დაუშვებლად იქნა ცნობილი

საქმე №ას-481-2025 5 მარტი, 2026 წელი,თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ამირან ძაბუნიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),მოსამართლეები: ლაშა ქოჩიაშვილი,გოჩა ჯეირანაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი მოსმენის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – თ.კ–ძე (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ლ.ქ–ძე (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 18 დეკემბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების სრულად გაუქმება

დავის საგანი – აუცილებელი გზით სარგებლობისთვის მიწის ნაკვეთის გამოყოფა და ქმედების დავალდებულება

საკითხი, რომელზედაც მიღებულია განჩინება - საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. სასარჩელო მოთხოვნა

1.1. ლ.ქ–ძემ სარჩელით მიმართა ბათუმის საქალაქო სასამართლოს, მ.დ–ძის მიმართ, აუცილებელი გზით სარგებლობისათვის მიწის ნაკვეთის გამოყოფისა და ქმედების დავალდებულების მოთხოვნით.

2. სარჩელის საფუძვლები

2.1. მოსარჩელეს სარგებლობაში გააჩნდა 234 კვ.მ. სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთი, დაბა .......... ქუჩის მიმდებარედ, მითითებული მიწის ნაკვეთით იგი დაახლოებით 35 წლის განმავლობაში სარგებლობდა. მიწის ნაკვეთის მომიჯნავედ, .......... ქ. №56-ში მდებარე ორსართულიანი საცხოვრებელი ბინის მე-2 სართულზე ცხოვრობს მოქალაქე მ.კ–ძე.

2.2. 2007 წლის 16 დეკემბერს, მ.კ–ძემ განცხადება შეიტანა ქობულეთის მუნიციპალიტეტის საკუთრების უფლების აღიარების კომისიაში და მოითხოვა საკუთრების უფლების აღიარება დაბა ....., .......... ქუჩის მიმდებარედ თვითნებურად დაკავებულ 730 კვ.მ. სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთზე.

2.3. ქობულეთის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის 2008 წლის 04 მარტის №10 საოქმო გადაწყვეტილებით და N9885 საკუთრების უფლების მოწმობით, მ.კ–ძის განცხადება დაკმაყოფილდა და მას საკუთრებაში გადაეცა 0.073 ჰა. მიწის ნაკვეთი.

2.4. მოპასუხეს არასწორად ჰქონდა შეტანილი მთლიან ნახაზში მოსარჩელის სარგებლობაში არსებული 234 კვ.მ. სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთი. მხარეები შეთანხმდნენ, რომ დავის გარეშე მ.კ–ძე ლ.ქ–ძის კუთვნილ მიწის ნაკვეთს გამოყოფდა ძირითადი მიწის ნაკვეთისაგან და შემდეგ დაუბრუნებდა მას, რაც განახორციელა კიდევაც. 2012 წლის 08 ოქტომბერს, მ.კ–ძემ მიწის ნაკვეთი უსასყიდლოდ გადაუფორმა მას. დღეისათვის 234 კვ.მ. სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთი წარმოადგენს მოსარჩელის საკუთრებას (უძრავი ქონების საკადასტრო კოდი №........).

2.5. სარჩელის თანახმად, მიუხედავად იმისა, რომ მ.კ–ძემ მოსარჩელეს დაუბრუნა მიწის ნაკვეთი, მან საკუთრებაში დაიტოვა ერთადერთი დამაკავშირებელი შესასვლელი მის მიწის ნაკვეთთან, რომლის გარეშეც ფაქტობრივად შეუძლებელია მიწის ნაკვეთში შესვლა. 2015 წლის 25 მარტის ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე კი, ეს მიწის ნაკვეთი გადაუფორმა თავის რძალს (შვილის ცოლს) - მ.დ–ძეს.

2.6. მოსარჩელის მტკიცებით, მას აღარ გააჩნია თავის ნაკვეთთან დამაკავშირებელი გზა, იგი რეალურად არსებობს, მაგრამ რეგისტრირებულია მოპასუხე თ.კ–ძის საკუთრებად.

3. მოპასუხის პოზიცია

3.1. მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო.

3.2. შესაგებლის თანახმად, მოსარჩელე სადავო გზით არ სარგებლობდა. ის გარემოება, რომ სადავო გზა არის ერთადერთი გზა მოსარჩელის საკუთრებაში მისასვლელად სიმართლეს არ შეესაბამება.

4. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი

4.1. ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2023 წლის 22 მაისის გადაწყვეტილებით დაკმაყოფილდა ლ.ქ–ძის სასარჩელო მოთხოვნა. ლ.ქ–ძეს დაუდგინდა ქობულეთში, დაბა ......... ქუჩის მიმდებარედ მის საკუთრებაში არსებულ მიწის ნაკვეთის, საკადასტრო კოდით №......, ჯეროვანი გამოყენებისათვის აუცილებელი მისასვლელი გზა მოპასუხე თ.კ–ძის საკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთის ხარჯზე (საკადასტრო კოდი №.........). აუცილებელი გზის უფლება დარეგისტრირდა საჯარო რეესტრის სარეგისტრაციო სამსახურის მიერ. ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2023 წლის 12 ივნისის დამატებითი გადაწყვეტილებით დაკმაყოფილდა ლ.ქ–ძის წარმომადგენლის მოთხოვნა დამატებითი გადაწყვეტილების მიღების შესახებ. მიწის ნაკვეთის აუცილებელ გზად გამოყენებისათვის მოპასუხე თ.კ–ძე დავალდებულდა აეღო, ს/კ №.........., მიწის ნაკვეთში მოწყობილი ლითონის ჭიშკარი.

4.2. სამტრედიის რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება, სააპელაციო საჩივრით გაასაჩივრა თ.კ–ძემ.

5. სააპელაციო სასამართლოს განჩინების სარეზოლუციო ნაწილი და ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთება

5.1. ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 18 დეკემბრის განჩინებით, სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილება უცვლელი დარჩა.

5.2. სააპელაციო პალატამ მოიხმო სამოქალაქო კოდექსის 180-ე მუხლი და განმარტა, რომ მესაკუთრემ უნდა ითმინოს თავისი უძრავი ნივთის დატვირთვა მეზობლის ინტერესებისათვის. აღნიშნული მუხლის დანაწესი გულისხმობს ნივთის ასეთი უფლებით დატვირთვას მხოლოდ განსაკუთრებული აუცილებლობის შემთხვევაში, ანუ ობიექტური გარემოება (სხვა გზის არ არსებობა, რაც ნივთის ჯეროვანი გამოყენების საშუალებას არ იძლევა და ამით ნივთის დანიშნულებისამებრ გამოყენების შესაძლებლობა მცირდება ან საერთოდ იკარგება) წარმოშობს სხვისი ნივთით სარგებლობის აუცილებლობას. ამ გარემოებების არსებობა ყველა კონკრეტულ დავასთან დაკავშირებით სარწმუნოდ უნდა იქნეს დადგენილი.

5.3. სააპელაციო პალატამ გაიზიარა ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნა, მასზედ, რომ მოსარჩელემ დაადასტურა სხვისი საკუთრების უფლების კანონისმიერი ბოჭვის განსაზღვრული პირობების არსებობა, კერძოდ, საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებებით - ექსპერტიზის დასკვნებით და ფოტოსურათებით დგინდებოდა, რომ ლ.ქ–ძის საკუთრებაში რეგისტრირებულ მიწის ნაკვეთს, ს.კ. ........., საჯარო გზასთან უშუალო კავშირი, მისასვლელი გზა არ გააჩნდა, ხოლო კვლევით ნაწილში განხილული ორი ვარიანტი მისასვლელი გზიდან ოპტიმალურ ვარიანტად მიჩნეულ იქნა ამჟამად თ.კ–ძის საკუთრებაში რეგისტრირებული ს.კ. ......... მიწის ნაკვეთთან ........... ქუჩიდან მისასვლელი გზის ვარიანტი (დანართი N2). ამ ოფციის მიხედვით, ს.კ. ........ ნაკვეთის საჯარო გზასთან - ......... ქუჩასთან შესაძლებელ დამაკავშირებელ-მისასვლელ გზად განხილულ უნდა იქნეს გზა, რომელმაც უნდა გაიაროს ჩრდილოეთის მხრიდან მის მომიჯნავედ მდებარე ს.კ. N.......... მიწის ნაკვეთი, ღობეში მოწყობილი ლითონის ჭიშკრის გავლით (დანართი N3). სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ ამ გარემოების საწინააღმდეგო მტკიცებულება მოპასუხის მიერ საქმეში წარმოდგენილი არ ყოფილა, რაც გამორიცხავდა მისი მხოლოდ ზეპირსიტყვიერი განმარტების გაზიარების შესაძლებლობას.

5.4. ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო საჩივრის წარდგენის გზით გაასაჩივრა თ.კ–ძემ.

6. საკასაციო საჩივრის მოთხოვნა და საფუძვლები

6.1. კასატორი ითხოვს გასაჩივრებული განჩინების გაუქმებასა და სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმას. საკასაციო საჩივრით, აგრეთვე, გასაჩივრებულია სააპელაციო პალატის განჩინება საქმეზე ახალი მტკიცებულებების დართვაზე უარის თქმის შესახებ.

6.2. კასატორის განმარტებით, გასაჩივრებული განჩინებით დაირღვა მისი საკუთრების უფლება, რადგან თ. კ–ძე დარჩა საკუთარი ეზოს გარეშე. ლითონის კარის მოშლის თაობაზე მიღებული გადაწყვეტილებით, ეზო დარჩა ღია და დაუცველი. კასატორს შემოღობილ ეზოში ჰყავდა ფრინველები, საქონელი ასევე, აჩერებდა მანქანას, რომელთა დაცვასაც რეალური საფრთხე ექმნება, რაც თავის მხრივ, საკუთრების უფლების თავისუფლად განკარგვის უფლებას ლახავს.

6.3. მისივე მტკიცებით, სასამართლო გადაწყვეტილების მიღებისას მიკერძოებული იყო და არ მოქმედებდა ობიექტურად, რადგან არასწორად გაანაწილა მტკიცების ტვირთი, არასათანადოდ შეაფასა საქმის მასალებში წარმოდგენილი მტკიცებულებები და უკანონოდ უთხრა უარი აპელანტს ახალი მტკიცებულებების წარმოდგენაზე.

6.4. კასატორის მტკიცებით, საქმეზე არ დგინდება სამოქალაქო კოდექსის 180-ე მუხლით გათვალისწინებული წინამძღვრები, ვინაიდან მისი მიწის ნაკვეთი არ წარმოადგენს მოსარჩელის მიწის ნაკვეთთან მისასვლელ ერთადერთ გზას, მასთან მისასვლელი ასევე არსებობს მ–ბის მიწის ნაკვეთიდანაც (ს/კ ........). მისივე მტკიცებით, სადავო მიწის ნაკვეთამდე მისასვლელი გზა არსებობდა, რაც მოსარჩელის მოქმედებით მოისპო, აღნიშნულის დასტურად კი, კასატორი უთითებს 2012 წლის 08 ოქტომბერს მ.კ–ძესა და ლ.ქ–ძეს შორის დადებულ ნასყიდობის ხელშეკრულებაზე, საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს მასალებსა და საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს აღსრულების ეროვნული ბიუროს, აჭარისა და გურიის სააღსრულებო ბიუროს ფაქტის კონსტატაციის მასალებს. კასატორი დასძენს, რომ ხსენებული მტკიცებულებების წარმოდგენის საჭიროება წარმოიშვა ბათუმის საქალაქო სასამართლოს დამატებითი გადაწყვეტილების მიღების შემდგომ, რომლითაც უკანონოდ დადგინდა მოპასუხის მიწაზე არსებული ლითონის კარის მოშლის ვალდებულება. მისივე მითითებით, მოსარჩელემ უძრავი ქონება მ.კ–ძისგან შეიძინა, რა დროსაც იცოდა, რომ უძრავი ქონება ნაკლიანი იყო, ასევე იცოდა ლითონის კარისა და ღობის არსებობის თაობაზეც, თუმცა ნასყიდობის ხელშეკრულების გაფორმებისას პრეტენზია არ გამოუთქვამს. უძრავი ქონების შეძენის შემდგომ (დღემდე), მოსარჩელე საკუთრებაში დადიოდა მ–ბის მიწის ნაკვეთიდან, რაც ნიშნავს, რომ მან სასამართლო შეცდომაში შეიყვანა, დაუმალა მტკიცებულებები და რეესტრში არსებული საბუთები.

6.5. კასატორი უთითებს, რომ საქმის პირველ ინსტანციაში განმხილველი მოსამართლე მიკერძოებული იყო, რადგან მან განიხილა მისი სასარჩელო მოთხოვნა 08.10.2012წ. უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობაზე (დადებული მ.კ–ძესა და ლ.ქ–ძეს შორის), რომელიც არ დაკმაყოფილდა, 05.03.2018წ. გადაწყვეტილებით. აგრეთვე, კასატორი უთითებს, რომ სააპელაციო პალატამ მხედველობაში არ მიიღო ხსენებული მოსამართლის მიმართ დაყენებული არაერთი აცილების შუამდგომლობა, რომელთა მიუხედავად, საქმე განიხილა და მიიღო გადაწყვეტილება, რაც მისი მიკერძოებულობის უტყუარი მტკიცებულებაა.

6.6. კასატორი შუამდგომლობს საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს მასალებსა და საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს აღსულების ეროვნული ბიუროს, აჭარისა და გურიის სააღსრულებო ბიუროს ფაქტის კონსტატაციის დოკუმენტაციის საქმეზე მტკიცებულების სახით დართვის თაობაზე, რადგან მიიჩნევს, რომ მათ საქმის განსახილველად გადამწყვეტი მნიშვნელობა აქვთ.

6.7. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2025 წლის 22 აპრილის განჩინებით, თ.კ–ძის საკასაციო საჩივარი, მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

7. საკასაციო სასამართლომ, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და მიიჩნევს, რომ დაუშვებელია შემდეგ გარემოებათა გამო:

8. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას ან/და მის დამატებით ოქმს/ოქმებს და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

9. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრები არ არის დასაშვები საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით.

10. სააპელაციო სასამართლოს საქმე არ განუხილავს მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით და ვერც კასატორმა ვერ მიუთითა რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე. სააპელაციო სასამართლომ საპროცესო ნორმების დარღვევის გარეშე დაადგინა მოცემული დავის გადაწყვეტისათვის სამართლებრივად მნიშვნელოვანი ფაქტობრივი გარემოებები და იურიდიულად სწორად შეაფასა ისინი, შესაბამისად, სააპელაციო პალატის მიერ გამოტანილი სამართლებრივი დასკვნები მართებულია.

11. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება - დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, არ წარუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

12. შესაბამისად, საკასაციო პალატა დადგენილად მიიჩნევს საქმის გადაწყვეტისთვის მნიშვნელობის მქონე შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებს:

- ქობულეთის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს საკუთრების უფლების აღიარების კომისიამ, 2008 წლის 04 მარტს, გასცა საკუთრების უფლების მოწმობა N9885 მ.კ–ძის სახელზე, რომლის თანახმადაც ქ.ქობულეთში, დაბა ......... ქუჩის მიმდებარედ მდებარე 558 კვ.მ. ფართის სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთი, საკადასტრო კოდით N....... დარეგისტრირდა მ.კ–ძის საკუთრებაში;

- უძრავი ნივთის დაყოფის საფუძველზე ზ/აღნიშნული მიწის ნაკვეთი დაიყო ორ მიწის ნაკვეთად: ს/კ N........... (ნაკვეთის დანიშნულება: სასოფლო-სამეურნეო, ფართი 323 კვ.მ.) და ს/კ N.......... (ნაკვეთის დანიშნულება: სასოფლო-სამეურნეო, ფართი 234 კვ.მ.) (იხ. ტომი 1, ს.ფ. 16-33, 25-32);

- მოსარჩელე ლ.ქ–ძის საკუთრებაში, 08.10.2012წ. ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე, ირიცხება ქობულეთი, ..........ის მიმდებარედ მდებარე 234 კვ.მ. ფართის სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთი, საკადასტრო კოდით N.......... აღნიშნული მიწის ნაკვეთი არის შემოღობილი და მასზე განთავსებულია მრავალწლიანი ნარგავები (იხ. ტომი 1, ს.ფ. 36- 37, 48-55, 75-89, 162-164);

- 2012 წლის 08 ოქტომბრის ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე, მ.კ–ძემ ქ.ქობულეთი, .......... ქუჩის მიმდებარედ მდებარე მის საკუთრებაში რიცხული 234 კვ.მ. ფართის სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთი, ს/კ N......... მიჰყიდა ლ.ქ–ძეს, ხოლო ამავე მისამართზე მდებარე მეორე მიწის ნაკვეთი, ს/კ N........... გადაუფორმა მის რძალს მ.დ–ძეს. მოგვიანებით ზ/აღნიშნული მიწის ნაკვეთი, ს/კ N.........., მ.დ–ძემ, 2018 წლის 16 მაისის ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე, გადაუფორმა თ.კ–ძეს (იხ. ტომი 1, ს.ფ. 16-24, 35-39);

- ამჟამად მოპასუხე თ.კ–ძის საკუთრებაში, 21.05.2018წ.-დან, ირიცხება ქობულეთი, .......... მიმდებარედ მდებარე 323 კვ.მ. ფართის სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთი, საკადასტრო კოდით N........... აღნიშნული მიწის ნაკვეთი თ.კ–ძის საკუთრებაში ირიცხება 2018 წლის 16 მაისის ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე (იხ. ტომი 1, ს.ფ. 150-161, 207-208).

13. მოცემულ შემთხვევაში საკასაციო სასამართლოს მსჯელობის საგანია აუცილებელი გზით სარგებლობის უფლების დადგენაზე უარის თქმის კანონიერება. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 170.1. მუხლის შესაბამისად, საკუთრების უფლება არ არის აბსოლუტური უფლება და მესაკუთრის უფლებები – ფლობდეს და სარგებლობდეს ქონებით (ნივთით) ისე, რომ არ დაუშვას სხვა პირთა მიერ ამ ქონებით სარგებლობა, შეიძლება შეიზღუდოს კანონით ან ხელშეკრულებით (მესაკუთრეს შეუძლია, კანონისმიერი ან სხვაგვარი, კერძოდ, სახელშეკრულებო შებოჭვის ფარგლებში თავისუფლად ფლობდეს და სარგებლობდეს ქონებით (ნივთით), არ დაუშვას სხვა პირთა მიერ ამ ქონებით სარგებლობა, განკარგოს იგი, თუკი ამით არ ილახება მეზობლების ან სხვა მესამე პირთა უფლებები, ანდა, თუ ეს მოქმედება არ წარმოადგენს უფლების ბოროტად გამოყენებას). ამავე კოდექსის 172-ე მუხლის თანახმად, თუ ხდება ნივთზე საკუთრების ხელყოფა ან სხვაგვარი ხელშეშლა, მაშინ მესაკუთრეს შეუძლია ხელის შემშლელს მოსთხოვოს ამ მოქმედების აკრძალვა. კანონით ან ხელშეკრულებით დადგენილ შემთხვევაში, მესაკუთრეს შეიძლება შეეზღუდოს ხელშეშლის აღკვეთის მოთხოვნის უფლება და დაეკისროს თმენის ვალდებულება. სწორედ ასეთი თმენის ვალდებულებაა გათვალისწინებული სამოქალაქო კოდექსის 180-ე მუხლის პირველი ნაწილით, რომლის თანახმად, თუ მიწის ნაკვეთს არა აქვს ჯეროვანი გამოყენებისათვის აუცილებელი კავშირი საჯარო გზებთან, ელექტრო, ნავთობის, გაზისა და წყალმომარაგების ქსელთან, მაშინ მესაკუთრეს შეუძლია მეზობელს მოსთხოვოს, რომ მან ითმინოს მისი მიწის ნაკვეთის გამოყენება ამგვარი აუცილებელი კავშირის უზრუნველსაყოფად. იმ მეზობლებს, რომელთა ნაკვეთზედაც გადის აუცილებელი გზა ან გაყვანილობა, უნდა მიეცეთ შესაბამისი კომპენსაცია, რომელიც, მხარეთა შეთანხმებით, შეიძლება ერთჯერადი გადახდით გამოიხატოს.

14. საკასაციო სასამართლო არაერთ გადაწყვეტილებაში განმარტავს, რომ სამოქალაქო კოდექსის 180-ე მუხლის პირველი ნაწილით წესრიგდება სამეზობლო თმენის ვალდებულება, რაც წარმოადგენს საკუთრების კანონისმიერი ბოჭვის სამართლებრივ მექანიზმს. ამ ნორმით გათვალისწინებული ბოჭვის უფლების ამ ხარისხით გამოყენება განპირობებული უნდა იყოს ისეთი ობიექტური ფაქტორებით, რომლის არსებობის შემთხვევაში პრაქტიკულად შეუძლებელია მესაკუთრის მიერ თავის საკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთის ჯეროვანი გამოყენება მეზობელი მიწის ნაკვეთით სარგებლობის გარეშე. მიწის ნაკვეთის ჯეროვანი გამოყენება ნიშნავს საჯარო გზებთან, ელექტრო, ნავთობის, გაზისა და წყალმომარაგების ქსელთან აუცილებელი კავშირის არსებობას. ამ შემთხვევაში მნიშვნელოვანია აღინიშნოს, რომ ამ კავშირის არსებობა არ არის დამოკიდებული სუბიექტურ მიზანშეწონილობასა და არჩევანზე, არამედ ობიექტურად არსებულ ისეთ ფაქტობრივ გარემოებებზე, რომლებიც უთითებენ აუცილებელ, უალტერნატივო კავშირზე საჯარო გზებთან და ა.შ.; სამოქალაქო კოდექსის 180-ე მუხლით გათვალისწინებული შემთხვევა კანონისმიერი ბოჭვის ამსახველ ისეთ დანაწესს წარმოადგენს, როდესაც მხოლოდ აუცილებლობა, ობიექტური გარემოება (სხვა გზის არარსებობა, რაც ნივთის ჯეროვანი გამოყენების საშუალებას არ იძლევა და ამით ნივთის დანიშნულებისამებრ გამოყენების შესაძლებლობა მცირდება ან საერთოდ იკარგება) წარმოშობს სხვისი ნივთით სარგებლობის უალტერნატივო წინაპირობას. სხვისი საკუთრებით სარგებლობის უფლების მხოლოდ ამგვარ შემთხვევებში დადგენა განპირობებულია საქართველოს კონსტიტუციითა და სამოქალაქო კოდექსით აღიარებული საკუთრების უფლების თავისუფლებით, რომლის შეზღუდვა დაშვებულია მხოლოდ აუცილებელი ბოჭვის ფარგლებში (იხ. სუსგ საქმე №ას-102-100-2011, 24 მაისი, 2011 წელი; №ას-70-68-2014, 6 აპრილი, 2015 წელი).

15. ხაზგასასმელია, რომ ვინაიდან აუცილებელი გზის დადგენა მეზობელი მიწის ნაკვეთის საკუთრებაში მნიშვნელოვან ჩარევას იწვევს, აუცილებელი კავშირი მკაცრი კრიტერიუმებით უნდა განისაზღვროს (იხ. სუსგ საქმე №ას-1901-2018, 22 ნოემბერი, 2019 წელი). გასათვალისწინებელია ის გარემოებაც, რომ, როცა აუცილებელ გზაზეა საუბარი, აქ, ცხადია, მარტო ბილიკი, საცალფეხო გზა არ იგულისხმება, მხედველობაშია ასევე სამანქანე გზა (იხ. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი მეორე, გამომცემლობა „სამართალი“, თბილისი, 1999, გვ. 109; ასევე სუსგ საქმე №ას-144-486-07, 26 ივლისი, 2007წ.).

16. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ აუცილებელი გზის უფლების თაობაზე სარჩელი ფორმალურად გამართულია, თუკი მოსარჩელე მიუთითებს ნორმით განსაზღვრულ ყველა წინაპირობაზე: ის უნდა წარმოადგენდეს მიწის ნაკვეთის მესაკუთრეს; მიწის ნაკვეთს არ უნდა გააჩნდეს ჯეროვანი კავშირი საჯარო გზასთან; მეზობელი ნაკვეთის აუცილებელ გზად გამოყენება განპირობებული უნდა იყოს ნივთის ფაქტობრივი მდებარეობითა და ფუნქციური დანიშნულებისამებრ გამოყენებით; მეზობელი მიწის ნაკვეთი უნდა იყოს მიზნის მიღწევის ერთადერთი პროპორციული საშუალება. იმის მიხედვით, თუ ჩამოთვლილთაგან რომელ ფაქტებს შეედავება მეზობელი ნაკვეთის მესაკუთრე, განისაზღვრება მტკიცების საგანი (სადავო ფაქტები) და შედავებათა პროცესუალური ხასიათიდან გამომდინარე, მხარეთა შორის ნაწილდება მტკიცების ტვირთი (იხ. სუსგ საქმე №ას-1869-2018, 25 ოქტომბერი, 2019 წელი).

17. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სამოქალაქო საპროცესო საქმის წარმოება მხარეთა შეჯიბრებითობის პრინციპის საფუძველზე ხორციელდება (სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 4.1. მუხლის თანახმად, სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული მოთხოვნები, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები). აღნიშნული პრინციპის რეალიზება მოდავე მხარეებს შორის მტკიცების ტვირთის სწორი განაწილების პირობებშია შესაძლებელი. თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. ამ გარემოებათა დამტკიცება შეიძლება თვით მხარეთა (მესამე პირთა) ახსნა-განმარტებით, მოწმეთა ჩვენებით, ფაქტების კონსტატაციის მასალებით, წერილობითი თუ ნივთიერი მტკიცებულებებითა და ექსპერტთა დასკვნებით. საქმის გარემოებები, რომლებიც კანონის თანახმად უნდა დადასტურდეს გარკვეული სახის მტკიცებულებებით, არ შეიძლება დადასტურდეს სხვა სახის მტკიცებულებებით ხორციელდება (სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლი). სასამართლოსათვის არავითარ მტკიცებულებას არა აქვს წინასწარ დადგენილი ძალა. სასამართლო აფასებს მტკიცებულებებს თავისი შინაგანი რწმენით, რომელიც უნდა ემყარებოდეს მათ ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას, რის შედეგადაც მას გამოაქვს დასკვნა საქმისთვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ ხორციელდება (სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლის პირველი და მე-2 ნაწილები).

18. მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილია სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2016 წლის 16 ივნისის N003498716 დასკვნა, რომლის თანახმად: ექსპერტიზის ჩატარების დროს ობიექტის ვიზუალური დათვალიერება-შესწავლით დადგენილი იქნა, რომ მოცემულ მიწის ნაკვეთს (ს.კ. .........), 2016 წლის 10 ივნისის მდგომარეობით, საჯარო გზასთან უშუალო კავშირი, მისასვლელი გზა არ გააჩნია, ხოლო კვლევით ნაწილში განხილული ორი შესაძლებლობა მისასვლელი გზიდან ოპტიმალურ ვარიანტად მიჩნეული იქნა ს.კ. ........ ნაკვეთთან ......... ქუჩიდან მისასვლელი გზის ოფცია (დანართი N2). მოცემული ვარიანტის მიხედვით, ს.კ. .......... ნაკვეთის საჯარო გზასთან - ........... ქუჩასთან შესაძლებელ დამაკავშირებელ/მისასვლელ გზად განხილულ უნდა იქნეს გზა, რომელმაც უნდა გაიაროს ჩრდილოეთის მხრიდან მის მომიჯნავედ მდებარე ს.კ. N........ მიწის ნაკვეთი, ღობეში მოწყობილი ლითონის ჭიშკრის გავლით (დანართი N3) (იხ. ტომი 1, ს.ფ. 43- 56).

19. მოხმობილი შეუცილებადი მტკიცებულების კვლევის შედეგად, საკასაციო პალატა კასატორს განუმარტავს, რომ მას შემდეგ რაც მოსარჩელემ მიუთითა და დაადასტურა სამოქალაქო კოდექსის 180-ე მუხლით გათვალისწინებული წინაპირობების არსებობა და სასამართლოს წარუდგინა ექსპერტიზის დასკვნა, საწინააღმდეგოს მტკიცების ტვირთი მოპასუხეზე გადავიდა. საკასაციო სასამართლოს შეფასებით, მიუხედავად იმისა, რომ მოპასუხე მხარე (კასატორი) შეედავა მოსარჩელის მიერ წარდგენილ ექსპერტიზის დასკვნას, იგი შემოიფარგლა ზეპირსიტყვიერი შედავებით, ხოლო ზემოხსენებული ექსპერტიზის დასკვნის საპირისპირო რაიმე მტკიცებულება ან ალტერნატიული ექსპერტიზის დასკვნა, რომლითაც გაბათილდებოდა მოსარჩელის მტკიცება, წარმოდგენილ დასკვნაზე დაყრდნობით, და სასამართლოს დაარწმუნებდა ალტერნატიული გზის არსებობასა და მის ოპტიმალურობაში, მოპასუხე მხარეს არ წარუდგენია. შესაბამისად, საკასაციო სასამართლოს შეფასებით, მოსარჩელემ წარმატებით დაადასტურა მის მტკიცების ტვირთში შემავალი გარემოებები და სასამართლოს წარუდგინა ექსპერტიზის დასკვნა, რომლითაც მისი მოთხოვნის საფუძვლიანობა - აუცილებელი გზის მოწყობის წინაპირობების არსებობა, დაადასტურა (იხ. სუსგ. საქმე №ას-1111-2024, 13.11.2024წ.).

20. კასატორის პრეტენზია, რომ მოსარჩელე მიწის ნაკვეთს შეძენის დღიდან უკავშირდებოდა არა მოპასუხის საკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთის მეშვეობით, არამედ სარგებლობდა მ–ბის მიწის ნაკვეთით (ს/კ .........) ვერ გამოდგება მოპასუხის საკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთის აუცილებელ გზად გამოყენების საჭიროების არარსებობის დასადასტურებლად, ვინაიდან მისი ზეპირსიტყვიერი განმარტება გამყარებული არ არის საქმის მასალებში წარმოდგენილი არცერთი მტკიცებულებით. გარდა ამისა, საკასაციო სასამართლო ყურადღებას გაამახვილებს სამოქალაქო კოდექსის 180-ე მუხლის მეორე ნაწილზე, რომლითაც განსაზღვრულია (აუცილებელი გზის ან გაყვანილობის თმენის ვალდებულება არ წარმოიშობა, თუკი უკვე არსებული დაკავშირება მიწის ნაკვეთისა გაუქმდა მესაკუთრის თვითნებური მოქმედებით) თმენის ვალდებულების გამომრიცხველი გარემოება. პირი, რომელიც თავისი ქმედებით, თავისუფალი ნების საფუძველზე, წყვეტს მიწის ნაკვეთის დაკავშირებას საჯარო ქსელებთან, არ საჭიროებს დაცვას სხვა მესაკუთრის ინტერესების ხარჯზე. მაგალითად, თვითნებურად მოქმედებს მესაკუთრე, რომელიც მიწის ნაკვეთზე მშენებლობის გამო კავშირს წყვეტს საჯარო ქსელებთან, ასევე - თუ მისი თანხმობის საფუძველზე მიწის ნაკვეთის დაკავშირება გაუქმდება (ლევან თოთლაძე, ,,სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი“, წიგნი II, თბილისი, 2018წ, მუხ.180, ველი 10).

21. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ, რაკი 2008 წლის 04 მარტს გაცემული საკუთრების მოწმობის (N9558) საფუძველზე 730 კვ.მ. უძრავი ქონება საკუთრების უფლებით აღირიცხა მ.კ–ძის სახელზე, რომელმაც მოგვიანებით ამ ფართიდან 234 კვ.მ. მიჰყიდა ლ.ქ–ძეს, ხოლო მეორე ნაწილი - 558 კვ.მ. მიჰყიდა ჯერ ჯ.კ–ძეს და შემდეგ მის რძალს - მ.დ–ძეს (დღეის მდგომარეობით კი, უძრავი ქონება თ.კ–ძის სახელზე ირიცხება), მიიჩნევა, რომ არსებული ნაკვეთი დაიყო სწორედ მოსარჩელის წინამორბედ მესაკუთრის მიერ, რის შედეგადაც მოსარჩელის ფართმა დაკარგა კავშირი საჯარო გზასთან, აუცილებელი გზის მოთხოვნა სხვა მოსაზღვრე მიწის ნაკვეთის მესაკუთრეების მიმართ, როგორც ამას კასატორი არაერთგზის მიუთითებს თავის საკასაციო საჩივარში, არ წარმოეშვება (იხ. სუსგ საქმე №ას-258-2019, 30.10.2023 წ. საქმე №ას-1459-2023, 8.11.2024წ.).

22. საკასაციო საჩივრის ვრცელი ნაწილი აქვს დათმობილი სასამართლოს მიუკერძოებლობასა და კონკრეტული მოსამართლის დაინტერესების თაობაზე ეჭვს, რაც გაზიარებული ვერ იქნება. კასატორი, სასამართლოს მიკერძოებულობას ძირითადად უკავშირებს იმ გარემოებას, რომ სააპელაციო სასამართლოში საქმის განმხილველმა მოსამართლემ განიხილა მისი სასარჩელო მოთხოვნა 08.10.2012წ. უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობაზე (დადებული მ.კ–ძესა და ლ.ქ–ძეს შორის), რაც არ დააკმაყოფილა მისი 05.03.2018წ. გადაწყვეტილებით. ამ არგუმენტთან დაკავშირებით, საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მოქმედი კანონმდებლობის მიხედვით, სასამართლოს არაკანონიერი შემადგენლობა სახეზეა, როდესაც გადაწყვეტილების მიღებაში მონაწილეობდა მოსამართლე, რომელსაც კანონის თანახმად, უფლება არ ჰქონდა, მონაწილეობა მიეღო ამ გადაწყვეტილების მიღებაში. ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრაქტიკის (იხ. „ვეტსტაინი შვეიცარიის წინააღმდეგ“, 2000 წლის 21 დეკემბრის გადაწყვეტილება; „მიქალეფი მალტის წინააღმდეგ“, 2009 წლის 15 ოქტომბრის გადაწყვეტილება; „პადოვანი იტალიის წინააღმდეგ“, 1993 წლის 26 თებერვლის გადაწყვეტილება; „პესკადორ ვალერო ესპანეთის წინააღმდეგ“, 2003 წლის 17 ივნისის გადაწყვეტილება; „მილერი და სხვები გაერთიანებული სამეფოს წინააღმდეგ“, 2004 წლის 26 ოქტომბრის გადაწყვეტილება) საფუძველზე, უზენაესმა სასამართლომ ერთ-ერთ საქმეზე განმარტა: „სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 29-31-ე მუხლებით გათვალისწინებული მოსამართლის აცილების/თვითაცილების ინსტიტუტი სამართლიანი სასამართლოს პრინციპს ემსახურება და გარანტირებულს ხდის მხარის უფლებას, „ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის“ მე-6 მუხლის შესაბამისად, მისი საქმე განიხილოს დამოუკიდებელმა და მიუკერძოებელმა მოსამართლემ. საპროცესო კანონმდებლობით გათვალისწინებული საქმის განმხილველი შემადგენლობის აცილების საფუძვლები პირობითად შეიძლება დავყოთ ობიექტურ და სუბიექტურ კრიტერიუმებად, თუმცა, ისეთ ვითარებაში, როდესაც სასამართლო აქტითაა დადასტურებული, თუნდაც სუბიექტური წინაპირობის არსებობა (მაგ: სსსკ-ის 31.1 მუხლის „დ“ ქვეპუნქტი), სასამართლო ყოველთვისაა ვალდებული, განაცხადოს თვითაცილება, მიუხედავად იმისა, მხარე გამოხატავს თუ არა უნდობლობას მის მიმართ. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ მოსამართლის აცილების საკითხის განხილვისას უფრო მნიშვნელოვან გარანტიებს აწესებს ობიექტური მიუკერძოებლობის მოთხოვნა. ამასთან, იმ საქმეების უდიდეს უმრავლესობაზე, რომლებიც მიკერძოებულობის საკითხს ეხება, ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო აქცენტს სწორედ ობიექტურობის ტესტზე აკეთებს. ობიექტურობის ტესტით უნდა დადგინდეს, თუ რამდენად აქვს ადგილი დადასტურებად ფაქტებს მოსამართლის ქცევისაგან დამოუკიდებლად, რომლებიც ეჭვს ბადებს ამ უკანასკნელის მიუკერძოებლობაში. აღნიშნულის ფარგლებში, იმის განსაზღვრისას, არსებობს თუ არა კონკრეტულ საქმეში ლეგიტიმური ეჭვი იმის შესახებ, რომ ესა თუ ის მოსამართლე ან ორგანო, რომელიც განიხილავს საქმეს, არ არის საკმარისად მიუკერძოებელი, მოცემული პირის პოზიცია არ არის გადამწყვეტი. გადამწყვეტი ამ შემთხვევაში არის ის, თუ რამდენად არის პირის ეჭვი მიკერძოების შესახებ ობიექტურად გამართლებადი ანუ რამდენად აქვს მას შიშის საფუძველი. ნიშანდობლივია, რომ ობიექტურობის ტესტი უმეტესწილად ეხება იერარქიულ ან სხვა კავშირებს მოსამართლესა და სამართალწარმოების სხვა მონაწილეებს შორის (იხ.სუსგ - #ას-152-148 - 2016 03.06.2016). საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორის მიერ მითითებული საფუძვლები ვერ გახდებოდა სააპელაციო სასამართლო მოსამართლის აცილების კანონისმიერი საფუძველი და შესაბამისად, ვერც საქმის ობიექტურად განხილვაზე მოახდენდა გავლენას. გარდა ამისა, პალატა მიუთითებს, რომ კასატორის მიერ მითითებული გადაწყვეტილება ძალაში დარჩა ზედა ინსტანციების სასამართლოების მიერაც, რაც საქმის ობიექტურად განხილვის ფაქტს ადასტურებს. შესაბამისად, კასატორის მითითება მოსამართლის მიკერძოების შესახებ დაუსაბუთებელია და საქმის დასაშვებად ცნობის საფუძველი ვერ გახდება.

23. საკასაციო საჩივრის შუამდგომლობისთვის განკუთვნილ გრაფაში კასატორი უთითებს, რომ ასაჩივრებს იმ განჩინებას, რომლითაც სააპელაციო ინსტანციის სასამართლომ არ მიიღო დამატებითი მტკიცებულებები და ამავდროულად შუამდგომლობს საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს მასალებსა და საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს აღსრულების ეროვნული ბიუროს, აჭარისა და გურიის სააღსრულებო ბიუროს ფაქტის კონსტატაციის დოკუმენტაციის საქმეზე მტკიცებულების სახით დართვის თაობაზე, რადგან მიიჩნევს, რომ მათ საქმის განსახილველად გადამწყვეტი მნიშვნელობა აქვთ. კასატორის აცხადებს, რომ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს მასალებსა და საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს აღსრულების ეროვნული ბიუროს, აჭარისა და გურიის სააღსრულებო ბიუროს ფაქტის კონსტატაციის დოკუმენტაციის გარეშე განსახილველი დავის ობიექტურად განხილვა ვერ მოხდება. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ საკასაციო საჩივარში მხარეს არ აქვს მითითებული თუ კონკრეტულად როომელ განჩინებას ასაჩივრებს თუმცა, მისი შინაარსის გათვალისწინებით ეს პრეტენზია მაინც დაუსაბუთებელია, ვინაიდან სააპელაციო პალატამ მხარეს მართებულად უთხრა უარი მტკიცებულებათა დართვის შესახებ შუამდგომლობის დაკმაყოფილებაზე. საკასაციო სასამართლო აღნიშნულ პრეტენზიას უარყოფს და განმარტავს, რომ მოქმედი სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობა ითვალისწინებს მხარეთა მიერ თავიანთი მოთხოვნების დასასაბუთებლად და მითითებული ფაქტების დასამტკიცებლად საჭირო მტკიცებულებების წარდგენის საკმაოდ მკაცრ პროცედურას, რომლის შესაბამისად, მხარეებს მტკიცებულებათა წარდგენა შეუძლიათ პირველი ინსტანციის სასამართლოში საქმის განხილვისას შესაბამისი წესების დაცვით. გამონაკლის შემთხვევაში, კანონით დადგენილი წინაპირობების არსებობისას, დასაშვებია ახალი მტკიცებულების წარდგენა სააპელაციო ინსტანციის სასამართლოშიც (სააპელაციო სასამართლო არ მიიღებს ახალ ფაქტებსა და მტკიცებულებებს, რომლებიც მხარეს შეეძლო, წარედგინა პირველი ინსტანციის სასამართლოში საქმის განხილვისას, მაგრამ არასაპატიო მიზეზით არ წარადგინა. სსკ-ის 380.2 მუხლი), თუმცა მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ ისინი საპატიო მიზეზით მხარემ ვერ წარადგინა პირველი ინსტანციის სასამართლოში საქმის განხილვისას (შდრ. სუსგ. საქმე №ას-816-767-2015, 19 ნოემბერი, 2015 წელი; Nას-1493-1413-2017, 26 იანვარი, 2018 წელი). ნორმის შინაარსიდან გამომდინარე, ახალი ფაქტების/მტკიცებულებების საქმეზე დაშვება შეფასების გონივრულ სტანდარტზეა დამოკიდებული და სასამართლო ამ საკითხს წყვეტს იმ გარემოების გამორიცხვით, რომ მხარეს ჰქონდა თუ არა მათი ქვემდგომ სასამართლოში წარდგენის ფაქტობრივი შესაძლებლობა. თავის მხრივ, 215-ე მუხლის მე-3 ნაწილით კანონმდებელმა დაადგინა ის კრიტერიუმები, თუ რა შეიძლება იქნეს მიჩნეული საპროცესოსამართლებრივი ურთიერთობისათვის საპატიო მიზეზად. ნორმის თანახმად, საპატიო მიზეზად ჩაითვლება მხარის მიერ შუამდგომლობისა და განცხადების წარდგენის შეუძლებლობა, რაც გამოწვეულია ავადმყოფობით, ახლო ნათესავის გარდაცვალებით ან სხვა განსაკუთრებული ობიექტური გარემოებით, რომელიც მისგან დამოუკიდებელი მიზეზით შეუძლებელს ხდის სასამართლო პროცესზე გამოცხადებას ან/და შუამდგომლობისა და განცხადების წარდგენას. ავადმყოფობა დადასტურებულ უნდა იქნეს სამედიცინო დაწესებულების ხელმძღვანელის მიერ ხელმოწერილი დოკუმენტით, რომელიც პირდაპირ მიუთითებს სასამართლო პროცესზე გამოცხადების შეუძლებლობაზე. განსახილველ შემთხვევაში კასატორი მიუთითებს, რომ ახალი მტკიცებულებების წარმოდგენის საჭიროება სასამართლოს მიერ მიღებულმა დამატებითმა გადაწყვეტილებამ განაპირობა. რა თქმა უნდა, აღნიშნული მტკიცება ვერ იქნება გაზიარებული ვინაიდან დამატებითი გადაწყვეტილების ინსტიტუტი არ ემსახურება ახალი სასარჩელო მოთხოვნის განხილვას და მასზე მსჯელობას, არამედ დამატებითი გადაწყვეტილებით მოხდა საპროცესო კოდექსის 261-ე მუხლით განმტკიცებული იმ მოთხოვნის შესახებ გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილში მითითება, რომლის შესახებაც მხარეებმა წარადგინეს მტკიცებულებანი და მისცეს ახსნა-განმარტებანი. საკასაციო პალატა კასატორს განუმარტავს, რომ ამავე არგუმენტაციით დაუსაბუთებელია კასატორის შუამდგომლობა მტკიცებულებათა საქმეზე დართვის თაობაზე, რის გამოც არ უნდა დაკმაყოფილდეს.

24. ამდენად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი მატერიალური ან/და საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივრებს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

25. კასატორმა ვერ დაასაბუთა, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასთან და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობაში მოდის. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით და არც იმ საფუძვლით, რომ საკასაციო სასამართლოს მსგავს საკითხზე ჯერ არ უმსჯელია და გადაწყვეტილება არ მიუღია. შესაბამისად, მოცემულ საქმეზე არ არსებობს ვარაუდი, რომ საკასაციო საჩივრის განხილვის შემთხვევაში მოსალოდნელია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს უკვე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება. ამავდროულად, გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საკასაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკისაგან.

26. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც კასატორს უარი უნდა ეთქვას საქმის განხილვაზე.

27. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მეოთხე ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე, 408.3-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა

თ.კ–ძის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად; თ.კ–ძის შუამდგომლობა მტკიცებულებათა დართვის თაობაზე, არ დაკმაყოფილდეს; თ.კ–ძეს სახელმწიფო ბიუჯეტიდან დაუბრუნდეს თ. ნ–ას მიერ 16.04.2025წ. №02172 საგადახდო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟიდან - 150 ლარის 70% – 105 ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150; საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება. თავმჯდომარე ამირან ძაბუნიძე

მოსამართლეები: ლაშა ქოჩიაშვილი

გოჩა ჯეირანაშვილი