დაუშვებლად იქნა ცნობილი

საქმე №ას-690-2025 6 მარტი, 2026 წელი,თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ამირან ძაბუნიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),მოსამართლეები: ლაშა ქოჩიაშვილი,გოჩა ჯეირანაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

I საკასაციო საჩივრის ავტორი - მ.ბ–ძე (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ნ.ც–ძე (მოსარჩელე)

II საკასაციო საჩივრის ავტორები - ს.ტ–ძე, თ.ტ–ძე, ა.ტ–ძე, ლ.ტ–ძე (თანამოპასუხეები)

მოწინააღმდეგე მხარე – ნ.ც–ძე (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2025 წლის 12 მარტის განჩინება

I საკასაციო საჩივრის ავტორის (მოპასუხის) მ.ბ–ძის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინებისა და ამავე სასამართლოს საოქმო განჩინებების გაუქმება, ასევე ხელვაჩაურის რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილებისა და ამავე სასამართლოს საოქმო განჩინებების გაუქმება, მოსამზადებელი სხდომის ეტაპიდან, პირველი ინსტანციის სასამართლოსათვის საქმის განსახილველად დაბრუნება

II საკასაციო საჩივრის ავტორების (თანამოპასუხეების) ს.ტ–ძის, თ.ტ–ძის, ა.ტ–ძის და ლ.ტ–ძის მოთხოვნა - გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – ხელშეშლის აღკვეთა, უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვა

საკითხი, რომელზედაც მიღებულია განჩინება - საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. სასარჩელო მოთხოვნა:

1.1. ნ.ც–ძემ სარჩელი აღძრა ხელვაჩაურის რაიონულ სასამართლოში მ.ბ–ძის, ს.ტ–ძის, თ.ტ–ძის, ა.ტ–ძისა და ლ.ტ–ძის მიმართ, რომლითაც მოითხოვა ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის სოფ. ......... მდებარე, №......... საკადასტრო კოდით რეგისტრირებული უძრავი ქონების უკანონო ხელყოფის აღკვეთა, დასახელებული უძრავი ქონებიდან მოპასუხეების გამოსახლება და ქონების გამოთავისუფლებულ მდგომარეობაში გადაცემა.

2. სარჩელის საფუძვლები:

2.1. სარჩელის თანახმად, ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის სოფ. ......... მდებარე, №..........საკადასტრო კოდით რეგისტრირებული უძრავი ქონება შეიძინა აუქციონის გზით, სადაც ცხოვრობენ მოპასუხეები და ნებაყოფლობით არ ათავისუფლებენ ამ ფართს, რითაც მესაკუთრეს ხელს უშლიან საკუთრებით სარგებლობაში.

3. შესაგებლის საფუძვლები:

3.1. მოპასუხეებმა: მ.ბ–ძემ, ს.ტ–ძემ, თ.ტ–ძემ, ა.ტ–ძემ და ლ.ტ–ძემ სარჩელი არ ცნეს და აღნიშნეს, რომ მართალია, №............ საკადასტრო კოდის სადავო უძრავი ნივთი აღრიცხულია ნ.ც–ძის საკუთრებად, თუმცა ნ.ც–ძე ქონების მესაკუთრე გახდა უკანონო გზით. ბინის ყოფილი მეპატრონე იყო ი.დ–ი, რომელიც მძიმე სენით დაავადდა, მაგრამ არავინ პატრონობდა. 2014 წელს, ნ.ბ–ძეს შესთავაზა მოევლო მისთვის, რომლის სანაცვლოდაც ბინას დაუტოვებდა. შეთანხმების შემდეგ, დაეუფლნენ სადავო ბინას, დღემდე აგრძელებენ მასში ცხოვრებას. მათი სურვილი იყო ბინის აუქციონის წესით შეძენა, რის თაობაზეც მიმართეთ ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის მერიას, თუმცა ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის გამგეობამ, 2017 წლის 06 თებერვლის №100 ბრძანებით უკანონოდ გადასცა ბინა ი.დ–ის ნათესავ ო.რ–ას (საკუთრების უფლების მოწმობა №859).

3.2. შესაგებლის თანახმად, ო.რ–ამ ბინა დაარეგისტრირა საჯარო რეესტრში, შემდგომში უკანონოდ, ფიქტიური ხელშეკრულებით, გადაყიდა თავის დაზე-ა.მ–ვაზე, რომლისგანაც უკანონოდ შეიძინა მოსარჩელე ნ.ც–ძემ.

4. ხელვაჩაურის რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება:

4.1. ხელვაჩაურის რაიონული სასამართლოს 2024 წლის 19 ნოემბრის გადაწყვეტილებით, ნ.ც–ძის სარჩელი დაკმაყოფილდა. აღკვეთილ იქნა, ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის სოფელ ........., ბინა №9-ში მდებარე, ........ საკადასტრო კოდით რეგისტრირებული უძრავი ქონების უკანონო ხელყოფა და ამ მიზნით დადგინდა მ.ბ–ძის, ს.ტ–ძის, თ.ტ–ძის, ა.ტ–ძისა და ლ.ტ–ძის, თანმხლებ პირებთან ერთად გამოსახლება. ამავე გადაწყვეტილებით დადგინდა მოპასუხეებისგან გამოთავისუფლებული ფართის მოსარჩელისთვის გადაცემის ვალდებულება.

4.2. ხელვაჩაურის რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება, სააპელაციო საჩივრით, გაასაჩივრეს მ.ბ–ძემ, ს.ტ–ძემ, თ.ტ–ძემ, ა.ტ–ძემ და ლ.ტ–ძემ.

5. სააპელაციო სასამართლოს განჩინების სარეზოლუციო ნაწილი:

5.1. ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2025 წლის 12 მარტის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა. უცვლელად დარჩა ხელვაჩაურის რაიონული სასამართლოს 2024 წლის 19 ნოემბრის გადაწყვეტილება.

5.2. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ მოპასუხე სადავო ქონების მართლზომიერად ფლობის ფაქტის საფუძვლად უთითებდა იმ გარემოებას, რომ 2014 წელს, ბინის ყოფილ მფლობელს - ი.დ–ი და მ.ბ–ძის მამასი - ნ.ბ–ძე ზეპირსიტყვიერად შეთანხმდნენ, რომ ი.დ–ის მოვლის სანაცვლოდ, ნ.ბ–ძე მიიღებდა ი.დ–ის მფლობელობაში არსებულ უძრავ ქონებას, რისთვისაც მინდობილობა გასცა ნ.ბ–ძეზე. ამ უკანასკნელმა დაიწყო სათანადო დოკუმენტების შეგროვება, თუმცა აღმოჩნდა, რომ ეს ქონება იმ დროისათვის პრივატიზებული არ ყოფილა და ი.დ–ს არ ჰქონდა მისი გადაცემის უფლება, რადგან არ იყო მესაკუთრე. ამ პერიოდში გარდაიცვალა ი.დ–ი, რომელიც დაკრძალა მ.ბ–ძის ოჯახმა. კასატორები ჯერ კიდევ მფლობელის სიცოცხლეში დაეუფლნენ სადავო ბინას, გაარემონტეს ეს ქონება და დღემდე აგრძელებენ მასში ცხოვრებას. მიუხედავად აღნიშნულისა, მესაკუთრემ - ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტმა არასწორად განკარგა იგი სხვა პირზე - ო.რ–აზე, თუმცა ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის გამგეობის მიმართ მ.ბ–ძის სარჩელის საფუძველზე, ბათილად იქნა ცნობილი 6.02.2017 წლის ბრძანება და #589 საკუთრების უფლების მოწმობა.

5.3. მითითებულ გარემოებებთან (უძრავი ქონების არამესაკუთრე ი.დ–თან მფლობელობის ფაქტზე ზეპირი შეთანხმება, 2014 წლიდან ამ ქონების ფაქტობრივი დაუფლება, მასში სარემონტო სამუშაოების განხორციელება) დაკავშირებით სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ ის არ ადასტურებდა მოპასუხეთა მხრიდან სადავო უძრავი ქონების ფლობის მართლზომიერების ფაქტს, სხვა საკითხები კი წარმოდგენილი სავინდიკაციო სარჩელის ფარგლებში განსახილველ საკითხებს არ მიეკუთვნებოდა, რადგანაც სამოქალაქო კოდექსის 170-ე - 172-ე მუხლების მიხედვით წარდგენილი სარჩელის დაკმაყოფილების საფუძველს წარმოადგენდა მოსარჩელის სადავო ქონებაზე საკუთრების უფლების დადასტურება და ამ ქონების მოპასუხეთა მართლზომიერი მფლობელობის გამომრიცხავი გარემოებების დადგენა.

5.4. პალატამ ასევე, დასძინა, რომ სადავო ქონებაში არასრულწლოვნების ცხოვრების ფაქტი ვერ აქცევდა აპელანტებს, სამოქალაქო კოდექსის 162-ე მუხლით გათვალისწინებულ მართლზომიერ მფლობელებად ვინაიდან, მათ ამ ქონებაზე უფლება სამართლებრივად მოპოვებული არ ჰქონდათ.

5.5. სააპელაციო პალატამ მოიხმო სამოქალაქო კოდექსის 312-ე მუხლი და აღნიშნა, რომ მოსარჩელის მიერ წარდგენილი საჯარო რეესტრის ამონაწერი, სადაც იგი სადავო უძრავი ქონების მესაკუთრეა უპირატესი ძალის მქონე იყო და მოსარჩელის საკუთრების უფლების შებოჭვის კანონისმიერი საფუძველი ვერ გახდებოდა მოპასუხეთა მხოლოდ ზეპირსიტყვიერი შედავება იმასთან დაკავშირებით, რომ ნ.ც–ძე არ არის სადავო ქონების კანონიერი მესაკუთრე, ვინაიდან ის განკარგულება, რაც გახდა საფუძველი მოსარჩელის საკუთრების უფლების რეგისტრაციისა შედავებულია, რაზედაც მიმდინარეობს სასარჩელო წარმოება პირველი ინსტანციის სასამართლოში.

5.6. სააპელაციო პალატამ ასევე იმსჯელა მ.ბ–ძის სააპელაციო საჩივრის იმ ნაწილთან დაკავშირებითაც, რომლითაც შედავებული იყო საქმეზე მიღებული წინმსწრები საოქმო განჩინებები. სახელდობრ პალატამ დაუსაბუთებლად მიიჩნია აპელანტის შედავება ხელვაჩაურის რაიონული სასამართლოს 2024 წლის 15 ოქტომბრის მოსამზადებელი სხდომის საოქმო განჩინებების კანონიერებასთან დაკავშირებით ვინაიდან, საქმის მასალებით დგინდებოდა, რომ ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს 2024 წლის 16 იანვრის განჩინებით გაუქმდა, ხელვაჩაურის რაიონული სასამართლოს 2023 წლის 4 მაისის განჩინება, რომლითაც მ.ბ–ძის, ს.ტ–ძის, თ.ტ–ძის, ა.ტ–ძისა და ლ.ტ–ძის შუამდგომლობის საფუძველზე შეჩერდა მოცემული დავის განხილვა, ნ.ც–ძის, ა.მ–ვას და ო.რ–ას წინააღმდეგ, ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის, სესხის ხელშეკრულებისა და აუქციონის შედეგების ბათილად ცნობის თაობაზე მ.ბ–ძის სარჩელთან დაკავშირებული დავის დასრულებამდე იმ საფუძვლით, რომ შუამდგომლობა საქმის წარმოების შეჩერების თაობაზე იყო დაუსაბუთებელი. ამასთან, სამოქალაქო კოდექსის 312-ე მუხლის თანახმად, ქონებაზე მოპასუხის საკუთრების უფლება იყო პრეზუმირებული და რომ ვინდიკაციური მოთხოვნის განხილვა სხვა დავის გადაწყვეტამდე შეუძლებელს არ წარმოადგენდა. შესაბამისად, პალატამ აღნიშნა, რომ განსახილველ შემთხვევაში, უკვე არსებობდა იმავე საკითხზე (საქმის წარმოების შეჩერებაზე) კანონიერ ძალაში შესული სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება (განჩინება) და არ არსებობდა ხელვაჩაურის რაიონული სასამართლოს 2024 წლის 04 ნოემბრის იმ საოქმო განჩინების გაუქმების საფუძველი, რომლითაც არ დაკმაყოფილდა მოპასუხე მ.ბ–ძის შუამდგომლობა საქმის წარმოების შეჩერებაზე.

5.7. სააპელაციო პალატამ ასევე დაუსაბუთებლად მიიჩნია აპელანტის შედავება ხელვაჩაურის რაიონული სასამართლოს 2024 წლის 15 ოქტომბრის მოსამზადებელი სხდომის იმ საოქმო განჩინებების გაუქმების თაობაზე, რომლითაც არ დაკმაყოფილდა მოპასუხე მ.ბ–ძის შუამდგომლობა მოწმეთა დაკითხვის თაობაზე, N173260721002 სისხლის სამართლის საქმეზე თანდართული მოწმეთა ჩვენების გამოთხოვის თაობაზე. აღნიშნულთან მიმართებით პალატამ განმარტა, რომ განსახილველი დავის საგანს წარმოადგენდა უძრავი ქონების რეგისტრირებული მესაკუთრის მოთხოვნა მოპასუხეთა უკანონო მფლობელობიდან ქონების გამოთხოვის თაობაზე. მოპასუხე არცერთ ეტაპზე შედავებია, იმ ფაქტს, უძრავი ქონების მფლობელობის უფლება მოსარჩელისაგან არ მიუღია. ამდენად, პალატის აზრით, სხვა პირთან (ი.დ–თან) შეთანხმებით ქონების მფლობელობის ფაქტზე მოწმეთა ჩვენებებსა და N173260721002 სისხლის სამართლის საქმეზე თანდართულ მოწმეთა ჩვენებს საქმისათვის მნიშვნელობა ვერ ექნებოდა და მათ სასამართლო შეფასებას ვერ მისცემდა, რაც ადასტურებდა, რომ ამ შუამდგომლობათა დაუკმაყოფილებლობით სასამართლოს მხრიდან საპროცესო მოთხოვნების დარღვევას ადგილი არ ჰქონია. სააპელაციო პალატამ ასევე არ გაიზიარა აპელანტის შედავება 2024 წლის 15 ოქტომბრის მოსამზადებელი სხდომის იმ საოქმო განჩინებების გაუქმების თაობაზე, რომლითაც არ დაკმაყოფილდა მოპასუხე მ.ბ–ძის შუამდგომლობა სხდომის გადადების თაობაზე და მოსამზადებელი სხდომა გადაიზარდა მთავარ სხდომაში. ამ მიმართებით პალატამ განმარტა, რომ ნ.ც–ძის სარჩელი უკანონო მფლობელობიდან უძრავი ნივთის გამოთხოვის თაობაზე, ჯერ კიდევ 2020 წლის სექტემბრიდან იმყოფებოდა სასამართლოს წარმოებაში, რის გამოც პალატას მიიჩნია, რომ 2024 წლის 14 სექტემბრის შუამდგომლობა სხდომის გადადების თაობაზე პროცესის კიდევ მეტად გაჭიანურებას გამოიწვევდა, რის გამოც 2024 წლის 15 ოქტომბრის საოქმო განჩინება, რომლითაც მ.ბ–ძის შუამდგომლობა სხდომის გადადების თაობაზე არ დაკმაყოფილდა და მოსამზადებელი სხდომა გადაიზარდა მთავარ სხდომაში მიჩნეულ იქნა კანონშესაბამისად. სააპელაციო პალატამ ასევე არ გაიზიარა აპელანტის შედავება ხელვაჩაურის რაიონული სასამართლოს 2024 წლის 30 ოქტომბრის იმ საოქმო განჩინების უკანონობასთან დაკავშირებით, რომლითაც არ დაკმაყოფილდა მისი შუამდგომლობა დაზუსტებული შესაგებელის მიღებაზე. ეს დასკვნა დაემყარა იმ გარემოებას, რომ მოპასუხემ შესაგებელი, ჯერ კიდევ 2022 წლის 04 ნოემბერს წარადგინა, ხოლო 2024 წლის 30 ოქტომბერს დაზუსტებული შესაგებლის წარდგენა ეწინააღმდეგებოდა საპროცესო კოდექსის 201-ე მუხლის დანაწესს, რაც გამორიცხავდა ხელვაჩაურის რაიონული სასამართლოს 2024 წლის 30 ოქტომბრის იმ საოქმო განჩინების გაუქმებას, რომლითაც არ დაკმაყოფილდა შუამდგომლობა დაზუსტებული შესაგებელის მიღების თაობაზე.

5.8. ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2025 წლის 12 მარტის განჩინება, საკასაციო წესით, გაასაჩივრეს მ.ბ–ძემ, ს.ტ–ძემ, თ.ტ–ძემ, ა.ტ–ძემ და ლ.ტ–ძემ.

6. I კასატორის მოთხოვნა და საფუძვლები:

6.1. I კასატორი - მ.ბ–ძე, უთითებს, რომ ქვემდგომმა ინსტანციის სასამართლოებმა ისე დააკმაყოფილეს ვინდიკაციური სარჩელი, რომ მხედველობაში არ მიიღეს მოპასუხის მტკიცება ნ.ც–ძის მიერ საკუთრების უკანონო მოპოვებასთან მიმართებით. მ.ბ–ძე სასამართლოში სადავოდ ხდიდა არა მხოლოდ მისი მართლზომიერი მფლობელობის ფაქტს, არამედ იმას, რომ მოსარჩელემ იცოდა, რომ სადავო უძრავი ქონება არ ეკუთვნოდა ო.რ–ასა და ა.მ–ვას, რადგან მათი უფლების დამდგენი დოკუმენტი ბათილად იყო ცნობილი სასამართლოს მიერ. მეტიც, კასატორი ამტკიცებს, რომ მოსარჩელემ ქონება დაირეგისტრირა დოკუმენტის შინაარსის გაყალბების გზით (ფიქტიური ვალის აღიარების ხელწერილის საფუძველზე), რომ არა ეს ხელწერილი, შეუძლებელი იქნებოდა იძულებითი აუქციონის ჩატარება და მოსარჩელე სადავო უძრავი ქონების საკუთარ სახელზე დარეგისტრირებას ვერ მოახერხებდა.

6.2. კასატორი უთითებს, რომ გასაჩივრებული განჩინება ემყარება მტკიცებულებებს, რომელთა სამართლებრივი ძალაც გაუქმებულია, კერძოდ, მხარე უთითებს, რომ ხელვაჩაურის გამგეობის 2017 წლის 2 თებერვლის გადაწყვეტილება, რომელზეც ნაწილობრივ იყო დამყარებული მოსარჩელის საკუთრების უფლება გაუქმებულია ხელვაჩაურის სასამართლოს 2017 წლის 30 ნოემბრის, კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით, ამასთან მიმდინარეობს დავა ო.რ–ასა და ა.მ–ვას შორის დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის მოთხოვნით, აგრეთვე სამართლებრივი დავის საგანია აღსრულების ეროვნული ბიუროს ქმედებები და მის მიერ გამოცემული განკარგულება, ასევე მის საფუძველზე ჩატარებული აუქციონის კანონიერება. ხსენებული გარემოებები სასამართლოს არ მიუღია მხედველობაში, რაც ცხადყოფს, რომ გასაჩივრებული განჩინება დაუსაბუთებელი და უკანონოა.

6.3. კასატორი ამტკიცებს, რომ სასამართლომ მხედველობაში არ მიიღო მხარეთა შორის 2024 წლის 17 აპრილს გაფორმებული შეთანხმება, რომლითაც სადავო სახლის კასატორისთვის სიმბოლურ ფასად - 9 000 ლარად, გადაცემის ვალდებულება შეთანხმდა. მისივე აზრით, სასამართლომ მხედველობაში არ მიიღო არასრულწლოვანი ბავშვების ინტერესები, რომლებიც სადავო უძრავ ქონებაში 2014 წლიდან მართლზომიერად ცხოვრობენ სოციალურად დაუცველ დედასთან (მ.ბ–ძე) ერთად, რაც არღვევს როგორც ეროვნულ, ასევე საერთაშორისო სამართლის ნორმებს. მართლზომიერი მფლობელობის ფაქტის დასადასტურებლად, კასატორი ასევე აცხადებს, რომ სისხლის სამართლის საქმეზე თანდართული მასალებით, მოწმეთა ჩვენებით, ხელვაჩაურის რაიონული სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით და სარჩელზე თანდართული სხვა მტკიცებულებებით ერთობლიობაში დასტურდება, რომ მ.ბ–ძემ აღნიშნული 54.22 კვ. მ საცხოვრებელი ფართი ი.დ–ისგან მიიღო შავი კარკასის მდგომარეობით, სახლში არ იყო წყალი და გათბობა, მ.ბ–ძემ საცხოვრებელი ფართი გადააკეთა და გაარემონტა, რის შედეგადაც არა მხოლოდ გაიზარდა ბინის ფართობი, არამედ გაუმჯობესდა მისი ვიზუალური მდგომარეობა.

6.4. კასატორი აცხადებს, რომ სასამართლომ დაარღვია მხარეთა ინფორმირებულობისა და შეჯიბრებითობის პრინციპები, რადგან საქმე ზეპირი მოსმენის გარეშე განიხილა ისე, რომ მოპასუხეთა წარმომადგენელს წინასწარ ამგვარი შეტყობინება არ მიუღია, ასევე არ მომხდარა სასამართლოს სხდომის ოქმის შედგენა, რითიც შეიზღუდა კასატორის უფლება საქმის ზეპირი მოსმენის შესახებ. კასატორის მტკიცებით, საქმე განხილულია მიკერძოებულად, რადგან გასაჩივრებული განჩინების მიღება მოხდა მოსამართლე ი.მ–ის მიერ, რომელმაც მანამდე პირველი ინსტანციის სასამართლოს 2023 წლის 4 მაისის განჩინება (საქმის წარმოების შეჩერების შესახებ) დაუსაბუთებლად გააუქმა და პასუხი არ გასცა მ.ბ–ძის შუამდგომლობას დამატებითი გადაწყვეტილების მიღების თაობაზე.

6.5. კასატორი ასაჩივრებს შედეგ წინმსწრებ შუალედურ განჩინებებს: ხელვაჩაურის რაიონული სასამართლოს 2024 წლის 15 ოქტომბრის მოსამზადებელი სხდომის საოქმო განჩინება, რომლითაც არ დაკმაყოფილდა მოპასუხე მ.ბ–ძის შუამდგომლობა სხდომის გადადების თაობაზე იმ მოტივით, რომ მას სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული განჩინება არ ჰქონდა მიღებული, საქმეში ჩართული ადვოკატის გარდაცვალების გამო, ასევე მოპასუხეს არ ჰქონდა შესაძლებლობა ადეკვატურად დაეცვა თავი წარდგენილი სამართლებრივი მოთხოვნებისგან, რის გამოც სხდომა უნდა გადადებულიყო. მ.ბ–ძე აგრეთვე ასაჩივრებს წინმსწრებ განჩინებას მოწმეთა დაკითხვაზე უარის თქმის თაობაზე, N173260721002 სისხლის სამართლის საქმეზე თანდართული მოწმეთა ჩვენების გამოთხოვაზე უარის თქმის თაობაზე და განჩინებას რომლითაც მოსამზადებელი სხდომა გადაიზარდა მთავარ სხდომაში. ამ განჩინების უკანონობასთან მიმართებით კასატორი მიიჩნევს, რომ მოწმეთა დაკითხვისა და სისხლისსამართლის საქმიდან მტკიცებულებების გამოთხოვაზე უარის თქმით შეეზღუდა სამართლიანი სასამართლოს უფლება, რადგან ხსენებული მტკიცებულებები უთუოდ დაადასტურებდა მოსარჩელის საკუთრების უფლების ნაკლს. ამ არგუმენტზე დაყრდნობით, კასატორი ასევე უთითებს, რომ არასწორია სააპელაციო პალატის დასკვნა, რომ მას არ წარმოუდგენია შესაბამისი მტკიცებულება მართლზომიერ მფლობელობის დასადასტურებლად, ვინაიდან მას ამგვარი მტკიცებულებების წარმოდგენის შესაძლებლობა, თავად სასამართლოს მიერ აღეკვეთა. კასატორი ასევე ასაჩივრებს ხელვაჩაურის რაიონული სასამართლოს 2024 წლის 04 ნოემბრის მთავარი სხდომის საოქმო განჩინებას, რომლითაც არ დაკმაყოფილდა მოპასუხე-მ.ბ–ძის შუამდგომლობა საქმის წარმოების შეჩერებაზე. ამ მიმართებით კასატორი უთითებს, რომ 2024 წლის 4 ნოემბერს დაყენებული შუამდგომლობა ეფუძნებოდა ახალ გარემოებას - 2024 წლის 30 ოქტომბერს წარმოებაში მიღებულ ადმინისტრაციულ სარჩელს, რომლის შესახებ სასამართლოს 2023 წლის მაისში ფაქტობრივად არ ჰქონდა ინფორმაცია, რადგან ეს სამართლებრივი საფუძველი არ არსებობდა (წინა შემთხვევისგან განსხვავებით, ამჯერად მხარე ადმინისტრაციული წესით ხდიდა სადავოდ იმ დოკუმენტებს, რომელთაც მოსარჩელის საკუთრების უფლება ეფუძნებოდა). 2024 წლის 4 ნოემბერს გამართული სხდომის შესახებ კასატორი აცხადებს, რომ დაირღვა სამართლიანი სასამართლოს უფლება, რადგან ამ სხდომის ჩატარების თაობაზე მას წინასწარ შეტყობინება არ მიუღია, სხდომას დაესწრო თუმცა განმარტა, რომ არ არის ადვოკატი და თავს ვერ დაიცავდა, რის გამოც მითითებული სხდომა მხოლოდ მოსარჩელის უფლებების დაცვას ემსახურებოდა. კასატორი აგრეთვე პრეტენზიას გამოთქვამს 2024 წლის 4 ნოემბრის სხდომის ოქმის კანონიერებასთან დაკავშირებითაც და აცხადებს, რომ ამ დროს სასამართლოსთვის ცნობილი იყო, რომ სააპელაციო სასამართლოს 2024 წლის 16 იანვრის განჩინება არ იყო შესული კანონიერ ძალაში, ვინაიდან მხარეს წარდგენილი ჰქონდა დამატებითი განჩინების მიღების თაობაზე განცხადება, ამიტომ სასამართლოს უნდა გადაედო სხდომა სხვა დროისთვის.

6.6. საკასაციო საჩივრით მ.ბ–ძე შუამდგომლობს საქმისწარმოება შეჩერდეს ხელვაჩაურის რაიონული სასამართლოს მიერ N3-166/24 ადმინისტრაციულ საქმეზე საბოლოო გადაწყვეტილების მიღებამდე.

7. II კასატორების მოთხოვნა და საფუძვლები:

7.1. II კასატორები - ს.ტ–ძე, თ.ტ–ძე, ა.ტ–ძე, ლ.ტ–ძე (თანამოპასუხეები), განმარტავენ, რომ სააპელაციო სასამართლომ არასწორად მიიჩნია საქმისათვის მნიშვნელობის არმქონედ ის ფაქტი, რომ არასრულწლოვნები ს., თ., ა. და ლ.ტ–ძეები, 2014 წლიდან დღემდე ცხოვრობენ ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის, სოფელ ........., (ს/კ ........). არასრულწლოვანთა განმარტებით, ისინი იცნობენ მოსარჩელეს ნ.ც–ძეს იმ პერიოდიდან, როდესაც ის წარმოადგენდა კერძო დაცვის სამსახურის თანამშრომელს, რასაც სხდომის ოქმში ადასტურებს მოსარჩელე ნ.ც–ძეც. სადავო უძრავი ნივთი არასრულწლოვანების ერთადერთ საცხოვრისს წარმოადგენს. ეს ინფორმაცია, ჯერ კიდევ 2022 წლის 5 აგვისტოს გამოცხადებულ აუქციონზე ქონების შეძენისას იყო ცნობილი მოსარჩელე ნ.ც–ძისთვის. კასატორები უთითებენ საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკაზე (ას-189-182-2013) და აცხადებენ, რომ შემძენს ტვირთად აწევს არა ყოველგვარი უზუსტო მონაცემის ცოდნა, არამედ მხოლოდ ისეთის, რაც ეჭვის ქვეშ აყენებს უფლების შეძენის ნამდვილობას. მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელემ თავიდანვე იცოდა უძრავ ქონებაზე დავის არსებობის შესახებ, ამდენად, კასატორთა მტკიცებით, სასამართლომ უნდა გაითვალისწინოს არასრულწლოვანთა საუკეთესო ინტერესები და საკასაციო საჩივრის დაკმაყოფილებით, უნდა მიიღოს სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის გადაწყვეტილება, რათა არასრულწლოვნები არ დაზარალდნენ და არ დარჩნენ საცხოვრისის გარეშე.

7.2. კასატორთა მტკიცებით, საწინააღმდეგო შინაარსის გადაწყვეტილების მიღება უხეშად დაარღვევს არასრულწლოვანთა საუკეთესო ინტერესებსა და მათ საკუთრების უფლებას, რომელიც გარანტირებულია, როგორც საქართველოს კონსტიტუციით, ასევე ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციით.

7.3. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2025 წლის 30 მაისის განჩინებით მ.ბ–ძის, ს.ტ–ძის, თ.ტ–ძის, ა.ტ–ძისა და ლ.ტ–ძის საკასაციო საჩივრები, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით, წარმოებაში იქნა მიღებული დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

8. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილით გათვალისწინებული ნორმის დანაწესით, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას ან/და მის დამატებით ოქმს/ოქმებს და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრები არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით.

9. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. კასატორებს, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

10. განსახილველ შემთხვევაში, საკასაციო სასამართლოს შეფასების საგანია მოპასუხეთა უკანონო მფლობელობიდან მოსარჩელის კუთვნილი უძრავი ქონების გამოთხოვა.

11. ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალში საკუთრების უფლება ფართოდაა განმარტებული და იგი მოიცავს მთელ რიგ ქონებრივ/ფულად უფლებებს, რომელიც საკუთრებიდან გამომდინარეობს. ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ საქმეში RYSOVSKYY v. UKRAINE განმარტა, რომ როდესაც სასწორზე დევს საზოგადოებრივი ინტერესი, განსაკუთრებით, როდესაც საქმე ეხება ადამიანის ფუნდამენტურ უფლებებს, როგორიცაა მაგალითად საკუთრების უფლება, საჯარო ხელისუფლება უნდა მოქმედებდეს კეთილსინდისიერების ფარგლებში, სათანადოდ და, რაც მთავარია, შესაბამისად (RYSOVSKYY v. UKRAINE, 2012).

12. ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ საქმეში – მარქსი ბელგიის წინააღმდეგ განმარტა: „იმის აღიარებით, რომ ყოველ ადამიანს აქვს თავისი საკუთრებით (ქონებით) შეუფერხებელი სარგებლობის უფლება, მუხლი პირველი არსებითად უზრუნველყოფს საკუთრების უფლებას. ეს არის სრულიად ცხადი წარმოდგენა, რომელსაც ტოვებს სიტყვები „საკუთრება“ და „საკუთრების გამოყენება“(მარქსი ბელგიის წინააღმდეგ, ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილება განაცხ. №6833/74, სტრასბურგი, 1979 წლის 13 ივნისი).

13. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ სამოქალაქო კოდექსის 170-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, მესაკუთრეს შეუძლია, კანონისმიერი ან სხვაგვარი, კერძოდ, სახელშეკრულებო შებოჭვის ფარგლებში თავისუფლად ფლობდეს და სარგებლობდეს ქონებით (ნივთით), არ დაუშვას სხვა პირთა მიერ ამ ქონებით სარგებლობა, განკარგოს იგი, თუკი ამით არ ილახება მეზობლების ან სხვა მესამე პირთა უფლებები, ანდა, თუ ეს მოქმედება არ წარმოადგენს უფლების ბოროტად გამოყენებას.

14. ამავე კოდექსის 172-ე მუხლის პირველი ნაწილით კი განსაზღვრულია, რომ მესაკუთრეს შეუძლია, მფლობელს მოსთხოვოს ნივთის უკან დაბრუნება, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა მფლობელს ჰქონდა ამ ნივთის ფლობის უფლება.

15. შესაბამისად, არამფლობელი მესაკუთრის მიერ უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვის მართლზომიერებისთვის უნდა არსებობდეს შემდეგი წინაპირობები: ა) მოსარჩელე უნდა იყოს მესაკუთრე, ბ) მოპასუხე უნდა იყოს ნივთის მფლობელი და გ) მოპასუხეს არ უნდა ჰქონდეს ამ ნივთის ფლობის უფლება (იხ. სუსგ-ები. №ას-1318-2019, 1.11.2019 წ., პ. 19.; №ას-1400-2024 6.12.2024წ.; №ას-789-2023, 29.09.2023წ.; №ას-1005-2013, 3.10.2023წ.; №ას-1004-2023, 3.10.2023წ.; №ას-766-2023, 05.10.2023წ.; №ას-1146-2023, 11.10.2023წ.; №997-2023, 25.10.2023წ.;№ ას-1095-2024 18.11.2024წ.; №ას-1246-2023 8.11.2024წ.).

16. სამოქალაქო კოდექსის 168-ე მუხლის თანახმად, მესაკუთრის პრეტენზიის გამო, ნივთის მფლობელობა წყდება, თუ მესაკუთრე მფლობელს წაუყენებს დასაბუთებულ პრეტენზიას. ამდენად, უნდა გამოიკვეთოს სამოქალაქო კოდექსის 172-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული სამართლებრივი შედეგის განმაპირობებელი ყველა წინაპირობა, რათა მოსარჩელეს უფლება ჰქონდეს, ნივთის მისთვის გადაცემა მოითხოვოს (სუსგ 03.02.2021წ. საქმე №ას-136-2019, 29.01.2021წ. საქმე №ას-1437-2020, 12.12.2016წ. №ას-1043-1004-2016).

17. მოცემულ შემთხვევაში, დადგენილია, რომ სადავო უძრავი ნივთის მესაკუთრედ საჯარო რეესტრში ირიცხება მოსარჩელე - ნ.ც–ძე (ტომი I, ს.ფ. 13-15), თუმცა ფაქტობრივად ქონება მოპასუხეთა მფლობელობაშია. აღნიშნულის საწინააღმდეგოდ მოპასუხეების მოთხოვნის შემწყვეტ შესაგებელში მითითებულია, რომ მოპასუხე, როგორც სოციალურად დაუცველი პირი, მის არასრულწლოვან შვილებთან ერთად, მართლზომიერად ცხოვრობს სადავო ბინაში. მართლზომიერი მფლობელობის ფაქტს მოპასუხე ერთი მხრივ, ამყარებს მოსარჩელის მიერ საკუთრების უფლების უკანონო გზით მოპოვებას, ხოლო მეორე მხრივ, მიუთითებს მოპასუხის მამასა და სახლის თავდაპირველ მესაკუთრეს/მფლობელს შორის, რჩენის სანაცვლოდ, უძრავი ქონების დათმობის შესახებ შეთანხმებაზე.

18. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობა ითვალისწინებს სადავო გარემოებების მტკიცების გარკვეულ სტანდარტს. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული მოთხოვნები, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები. ამავე კოდექსის 102-ე მუხლის პირველი და მეორე ნაწილების მიხედვით, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. ამ გარემოებათა დამტკიცება შეიძლება თვით მხარეთა (მესამე პირთა) ახსნა-განმარტებით, მოწმეთა ჩვენებით, ფაქტების კონსტატაციის მასალებით, წერილობითი თუ ნივთიერი მტკიცებულებებითა და ექსპერტთა დასკვნებით.

19. დასახელებული ნორმების თანახმად, სამოქალაქო პროცესში მხარეები ვალდებული არიან, სათანადო მტკიცებულებების წარდგენის გზით დაადასტურონ მათი პოზიციის გასამყარებლად მითითებული გარემოებების არსებობა. კანონით გათვალისწინებული შემთხვევების გარდა, რომელიც ადგენს მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთის განაწილების სპეციფიკურ წესს, მოსარჩელეს ევალება სასარჩელო განცხადებაში ასახული ფაქტების მტკიცება, ხოლო მოპასუხე მოვალეა, სარჩელისაგან თავდაცვის მიზნით, ქმედითად უარყოს მოსარჩელის არგუმენტები, წარადგინოს იმგვარი მტკიცებულებები, რომლებიც გააქარწყლებს მოსარჩელის მიერ დასახელებულ ფაქტებს. წინააღმდეგ შემთხვევაში მხოლოდ მოპასუხის ზეპირი განმარტება მოსარჩელის პოზიციას ვერ გადაწონის და მხარისათვის არახელსაყრელ მატერიალურ-სამართლებრივ შედეგს გამოიწვევს.

20. საკასაციო პალატა I კასატორს განუმარტავს, რომ მოხმობილი სამართლებრივი ნორმების შესაბამისად, უძრავი ნივთის ფლობის სამართლებრივი საფუძვლის არსებობა სწორედ მოპასუხე მხარის მტკიცების საგანში შემავალ გარემოებას წარმოადგენს. ამასთან, მყარად დამკვიდრებული პრაქტიკის თანახმად, მართლზომიერი მფლობელია პირი, რომელიც სამართლებრივი საფუძვლით ახორციელებს ნივთის მიმართ ფაქტობრივ ბატონობას. მაშასადამე, მართლზომიერი მფლობელობა მიუთითებს ობიექტურად არსებულ ფაქტორებზე, რაც ვლინდება მფლობელობის სამართლებრივი საფუძვლის არსებობაში (იხ. სუსგ. საქმე №ას-1574-2019, 28.04. 2020 წელი). საკასაციო პალატა საქმეზე წარმოდგენილი მასალების, მხარეთა ახსნა-განმარტებებისა და სადავო ფაქტობრივი გარემოებების სიღრმისეული შესწავლის შედეგად მიიჩნევს, რომ მ.ბ–ძის მიერ მართლზომიერი მფლობელობის სამტკიცებლად ვერ გამოდგება ის გარემოება, რომ სადავო უძრავი ქონება უკანონოდ გასხვისდა მოსარჩელეზე. როგორც ეს ქვემდგომმა ინსტანციის სასამართლოებმაც მართებულად განმარტეს, მიუხედავად მოსარჩელის საკუთრების უფლების კანონიერებისა, იმ პირობებში, როდესაც აღძრულია ვინდიკაციური სარჩელი და მოსარჩელეს, საკუთრების უფლების დასადასტურებლად, წარმოდგენილი აქვს ამონაწერი საჯარო რეესტრიდან, რომლის მიმართაც სამოქალაქო კოდექსის 312-ე მუხლი ნამდვილობისა და სისრულის პრეზუმფციას ადგენს, მოსარჩელის მიერ საკუთრების უფლების მოპოვების კანონიერების შემოწმება სცდება, განსახილველი საქმის დავის საგანს. ამასთან, როდესაც საქმის მასალებით არ დგინდება საჯარო რეესტრის ჩანაწერის უზუსტობა, მოპასუხის აპელირება, სადავო ქონებაზე საკუთრების უფლების არაკეთილსინდისიერად და უკანონოდ მოპოვების შესახებ, მოკლებულია ყოველგვარ ფაქტობრივ და სამართლებრივ დასაბუთებას და ხსენებული არ წარმოადგენს ვინდიკაციური სარჩელის ფარგლებში საკვლევ გარემოებას. ზემოაღნიშნული არგუმენტი პალატის შეფასებით, განსახილველ დავაში არ არის რელევანტური და არ ადასტურებს მოპასუხის მტკიცების საგანში შემავალ სადავო ფაქტობრივ გარემოებას - უძრავი ქონების მართლზომიერად ფლობის შესახებ (იხ. სუსგ საქმე №ას-183-183-2018, 23 ივნისი, 2025 წ.). მეტიც, სამოქალაქო კოდექსის 168-ე მუხლის თანახმად, მესაკუთრის პრეტენზიის გამო, ნივთის მფლობელობა წყდება, თუ მესაკუთრე მფლობელს წაუყენებს დასაბუთებულ პრეტენზიას. ამდენად, რადგანაც განსახილველ შემთხვევაში, განხორციელებულია სამოქალაქო კოდექსის 172-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული სამართლებრივი შედეგის განმაპირობებელი ყველა ფაქტობრივი წინაპირობა, მოსარჩელეს უფლება ჰქონდა, მფლობელობის შეწყვეტა და ნივთის გადაცემა მოიეთხოვა (იხ. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2019 წლის 27 დეკემბრის საქმე Nას-887-2019, განჩინება). ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა დადასტურებულად მიიჩნევს მოპასუხეების უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვის წინაპირობების არსებობას.

21. საკასაციო სასამართლო მხარეს დამატებით განუმარტავს, რომ მართლზომიერ მფლობელად მიიჩნევა პირი, რომელიც სამართლებრივ საფუძველზე ახორციელებს ნივთზე ფაქტობრივ ბატონობას, რისი დამადასტურებელი მტკიცებულებაც კასატორს სასამართლოში საქმის განხილვის არცერთ ეტაპზე არ წარუდგენია. პალატა ხაზგასმით აღნიშნავს, რომ მართლზომიერი მფლობელია მესაკუთრე და ის პირები, რომელთა მფლობელობა მესაკუთრის მფლობელობიდანაა წარმოქმნილი. ნივთის მართლზომიერი მფლობელობა ვრცელდება მანამ, სანამ არსებობს მართლზომიერების სამართლებრივი საფუძველი (იხ. სუსგ. №ას-153 -2025, 2025 წელი, 30 აპრილი). მხოლოდ ის გარემოება, რომ სადავო ქონება მის ერთადერთ საცხოვრისს წარმოადგენს, არ არის საკმარისი მტკიცებულება საიმისოდ, რომ შეაფერხოს სასარჩელო მოთხოვნის განხორციელება ან საერთოდ გამორიცხოს მისი დაკმაყოფილება (იხ. სუსგ საქმე №ას-1578-2022, 26 იანვარი, 2023; №ას-709-2022, 30 სექტემბერი, 2022 წ.; №ას-870-2021, 6 ივლისი, 2022 წ.; №ას-509-2020, 31 ივლისი, 2022 წ.;№ ას- 1326-2021, 13 აპრილი, 2022 წ.; № ას-5-2022, 28 მარტი, 2022 წ.; № ას-1377-2021, 23 მარტი, 2022 წ.)

22. ზემოაღნიშნულის შესაბამისად, პალატა ასკვნის, რომ მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელე, რომელიც ითხოვს უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვას, წარმოადგენს სადავო უძრავი ნივთის მესაკუთრეს, რაც დადასტურებულია ამონაწერით საჯარო რეესტრიდან, რომლის მიმართაც, სამოქალაქო კოდექსის 312-ე მუხლის თანახმად, მოქმედებს უტყუარობისა და სისრულის პრეზუმფცია, ე.ი. რეესტრის ჩანაწერები მიიჩნევა სწორად, ვიდრე არ დამტკიცდება მათი უზუსტობა. ასევე, დადგენილია, რომ მოპასუხეები არიან სადავო უძრავი ქონების მფლობელი, რომლებმაც, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 და 102-ე მუხლების შესაბამისად, ვერ შეძლეს საკუთარი წილი მტკიცების ტვირთის რეალიზება და სასამართლოსათვის იმ მტკიცებულებების წარდგენა, რომლითაც დადასტურდებოდა სადავო ნივთზე მათი მფლობელობის მართლზომიერება. შესაბამისად, გასაჩივრებული განჩინება კანონიერია და არ არსებობს მისი გაუქმების ფაქტობრივ-სამართლებრივი საფუძვლები.

23. საკასაციო პალატა, ასევე არ იზიარებს მეორე კასატორების პრეტენზიას და განმარტავს, რომ გასაჩივრებული განჩინების გაუქმების საფუძვლად ვერ გამოდგება იმ გარემოებაზე მითითებაც, რომ მეორე კასატორები არასრულწლოვნები არიან და სხვა საცხოვრებელი ან დროებითი თავშესაფარი არ გააჩნიათ. აღნიშნული მოსაზრება ვერ მიიჩნევა ისეთ კვალიფიციურ საკასაციო შედავებად, რომელიც სადავო ქონებაზე კასატორთა მფლობელობას გაამართლებდა და გამორიცხავდა ვინდიკაციური სარჩელის დაკმაყოფილების შესაძლებლობას. საკითხისადმი ამგვარი მიდგომა იმითაა დასაბუთებული, რომ მესაკუთრის ინტერესი, არ დაუშვას სხვა პირის მიერ ქონების უკანონოდ სარგებლობა, აღემატება მფლობელის ინტერესს, რომელიც ნივთზე ფაქტობრივი ბატონობის საფუძვლიანობას ვერ ადასტურებს (შდრ. სუსგ: №ას-1315-2018, 2019 წლის 31 იანვრის განჩინება). სხვაგვარად, წინააღმდეგობა შეიქმნება „საკუთრების მშვიდობიანი სარგებლობის უფლების“ პრინციპთანაც, რაც ევროკონვენციის დამატებითი ოქმის პირველი მუხლით მესაკუთრის მიერ ქონების საკუთარი შეხედულებისამებრ განკარგვის უფლებას გარანტირებულს ხდის. გარდა ამისა, საწინააღმდეგო შემთხვევაში, შეუსაბამობა გამოიკვეთება მოქმედ ეროვნულ კანონმდებლობასთან, რომლითაც საკუთრებით სარგებლობის თაობაზე მესაკუთრის უფლება აღიარებულია და მფლობელს მესაკუთრის პირისპირ უპირატესობა მხოლოდ მაშინ შეიძლება მიენიჭოს, თუკი მისი მფლობელობა მართლზომიერად იქნება მიჩნეული (სსკ-ის 159-ე და 162-ე მუხლები).

24. საკასაციო პალატა მითითებულ შედავებასთან დაკავშირებით დასძენს, რომ არასრულწლოვანთა საუკეთესო ინტერესების გათვალისწინებასა და დაცვას უდიდესი მნიშვნელობა ენიჭება. ამასთან, არასრულწლოვანი ბავშვების ინტერესების ჯეროვანი დაცვა, უპირველესად, მათ კანონიერ წარმომადგენლებს ევალებათ [ბავშვის უფლებების შესახებ კონვენციის 27.2 მუხლი: მშობელს (მშობლებს) ან ბავშვის აღმზრდელ სხვა პირებს აკისრიათ ძირითადი პასუხისმგებლობა იმისათვის, რომ თავიანთი შესაძლებლობებისა და ფინანსური საშუალებების ფარგლებში უზრუნველყონ ბავშვის განვითარებისათვის საჭირო ცხოვრების პირობები. სამოქალაქო კოდექსის 1198.1 მუხლი: მშობლები უფლებამოსილი და ვალდებული არიან, აღზარდონ თავიანთი შვილები, იზრუნონ მათი ფიზიკური, გონებრივი, სულიერი და სოციალური განვითარებისათვის, აღზარდონ ისინი საზოგადოების ღირსეულ წევრებად, მათი ინტერესების უპირატესი გათვალისწინებით] (შდრ. იხ. სუსგ საქმე №ას-1191-2021, 14 თებერვალი, 2022 წელი). საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს განმარტებით, იმისათვის, რომ პირმა შეძლოს საკუთრების უფლებით პრაქტიკული სარგებლობა, არ არის საკმარისი მისთვის აბსტრაქტული საკუთრებითი გარანტიის მინიჭება. მან ასევე უნდა ისარგებლოს იმგვარი სამოქალაქო, კერძოსამართლებრივი წესრიგით, რომელიც შესაძლებელს გახდის საკუთრების უფლებით შეუფერხებელ სარგებლობას და, შესაბამისად, სამოქალაქო ბრუნვის განვითარებას (იხ. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს პლენუმის 2012 წლის 26 ივნისის №3/1/512 გადაწყვეტილება საქმეზე „დანიის მოქალაქე ჰეიკე ქრონქვისტი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-33). საკუთრება უპირობოდ დაცული ფასეულობაა, იმის მიუხედავად, თუ რა ღირებულების მფლობელობაა სახეზე და რა სოციალური ტვირთის მატარებელია იგი (იხ. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2008 წლის 19 დეკემბრის N1/2/411 გადაწყვეტილება საქმეზე შპს „რუსენერგოსერვისი“, შპს „პატარა კახი“, სს „გორგოტა“, გივი აბალაკის ინდივიდუალური საწარმო „ფერმერი“ და შპს „ენერგია“ საქართველოს პარლამენტისა და საქართველოს ენერგეტიკის სამინისტროს წინააღმდეგ”, II-23). ამიტომ, პალატა ასკვნის, რომ საქმეში არსებული ფაქტობრივი გარემოებებიდან გამომდინარე, საკუთრების კონსტიტუციური უფლების შემზღუდველი გარემოება ვერ გახდება სადავო უძრავი ნივთის არასრულწლოვნების მიერ სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე ფლობა (შდრ. იხ. სუსგ საქმე №ას-1282-2021, 15.06.2022წ). შესაბამისად, არასრულწლოვნების უფლებაზე კასატორების მითითება ვინდიკაციური სარჩელის უარყოფის საფუძველს არ წარმოადგენს.

25. საკასაციო პალატა ასევე დაუსაბუთებლად მიიჩნევს მეორე კასატორთა საკასაციო საჩივარში განვითარებულ იმ მსჯელობასაც, რომ უძრავი ქონების მესაკუთრემ, სადავო უძრავი ქონების შეძენისას იცოდა, რომ სახლში არასრულწლოვნები ცხოვრობდნენ და ისინი დედასთან ერთად, დავობდნენ სადავო ქონების საკუთრების უფლების შესახებ. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ ამ არგუმენტის დასასაბუთებლად მოხმობილი სასამართლო პრაქტიკაც Nას-189-182-2013 ირელევანტურია განსახილველი დავის მიმართ ვინაიდან იგი შეეხება კეთილსინდისიერი შემძენისა და არამართლზომიერი გამსხვისებლის უფლებების დაცვის საკანონმდებლო მოწესრიგებას სამოქალაქო კოდექსის 312-ე და 185-ე მუხლების მიხედვით, რაც არ მიემართება არამართლზომიერი მფლობელობიდან უძრავი ქონების გამოთხოვის თაობაზე მოთხოვნებს.

26. რაც შეეხება I კასატორის პრეტენზიას საქმის წარმოების შეჩერების საფუძვლების არსებობის თაობაზე, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატა მიიჩნევს, რომ შუამდგომლობა მართებულად არ დაკმაყოფილდა სააპელაციო სასამართლოს მიერ და მისი დაკმაყოფილების საფუძვლები არც უზენაეს სასამართლოში არსებობს. ამ მიმართებით საკასაციო სასამართლო იზიარებს ქვედა ინსტანციის სასამართლოების მსჯელობას და მიიჩნევს, რომ არ არსებობს საქმის წარმოების შეჩერების სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 279-ე მუხლით გათვალისწინებული სასამართლოს ვალდებულების წარმომშობი საფუძვლები. მითითებული მუხლის „დ“ ქვეპუნქტის თანახმად, სასამართლო ვალდებულია შეაჩეროს საქმის წარმოება თუ საქმის განხილვა შეუძლებელია სხვა საქმის გადაწყვეტამდე, რომელიც განხილულ უნდა იქნეს სამოქალაქო სამართლის ან ადმინისტრაციული წესით. ნორმა საქმის წარმოების შეჩერების აუცილებლობას ითვალისწინებს ისეთ შემთხვევაში, როდესაც განსახილველი დავის გადაწყვეტას სამართლებრივად აფერხებს სხვა სამოქალაქო სამართლის ან ადმინისტრაციული წესით განსახილველი საქმის გადაწყვეტა. მოცემულ საქმეზე მოპასუხის მითითება, რომ მის მიერ წარდგენილი ადმინისტრაციული სარჩელით მოთხოვნილია იმ უფლების დამდგენი დოკუმენტის ბათილად ცნობა, რომლის საფუძველზეც სადავო ნივთი მოსარჩელის საკუთრებად აღირიცხა, არ წარმოადგენს განსახილველ ვინდიკაციურ სარჩელზე საქმის წარმოების შეჩერების საფუძველს, რადგან მოცემული საქმის განხილვა არ არის დამოკიდებული კასატორის მიერ მითითებული ადმინისტრაციული საქმის განხილვაზე. ამასთან, განსახილველ შემთხვევაში ირკვევა, რომ ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს 2024 წლის 16 იანვრის განჩინებით გაუქმდა, ხელვაჩაურის რაიონული სასამართლოს 2023 წლის 4 მაისის განჩინება, რომლითაც მ.ბ–ძის, ს.ტ–ძის, თ.ტ–ძის, ა.ტ–ძისა და ლ.ტ–ძის შუამდგომლობის საფუძველზე შეჩერდა მოცემული დავის განხილვა, ნ.ც–ძის, ა.მ–ვას და ო.რ–ას წინააღმდეგ, ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის, სესხის ხელშეკრულებისა და აუქციონის შედეგების ბათილად ცნობის თაობაზე მ.ბ–ძის სარჩელთან დაკავშირებული დავის დასრულებამდე იმ საფუძვლით, რომ შუამდგომლობა საქმის წარმოების შეჩერების თაობაზე იყო დაუსაბუთებელი. ამასთან, სამოქალაქო კოდექსის 312-ე მუხლის თანახმად, ქონებაზე მოპასუხის საკუთრების უფლება იყო პრეზუმირებული და რომ ვინდიკაციური მოთხოვნის განხილვა სხვა დავის გადაწყვეტამდე შეუძლებელს არ წარმოადგენდა. შესაბამისად, იმის გათვალისწინებით, რომ განსახილველ შემთხვევაში უკვე არსებობს იმავე საკითხზე (საქმის წარმოების შეჩერებაზე) კანონიერ ძალაში შესული სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება (განჩინება), საკასაციო სასამართლო სრულად იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას და მიიჩნევს, რომ არ არსებობს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 279-ე მუხლის „დ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებულ საქმის წარმოების შეჩერების წინაპირობა.

27. საკასაციო პალატა ასევე არ იზიარებს პირველი კასატორის მიერ წინმსწრები განჩინებების გაუქმების საფუძვლად მითითებულ იმ გარემოებებს, რომ მას არ მიეცა შესაძლებლობა ზეპირი მოსმენით განხილულ პროცესზე მიეღო მონაწილეობა, ასევე იმის შესახებ რომ რიგ შემთხვევებში მას არ მისვლია შეტყობინება სხდომის გამართვის შესახებ, ან არ მიეცა შესაძლებლობა უზრუნველეყო ადვოკატის მეშვეობით საკუთარი პოზიციის დაცვა. უპირველესად პალატა ყურადღებას მიაპყრობს იმ გარემოებას, რომ ნ.ც–ძის სარჩელი უკანონო მფლობელობიდან უძრავი ნივთის გამოთხოვის თაობაზე, ჯერ კიდევ 2020 წლის სექტემბრიდან იმყოფებოდა სასამართლოს წარმოებაში, რის გამოც გასაზიარებელია სააპელაციო პალატის მიერ გაკეთებული სამართლებრივი შეფასება, მასზედ, რომ 2024 წლის 14 სექტემბრის შუამდგომლობა სხდომის გადადების თაობაზე პროცესის კიდევ მეტად გაჭიანურებას გამოიწვევდა და არ არსებობდა წინმსწრები განჩინებების გაუქმების საფუძველი. ამ მიმართებით, საკასაციო პალატა მიუთითებს ერთ-ერთ პრეცედენტულ გადაწყვეტილებაზე, რომელშიც ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ განიხილა განმცხადებლის პრეტენზია ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის პირველი დამატებითი ოქმითა (საკუთრების უფლება) და კონვენციის მეექვსე მუხლით მინიჭებულ (სამართლიანი სასამართლოს უფლება) უფლებათა დარღვევასთან დაკავშირებით (იხ. Fredin v Sweden, 18.02.1991წ.,/განაცხადის №12033/86). განმცხადებლის პრეტენზია იმ არგუმენტს ეფუძნებოდა, რომ მას შეეზღუდა საქმის განხილვაში მონაწილეობის საპროცესოსამართლებრივი შესაძლებლობა, ხოლო სამოქალაქო უფლებათა სრულყოფილად რეალიზებისათვის, ყველასთვის ხელმისაწვდომი უნდა ყოფილიყო ზეპირი მოხსენებით წარდგომისა და, შესაბამისად, საქმის მხარეთა დასწრებით განხილვა. აღნიშნულ საქმეზე ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ დაადგინა, რომ ვინაიდან მატერიალური თვალსაზრისით, განმცხადებლის მოთხოვნა შეეხებოდა საკუთრების უფლებას, რომელიც სამართლებრივი ბუნებით „სამოქალაქო“ ხასიათისა იყო, ამიტომ კონვენციის მეექვსე მუხლით მინიჭებული უფლების დარღვევის საკითხიც სამოქალაქო ჭრილში უნდა განხილულიყო. ეს ყოველივე კი, ნათელს ჰფენდა იმას, რომ „წრფელი და ღრმააზროვანი“ კამათი (შეჯიბრება) მხარეთა შორის და საქმის განმხილველი სასამართლოს წინაშე, გადამწყვეტი იყო თითოეულის უფლებათა დასადგენად. თუმცა საკვანძო საკითხი, მოცემული დავის სწორად გადაწყვეტისათვის, სასამართლოს მოსაზრებით, სწორედ ის იყო, რომ „წრფელ და ღრმააზროვან“ ზეპირ განხილვაზე სავალდებულო მოთხოვნა არ ვრცელდებოდა ზემდგომ და საბოლოო ინსტანციის სასამართლოზე.

28. საკასაციო პალატა ასევე, არ იზიარებს ხელვაჩაურის რაიონული სასამართლოს 2024 წლის 15 ოქტომბრის მოსამზადებელი სხდომის იმ საოქმო განჩინებების გაუქმების თაობაზე მოთხოვნის კანონიერებასაც, რომლითაც არ დაკმაყოფილდა მოპასუხე მ.ბ–ძის შუამდგომლობა მოწმეთა დაკითხვის თაობაზე, N173260721002 სისხლის სამართლის საქმეზე თანდართული მოწმეთა ჩვენების გამოთხოვის თაობაზე. ამ მიმართებით საკასაციო სასამართლო იზიარებს გასაჩივრებული განჩინების დასკვნებს მასზედ, რომ განსახილველი დავის საგანია უძრავი ქონების რეგისტრირებული მესაკუთრის მოთხოვნა მოპასუხეთა უკანონო მფლობელობიდან ქონების გამოთხოვის თაობაზე. მოპასუხეს სადავო არ გაუხდია ის ფაქტი, რომ უძრავი ქონების მფლობელობის უფლება მოსარჩელისაგან არ მიუღია. ამდენად, სხვა პირთან (ი.დ–თან) შეთანხმებით ქონების მფლობელობის ფაქტზე მოწმეთა ჩვენებებსა და N173260721002 სისხლის სამართლის საქმეზე თანდართულ მოწმეთა ჩვენებს საქმისათვის მნიშვნელობა ვერ ექნებოდა და მათ სასამართლო შეფასებას ვერ მისცემდა, რაც ადასტურებს, რომ მოპასუხის შუამდგომლობა მართებულად არ დაკმაყოფილდა.

29. საკასაციო პალატა ასევე არ იზიარებს I კასატორის მითითებას სამართლიანი სასამართლოს უფლების დარღვევის თაობაზე, რომელიც სააპელაციო სასამართლოში საქმის ერთი და იმავე მოსამართლის მიერ სხვადასხვა დროს განხილვას მიემართება. საკასაციო სასამართლო მიუთითებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 29-ე მუხლზე და განმარტავს, რომ მითითებული ნორმა ადგენს შემდეგ წესს: ერთი და იგივე მოსამართლე ვერ მიიღებს მონაწილეობას ერთი და იგივე საქმის სხვადასხვა ინსტანციის სასამართლოში განხილვისას, ანუ მოსამართლეს ეკრძალება საქმის განხილვაში მონაწილეობა, თუ იგი ამ საქმის განხილვაში მონაწილეობდა სხვა ინსტანციის და არა იმავე ინსტანციის სასამართლოში. მოცემულ შემთხვევაში, საქმის მასალებით ირკვევა, რომ კასატორის მიერ მითითებულმა მოსამართლემ ორჯერ მიიღო მონაწილეობა ერთი და იგივე საქმის სააპელაციო სასამართლოში განხილვისას, რაც სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 29-ე მუხლის დარღვევას არ წარმოადგენს. ამდენად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი მატერიალური ან/და საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორები მიუთითებს რაიმე ისეთ დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

30. კასატორებმა ვერ დაასაბუთა, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასთან და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობაში მოდის.

31. ამასთან, საკასაციო საჩივრების განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით და არც იმ საფუძვლით, რომ საკასაციო სასამართლოს მსგავს საკითხზე ჯერ არ უმსჯელია და გადაწყვეტილება არ მიუღია. შესაბამისად, მოცემულ საქმეზე არ არსებობს ვარაუდი, რომ საკასაციო საჩივრების განხილვის შემთხვევაში მოსალოდნელია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს უკვე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება.

32. ამავდროულად, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ განსხვავდება საკასაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკისაგან, რომელთა ნაწილიც ასახულია წინამდებარე განჩინებაში.

33. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრები, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

34. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მეოთხე ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი. კასატორები გათავისუფლებული არიან სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ ბაჟის გადახდის ვალდებულებისგან.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 399-ე, 372-ე, 7.2-ე, 257.1-ე, 264.3-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. მ.ბ–ძის საკასაციო საჩივარი როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. ს.ტ–ძის, თ.ტ–ძის, ა.ტ–ძისა და ლ.ტ–ძის საკასაციო საჩივარი როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

3. მ.ბ–ძის შუამდგომლობა საქმის წარმოების შეჩერების თაობაზე არ დაკმაყოფილდეს;

4. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ამირან ძაბუნიძე

მოსამართლეები: ლაშა ქოჩიაშვილი

გოჩა ჯეირანაშვილი