დაუშვებლად იქნა ცნობილი

საქმე №ას-1397-2025 5 მარტი, 2026 წელი,თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ამირან ძაბუნიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),მოსამართლეები: ლაშა ქოჩიაშვილი,გოჩა ჯეირანაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი განხილვის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – რ.შ–ი

მოწინააღმდეგე მხარე – თ.ვ–ი

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2025 წლის 22 ივლისის გადაწყვეტილება

საკასაციო საჩივრის ავტორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების სრულად გაუქმება, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – ზიანის ანაზღაურება, თანხის დაკისრება

საკითხი, რომელზედაც მიღებულია განჩინება - საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. სასარჩელო მოთხოვნა

1.1. თ.ვ–მა სარჩელი აღძრა სასამართლოში რ.შ–ის მიმართ, ზიანის ანაზღაურების სახით, 147 035 აშშ დოლარის (ეკვივალენტი ლარში) დაკისრების მოთხოვნით.

2. სარჩელის საფუძვლები

2.1. 2017 წლის 05 მაისს მოსარჩელე თ.ვ–სა და მოპასუხე რ.შ–ს შორის გაფორმდა გადახდის განვადებით უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლის მიხედვით, თ.ვ–მა რ.შ–ს მიჰყიდა მის საკუთრებაში არსებული ქონება - არასასოფლო სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთი, დაზუსტებული ფართობით 650 კვმ, მასზე მდგომი შენობა-ნაგებობებით, მდებარე მისამართზე, თბილისი ............., ს.კ. .......... ხელშეკრულების თანახმად, ნასყიდობის საგნის ფასი განისაზღვრა 380 000 აშშ დოლარით, რაც ხელშეკრულების დადების დროისათვის საქართველოს ეროვნული ბანკის მიერ დადგენილი კურსით შეადგენდა 927 162 ლარს. თანხის ნაწილი - 18 000 აშშ დოლარი მოპასუხემ გადაუხადა მოსარჩელეს ხელშეკრულების ხელმოწერისთანავე. დარჩენილი თანხა შეთანხმებული გრაფიკის მიხედვით უნდა დაფარულიყო როგორც ნაღდი, ისე უნაღდო ანგარიშსწორებებით, თანხის ნაწილით უნდა დაფარულიყო სს „ს.ბ–დან“ აღებული სესხი, რომლის უზრუნველსაყოფადაც იპოთეკით იყო დატვირთული აღნიშნული ქონება.

2.2. ნასყიდობის საგანი მოსარჩელემ გადასცა, ხოლო მოპასუხემ მიიღო პირდაპირ მფლობელობაში ხელშეკრულების გაფორმებამდე. მხარეები შეთანხმდნენ, რომ მყიდველი მესაკუთრედ საჯარო რეესტრში აღირიცხებოდა ნასყიდობის ფასის სრულად გადახდიდან არაუგვიანეს 2 დღეში. თუ მყიდველი გადახდის პირობებს დაარღვევდა 10 დღეზე მეტი ვადით, გამყიდველი ხელშეკრულების თანახმად, უფლებამოსილი იყო ცალმხრივად მოეშალა ხელშეკრულება და პირგასამტეხლოს სახით დაეტოვებინა მყიდველის მიერ მისთვის უკვე გადახდილი ნასყიდობის საგნის შეთანხმებული ღირებულება. ამ პირობის დადგომის შემთხვევაში ხელშეკრულება გაუქმებულად ითვლება და ნასყიდობის საგანი ბრუნდება გამყიდველის საკუთრებაში.

2.3. აღნიშნული ხელშეკრულებით მყდველმა დაადასტურა, რომ მისთვის ცნობილი იყო ნასყიდობის საგნის იპოთეკით დატვირთვის შესახებ სს „ს.ბ–ს“ სასარგებლოდ. იმავე შეთანხმებით, თუ მყიდველის მიერ საბანკო ხელშეკრულებით გათვალისწინებული გადახდის პირობის დარღვევის შემთხვევაში ნასყიდობის საგანი მიექცეოდა იძულებით აუქციონზე, მყიდველი გამყიდველისათვის სრულად უზრუნველყოფდა ნასყიდობის საგნის იძულებითი რეალიზაციით მიყენებული ზიანის ანაზღაურებას არაუგვიანეს ასეთი ფაქტის დადგომიდან 20 დღის განმავლობაში. 2017 წლის 10 ივნისს მოპასუხემ მოსარჩელეს გადასცა 5 000 აშშ დოლარი, ამავე წლის 29 ივნისს – 6 000 აშშ დოლარი, ხოლო 1 ივლისს – 4 000 აშშ დოლარი, ჯამში 15 000 აშშ დოლარი, რაც წარმოადგენდა გრაფიკით გათვალისწინებული გადახდის მხოლოდ პირველ გადახდას, რომელიც მოპასუხეს უნდა გადაეხადა 2017 წლის 20 ივნისამდე. აღნიშნულის შემდეგ გადახდა არ განხორციელებულა. მოპასუხემ ასევე დაარღვია საბანკო ხელშეკრულებით გათვალისწინებული გადახდის პირობები, რის შემდეგადაც 2018 წლის 24 დეკემბერს ნასყიდობის საგანი იძულებით აუქციონზე გასხვისდა 559 903 ლარად, რა თანხიდანაც ბანკის კრედიტის დასაფარად წარიმართა 531 908 ლარი, ხოლო აუქციონის ჩატარების საკომისიო ხარჯებმა შეადგინა 27 995 ლარი.

3. მოპასუხის პოზიცია

3.1. მოპასუხემ წარადგინა მოთხოვნის შემაფერხებელი და მოთხოვნის გამომრიცხველი შესაგებელი.

3.2. შესაგებლის თანახმად, სადავოდ არ გამხდარა სარჩელში მითითებული ძირითადი ფაქტობრივი გარემოებები. თუმცა მოპასუხე არ დაეთანხმა სარჩელში ჩამოყალიბებულ განმარტებას მოპასუხის მიერ მოსარჩელისთვის ხელშეკრულების საფუძველზე გადახდილი თანხების ოდენობის შესახებ. მოპასუხემ მოსარჩელეს გადაუხადა ნასყიდობის საფასური 48 000 აშშ დოლარი (პირველად 18 000 აშშ დოლარი და ხელშეკრულებით გათვალისწინებული 1-ლი და მე-2 გადახდა) და დამატებით გასწია ხარჯი, ჯამში 5 000 აშშ დოლარი. ამრიგად, მოპასუხეს ჯამში გადახდილი აქვს 53 000 აშშ დოლარი.

3.3. მოპასუხე არ დაეთანხმა მოსარჩელის მიერ მითითებულ ფაქტობრივ გარემოებას საბანკო ხელშეკრულების დარღვევასთან დაკავშირებით და საწინააღმდეგოდ განმარტა, რომ არ დაურღვევია საბანკო ხელშეკრულებით გათვალისწინებული გადახდის პირობები, რადგან მოპასუხე არასოდეს ყოფილა ბანკთან დადებული ხელშეკრულების მხარე სადავო უძრავ ქონებასთან დაკავშირებით. ყოველგვარ დასაბუთებას მოკლებულია მოსარჩელის მითითება, რომ რ.შ–ის მხრიდან ხელშეკრულების პირობების დარღვევა გახდა ნასყიდობის საგნის აუქციონზე გაყიდვის მიზეზი.

3.4. მოპასუხის მტკიცებით, მიუხედავად იმისა, ნასყიდობის საფასური ნაღდი ანგარიშსწორებით იქნებოდა გადახდილი თუ უნაღდო ანგარიშსწორებით, რ.შ–ის ხელშეკრულების შეწყვეტამდე 48 000 აშშ დოლარი ჰქონდა ნასყიდობის საფასურის სახით გადახდილი მოსარჩელისთვის და მას თავისუფლად შეეძლო ამ თანხით შესაბამისი საბანკო ვალდებულების გასტუმრება. 2017 წლის 1 ნოემბრის, 2018 წლის 1 თებერვლის და 2018 წლის 5 მაისის გადახდებზე და მისი გადაუხდელობისთვის რაიმე სახის სამართლებრივ შედეგებზე რ.შ–ი ვერ იქნება პასუხისმგებელი, რადგან ამ დროისთვის მოპასუხე გათავისუფლებული იყო თავისი ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულებებისგან, მოსარჩელის მიერ ხელშეკრულებაზე უარის თქმის გამო. 2017 წლის 28 სექტემბრიდან (ნასყიდობის ხელშეკრულებაზე უარის უარის თქმის თარიღი) 2018 წლის 24 დეკემბრამდე (ქონების იძულებით აუქციონზე რეალიზაციის თარიღი) დაახლოებით 15 კალენდარული თვე იყო, რომლის განმავლობაშიც თ.ვ–ს შეეძლო მოეძებნა ქონების ახალი შემძენი (მისთვის მისაღებ ფასად) ან დაეფარა საბანკო ვალდებულება.

3.5. მოპასუხის მიერ წარდგენილი მოთხოვნის შემაფერხებელი შესაგებლით, აღნიშნულია, რომ მოსარჩელის მოთხოვნა, დასაბუთებულიც რომ იყოს, იგი ხანდაზმულია. მოსარჩელეს თავისი უფლების დარღვევის შესახებ უნდა შეეტყო 2017 წლის 01 აგვისტოს (როდესაც მის საბანკო ანგარიშზე არ განხორციელდა ნასყიდობის საფასურის გადახდა) ან ყველაზე გვიან, 2017 წლის 28 სექტემბერს (როდესაც მოსარჩელემ უარი განაცხადა ხელშეკრულებაზე, რადგან თვლიდა, რომ მისი უფლებები დაირღვა) ხანდაზმულობის ვადის სწორედ ამ თარიღებით განსაზღვრას აქვს არსებითი მნიშვნელობა დავის სწორად გადაწყვეტისთვის, ვინაიდან მოსარჩელე ზიანის წარმომშობ ქმედებად სწორედ „საბანკო ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვალდებულების შეუსრულებლობას“ ასახელებდა, რაც მოპასუხის მიერ მოსარჩელისთვის უნაღდო ანგარიშსწორების ფორმით თანხის გადაუხდელობას უნდა გულისხმობდეს.

3.6. 2018 წლის 02 თებერვალს, რ.შ–იმ სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას თ.ვ–ის მიმართ და მოითხოვა გადახდის განვადებით ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე თ.ვ–ისთვის გადახდილი 53 000 აშშ დოლარის უკან დაბრუნება, თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 29 ივნისის გადაწყვეტილებით, სარჩელი დაკმაყოფილდა.

4. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი

4.1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2022 წლის 21 ივლისის გადაწყვეტილებით, თ.ვ–ის სარჩელი მოპასუხე რ.შ–ის მიმართ მიყენებული ზიანის ანაზღაურების შესახებ, არ დაკმაყოფილდა. გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2021 წლის 16 მარტის განჩინებით გამოყენებული სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიება, რომლის მიხედვით, რ.შ–ს აეკრძალა: საკუთრებაში რიცხული უძრავი ნივთების: 1) ქ. თბილისი, ........., ს.კ .......... ბინის ფართობი 104.43 კვ.მ; მანსარდა 44.39 კვ.მ 2) ქ. თბილისი, .............. ს.კ .......... ფართობი 52.01 კვმ) გასხვისება და იპოთეკით დატვირთვა; რ.შ–ს აეკრძალა შპს „პ.ს. და ფ.ს.ს–ის“ და შპს „მ–ის“ 100%-იანი წილის გასხვისება და უფლებრივად დატვირთვა.

4.2. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2024 წლის 17 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით, რ.შ–ის სარჩელი მოპასუხე თ.ვ–ის მიმართ თანხის დაკისრების შესახებ დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, კერძოდ მოპასუხე თ.ვ–ს მოსარჩელე რ.შ–ის სასარგებლოდ დაეკისრა: 30 000.00 აშშ დოლარის გადახდა.

4.3. თბილისის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო საჩივრით გაასაჩივრა თ.ვ–მა.

4.3. 2022 წლის 21 ივლისისა და 2024 წლის 17 ოქტომბრის (გაერთიანებული საქმე) გადაწყვეტილებებზე სააპელაციო ინსტანციის სასამართლოში 2025 წელს საქმის წარმოება გაერთიანდა.

5. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი და ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთება

5.1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2025 წლის 22 ივლისის გადაწყვეტილებით, თ.ვ–ის სააპელაციო საჩივრები დაკმაყოფილდა. გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2024 წლის 17 ოქტომბრისა და 2022 წლის 21 ივლისის გადაწყვეტილებები და მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება. თ.ვ–ის სარჩელი რ.შ–ის მიმართ ზიანის ანაზღაურების თაობაზე დაკმაყოფილდა სრულად, შედეგად: რ.შ–ს თ.ვ–ის სასარგებლოდ დაეკისრა 147 035 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის ანაზღაურების ვალდებულება. ამავე გადაწყვეტილებით, რ.შ–ის სარჩელი თ.ვ–ის მიმართ 33 000 აშშ დოლარის დაკისრების თაობაზე არ დაკმაყოფილდა.

5.2. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ სააპელაციო მოთხოვნის კანონიერების კვლევისთვის უნდა შეფასებულიყო თ.ვ–ის მიერ ხელშეკრულებიდან გასვლის მართლზომიერება. აღნიშნულთან დაკავშირებით, პალატამ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 352-ე, 346-ე და 508-ე მუხლებზე და განმარტა, რომ მხარეთა შორის საქმის განხილვის არცერთ ეტაპზე ყოფილა სადავო ხელშეკრულების გაუქმების მართლზომიერება. უფრო მეტიც, რ.შ–მა თ.ვ–ის ცალმხრივი ნების მიღებიდან სამ თვეში სარჩელი წარადგინა საქალაქო სასამართლოში და მოითხოვა ხელშეკრულების ფარგლებში გადახდილი ნასყიდობის საფასურის დაბრუნება. შესაბამისად პალატამ მიიჩნია, რომ რ.შ–ს პრეტენზია არ გამოუთქვამს ხელშეკრულების გაუქმების თაობაზე და სარჩელის წარმოდგენითა და რესტიტუციის მოთხოვნით დაეთანხმა თ.ვ–ის ცალმხრივ ნებას ხელშეკრულებიდან გასვლის თაობაზე. ასეც რომ არ ყოფილიყო, სააპელაციო პალატის აზრით, თ.ვ–ის მიერ გამოვლენილი ნება მართლზომიერი იყო მხარეთა შორის გაფორმებული ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, რომელიც ადგენდა, რომ იმ შემთხვევაში, თუ მყიდველი დაარღვევდა გადახდის პირობებს 10 დღეზე მეტი ვადით, გამყიდველი უფლებამოსილი იქნებოდა ცალმხრივად მოეშალა წინამდებარე ხელშეკრულება და პირგასამტეხლოს სახით დაეტოვებინა მყიდველის მიერ გამყიდველისათვის გადახდილი ნასყიდობის ღირებულება. მოცემულ შემთხვევაში დადგინდა, რომ 2017 წლის 28 სექტემბრისთვის, როდესაც აპელანტმა მიიღო ხელშეკრულების ცალმხრივად გასვლის გადაწყვეტილება, მოწინააღმდეგე მხარეს დარღვეული ჰქონდა გრაფიკით გათვალისწინებული 4 ვადა, ამასთან, პირველივე გადახდა, რაც 2017 წლის 20 ივნისამდე უნდა შესრულებულიყო, შესრულებული ჰქონდა არასრულად, 15 000 აშშ დოლარის ნაცვლად, გადახდილი ჰქონდა 5 000 აშშ დოლარი (10 ივნისს). აღსანიშნავია ისიც, რომ მოსარჩელემ არ შეასრულა საბანკო გადარიცხვა 2017 წლის 1-ელ აგვისტოს, როგორც ეს გრაფიკით იყო შეთანხმებული და ა.შ. დამატებით პალატამ, ასევე მიუთითა, რომ რ.შ–ს სააპელაციო წესით არ გაუსაჩივრებია თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2024 წლის 17 ოქტომბრის გადაწყვეტილება, რომელიც ადგენდა მისი მხრიდან სახელშეკრულებო ვალდებულების დარღვევის ფაქტს. შესაბამისად, სააპელაციო პალატამ დაასკვნა, რომ სახელშეკრულებო პირობებიდან და მყიდველის მიერ ვალდებულების მრავალმხრივი დარღვევიდან გამომდინარე, თ.ვ–ს წარმოეშვა უფლება ცალმხრივად გასულიყო ხელშეკრულებიდან, რაც მართლზომიერად განახორციელა კიდეც.

5.3. სახელშეკრულებო ვალდებულების დარღვევით წარმოშობილი ზიანის ანაზღაურების თაობაზე მოთხოვნასთან მიმართებით, პალატამ მოიხმო სამოქალაქო კოდექსის 394-ე 403-ე, 401-ე და 411-ე მუხლები და განმარტა, რომ აპელანტი ზიანის ანაზღაურების ვალდებულებას უკავშირებდა მყიდველის მიერ ნასყიდობის საფასურის გადაუხდელობისა და ხელშეკრულებით შეთანხმებული გრაფიკის დარღვევის გამო, ნასყიდობის საგნის, საბანკო დავალიანების დაფარვის მიზნით, საჯარო აუქციონზე გაყიდვას იმაზე ნაკლებ ფასად, ვიდრე მხარეთა შორის შეთანხმებული ნასყიდობის საფასური იყო და აღნიშნულ სხვაობას განიხილავდა ზიანად. პალატის აზრით, ის ფაქტი, რომ 05.05.2017წ. ნასყიდობის ხელშეკრულების მიხედვით უძრავი ქონების საფასურად შეთანხმებული იყო 380 000 აშშ დოლარი, ხოლო აუქციონზე ქონების იძულებით რეალიზაცია მოხდა 559 903,2 ლარად, ანუ 210 490 აშშ დოლარად, საიდანაც 199 965 აშშ დოლარი მიექცა ბანკის დავალიანების დასაფარად, ხოლო 10 525 აშშ დოლარი მიექცა სააუქციონო სახლის მომსახურების ანგარიშში, სადავო გარემოებას არ წარმოადგენდა. აქედან გამომდინარე, აპელანტი ზიანის სახით ითხოვდა მოპასუხისთვის 147 035 აშშ დოლარის დაკისრებას, რაც იყო უძრავი ქონების ნასყიდობის საფასურსა და აუქციონის შედეგად მიღებულ თანხას შორის სხვაობა (მყიდველის მიერ გადახდილი 33 000 აშშ დოლარის გათვალისწინებით).

5.4. ზიანის ელემენტების შეფასების კუთხით სააპელაციო პალატამ, პირველ რიგში აღნიშნა, რომ რ.შ–ის მართლსაწინააღმდეგო ქმედება იკვეთებოდა, ვინაიდან დადგინდა, რომ მან ბრალეულად დაარღვია 05.05.2017წ. ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულებები და გრაფიკის შესაბამისად არ გადაიხადა ნასყიდობის საფასური. ასევე უდავო იყო ზიანის არსებობის ფაქტი, ვინაიდან ცალსახად დგინდებოდა, რომ უძრავი ქონება აუქციონის წესით გასხვისდა იმაზე ბევრად ნაკლებ ფასად, ვიდრე ნასყიდობის ხელშეკრულებით იყო შეთანხმებული.

5.5. მოთხოვნილ ზიანსა და მართლსაწინააღმდეგო ქმედებას შორის მიზეზობრივი კავშირის არსებობასთან დაკავშირებით, სააპელაციო პალატამ მიუთითა, რომ 05.05.2017წ. ნასყიდობის ხელშეკრულების გაფორმების დროისთვის ნასყიდობის ობიექტზე რეგისტრირებული იყო სს „ს.ბ–ს“ იპოთეკის უფლება, რაც იმას გულისხმობდა, მყიდველმა იცოდა უძრავი ქონების საბანკო კრედიტის უზრუნველყოფის საშუალებად გამოყენების თაობაზე. გარდა ამისა, ნასყიდობის ხელშეკრულებაში შეთანხმებული გრაფიკის მიხედვით დგინდებოდა, რომ ნასყიდობის საფასურის ნაწილი, კერძოდ 4 გადახდა ჯამში 251 000 აშშ დოლარის ოდენობით, გადახდილი უნდა ყოფილიყო უნაღდო ანგარიშსწორებით სს „ს.ბ–ს“ კონკრეტულ ანგარიშზე. შესაბამისად ეჭვგარეშე იყო, რომ მყიდველისთვის ცნობილი იყო საბანკო ვალდებულებისა და ბანკის სასარგებლოდ რეგისტრირებული იპოთეკის თაობაზე, რაც მისთვის მოთხოვნილ ზიანს წინასწარ სავარაუდოს ხდიდა.

5.6. გარდა ზემოაღნიშნულისა, სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა მყიდველის ის არგუმენტიც, რომლის მიხედვითაც, მას გამყიდველმა არასწორი ინფორმაცია მიაწოდა საბანკო ვალდებულების ოდენობის თაობაზე, კერძოდ მისი ინფორმაციით დავალიანება შეადგენდა 50 000 აშშ დოლარს. იმ მიმართებით, სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ მოწინააღმდეგე მხარის პოზიცია არათანმიმდევრული იყო, იგი თავდაპირველად განმარტავდა, რომ არ იცოდა დავალიანების ოდენობის თაობაზე, ხოლო შემდეგ განაცხადა, რომ მისი ინფორმაციით დავალიანება შეადგენდა 50 000 აშშ დოლარს, რაც წარმოშობდა ეჭვს მხარის ახსნა-განმარტებების ნამდვილობის თაობაზე. გარდა ამისა, პალატის აზრით, კერძოსამართლებრივ ურთიერთობებში მოქმედი „გონივრული წინდახედულობის“ პრინციპი ავალდებულებდა კერძო სამართლის სუბიექტებს სახელშეკრულებო ურთიერთობაში შესვლამდე, ობიექტური შესაძლებლობების ფარგლებში, მოეძიებინათ ის საჭირო ინფორმაცია, რაც მოემსახურებოდა მათი უფლებებისა და ინტერესების დაცვას. აღნიშნული ვალდებულების დაუდევრად შეუსრულებლობა კი გავლენას ახდენდა წარმოშობილი რისკების შედეგების გადანაწილებაზე. მოცემულ შემთხვევასთან მიმართებით ხსენებული განმარტება მნიშვნელოვანია იმ კუთხით, რომ მყიდველმა იცოდა, რომ ნასყიდობის საგანი დატვირთული იყო იპოთეკით ბანკის სასარგებლოდ და ასევე იცოდა, რომ მის მიერ გადახდილი ნასყიდობის საფასურის ნაწილი უნდა მოხმარებოდა საბანკო დავალიანების დაფარვას, შესაბამისად გონივრული წინდახედულობის მინიმალური სტანდარტით მას უნდა მოეძიებინა ინფორმაცია დავალიანების ოდენობის თაობაზე, რისი შესაძლებლობაც ჰქონდა წინასახელშეკრულებო ურთიერთობის პერიოდში. ასეთი შესაძლებლობა მხარეს ჰქონდა ხელშეკრულების გაფორმების შემდეგაც და იმ შემთხვევაში, თუკი მართლაც არასწორი ინფორმაცია ჰქონდა დავალიანების თაობაზე, მას შეეძლო უარი ეთქვა ხელშეკრულებაზე ან რაიმე სხვა ფორმით დაეფიქსირებინა პრეტენზია გამყიდველის მიმართ. ასეთი პრეტენზიის თაობაზე არც მხარეებს მიუთითებიათ და არც საქმის მასალებიდან იკვეთება. პალატის აზრით, ალოგიკურია, 380 000 აშშ დოლარი გადაიხადოს პირმა იპოთეკით დატვირთულ უძრავ ქონებაში და არ იცოდეს იპოთეკით უზრუნველყოფილი ვალდებულების ოდენობა. აღნიშნულის საწინააღმდეგოდ მოქმედებს პრეზუმფცია, რომ იპოთეკით დატვირთული უძრავი ქონების ნასყიდობისას, მყიდველისთვის ცნობილია დავალიანების ოდენობის თაობაზე, ხოლო პრეზუმფციის გაქარწყლების ვალდებულება მყიდველის ეკისრებოდა, რაც მოცემულ შემთხვევაში რ.შ–მა ვერ მოახერხა.

5.7. გარდა ზემოაღნიშნული გარემოებებისა, ზიანის წინასწარ განჭვრეტადობის კუთხით, სააპელაციო პალატამ მიუთითა, მხარეთა შორის გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულების იმ პირობაზე, რომლითაც დადგინდა, რომ თუ მყიდველის მიერ დაირღვეოდა საბანკო ხელშეკრულებით გათვალისწინებული გადახდის პირობა და ნასყიდობის საგანი მიექცეოდა იძულებით აუქციონზე, მყიდველი გამყიდველისთვის სრულად უზრუნველყოფდა ნასყიდობის საგნის იძულებითი რეალიზაციით მიყენებული ზიანის ანაზღაურებას არაუგვიანეს ასეთი ფაქტის დადგომიდან 20 დღის განმავლობაში. პალატის აზრით, ხსენებული ჩანაწერი იმთავითვე აფრთხილებდა მყიდველს ვალდებულების დარღვევის შემთხვევაში მოსალოდნელი ზიანისა და იმ საფრთხის თაობაზე, რომ ნასყიდობის საფასურის გადაუხდელობის შემთხვევაში დავალიანების დაფარვის მიზნით ბანკი მოახდენდა უძრავი ქონების იძულებით აუქციონზე რეალიზაციას. მხარეთა შორის განსაკუთრებული შეთანხმების საგანი იყო ნასყიდობის საფასურის გადახდის გრაფიკის სრულყოფილად შესრულება და ვალდებულების დარღვევის შემთხვევაში გათვალისწინებული იყო როგორც პირგასამტეხლო, ისე ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება. შესაბამისად სააპელაციო პალატამ დაადგინა, რომ მყიდველისთვის ხელშეკრულების გაფორმების დროს წინასწარ განჭვრეტადი იყო, თუ რა ზიანი შეიძლებოდა მოჰყოლოდა მისი მხრიდან თანხის გადახდის ვალდებულების დარღვევას, შესაბამისად იგი ვერ დაეყრდნობა სამოქალაქო კოდექსის 412-ე მუხლის ჩანაწერს.

5.8. სახელშეკრულებო ვალდებულების დარღვევასა და დამდგარ ზიანს შორის მიზეზობრივი კავშირის დადგენის მიზნებისთვის, პალატამ აღნიშნა, რომ 05.05.2017წ. ნასყიდობის ხელშეკრულება გაუქმდა 2017 წლის ოქტომბერში, ხოლო უძრავი ქონების აუქციონზე რეალიზაცია მოხდა 2018 წლის 24 დეკემბერს, 14 თვის შემდეგ. აღნიშნულ ფაქტზე დაყრდნობით მოწინააღმდეგე მხარე აცხადებდა, რომ აპელანტს ჰქონდა შესაძლებლობა თავიდან აერიდებინა ზიანი და გაესხვისებინა უძრავი ქონება სხვა მყიდველზე. რ.შ–ის განმარტებით, თ.ვ–მა საკუთარი ქმედებებით ხელი შეუწყო ზიანის დადგომას, რაც სამოქალაქო კოდექსის 415-ე მუხლის საფუძველზე ათავისუფლებდა მას პასუხისმგებლობისგან. პალატამ მიიჩნია, რომ მოწინააღმდეგე მხარის ხსენებული პოზიცია შესაძლოა გასაზიარებელი ყოფილიყო, რომ არა მის სახელზე საჯარო რეესტრში რეგისტრირებული შეზღუდვა, კერძოდ დგინდებოდა, რომ 05.05.2017წ. ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე რ.შ–ი საჯარო რეესტრში დარეგისტრირდა უძრავი ქონების მომავალ მესაკუთრედ და მიუხედავად ხელშეკრულების გაუქმებისა, აღნიშნული რეგისტრაციის გაუქმება არ მოხდა. პალატამ ყურადღება მიაპყრო საქმის მასალებში წარმოდგენილ იმ მტკიცებულებასაც, რომლის მიხედვით, თ.ვ–მა 28.09.2017წ. სანოტარო აქტი წარადგინა საჯარო რეესტრში და მოითხოვა უძრავ ქონებაზე რ.შ–ის სამომავლო საკუთრების უფლების გაუქმება, რაზეც საბოლოოდ ეთქვა უარი. შესაბამისად დგინდებოდა, რომ თ.ვ–მა განახორციელა ქმედება ქონების გამოთავისუფლებისა და მისი შემდგომი რეალიზაციის მიზნებისთვის, თუმცა წარუმატებლად. სააპელაციო პალატამ, ასევე ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზეც, რ.შ–ისთვის 2017 წლის ოქტომბერში ცნობილი გახდა ნასყიდობის ხელშეკრულების გაუქმების თაობაზე, რაზეც მას პრეტენზია არ განუცხადებია და რაც გამორიცხავდა მის შესაძლებლობას ამ ხელშეკრულების ფარგლებში მოეპოვებინა საკუთრების უფლება ნასყიდობის ობიექტზე, თუმცა მან მაინც არ გააუქმა მის სასარგებლოდ რეგისტრირებული შეზღუდვა, რითიც ფაქტობრივად შეუძლებელი გახდა უძრავი ქონების სხვა პირზე გასხვისება.

5.9. ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ რ.შ–მა დაარღვია გულისხმიერების ვალდებულება, როდესაც მან არ გააუქმა მის სასარგებლოდ რეგისტრირებული სამომავლო საკუთრების უფლება, მიუხედავად იმისა, რომ იცოდა, რომ თ.ვ–ი აღნიშნული რეგისტრირებული შეზღდვის პირობებში ვერ მოახდენდა უძრავი ქონების სხვა მყიდველზე გასხვისებას, ხოლო თავად რ.შ–ს, მის მიერ სახელშეკრულებო ვალდებულების დარღვევის გამო, დაკარგული ჰქონდა უძრავ ქონებაზე სამომავლოდ საკუთრების მოპოვების უფლება. აღნიშნულ დასკვნას ამყარებდა ის ფაქტობრივი გარემოებაც, რომ გამყიდველის ქონებრივი ინტერესის მიმართ გულისხმიერების გამოჩენის სანაცვლოდ, რ.შ–მა აქტიური მოქმედებითაც შეუშალა ხელი უძრავი ქონების რეალიზაციას, კერძოდ, მან 02.02.2018წ. წარდგენილი სარჩელის უზრუნველყოფის მიზნით მოითხოვა ნასყიდობის საგანზე აკრძალვის გამოყენება, რაც დაკმაყოფილდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 02.02.2018 წლის განჩინებით და თ.ვ–ს აეკრძალა მის საკუთრებაში რიცხული უძრავი ქონების მდებარე ქ. თბილისი, ........., ს/კ .......... - გასხვისება და იპოთეკით დატვირთვა. მართალია აღნიშნული უზრუნველყოფის ღონისძიება სს „ს.ბ–ს“ შუამდგომლობის საფუძველზე გაუქმდა 2018 წლის 12 მარტს, თუმცა პალატის აზრით, აღნიშნული კიდევ ერთხელ მიუთითებდა რ.შ–ის არაგულისხმიერ დამოკიდებულებაზე თ.ვ–ის ქონებრივი ინტერესებისა და იმ ზიანის მიმართ, რაც აპელანტს მიადგა მოწინააღმდეგე მხარის ქმედებების შედეგად. მოწინააღმდეგე მხარემ სააპელაციო ინსტანციაში გამართულ სხდომაზეც დაადასტურა, რომ მისი ინტერესი იყო, რომ თ.ვ–ს აღნიშნული ქონება არ გაესხვისებინა. აქედან გამომდინარე, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ მოწინააღმდეგე მხარის ის არგუმენტი, რომ აპელანტის კუთვნილი უძრავი ქონება გასხვისდა ნასყიდობის ხელშეკრულების გაუქმებიდან 14 თვის შემდეგ და აპელანტს ჰქონდა დრო უძრავი ქონების სხვა პირზე გასაყიდად, ვერ იქნებოდა ვალიდური თ.ვ–ის სარჩელის უარყოფისთვის, ვინაიდან, როგორც ზემოთ იქნა შეფასებული, მოწინააღმდეგე მხარემ დაარღვია კონტრაჰენტის უფლებებისადმი გულისხმიერი დამოკიდებულების ვალდებულება, მან სამართლებრივად ისე დააკავა ქონება, რომ ხელი შეუშალა აპელანტს ზიანის თავიდან არიდებაში. შესაბამისად, დამდგარ ზიანზე პასუხისმგებლობა სრულად რ.შ–ს ეკისრებოდა.

5.10. ზიანის ოდენობასთან დაკავშირებით, სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ მოსარჩელე მოპასუხისგან ითხოვდა უძრავი ქონების ნასყიდობის საფასურსა და აუქციონზე რეალიზაციის შედეგად მიღებულ თანხებს შორის სხვაობას. ვინაიდან მხარეთა შორის გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულებით ქონების საფასური განსაზღვრული იყო 380 000 აშშ დოლარად, ხოლო აუქციონის წესით ქონების რეალიზაცია მოხდა 199 965 აშშ დოლარად, რითიც დაიფარა ბანკის ვალდებულების ნაწილი. შესაბამისად, ზიანის ოდენობამ შეადგინა 180 035 აშშ დოლარი, მოწინააღმდეგე მხარის მიერ სადავო ქონების ნასყიდობის ანგარიშში გადახდილი 33 000 აშშ დოლარის გათვალისწინებით კი, ზიანის ოდენობა შეადგენდა 147 035 აშშ დოლარს.

5.11. სააპელაციო აზრით, ზემოაღნიშნული მსჯელობის გათვალისწინებით გამორიცხული იყო რ.შ–ის სასარჩელო მოთხოვნის კანონიერება მის მიერ თ.ვ–ისთვის გადახდილი 33 000 აშშ დოლარის უკან დაბრუნების თაობაზე, ვინაიდან ეს თანხა უკვე ჩათვლილი იყო ზიანის ანაზღაურების ანგარიშში.

5.12. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2025 წლის 22 ივლისის გადაწყვეტილება, საკასაციო საჩივრის წარდგენის გზით, გაასაჩივრა რ.შ–მა.

6. საკასაციო საჩივრის მოთხოვნა და საფუძვლები

6.1. კასატორი ითხოვს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმებას, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმას და მისი სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილებას.

6.2. კასატორი აცხადებს, რომ სააპელაციო პალატამ დავა განიხილა შეჯიბრებითობის პრინციპის დარღვევით, მხარეთა შორის არასწორად მოხდა მტკიცების ტვირთის გადანაწილება და ასევე, არასწორად განხორციელდა დავის გადასაწყვეტად გამოსაყენებელი ნორმის არჩევა/განმარტება.

6.3. კასატორის პირველი ვრცელი არგუმენტი მიემართება თ.ვ–ის მიერ ხელშეკრულებიდან გასვლის უფლების მართლზომიერად გამოყენებულად მიჩნევას. კასატორი ამტკიცებს, რომ მას არასდროს ჰქონია ხელშეკრულების დარღვევის ინტერესი. იმ შემთხვევაშიც კი, თუ მის შესრულებას სასამართლო არაჯეროვნად მიიჩნევდა, ყურადღების მიღმა არ უნდა დარჩეს მოსარჩელის მიერ ამ შესრულების მოწონებისა და მიღების ფაქტი, რაც ხელშეკრულებიდან გასვლის მართლზომიერებას გამორიცხავს. ამასთან, კასატორი ამტკიცებს, რომ ძნელი წარმოსადგენია მოსარჩელე მილიონიანი ქონების დაკარგვის ზღვარზე ყოფილიყო და არ მიეღო არცერთი ზომა მოპასუხესთან დასაკავშირებლად, შესრულების მისაღებად, მოვალის გასაფრთხილებლად ან სულ მცირე, არ ეცადა სხვა მყიდველის მოძიება და ქონების გასხვისება. აღნიშნული არგუმენტი მეტ დამაჯერებლობას იძენს მაშინ, როდესაც უდავოდაა დადასტურებული, რომ მოსარჩელემ იცოდა სად მდებარეობდა და კომუნიკაცია ჰქონდა კიდეც მოწინააღმდეგე მხარის ოფისი, თუმცა არც ოფისში და არც სხვა საკომუნიკაციო საშუალებით მას არც ერთხელ უცდია მოპასუხესთან დაკავშირება.

6.4. კასატორი მიიჩნევს, რომ მოსარჩელეს ნოტარიუსისგან აღებული სააღსრულებო ფურცლით, მარტივად შეეძლო თავიდან აეცილებინა ზიანი, რაც არ განუხორციელებია. მისივე მტკიცებით, თ.ვ–მა არათუ ვერ მიაღწია ხელშეკრულებიდან გასვლის იურიდიულ შედეგს, მას არაფერი გაუკეთებია ამ სამართლებრივი შედეგის დასადგომად, მას არ გამოუყენებია ხელშეკრულებით გათვალისწინებული და კანონით დადგენილი პროცედურები, რომელიც მისთვის დაუყოვნებლივ უზრუნველყოფდა იმ სამართლებრივ შედეგს, რომელიც მას სურდა, თუმცა რატომ არ გააკეთა ეს მოსარჩელემ უცნობია. ამიტომ, კასატორი მიიჩნევს, რომ ეს გარემოება სააპელაციო პალატამ არასწორად დაადგინა. თ.ვ–ი გავიდა ხელშეკრულებიდან და გასვლის სამართლებრივი შედეგი მისივე ბრალით არ დადგა, აღნიშნული კი პირდაპირ შემხებლობაშია და აქარწყლებს სააპელაციო სასამართლოს მითითებებს, სადავო ქონებაზე რეგისტრირებული შეზღუდვის შემხებლობას/კავშირს სავარაუდო ზიანსა და ქმედებას შორის, მიზეზობრივი კავშირის არსებობასთან დაკავშირებით.

6.5. კასატორი არ იზიარებს სააპელაციო პალატის იმ შეფასებას, რომ სახელშეკრულებო პირობებისა და მყიდველის მიერ ვალდებულებების მრავალმხრივი დარღვევებიდან გამომდინარე ვეშაგურს წარმოეშვა ხელშეკრულებიდან გასვლის უფლება, რაც მართლზომიერად განხორციელდა. კასატორი მიუთითებს საჯარო რეესტრის N 882017909422-03 გადაწყვეტილებაზე, რომლითაც მოსარჩელეს მოეთხოვა ნასყიდობის ხელშეკრულების დარღვევის თაობაზე მტკიცებულების წარმოდგენა, რომლის წარუდგენლობის გამოც, საბოლოოდ საჯარო რეესტრმა უარი განაცხადა შეზღუდვის გაუქმებაზე. კასატორი მიიჩნევს, რომ ამ მტკიცებულების მოპოვება და საჯარო რეესტრში წარდგენა მოსარჩელისთვის არათუ შესაძლებელი, არამედ ძალიან მარტივი იყო, რადგან შეეძლო წარედგინა სანოტარო წესით დამოწმებული სააღსრულებო ფურცელი. ამ მტკიცებულების მოპოვების საწინააღმდეგოდ, მოსარჩელემ სანოტარო მოქმედების წესის დარღვევით დაამოწმა მხოლოდ მისი ხელმოწერა ხელშეკრულების ცალმხრივად გასვლის თაობაზე, რომელიც საჯარო რეესტრმა არასაკმარისად მიიჩნია, ხოლო ამის შემდეგ ერთი წლით წავიდა ქვეყნიდან, და არ განუხორციელებია არცერთი ქმედება ზიანის შემცირების მიზნით.

6.6. კასატორი ასევე, სადავოდ ხდის გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში დადგენილად ცნობილ ფაქტობრივ გარემოებას მის მიერ ხელშეკრულების ბრალეულად დარღვევის თაობაზე. იგი უთითებს, რომ მას შემდეგ რაც მიუვიდა მოსარჩელის ნება ხელშეკრულებიდან ცალმხრივად გასვლის თაობაზე მან სასამართლოში წარადგინა სარჩელი. ამის საწინააღმდეგოდ, მოსარჩელე მასთან ყოველგვარი კომუნიკაციის მცდელობის გარეშე, გავიდა ქვეყნიდან ერთი წლით, რის გამოც კასატორმა ხელზე გადასახდელი თანხის გადახდის ვალდებულება ვერ შეასრულა. ამასთან, კასატორი არ იზიარებს სააპელაციო პალატის არც იმ მითითებას, რომ თუ თ.ვ–თან დაკავშირება ვერ ხერხდებოდა მოვალეს უნდა გამოეყენებინა დეპონირების ინსტიტუტი, ვინაიდან იგი უცხო ქვეყნის მოქალაქეა და ამ ინსტიტუტის შესახებ ინფორმაცია არ/ვერ ექნებოდა. კასატორი ამტკიცებს, რომ ხელშეკრულებიდან გასვლის დროს მოსარჩელეს მართალია არასრულად, თუმცა გადახდილი ჰქონდა შეთანხმებული საზღაური რაც მიიღო და მოიწონა კრედიტორმა, რაც ერთობლიობაში გამორიცხავდა კასატორის მიერ ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულებების ბრალეულად დარღვევას.

6.7. კასატორი სადავოდ ხდის მის მიერ შესაძლო ზიანის დადგომის წინასწარ განჭვრეტის შესაძლებლობასაც. იგი ამტკიცებს, რომ არასდროს ყოფილა მხარე სესხის ხელშეკრულებისა, რომელიც დაიდო მოსარჩელესა და საბანკო დაწესებულებას შორის, ეს ხელშეკრულება დანართის სახით არ ერთოდა მოდავე მხარეთა შორის დადებულ ხელშეკრულებას, შესაბამისად კასატორისთვის ისიც კი უცნობი იყო თუ რა სახის ვალდებულება ჰქონდა შესასრულებელი მოსარჩელეს, როდის და რა ოდენობით. კასატორისთვის არასარწმუნოა, რომ მყიდველის მიერ ვალდებულების არაჯეროვანი შესრულების შემთხვევაშიც კი, თანხა რომელიც მას რეალურად ჰქონდა გადახდილი - 46 825 აშშ დოლარი, არ იქნებოდა საკმარისი იმისათვის, რათა სადავო ქონება იძულებით აუქციონზე არ გასხვისებულიყო. ამასთან, კასატორი უთითებს, რომ საქმის მასალებით არ დასტურდება ქონების იძულებით აუქციონზე გასხვისების დროისთვის რას შეადგენდა მოსარჩელის დავალიანება, რაც შეუძლებელს ხდიდა დადგენილიყო განცდილი ზიანი თუ მისი ოდენობა. ამიტომ სულ მცირე, ზიანის ანაზღაურების ვალდებულების დაკისრება კასატორისთვის გამოირიცხებოდა საქმეში განკუთვნადი მტკიცებულების არარსებობის გამო.

6.8. კასატორი ამტკიცებს, რომ მოსარჩელემ თავისი ქმედებით ხელი შეუწყო ზიანის დადგომას, რაც მას ათავისუფლებს პასუხისმგებლობისგან. სასამართლოს მიერ განხორციელებული ის შეფასება, რომ ხელშეკრულების გაუქმების მიუხედავად რ.შ–ის მომავალ მესაკუთრედ რეგისტრაცია არ გაუქმდა, უადგილოა რამდენიმე მიზეზის გამო: თუ მოსარჩელემ ვერ შეძლო შეზღუდვის ცალმხრივად გაუქმება ლოგიკურია ამას ცალმხრივად ვერც მოპასუხე შეძლებდა. ამასთან, მოსარჩელე განზრახ არ დაუკავშირდა მოპასუხეს და არ დაუთქვა დამატებითი შესრულების ვადა, რითიც შექმნა მოპასუხის მიერ ვალდებულების განზრახ დარღვევის ილუზია, ამასთან, მოსარჩელემ ასევე გამიზნულად არ მოსთხოვა ნოტარიუსს სააღსრულებო ფურცლის გაცემა, რომლის შესაძლებლობასაც იძლეოდა მხარეთა შორის გაფორმებული ხელშეკრულება და რის შედეგადაც საჯარო რეესტრი ვალდებული იქნებოდა გაეუქმებინა რეესტრში დარეგისტრირებული შეზღუდვა.

6.9. კასატორის აზრით, სრულიად დაუსაბუთებელია ის დასკვნაც, რომ მან საკუთარი აქტიური ქმედებით შეუწყო ხელი ზიანის დადგომას, რადგან ხელი შეუშალა ქონების რეალიზაციას. კასატორი აცხადებს, რომ ამ ნაწილში სასამართლო გასცდა მოთხოვნის ფარგლებს და რეალურად იმსჯელა სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიების გამოყენებით მიყენებულ ზიანზე, რომელიც მოსარჩელის მიერ არ ყოფილა მოთხოვნილი, წინააღმდეგ შემთხვევაში მისთვის გაუგებარია, მის მიერ განსახილველ დავაზე გამოყენებულმა უზრუნველყოფის ღონისძიებამ, როგორ შეუწყო ზიანის დადგომას ხელი.

6.10. კასატორი არ ეთანხმება გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში მოყვანილ არც იმ დასკვნას, რომ მოსარჩელემ განახორციელა სადავო უძრავი ქონების გაყიდვის მიზნით არაერთი მცდელობა რაც უშედეგო აღმოჩნდა. კასატორი ამტკიცებს, რომ ხელშეკრულებიდან ცალმხრივად გასვლის შემდგომ იგი წავიდა საზღვარგარეთ, რაც დასტურდება თავად მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილ შესაგებელში (კასატორის მიერ აღძრულ სარჩელზე). ამასთან, კასატორი მიიჩნევს, რომ აღნიშნული გარემოების თაობაზე მოსარჩელე აღძრულ სარჩელში არ უთითებდა და ამის თაობაზე ასევე არ განუცხადებია საქმის მოსამზადებელი სხდომის დასრულებამდე, შესაბამისად სააპელაციო პალატა საქმის სააპელაციო ინსტანციის სასამართლოში განხილვის დროისთვის არ იყო უფლებამოსილი ეს ახალი გარემოება მიეღო და გამოეყენებინა დავის გადაწყვეტის მიზნებისთვის.

6.11. კასატორი ამტკიცებს, რომ საქმეზე არ დგინდება კანონით დადგენილი ზიანის შემადგენლობა, სახელდობრ არ იკვეთება მიზეზობრივი კავშირი სადავო ქმედებასა და დამდგარ ზიანს შორის. მისივე მტკიცებულებით მოსარჩელე ვალდებული იყო სარჩელით ან სულ მცირე, მოსამზადებელი სხდომის დასრულებამდე წარმოედგინა მტკიცებულებები თუ როგორ გამოიწვია სადავო ზიანი მოპასუხის მიერ სამი თვის გადახდის გრაფიკის დარღვევამ და როგორ დაუკავშირდა ეს უძრავი ქონების იძულებით აუქციონზე გასხვისებას, რაც არ განხორციელებულა.

6.12. კასატორი ამტკიცებს, რომ 05.05.2017 წლის ნასყიდობის ხელშეკრულება გაუქმდა 2017 წლის ოქტომბერში, ხოლო უძრავი ქონების აუქციონზე რეალიზაცია მოხდა 2018 წლის 24 დეკემბერს (14 თვის შემდეგ), რაც მოსარჩელეს შესაძლებლობას აძლევდა მოეძებნა ახალი მყიდველი და ზიანი აერიდებინა თავიდან, ამის მაგივრად კი, დადასტურებულია, რომ მოსარჩელე გავიდა ქვეყნიდან და ერთი წლის მანძილზე აღარ დაბრუნებულა.

6.13. კასატორი დასძენს, რომ ზიანის არსებობას ასევე გამორიცხავდა თავად მოდავე მხარეთა შორის გაფორმებული ხელშეკრულება, სადაც აღინიშნა, რომ ნასყიდობის ხელშეკრულებით ზიანის ასანაზღაურებლად საჭირო იყო სამი კუმულატიური პირობა: 1) მყიდველის მიერ საბანკო ხელშეკრულებით გათვალისწინებული გადახდის პირობის დარღვევა; 2) ნასყიდობის საგნის იძულებით აუქციონზე რეალიზაცია და 3) აუქციონზე რეალიზაციის გამოწვევა კასატორის მიერ ნასყიდობის ხელშეკრულების დარღვევით. კასატორი მიიჩნევს, რომ ეს სავალდებულო ელემენტები სახეზე არაა ვინაიდან მას არ უკისრია საკუთარ თავზე სხვისი ვალდებულების დაფარვა, სადავო ხელშეკრულებას არ ერთოდა მოსარჩელესა და საბანკო დაწესებულებას შორის გაფორმებული ხელშეკრულება ამიტომ, პირველი ნაწილით გათვალისწინებულ პირობაზე კასატორი ვერ იქნებოდა პასუხისმგებელი.

6.14. კასატორი არ იზიარებს დაკისრებული პირგასამტეხლოს შემცირებაზე უარის თქმის თაობაზე მსჯელობასაც. მისი მტკიცებით, პირგასამტეხლოს ოდენობა იმთავითვე შეუსაბამო იყო, რადგან გამყიდველს უფლებას აძლევდა მიღებული თანხა სრულად დაეკავებინა იმ შემთხვევაშიც, თუ მოვალე ბოლო გადახდის ვადას მაინც დაარღვევდა.

6.15. საკასაციო საჩივრის ვრცელი მსჯელობა ეძღვნება სარჩელის შემაფერხებელი შესაგებლის დასაბუთებულობას. მისი მტკიცებით სასამართლომ ფორმალურად და შაბლონურად გამოიყენა ექვსწლიანი ხანდაზმულობის ვადა, რადგან საქმე ეხებოდა უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულებას. კასატორის აზრით, უპირველესად უნდა გაიმიჯნოს პირველადი და მეორადი მოთხოვნები, ვინაიდან მოსარჩელე ზიანის ანაზღაურებას მოითხოვდა და შესაბამისად, აყენებდა მეორად მოთხოვნას, ამიტომ მასზე უნდა გავრცელებულიყო დელიქტური ზიანის ანაზღაურებისთვის განსაზღვრული სამწლიანი ხანდაზმულობის ვადა. ხოლო იმ შემთხვევაშიც თუ ამ მსჯელობას სასამართლო არ გაიზიარებდა მაშინ ყურადღება უნდა გამახვილებულიყო იმაზე რომ სადავო ხელშეკრულება წარმოადგენდა პერიოდულად შესასრულებელ ვალდებულებას, რის გამოც მასზე უნდა გავრცელებულიყო ხანდაზმულობის სამწლიანი ვადა.

6.16. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2025 წლის 6 ნოემბრის განჩინებით, რ.შ–ის საკასაციო საჩივარი, მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

7. საკასაციო სასამართლომ, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და მიიჩნევს, რომ დაუშვებელია შემდეგ გარემოებათა გამო:

8. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას ან/და მის დამატებით ოქმს/ოქმებს და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

9. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით.

10. სააპელაციო სასამართლოს საქმე არ განუხილავს მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით და ვერც კასატორმა ვერ მიუთითა რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე. სააპელაციო სასამართლომ საპროცესო ნორმების დარღვევის გარეშე დაადგინა მოცემული დავის გადაწყვეტისათვის სამართლებრივად მნიშვნელოვანი ფაქტობრივი გარემოებები და იურიდიულად სწორად შეაფასა ისინი, შესაბამისად, სააპელაციო პალატის მიერ გამოტანილი სამართლებრივი დასკვნები მართებულია.

11. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება - დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, არ წარუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

12. შესაბამისად, საკასაციო პალატა დადგენილად მიიჩნევს საქმის გადაწყვეტისთვის მნიშვნელობის მქონე შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებს:

- 2017 წლის 05 მაისს მოსარჩელე თ.ვ–სა და მოპასუხე რ.შ–ს შორის, ნოტარიუს ე.მ–ას შემცვლელ ნ.მ–ას მიერ შედგენილ და დამოწმებულ იქნა გადახდის განვადების უფლებით უძრავი ნივთის ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლის შინაარსს და გარიგებასთან დაკავშირებულ უფლებამოვალეობებს თარჯიმნის მეშვეობით გაეცნო მოპასუხე. ხელშეკრულების მიხედვით, შესყიდვის საგანს წარმოადგენდა უძრავი ქონება: მიწის ნაკვეთი, დაზუსტებული ფართობით 650 კვმ, მასზე მდგომი შენობა-ნაგებობით (N1 მშენებარე, საერთო ფართით 293.5 კვმ და აუზი ფართობით 32 კვმ) მდებარე მისამართზე: თბილისი, ..........., ს.კ. .......... მხარეთა განცხადებით ქონება გაიყიდა 380 000 აშშ დოლარად, რაც ხელშეკრულების დადასტურების დღისთვის, საქართველოს ეროვნული ბანკის მიერ დადგენილი კურსით, შეადგენდა 927 162 ლარს. მყიდველმა ფასის ნაწილი 18 000 აშშ დოლარი გადაიხადა ხელშეკრულებაზე ხელმოწერის დღეს, ხოლო ნასყიდობის ფასის დარჩენილი თანხა გადაიხდევინებოდა შემდეგი გრაფიკით: 15 000 აშშ დოლარი, ნაღდი ანგარიშსწორებით – 2017 წლის 20 ივნისამდე; 15 000 აშშ დოლარი, ნაღდი ანგარიშსწორებით – 2017 წლის 20 ივლისამდე; 19 825 აშშ დოლარი, უნაღდო ანგარიშსწორებით, სს „ს.ბ–ს“ ანგარიშზე, – 2017 წლის 01 აგვისტოს; 15 000 აშშ დოლარი, ნაღდი ანგარიშსწორებით – 2017 წლის 20 აგვისტომდე; 15 000 აშშ დოლარი, ნაღდი ანგარიშსწორებით – 2017 წლის 20 სექტემბრამდე; 15 000 აშშ დოლარი, ნაღდი ანგარიშსწორებით – 2017 წლის 20 ოქტომბრამდე; 25 686 აშშ დოლარი, უნაღდო ანგარიშსწორებით, სს „ს.ბ–ს“ ანგარიშზე, – 2017 წლის 01 ნოემბერს; 15 000 აშშ დოლარი, ნაღდი ანგარიშსწორებით – 2017 წლის 20 ნოემბრამდე; 15 000 აშშ დოლარი, ნაღდი ანგარიშსწორებით – 2017 წლის 20 დეკემბრამდე; 6 000 აშშ დოლარი, ნაღდი ანგარიშსწორებით – 2018 წლის 20 იანვრამდე; 25 686 აშშ დოლარი, უნაღდო ანგარიშსწორებით, სს „ს.ბ–ს“ ანგარიშზე, – 2018 წლის 01 თებერვალს; 179 803 აშშ დოლარი, უნაღდო ანგარიშსწორებით, სს „ს.ბ–ს“ ანგარიშზე, – 2018 წლის 05 მაისს. მხარეთა შეთანხმებით მყიდველი უფლებამოსილია ნასყიდობის თანხა გადაიხადოს ვადაზე ადრე, თანხას სარგებელი (პროცენტი) არ დაერიცხება. მყიდველი ვალდებულია მიიღოს ნასყიდობის ფასი. მხარეთა განცხადებით, გამყიდველმა გადასცა, ხოლო მყიდველმა მიიღო უძრავი ქონება ხელშეკრულების დამოწმებამდე. მხარეები შეთანხმდნენ, რომ მყიდველი მესაკუთრედ აღირიცხებოდა საჯარო რეესტრში მხოლოდ ნასყიდობის ფასის სრულად დაფარვიდან 2 დღეში. ფასის სრულად გადახდის შემდეგ მხარე ნოტარიულად დამოწმებულ მხარეთა ერთობლივ განცხადებას წარუდგენს საჯარო რეესტრს ნასყიდობის საგანზე ყოველგვარი შეზღუდვის მოხსნის მიზნით. ხელშეკრულების მიხედვით, მხარეები შეთანხმდნენ, რომ იმ შემთხვევაში, თუ მყიდველი არღვევს გადახდის პირობებს, 10 დღეზე მეტი ვადით, გამყიდველი უფლებამოსილია, ცალმხრივად მოშალოს ხელშეკრულება და პირგასამტეხლოს სახით დაიტოვოს მყიდველის მიერ გამყიდველისათვის გადახდილი ნასყიდობის ღირებულება. აღნიშნული ხელშეკრულება ჩაითვლება გაუქმებულად, მყიდველი უბრუნებს გამყიდველს უძრავ ქონებას და მხარეთა უფლებები აღდგება პირვანდელი მდგომარეობით. გამყიდველმა განაცხადა, ხოლო მყიდველმა დაადასტურა, რომ მისთვის ცნობილი იყო, რომ ნასყიდობის საგანი დატვირთული იყო იპოთეკით სს „ს.ბ–ს“ სასარგებლოდ (20.01.2016 წ. იპოთეკის ხელშეკრულება), რაც ასახული იყო საჯარო რეესტრის ამონაწერში, მომზადების თარიღი 05.05.2017 წ. მხარეები ასევე შეთანხმდნენ, რომ იმ შემთხვევაში, თუ მყიდველის მიერ საბანკო ხელშეკრულებით გათვალისწინებული გადახდის პირობის დარღვევის გამო, ნასყიდობის საგანი მიექცეოდა იძულებით აუქციონზე, მყიდველი გამყიდველისთვის სრულად უზრუნველყოფდა ნასყიდობის საგნის იძულებითი რეალიზაციით მიყენებული ზიანის ანაზღაურებას არაუგვიანეს ასეთი ფაქტის დადგომიდან 20 დღის განმავლობაში. მხარეთა განცხადებით, უძრავი ქონება არ იყო სადავო და არ გააჩნდა სხვა უფლებრივი და ქონებრივი ნაკლი. მხარეებს ასევე განემარტათ, რომ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 302-ე მუხლის და „ნოტარიატის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-40 მუხლის თანახმად, მყიდველის მიერ ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულებების შეუსრულებლობის ან არაჯეროვანი შესრულების შემთხვევაში გამყიდველი უფლებამოსილია მიმართოს ნოტარიუსს სააღსრულებო ფურცლის გაცემის შესახებ განცხადებით. ნოტარიუსი გასცემს სააღსრულებო ფურცელს ვალდებულების შეუსრულებლობის დამადასტურებელი დოკუმენტების გამოთხოვის გარეშე. ნოტარიუსის სააღსრულებო ფურცლის საფუძველზე აღსრულება ხორციელდება „სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ“ საქართველოს კანონით დადგენილი წესით. აღნიშნული ხელშეკრულების საფუძველზე საჯარო რეესტრში დარეგისტრირდა უფლება, ხელშეკრულების გაფორმების დღეს, 2017 წლის 05 მაისს. ვალდებულების გრაფაში აისახა ორივე მხარის ვალდებულება, რომ ფასის სრულ გადახდამდე ეკრძალებოდათ ნასყიდობის საგნის გაყიდვა და იპოთეკით დატვირთვა;

- მოპასუხემ, ნასყიდობის ფასის ანგარიშში, მოსარჩელეს გადაუხადა: 18 000 აშშ დოლარი – ხელშეკრულების ხელმოწერის დღეს, რაც სადავო არ არის, 2017 წლის 10 ივნისს – 5 000 აშშ დოლარი, 2017 წლის 26 ივნისს – 6 000 აშშ დოლარი, 2017 წლის 01 ივლისს – 4 000 აშშ დოლარი, სულ 33 000 აშშ დოლარი;

- 2017 წლის 28 სექტემბერს ნოტარიუსმა ე.მ–ამ დაამოწმა თ.ვ–ის ხელმოწერა 2017 წლის 28 სექტემბრის გადაწყვეტილებაზე ხელშეკრულების ცალმხრივად შეწყვეტის შესახებ. აღნიშნული გადაწყვეტილება საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოს წარედგინა 2017 წლის 28 სექტემბერს. სააგენტოს 2017 წლის 29 სექტემბრის N882017909422-03 გადაწყვეტილებით შეჩერდა სარეგისტრაციო წარმოება განმცხადებლის მიერ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 352-ე და 405-ე მუხლების შესაბამისად, ვალდებულების დარღვევის გამო მოვალის გაფრთხილების/მისთვის დამატებითი ვადის დაწესების/ შესახებ, დოკუმენტების წარდგენამდე. სააგენტოს 2017 წლის 01 ნოემბრის N882017909422-04 გადაწყვეტილებით, ვინაიდან სარეგისტრაციო წარმოების შეჩერების ვადაში არ იქნა წარდგენილი შეჩერების საფუძვლის აღმოფხვრის დამადასტურებელი დოკუმენტი, მიღებულ იქნა გადაწყვეტილება სარეგისტრაციო წარმოების შეწყვეტის შესახებ;

- თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 29 ივნისის დაუსწრებელი გადაწყვეტილებით რ.შ–ის სარჩელი დაკმაყოფილდა. მოპასუხე თ.ვ–ს მოსარჩელე რ.შ–ის სასარგებლოდ დაეკისრა 53 000 აშშ დოლარის და 3 050 ლარის გადახდა მოსარჩელის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის სანაცვლოდ. ამავე სასამართლოს 2022 წლის 25 მაისის განჩინებით დაკმაყოფილდა თ.ვ–ის წარმომადგენლის მ.ჭ–ის განცხადება 2018 წლის 29 ივნისის დაუსწრებელი გადაწყვეტილების ბათილად ცნობისა და საქმის წარმოების განახლების შესახებ. გაუქმდა აღნიშნული დაუსწრებელი გადაწყვეტილება და საქმეზე, რ.შ–ის სარჩელის გამო, თ.ვ–ის მიმართ, თანხის დაკისრების შესახებ, საქმის წარმოება განახლდა. მაშასადამე თ.ვ–ის სარჩელის განხილვის დასრულებისთვის აღარ არსებობს სასამართლოს გადაწყვეტილება რ.შ–ის სასარგებლოდ თანხის დაკისრების შესახებ;

- თ.ვ–ის ფულადი ვალდებულებების 370 967 აშშ დოლარის (997 752.84 ლარი) დასაფარად, განხორციელდა თ.ვ–ის ქონების შეფასება. შედეგად, ფასი განისაზღვრა 192 000 აშშ დოლარით (516 403.20 ლარი). შპს „თ.ს.ს–ის“ 2018 წლის 24 დეკემბრის აუქციონზე შეძენილ ქონებაზე უფლებამოსილების მიღების შესახებ განკარგულების მიხედვით, 2018 წლის 20 დეკემბერს შედგა პირველი ონლაინ აუქციონი, თ.ვ–ის კუთვნილი უძრავი ქონების რეალიზაციის მიზნით, 2016 წლის 20 იანვრის იპოთეკის ხელშეკრულების თანახმად. აუქციონზე გატანილი ქონების საწყისი ფასი განისაზღვრა 516 403.20 ლარად. აუქციონზე მონაწილე დ.თ–ძემ, განახორციელა რა 87-ე ბიჯი, დააფიქსირა საბოლოო შესყიდვის ფასი 559 903.20 ლარი. განკარგულების მიხედვით შემძენად გამოცხადდა დ.თ–ძე, მან მოიპოვა უფლება, განკარგულების ძალაში შესვლის შემდეგ გამოეყენებინა თავისი კანონიერი უფლება მხოლოდ თანხის სრულად გადახდის შემდეგ.

13. საკასაციო პრეტენზიის ფარგლებში საკასაციო სასამართლოს შეფასების საგანია უძრავი ქონების განვადებით ნასყიდობის ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების დარღვევის შედეგად ქონების იძულებით აუქციონზე გაყიდვით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურების მართლზომიერება. იმ შედეგის გათვალისწინებით, რისი მიღწევაც მხარეს სურს, კერძოდ, იძულებით აუქციონზე მისი ქონების მოპასუხის ბრალით რეალიზაციის შედეგად მიყენებული ზიანის ანაზღაურება დამფუძნებელ ნორმას წარმოადგენს სამოქალაქო კოდექსის 394-ე მუხლის პირველი ნაწილი (მოვალის მიერ ვალდებულების დარღვევისას კრედიტორს შეუძლია მოითხოვოს ამით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურება. ეს წესი არ მოქმედებს მაშინ, როცა მოვალეს არ ეკისრება პასუხისმგებლობა ვალდებულების დარღვევისათვის), 408-ე მუხლის პირველი ნაწილი (იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია, აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება) და 409-ე (თუ ზიანის ანაზღაურება პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენით შეუძლებელია ან ამისათვის საჭიროა არათანაზომიერად დიდი დანახარჯები, მაშინ კრედიტორს შეიძლება მიეცეს ფულადი ანაზღაურება) მუხლები.

14. კასატორი სადავოდ ხდის, როგორც ზიანის არსებობას, ასევე მის ქმედებასა და მოთხოვნილ ზიანს შორის მიზეზ-შედეგობრივ კავშირს და ზიანის ოდენობას. მოცემულ შემთხვევაში მოსარჩელე ზიანის ანაზღაურების ვალდებულებას უკავშირებდა იმ მოცემულობას, რომ მყიდველის (კასატორი) მიერ ნასყიდობის საფასურის გადაუხდელობის და ხელშეკრულებით შეთანხმებული გრაფიკის დარღვევის გამო, ნასყიდობის საგანი საბანკო დავალიანების დაფარვის მიზნით, საჯარო აუქციონზე გაიყიდა იმაზე ნაკლებ ფასად, ვიდრე მხარეთა შორის შეთანხმებული ნასყიდობის საფასური იყო და აღნიშნულ სხვაობას განიხილავდა ზიანად. შესაბამისად, უპირველესად უნდა შეფასდეს ხელშეკრულების შეუსრულებლობის გამო, მოსარჩელის ხელშეკრულებიდან გასვლის მართლზომიერება, რომლის დადებითად გადაწყვეტის შემთხვევაშიც, იქმნება სახელშეკრულებო ზიანის მაკვალიფიცირებელი ელემენტების დადგენის წინაპირობა.

15. საკასაციო სასამართლო აღიარებული სამართლებრივი დოქტრინისა და სასამართლო პრაქტიკაზე დაყრდნობით, ასევე, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 405-ე და 352-ე მუხლების გაანალიზების საფუძველზე განმარტავს, რომ ხელშეკრულებიდან გასვლის უფლება კანონმდებლის მიერ ხელშეკრულების ერთ-ერთი მხარისათვის მინიჭებული ფუნდამენტური უფლებაა და მისი თავისებურება იმაში მდგომარეობს, რომ მისი განხორციელებისთვის არ არის აუცილებელი მეორე მხარის თანხმობა. ხელშეკრულებიდან გასვლის უფლება კანონით გათვალისწინებული უფლებაა, ამიტომ კანონი ამომწურავად განსაზღვრავს ხელშეკრულებიდან გასვლის საფუძვლებსა და წესს, კერძოდ, იმას, თუ როდის შეუძლია ხელშეკრულების მხარეს მოითხოვოს ხელშეკრულებიდან გასვლა (სამოქალაქო კოდექსის 405-ე, 352-359-ე მუხლები). ხელშეკრულებიდან გასვლის, როგორც მეორადი მოთხოვნის უფლების, საფუძვლები შეიძლება დაიყოს მატერიალურ და ფორმალურ ნაწილებად. მატერიალურში იგულისხმება ვალდებულების დარღვევა, ხოლო ფორმალურში - დამატებითი ვადის დაწესება (გაფრთხილება) და ხელშეკრულებაზე უარის თქმის შეტყობინება (იხ.საქმე №ას-211-2024 26 აპრილი, 2024 წელი).

16. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ სახელშეკრულებო ვალდებულების შეუსრულებლობა თავისთავად არ აფუძნებს ხელშეკრულებიდან გასვლის უფლებას. შეუსრულებლობა გარკვეული ობიექტური მასშტაბით უნდა გაიზომოს. ზოგადად, ხელშეკრულებიდან გასვლის უფლება წარმოიშობა, მიუხედავად იმისა, თუ რა ტიპის ვალდებულება დაირღვა. ვალდებულება, რომლის დარღვევაც ხელშეკრულებიდან გასვლის საფუძველს წარმოადგენს, უნდა იყოს ნამდვილი, ვადამოსული და უპრეტენზიო. თუ ვალდებულებები ჯერ კიდევ არ არის შესასრულებელი, მხარე ვერ გავა ხელშეკრულებიდან, რადგან მას არ ექნება ამის საფუძველი (თუმცა, სკ-ის 405-ე მუხლის მე-4 ნაწილით გათვალისწინებულ შემთხვევებში, მხარეს შეუძლია შესრულების ვადის დადგომამდე განაცხადოს უარი ხელშეკრულებაზე. ხელშეკრულებიდან გასვლის პირობა ვალდებულების შეუსრულებლობა ან არაჯეროვანი შესრულებაა. ამასთან, თუ მოვალემ ვალდებულება შეასრულა ან კრედიტორმა შეთანხმებულის ნაცვლად სხვა შესრულება მიიღო, კრედიტორი ხელშეკრულებიდან ვერ გავა. კრედიტორს ასევე ეზღუდება ხელშეკრულებიდან გასვლის უფლება, თუ მოვალემ წარადგინა ან დაუყოვნებლივ წარმოადგენს პრეტენზიას (შესაგებელს). ანალოგიური წესი გამოიყენება მაშინაც, როდესაც მოვალეს შეუძლია ვალდებულების გაქვითვა და იგი ამ უფლებას კრედიტორის მხრიდან ხელშეკრულებიდან გასვლის მოთხოვნის დაყენებისთანავე გამოიყენებს). ამასთან, ხელშეკრულებიდან გასვლა წარმოშობს მონაწილეთა შორის ახალ ვალდებულებას: მიღებული შესრულება და სარგებელი მხარეებმა ერთმანეთს უნდა დაუბრუნონ. (იხ. სუსგ. №ას-1116-2023 27 დეკემბერი, 2023 წელი).

17. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სამოქალაქო კოდექსის 405-ე მუხლის პირველი და მე-2 ნაწილები განამტკიცებენ ხელშეკრულების ერთ-ერთი მხარის უფლებას უარი თქვას ხელშეკრულებაზე, თუ მეორე მხარე არღვევს ხელშეკრულებით ნაკისრ ვალდებულებას. ვალდებულების დარღვევის შემთხვევაში, კრედიტორს შეუძლია მოვალეს დაუწესოს დამატებითი ვადა ხელშეკრულებით გათვალისწინებული პირობების შესასრულებლად. თუმცა ამავე მუხლის მე-2 ნაწილი ითვალისწინებს გამონაკლის შემთხვევებს, როდესაც არ არის საჭირო ვალდებული პირისათვის არც დამატებითი ვადის დაწესება და არც გაფრთხილება, ესენია: თუ: ა) აშკარაა, რომ მას არავითარი შედეგი არ ექნება; ბ) ვალდებულება არ შესრულდა ხელშეკრულებით განსაზღვრულ ვადაში, ხოლო კრედიტორმა ურთიერთობის გაგრძელება ხელშეკრულებით დაუკავშირა ვალდებულების დროულ შესრულებას; გ) განსაკუთრებული საფუძვლებიდან გამომდინარე, ორმხრივი ინტერესების გათვალისწინებით, გამართლებულია ხელშეკრულების დაუყოვნებლივ შეწყვეტა (საქმე №ას-1130-2023 15 აპრილი, 2024 წელი). საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 405-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის თანახმად თუ ხელშეკრულების ერთი მხარე არღვევს ორმხრივი ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ვალდებულებას, მაშინ ხელშეკრულების მეორე მხარეს შეუძლია უარი თქვას ხელშეკრულებაზე ვალდებულების შესრულებისათვის მის მიერ დამატებით განსაზღვრული ვადის უშედეგოდ გასვლის შემდეგ. თუ ვალდებულების დარღვევის ხასიათიდან გამომდინარე, არ გამოიყენება დამატებითი ვადა, მაშინ დამატებითი ვადის განსაზღვრას უთანაბრდება გაფრთხილება. თუკი ვალდებულება მხოლოდ ნაწილობრივ დაირღვა, მაშინ კრედიტორს შეუძლია უარი თქვას ხელშეკრულებაზე მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ ვალდებულების დარჩენილი ნაწილის შესრულებამ მისთვის დაკარგა ინტერესი.

18. მართალია ვრცელი საკასაციო პრეტენზიის წარდგენით მხარე ცდილობს შექმნას შთაბეჭდილება, რომ მოსარჩელეს არ შეუსრულებია ხელშეკრულებიდან გასვლის კანონით დადგენილი წინაპირობები, კერძოდ აცხადებს, რომ თ.ვ–ს არ უცდია მოპასუხესთან დაკავშირება, დამატებითი ვადის დაწესება, ასევე აცხადებს, რომ მას მყიდველის ნაკლიანი შესრულება ჰქონდა მიღებული და მოწონებული, რაც ხელშეკრულებიდან ცალმხრივად გასვლის მართლზომიერებას გამორიცხავდა, თუმცა მის არგუმენტების სამართლებრივი ძალა გაქარწყლებულია თავად კასატორის მიერ ხელმოწერილი ნასყიდობის ხელშეკრულებით. სახელდობრ, მხარეთა შორის გაფორმებული ხელშეკრულების თანახმად, იმ შემთხვევაში, თუ მყიდველი არღვევს გადახდის პირობებს 10 დღეზე მეტი ვადით, გამყიდველი უფლებამოსილია ცალმხრივად მოშალოს წინამდებარე ხელშეკრულება და პირგასამტეხლოს სახით დაიტოვოს მყიდველის მიერ გამყიდველისათვის გადახდილი ნასყიდობის ღირებულება. აღნიშნული ხელშეკრულება ჩაითვლება გაუქმებულად, მყიდველი უბრუნებს გამყიდველს უძრავ ქონებას და მხარეთა უფლებები აღდგება პირვანდელი მდგომარეობით. შესაბამისად, კერძო ურთიერთობებში არსებული ნების ავტონომიის ფარგლებში, მხარემ საკუთარი სურვილით შებოჭა ხელშეკრულებიდან ცალმხრივად გასვლის ინსტიტუტის ფორმალური ნაწილის დაცვის ვალდებულება, რა დროსაც წინასწარ განაცხადა თანხმობა 10 დღეზე მეტი ვადის დარღვევის შემთხვევაში, დამატებითი ვადის დაწესების გარეშე, ხელშეკრულებიდან გასვლის თაობაზე. საკასაციო პალატა საქმის შინაარსისა და ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით მიიჩნევს, რომ მხარეთა შორის გაფორმებულ ხელშეკრულებაში განხორციელებული ამგვარი დათქმა სწორედ განსაკუთრებული საფუძვლებიდან გამომდინარეობდა (ქონება დატვირთული იყო იპოთეკით, მოსარჩელეს გააჩნდა ფინანსური პრობლემები და ცდილობდა ქონება გადაერჩინა იძულებით აუქციონზე რეალიზაციისგან), რაც ცალსახად ამართლებდა ხელშეკრულებიდან დაუყოვნებლივ გასვლის თაობაზე სახელშეკრულებო დათქმას. ამ მსჯელობის მართებულობას ამყარებს თავად მყიდველის (კასატორის) მიერ თბილისის საქალაქო სასამართლოში 2018 წლის 02 თებერვალს წარდგენილი სარჩელი (ხელშეკრულებიდან გასვლიდან 3 თვეში), სადაც იგი თავად მიუთითებდა თ.ვ–ის ხელშეკრულებიდან გასვლის ფაქტზე და მოითხოვდა უფლებრივ რესტიტუციას რაც ნიშნავს, რომ მყიდველმა არათუ იცოდა მოსარჩელის მიერ ხელშეკრულებიდან ცალმხრივად გასვლის შესახებ, არამედ პრეტენზიას არ აცხადებდა და ითხოვდა ხელშეკრულებიდან გასვლის სამართლებრივი შედეგის - რესტიტუციის, დადგენას. ამასთან, საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ 2017 წლის 28 სექტემბრისთვის, როდესაც თ.ვ–მა გამოავლინა ხელშეკრულებიდან გასვლის ცალმხრივი ნება, მოწინააღმდეგე მხარეს დარღვეული ჰქონდა გრაფიკით გათვალისწინებული 4 ვადა, რასაც არც კასატორი უარყოფს. შესაბამისად, პალატა იზიარებს გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში ასახულ მსჯელობას თ.ვ–ის მიერ ხელშეკრულების ცალმხრივად გასვლის მართებულობის თაობაზე.

19. საკასაციო პალატა განმეორებით მოიხმობს სამოქალაქო კოდექსის 394-ე, 408-ე, 412-ე მუხლებს და აღნიშნავს, რომ სახელშეკრულებო ზიანის ანაზღაურების დაკისრებისთვის აუცილებელია დადასტურდეს, რომ მოვალეს ნაკისრი ჰქონდა ის ვალდებულება, რომლის დარღვევასაც ედავება კრედიტორი, ასევე, სახეზე უნდა იყოს ვალდებულების დარღვევა, რამაც კრედიტორს ზიანი მიაყენა. შესაბამისად, მოსარჩელე იყო ვალდებული დაემტკიცებინა, როგორც მისთვის მიყენებული ზიანის არსებობა.

20. სამოქალაქო სამართლებრივი ურთიერთობის მონაწილე, რომელიც არღვევს ვალდებულებას, პასუხს აგებს დაზარალებულის წინაშე. ვალდებულების შესრულების ლეგიტიმური სახელშეკრულებო ინტერესი სამართლებრივი დაცვის თვალსაზრისით, განსაკუთრებული სიკეთეა ნებისმიერ სამართლებრივ სისტემაში. ვალდებულების დარღვევისათვის პასუხისმგებლობის ყველაზე გავრცელებული სახეა ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება ანუ პასუხისმგებლობა გამოიხატება დამრღვევი მხარის ვალდებულებაში, მიყენებული ზიანი ნატურით ან ფულადი სახით. იურიდიული პასუხისმგებლობა გამოიხატება სამართალდამრღვევისათვის განსაზღვრული უარყოფითი შედეგების დადგომით, კერძოდ – ქონებრივი ან პირადი უფლებების შეზღუდვით, რომლებიც ითვალისწინებენ ვალდებულების დამრღვევი პირისათვის იმის ზემოთ დამატებითი მოქმედების შესრულების დაკისრებას, რაც მას ვალდებულებით ევალებოდა. სამოქალაქო-სამართლებრივი პასუხისმგებლობის ფორმათაგან ზიანის ანაზღაურებას აქვს უნივერსალური მნიშვნელობა და გამოიყენება სამოქალაქო უფლებათა დარღვევის ყველა შემთხვევაში, მაშინ როცა სხვა ფორმების გამოყენებაზე პირდაპირ უთითებს კანონი ან ხელშეკრულება კონკრეტული სამართალდარღვევისას.

21. სამოქალაქო-სამართლებრივი პასუხისმგებლობა, პასუხისმგებლობა ერთი კონტრაჰენტისა მეორეს წინაშე, სამართალდამრღვევისა – დაზარალებულის წინაშე, დაკავშირებულია არა პიროვნული თავისუფლების ბოჭვასთან, როგორც ისტორიულ წარსულში, არამედ მოვალის მხოლოდ ქონების შემცირებასთან. „ზიანში“ მოიაზრება ქონებაზე ან სამართლებრივად დაცულ სხვა სიკეთეზე გარკვეული ზემოქმედებით გამოწვეული უარყოფითი შედეგი. ზიანი წარმოადგენს სამართალდარღვევის შემადგენლობის აუცილებელ კომპონენტს. თუ არაა ზიანი, არც ქონებრივი პასუხისმგებლობის საკითხი შეიძლება დადგეს. ზიანი წარმოადგენს სამართლებრივი სიკეთის ხელყოფის შედეგს.

22. ზიანის ანაზღაურების საკითხთან მიმართებით, როგორც კონტინენტური ევროპის, ისე საერთო სამართლის სისტემის ქვეყნები ადგენენ საერთო ზოგად პრინციპებს: ვალდებულების დარღვევის შემთხვევაში ფულადი ანაზღაურების მიზანია დაზარალებული მხარის ქონებრივი დანაკარგების კომპენსაცია. ზიანის მიმყენებლის მიერ ზიანის ანაზღაურებამ უნდა გამოიწვიოს კრედიტორის აღდგენა იმ მდგომარეობაში, რომელშიც იგი იქნებოდა, თუკი ადგილი არ ექნებოდა ზიანის ანაზღაურების მავალდებულბელ გარემოებას. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ ზიანი წარმოადგენს პირის ქონებრივი და არაქონებრივი ინტერესების მისი ნების გარეშე ხელყოფას, რისი ანაზღაურებაც აღიარებულია ბრუნვის წეს-ჩვეულებებით და შეზღუდული არ არის კანონმდებლობით (ასევე. შედ. იხ. სუსგ. საქმეზე საქმე №ას-299-2025, 07 ნოემბერი, 2025 წელი).

23. როგორც საქართველოს სამოქალაქო კოდექსი, ასევე განვითარებული ქვეყნების კანონმდებლობა, ერთმანეთისაგან განასხვავებს ქონებრივ და არაქონებრივ ზიანს. ქონებრივი ზიანი ქონებრივი სიკეთის ხელყოფით შემოიფარგლება. ქონებრივ ზიანში იგულისხმება არა მხოლოდ დაზარალებულის ქონებრივი აქტივების შემცირება, არამედ პასივების გაზრდაც (შდრ. რუსიაშვილი გ, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი III, მუხლი 408-ე, ველი 9, თბილისი, 2019). ქონებრივი ზიანი შეიძლება იყოს როგორც სახელშეკრულებო ვალდებულების დარღვევის (სსკ-ის 394-ე მუხ., ასევე, არასახელშეკრულებო (დელიქტური) ვალდებულების (სსკ-ის 992-ე მუხ.) დარღვევის შედეგი. სამოქალაქო კოდექსის 408-ე მუხლის თანახმად, „პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება“. ნორმით დადგენილ ზიანის ანაზღაურების, როგორც პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენის ვალდებულებაში, სწორედ იმ ფაქტობრივი მდგომარეობის აღდგენა იგულისხმება, რომელიც იარსებებდა, რომ არა ვალდებულების დარღვევა (“Total reparation“-ის პრინციპი) (ასევე. შედ. იხ. სუსგ. საქმეზე საქმე №ას-299-2025, 07 ნოემბერი, 2025 წელი)

24. ზიანის ანაზღაურების საკითხი არ დადგება თუ ქმედება არ არის მართლსაწინააღმდეგო, ხოლო მართლსაწინააღმდეგოდ მოქმედებს ის, ვინც არღვევს სამართლებრივ დანაწესებს, სამართლის ნორმათა მოთხოვნებს. მართლწინააღმდეგობა ობიექტური ნიშანია სამართალდარღვევისა და მისი არსებობა არაა დამოკიდებული მოვალის ცნობიერების ხასიათზე ანუ აცნობიერებდა თუ არა მოვალე თავისი ქმედების სამართლებრივ ხასიათს. მთავარია, რომ მოვალის ქმედება არ შეესაბამება კანონის მოთხოვნებს. სახელშეკრულებო ურთიერთობებში კი, მართლსაწინააღმდეგო ქმედებით მოვალე ძირითადად კრედიტორის შეფარდებით (რელატიურ) უფლებებს არღვევს. მართლსაწინააღმდეგო ქმედება გულისხმობს როგორც აქტიურ მოქმედებას, ისე უმოქმედობასაც. მისი არსი ისაა, რომ ქმედება არღვევს სამართლის ნორმით გამოხატული მოქმედების ან უმოქმედობის ვალდებულებას. კანონის ან ხელშეკრულების ძალით პირი ვალდებული იყო (სამართლებრივი კრიტერიუმი, რომელიც გულისხმობს განსაზღვრული მოქმედების განხორციელების სამართლებრივ ვალდებულებას) და შეეძლო ემოქმედა (მოქმედების განხორციელების ფაქტობრივი შესაძლებლობა), თუმცა არ შეასრულა ან არაჯეროვნად შეასრულა განსაზღვრული მოქმედება. სამოქალაქო სამართალში მართლსაწინააღმდეგოდ მიიჩნევა სხვა პირთა დაცული ინტერესის ხელყოფა. მართლწინააღმდეგობა მოიცავს როგორც კანონით დადგენილი წესების, ისე ხელშეკრულებით გათვალისწინებული პირობების დარღვევას. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკაში განმარტებულია, რომ როგორც ზიანის მიყენების ფაქტი, ასევე განცდილი ზიანის ოდენობის დამტკიცების ტვირთი დაზარალებულ მხარეს ანუ კრედიტორს აწევს, რომელიც სასამართლო პროცესში წარმოადგენს მოსარჩელეს (სუსგ №ას-1168-2022, 18 იანვარი, 2023წ.).

25. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-3 მუხლის მიხედვით მხარეები იწყებენ საქმის წარმოებას სასამართლოში, ამ კოდექსში ჩამოყალიბებული წესების შესაბამისად, სარჩელის ან განცხადების შეტანის გზით. ისინი განსაზღვრავენ დავის საგანს და თვითონვე იღებენ გადაწყვეტილებას სარჩელის (განცხადების) შეტანის შესახებ. მხარეებს შეუძლიათ საქმის წარმოება მორიგებით დაამთავრონ. მოსარჩელეს შეუძლია უარი თქვას სარჩელზე, ხოლო მოპასუხეს – ცნოს სარჩელი. ამავე კოდექსის მე-4 მუხლის მიხედვით სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული შესაგებელი, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები. შეჯიბრებითობის პრინციპმა თავისი ასახვა ჰპოვა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მთელ რიგ სხვა ნორმებში.

26. შეჯიბრებითობის პრინციპის შინაარსის ანალიზი საფუძველს გვაძლევს გავაკეთოთ შემდეგი დასკვნები: 1. შეჯიბრებითობის პრინციპი მოიცავს მხარეთა საქმიანობას მხოლოდ საქმის ფაქტობრივი გარემოებებისა და მტკიცებულებების სფეროში. საკითხი იმის შესახებ, რომ სასამართლო საქმის განხილვას (სამოქალაქო პროცესს) იწყებს მხოლოდ დაინტერესებული პირის მოთხოვნით, ან, რომ სასამართლო არ უნდა გასცდეს მხარეთა მოთხოვნის ფარგლებს და ა.შ. განეკუთვნება არა შეჯიბრებითობის, არამედ დისპოზიციურობის პრინციპის სფეროს. 2. მხარეთა მოთხოვნების თუ შესაგებლის ფაქტობრივი (და არა იურიდიული) დასაბუთება (გამართლება) ეკისრებათ თვითონ მხარეებს. 3. მხარეებმა თვითონ უნდა განსაზღვრონ, თუ რომელი ფაქტები დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს (შესაგებელს).

27. მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელე ზიანის ანაზღაურების ვალდებულებას უკავშირებდა იმ მოცემულობას, რომ მყიდველის მიერ ნასყიდობის საფასურის გადაუხდელობის და ხელშეკრულებით შეთანხმებული გრაფიკის დარღვევის გამო, ნასყიდობის საგანი საბანკო დავალიანების დაფარვის მიზნით საჯარო აუქციონზე გაიყიდა იმაზე ნაკლებ ფასად, ვიდრე მხარეთა შორის შეთანხმებული ნასყიდობის საფასური იყო, შესაბამისად მყიდველის მიერ ვალდებულების ჯეროვნად შესრულების შემთხვევაში მოსარჩელე მიიღებდა „მეტ“ თანხას, რომელიც წინამდებარე სარჩელში წარმოადგენს „ზიანს“. შესაბამისად, შესაფასებელია მოსარჩელის ვალდებულების შესრულების ლეგიტიმური სახელშეკრულებო ინტერესი რამდენად შეიძლება უკავშირდებოდეს მოთხოვნილ ზიანს და შეიძლება თუ არა მოპასუხეს შეერაცხოს მოთხოვნილი ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება.

28. საკასაციო პალატის განსჯით, ამ მხრივაც საუკეთესო მტკიცებულებას თავად მხარეთა შორის შედგენილი ხელშეკრულების ტექსტი წარმოადგენს. 2017 წლის 5 მაისის ნასყიდობის ხელშეკრულების გაფორმების დროს, ნასყიდობის ობიექტზე რეგისტრირებული იყო სს „ს.ბ–ს“ იპოთეკის უფლება, შესაბამისად, მყიდველისთვის ცნობილი იყო, რომ უძრავი ქონება წარმოადგენდა საბანკო კრედიტის უზრუნველყოფის საშუალებას. უძრავი ქონების უფლებრივი ნაკლის თაობაზე ინფორმირებულობა იმ გარემოებითაც დასტურდება, რომ ნასყიდობის ხელშეკრულებაში შეთანხმებული გრაფიკის მიხედვით, ნასყიდობის საფასურის ნაწილი, კერძოდ 4 გადახდა ჯამში 251 000 აშშ დოლარის ოდენობით, მყიდველის მიერ გადახდილი უნდა ყოფილიყო უნაღდო ანგარიშსწორებით სს „ს.ბ–ს“ კონკრეტულ ანგარიშზე და არა გამყიდველის პირად ანგარიშზე. შესაბამისად სრულიად უადგილოა კასატორის ვრცელი შედავება საბანკო ვალდებულების ოდენობის არ ცოდნის, გადახდის გრაფიკის არცოდნის თუ უფლებრივ ნაკლთან დაკავშირებული სხვა ინფორმაციის არცოდნის შესახებ. შესაბამისად, ნათელია რომ გამყიდველს გააჩნდა მყიდველის მხრიდან ვალდებულების შესრულების ლეგიტიმური სახელშეკრულებო ინტერესი, რაც უძრავი ქონების უფლებრივი ნაკლის გათავისუფლებისა და მისი იძულებით აუქციონზე, საბაზრო ღირებულებაზე ნაკლებ ფასად, გასხვისებისგან თავის არიდებაში მდგომარეობდა, და აღნიშნული ლეგიტიმური ინტერესის თაობაზე ცნობილი იყო კასატორისთვის (მყიდველი).

29. საკასაციო პალატა კასატორის იმ ვრცელი არგუმენტის საწინააღმდეგოდ, რომელიც ზიანის მისთვის წინასწარ სავარაუდობის ელემენტის არარსებობას ეძღვნება, კასატორს მიუთითებს მის მიერ ხელმოწერილი ხელშეკრულების დათქმაზე, რომლის თანახმადაც, იმ შემთხვევაში, თუ მყიდველის მიერ საბანკო ხელშეკრულებით გათვალისწინებული გადახდის პირობას დაარღვევდა, ნასყიდობის საგანი მიექცეოდა იძულებით აუქციონზე, ხოლო მყიდველი გამყიდველისთვის სრულად უზრუნველყოფდა ნასყიდობის საგნის იძულებითი რეალიზაციით მიყენებული ზიანის ანაზღაურებას არაუგვიანეს ასეთი ფაქტის დადგომიდან 20 დღის განმავლობაში. პალატის აზრით, მოხმობილი ჩანაწერი იმთავითვე აფრთხილებდა მყიდველს ვალდებულების დარღვევის შემთხვევაში მოსალოდნელი ზიანისა და იმ საფრთხის თაობაზე, რომ ნასყიდობის საფასურის გადაუხდელობის შემთხვევაში, დავალიანების დაფარვის მიზნით, ბანკი მოახდენდა უძრავი ქონების იძულებით აუქციონზე რეალიზაციას. ამ დათქმით გამყიდველმა დააზღვია ის მთავარი რისკი, რომლის წინაშეც იდგა და რაც გახდა ნასყიდობის ხელშეკრულების გაფორმების მაპროვოცირებელი - საბანკო ვალდებულების გადაუხდელობის გამო, იპოთეკით დატვირთული უძრავი ქონების აუქციონზე საბაზრო ფასზე ნაკლებად გაყიდვის თავიდან არიდება. შესაბამისად, პალატა იზიარებს ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს იმ დასკვნას, რომ მხარეთა შორის განსაკუთრებული შეთანხმების საგანი იყო ნასყიდობის საფასურის გადახდის გრაფიკის სრულყოფილად შესრულება და ვალდებულების დარღვევის შემთხვევაში გათვალისწინებული იყო როგორც პირგასამტეხლო, ისე ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება. შესაბამისად ნათელია, რომ მყიდველისთვის ხელშეკრულების გაფორმების დროს წინასწარ განჭვრეტადი იყო, თუ რა ზიანი შეიძლებოდა მოჰყოლოდა მისი მხრიდან თანხის გადახდის ვალდებულების დარღვევას და ვრცელი საკასაციო საჩივრის წარმოდგენის მიუხედავად იგი ვერ დაეყრდნობა სამოქალაქო კოდექსის 412-ე მუხლის ჩანაწერს.

30. გარდა ზემოაღნიშნულისა, საკასაციო პალატა მნიშვნელოვნად მიიჩნევს უპასუხოს საკასაციო საჩივრის ასევე, არანაკლებ ვრცელ და არარელევანტურ მსჯელობას მყიდველის ქმედებაში ბრალის არარსებობისა თუ გამყიდველის მხრიდან ე.წ. „შერეული ბრალის“ შემცველი ქმედებების განხორციელების თაობაზე, რაც მისი აზრით, გამორიცხავდა მისთვის სახელშეკრულებო ზიანის დაკისრებას. ამ მხრივ, კასატორის მთავარ არგუმენტს წარმოადგენს ის გარემოება, რომ ხელშეკრულებიდან ცალმხრივად გასვლის შემდგომ მოსარჩელემ არაფერი გააკეთა იმისათვის, რათა ზიანი აერიდებინა თავიდან, მეტიც იგი მეუღლესთან ერთად ერთი წლით გავიდა ქვეყნიდან და ამ პერიოდში იგი უკან აღარ დაბრუნებულა, შესაბამისად არც სხვა მყიდველის მოძიება უცდია. ამავე სამართლებრივი ლოგიკის გაგრძელებას ცდილობს კასატორი იმ მითითებითაც, რომ მოსარჩელის ქვეყნიდან გასვლის გამო მისთვის ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების შესრულება შეუძლებელი იყო ვინაიდან საფასურის ამ დროს ვადამოსული გადახდა ხელზე ანგარიშსწორებას ითვალისწინებდა, ხელშეკრულების ცალმხრივად შეწყვეტის შემდგომ კი, მას თანხის გადაუხდელობისთვის პასუხისმგებლობა ვერ დაეკისრებოდა. საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს კასატორის მსჯელობას და მის ყურადღებას მიაპყრობს იმ გარემოებაზე, რომ 2017 წლის 5 მაისის ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე რ.შ–ი საჯარო რეესტრში დარეგისტრირდა უძრავი ქონების მომავალ მესაკუთრედ შესაბამისად მის სასარგებლოდ საჯარო რეესტრში ფიქსირდებოდა შეზღუდვა, რომლის გასაუქმებლადაც მას, როგორც კეთილსინდისიერ კონტრაჰენტს არათუ არაფერი უღონია, არამედ ხელშეკრულების გაუქმების თაობაზე ნების მისვლის შემდგომ არ განაცხადა სადავო შეზღუდვის მოხსნაზე თანხმობა, მეტიც მიუხედავად იმისა, რომ ხელშეკრულების ცალმხრივად შეწყვეტაზე პრეტენზიის განუცხადებლობის გამო, გამოირიცხებოდა მისი შესაძლებლობა ამ ხელშეკრულების ფარგლებში მოეპოვებინა საკუთრების უფლება ნასყიდობის ობიექტზე, მან სასამართლოში მოითხოვა სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიების სახით სადავო უძრავი ქონების გამოყენება. საკასაციო პალატის აზრით, მოხმობილი ქმედებების ბრალად შერაცხვა უპირატესად უნდა დაუკავშირდეს მოდავე მხარეთა ხელშეკრულების იმ დათქმას, რომლის თანახმადაც: თუ მყიდველის მიერ საბანკო ხელშეკრულებით გათვალისწინებული გადახდის პირობას დაარღვევდა, ნასყიდობის საგანი მიექცეოდა იძულებით აუქციონზე, ხოლო მყიდველი გამყიდველისთვის სრულად უზრუნველყოფდა ნასყიდობის საგნის იძულებითი რეალიზაციით მიყენებული ზიანის ანაზღაურებას არაუგვიანეს ასეთი ფაქტის დადგომიდან 20 დღის განმავლობაში. მოვალის მიერ განხორციელებული ქმედებებისა და სახელშეკრულებო დათქმის ერთობლივი შეფასებით ნათელი ხდება, რომ მან იცოდა სადავო უძრავი ქონების აუქციონზე გასხვისების შემთხვევაში ზიანის ანაზღაურების ვალდებულების დადგომის შესახებ, თუმცა არათუ არაფერი იღონა საჯარო რეესტრში მის სახელზე რეგისტრირებული შეზღუდვის მოსახსნელად, არამედ აქტიური მოქმედებითაც შეუშალა ხელი მოსარჩელეს, რათა თავიდან აეცილებინა უძრავი ქონების იძულებით აუქციონზე გაყიდვა. აქტიური მოქმედებით ხელშეშლაში სასამართლო მოიაზრებს არა უზრუნველყოფის ღონისძიების გამოყენების შედეგად მიყენებულ ზიანს, როგორც ამას კასატორი უთითებს, არამედ თავად მოვალის ქმედებას - არ დაეშვა სადავო ქონების გასხვისების შესაძლებლობა. აღნიშნულის საწინააღმდეგოდ, საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებებით დგინდება, რომ თ.ვ–მა 2017 წლის 28 სექტემბერს ხელშეკრულების ცალმხრივად შეწყვეტის თაობაზე სანოტარო აქტი წარადგინა საჯარო რეესტრში და მოითხოვა უძრავ ქონებაზე რ.შ–ის სამომავლო საკუთრების უფლების გაუქმება, რაზეც საბოლოოდ ეთქვა უარი. შესაბამისად დგინდება, რომ თ.ვ–მა განახორციელა აქტიური ქმედება ქონების გამოთავისუფლებისა და მისი შემდგომი რეალიზაციის მიზნებისთვის, თუმცა წარუმატებლად. ზემოაღნიშნულის შესაბამისად, პალატა ეთანხმება გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში ასახულ მსჯელობას მასზედ, რომ რ.შ–ის მხრიდან სწორედ გულისხმიერების ვალდებულების დარღვევას ჰქონდა ადგილი, როდესაც მან არ გააუქმა ან სულ მცირე, არ ეცადა მის სასარგებლოდ რეგისტრირებული სამომავლო საკუთრების უფლების გაუქმებას, მით უფრო მაშინ, როდესაც მან იცოდა, რომ თ.ვ–ი აღნიშნული რეგისტრირებული შეზღუდვის პირობებში, ვერ მოახდენდა უძრავი ქონების სხვა მყიდველზე გასხვისებას, ხოლო თავად რ.შ–ს, მის მიერ სახელშეკრულებო ვალდებულების დარღვევის გამო, დაკარგული ჰქონდა უძრავ ქონებაზე სამომავლოდ საკუთრების მოპოვების უფლება ხოლო ხელშეკრულებით კი ნაკისრი ჰქონდა ქონების იძულებით აუქციონზე გასხვისების შედეგად გამოწვეული შესაძლო ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება.

31. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ დაუსაბუთებელია კასატორის შედავება ზიანის ოდენობასთან დაკავშირებითაც, რადგან ზიანის არსებობის ფაქტის სადავოობა არ გულისხმობს მოპასუხის გათავისუფლებას ზიანის ოდენობის გაანგარიშების ალტერნატიული მტკიცებულების წარმოდგენის ვალდებულებისგან. ვინაიდან მოპასუხეს არ გაუბათილებია მოსარჩელის მიერ წარდგენილი მტკიცებულება, რომლითაც დადგენილია 05.05.2017წ. ნასყიდობის ხელშეკრულების მიხედვით უძრავი ქონების საფასურად შეთანხმებული იყო 380 000 აშშ დოლარი, ხოლო აუქციონზე ქონების იძულებით რეალიზაცია მოხდა 559 903,2 ლარად, ანუ 210 490 აშშ დოლარად, საიდანაც 199 965 აშშ დოლარი მიექცა ბანკის დავალიანების დასაფარად, ხოლო 10 525 აშშ დოლარი მიექცა სააუქციონო სახლის მომსახურების ანგარიშში. აქედან გამომდინარე ამ მხრივაც გასაზიარებელია სააპელაციო სასამართლოს დასკვნა, რომ ზიანის სახით მოპასუხისთვის 147 035 აშშ დოლარის დაკისრება მართლზომიერი იყო, რაც წარმოადგენდა სხვაობას უძრავი ქონების ნასყიდობის საფასურსა და აუქციონის შედეგად მიღებულ თანხას შორის, მყიდველის მიერ გადახდილი 33 000 აშშ დოლარის გათვალისწინებით.

32. გარდა ზემოაღნიშნულისა დაუსაბუთებელია კასატორის მოთხოვნის შემაფერხებელი შესაგებელიც. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 128-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის თანახმად, სხვა პირისაგან რაიმე მოქმედების შესრულების ან მოქმედებისაგან თავის შეკავების მოთხოვნის უფლებაზე ვრცელდება ხანდაზმულობა. ამავე კოდექსის 144-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის თანახმად, ხანდაზმულობის ვადის გასვლის შემდეგ ვალდებული პირი უფლებამოსილია უარი თქვას მოქმედების შესრულებაზე საქართველოს სამოქალაქო კოდექსით მოთხოვნის სპეციფიკის მიხედვით დადგენილია ხანდაზმულობის განსხვავებული ვადები. სხვადასხვა ვადაა დაწესებული სახელშეკრულებო, დელიქტური, პერიოდულად შესასრულებელი მოთხოვნიდან წარმოშობილი, სასამართლოს გადაწყვეტილებით დადასტურებულ თუ სხვა მოთხოვნათა რეალიზაციისთვის. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 129-ე მუხლის თანახმად, 1. სახელშეკრულებო მოთხოვნების ხანდაზმულობის ვადა შეადგენს სამ წელს, ხოლო უძრავ ნივთებთან დაკავშირებული სახელშეკრულებო მოთხოვნებისა – ექვს წელს. 2. ხანდაზმულობის ვადა იმ მოთხოვნებისა, რომლებიც წარმოიშობა პერიოდულად შესასრულებელი ვალდებულებებიდან, სამი წელია. 3. ცალკეულ შემთხვევებში კანონით შეიძლება გათვალისწინებულ იქნეს ხანდაზმულობის სხვა ვადებიც. სამოქალაქო კოდექსის 128-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, კი ხანდაზმულობის საერთო ვადა შეადგენს ათ წელს.

33. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 130-ე მუხლი ხანდაზმულობის დაწყებას მოთხოვნის წარმოშობის მომენტს უკავშირებს, ხოლო მოთხოვნის წარმოშობის მომენტად მიიჩნევა დრო, როდესაც პირმა შეიტყო, ან უნდა შეეტყო უფლების დარღვევის შესახებ. მოცემულ საქმეზე მოსარჩელე მოითხოვდა 2017 წლის 05 მაისის გადახდის განვადების უფლებით უძრავი ნივთის ნასყიდობის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე თანხის დაკისრებას, მისთვის ფინანსური ზიანის მიყენებაზე მითითებით. უდავოა, რომ მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ 2017 წლის 01 ივლისის შემდეგ რაიმე თანხა არ გადაუხდია, ასევე დადგენილია, რომ 2017 წლის 28 სექტემბერს თ.ვ–მა „ხელშეკრულების ცალმხრივად გაუქმების“ შესახებ გადაწყვეტილება მიიღო, რაც მოწმობს, რომ მან ყველაზე გვიან სწორედ ამ დროს შეიტყო გადახდის ვალდებულების დარღვევის შესახებ. აღნიშნულის გათვალისწინებით, სასამართლო მიიჩნევს, რომ ამ შემთხვევაში საქმეზე ხანდაზმულობის ვადის ათვლა დაიწყო სულ მცირე 2017 წლის 02 ივლისს, ხოლო ყველაზე გვიან - 2017 წლის 28 სექტემბერს („ხელშეკრულების ცალმხრივად გაუქმების“ შესახებ გადაწყვეტილების მიღების თარიღი). სარჩელი სასამართლოში წარმოდგენილია 2021 წლის 15 მარტს. იმის გათვალისწინებით, რომ დავა გადახდის განვადების უფლებით უძრავი ნივთის ნასყიდობის ხელშეკრულებიდან გამომდინარეობს, ხოლო სარჩელის წარმოდგენის თარიღის - 2021 წლის 15 მარტია, რაც ნიშნავს, რომ სასარჩელო მოთხოვნა (6 წლიანი ვადაა) არ არის ხანდაზმული.

34. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პარაგრაფი ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად ამდენად სასამართლო უფლებამოსილია განიხილოს კასატორის მხოლოდ ძირითადი არგუმენტები (იხ. „ჯღარკავა საქართველოს წინააღმდეგ“, # 7932/03; Van de Hurk v. Netherlands, par.61, Garcia Ruiz v. Spain [GC] par.26; Jahnke and Lenoble v France (dec.); Perez v France [GC], par. 81).

35. ამდენად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი მატერიალური ან/და საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

36. კასატორმა ვერ დაასაბუთა, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს ეწინააღმდეგება.

37. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით და არც იმ საფუძვლით, რომ საკასაციო სასამართლოს მსგავს საკითხზე ჯერ არ უმსჯელია და გადაწყვეტილება არ მიუღია. შესაბამისად, მოცემულ საქმეზე არ არსებობს ვარაუდი, რომ საკასაციო საჩივრის განხილვის შემთხვევაში მოსალოდნელია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს უკვე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება.

38. ამავდროულად, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ განსხვავდება საკასაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკისაგან, ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

39. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 პუნქტის საფუძველზე, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება ცნობილი, პირს დაუბრუნდება, მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი. კასატორი გათავისუფლებულია სახელმწიფო ბაჟის გადახდის ვალდებულებისგან.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე, 408.3-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა

რ.შ–ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად; რ.შ–ს სახელმწიფო ბიუჯეტიდან დაუბრუნდეს გ.კ–ას მიერ 27/10/2025წ. №30037131717 საგადახდო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟიდან - 6000 ლარის 70% – 4200 ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150; საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება. თავმჯდომარე ამირან ძაბუნიძე

მოსამართლეები: ლაშა ქოჩიაშვილი

გოჩა ჯეირანაშვილი