გაუქმდა და დაუბრუნდა ხელახლა განსახილველად

ბს-916(2კ-21) 16 ოქტომბერი, 2024წ.

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატამ

შემდეგი შემადგენლობით:

ნუგზარ სხირტლაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),მოსამართლეები: ქეთევან ცინცაძე, ბიძინა სტურუა

განხილვის ფორმა - ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორები (მოპასუხეები) – ქ. რუსთავის მუნიციპალიტეტის საკრებულო, ქ. რუსთავის მუნიციპალიტეტის მერია

მოწინააღმდეგე მხარე (მოსარჩელე) - შპს „ა...“

გასაჩივრებული განჩინება _ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 15.04.2021წ. განჩინება

დავის საგანი – იჯარის ხელშეკრულების შეწყვეტა, საიჯარო ქირის გადახდა, კომერციული მიზნით მართლზომიერი საფუძვლის გარეშე მუნიციპალიტეტის ქონებით სარგებლობის საფასურის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

შპს „ა...მა“ 31.12.2019წ. სარჩელით მიმართა რუსთავის საქალაქო სასამართლოს მოპასუხეების ქ. რუსთავის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს და ქ. რუსთავის მუნიციპალიტეტის მერიის მიმართ. მოსარჩელემ მოითხოვა იჯარის ხელშეკრულების შეწყვეტისა და თანხის დაკისრების თაობაზე ქ. რუსთავის მუნიციპალიტეტის მერის ბრძანებების ბათილად ცნობა, ასევე სკოლა-ბაღისთვის იჯარის საფასურის დაკისრებაზე თანხმობის გაცემის შესახებ ქ. რუსთავის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს 12.11.2019წ. №358 განკარგულების ბათილად ცნობა.

მოსარჩელემ აღნიშნა, რომ იჯარის ხელშეკრულების საფუძველზე კანონიერ სარგებლობაში აქვს რუსთავის მუნიციპალიტეტის მერიის საკუთრებაში არსებული ქ. რუსთავში, მე-... მკ/რ-ნში მდებარე უძრავი ნივთი, სადაც განთავსებულია ... ბავშვების სკოლა-ბაღი. იჯარის საფუძველზე შენობის გადაცემის მომენტისთვის შენობა-ნაგებობა იყო ამორტიზირებულ მდგომარეობაში, რომელიც მოსარჩელემ კეთილმოაწყო. მხარეებს შორის ხელშეკრულება დაიდო ექვსი წლის ვადით. ამ პერიოდის განმავლობაში კეთილმოწყობაზე დაიხარჯა 140 000 ლარი. აღნიშნული გარემოება დასტურდება საექსპერტო დასკვნით. მხარეთა შეთანხმების მიხედვით, მოსარჩელის მიერ გაწეული ხარჯები იჯარის ქირაში უნდა გაქვითულიყო. რუსთავის მუნიციპალიტეტის მერის მოადგილემ 16.03.2019წ. მომართვით მოითხოვა გაურკვეველი პრინციპით დათვლილი იჯარის ქირისა და დამატებითი ფართის იჯარის ქირის გადახდა. მოსარჩელემ საპასუხო განცხადებით მიმართა მერიას აღნიშნული საკითხის გარკვევისა და იჯარით აღებულ ქონებაში მის მიერ ჩატარებული სამუშაოების ღირებულების გათვალისწინების მოთხოვნით. მიუხედავად ამისა, მოსარჩელის ადმინისტრაციულ წარმოებაში მიწვევის გარეშე რუსთავის მუნიციპალიტეტის საკრებულომ და რუსთავის მუნიციპალიტეტის მერიამ იჯარის ხელშეკრულების შეწყვეტისა და თანხის დაკისრების თაობაზე მიიღეს დაუსაბუთებელი აქტები. მოსარჩელეს არ მიეცა ისეთი მტკიცებულებების წარდგენის საშუალება, რომლითაც მოპასუხის მიერ მითითებული გარემოებების საპისრისპიროს დაადასტურებდა.

რუსთავის საქალაქო სასამართლოს 30.04.2020წ. გადაწყვეტილებით, შპს „ა...ის“ სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, სადავო საკითხის გადაუწყვეტად ბათილად იქნა ცნობილი ქ. რუსთავის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს თავმჯდომარის 12.11.2019წ. №358 განკარგულება, ქ. რუსთავის მუნიციპალიტეტის მერის მოადგილის 29.11.2019წ. №12/დელ და №13/დელ ბრძანებები და ადმინისტრაციულ ორგანოებს დაევალა საქმისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე ყველა გარემოების გამოკვლევისა და შეფასების შემდეგ ახალი ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტების გამოცემა.

საქალაქო სასამართლომ აღნიშნა, რომ მოპასუხე ადმინისტრაციულმა ორგანოებმა სრულყოფილად არ გამოიკვლიეს საქმის გარემოებები და მიიღეს დაუსაბუთებელი გადაწყვეტილებები, ამასთან, მოსარჩელეს არ მიეცა საკუთარი მოსაზრების წარდგენის შესაძლებლობა. ადმინისტრაციულ ორგანოს საკითხი უნდა განეხილა ყველა დაინტერესებული პირის, კერძოდ მოსარჩელის და ქვემოიჯარეთა მონაწილეობით და საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე ყველა გარემოების შეფასებისა და ურთიერთშეჯერების საფუძველზე მიეღო გადაწყვეტილება. მხარეთა შორის არსებული საიჯარო ხელშეკრულების შინაარსიდან გამომდინარე მხარეები შეთანხმდნენ ხელშეკრულების არსებით პირობებზე. მოცემულ შემთხვევაში სკ-ის 559-ე მუხლის მეორე ნაწილის მოთხოვნებიდან გამომდინარე იჯარის ხელშეკრულება დადებულია განუსაზღვრელი ვადით. სკ-ის 589-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, თუ მიწის ნაკვეთის ან უფლების იჯარისას არ არის განსაზღვრული იჯარის ვადა, მაშინ ხელშეკრულების მოშლა დასაშვებია მხოლოდ საიჯარო წლის ბოლოსათვის, იგი შეიძლება მოიშალოს საიჯარო წლის დამთავრებიდან არა უგვიანეს ერთი თვისა. განსახილველ შემთხვევაში მოპასუხეთა მხრიდან მითითებული მოთხოვნა არ შესრულებულა, კერძოდ ხელშეკრულების მოშლის შესახებ გადაწყვეტილება არ არის მიღებული საიჯარო წლის ბოლოსთვის. იჯარის ხელშეკრულება დაიდო 2012 წელს, ხოლო გასაჩივრებული გადაწყვეტილებები არ შეიცავს დასაბუთებას მოსარჩელისთვის 2010 წლიდან თანხის დაკისრების საფუძვლებზე, აგრეთვე უტყუარად არ დგინდება მოსარჩელის მიერ უძრავი ნივთის იჯარის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ფართის გარდა სხვა ფართით სარგებლობის ფაქტი. საკითხის ხელახლა განხილვისას ადმინისტრაციულმა ორგანომ შეფასება უნდა მისცეს არსებულ ფაქტობრივ მდგომარეობას, დაადგინოს ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ფართის გარდა მოსარჩელის მიერ სხვა რაიმე ფართის ფლობის ფაქტი, ასევე 2010 წლიდან მოსარჩელის მიერ თვითნებურად დაკავებული ფართის სარგებლობის გამო თანხის დაკისრების სამართლებრივი საფუძვლები. რაც შეეხება ეზოს ნაწილით სარგებლობას, ადმინისტრაციულმა ორგანომ უნდა შეაფასოს მოსარჩელის მიერ ამ ფართის გარეშე მისი საქმიანობის განხორციელების შესაძლებლობა.

რუსთავის საქალაქო სასამართლოს 30.04.2020წ. გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გასაჩივრდა ქ. რუსთავის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს და ქ. რუსთავის მუნიციპალიტეტის მერიის მიერ.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 15.04.2021წ. განჩინებით, ქ. რუსთავის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს და ქ. რუსთავის მუნიციპალიტეტის მერიის სააპელაციო საჩივრები არ დაკმაყოფილდა. სააპელაციო პალატამ მიუთითა სკ-ის 442-ე, 532-ე, 535-ე, 545-ე, 558-ე, 581-ე, 973-ე-974-ე მუხლებზე და აღნიშნა, რომ დამქირავებლის მიერ ნივთის მიღებისა და პრეტენზიის განუცხადებლობის შემთხვევაში ივარაუდება, რომ დამქირავებელს გადაეცა ნივთობრივად უნაკლო ნივთი. ნივთობრივი ნაკლის არარსებობისას დამქირავებელი ვალდებულია ჩაატაროს მიმდინარე რემონტი საკუთარი ხარჯებით, ამასთან, გაქირავებული ნივთის ცვლილებების ან გაუარესებისათვის, რაც გამოწვეულია ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სარგებლობით, იგი პასუხს არ აგებს (547-ე მუხ.). ამდენად, გამქირავებელს ნივთზე ხარჯების გაღება ეკისრება იმ შემთხვევაში, თუ ხელშეკრულების დადების მომენტისთვის არსებობდა ან შემდგომში აღმოჩნდება ნაკლი, რომელიც ნივთის ვარგისიანობას ამცირებს. სწორედ ის ხარჯები, რომელიც ნაკლის აღმოსაფხვრელად და ნივთის ვარგისიანობის აღსადგენად იქნება გაღებული, მიეკუთვნება აუცილებელი ხარჯების კატეგორიას. მოცემულ შემთხვევაში ადმინისტრაციულ ორგანოს არ შეუსწავლია მეიჯარის მიერ მოიჯარისთვის გადაცემული ქონების ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სარგებლობისთვის ვარგისიანობა და აღნიშნულის გამო ნივთის ხელშეკრულებით დათქმული მიზნით გამოსაყენებლად მოიჯარის მიერ აუცილებელი ხარჯის გაწევის ფაქტი. განსახილველ შემთხვევაში გასაჩივრებული ადმინისტრაციული აქტებით არ არის დასაბუთებული მხარეთა შორის გაფორმებული იჯარის ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ მიღებული გადაწყვეტილების მართლზომიერება და მიზანშეწონილობა, რამაც გამოიწვია მოსარჩელის უფლებებისა და კანონიერი ინტერესების დაუსაბუთებელი შეზღუდვა. ქ. რუსთავის მუნიციპალიტეტის საკრებულომ ისე გასცა თანხმობა ხელშეკრულების შეწყვეტაზე, ხოლო ქ. რუსთავის მუნიციპალიტეტის მერიამ 2010 წლიდან ისე დააკისრა მართლზომიერი მფლობელობის დამადასტურებელი დოკუმენტის გარეშე უძრავი ქონების სარგებლობის საფასური, რომ მოპასუხე ადმინისტრაციულ ორგანოებს არ დაუდგენიათ რეალურად ამ დროიდან მოსარჩელის მიერ მუნიციპალიტეტის საკუთრებაში არსებული ქონებით სარგებლობის ფაქტი. მოსაჩელის მიერ ადმინისტრაციულ ორგანოში წარდგენილ შესყიდული მასალების ნუსხაში რამდენიმე ზედნადების 2010 და 2011 წლებით დათარიღება, დამოუკიდებლად სხვა მტკიცებულებების არსებობის გარეშე, არ ქმნის იმის მტკიცების შესაძლებლობას, რომ მოსარჩელე 2010 წლიდან არამართლზომიერად სარგებლობდა მუნიციპალიტეტის საკუთრებაში არსებული ქონებით. საქმის მასალებით უტყუარად არ დგინდება მოსარჩელის მიერ იჯარის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ფართის გარდა სხვა ფართით სარგებლობის ფაქტი. რაც შეეხება ეზოს ნაწილით სარგებლობას, ადმინისტრაციულმა ორგანოებმა უნდა შეაფასონ ეზოს გარეშე მოსარჩელის მიერ მისი საქმიანობის განხორციელების შესაძლებლობა, ამასთან, მხარეთა შორის დადებული იჯარის ხელშეკრულებაში არ არის მითითებული იჯარის საგნის - 671.42 კვ.მ. ფართის ადგილმდებარეობის დეტალური აღწერა, პარამეტრები. ადმინისტრაციულ ორგანოებს გასაჩივრებული აქტების გამოცემისას არ გამოუთხოვიათ მტკიცებულებები, არ ჩაუტარებიათ ადგილზე დათვალიერება, არ მოუსმენიათ მოსარჩელისთვის და არ მოუწვევიათ საქმეზე დაინტერესებული პირები. ამდენად, საკითხის ხელახალი განხილვისას ადმინისტრაციული ორგანოები ვალდებულნი არიან სრულფასოვნად გამოიყენონ ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსით მინიჭებული უფლებამოსილება, მოახდინონ მტკიცებულებათა შეგროვება კანონით განსაზღვრული პროცედურის ჩატარების მეშვეობით და მხოლოდ აღნიშნულის საფუძველზე გამოსცენ ახალი ადამინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი სადავო საკითხთან დაკავშირებით.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 15.04.2021წ. განჩინება საკასაციო წესით გასაჩივრდა ქ. რუსთავის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს და ქ. რუსთავის მუნიციპალიტეტის მერიის მიერ.

კასატორმა ქ. რუსთავის მუნიციპალიტეტის საკრებულომ აღნიშნა, რომ საკრებულოს 12.11.2020წ. №358 განკარგულება მიღებულია საქართველოს კანონმდებლობის მოთხოვნათა დაცვით, კერძოდ, ადგილობრივი თვითმმართველობის კოდექსის 54-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ბ.ბ“ ქვეპუნქტის შესაბამისად, მერი ამ კანონის შესაბამისად შეიმუშავებს და მუნიციპალიტეტის საკრებულოს მისაღებად წარუდგენს ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტების პროექტებს. განსახილველ შემთხვევაში აღნიშნული განკარგულების პროექტი კანონის შესაბამისად ქ. რუსთავის მუნიციპალიტეტის მერიიდან იქნა ინიცირებული, რომელიც განხილული იქნა ქ. რუსთავის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს მიერ კომისიურად საკრებულოს სხდომაზე. ადმინისტრაციული აქტი გამოცემულია უფლებამოსილი ორგანოს მიერ სზაკ-ით განსაზღვრული ადმინისტრაციული წარმოების წესის გამოყენებით, წერილობითი ფორმით და აკმაყოფილებს სზაკ-ის შესაბამისი მუხლების მოთხოვნებს, ამასთანავე, საქმეში წარმოდგენილია არა ერთი მტკიცებულება იმის თაობაზე, რომ მოპასუხემ არაერთხელ მიმართა მოსარჩელეს ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვალდებულებების შესრულების მიზნით, მოსარჩელეს ასევე განესაზღვრა ვადა თანხის გადასახდელად, ის გაფრთხილებული იქნა ვალდებულებების შეუსრულებლობის შემთხვევაში სამართლებრივი ურთიერთობის შეწყვეტისთვის საჭირო პროცედურების განხორციელების შესახებ. განსახილველ შემთხვევაში არ დასტურდება აქტის უკანონობა, ასევე მის საფუძველზე მხარის უფლებების დაუსაბუთებელი, არაპროპორციული შეზღუდვა. ადმინისტრაციული სამართალწარმოებისას სარჩელის დაშვების სტადიის მიზანია, კანონით გათვალისწინებულ აუცილებელ საკითხებთან ერთად, დაუშვებლობის მოტივით საქმისწარმოების შეწყვეტის საფუძვლების არსებობის გარკვევა. მოცემულ შემთხვევაში სადავო განკარგულების გამოცემით მოსარჩელის უფლებების ხელყოფა ან/და მისი მდგომარეობის გაუარესება ობიექტურად არ მომხდარა.

კასატორმა ქ. რუსთავის მუნიციპალიტეტის მერიამ აღნიშნა, რომ სკ-ის 545-ე მუხლის მიხედვით, გამქირავებელი ვალდებულია დამქირავებელს აუნაზღაუროს ნივთზე გაწეული აუცილებელი ხარჯები. სხვა ხარჯების ანაზღაურება განისაზღვრება დავალების გარეშე სხვისი საქმეების შესრულების წესების შესაბამისად. აღნიშნული ნორმის თანახმად აუცილებელი და არააუცილებელი ხარჯების დადგენის მიზნით მნიშვნელოვანია შეფასდეს ხარჯის გაწევის აუცილებლობა და პირის კეთილსინდისიერება (სკ-ის 969-ე მუხ.). სასამართლომ არ შეაფასა დამქირავებლის მოქმედების კეთილსინდისიერად მიჩნევის შესაძლებლობა იმ შემთხვევაში, როცა დამქირავებელი ნაკლის გამოსწორების ფარგლებში ერევა ნივთის სუბსტანციაში და სწვეს ისეთი სახის ხარჯებს, რომელიც ხელშეკრულებით არ იყო შეთანხმებული, ასევე არ შეფასებულა გამქირავებლისათვის შეტყობინების გარეშე აუცილებელი ხარჯების გაწევის თაობაზე დამქირავებლის უფლებამოსილება. განსახილველ შემთხვევაში მხარეებს შორის გაფორმებული იჯარის ხელშეკრულებით მეიჯარემ მოიჯარეს გადასცა ისეთი ქონება, რომელიც იყო დამაკმაყოფილებელი, დამატებითი რემონტის ჩატარების საჭიროება არ არსებობდა, ამის თაობაზე არც მოიჯარეს უცნობებია, ამდენად, სახეზეა მოჩვენებითი აუცილებლობა და მოიჯარე მოქმედებს არაკეთილსინდისიერად, შესაბამისად, დაუსაბუთებლად ითხოვს საიჯარო ქირის გაქვითვას რემონტის ხარჯებში. მოსარჩელის კანონიერი უფლებებისა და ინტერესებისა ხელყოფის ფაქტი არ დგინდება. ამასთან, რუსთავის მუნიციპალიტეტის მერია აწარმოებს სამოქალაქო დავას იჯარის თანხის დაკისრების მოთხოვნით. კასატორმა აღნიშნა, რომ ქ. რუსთავში, მე-... მკ/რ-ში 671,42კვ.მ. ფართის მდგომარეობა ხელშეკრულების გაფორმების პერიოდისთვის შეფასებულია 09.03.2012წ. აუდიტის დასკვნით. აღნიშნულ დასკვნაში მითითებულია, რომ 671,42კვ.მ. ფართის ფიზიკური მდგომარეობა დამაკმაყოფილებელია, შესაბამისად, ქონება იყო ვარგისი და დამატებითი ხარჯების გაღებას არ საჭიროებდა. აქედან გამომდინარე სასამართლოს მითითება იმაზე, რომ მუნიციპალიტეტმა არ შეისწავლა მოიჯარისთვის გადაცემული ქონების მდგომარეობა არ ემყარება საქმეში დაცულ მტკიცებულებებს. მოსარჩელემ ადმინისტრაციულ ორგანოში წარადგინა ჩატარებული სარემონტო სამუშაოების საბაზრო ფასების შესახებ აუდიტის საექსპერტო დასკვნა, სადაც მითითებულია, რომ კომპანია ხელშეკრულების გარეშე ფლობდა და სარგებლობდა შენობაში დაქირავებული ფართის გარდა რამდენიმე ოთახით, რომელთა საერთო ჯამური ფართობი შეადგენს 386კვ.მ.-ს. ამ მტკიცებულებით მოსარჩელემ აღიარა ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ფართის გარდა სხვა ფართის თვითნებურად, მართლზომიერი საფუძვლის გარეშე ფლობა. რაც შეეხება ეზოს ნაწილით სარგებლობას, მოიჯარეს არ მოუთხოვია ეზოს ფართის სარგებლობაში გადაცემა, ხელშეკრულება ამ ფართთან დაკავშირებით შეთანხმებას არ შეიცავს.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების გაცნობის შედეგად მიიჩნევს, რომ ქ. რუსთავის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს და ქ. რუსთავის მუნიციპალიტეტის მერიის საკასაციო საჩივრები უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ შემდეგ გარემოებათა გამო:

საქმის მასალებში დაცული თვითმმართველ ქ. რუსთავსა (მეიჯარე) და შპს „ა...ს“ (მოიჯარე) შორის 13.03.2012წ. დადებული იჯარის ხელშეკრულებით, მეიჯარემ სკოლა-ბაღს დროებით სარგებლობაში (იჯარით) ექვსი წლის ვადით გადასცა რუსთავის ადგილობრივი თვითმმართველობის საკუთრებაში არსებული ქონება - ...-ე ბაგა-ბაღი, კერძოდ, ქ. რუსთავში, მე-... მკ/რ-ნში მდებარე 671,42კვ.მ. ფართი (საკადასტრო კოდი ...). საიჯარო ქირის ოდენობად განისაზღვა თვეში 1300 ლარი. 10.09.2019წ. საიჯარო პირობების დარღვევის საფუძვლით რუსთავის მერიამ ქ. რუსთავის საკრებულოს წარუდგინა საკრებულოს განკარგულების პროექტი თვითმმართველ ქალაქ რუსთავსა და შპს „ა...ს“ შორის 13.03.2012წ. გაფორმებული იჯარის ხელშეკრულებითა და ქ. რუსთავის მუნიციპალიტეტის საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონებით სარგებლობისთვის სკოლა-ბაღისთვის საფასურის დაკისრებაზე თანხმობის გაცემის შესახებ. ქ. რუსთავის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს ქონების მართვისა და ბუნებრივი რესურსების საკითხთა კომისიის დასკვნის საფუძველზე ქ. რუსთავის მუნიციპალიტეტის მერიის ქონების მართვისა და ეკონომიკური განვითარების სამსახურის მიერ საკრებულოს წარედგინა კორექტირებული პროექტი. საბოლოოდ ქ. რუსთავის მუნიციპალიტეტის საკრებულომ 12.11.2019წ. მიიღო №358 განკარგულება. მითითებული განკარგულებით დადგინდა, რომ შპს „ა...მა“ უნდა უზრუნველყოს თვითმმართველ ქალაქ რუსთავსა და სკოლა-ბაღს შორის 13.03.2012წ. გაფორმებული №60 იჯარის ხელშეკრულებით (ხელშეკრულების საგანი: ქ. რუსთავში, მე-... მკ/რ-ნში მდებარე უძრავი ქონება, ...-ე ბაგა-ბაღი, საკადასტრო კოდი ..., ფართი 671,42კვ.მ.) გათვალისწინებული საფასურის გადახდა 2019 წლის 13 ნოემბრის მდგომარეობით 106 720 ლარის ოდენობით. აღნიშნული თანხის პერიოდის გადახდის განსაზღვრის უფლებამოსილება მიენიჭა მერიას. ამავე განკარგულებით თანხმობა მიეცა ქ. რუსთავის მუნიციპალიტეტის მერს ქ. რუსთავის მუნიციპალიტეტის საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონების (საკადასტრო კოდი ...), მხარეთა შორის 13.03.2012წ. გაფორმებული იჯარის ხელშეკრულების საგნის გარდა, დაკავებული შიდა ფართის (386 კვ.მ.) და ეზოს ნაწილით (2416,3კვ.მ.) კომერციული დანიშნულების მიზნით სარგებლობის გამო შპს „ა...ისთვის“ 2010 წლის 21 ნოემბრიდან 2019 წლის 31 ოქტომბრის ჩათვლით 203 635 ლარის დაკისრების შესახებ, ამასთან, 2019 წლის 31 ოქტომბრის შემდეგ მართლზომიერად სარგებლობის უფლების დამადასტურებელი დოკუმენტის გარეშე სარგებლობისთვის შიდა ფართისთვის (386 კვ.მ.) ყოველ თვეზე დამატებით 1200 ლარის, ხოლო ეზოს ნაწილისთვის (2416,3კვ.მ.) ყოველ თვეზე 705 ლარის დაკისრების შესახებ. აღნიშნული თანხის გადახდის პერიოდი განისაზღვრა 2019 წლის 31 დეკემბრის ჩათვლით.

ქ. რუსთავის მუნიციპალიტეტის მერის მოადგილის 29.11.2019წ. №12/დელ ბრძანების თანახმად, შეწყდა თვითმმართველ ქ. რუსთავსა და შპს „ა...ს“ შორის 13.03.2012წ. გაფორმებული №60 იჯარის ხელშეკრულება (ხელშეკრულების საგანი: ქ. რუსთავში, მე-... მკ/რ-ნში მდებარე უძრავი ქონება, ...-ე ბაგა-ბაღი, საკადასტრო კოდი ..., ფართი 671,42კვ.მ.), შპს-ს დაევალა მითითებული იჯარის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სარგებლობის საფასურის გადახდა 2019 წლის 13 ნოემბრის მდგომარეობით 106 720 ლარის ოდენობით, ამასთან, შპს-ს დაევალა 2019 წლის 13 ნოემბრის შემდეგ ამ ხელშეკრულების შეწყვეტამდე სარგებლობის საფასურის გადახდის განხორციელება არსებული ხელშეკრულების პირობების შესაბამისად. ქ. რუსთავის მუნიციპალიტეტის მერის მოადგილემ 29.11.2019წ. მიიღო აგრეთვე №13/დელ ბრძანება, რომლითაც დადგინდა ქ. რუსთავის მუნიციპალიტეტის საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონების (საკადასტრო კოდი ...) 13.03.2012წ. გაფორმებული №60 იჯარის ხელშეკრულების საგნის გარდა დაკავებული 386კვ.მ. შიდა ფართის და 2416,3კვ.მ. ეზოს ნაწილის კომერციული დანიშნულების მიზნით სარგებლობის გამო 2010 წლის 21 ნოემბრიდან 2019 წლის 31 ოქტომბრის ჩათვლით 203 635 ლარის შპს „ა...ისთვის“ დაკისრება, ამასთან, 2019 წლის 31 ოქტომბრის შემდეგ მართლზომიერად სარგებლობის უფლების დამადასტურებელი დოკუმენტის გარეშე უძრავი ქონების 386კვ.მ. შიდა ფართის სარგებლობისთვის ყოველ თვეზე დამატებით 1200 ლარის, ხოლო 2416,3კვ.მ. ეზოს ნაწილის სარგებლობისთვის ყოველ თვეზე 705 ლარის დაკისრება. აღნიშნული თანხის გადახდის ვადა განისაზღვრა 2019 წლის 31 დეკემბრის ჩათვლით. განსახილველი დავის ფარგლებში მოსარჩელემ მოითხოვა ქ. რუსთავის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს 12.11.2019წ. №358 განკარგულების, ქ. რუსთავის მუნიციპალიტეტის მერიის 29.11.2019წ. №12/დელ და №13/დელ ბრძანებების ბათილად ცნობა. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მითითებული განკარგულებისა და ბრძანებების შინაარსიდან გამომდინარე განსახილველი საქმე შეეხება ორ სხვადასხვა სამართალურთიერთობას, კერძოდ ერთი მხრივ იჯარის ხელშეკრულების შეწყვეტასა და ამ ხელშეკრულებიდან გამომდინარე საიჯარო ქირის მოიჯარისთვის დაკისრებას, ხოლო მეორე მხრივ, მართლზომიერად სარგებლობის უფლების დამადასტურებელი დოკუმენტის არარსებობის გამო კომერციული მიზნით მუნიციპალიტეტის ქონებით სარგებლობის საფასურის ანაზღაურებას, ამდენად, შეფასებას საჭიროებს ორივე სამართალურთიერთობის ფარგლებში წარმოშობილი მხარეთა უფლება-მოვალეობები, ამ ურთიერთობის სამართლებრივი საფუძვლები და ამ საფუძვლებიდან გამომდინარე განსახილველი დავის სამართლის კონკრეტული დარგისადმი კუთვნილება, შესაბამისად განსჯადი სასამართლოს მართებულად განსაზღვრა.

საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ სასამართლო დაცვის უფლება ადამიანის ძირითად უფლებათა რიგს განეკუთვნება, იგი გარანტირებულია საერთაშორისო სამართლის საყოველთაოდ აღიარებული პრინციპებით და ნორმებით. საქართველოს კონსტიტუციის 31.2 მუხლის თანახმად ყოველი პირი უნდა განსაჯოს მხოლოდ იმ სასამართლომ, რომლის იურისდიქციასაც ექვემდებარება მისი საქმე. განსჯადობა არის ინსტიტუტი, რომელიც აწესრიგებს სასამართლოებისადმი უწყებრივად ქვემდებარე, ანუ საქმის საერთო სასამართლოსადმი განხილვის უფლებამოსილებისადმი განკუთვნილი საქმეების კონკრეტული სასამართლოს გამგებლობისადმი მიკუთვნებას. თავის მხრივ მოქმედი საპროცესო კანონმდებლობა განასხვავებს გვარეობით, ანუ საგნობრივ და ტერიტორიულ განსჯადობას. ტერიტორიული განსჯადობის განმსაზღვრელია ტერიტორია, სადაც კონკრეტული სასამართლო ფუნქციონირებს, ხოლო გვარეობითი განსჯადობის მეშვეობით ხორციელდება სასამართლოს კომპეტენციათა გამიჯვნა დავის საგნის მიხედვით. მხოლოდ ორგანო, რომელსაც გააჩნია სრული იურისდიქცია, შეესაბამება ევროპული კონვენციის 6.1 მუხლით გათვალისწინებული „სასამართლოს“ ცნებას („Beaumartin v. France“, §38). ასეთ „სასამართლოს“ უნდა გააჩნდეს იმ ყველა ფაქტისა და სამართლის საკითხის შემოწმების იურისდიქცია, რომელიც გამომდინარეობს განსახილველი დავიდან („Terra Woningen B.V. v. Netherlands“, §52). ადამიანის უფლებათა საყოველთაო დეკლარაციის მე-8 მუხლი აღიარებს ადამიანის უფლებას კომპეტენტური ეროვნული სასამართლოების მიერ უფლებებში ეფექტურად აღდგენაზე. იგივე უფლება აღიარებულია აგრეთვე სამოქალაქო და პოლიტიკური უფლებების შესახებ საერთაშორისო პაქტის მე-14 მუხლით. ამდენად, კანონიერი სასამართლოს უფლება სახელმწიფოსგან მოითხოვს სასამართლოს განსჯადობის ზუსტ განსაზღვრას. სასამართლოებს შორის კომპეტენციის გამიჯვნის გადასაწყვეტად ე.წ. ტაქსაციის მეთოდი გამოიყენება. ტაქსაციის ორ სახეს განასხვავებენ: პოზიტიურს (სასამართლოს უფლებამოსილების განსაზღვრა კანონში სასამართლოს ქვემდებარე საქმეების ჩამონათვალით) და ნეგატიურს (დავათა იმ კატეგორიაზე მითითება, რომელიც არ შეიძლება განეკუთვნებოდეს ამა თუ იმ სასამართლოს კომპეტენციას). ადმინისტრაციული კატეგორიის საქმეების უწყებრივ ქვემდებარეობას (განსჯადობა ობიექტური თვალსაზრისით) ეხება სასკ-ის მე-2 მუხლი (პოზიტიური ტაქსაცია), რომლის შეიცავს სასამართლოში ადმინისტრაციული დავის საგნის ჩამონათვალს. ადმინისტრაციული სამართალწარმოება ადმინისტრაციული სამართლის კომპლექსური ინსტიტუტია, რომელიც არეგულირებს სასამართლო ორგანოების საქმიანობას საჯარო-სამართლებრივი დავების განხილვასთან დაკავშირებით. მოცემული დავების გადაწყვეტას დარგთაშორისი ხასიათი აქვს, ვინაიდან ადმინისტრაციული სამართალწარმოების მეშვეობით, სისხლის სამართლის, სამოქალაქო პროცესებისაგან განსხვავებით, ხდება არა მხოლოდ ერთი დარგის - ადმინისტრაციული სამართლის, არამედ მიწის, საფინანსო, მუნიციპალური და სამართლის სხვა დარგების ნორმების რეალიზაცია, ამდენად, სასკ-ის მე-2 მუხლის პირველ ნაწილში მოცემული ჩამონათვალი არ არის ამომწურავი, ამასთანავე იგი ასახავს არა სასამართლოს მიერ გადასაწყვეტ ადმინისტრაციული დავების შინაარსს, არამედ ადმინისტრაციული დავის საგანს, რომლის გადაწყვეტა ხდება ადმინისტრაციული სამართალწარმოების წესით. სასკ-ის მე-2 მუხლის პირველ ნაწილში მოცემული ჩამონათვალის განვრცობის შესაძლებლობას იძლევა ამავე მუხლის მე-3 ნაწილი, რომელიც აფართოვებს ადმინისტრაციულ დავათა არეალს და ადმინისტრაციული სამართალწარმოების წესით განხილვას უქვემდებარებს იმ სამართლებრივ ურთიერთობებთან დაკავშირებულ საქმეებს, რომლებიც აგრეთვე ადმინისტრაციული სამართლის კანონმდებლობიდან გამომდინარეობს (ენუმერაცია). ამდენად, ადმინისტრაციული სასამართლოწარმოების ერთ-ერთი თავისებურებაა სასამართლოში ადმინისტრაციული დავის საგნის განსაზღვრის წესი. პირველ რიგში, დავის განსჯადობა განისაზღვრება ადმინისტრაციული ორგანოს საქმიანობის სამართლებრივი ფორმების საპროცესო-სამართლებრივი ფუნქციიდან გამომდინარე, რომლის თანახმადაც დავის საგანი შეიძლება იყოს ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის შესაბამისობა საქართველოს კანონმდებლობასთან, ადმინისტრაციული ხელშეკრულების დადება, შესრულება ან შეწყვეტა, ადმინისტრაციული ორგანოს ვალდებულება ზიანის ანაზღაურების, ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემის ან სხვა რაიმე ქმედების განხორციელების თაობაზე, აქტის არარად აღიარება, უფლების ან სამართალურთიერთობის არსებობა-არარსებობის დადგენა. დავის განსჯადობის დადგენის მეორე კრიტერიუმია სამართლებრივი ურთიერთობის სამართლებრივი ბუნება, რომლის თანახმად სასამართლოში ადმინისტრაციული სამართალწარმოების წესით განიხილება სხვა საქმეებიც იმ სამართლებრივ ურთიერთობებთან დაკავშირებით, რომლებიც აგრეთვე გამომდინარეობს ადმინისტრაციული სამართლის კანონმდებლობიდან. სამართლის ნორმის კუთვნილება ადმინისტრაციული კანონმდებლობისადმი განაპირობებს ამ ნორმით მოწესრიგებული ურთიერთობის სამართლებრივ ბუნებას. ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი ურთიერთობის წარმოშობის საფუძველი შეიძლება იყოს კანონი, კანონქვემდებარე ნორმატიული აქტი, ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი, ადმინისტრაციული ხელშეკრულება და ადმინისტრაციული რეალაქტი. ურთიერთობის საგანი შეიძლება იყოს ყველაფერი, რაც კანონით დასაშვებია. ეს შეიძლება იყოს ერთჯერადი ურთიერთობა ან განგრძობადი პროცესი. განსაკუთრებულ შეფასებას საჭიროებს ისეთი შემთხვევები, როდესაც სამართლის ნორმა არის სამოქალაქო კოდექსში, თუმცა ის საჯარო სამართლებრივ ურთიერთობაში ხდება ადმინისტრაციული სამართლის ნაწილი (მაგ., უსაფუძვლო გამდიდრების ნორმები შესაძლებელია გახდეს ადმინისტრაციული ურთიერთობის მომწესრიგებელი ნორმა). მოცემულ შემთხვევაში განსახილველი დავის ერთი ნაწილი შეეხება საიჯარო ურთიერთობის შეწყვეტისა და ამ ურთიერთობიდან გამომდინარე საიჯარო ქირის გადახდის მართლზომიერებას, შესაბამისად, მითითებულ ნაწილში დავის ადმინისტრაციული წესით განხილვისთვის შეფასებას საჭიროებს აღნიშნული ურთიერთობის ადმინისტრაციული ურთიერთობისადმი კუთვნილების განსაზღვრა.

საჯარო რეესტრის მონაცემებით ქ. რუსთავში, მე-... მკ/რ-ნში მდებარე არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების 7764კვ.მ. მიწის ნაკვეთი და მასზე განლაგებული შენობა-ნაგებობა წარმოადგენს ქ. რუსთავის მუნიციპალიტეტის საკუთრებას (საკადასტრო კოდი ...). საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ მუნიციპალიტეტის ქონება არის საქართველოს კანონმდებლობის შესაბამისად მუნიციპალიტეტის საკუთრებაში არსებული ყველა ნივთი და არამატერიალური ქონებრივი სიკეთე (ადგილობრივი თვითმმართველობის კოდექსის 106.1 მუხ.). მუნიციპალიტეტს უფლება აქვს ფლობდეს თავისი საქმიანობის განსახორციელებლად საჭირო ქონებას. გარკვეული სახის ქონებას მუნიციპალიტეტს ადგილობრივი თვითმმართველობის კოდექსი აკუთვნებს (ადგილობრივი თვითმმართველობის კოდექსის 106-ე, 107-ე მუხ.). გარდა კანონით მიკუთვნებულისა, მუნიციპალიტეტს ქონება შეუძლია გადასცეს სახელმწიფომ ან ავტონომიურმა რესპუბლიკამ, ასევე თავად მუნიციპალიტეტს შეუძლია საკუთარი ბიუჯეტიდან გამოყოფილი სახსრებით ქონების შექმნა ან შეძენა. ქონებაზე საკუთრების უფლების განხორციელებისას მუნიციპალიტეტი დამოუკიდებელია. მუნიციპალიტეტის ქონების განკარგვის ერთ-ერთ ფორმას წარმოადგენს მუნიციპალიტეტის ქონების სარგებლობის უფლებით გადაცემა. მუნიციპალიტეტის ქონება სარგებლობის უფლებით შეიძლება გადაეცეს ფიზიკურ, საჯარო ან/და კერძო სამართლის იურიდიული პირს კანონით დადგენილი წესით. სარგებლობის უფლებით მუნიციპალიტეტის ქონების გადაცემისას შესაძლებელია საქართველოს სამოქალაქო კოდექსით გათვალისწინებული ფორმების, მათ შორის იჯარის, გამოყენება. ამდენად, თვითმმართვეული ერთეულის ქონების მართვა და განკარგვა შესაძლებელია არა მხოლოდ საჯარო-სამართლებრივი, არამედ კერძო-სამართლებრივი ფორმებით, თვითმმართველ ერთეულს აქვს შესაძლებლობა გამოიყენოს საქმიანობის კერძო-სამართლებრივი ფორმა. მოცემულ შემთხვევაში თვითმმართველ ქ. რუსთავსა და შპს „ა...ს“ შორის 13.03.2012წ. დაიდო იჯარის ხელშეკრულება, რომლითაც მხარეები შეთანხმდნენ ხელშეკრულების საგანზე, იჯარის საფასურზე, ქონების გადაცემისა და დაბრუნების წესზე, ვადაზე და ხელშეკრულების სხვა პირობებზე. იჯარის ცნებას განსაზღვრავს სამოქალაქო კოდექსის 581-ე მუხლი, რომლის თანახმად იჯარის ხელშეკრულებით მეიჯარე მოვალეა გადასცეს მოიჯარეს განსაზღვრული ქონება დროებით სარგებლობაში და საიჯარო დროის განმავლობაში უზრუნველყოს ნაყოფის მიღების შესაძლებლობა, თუ იგი მიღებულია მეურნეობის სწორი გაძღოლის შედეგად შემოსავლის სახით. მოიჯარე მოვალეა გადაუხადოს მეიჯარეს დათქმული საიჯარო ქირა. საიჯარო ქირა შეიძლება განისაზღვროს როგორც ფულით, ისე ნატურით. მხარეებს შეუძლიათ შეთანხმდნენ საიჯარო ქირის განსაზღვრის სხვა საშუალებებზეც. იჯარის ხელშეკრულების მიმართ გამოიყენება ქირავნობის ხელშეკრულების წესები, თუ იჯარის მომწესრიგებელი ნორმებით სხვა რამ არ არის განსაზღვრული. ამდენად, იჯარის ხელშეკრულება არის ორმხრივი, სასყიდლიანი და კონსესუალური ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზე მეიჯარე მოიჯარეს გადასცემს ქონებას სარგებლობაში. იჯარის საგანი შეიძლება იყოს, როგორც მოძრავი, ასევე უძრავი ქონება. მოიჯარეს ქონება გადაეცემა დროებით სარგებლობაში, ხოლო სარგებლობის ვადა დგინდება მხარეთა შეთანხმებით. ვადის განუსაზღვრებლობის შემთხვევაში მიიჩნევა, რომ იჯარის ხელშეკრულება დადებულია განუსაზღვრელი ვადით. იჯარის ხელშეკრულება აგრეთვე განუსაზღვრელი ვადით ითვლება დადებულად, თუ ხელშეკრულების ვადის გასვლის შემდეგაც დამქირავებელი სარგებლობს ნივთით და გამქირავებელი ამაზე არ ედავება (სკ-ის 559.2 მუხ.). მეიჯარე ვალდებულია მოიჯარეს გადასცეს საიჯარო ქონება ხელშეკრულებით გათვალისწინებულ მდგომარეობაში მისი დანიშნულებისამებრ გამოყენების მიზნით, ხოლო მოიჯარემ უნდა უზრუნველყოს მისი ასეთ მდგომარეობაში შენახვა და ამ მიზნით კანონითა და ხელშეკრულებით გათვალისწინებული მოვალეობების შესრულება, მათ შორის რემონტის ჩატარება, ინვენტარის შეცვლა და ა.შ.. სკ-ის 558-ე მუხლის შესაბამისად გამქირავებელს შეუძლია ხელშეკრულება მოშალოს ვამადე, თუ დამქირავებელმა ქირა არ გადაიხადა სამი თვის განმავლობაში. მაშასადამე, მოიჯარის მიერ ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების დარღვევის დასადგენად გარკვევას საჭიროებს სკ-ის 442-ე მუხლით გათვალისწინებული ურთიერთმოთხოვნათა გაქვითვის შესაძლებლობის არსებობა, უნდა დადგინდეს გამქირავებლის მიერ საიჯარო ნივთზე გაწეული სამუშაოების ხასიათი, ადგილი ჰქონდა მიმდინარე რემონტის ჩატარებას თუ ნივთზე გაწეული აუცილებელ ხარჯებს. სკ-ის 545-ე მუხლის თანახმად, გამქირავებელი ვალდებულია დამქირავებელს აუნაზღაუროს ნივთზე გაწეული აუცილებელი ხარჯები. აუცილებელ ხარჯებად ითვლება დამქირავებლის მიერ გაღებული არა ყველა, არამედ მხოლოდ ისეთი ხარჯი, რომლის გაწევაც ნივთის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სარგებლობისთვის ვარგის მდგომარეობაში მოსაყვანად არის აუცილებელი. სკ-ის 532-ე მუხლის შესაბამისად გამქირავებელი ვალდებულია გადასცეს დამქირავებელს ნივთი ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სარგებლობისთვის ვარგის მდგომარეობაში. სკ-ის 535-ე მუხლის თანახმად გაქირავებული ნივთი ნივთობრივად უნაკლოა, თუ მას აქვს დათქმული თვისებები, თუ ეს თვისებები არ არის დათქმული, მაშინ ნივთი მიიჩნევა უნაკლოდ, თუ იგი ვარგისია ხელშეკრულებით გათვალისწინებული საქმიანობისთვის ან ჩვეულებრივი გამოყენებისათვის. დამქირავებლის მიერ ნივთის მიღებისა და პრეტენზიის განუცხადებლობის შემთხვევაში ივარაუდება, რომ დამქირავებელს გადაეცა ნივთობრივად უნაკლო ნივთი. შესაბამისად დამქირავებელი ვერ მიუთითებს იმ ნაკლზე, რომლის თაობაზეც მან იცოდა გამქირავებელთან შეთანხმების საფუძველზე ან ნაკლი აშკარად შესამჩნევი იყო ნივთის გადაცემის მომენტში და მიუხედავად ამისა მიიღო სარგებლობაში, როგორც უნაკლო. ნივთობრივი ნაკლის არარსებობის შემთხვევაში დამქირავებელი ვალდებულია ჩაატაროს მიმდინარე რემონტი საკუთარი ხარჯებით, ამასთან ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სარგებლობით გამოწვეული ნივთის ცვლილების ან გაუარესებისათვის დამქირავებელი პასუხს არ აგებს (სკ-ის 547-ე მუხ.). ამდენად, გამქირავებელს ნივთზე ხარჯების გაღება ეკისრება. სკ-ის 537-ე და 543-ე მუხლებით აღიარებულია ნაკლის არსებობის შესახებ გამქირავებლის წინასწარ შეტყობინების ვალდებულება. 13.03.2012წ. იჯარის ხელშეკრულების ტექსტის მიხედვით მხარეები ხელშეკრულების დადებისას ხელმძღვანელობდნენ შპს „კ...ის“ მიერ მომზადებული 09.03.2012წ. №36 აუდიტორული დასკვნით. შპს „კ...ის“ დასკვნის თანახმად შენობის, ფასადის, მთავარი შესასვლელის, საინჟინრო უზრუნველყოფის მდგომარეობა იყო დამაკმაყოფილებელი, შენობა აღჭურვილი იყო საკომუნიკაციო საშუალებებით, უძრავი ობიექტის (671,42კვ.მ.) ფიზიკური მდგომარეობა შეფასებულია როგორც „დამაკმაყოფილებელი“, დასკვნას თან ახლავს შესაბამისი ფოტომასალა (ტ. 1, ს.ფ. 109-110). ამასთანავე, მოიჯარის მიერ გაწეული ხარჯების დავალიანების გამოქვითვისთვის დადგენას საჭიროებს მეიჯარის მიერ მოიჯარისთვის გადაცემული უძრავი ქონების შესაბამისობა სახელდობრ ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სარგებლობისთვის, უნდა გაირკვეს აღნიშნულის გამო ნივთის ვარგისიანობა ხელშეკრულებით დათქმული მიზნის მისაღწევად, რაც ნათელს გახდის გაწეული ხარჯის ბუნებას, აუცილებელი თუ მიმდინარე ხარჯებისადმი მის კუთვნილებას.

მეიჯარე შეიძლება იყოს ფიზიკური ან იურიდიული პირი, აგრეთვე სახელმწიფო, მუნიციპალიტეტი, ავტონომიური რესპუბლიკა, რომლებიც აღნიშნულ ურთიერთობაში მხარეებად შესაბამისი ორგანოების მეშვეობით გამოდიან. იჯარა ექვემდებარება უძრავ ნივთებზე უფლებათა რეესტრში რეგისტრაციას, ხოლო კერძო სამართლის იურიდიული პირის მიერ ერთ წელზე მეტი ვადით იჯარის ხელშეკრულების დადების შემთხვევაში იჯარის უფლების წარმოშობისათვის მისი საჯარო რეესტრში რეგისტრაცია აუცილებელია („საჯარო რეესტრის შესახებ“ კანონის 11.1 მუხ. „ზ“ ქვ.პ., 11.5 მუხ.). 13.03.2012წ. ხელშეკრულების საფუძველზე 14.03.2012წ. საჯარო რეესტრში განხორციელდა შპს „ა...ის“ იჯარის უფლების წარმოშობის რეგისტრაცია. გასაჩივრებული ქ. რუსთავის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს 12.11.2019წ. №358 განკარგულებით საკრებულომ გასცა თანხმობა, ხოლო ქ. რუსთავის მუნიციპალიტეტის მერის მოადგილემ 29.11.2019წ. №12/დელ ბრძანებით მიიღო გადაწყვეტილება იჯარის ხელშეკრულების შეწყვეტისა და საიჯარო ქირის ხელშეკრულების მეორე მხარისთვის დაკისრების თაობაზე. საჯარო რეესტრის მონაცემებით 09.12.2019წ. რუსთავის მუნიციპალიტეტის საკუთრებაში არსებულ უძრავ ნივთზე (საკადასტრო კოდი ...) შპს „ა...ის“ სასარგებლოდ რეგისტრირებული იჯარის უფლება შეწყდა, ამდენად, საჯარო რეესტის მონაცემებითა და ამ შემთხვევაში ნორმატიულად დადგენილი იჯარის უფლების საჯარო რეეტრში რეგისტრაციის აუცილებლობიდან გამომდინარე, დღეის მდგომარეობით შპს „ა...ის“ იჯარის უფლება შეწყვეტილია, რასაც არ ეთანხმება მოსარჩელე მხარე. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ ხელშეკრულების შეწყვეტის სამართლებრივი ბუნების განსასაზღვრად მნიშვნელოვანია შეფასდეს მხარეთა შორის არსებული ის სამართალურთიერობა, რომლის შეწყვეტასაც ხელშეკრულების მხარე მოითხოვს. ხელშეკრულების სამართლებრივი ბუნება განაპირობებს მისი შეწყვეტის სამართლებივ ბუნებას და ურთიერთობის მომწესრიგებელი შესაბამისი ნორმების მისადაგებას. უკეთუ ხელშეკრულება კერძო-სამართლებრივი ხასიათისაა, მისი შეწყვეტაც კერძო-სამართლებრივი ურთიერთობის ფარგლებში ექცევა და შეწყვეტის მართლზომიერებაც შესაბამისი იურიდიქციის სასამართლოს მიერ ფასდება. საკასაციო პალატა ყურადღებას ამახვილებს აგრეთვე იმ გარემოებაზე, რომ იჯარის ხელშეკრულების შეწყვეტისა და საფასურის დაკისრების თაობაზე ქ. რუსთავის მუნიციპალიტეტის მერის მოადგილის 29.11.2019წ. №12/დელ ბრძანების მიღების საფუძვლად მითითებულია სამოქალაქო კოდექსით გათვალისწინებული იჯარის მომწესრიგებელი შესაბამისი ნორმები. ადმინისტრაციული და სამოქალაქო-სამართლებრივი ხელშეკრულების გამიჯვნის დროს არსებითი მნიშვნელობა ენიჭება ხელშეკრულების მიზანს. ადმინისტრაციული ხელშეკრულების ცნების ძირითადი ელემენტი უკავშირდება საჯარო უფლებამოსილების განხორციელებას. ხელშეკრულების დადების მიზანი მისი შინაარსიდან გამომდინარე დგინდება. არსებითი მნიშვნელობა ენიჭება ხელშეკრულების მხარეების მიერ ნაკისრი ვალდებულებებისა და ხელშეკრულებების დადების შედეგად წარმოშობილი უფლება-მოვალეობების შინაარსს. ხელშეკრულების დადების შედეგად პირი საჯარო სამართლებრივი უფლებამოსილებით აღიჭურვება, ხოლო კერძო სამართლებრივი ხელშეკრულების დადებისას მხარეები გვევლინებიან სამოქალაქო-სამართლებრივი უფლება-მოვალეობების მატარებლად (სუსგ 23.01.2014წ. საქმე №ბს-670-645(გ-13)). დავის ადმინისტრაციულ-სამართლებრივად მიჩნევისათვის მოსარჩელის მოთხოვნა სამართლებრივად უნდა ეფუძნებოდეს საჯარო - ადმინისტრაციული სამართლის შესაბამის ნორმებს, კონკრეტული სამართლებრივი ურთიერთობები უნდა გამომდინარეობდეს ადმინისტრაციული სამართლის კანონმდებლობიდან, ანუ მოსარჩელის მიერ მითითებული საკუთარი უფლების (უფლებების) დარღვევა თავისი არსითა და შინაარსით განპირობებული უნდა იყოს მოპასუხის მხრიდან საჯარო, მატერიალური სამართლის შესაბამისი საკანონმდებლო ნორმების დარღვევით. მოცემულ შემთხვევაში მხარეთა შორის წარმოიშვა საიჯარო ურთიერთობა, რომელიც წესრიგდება სამოქალაქო კოდექსით გათვალისწინებული სახელშეკრულებო ურთიერთობის ზოგადი ნორმებითა და იჯარის მომწესრიგებელი 581-ე-606-ე მუხლებით. ქონების იჯარის საკითხები კერძო სამართლებრივი კანონმდებლობით არის მოწესრიგებული. ქონების იჯარით გადაცემა არ უკავშირდება სახელისუფლებო უფლებამოსილებას, მისი დადების შედეგად არ ხდება მოიჯარის საჯარო-სამართლებრივი უფლებამოსილებით აღჭურვა (იხ. სუსგ 15.11.2018წ., საქმე №ბს-1138-1132(გ-17)). ადმინისტრაციული ორგანო უფლებამოსილია კონკრეტული სამართლებრივი ურთიერთობის მოსაწესრიგებლად გამოიყენოს საქმიანობის ის სამართლებრივი ფორმა, რომელიც უფრო ეფექტურია დასახული მიზნის მისაღწევად. თუკი ადმინისტრაციული ორგანო დებს ხელშეკრულებას, ის ვალდებულია ბოლომდე დარჩეს ურთიერთობის ამ სფეროში და კარგავს უფლებამოსილებას გამოიყენოს აღსრულების ის საშუალება, რომელიც სზაკ-ით ადმინისტრაციული აქტის აღსრულებისთვის არის გათვალისწინებული, დავის შემთხვევაში ორგანო მიმართავს სასამართლოს დავის გადასაწყვეტად (ხელშეკრულების არსებობის შემთხვევაში პირს ერთმევა შესაძლებლობა საჩივრით მიმართოს ადმინისტრაციულ ორგანოს ადმინისტრაციული ხელშეკრულების გაუქმების მოთხოვნით). გადაწყვეტილება, რომლის საფუძველზეც ხდება ადმინისტრაციული ხელშეკრულების დადება, შეცვლა ან გაუქმება, არის ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი, თუმცა მოცემულ შემთხვევაში უძრავი ქონების იჯარით გაცემა არის არა ადმინისტრაციული, არამედ კერძო-სამართლებრივი ხელშეკრულება, შესაბამისად მისი ცვლილება, შეწყვეტა არ ხდება აქტის გამოცემით. განსახილველ შემთხვევაში საკასაციო პალატა თვლის, რომ ხელშეკრულების შინაარსიდან არ იკვეთება მისი საჯარო-სამართლებრივი უფლებამოსილების განხორციელების მიზნით დადება, მხარეთა საჯარო-სამართლებრივი უფლება-მოვალეობებით აღჭურვა, რაც გამორიცხავს ხელშეკრულების ადმინისტრაციულ ხასიათს. ამ კონკრეტულ შემთხვევაში რუსთავის მუნიციპალიტეტის მერიამ მისი კუთვნილი ქონების სარგებლობაში გაცემასთან დაკავშირებით სამოქალაქო სამართლებრივი ხელშეკრულების სახე აირჩია, ხოლო 13.03.2012წ. იჯარის ხელშეკრულების ცალმხრივად შეწყვეტის შესახებ 29.11.2019წ. №12/დელ ბრძანების გამოცემით მერის მოადგილემ დაიწყო ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულებების შესრულებასთან დაკავშირებული საკითხის მოწესრიგების პროცედურები. ადგილობრივი თვითმმართველობის კოდექსის 62.2 მუხლის თანახმად, მერიის თანამდებობის პირის (გარდა მერისა) და სხვა მოხელის ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტები საჩივრდება მერთან და შემდგომ - სასამართლოში კანონით დადგენილი წესით. მოცემულ შემთხვევაში მერის მოადგილის სადავო აქტების გაუქმების მოთხოვნა ადმინისტრაციული საჩივრით გასაჩივრების გარეშე წარდგენილი იქნა სასამართლოში, რაც დამატებით ადასტურებს სადავო სამართალურთიერთობის სახელშეკრულებო მოწესრიგებასთან კავშირს.

საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მხარეთა შორის იჯარის ხელშერულების დადების დროისთვის მოქმედი „ადგილობრივი თვითმმართველი ერთეულის ქონების შესახებ“ კანონი ერთმანეთისაგან განასხვავებდა სახელმწიფო ქონების განკარგვას, მათ შორის პრივატიზებას (მე-191 მუხ.) და სარგებლობის უფლებით გადაცემას (მე-195 მუხ.). თვითმმართველი ერთეულის უძრავი ქონების განკარგვა პრივატიზების ფორმით იმთავითვე მოიაზრებდა ქონების განკერძოებას, მესაკუთრის ცვლილებას, თვითმმართველი ერთეულის საკუთრების უფლების სხვა პირზე (შემძენზე) გადასვლას, ხოლო ქონების სარგებლობაში გადაცემისას თვითმმართველი ერთეული ინარჩუნებდა ნივთზე მესაკუთრის უფლებებს, ხდებოდა მხოლოდ სარგებლობის უფლების გადაცემა. თვითმმართველი ერთეულის ქონების სარგებლობის უფლებით გადაცემის შესახებ ხელშეკრულება იდებოდა თვითმმართველი ერთეულის აღმასრულებელ ორგანოსა და დაინტერესებულ პირს შორის (მე-195.4 მუხ.), აუქციონის ან პირდაპირი განკარგვის წესით (მე-195.7 მუხ.), საქართველოს სამოქალაქო კოდექსით გათვალისწინებული სარგებლობის ფორმებით (მე-195.1 მუხ.). ამდენად, სათანადო პროცედურის დაცვით თვითმმართველი ერთეული უფლებამოსილი იყო სამოქალაქო კოდექსით დადგენილი ფორმით სარგებლობაში გადაეცა მის საკუთრებაში არსებული უძრავი ნივთი. საქალაქო სასამართლოში წარდგენილ რუსთავის მუნიციპალიტეტის მერიის შესაგებელს ერთვის საკასაციო სასამართლოს 19.02.2019წ. განჩინების ასლი (საქმე №ბს-1511(გ-18)), რომლითაც საიჯარო ხელშეკრულებიდან გამომდინარე საიჯარო ქირისა და პირგასამტეხლოს დაკისრების თაობაზე სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოს სარჩელი დაექვემდებარა ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას, თუმცა მითითებული საქმის გარემოებები განსხვავდება მოცემულ საქმეზე არსებული გარემოებებისაგან, კერძოდ, №ბს-1511(გ-18) საქმეზე მხარეებს შორის ურთიერთობა წარმოიშვა იჯარა-გამოსყიდვის ხელშეკრულების საფუძველზე, რომელიც სახელმწიფო ქონების პრივატიზების ერთ-ერთ ფორმას წარმოადგენდა და ყველა შემთხვევაში შეიცავდა იჯარით გადაცემული ქონების გამოსყიდვის პირობებს და ვადებს. „სახელმწიფო ქონებისა და ადგილობრივი თვითმმართველი ერთეულის ქონების პრივატიზებისა და სარგებლობის უფლებით გადაცემის შესახებ“ 30.05.1997წ. კანონისა და საქართველოს სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს 31.03.1999წ. №1-3/152 ბრძანებით დამტკიცებული „სახელმწიფო ქონების იჯარა-გამოსყიდვის ფორმით პრივატიზების შესახებ დებულებიდან“ გამომდინარე იჯარა-გამოსყიდვის საბოლოო მიზანს წარმოადგენდა სახელმწიფოს საკუთრებაში არსებული ქონების განკერძოება, პრივატიზება, შესაბამისად, კასატორის (მოპასუხის) მიერ მითითებული საქმე განსახილველი დავისაგან განსხვავდება. მოცემულ შემთხვევაში სახეზეა საიჯარო ურთიერთობა, რომლის მიზანს რუსთავის მუნიციპალიტეტის საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონების სასყიდლიანი ფორმით დროებით სარგებლობაში გადაცემა წარმოადგენდა. დავის საგანს არ შეადგენს თვითმმართველობის ქონების პრივატიზება, მუნიციპალური ქონების პრივატიზების ან სარგებლობის უფლებით გადაცემა (აუქციონი, პირდაპირი განკარგვა) ადმინისტრაციული კანონმდებლობით წესრიგდება. აღნიშნულთან დაკავშირებით დავები ადმინისტრაციულ კატეგორიათა რიგს განეკუთვნება და შესაბამისად ადმინისტრაციული სასამართლოწარმოების წესით იხილება. ამ შემთხვევაში დავა ეხება საიჯარო ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვალდებულების არაჯეროვან შესრულებას, ხელშეკრულების პირობების შეუსრულებლობის გამო თანხის დაკისრებას, რაც დავის კერძო-სამართლებრივ ბუნებაზე მიუთითებს. ამდენად, საკასაციო პალატა თვლის, რომ სამოქალაქო კოდექსით გათვალისწინებული ფორმით და მის საფუძველზე დროებითი სარგებლობის მიზნით ფიზიკურ პირთან დადებული იჯარის ხელშეკრულება სამოქალაქო-სამართლებრივი ხელშეკრულებაა, შესაბამისად, აღნიშნული ხელშეკრულების შეწყვეტისა და მისგან გამომდინარე საიჯარო ქირის გადახდის საკითხთან დაკავშირებულ სამართალურთიერთობას კერძო-სამართლებრივი ბუნება აქვს და სამოქალაქო სასამართლოწარმოების წესით უნდა გადაწყდეს. განსახილველ შემთხვევაში სადავო სამართალურთიერთობა არ უკავშირდება მოსარჩელის, როგორც სასკოლო ან საბაღო დაწესებულების ავტორიზაციასთან დაკავშირებულ საკითხებს, დავის საგანს აგრეთვე არ შეადგენს განათლების მიღების ხელმისაწვდომობის შეზღუდვა. „ზოგადი განათლების შესახებ“ კანონი სკოლისთვის შენობის და შესაბამისი მიწის ფართობის გადაცემას, ასევე რეაბილიტაციას, მშენებლობას, ინვენტარითა და ტექნიკით მომარაგებას საჯარო სკოლებისა და სამინისტროს სისტემაში შემავალი საგანმანათლებლო და სამეცნიერო დაწესებულებებისთვის ადგენს (282-ე, 50-ე მუხ.), მოცემულ შემთხვევაში უდავოა, რომ შპს „ა...ი“ ასეთ სუბიექტს არ წარმოადგენს. მართალია, საგანმანათლებლო საქმიანობის განხორციელება შესაძლოა საჭიროებდეს შესაბამის შენობას, ინვენტარს და ა.შ., მაგრამ აღნიშნული არ ცვლის მუნიციპალიტეტსა და მოსარჩელეს შორის არსებული საიჯარო ურთიერთობის სამართლებრივ ბუნებას. ამ კონკრეტულ შემთხვევაში ეს ურთიერთობა წესრიგდება არა განათლების უფლების რეალიზების მომწესრიგებელი ნორმატიული აქტებით, არამედ სამოქალაქო კოდექსით გათვალისწინებული საიჯარო ურთიერთობის მარეგულირებელი ნორმებით, შესაბამისად, განსახილველი დავა მხარეებს შორის არსებული საიჯარო ურთიერთობის ნაწილში ადმინისტრაციულ კანონმდებლობას არ ეფუძნება.

ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ სხვა ადმინისტრაციულ ორგანოსთან თუ კერძო პირთან დადებული ხელშეკრულებიდან გამომდინარე დავის ადმინისტრაციულ საქმეთა კატეგორიისადმი მიკუთვნების საფუძველს არ ქმნის მხოლოდ ის გარემოება, რომ ხელშეკრულების ერთ-ერთი მხარე ადმინისტრაციული ორგანოა. დავა ადმინისტრაციულ-სამართლებრივად მიიჩნევა არა იმის გამო, რომ მოსარჩელის მოთხოვნის ადრესატი ადმინისტრაციული ორგანოა, არამედ სადავო სამართალურთიერთობის იმანენტური ბუნების გამო (შესაძლოა ორ ადმინისტრაციულ ორგანოს შორისაც დაიდოს სამოქალაქო-სამართლებრივი ხელშეკრულება). როგორც უკვე აღინიშნა, ადმინისტრაციული ორგანო უფლებამოსილია გამოიყენოს საქმიანობის კერძო-სამართლებრივი ფორმები და შესაბამისად დადოს კერძო-სამართლებრივი ხელშეკრულება, რომელშიც ადმინისტრაციული ორგანო არ არის აღჭურვილი საჯარო-სამართლებრივი უფლებამოსილებით. ამდენად, ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ კერძო-სამართლებრივ ხელშეკრულებასთან დაკავშირებული დავები განიხილება სამოქალაქო სამართალწარმოების წესით, ხოლო ადმინისტრაციული ხელშეკრულების დადებასთან, შესრულებასთან და შეწყვეტასთან დაკავშირებული დავები განიხილება საერთო სასამართლოების მიერ ადმინისტრაციული სამართალწარმოების წესით (სასკ-ის 251 მუხ., სზაკ-ის 65.2, 651 მუხ.). საჯარო-სამართლებრივი და კერძო-სამართლებრივი ხელშეკრულების გამიჯვნისათვის არსებითი მნიშვნელობა ენიჭება არა ხელშეკრულების მონაწილეთა სტატუსს, არამედ ხელშეკრულების მიზანს. ადმინისტრაციული ხელშეკრულების დეფინიციის (სზაკ-ის 2.1 მუხლის „ზ“ ქვეპუნქტი) ძირითად ელემენტს შეადგენს ხელშეკრულების დადება საჯარო უფლებამოსილების განხორციელების მიზნით. ხელშეკრულების მიზანი მისი შინაარსით განისაზღვრება. გადამწყვეტი მნიშვნელობა აქვს ხელშეკრულების მხარეების მიერ ნაკისრი ვალდებულებების, ხელშეკრულების დადების შედეგად წარმოშობილი უფლება-მოვალეობების შინაარსს (იხ. სუს 26.12.2013წ. განჩინება საქმეზე №31-27(კ-13)). ამდენად, მართალია სადავო განკარგულება და ბრძანება ფორმალურად ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის რეკვიზიტებს შეიცავს (ორგანული კანონის „ადგილობრივი თვითმმართველობის კოდექსის“ 61.2 და 61.3 მუხლის „ა“, „დ“ ქვეპუნქტების თანახმად, საკრებულოს განკარგულება და მერის, მერის მოადგილის ბრძანება ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტებია), თუმცა მნიშვნელოვანია არა აქტის ფორმალური რეკვიზიტი, არამედ მისი შინაარსი და გამოცემის საფუძვლები. დაუსაბუთებელია რუსთავის საქალაქო სასამართლოს მითითება იმასთან დაკავშირებით, რომ სადავო აქტები არის სზაკ-ით გათვალისწინებული ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტები. აღნიშნული მოსაზრების დასამტკიცებლად სასამართლო შემოიფარგლა სზაკ-ის მე-2 მუხლის პირველი ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტზე მითითებით, ხსენებულ ნორმაში მოცემული ინდივიდუალური ადმინისტარციულ-სამართლებრივი აქტის დეფინიციის ელემენტების ანალიზის გარეშე. მოწესრიგება, როგორც ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის ცნების ელემენტი („აწესებს, ცვლის, წყვეტს ან ადასტურებს“) სახეზე არაა, როდესაც საჯარო-სამართლებრივი ღონისძიება პირდაპირ სამართლებრივ შედეგს არ იწვევს, ე.ი. როდესაც საჯარო დაწესებულების მხრიდან მხოლოდ ინფორმაციის, ახსნა-განმარტების მიწოდებასთან ან ფაქტობრივ გარემოებათა დადგენის მიზნით განხორციელებულ მოქმედებასთან გვაქვს საქმე. სადავო განკარგულების, ბრძანების გამოცემით მოპასუხე ადმინისტრაციულ ორგანოებს არ მოუხდენიათ ადმინისტრაციული ორგანოსათვის კანონმდებლობით მინიჭებული საჯარო-სამართლებრივი უფლებამოსილების განხორციელება, მათ მოახდინეს კერძო-სამართლებრივი ხელშეკრულებიდან წარმოშობილი თავისი უფლებების რეალიზაცია და გამოხატეს ხელშეკრულების შეწყვეტისა და ანაზღაურების მიღების ნება. რუსთავის მუნიციპალიტეტის მერიის მიერ საიჯარო ხელშეკრულების შეწყვეტისა და საიჯარო ქირის ანაზღაურების მოთხოვნა არ გულისხმობს მხარეებს შორის ვერტიკალური, სუბორდინაციული ურთიერთობის არსებობას, ორგანო შპს „ა...ისაგან“ მოითხოვს ვალდებულების შესრულებას როგორც საიჯარო ხელშეკრულების კრედიტორი და არა, როგორც საჯარო უფლებამოსილების იმპერატიული ნების გამომხატველი სუბიექტი, სახეზეა მხარეებს შორის ჰორიზონტალური ურთიერთობა.

ადმინისტრაციული ორგანო, როგორც კერძო-სამართლებრივი ხელშეკრულების მხარე, მეორე მხარის მიერ ხელშეკრულებით გათვალისწინებული პირობების (ვალდებულების) შეუსრულებლობის შემთხვევაში, ხელშეკრულების შეწყვეტისა და ვალდებულების შესრულების მოთხოვნით, უფლებამოსილია სასამართლოში წარადგინოს შესაბამისი სახის სარჩელი (აღიარებითი, მიკუთვნებითი). საქმის მასალებში დაცული რუსთავის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 12.12.2019წ. განჩინებით, ქ. რუსთავის მუნიციპალიტეტის მერიის სარჩელი, მოპასუხის შპს „ა...ის“ მიმართ, იჯარის ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების შეუსრულებლობის გამო თანხის დაკისრებისა და უკანონო მფლობელობიდან უძრავი ნივთის გამოთხოვის თაობაზე, განსჯადობით გადაეგზავნა რუსთავის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას. ადმინისტრაციულმა ორგანომ სამოქალაქო სარჩელი წარადგინა 12.12.2019წ., შპს „ა...ის“ მიერ სარჩელის აღძვრამდე ანუ მოცემული ადმინისტრაციული დავის დაწყებამდე, ამ დავაში მერის მოადგილის სადავო 29.11.2019წ. №12/დელ და N13/დელ ბრძანებების გამოცემისა და საკრებულოს სადავო 29.11.2019წ. №358 განკარგულების მიღების შემდეგ. საქმის მასალებში დაცულია აგრეთვე დაზუსტებული სამოქალაქო სარჩელის ასლი (ტ. 1, ს.ფ. 204-221), რომლის მიხედვით ქ. რუსთავის მუნიციპალიტეტის მერიამ სარჩელით მიმართა რუსთავის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას მოპასუხის შპს „ა...ის“ მიმართ, მოსარჩელემ მოითხოვა იჯარის ხელშეკრულებით ნასკირი ვალდებულების შეუსრულებლობის გამო მოპასუხისთვის 106 720 ლარისა და ხელშეკრულების შეწყვეტიდან საიჯარო ქონების დაბრუნებამდე ყოველთვიურად 1300 ლარის დაკისრება, მართლზომიერი სარგებლობის დამადასტურებელი დოკუმენტის გარეშე შენობა-ნაგებობის 386კვ.მ. შიდა ფართის და 2416,3კვ.მ. ეზოს ნაწილის სარგებლობისთვის 2010 წლის 21 ნოემბრიდან 2019 წლის 31 ოქტომბრის ჩათვლით 203 635 ლარის, 2019 წლის 31 ოქტომბრიდან შიდა ფართის სარგებლობისთვის ყოველთვიურად 1200 ლარის და ეზოს ნაწილის სარგებლობისთვის ყოველთვიურად 705 ლარის დაკისრება, აგრეთვე რუსთავის თვითმმართველი ერთეულის საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონების (საკადასტრო კოდი ...) მოპასუხის უკანონო მფლობელობიდან გამოთხოვა. ამდენად, სასამართლოს წარმოებაშია სამოქალაქო კატეგორიის საქმე, რომლის ფარგლებში უნდა შეფასდეს იჯარის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე იჯარის საფასურის ანაზღაურების წინაპირობების არსებობა, მითითებულ სამოქალაქო კატეგორიის საქმეში ასევე შეფასებას შესაძლოა დაექვემდებაროს მხარეთა შორის არსებული კერძო-სამართლებრივი, საიჯარო ურთიერთობიდან წარმოშობილი ყველა ის გარემოება, რომელიც დაკავშირებულია გადაცემული ქონების მოიჯარის მიერ გარემონტებასთან, რემონტზე გაწეული ხარჯების იჯარის საფასურში გაქვითვის შესაძლებლობასთან და ა.შ.. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მერის მოადგილის 29.11.2019წ. №12/დელ ბრძანებაში გამოვლენილია უძრავი ქონების მესაკუთრის (მეიჯარის) ნება 13.03.2012წ. იჯარის №60 ხელშეკრულების შეწყვეტაზე (ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ექვსწლიანი ვადის გასვლის მიუხედავად, დამქირავებელი სარგებლობდა ნივთით ხელშეკრულების ვადის გასვლის შემდეგაც, ქონების მესაკუთრე აღნიშნულზე არ ედავებოდა, შესაბამისად ხელშეკრულების მოქმედება ავტომატურად გაგრძელდა (სკ-ის 559-ე, 581-ე მუხ.)), იჯარის ხელშეკრულების შეწყვეტის საკითხზე დავა კერძო-სამართლებრივია თავისი ბუნებით (ადმინისტრაციული ხელშეკრულების შეწყვეტასთან დაკავშირებული დავისაგან განსხვავებით (სასკ-ის 251 მუხ.)) და არაა მოცული ქ. რუსთავის მუნიციპალიტეტის მიერ აღძრული სარჩელით, რომელშიც მოსარჩელე (მერია) იჯარის ხელშეკრულების შეწყვეტილად ცნობის გამო მოითხოვს იჯარის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული საგნის (საიჯარო ქონების) უკან გამოთხოვას, აგრეთვე იჯარის საგნის გარდა ფაქტობრივად დაკავებული ფართის უკანონო მფლობელობიდან გამოთხოვას, მოიჯარეზე საიჯარო გადასახადის დავალიანების დაკისრებას.

სსკ-ის 102-ე და 103-ე მუხლების თანახმად, თითოეულმა მხარემ უნდა ამტკიცოს გარემოებები, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. სასკ-ის მე-4 და მე-19 მუხლებიდან გამომდინარე ადმინისტრაციული სასამართლო არ არის შეზღუდული მხარეთა მიერ წარდგენილი არგუმენტებითა და მტკიცებულებებით, ადმინისტრაციული სასამართლო უფლებამოსილია დამოუკიდებლად შეაგროვოს მტკიცებულებები და დაადგინოს ფაქტობრივი გარემოებები. ადმინისტრაციულ პროცესში, ისევე როგორც სამოქალაქო სასამართლო წარმოებისას, მხარეთა აქტიურობას, მათ შორის სარჩელისა თუ შესაგებლის დასაბუთებას, სათანადო ფაქტებზე მითითებას, მტკიცების საგანში შემავალ გარემოებებთან მიმართებით მტკიცებულებების წარდგენას და სხვ., არსებითი მნიშვნელობა ენიჭება, თუმცა სამოქალაქო პროცესისაგან განსხვავებით, ადმინისტრაციულ სასამართლო წარმოებაში მოსამართლე აღჭურვილია თავისი ინიციატივით დამატებითი ინფორმაციის ან მტკიცებულების წარდგენის საჭიროების შესახებ გადაწყვეტილების მიღების (სასკ-ის მე-4 მუხ.), საკუთარი ინიციატივით ფაქტობრივი გარემოებების და მტკიცებულებების შეგროვების უფლებამოსილებით (სასკ-ის 19.1 მუხ.), იმ შემთხვევაშიც კი, თუ მათზე მხარეებს სასამართლო წარმოების ფარგლებში არ მიუთითებიათ. სამოქალაქო პროცესში მხარეების მიერ შეჯიბრებითობის ფარგლებში წარდგენილი ფაქტები ბოჭავს სასამართლოს, ადმინისტრაციული დავებისგან განსხვავებით, სადაც ინკვიზიციურობის პრინციპის გათვალისწინებით მოსამართლე ბევრად ფართო უფლებამოსილებით სარგებლობს (სუსგ 21.07.2022წ. საქმე №ბს-1020 (კ-19)). ამდენად, განსჯადობის წესების დარღვევა იწვევს საქმის განსხვავებულ პრინციპებზე აგებული სამართალწარმოების წესით განხილვას. საქმეზე იმ საპროცესო ნორმების გამოუყენებლობა, რომლებიც უნდა გამოყენებინა სასამართლოს, შეუძლებელს ხდის გადაწყვეტილების კანონიერებისა და მისი სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმებას.

განსახილველი დავის შინაარსს არ ცვლის ის გარემოება, რომ მოსარჩელე სადავო აქტ(ებ)ის გაუქმებას ითხოვს ადმინისტრაციული კანონმდებლობის საფუძველზე. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მხარის მოსაზრებები, კერძო-სამართლებრივი უფლების დასაბუთება საჯარო კანონმდებლობის დებულებების საფუძველზე არ ცვლის დავის განსჯადობას და არ იწვევს თავისი არსით კერძო-სამართლებრივი დავის ადმინისტრაციული საპროცესო კანონმდებლობის საფუძველზე განხილვის საჭიროებას. განსჯადობის განმსაზღვრელი ფაქტორია მისი შინაგანი ბუნება და არა მოსარჩელის მოსაზრება, მოსარჩელე განსაზღვრავს სასარჩელო მოთხოვნას და არა დავის სამართლებრივ ბუნებას. დავის განსჯადობას არ ცვლის აგრეთვე გასაჩივრებულ საკრებულოს განკარგულებასა და მერის მოადგილის ბრძანებებში მითითება მათი ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსით დადგენილი წესით (სასკ-ის 22.3 მუხ.) რუსთავის საქალაქო სასამართლოში გასაჩივრების შესახებ. სასამართლოს განსჯადობაზე მხარეებს შორის შეთანხმება (პროროგაცია) ან რომელიმე სასამართლოს იურისდიქციის გამორიცხვა (დეროგაცია) ადმინისტრაციულ სამართალწარმოებაში არ წარმოადგენს განსჯადობის იმპერატიული წესის დარღვევის გამომრიცხავ გარემოებას (იხ. სუს 26.12.2013წ. განჩინება №ბს-31-27(კ-13) საქმეზე). სასკ-ის 26-ე მუხლის იმპერატიული დანაწესის თანახმად, არაგანსჯად სასამართლოში სარჩელის წარდგენის შემთხვევაში სარჩელი ეგზავნება განსჯად სასამართლოს. სასამართლო, რომელსაც არ გააჩნია საქმის განხილვის იურისდიქცია, არათუ უფლებამოსილია, არამედ ვალდებულიცაა განაცხადოს ამის შესახებ, მაშინაც კი, როდესაც განსჯადობის საკითხს არც ერთი მხარე არ აყენებს. ადმინისტრაციულ სამართალწარმოებაში განსჯადობის საკითხს ენიჭება არა დისპოზიციური, არამედ იმპერატიული ხასიათი და განსჯადობა განიხილება საჯარო წესრიგის (ordre public) შემადგენელ ნაწილად, ამდენად, საიჯარო ურთიერთობის შეწყვეტისა და საიჯარო საფასურის ანაზღაურების თაობაზე საკრებულოს განკარგულების და რუსთავის მერის (მოადგილის) №12/დელ ბრძანების გაუქმების ნაწილში განსახილველი დავა ექვემდებარება სამოქალაქო სასამართლოწარმოების წესით განხილვას, რაც ქმნის მითითებულ ნაწილში გასაჩივრებული განჩინების გაუქმებისა და საქმის განსჯადი სასამართლოსათვის გადაგზავნის საფუძველს.

მოსარჩელე აგრეთვე მოითხოვს ქ. რუსთავის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს 12.11.2019წ. №358 განკარგულებისა და ქ. რუსთავის მუნიციპალიტეტის მერის (მოადგილის) 29.11.2019წ. №13/დელ ბრძანების ბათილად ცნობას, რომლითაც დადგინდა რუსთავის მუნიციპალიტეტის საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონების (საკადასტრო კოდი ...), მხარეთა შორის 13.03.2012წ. გაფორმებული იჯარის ხელშეკრულების საგნის გარდა, დაკავებული შიდა ფართის (386 კვ.მ.) და ეზოს ნაწილით (2416,3კვ.მ.) კომერციული დანიშნულების მიზნით სარგებლობის გამო შპს „ა...ისთვის“ საფასურის დაკისრება. საკასაციო პალატა მიუთითებს ადგილობრივი თვითმმართველობის კოდექსის 122-ე მუხლზე, რომელიც ადგენს მუნიციპალიტეტის ქონების სარგებლობის უფლებით გადაცემის ფორმებსა და წესს. მითითებული მუხლის მე-7 ნაწილის თანახმად, მართლზომიერი სარგებლობის დამადასტურებელი დოკუმენტის გარეშე მუნიციპალიტეტის ქონებით სარგებლობა და ქონების სამეწარმეო საქმიანობისთვის (კომერციული მიზნით) გამოყენება წარმოშობს მოსარგებლის მიერ მუნიციპალიტეტის ბიუჯეტში სარგებლობის საფასურის გადახდის საფუძველს. ანალოგიურ დებულებას შეიცავს საქართველოს მთავრობის 08.12.2014წ. №669 დადგენილებით დამტკიცებული „მუნიციპალიტეტის ქონების პრივატიზების, სარგებლობისა და მართვის უფლებებით გადაცემის, საპრივატიზებო საფასურის, საწყისი საპრივატიზებო საფასურის, ქირის საფასურის, ქირის საწყისი საფასურის განსაზღვრის და ანგარიშსწორების წესების“ 22.6 მუხლი. მითითებული ნორმებიდან გამომდინარე ქონების საბაზრო ღირებულება განისაზღვრება საექსპერტო/აუდიტორული დასკვნის საფუძველზე. საქმის მასალებში დაცული აუდიტორული კომპანიის შპს „კ...ის“ 04.10.2019წ. დასკვნის მიხედვით, შეფასდა ქ. რუსთავში, მე-... მკ/რ-ნში მდებარე მიწის ნაკვეთიდან 2416,3კვ.მ. და 386კვ.მ. შენობის ფართი, კერძოდ, 2010 წლის 21 ნოემბრიდან 2019 წლის 30 სექტემბრის ჩათვლით შეფასების ობიექტის საიჯარო ქირა ჯამურად განისაზღვრა 201 730 ლარით, შიდა ფართისთვის ყოველთვიურმა საიჯარო ქირის საფასურმა შეადგინა 1200 ლარი, ხოლო მიწის ნაკვეთისთვის - 705 ლარი. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ დავის ამ ნაწილში სამართლებრივი ურთიერთობის ადმინისტრაციული კატეგორიისადმი კუთვნილების გამომრიცხავი გარემოებები არ არსებობს, კერძოდ, მხარე არის ადმინისტრაციული ორგანო - მუნიციპალიტეტი, ხოლო დავის საგანი ეხება მუნიციპალიტეტის საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონების არამართლზომიერად სარგებლობის საფასურის ანაზღაურებას, რომელიც ადმინისტრაციულ კანონმდებლობას ეფუძნება. შპს „ა...ის“ დირექტორის მ. ტ-ის მიმართვის საფუძველზე მომზადებული შპს „ჯ...ს“ 29.05.2018წ. დასკვნის თანახმად შპს „ა...ის“ დირექტორის განცხადებით კომპანია ხელშეკრულების გარეშე ფლობდა და სარგებლობდა შენობაში დაქირავებული ფართის გარდა რამდენიმე ოთახს, რომელთა საერთო ჯამური ფართი 386კვ.მ.-ს შეადგენს (ტ. 1, ს.ფ. 31). ამდენად, საქმის მასალებს არ ეყრდნობა მითითება თვითნებურად ფართით სარგებლობის დადგენის საჭიროებაზე. საქმის მასალებით დასტურდება, რომ თვითნებურად დაკავებულ 386კვ.მ.-ის შიდა ფართზე სარემონტო სამუშაოების შეფასებითმა ღირებულებამ 41 785 ლ. შეადგინა, ეზოს ტერიტორიაზე ჩატარებული სარემონტო სამუშაოების შეფასებითი ღირებულებაა 26 955 ლ. (სულ 68 740 ლ.). საკრებულოს კომისიის 12.11.2019წ. N3 ოქმის და საკრებულოს 12.11.2019წ. N27 სხდომის ოქმის თანახმად, გაწეული სარემონტო სამუშაოების საფასურის - 68 740ლ. დავალიანებიდან ამორიცხვა შესაძლებელი იყო, გაწეული სამუშაოების დავალიანებიდან ამორიცხვაზე უარი ითქვა ქონების თვითნებური დაუფლების პერიოდის შეუტყობინებლობის გამო, რაც დაუსაბუთებელია. გაწეული დანახარჯის გათვალისწინებას დავალიანების თანხის განსაზღვრისას არ გამორიცხავს უძრავი ქონების დაუფლების პერიოდი, უკეთუ სახეზეა მუნიციპალური ქონების გაუმჯობესება. საქმეში დაცულია შპს „ჯ...ს“ 29.05.2018წ. დასკვნა ხელშეკრულების გარეშე 386კვ.მ. ფართში დახარჯული მასალებისა და შესრულებულ სამუშაოთა ღირებულების (41 785ლ.), აგრეთვე ეზოს მოწყობაზე შესრულებულ სამუშაოთა ღირებულების (26 955ლ.) შესახებ, დანახარჯების დავალიანებიდან ამორიცხვის დასაბუთება სადავო აქტებში მოყვანილი არაა. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ გაწეული ხარჯების ანაზღაურების უფლება შესაძლოა წარმოიშვას კანონისმიერი ვალდებულებითი ურთიერთობებიდან, კერძოდ, დავალების გარეშე სხვისი საქმეების შესრულებისას (სკ-ის 969-ე-975-ე მუხ.) ან უსაფუძვლო გამდიდრებით (სკ-ის 976-ე-991-ე მუხ.). მაგალითად, სკ-ის 973-ე მუხლის თანახმად, შემსრულებელს აქვს უფლება მოითხოვოს გაწეული ხარჯების ანაზღაურება, რომელიც საქმის გარემოებებიდან გამომდინარე აუცილებლად იქნა მიჩნეული. როგორც წესი, გაწეული ხარჯები უნდა ემსახურებოდეს მეპატრონის საქმის შესრულებას და უნდა იყოს აუცილებელი, მაგრამ თუ პირი სხვის საქმეს ასრულებს საკუთარი საქმის შესრულების ვარაუდით (სკ-ის 975-ე მუხ.), ასეთ შემთხვევაში მოთხოვნა შესაძლოა უსაფუძვლო გამდიდრების წესების საფუძველზე წარმოიშვას. სკ-ის 987.1 მუხლის თანახმად პირს, რომელმაც შეგნებულად ან შეცდომით ხარჯები გასწია მეორე პირის ქონებაზე, შეუძლია მისგან მოითხოვოს თავისი დანახარჯების ანაზღაურება, თუ მეორე პირი ამით გამდიდრდა, შესაბამისად მითითებული ნორმის საფუძველზე ვალდებულების წარმოშობისთვის სავალდებულოა გამდიდრების ფაქტის არსებობა. ამ საფუძვლით თანხის დაკისრების საკითხის გადაწყვეტისას შეფასებას საჭიროებს აგრეთვე ნივთის მდგომარეობა მისი გადაცემისას და მისი დაბრუნების მომენტისთვის. ამდენად, სხვის ქონებაზე შეგნებულად ან შეცდომით ხარჯების გაწევამ შეიძლება წარმოშვას უსაფუძვლო გამდიდრების (კონდიქციის) საფუძველზე ამ ხარჯების ანაზღაურების საფუძველი. სკ-ის 987.3 მუხლი განსაზღვრავს აგრეთვე იმ შემთხვევებს, რომელიც გამორიცხავს ხარჯების კონდიქციის საფუძველზე მოთხოვნის საფუძვლიანობას. ზოგადად კონდიქციური დანაწესების (სკ-ის 976-ე-991-ე მუხლები) გამოყენების უმთავრესი წინაპირობა მის სუბსიდიურობაში ვლინდება, რაც იმას ნიშნავს, რომ უსაფუძვლო გამდიდრების წესები მოთხოვნის დამფუძნებელ ნორმებად გვევლინება მხოლოდ მაშინ, როდესაც გამორიცხულია სხვა უფრო სპეციალური ნორმის გამოყენება (მაგ.: პოსესორული ან ვინდიკაციური სარჩელები (სანივთო სამართალი), სარჩელი ვალდებულების შესრულების შესახებ (როგორც პირველადი, ისე მეორადი მოთხოვნები) და სხვ.. იხ. სუსგ №ას-774-723-2017, 11.10.2017წ.; №ას-794-794-2018, 11.09.2018წ.; №ას-1021-2019, 20.12.2019წ.; №ას-461-2023, 21.07.2023წ.). ამდენად, სამეწარმეო მიზნით მართლზომიერად სარგებლობის დამადასტურებელი დოკუმენტის გარეშე ქონების სარგებლობის საფასურის ანაზღაურების საკითხის გადაწყვეტისას შეფასებას ასევე შესაძლებელია დაექვემდებაროს მოსარგებლის მიერ ქონებაზე გაწეული ხარჯები, ამ ხარჯების ანაზღაურების სამართლებრივი წინაპირობების არსებობა და მისი გათვალისწინების შესაძლებლობა ქონებით სარგებლობის საფასურის ოდენობის განსაზღვრისას. როგორც უკვე აღინიშნა, უძრავი ქონების არამართლზომიერად სარგებლობის საფასურის ანაზღაურება ეფუძნება ადმინისტრაციულ კანონმდებლობას, თუმცა განსახილველ შემთხვევაში შეფასებას საჭიროებს მითითებულ ნაწილში გასაჩივრებული გადაწყვეტილებების ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსით დადგენილი დასაშვებობის წინაპირობების არსებობა.

საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი ადმინისტრაციული ორგანოს საქმიანობის ერთ-ერთ საჯარო-სამართლებრივი საქმიანობის ფორმას წარმოადგენს. ადმინისტრაციული აქტის გამოცემით ხდება სამართლის ნორმით განხორციელებული ზოგად-აბსტრაქტული მოწესრიგების კონკრეტიზაცია და ინდივიდუალიზაცია. ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ განხორციელებული მმართველობითი ღონისძიების ადმინისტრაციულ-სამართლებრივ აქტად მიჩნევისათვის, ის უნდა აკმაყოფილებდეს ადმინისტრაციული აქტის ცნების ელემენტებს. სზაკ-ის 2.1 მუხლის „დ“ ქვეპუნქტით ინდივიდუალური აქტის ლეგალური დეფინიციის ელემენტები არა ალტერნატიული, არამედ კუმულატიური სახით არის რეგლამენტირებული. მოწესრიგება, როგორც ადმინისტრაციული აქტის ცნების ელემენტი, არ არის სახეზე, როდესაც საჯარო სამართლებრივი ღონისძიება პირდაპირ სამართლებრივ შედეგს არ იწვევს. ამა თუ იმ დოკუმენტის ინდივიდუალურ აქტად მიჩნევისთვის აუცილებელია, რომ ამ დოკუმენტს შეეძლოს გარკვეული სამართლებრივი შედეგის დამოუკიდებლად გამოწვევა, რაც განსაზღვრავს გასაჩივრებისადმი იმავე დოკუმენტის დამოუკიდებლად დაქვემდებარების შესაძლებლობას (სუსგ 31.10.2023წ. საქმე №ბს-627(კ-21)). განსახილველ შემთხვევაში მერის (მოადგილის) 29.11.2019წ. №13/დელ ბრძანებას გააჩნია სზაკ-ის მე-2 მუხლის 1-ელი ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული, ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტისათვის დამახასიათებელი ზოგი ნიშანი (მერი არის მუნიციპალიტეტის აღმასრულებელი ორგანო და უმაღლესი თანამდებობის პირი, რომელიც კანონმდებლობის საფუძველზე ასრულებს საჯარო-სამართლებრივ ფუნქციებს, მუნიციპალიტეტის ქონებით სამეწარმეო მიზნებისთვის მართლზომიერი სარგებლობის დამადასტურებელი დოკუმენტის გარეშე სარგებლობის საფასურის ანაზღაურება გათვალისწინებულია ადმინისტრაციული კანონმდებლობით, ბრძანება ინდივიდუალური ხასიათისაა), მაგრამ მას არ აქვს ერთ-ერთი ძირითადი კომპონენტი - ის დამოუკიდებლად, უცილობლად არ იწვევს ადრესატისთვის რაიმე სავალდებულო სამართლებრივ შედეგს, ის მიმართულია გარკვეული სამართლებრივი შედეგის დადგომისკენ, თუმცა დამოუკიდებლად ასეთი სახის შედეგეს ვერ იწვევს.

საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ადმინისტრაციული ორგანოს ქმედება მიიჩნევა ინდივიდუალურ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივ აქტად იმ შემთხვევაში, როდესაც ეს ქმედება განსაზღვრული სამართლებრივი შედეგისკენ არის მიმართული. ინდივიდუალური აქტის დეფინიციის ეს ელემენტი აღწერს მის ბუნებას, რომელიც მიმართულია ურთიერთობის სამართლებრივი მოწესრიგებისაკენ (ე.ი. ის აწესებს, ცვლის, წყვეტს ან ადასტურებს პირთა სამართლებრივ მდგომარეობას). სამართლებრივი მოწესრიგების არსი იმაში მდგომარეობს, რომ ინდივიდუალური აქტის გამოცემით განხორციელებული ღონისძიება მიმართულია ცალმხრივად და უშუალო სამართლებრივი შედეგის წარმოშობისკენ. ადმინისტრაციული აქტის ცალმხრივობა და მისი შესასრულებლად სავალდებულო ძალა აქტის ცნების ის ელემენტებია, რაც (აქტის ცნების სხვა ელემენტებთან ერთად) აქტის ინდივიდუალურ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივ აქტად მიჩნევის საფუძველს ქმნის (სუსგ 31.10.2023წ. საქმე №ბს-627(კ-21)), ამდენად, როდესაც საჯარო-სამართლებრივი ღონისძიება პირდაპირ სამართლებრივ შედეგს არ იწვევს, მოწესრიგება, როგორც ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის ცნების ელემენტი, სახეზე არ არის. მუნიციპალიტეტის ქონებასთან დაკავშირებით მუნიციპალიტეტის აღმასრულებელი ორგანოს მიერ გადაწყვეტილების მიღება შესაძლოა რიგ შემთხვევებში საჭიროებდეს საკრებულოს თანხმობას (ადგილობრივი თვითმმართველობის კოდექსის 24-ე, 54-ე, 122.4 მუხ.), თუმცა აღნიშნული (თანხმობის გაცემა) მუნიციპალიტეტის მერის (მოადგილის) გადაწყვეტილებას უპირობოდ აღსასრულებლად სავალდებულო ძალას არ ანიჭებს. საკასაციო პალატა აგრეთვე მიუთითებს „სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ“ კანონის მე-2 მუხლზე, რომელიც შეიცავს აღსრულებას ქვემდებარე აქტების ჩამონათვალს. მითითებული მუხლის „რ“ ქვეპუნქტის თანახმად, აღსრულებას ექვემდებარება ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის შედეგად მუნიციპალიტეტის ქონებისთვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურების შესახებ. განსახილველ შემთხვევაში სადავო ქ. რუსთავის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს 12.11.2019წ. №358 განკარგულება (არამართლზომიერის სარგებლობისთვის საფასურის ანაზღაურების ნაწილში) და მერის მოადგილის 29.11.2019წ. №13/დელ ბრძანება არ არის მიღებული ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის შედეგად, რაც გამორიცხავს მითითებული ნორმის საფუძველზე გასაჩივრებული განკარგულების ან/და ბრძანების აღსრულებას ქვემდებარე ხასიათს. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მმართველობითი საქმიანობის განხორციელებისას ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემის გზით ადმინისტრაციული ორგანოს გააჩნია კონკრეტული შემთხვევის სწრაფი და იძულების გზით აღსრულებადი, ცალმხრივი მოწესრიგების საშუალება. ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის მიზანს წარმოადგენს ცალმხრივად და შესასრულებლად სავალდებულო ძალით წარმოშვას სამართლებრივი შედეგი. მისი ცალმხრივობა იმაში გამოიხატება, რომ ამ აქტის ეფექტი და ზემოქმედება შეიძლება მიიღწეოდეს მისი ადრესატის ნების საწინააღმდეგოდაც. ადმინისტრაციული ორგანოს ასეთი აქტი არის კონკრეტული სამართლებრივი შედეგის მომტანი და არსებობს მისი შესრულების სამართლებრივი ვალდებულება (სუსგ 31.10.2023წ. საქმე №ბს-627(კ-21)). ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი ადმინისტრაციული წარმოების ფორმალური ფინალია. ინდივიდუალური აქტის გამოცემის უფლებამოსილება მისი აღსრულების პრივილეგიას მოიცავს. განსახილველ შემთხვევაში ქონების მართლზომიერი სარგებლობის დამადასტურებელი დოკუმენტის გარეშე კომერციული მიზნით სარგებლობის გამო სარგებლობის საფასურის ანაზღაურების ნაწილში საკრებულოს განკარგულებისა და მერის მოადგილის ბრძანება წარმოადგენს მესაკუთრის გადაწყვეტილებას განახორციელოს მისთვის კანონით მინიჭებული უფლების რეალიზება. გასაჩივრებულ განკარგულებასა და ბრძანებას ამ მხრივ შესასრულებლად სავალდებულო ძალა არ გააჩნია, ამასთან, მოპასუხე ადმინისტრაციულ ორგანოს არ გააჩნია სამართლებრივი მექანიზმი მის მიერ მიღებული გადაწყვეტილების (განკარგულების, ბრძანების) იძულებითი აღსრულებისთვის. სადავო ბრძანებას/განკარგულებას გამოცემულს იმ ქონებით მოსარჩელის მიერ სარგებლობის მიმართ, რომელიც არ იყო გათვალისწინებული საიჯარო ხელშეკრულებით, აქვთ ინფორმაციული ხასიათი, აქვთ ორგანოს წერილობითი მოთხოვნის ფიქსაციის და არა სამართალურთიერთობის რეგულირების დატვირთვა, მოთხოვნის იძულებითი აღსრულება საბოლოოდ ხდება სასამართლოს გადაწყვეტილების საფუძველზე. კანონმდებლობით დადგენილი პროცედურის დაცვა ემსახურება ორგანოს ნების ფორმირების ჩამოყალიბებას, კანონმდებლობით განსაზღვრული პროცედურის დაცვით შედგენილ დოკუმენტს არ გააჩნია რეგულატორული ფუნქცია. საკასაციო სასამართლო ყურადღებას ამახვილებს იმ გარემოებაზე, რომ მითითებული განკარგულების, ბრძანების პირდაპირი სამართლებრივი შედეგის არარსებობას ადასტურებს აგრეთვე საქმის მასალებში დაცული სარჩელის ასლი, რომლითაც ქ. რუსთავის მუნიციპალიტეტის მერიამ შემდგომში მოითხოვა ქ. რუსთავის მუნიციპალიტეტის საკუთრებაში არსებული უძრავი ნივთის მართლზომიერი სარგებლობის დამადასტურებელი დოკუმენტის გარეშე (საკადასტრო კოდი ...) მოპასუხისთვის - შპს „ა...ისთვის“ სარგებლობის საფასურის დაკისრება, კერძოდ, შენობა-ნაგებობის 386კვ.მ. შიდა ფართის და 2416,3კვ.მ. ეზოს ნაწილის სარგებლობისთვის 2010 წლის 21 ნოემბრიდან 2019 წლის 31 ოქტომბრის ჩათვლით 203 635 ლარის, 2019 წლის 31 ოქტომბრიდან შიდა ფართის სარგებლობისთვის ყოველთვიურად 1200 ლარის და ეზოს ნაწილის სარგებლობისთვის ყოველთვიურად 705 ლარის დაკისრება (ტ. 1, ს.ფ. 204-221). ამდენად, მითითებულ ნაწილში მოსარჩელის შპს „ა...ის“ მიერ გასაჩივრებული განკარგულება, ბრძანება არა თუ არ წარმოშობს პირდაპირ სამართლებრივ შედეგს, არამედ მოსარგებლის მიერ თანხის ნებაყოფლობით გადაუხდელობის შემთხვევაში საჭიროებს სასკ-ის მე-3 მუხლით მინიჭებული უფლების რეალიზაციას და ქონების მესაკუთრის მიერ სასამართლო წესით აღნიშნული მოთხოვნის დაკმაყოფილებას (ადგილობრივი თვითმმართველობის კოდექსის 122.7 მუხლის მსგავს დათქმას შეიცავს „სახელმწიფო ქონების შესახებ“ კანონის 36.13 მუხლი, რომელიც ითვალისწინებს სახელმწიფო ქონებით მართლზომიერად სარგებლობის უფლების დამადასტურებელი დოკუმენტის გარეშე ქონების სამეწარმეო საქმიანობისთვის (კომერციული მიზნით) გამოყენების გამო სახელმწიფო ქონებით მოსარგებლის მიერ სახელმწიფო ბიუჯეტში სარგებლობაში გადაცემის საფასურის გადახდის ვალდებულებას. აღნიშნული საფასურის დაკისრების მართლზომიერების საკითხი განიხილება სასარჩელო წარმოების ფარგლებში სახელმწიფო ქონების მმართველის - სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოს სარჩელის საფუძველზე ადმინისტრაციული სასამართლოწარმოების წესით (იხ. სუსგ 14.04.2022წ. საქმე №ბს-1105(კ-20), №ბს-947(კ-20), 07.11.2022წ. საქმე №ბს-1087(კ-20), 16.12.2022წ. საქმე №ბს-1076(კ-21), 24.05.2023წ. საქმე №ბს-1106(კ-22)).

მუნიციპალიტეტის ქონებით კომერციული მიზნით მართლზომიერად სარგებლობის უფლების დამადასტურებელი დოკუმენტის გარეშე სარგებლობის გამო თანხის ანაზღაურების ნაწილში დავის საგანს შეადგენს ქ. რუსთავის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს 12.11.2019წ. №358 განკარგულებისა და ქ. რუსთავის მუნიციპალიტეტის მერის მოადგილის 29.11.2019წ. №13/დელ ბრძანების ბათილად ცნობა, სახეზეა სზაკ-ის 22-ე მუხლით განსაზღვრული შეცილებითი სარჩელი, ასეთი სახის სარჩელის დასაშვებობისათვის ერთ-ერთი სავალდებულო პირობა არის ადმინისტრაციული აქტის არსებობა, შესაბამისად შემოწმებას საჭიროებს სარჩელის დასაშვებობის საპროცესო წინამძღვრები, რომლებიც საჯარო ინტერესის გამომხატველია. სასამართლო უფლებამოსილია შეამოწმოს პროცესის დასაშვებობა მხარეთა დამოუკიდებლად, აღნიშნული საკითხის მხარეთა მიერ დასმის მიუხედავად. განსახილველ შემთხვევაში საპროცესო წანამძღვრებზე სასამართლოს არ უმსჯელია. ასკ-ის 262.5 მუხლის თანახმად, საქმის სააპელაციო წესით განხილვისას დაუშვებლობის მოტივით საქმის წარმოების შეწყვეტის საფუძვლების გამოვლენისას სასამართლო იღებს საქმის წარმოების შეწყვეტის შესახებ განჩინებას, აღნიშნულ საკითხზე ხსენებული მუხლის მე-6 ნაწილი ნაკლებად იმპერატიულია და ადგენს საკასაციო სასამართლოს უფლებამოსილებას მიიღოს საქმის წარმოების შეწყვეტის შესახებ განჩინება ან საკითხის შესამოწმებლად დაუბრუნოს საქმე სააპელაციო ინსტანციის სასამართლოს. ამდენად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ მოცემულ შემთხვევაში გარკვევას საჭიროებს მითითებულ ნაწილში სასკ-ის 22-ე მუხლით განსაზღვრული სარჩელის დასაშვებობის სავალდებულო პირობა (აქტ(ებ)ის არსებობა), რომლის შესახებაც არც ერთ სასამართლო ინსტანციას არ უმსჯელია. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე საკასაციო საჩივრები უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ, იჯარის ხელშეკრულების შეწყვეტისა და ამ ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სარგებლობის საფასურის გადახდის თაობაზე ქ. რუსთავის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს 12.11.2019წ. №358 განკარგულებისა და ქ. რუსთავის მუნიციპალიტეტის მერის მოადგილის 29.11.2019წ. №12/დელ ბრძანების ბათილად ცნობის თაობაზე სასარჩელო მოთხოვნების ნაწილში საქმე ხელახალი განხილვისთვის უნდა გადაეცეს განსჯად სასამართლოს - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატას, ხოლო მუნიციპალიტეტის ქონებით კომერციული მიზნით მართლზომიერად სარგებლობის უფლების დამადასტურებელი დოკუმენტის გარეშე სარგებლობის გამო თანხის ანაზღაურების თაობაზე ქ. რუსთავის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს 12.11.2019წ. №358 განკარგულებისა და ქ. რუსთავის მუნიციპალიტეტის მერის მოადგილის 29.11.2019წ. №13/დელ ბრძანების ბათილად ცნობის თაობაზე სასარჩელო მოთხოვნების ნაწილში საქმე ხელახალი განხილვისთვის უნდა დაუბრუნდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატას.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი, 26-ე მუხლებით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ქ. რუსთავის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს და ქ. რუსთავის მუნიციპალიტეტის მერიის საკასაციო საჩივრები დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ;

2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 15.04.2021წ. განჩინება;

3. იჯარის ხელშეკრულების შეწყვეტისა და ამ ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სარგებლობის საფასურის გადახდის ნაწილში ქ. რუსთავის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს 12.11.2019წ. №358 განკარგულების ბათილად ცნობის თაობაზე სასარჩელო მოთხოვნის ნაწილში და ქ. რუსთავის მუნიციპალიტეტის მერის მოადგილის 29.11.2019წ. №12/დელ ბრძანების ბათილად ცნობის თაობაზე სასარჩელო მოთხოვნის ნაწილში საქმე ხელახალი განხილვისთვის გადაეცეს განსჯად სასამართლოს - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატას;

4. მუნიციპალიტეტის ქონებით კომერციული მიზნით მართლზომიერად სარგებლობის უფლების დამადასტურებელი დოკუმენტის გარეშე სარგებლობის გამო თანხის ანაზღაურების ნაწილში ქ. რუსთავის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს 12.11.2019წ. №358 განკარგულების ბათილად ცნობის თაობაზე სასარჩელო მოთხოვნის ნაწილში და ქ. რუსთავის მუნიციპალიტეტის მერის მოადგილის 29.11.2019წ. №13/დელ ბრძანების ბათილად ცნობის თაობაზე სასარჩელო მოთხოვნის ნაწილში საქმე ხელახალი განხილვისათვის დაუბრუნდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატას;

5. სასამართლო ხარჯები გადანაწილდეს საქმეზე საბოლოო გადაწყვეტილების დადგენისას;

6. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე ნ. სხირტლაძე

მოსამართლეები: ქ. ცინცაძე

ბ. სტურუა