განაჩენი შეიცვალა სამოქალაქო ნაწილში

¹970აპ-09 ქ. თბილისი

ხ-ი ჯ.-970აპ-09 26 თებერვალი, 2010 წელი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატამ შემდეგი შემადგენლობით:

ი. ტყეშელაშვილი (თავმჯდომარე),დ. სულაქველიძე, პ. სილაგაძე

ზეპირი მოსმენის გარეშე განიხილა მსჯავრდებულ ჯ. ხ-ის ინტერესების დამცველის, ადვოკატ თ. მ-ის, ასევე _ მსჯავრდებულ გ. ხ-ისა და მისი ინტერესების დამცველის, ადვოკატ ს. ც-ის საკასაციო საჩივრები თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2009 წლის 2 ნოემბრის განაჩენზე.

აღწერილობითი ნაწილი:

გარდაბნის რაიონული სასამართლოს 2009 წლის 23 მარტის განაჩენით ჯ. ხ-ი და გ. ხ-ე ცნობილ იქნენ დამნაშავეებად სსკ-ის 109-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „ე» ქვეპუნქტით იმაში, რომ ჯგუფურად ჩაიდინეს მკვლელობა; ჯ. ხ-ი ასევე ცნობილ იქნა დამნაშავედ სსკ-ის 177-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „ა» ქვეპუნქტით იმაში, რომ ჩაიდინა ქურდობა, რამაც მნიშვნელოვანი ზიანი გამოიწვია.

განაჩენით დადგენილად იქნა მიჩნეული შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

2008 წლის 15 ოქტომბერს, დილით, ჯ. ხ-ი და გ. ხ-ე სტუმრად იყვნენ თბილისში, ო-ს ქ. ¹26-ში მცხოვრებ მ. ძ-თან. ჯ. ხ-ი სტუმრობის დროს ფარულად დაეუფლა მისაღები ოთახის კედელზე ჩამოკიდებულ 2 დანას და მიიმალა შემთხვევის ადგილიდან. ამ ქმედებით მან მ. ძ-ს მიაყენა ზიანი 300 ლარის ოდენობით.

2008 წლის 17 ოქტომბერს გარდაბნის რაიონის სოფელ --- მცხოვრებ, არასრულწლოვან გ. ჩ-ის საცხოვრებელ სახლში ქეიფობდნენ ჯ. ხ-ი, გ. ხ-ე, გ. ჩ-ი, შ. გ-ი და თ. ხ-ი. ქეიფის დასრულების შემდეგ მთვრალ ჯ. ხ-სა და ასევე მთვრალ შ. გ-ს შორის დაწყებული კამათი გადაიზარდა ჩხუბში, რა დროსაც ჯ. ხ-მა და გ. ხ-ემ მოკვლის განზრახვით შ. გ-ს თავისა და სახის არეში რამდენჯერმე დაარტყეს ქვა, შემდეგ კი დანარჩენების დახმარებით უგონო შ. გ-ი ღობიდან გადააგდეს მიწის ერთ-ერთ ნაკვეთში და მიატოვეს. 2008 წლის 21 ოქტომბერს შ. გ-ი მიღებული დაზიანებების შედეგად საავადმყოფოში გარდაიცვალა.

აღნიშნული ქმედებისათვის გ. ხ-ეს მიესაჯა 15 წლით თავისუფლების აღკვეთა, ხოლო ჯ. ხ-ს დანაშაულთა ერთობლიობით საბოლოოდ განესაზღვრა თავისუფლების აღკვეთა 19 წლის ვადით. მსჯავრდებულებს სასჯელის ათვლა დაეწყოთ 2008 წლის 19 ოქტომბრიდან.

განაჩენი სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს მსჯავრდებულმა ჯ. ხ-მა და გ. ხ-ის ადვოკატმა ს. ც-ემ.

მსჯავრდებულმა ჯ. ხ-მა მოითხოვა გამართლება სსკ-ის 177-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „ა» ქვეპუნქტით წარდგენილ ბრალდებაში და 109-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „ე» ქვეპუნქტის 116-ე მუხლზე გადაკვალიფიცირება.

ადვოკატმა ს. ც-ემ სააპელაციო საჩივრით ითხოვა განაჩენის გაუქმება და გ. ხ-ის მიმართ კანონიერი გადაწყვეტილების მიღება.

საქმის სააპელაციო სასამართლოში განხილვის დროს აპელანტებმა შეცვალეს მოთხოვნები. ჯ. ხ-მა იშუამდგომლა მისთვის წარდგენილ ბრალდებებში გამართლება და ქმედების დაკვალიფიცირება სსკ-ის 117-ე მუხლით, ხოლო მსჯავრდებულმა გ. ხ-ემ და ადვოკატმა ს. ც-ემ _ გ. ხ-ის გამართლება სსკ-ის 109-ე მუხლით წარდგენილ ბრალდებაში და მისი ქმედების დაკვალიფიცირება სსკ-ის 375-ე მუხლით.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2009 წლის 2 ნოემბრის განაჩენით საჩივრები არ დაკმაყოფილდა და გასაჩივრებული განაჩენი დარჩა უცვლელად.

ადვოკატი თ. მ-ი საკასაციო საჩივარში აღნიშნავს, რომ განაჩენი დაუსაბუთებელია და უნდა შეიცვალოს შემდეგ გარემოებათა გამო:

ჯ. ხ-ს დანების მოპარვის განზრახვა არ ჰქონია, მას სურდა მათი მიტანა ხელოსანთან და ანალოგიურის დამზადება, რაც გააკეთა კიდეც და შემდეგ ისინი მესაკუთრის ეზოში გადაყარა, რადგან უკან დაბრუნების სხვა საშუალება არ გააჩნდა. მას არ ჰქონდა ქურდობისა და დაზარალებულისათვის ზიანის მიყენების განზრახვა, ამიტომ ბრალდების ამ ნაწილში უნდა გამართლდეს.

რაც შეეხება განზრახ მკვლელობას ჯგუფურად, ამ ნაწილში სასამართლომ სათანადო შეფასება არ მისცა მოწმეების _ გ. ჩ-ისა და თ. ხ-ის ურთიერთსაწინააღმდეგო ჩვენებებს, რომელთაც უნდოდათ პასუხისმგებლობის თავიდან არიდება; მათ თავისუფლების სანაცვლოდ გამოძიებას მისცეს არა რეალური ჩვენებები, არამედ _ ისეთი, როგორიც „აწყობდათ» ჯ. ხ-ისა და გ. ხ-ისათვის ბრალდების დასამძიმებლად; ჯ. ხ-ის ჩვენებებით, იგი მარტო სცემდა შ. გ-ს და გ. ხ-ე არ მიხმარებია. საქმეში შეკრებილი მტკიცებულებებით არ გამოვლენილა, რომ მსჯავრდებულებს ჰქონდათ შ. გ-ის მოკვლის ერთობლივი განზრახვა; ჯ. ხ-მა სააპელაციო სასამართლოში განაცხადა, რომ მისი მხრიდან ადგილი ჰქონდა შ. გ-ის ჯანმრთელობის განზრახ მძიმე დაზიანებას პირთა ჯგუფის გარეშე, რამაც გამოიწვია სიცოცხლის მოსპობა; სავარაუდოა, რომ სამედიცინო დახმარების დროული აღმოუჩენლობის გამო დამძიმდა დაზარალებულის მდგომარეობა, რაც სიკვდილით დამთავრდა; აღსანიშნავია ისიც, რომ ჯ. ხ-ისა და გარდაცვლილის სისხლი ერთი და იმავე ჯგუფისაა, მაგრამ მსჯავრდებულის ტანსაცმელზე აღმოჩენილი სისხლი ვის ეკუთვნის, არ არის დადგენილი.

მსჯავრდებულთა ბრალეულობის დასადასტურებლად ვერ გამოდგება სასამართლო-სამედიცინო ექსპერტ მ. ლ-ის ჩვენებები, რადგან დამცველთა მიერ დასმული კითხვების დიდი ნაწილი უპასუხოდ დარჩა, რაც დასტურდება სასამართლო სხდომის ოქმით. ასეთ შემთხვევაში საეჭვო მტკიცებულებების ბედი სასამართლოს მსჯავრდებულის საწინააღმდეგოდ არ უნდა გადაეწყვიტა. საქმის მასალებით დასტურდება, რომ ჯ. ხ-მა დანაშაული ჩაიდინა არა სიცოცხლის, არამედ _ ჯანმრთელობის წინააღმდეგ და მას არ ჰქონია შ. გ-ის მოკვლის წინასწარი განზრახვა.

განაჩენი ჯ. ხ-ისათვის სასჯელის დანიშვნის ნაწილშიც უკანონოა, რადგან სასამართლომ არ გაითვალისწინა მსჯავრდებულის პასუხისმგებლობის შემამსუბუქებელი გარემოებები, კერძოდ ის, რომ იგი პირველადაა სამართალში, აღიარებდა და ინანიებდა ჩადენილ დანაშაულს, ხასიათდება დადებითად, ჰყავს მცირეწლოვანი შვილი და პატიება სთხოვა დაზარალებულს.

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, ადვოკატი თ. მ-ი ითხოვს ჯ. ხ-ის გამართლებას საქართველოს სსკ-ის 177-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „ა» ქვეპუნქტით წარდგენილ ბრალდებაში, მისი ქმედების სსკ-ის 109-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „ე» ქვეპუნქტიდან 117-ე მუხლის მე-2 ნაწილზე გადაკვალიფიცირებას.

მსჯავრდებული გ. ხ-ე და ადვოკატი ს. ც-ე საკასაციო საჩივარში აღნიშნავენ, რომ განაჩენი უკანონოა, რადგან ემყარება კანონით დადგენილი წესის დარღვევით მოპოვებულ მტკიცებულებებს; წინასწარი გამოძიება და სასამართლო განხილვა მიმდინარეობდა საპროცესო კანონმდებლობის არსებითი დარღვევით.

კასატორთა მოსაზრებით, მოწმეების _ თ. ხ-ისა და გ. ჩ-ის ჩვენებები სასამართლოს არ უნდა გაეზიარებინა, რადგან ისინი დაინტერესებულები არიან; საქმის წარმოებისას დაირღვა საქართველოს სსსკ-ის 246-ე და 640-ე მუხლების მოთხოვნები. მტკიცებულებად არ უნდა გამოეყენებინათ ამოცნობის ოქმები და სასამართლო-სამედიცინო ექსპერტიზის დასკვნა; ექსპერტიზის დასკვნით არ არის დადგენილი მიზეზობრივი კავშირი გ. ხ-ის ქმედებასა და შ. გ-ის გარდაცვალებას შორის, ვარაუდი კი უნდა გადაწყდეს მსჯავრდებულის სასარგებლოდ.

საყურადღებოა, რომ შ. გ-ის მკვლელობის განზრახვა რომ ყოფილიყო, ამსრულებელს მისი სისრულეში მოყვანის შესაძლებლობა ადგილზევე ჰქონდა, მიზნის მისაღწევად ხელისშემშლელი გარემოება არ არსებობდა, ამიტომ კონკრეტულ შემთხვევაში განზრახ მკვლელობაზე საუბარი სამართლებრივად უსაფუძვლოა; საქმეში არ მოიპოვება ჯგუფურად განზრახ მკვლელობის დამადასტურებელი არავითარი მტკიცებულება; საქმეზე დადგენილი გარემოებები არ მოიცავს სსკ-ის 27-ე მუხლით განსაზღვრული ჯგუფური დანაშაულის ნიშნებს. სისხლის სამართლის კოდექსით, ორი ან მეტი პირის მიერ ერთდროულად, ჯგუფურად დანაშაულის ჩადენას მხოლოდ მაშინ აქვს ადგილი, როდესაც ერთი მონაწილის ქმედება მეორე თანამონაწილის ქმედებას ავსებს, რაც ხელს უწყობს მათ საერთო მიზნის მიღწევაში. კონკრეტულ შემთხვევაში კანონმდებლის ასეთი მოთხოვნა მთლიანად გამორიცხავს დანაშაულებრივი ჯგუფის არსებობას. ეჭვით გ. ხ-ისათვის ჯგუფური დანაშაულის შერაცხვა სამართლებრივად უსაფუძვლოა და ეწინააღმდეგება საქართველოს კონსტიტუციის მე-40 მუხლის მე-3 ნაწილის მოთხოვნას. ხოლო ის ფაქტი, გ. ხ-ეს შ. გ-ის მიმართ არავითარი დანაშაულებრივი განზრახვა რომ არ ჰქონია, დავას არ იწვევს; მას არ შეეძლო ჯ. ხ-ის განზრახვის გაცნობიერება, ამიტომ გ. ხ-ის ქმედება უნდა დაკვალიფიცირდეს საქართველოს სსკ-ის 375-ე მუხლით; გ. ჩ-ისა და თ. ხ-ის ჩვენებებით, ისინი მხოლოდ ჯ. ხ-ს მოუწოდებდნენ, ჩხუბი შეეწყვიტათ, რაც იმას ადასტურებს, რომ გ. ხ-ეს ჩხუბში მონაწილეობა არ მიუღია.

გარდა აღნიშნულისა, კასატორის აზრით, საქმის უკანონო გამოყოფამ არსებითი დაბრკოლება შეუქმნა საქმის გარემოებების ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ გამოკვლევას, რითიც დაირღვა სსსკ-ის მე-18 და მე-19 მუხლებით დადგენილი მოთხოვნები. ყოველივეს გათვალისწინებით, მსჯავრდებული გ. ხ-ე და ადვოკატი ს. ც-ე ითხოვენ განაჩენის შეცვლას _ გ. ხ-ის ქმედების სსკ-ის 375-ე მუხლით დაკვალიფიცირებას.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო პალატამ შეისწავლა საქმის მასალები, გააანალიზა წარმოდგენილი საჩივრების საფუძვლიანობა და მივიდა დასკვნამდე, რომ ისინი არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

როგორც ირკვევა, თ. ხ-ი და გ. ჩ-ი ამ დანაშაულის დაფარვისათვის პასუხისგებაში იყვნენ მიცემულნი. მათ მიერ უფრო მძიმე დანაშაულის ჩადენაზე მსჯავრდებულებიც არ მიუთითებენ და ჩვენების მიცემისას მოწმეების რაიმე დაინტერესებაზე აპელირება უსაფუძვლოა.

თ. ხ-ისა და გ. ჩ-ის ჩვენებები თანმიმდევრული და დამაჯერებელია. ისინი განმარტავენ, რომ ჯ. ხ-მა და გ. ხ-ემ დაზარალებულს, სულ ცოტა, ორ-ორჯერ ჩაარტყეს დიდი ქვა თავში.

პალატა აღნიშნავს, რომ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები ობიექტურია და უტყუარად დასტურდება. ჩადენილი ქმედებებიდან გამომდინარე, უსაფუძვლოა საჩივრის მოტივი, თითქოს ჯ. ხ-სა და გ. ხ-ეს არ სურდათ შ. გ-ის მოკვლა. გარდა იმისა, რომ დაზარალებულს თავში არაერთხელ ჩაარტყეს დიდი ქვა, თვით გ. ხ-ე სასამართლოში განმარტავს, რომ შ. გ-ი იყო მძიმე მდგომარეობაში, ფეხზე ვერ დგებოდა და თავიდან სისხლი სდიოდა, მაგრამ იგი გზიდან მოშორებით, მიტოვებულ ეზოში გადააგდეს და მიიმალნენ.

ქურდობის ეპიზოდთან დაკავშირებით კასატორი მიუთითებს, რომ ჯ. ხ-ს არ ჰქონდა დაზარალებულის ნივთების მისაკუთრების მიზანი, მაგრამ, ასეთ შემთხვევაში გაურკვეველია, რატომ არ ჰქონდა მსჯავრდებულს დაუფლებული ნივთების მესაკუთრისათვის დაბრუნების სხვა საშუალება (მეორე დღეს ეზოში გადაყრის გარდა).

ჯ. ხ-მა სასამართლოს განუმარტა, რომ სხვის ნივთებს ფარულად დაეუფლა, რადგან მანამდე ამ ნივთების დროებით გადაცემაზე დაზარალებულმა უარი უთხრა, მაგრამ მ. ძ-ი ამ ფაქტს არ ადასტურებს. იგი აღნიშნავს, რომ ჯ. ხ-ის საქციელი ძალიან გაუკვირდა.

შეკრებილი მტკიცებულებების ანალიზით იკვეთება, რომ ჯ. ხ-ს ნივთები ნებაყოფლობით არ დაუბრუნებია, თუმცა ასეთ შემთხვევაშიც ეს გარემოება მისი ქმედების კვალიფიკაციაზე გავლენას არ ახდენს, რადგან სხვისი ნივთის მისაკუთრების მიზანი სახეზეა და ეჭვს არ იწვევს.

უსაფუძვლოა კასატორთა მოტივები მიზეზობრივი კავშირის დაუდგენლობის, ასევე _ შ. გ-ის გარდაცვალების მიზეზად დროული სამედიცინო დახმარების აღმოუჩენლობის თაობაზე.

ექსპერტის დასკვნით დადგენილია, რომ შ. გ-ს აღენიშნებოდა ქალა-ტვინის ღია ტრავმა, ქალასა და ქვედა ყბის ძვლის ორმხრივი მოტეხილობა. სიკვდილი გამოიწვია თავის ტვინის ტრავმულმა დაჟეჟილობა-შეშუპებამ, თავის ტვინში ტრავმული სისხლჩაქცევით.

სააპელაციო სასამართლომ სრულად და ობიექტურად გამოიკვლია და შეაფასა საქმეში არსებული მასალები, გაარკვია მტკიცების საგნის ყველა გარემოება და მსჯავრდებულთა ქმედებები სამართლებრივად სწორად შეაფასა.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, გასაჩივრებული განაჩენი დასაბუთებულია, ხოლო სასჯელის დანიშვნის ნაწილში _ სამართლიანი.

ამასთან, დაზარალებულის უფლებამონაცვლე დ. გ-მა სასამართლოში უარი განაცხადა სამოქალაქო სარჩელზე (ტ. 2, ს.ფ. 37), რასაც სათანადო ყურადღება არ მიექცა.

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილებით, რაც უცვლელად დარჩა გასაჩივრებული განაჩენით, დაზარალებულს დარჩა სამოქალაქო სამართალწარმოების წესით დავის უფლება.

საკასაციო პალატის მიერ განმარტებულია, რომ სსსკ-ის მე-14 მუხლის მე-7 და მე-40 მუხლის მე-3, მე-4 ნაწილების შესაბამისად, სარჩელზე უარს მოსდევს პროცესის მწარმოებელი ორგანოს გადაწყვეტილების გამოტანით სარჩელის გამო წარმოების შეწყვეტა, რასაც არსებითი მნიშვნელობა აქვს, რადგან მოსარჩელეს უფლება ერთმევა, განმეორებით წარუდგინოს სარჩელი იმავე პირს და იმავე საფუძვლით სამოქალაქო სამართალწარმოების წესით.

გარდა აღნიშნულისა, სხვა ნაწილში გასაჩივრებული განაჩენი კანონიერია და უნდა დარჩეს უცვლელად.

სარეზოლუციო ნაწილი:

პალატამ იხელმძღვანელა საქართველოს სსსკ-ის 561-ე მუხლის პირველი ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტით, 568-ე მუხლით და

დაადგინა:

მსჯავრდებულ ჯ. ხ-ის ადვოკატ თ. მ-ის, ასევე _ მსჯავრდებულ გ. ხ-ისა და მისი დამცველის, ადვოკატ ს. ც-ის საკასაციო საჩივრები არ დაკმაყოფილდეს.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2009 წლის 2 ნოემბრის განაჩენი შეიცვალოს: დაზარალებულ დ. გ-ი სამოქალაქო სარჩელის გამო შეწყდეს წარმოება სარჩელზე უარის გამო.

გასაჩივრებული განაჩენი სხვა ნაწილში დარჩეს უცვლელად.

განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.