დაუშვებლად იქნა ცნობილი

საქმე №ას-614-2024 6 მარტი, 2026 წელი,თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ამირან ძაბუნიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),მოსამართლეები: ლაშა ქოჩიაშვილი,გოჩა ჯეირანაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – მ.ჭ–ძე, მ.ჭ–ძე (მოპასუხეები)

მოწინააღმდეგე მხარე – ა.ბ–ძე (მოსარჩელე)

თავდაპირველი მოსარჩელე - გ.ს–ა

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 21 თებერვლის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების სრულად გაუქმება

დავის საგანი – ხელშეშლის აღკვეთა, ქმედების განხორციელების უფლების მინიჭება

საკითხი, რომელზედაც მიღებულია განჩინება - გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. სასარჩელო მოთხოვნა:

1.1. ა.ბ–ძემ და გ.ს–ამ სარჩელი აღძრეს სასამართლოში მ.ჭ–ძისა და მ.ჭ–ძის წინააღმდეგ, რომლითაც მოითხოვეს: ა.ბ–ძესა და გ.ს–ას მიეცეთ უფლება, მ.ჭ–ძისა და მ.ჭ–ძის თანხმობის გარეშე, განახორციელონ ცვლილების რეგისტრაცია N01.12.13.091.009 მიწის ნაკვეთის საჯარო რეესტრში რეგისტრირებულ მონაცემებში და ამ მიწის ნაკვეთის ფართობად ნაცვლად „დაუზუსტებელი ფართობი: 549.00 კვ.მ.“- მიუთითონ „დაზუსტებული ფართობი: 544 კვ.მ.“, ა.ბ–ძის დაკვეთით 2022 წლის 3 ნოემბერს შპს „ტ–ის“ მიერ შესრულებული საკადასტრო აზომვითი ნახაზის მონაცემების შესაბამისად.

2. სარჩელის საფუძვლები:

2.1. მოსარჩელეთა საკუთრებაში ირიცხება მიწის ნაკვეთი საკადასტრო კოდით N........, რომლის დაზუსტებული ფართობი საჯარო რეესტრში რეგისტრირებული არ არის. საზიარო საგნის ნატურით გაყოფის მიზნით, მოსარჩელეებს, როგორც უძრავი ნივთის რეგისტრირებულ მესაკუთრეებს, მიწის ნაკვეთის დაზუსტებული ფართობის რეგისტრაცია სჭირდებათ, რაზეც მოპასუხეები უარს აცხადებდნენ.

2.2. სარჩელის თანახმად, მოპასუხეები ბოროტად იყენებენ უფლებას და დაუსაბუთებლად არ აძლევენ მოსარჩელეებს მიწის ნაკვეთის ზუსტი ფართობის საჯარო რეესტრში რეგისტრაციის შესაძლებლობას.

3. მოპასუხის პოზიცია:

3.1. მოპასუხეებმა სარჩელი არ ცნეს.

3.2. შესაგებლის თანახმად, მოსარჩელეების მოთხოვნა დაუსაბუთებელია და არ უნდა დაკმაყოფილდეს. მათივე განმარტებით, სარჩელში არ არის მითითებული თუ რატომ არ არიან თანახმა მოპასუხეები, რომ N......... მიწის ნაკვეთის რეგისტრირებულ მონაცემებში შევიდეს ცვლილება და ნაცვლად „დაუზუსტებელი ფართობი: 549.00 კვ.მ.“-ისა დარეგისტრირდეს „დაზუსტებული ფართობი: 544 კვ.მ.“.

4. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

4.1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2022 წლის 07 ნოემბრის გადაწყვეტილებით ა.ბ–ძისა და გ.ს–ას სარჩელი დაკმაყოფილდა. ა.ბ–ძესა და გ.ს–ას მიეცეთ უფლება, მ.ჭ–ძისა და მ.ჭ–ძის თანხმობის გარეშე, განეხორციელებინათ ცვლილება რეგისტრაცია N..... მიწის ნაკვეთის საჯარო რეესტრში რეგისტრირებულ მონაცემებში და ამ მიწის ნაკვეთის ფართობად ნაცვლად „დაუზუსტებელი ფართობი: 549.00 კვ.მ.“-ისა მიეთითებინათ „დაზუსტებული ფართობი: 544 კვ.მ.“, ა.ბ–ძის დაკვეთით 2022 წლის 3 ნოემბერს შპს „ტ–ის“ მიერ შესრულებული საკადასტრო აზომვითი ნახაზის მონაცემების შესაბამისად.

4.2. აღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო საჩივრით გაასაჩივრეს მოპასუხეებმა, რომლითაც მოითხოვეს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების შეცვლა და სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

5. სააპელაციო სასამართლოს განჩინების სარეზოლუციო ნაწილი:

5.1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 21 თებერვლის განჩინებით, მ.ჭ–ძისა და მ.ჭ–ძის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და უცვლელი დარჩა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება.

5.2. სააპელაციო პალატამ მოიხმო სამოქალაქო კოდექსის მე-8 და 115-ე მუხლები, იმსჯელა სამოქალაქო უფლებებისა და მოვალეობის კეთილსინდისიერად გამოყენების პრინციპზე და განმარტა, რომ მოპასუხეების, როგორც უძრავი ნივთის თანამესაკუთრეების უარი უძრავი ნივთის ფართობის დაზუსტებული სახით რეგისტრაციის განხორციელების შესაძლებლობის მიცემის შესახებ, რის გარეშეც მოსარჩელეები ვერ ახერხებენ რეგისტრირებულ მონაცემებში ცვლილების რეგისტრაციის განხორციელებას წარმოადგენს უფლების ბოროტად გამოყენებას.

5.3. სააპელაციო პალატამ მოიხმო სამოქალაქო სამართალში მოქმედი შეჯიბრებითობის პრინციპი და აღნიშნა, რომ მოპასუხეებს არ წარმოუდგენიათ რაიმე ყურადსაღები არგუმენტი მათი პოზიციის გასამყარებლად. სახელდობრ, საქმის მასალებითა და მხარეთა (მოპასუხეთა) ახსნა-განმარტებით დგინდებოდა, რომ მოპასუხეების პრეტენზია მიემართებოდა საჯარო რეესტრის ჩანაწერებს, იმ ნაწილში, რომ მოსარჩელეები არ წარმოადგენდნენ მიწის ნაკვეთის მესაკუთრეებს, რაზედაც სასამართლოს მხრიდან განემარტათ, რომ მოცემული დავის ფარგლებს სცდებოდა საჯარო რეესტრის ჩანაწერების კანონიერების შემოწმება, რის გამოც ვერ იქნებოდა გაზიარებული მათი პოზიცია.

5.4. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო პალატამ დაასკვნა, რომ სამოქალაქო საპროცესო სამართალში მოქმედი მტკიცების სტანდარტის დაცვით მოსარჩელემ დაადასტურა უძრავ ნივთზე რეგისტრირებულ უფლებაში ცვლილების რეგისტრაციისათვის მოპასუხის მხრიდან ნებართვის გაცემაზე უარის გაცხადებით საკუთარი უფლების ბოროტად გამოყენების ფაქტი. შესაბამისად, პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნა სარჩელის დაკმაყოფილების შესახებ კანონიერად იქნა მიჩნეული.

5.5. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 21 თებერვლის განჩინებაზე საკასაციო საჩივარი წარადგინეს მ.ჭ–ძემ და მ.ჭ–ძემ.

6. კასატორის მოთხოვნა და საფუძვლები:

6.1. კასატორები მიიჩნევენ, რომ სააპელაციო პალატამ საქმე განიხილა საპროცესო და მატერიალური სამართლის ნორმების დარღვევით, რადგან არ იმსჯელა ძირითად სასარჩელო მოთხოვნაზე, რაც შეეხებოდა საზიარო უფლების გაუქმებას.

6.2. კასატორთა მტკიცებით, სასარჩელო მოთხოვნა დაუსაბუთებელია, ვინაიდან არც მოსარჩელეებს და არც მათ უფლებრივ წინამორბედებს, არ გააჩნდათ კანონიერი უფლება სადავო მიწაზე. კასატორები დეტალურად უთითებენ იმ გარემოებებზე, რომლებიც წინ უსწრებდა მოსარჩელეთა საკუთრების უფლების საჯარო რეესტრში რეგისტრაციას. მათი მთავარი არგუმენტი ემყარება იმ გარემოებას, რომ საკუთრების უფლების წარმომშობი დოკუმენტები, რომელთა საფუძველზეც აღნიშნული ჩანაწერია განხორციელებული, იყო გაყალბებული. მათივე მტკიცებით, მოსარჩელეებს საკუთრების უფლება მოპოვებული აქვთ ისეთ პირთაგან, რომლებმაც მოპასუხეთა ბებია-ბაბუის (რ.ჭ–ძე და ი.ჭ–ძე) კუთვნილი ქონება მიიტაცეს მოტყუებითა და რაიმე კანონიერი საფუძვლის არსებობის გარეშე.

6.3. კასატორები უთითებენ, რომ მათი ბებიისა და ბაბუის საზიარო საკუთრება არ გაყიდულა, გარდა იმ 4 ოთახისა, რომელიც შეიძინა დავით გამგონეიშვილმა 1932 წელს. ამასთან, 1932 წლის ნასყიდობის ხელშეკრულებაში მითითებული არ იყო ეზოს ნაწილი, ამდენად, სარჩელში მტკიცებულებად მითითებული 2004 წლის მაისის და 2004 წლის აგვისტოს ხელშეკრულებები, რომელთა საფუძველზეც საკუთრება მოიპოვეს წინამდებარე საქმის მოსარჩელეებმა, კანონშეუსაბამოა.

6.4. კასატორები მოიხმობენ საქართველოს კონსტიტუციასა და საერთაშორისო კონვენციებს და აცხადებენ, რომ მათი საკუთრება ხელშეუვალია, გასაჩივრებული განჩინებით კი, მათი უფლება უკანონოდ შეილახა ვინაიდან სასამართლომ სარჩელი ისე დააკმაყოფილა, რომ არ გამოუკვლევია მოსარჩელეთა კანონიერი უფლების არსებობა სადავო ფართზე.

6.5. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2024 წლის 22 ივლისის განჩინებით, მ.ჭ–ძისა და მ.ჭ–ძის საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

7. საკასაციო სასამართლომ, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და მიიჩნევს, რომ დაუშვებელია შემდეგ გარემოებათა გამო:

8. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას ან/და მის დამატებით ოქმს/ოქმებს და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

9. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით.

10. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია. დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება - დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება.

11. საკასაციო პალატის განსჯით, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, კასატორებს არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება), რის გამოც დადგენილად მიიჩნევა შემდეგი:

- საჯარო რეესტრის ამონაწერით დადგენილია, რომ მიწის ნაკვეთი საკადასტრო კოდით N........ რეგისტრირებულია ა.ბ–ძის, გ.ს–ას, მ.ჭ–ძისა და მ.ჭ–ძის საკუთრებად. კერძოდ, ა.ბ–ძის საკუთრებად რეგისტრირებულია ნაგებობა ლიტ. „ა“-ში 39მ2 საერთო ფართობი, 17,82მ2 დამხმარე ფართობი და 49,56მ2 სარდაფი, გ.ს–ას საკუთრებად რეგისტრირებულია 71,06მ2 ნაგებობა ლიტ. „ბ“, მ.ჭ–ძის საკუთრებად რეგისტრირებულია ნაგებობა ლიტ. „ა“-ში 43,7მ2 ფართი, 18,62მ2 შემინული აივანი და სარდაფის სართულზე არსებული სათავსოები 32,81მ2-დან ¼ ნაწილი, ხოლო მ.ჭ–ძის საკუთრებად რეგისტრირებულია ნაგებობა ლიტ. „ა“-ში 43,7მ2 ფართი, 18,62მ2 შემინული აივანი და სარდაფის სართულზე არსებული სათავსოები 32.81მ -დან ¾ ნაწილი (ს.ფ. 190-191). ამავე ამონაწერით დადგენილია, რომ N.......... საკადასტრო კოდით რეგისტრირებული მიწის ნაკვეთის ფართობის გრაფაში რეგისტრირებულია ჩანაწერი „დაუზუსტებელი ფართობი: 549 კვ.მ.“ (ს. ფ. 190);

- ა.ბ–ძის დაკვეთით 2022 წლის 3 ნოემბერს შპს „ტ–ის“ მიერ შესრულებული საკადასტრო აზომვითი ნახაზით დადგენილია და მოპასუხე მხარე სადავოდ არ ხდის, რომ საჯარო რეესტრში N......... საკადასტრო კოდით რეგისტრირებული მიწის ნაკვეთის ზუსტი ფართობია 544მ2 (ს.ფ. 208 და მოპასუხე მხარის პოზიცია მტკიცებულებათა გამოკვლევის ეტაპზე).

- საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს გადაწყვეტილებით N882014007304-03 დადგენილია, რომ ა.ბ–ძეს უარი ეთქვა N......... უძრავ ნივთზე რეგისტრირებულ უფლებაში ცვლილების რეგისტრაციაზე იმ დასაბუთებით, რომ ვინაიდან სარეგისტრაციოდ წარდგენილი უძრავი ნივთი თანაზიარი საკუთრების უფლების ობიექტს წარმოადგენს, ხოლო წარდგენილი საკადასტრო აზომვითი ნახაზით თანაზიარი უფლების ცვლილება - დაზუსტება ხდება, წარსადგენი იყო საჯარო რეესტრის რეგისტრირებული მონაცემებით მესაკუთრეებად აღრიცხული პირების სათანადო წესით შედგენილი და დამოწმებული თანხმობა მოთხოვნილ დაზუსტებასთან დაკავშირებით (ს. ფ. 33). მხარეების ახსნა-განმარტებით დადგენილია, რომ მოპასუხეები უარს აცხადებენ თანხმობის გაცემაზე, რის გამოც მოსარჩელეებს ხელი ეშლებათ მიწის ნაკვეთის დაზუსტებული სახით ფართობის რეგისტრაციასა და ქონების გამიჯვნაში.

12. იმ სამართლებრივი შედეგის გათვალისწინებით, რისი მიღწევაც მოსარჩელეს სურდა, კერძოდ, უფლების ბოროტად გამოყენების აკრძალვა/მოპასუხის წერილობითი თანხმობის გარეშე საკუთრების უფლების რეგისტრაცია საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის, შემდეგში სამოქალაქო კოდექსის 170-ე (მესაკუთრეს შეუძლია, კანონისმიერი ან სხვაგვარი, კერძოდ, სახელშეკრულებო შებოჭვის ფარგლებში თავისუფლად ფლობდეს და სარგებლობდეს ქონებით (ნივთით), არ დაუშვას სხვა პირთა მიერ ამ ქონებით სარგებლობა, განკარგოს იგი, თუკი ამით არ ილახება მეზობლების ან სხვა მესამე პირთა უფლებები, ანდა, თუ ეს მოქმედება არ წარმოადგენს უფლების ბოროტად გამოყენებას; უფლების ბოროტად გამოყენებად ჩაითვლება საკუთრებით ისეთი სარგებლობა, რომლითაც მხოლოდ სხვებს ადგებათ ზიანი ისე, რომ არ არის გამოკვეთილი მესაკუთრის ინტერესის უპირატესობა, და მისი მოქმედების აუცილებლობა გაუმართლებელია) და 172.2. (თუ საკუთრების ხელყოფა ან სხვაგვარი ხელშეშლა ხდება ნივთის ამოღების ან მისი ჩამორთმევის გარეშე, მაშინ მესაკუთრეს შეუძლია ხელის შემშლელს მოსთხოვოს ამ მოქმედების აღკვეთა. თუ ამგვარი ხელშეშლა კვლავ გაგრძელდება, მესაკუთრეს შეუძლია მოითხოვოს მოქმედების აღკვეთა სასამართლოში სარჩელის შეტანის გზით) მუხლებიდან გამომდინარეობს.

13. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სამოქალაქო სამართალი პირთა თანასწორობაზე დამყარებული ურთიერთობების მომწესრიგებელი ნორმებისაგან შედგება და კანონის მიზანი სამოქალაქო ბრუნვის კეთილსინდისიერად წარმართვაზეა ორიენტირებული. სამოქალაქო ბრუნვის ნორმალური განვითარება მაშინ არის აშკარა, როდესაც უფლების მქონე პირი ამ უფლებას საკუთარი ინტერესებისა და კეთილდღეობისათვის მართლზომიერად იყენებს.

14. სამოქალაქო კოდექსის არაერთი ნორმა ადგენს სხვა პირის ქონებისადმი/უფლებისადმი განსაკუთრებული გულისხმიერების მოვალეობას, ასე მაგალითად: სანივთო სამართალი, რომელიც ნივთზე ბატონობის პრინციპიდან გამომდინარე მეტი იმპერატიულობით ხასიათდება, ერთი მხრივ, ადგენს მესაკუთრის უფლებას, საკუთარი შეხედულებით გადაწყვიტოს საკუთრების ბედი, ამასთან, 170-ე მუხლის პირველი ნაწილითვე განსაზღვრავს შეზღუდვის ლეგიტიმურ საფუძველს - თუკი არ ილახება მეზობლების ან სხვა მესამე პირთა უფლებები, ანდა, თუ ეს მოქმედება არ წარმოადგენს უფლების ბოროტად გამოყენებას. ამავე კოდექსოს 316.2 მუხლით კი, სახელშეკრულებო ურთიერთობაში ხაზგასმულია სხვა პირის ქონებისა და უფლებებისადმი განსაკუთრებული გულისხმიერების დაცვა.

15. სამოქალაქო ურთიერთობისათვის დამახასიათებელ ზოგად პრინციპებს ვხვდებით 8.3 მუხლსა და 115-ე მუხლშიც, კერძოდ, სამართლებრივი ურთიერთობის მონაწილენი ვალდებული არიან, კეთილსინდისიერად განახორციელონ თავიანთი უფლებები და მოვალეობანი. სამოქალაქო უფლება უნდა განხორციელდეს მართლზომიერად. დაუშვებელია უფლების გამოყენება მარტოოდენ იმ მიზნით, რომ ზიანი მიადგეს სხვას. უფლების კეთილსინდისიერად განხორციელება სამართლის საკითხს წარმოადგენს და, ყოველ სადავო შემთხვევაში, სასამართლო ამოწმებს უფლების მქონე პირის ქმედების მიზანს: ურთიერთობის მონაწილის ნება ხომ არ არის მიმართული მხოლოდ სხვა პირისათვის ზიანის მიყენებისკენ.

16. მოცემულ შემთხვევაში, განსახილველია, მოსარჩელეთა მოთხოვნა, მოპასუხის წერილობითი თანხმობის გარეშე მიენიჭოთ უძრავი ნივთის რეგისტრირებულ მონაცემებში სადავო ცვლილების განხორციელების უფლება. შესაბამისად, საკასაციო სასამართლოს შეფასების საგანია უძრავი ნივთის რეგისტრირებულ მონაცემებში სადავო ცვლილების განხორციელებაზე უარის თქმა, წარმოადგენს თუ არა მოპასუხეთა მხრიდან უფლების ბოროტად გამოყენებას.

17. უფლების ბოროტად გამოყენების საკითხს შეეხება სამოქალაქო კოდექსის 115-ე მუხლი, რომლის თანახმად, სამოქალაქო უფლება უნდა განხორციელდეს მართლზომიერად. დაუშვებელია უფლების გამოყენება მარტოოდენ იმ მიზნით, რომ ზიანი მიადგეს სხვას. მითითებული ნორმით კანონმდებელი განსაზღვრავს ზოგად აკრძალვას იმ შემთხვევებისათვის, როდესაც უფლების ბოროტად გამოყენების კონკრეტული შემთხვევა კანონის სპეციალური იმპერატიული ნორმებით არ არის გათვალისწინებული.

18. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ ზოგადად, ყველა მართლწესრიგი სამართლის სუბიექტთა ქცევის წესს კეთილსინდისიერების პრინციპზე აფუძნებს და ამ პრინციპს ნორმატიულ კონცეფციად განიხილავს. კეთილსინდისიერების პრინციპი სათავეს იღებს რომის სამართლიდან. პრინციპი “bona fides“, რომელიც კეთილსინდისიერებას ნიშნავს, მნიშვნელოვან ადგილს იკავებდა „ius civile“-სა და რომაულ სამართლებრივ აზროვნებაში. კეთილსინდისიერების პრინციპი თანამედროვე განვითარებული ქვეყნების კანონმდებლობასა და დოქტრინაში დიდწილად დაკავშირებულია მორალურ სტანდარტებთან. კეთილსინდისიერების პრინციპის ძირითადი ფუნქცია ურთიერთობის მონაწილეთა ინტერესების არა დაპირისპირება, არამედ მათი სოლიდარობაა, რაც ნორმალური სამოქალაქო ბრუნვის საფუძველია. კეთილსინდისიერება გულისხმობს სამოქალაქო ბრუნვის მონაწილეთა მოქმედებას პასუხისმგებლობით და ერთმანეთის უფლებებისადმი პატივისცემით მოპყრობას. კეთილსინდისიერება როგორც ნორმატიული, ისე სუბიექტური ნების განმარტების ინსტრუმენტია. მის საფუძველზე აღმოიფხვრება როგორც კანონის, ისე ხელშეკრულების ხარვეზი. კეთილსინდისიერების პრინციპის შინაარსი, უპირველეს ყოვლისა, იმით გამოიხატება, რომ მხარეს, გარდა ვალდებულების ჯეროვანი შესრულებისა, ევალება ვალდებულების კეთილსინდისიერად შესრულებაც, ანუ კონტრაჰენტის პატივსადები ინტერესების გათვალისწინება და დაცვა. ამ მოთხოვნის დარღვევა კი არა მხოლოდ სახელშეკრულებო ვალდებულების შესრულების პროცესში, არამედ სახელშეკრულებო მოლაპარაკებათა და ძირითადი ვალდებულებების შესრულების შემდგომ ეტაპზეც შეიძლება პასუხისმგებლობის დაკისრების საფუძველი გახდეს. კეთილსინდისიერების პრინციპს სამი ფუნქცია ეკისრება: 1) ყველა ხელშეკრულება უნდა განიმარტოს კეთილსინდისიერების პრინციპიდან გამომდინარე; 2) კეთილსინდისიერების პრინციპს აქვს ხარვეზის (სამართლის ნორმის ხარვეზის) შემავსებელი ფუნქცია, ასევე - ხელშეკრულების პირობათა (რომლებიც მხარეთა მიერ ან/და კანონით არ იყო გათვალისწინებული) დამატების ფუნქცია; 3) გამაუქმებელი, შემზღუდავი და „მაკორექტირებელი“ ფუნქცია. კეთილსინდისიერების ზემოაღნიშნული ფუნქციებიდან გამომდინარეობს, რომ ნებისმიერ ვალდებულებითსამართლებრივ ურთიერთობაში, კრედიტორს არ შეუძლია, უარი თქვას მოვალის მიერ ვალდებულების შესრულების მცირე ხელშეწყობაზე, როდესაც მოვალეს კრედიტორის მხრიდან ესაჭიროება ასეთი ხელშეწყობა ნაკისრი ვალდებულების ჯეროვნად შესრულებისათვის. კეთილსინდისიერების პრინციპი, უპირველეს ყოვლისა, გულისხმობს კონტრაჰენტის ინტერესების გათვალისწინებას, რომლის არარსებობის შემთხვევაში ადგილი აქვს უფლების ბოროტად გამოყენებას (სუსგ. 29.06.2015წ. საქმეზე №ას-1338-1376-2015). იგი წარმოადგენს სამოქალაქო სამართლის შეფასებით კრიტერიუმს, რომლის შესაბამისადაც, სამართლიანისა და უსამართლოს გამიჯვნის გზით, პირი იღებს ობიექტური დამკვირვებლის შეფასებით ყველაზე სამართლიან გადაწყვეტილებას. კეთილსინდისიერების პრინციპი ქართულ სასამართლო პრაქტიკაში მიჩნეულია უშუალოდ მოქმედ სამართალდ და მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად (სუსგ. 21.05.2012წ. საქმე №ას-221-213-2012), რომლის მიზანი სამართლიანი შედეგის დადგომა და უსამართლო შედეგის თავიდან აცილებაა (სუსგ. 24.05.2011წ. საქმე №ას-23-18-2011). კეთილსინდისიერების პრინციპის გამოყენება აქტუალური ხდება მაშინ, როცა პირის მოთხოვნა ან ქმედება ფორმალურად შეესაბამება მოქმედ მატერიალურ კანონმდებლობას, მაგრამ მისი განხორციელება კონკრეტულ შემთხვევაში უსამართლოა (სუსგ. 4.11.2015წ. საქმე №ას-528-501-2015). შესაბამისად, მისი ფუნქცია აშკარად უსამართლო შედეგების თავიდან აცილებაა, რაც პირდაპირ უკავშირდება სამოქალაქო ურთიერთობათა სტაბილურობასა და სიმყარეს (სუსგ. 18.11.2015წ. საქმე №ას-549-521-2015). როგორც აღინიშნა, ეს პრინციპი განმტკიცებულია ეროვნული კანონმდებლობის დონეზეც: სსკ-ის 8.3 და 115-ე მუხლი მთელი სამოქალაქო ბრუნვის ქვაკუთხედადაა მიჩნეული და აღნიშნული ნორმები საშუალებას იძლევა, რომ ნებისმიერი ურთიერთობა კეთილსინდისიერად წარმართვის ჭრილშიც შეფასდეს.

19. კერძოსამართლებრივ ურთიერთობათა კეთილსინდისიერად წარმართვის ვალდებულებას სამოქალაქო კოდექსის არაერთი ნორმა ზოგჯერ პირდაპირ ადგენს, ხოლო ნორმათა უმრავლესობა, მართალია, პირდაპირ არ უთითებს მასზე, მაგრამ უპირობოდ მაინც მას ეფუძნება. საკასაციო სასამართლოს მიერ არაერთ საქმეშია განმარტებული, რომ კეთილსინდისიერების პრინციპის ძირითადი ფუნქციაა ურთიერთობის მონაწილეთა ინტერესების არა დაპირისპირება, არამედ მათი სოლიდარობაა, რაც ნორმალური სამოქალაქო ბრუნვის საფუძველია. კეთილსინდისიერება არა მარტო უფლების არსებობის, არამედ მოვალეობის შესრულების ვარაუდიცაა (შდრ. სუსგ-ას №ას-1338-1376-2014 29 ივნისი, 2015წ.).

20. უფლების ბოროტად გამოყენების 115-ე მუხლით მოწესრიგებული შემადგენლობა კერძოსამართლებრივი ურთიერთობის მონაწილეებს ავალდებულებს, კეთილსინდისიერად განახორციელონ თავიანთი უფლებები და მოვალეობები. უფლების გაუმართლებელ განხორციელებად ჩაითვლება ცალკეული შემთხვევა, როდესაც ობიექტური დამკვირვებლის თვალსაწიერიდან არ დგინდება პირის მიერ უფლების განხორციელების არანაირი მიზანი, გარდა სხვა პირისათვის ზიანის მიყენებისა.

21. უფლების განხორციელება გამართლებულია, თუ არსებობს ობიექტურად შეცნობადი დასაბუთებული ინტერესი, რომელიც მის განხორციელებას გაამართლებს. ამდენად, იმისათვის, რომ პირის მიერ უფლების ბოროტად გამოყენებას ადგილი ჰქონდეს, უნდა იკვეთებოდეს ამ უკანასკნელის მიზანი - ზიანი მიაყენოს სხვა პირს. ყოველი შემთხვევის თავისებურების გათვალისწინებით თვალსაჩინო უნდა იყოს, რომ ძირითადი მამოძრავებელი ინტერესი პირის მიერ უფლების გამოყენებისა, სწორედ მესამე პირისათვის ზიანის მიყენება ან ზიანის დაშვებაა.

22. მოცემულ შემთხვევაში, დადგენილია, რომ მხარეები უძრავი ნივთის თანამესაკუთრეებს წარმოადგენენ. ასევე დადგენილია, რომ მოპასუხეთა უარი გასცენ თანხმობა მოსარჩელეთა უძრავი ნივთის რეგისტრირებულ მონაცემებში ცვლილების განხორციელების მიზნით, წარმოადგენს უფლებამოსილი ორგანოს მხრიდან უარყოფითი გადაწყვეტილების მიღების ძირითად მოტივს. აშკარაა, რომ მოპასუხეები უძრავ ნივთზე რეგისტრირებულ უფლებაში ყოველგვარი ცვლილების წინააღმდეგნი არიან, რაც საკასაციო პალატის დასკვნით, უფლების ბოროტად გამოყენებად უნდა დაკვალიფიცირდეს ვინაიდან მოსარჩელეები ვერ ახერხებენ უძრავი ქონების ნატურით გაყოფის მიზნით, მიწის ნაკვეთის დაზუსტებული ფართობის რეგისტრაციას, რაც ხელყოფს მათი საკუთრების უფლების დაუბრკოლებლად სარგებლობის პრინციპს.

23. საკასაციო პალატა ასევე ყურადღებას მიაპყრობს იმ გარემოებას, რომ კასატორები დეტალურად უთითებენ იმ გარემოებებზე, რომლებიც წინ უსწრებდა მოსარჩელეთა საკუთრების უფლების საჯარო რეესტრში რეგისტრაციას. მათი მთავარი არგუმენტი ემყარება იმ გარემოებას, რომ საკუთრების უფლება არც მოსარჩელეებს და არც იმ პირებს მოუპოვებიათ კანონიერად, რომლებისგანაც მოსარჩელეებმა სადავო ფართი შეიძინეს. საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს ამ პრეტენზიებს, თუმცა მიიჩნევს, რომ მათი გაზიარების შემთხვევაშიც, საკასაციო საჩივარს არ ექნებოდა წარმატების პერსპექტივა რადგან მოსარჩელეები ითხოვენ საჯარო რეესტრით მათ სახელზე რეგისტრირებული უძრავი ქონების გამიჯვნისთვის მოპასუხეთა წერილობით თანხმობას, შესაბამისად, სასამართლო უფლებამოსილი არ არის დავის საგნის ფარგლებს გასცდეს და შეაფასოს მოსარჩელეთა საკუთრების უფლების წარმოშობის მართლზომიერება, რადგან საჯარო რეესტრის მონაცემების სისრულისა და სიზუსტის პრეზუმფცია დაცულია სამოქალაქო კოდექსის 312-ე მუხლით, რაც საქმის განხილვის დროისათვის კანონით დადგენილი წესით, სადავოდ არ არის გამხდარი.

24. ზემოაღნიშნულის შესაბამისად, საკასაციო პალატა ასკვნის, რომ სამოქალაქო საპროცესო სამართალში მოქმედი მტკიცების სტანდარტის დაცვით მოსარჩელეებმა დაადასტურეს მოპასუხეთა მხრიდან რეგისტრირებულ მონაცემებში ცვლილების შეტანისთვის საჭირო ნებართვის გაცემაზე უარის გაცხადებით, საკუთარი უფლების ბოროტად გამოყენების ფაქტი. კერძოდ, მოსარჩელეებმა დაადასტურეს, რომ მათ სასარჩელო მოთხოვნის მიმართ გააჩნდათ ლეგიტიმური ინტერესი - უძრავი ქონების ნატურით გაყოფის მიზნით, მიწის ნაკვეთის დაზუსტებული ფართობის რეგისტრაცია. ამასთან, საქმეში წარმოდგენილია ა.ბ–ძის დაკვეთით 2022 წლის 3 ნოემბერს შპს „ტ–ის“ მიერ შესრულებული საკადასტრო აზომვითი ნახაზი, რაც კასატორებს სადავოდ არ გაუხდიათ. შესაბამისად, პალატა ადგენს, რომ საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებების შეფასება იძლევა საფუძველს დასკვნისათვის, რომ კასატორები სადავო თანხმობის გაცემაზე უარის პირობებში მიზნად ისახავდნენ მხოლოდ მოსარჩელისათვის ზიანის მიყენებას, რის გამოც სააპელაციო სასამართლოს დასკვნები სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილების შესახებ არსებითად სწორია და არ არსებობს მისი შეცვლის ფაქტობრივ სამართლებრივი გარემოებები.

25. ამდენად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი მატერიალური ან/და საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორები უთითებენ რაიმე ისეთ დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

26. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით და არც იმ საფუძვლით, რომ საკასაციო სასამართლოს მსგავს საკითხზე ჯერ არ უმსჯელია და გადაწყვეტილება არ მიუღია. შესაბამისად, მოცემულ საქმეზე არ არსებობს ვარაუდი, რომ საკასაციო საჩივრის განხილვის შემთხვევაში მოსალოდნელია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს უკვე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება.

27. ამავდროულად, გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საკასაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკისაგან ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

28. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მეოთხე ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე, 408.3-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა

მ.ჭ–ძისა და მ.ჭ–ძის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად; მ.ჭ–ძესა და მ.ჭ–ძეს სახელმწიფო ბიუჯეტიდან დაუბრუნდეთ მ.ჭ–ძის მიერ 19.07.2024წ. №44690605 საგადახდო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟიდან - 150 ლარის 70% – 105 ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150; საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება. თავმჯდომარე ამირან ძაბუნიძე

მოსამართლეები: ლაშა ქოჩიაშვილი

გოჩა ჯეირანაშვილი