დაუშვებლად იქნა ცნობილი

საქმე №ას-803-2025 6 მარტი, 2026 წელი,თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ამირან ძაბუნიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),მოსამართლეები: ლაშა ქოჩიაშვილი,გოჩა ჯეირანაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი მოსმენის გარეშე

I კასატორები - ა.რ., ო.რ. (მოპასუხეები)

მოწინააღმდეგე მხარე – რ.ი–ვი (მოსარჩელე)

II კასატორები - ზ.ი–ვი, უ.რ., თ.ი–ვი, ე.მ–ვი, ა.ი–ვი, ე.ი–ვა, გ.ი–ვი (პ.ნ. ........); გ.ი–ვი (პ.ნ. .......)

მოწინააღმდეგე მხარე – რ.ი–ვი (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2025 წლის 12 მარტის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების სრულად გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა (I კასატორები), გასაჩივრებული განჩინების სრულად გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღება (II კასატორები)

საკითხი, რომელზედაც მიღებულია განჩინება - საკასაციო საჩივრების დაუშვებლად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. სასარჩელო მოთხოვნა:

1.1. რ.ი–ვმა (შემდეგში: „მოსარჩელე“, „მოწინააღმდეგე მხარე“) სარჩელი აღძრა სასამართლოში, ზ.ი–ვის, თ.ი–ვის, გ.ი–ვას, ე.მ–ვის, ა.ი–ვის, ე.ი–ვას, გ.ი–ვის, უ.რ–ის (შემდეგში: „მოპასუხე“, „II კასატორები“), ა.რ–ისა და ო.რ–ის (შემდეგში: „მოპასუხე“, „I კასატორები“) მიმართ, უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვის თაობაზე.

2. სარჩელის საფუძვლები:

2.1. მოსარჩელის მამას - აწ გარდაცვლილ ი.ი–ს, საკუთრებაში ჰქონდა ქ. თბილისში, ......... ქუჩა №16-ში, №...........საკადასტრო კოდით რეგისტრირებული სახლი შემდეგი მონაცემებით: დაზუსტებული ფართობი 450 კვ.მ შენობა ნაგებობის ჩამონათვალი: №1 საერთო ფართით 485.13 კვ.მ (I სართული 239.72 კვ.მ; სარდაფების ფართი 233.80 კვ; 11.61 კვ.მ); №2 - საერთო ფართით - 85.87 კვ.მ, №-3 საერთო ფართით 4.09 კვ.მ. 2011 წლის 5 დეკემბერს, ი.ი–მა ჩუქების ხელშეკრულების საფუძველზე მოსარჩელეს საჩუქრად გადასცა შენობა-ნაგებობა №1-ის I სართულზე არსებული ფართი 177.37 კვ.მ და სარდაფები, ფართებით 5.73 კვ.მ და 11.61 კვ.მ.

2.2. 2012 წლის 30 მარტს ი.ი–მა, ჩუქების ხელშეკრულების საფუძველზე, ა.ი–ს გადასცა თავის საკუთრებაში არსებული ფართიდან, შენობა ნაგებობა №1-ის სართულზე არსებული ფართი 62.35 კვ.მ და სარდაფის ფართი 36.41 კვ.მ.

2.3. 2017 წლის 20 ოქტომბერს ი.ი–მა, ჩუქების ხელშეკრულების საფუძველზე, კვლავ მოსარჩელეს გადასცა მთლიანად მის საკუთრებაში დარჩენილი უძრავი ქონება და შესაბამისად, ქ. თბილისში, .......... მდებარე ბინის მესაკუთრეები გახდნენ რ.ი–ვი და ა.ი–ი.

2.4. მოსარჩელის საკუთრებაში არსებულ ფართში ი.ი–მა, მის სიცოცხლეში, დროებით საცხოვრებლად შეუშვა მოპასუხედ დასახელებული ნათესავები, რომლებსაც შემდეგ უნდა მოეძიებინათ ფართი და გადასულიყვნენ სადავო ბინიდან, რის გამოც ასევე, განხორციელდა მოპასუხეთა რეგისტრაცია მის ფართში.

2.5. მოსარჩელე მიუთითებდა, რომ ამჟამად თავად სჭირდება მისი კუთვნილი სახლი და არაერთხელ მიმართა მოპასუხეებს გამოეთავისუფლებინათ ის, თუმცა, აღნიშნული პირები არ აპირებენ ბინიდან გასვლას.

3. შესაგებლის საფუძვლები:

3.1. მოპასუხეებმა: თ.ი–ვმა, ე.მ–ვმა, ა.ი–ვამ, ე.ი–ვამ, გ.ი–ვამ და გ.ი–ვამ წარდგენილი შესაგებლით, სარჩელი არ ცნეს და მიუთითეს, რომ რ.ი–ვმა ჩუქების ხელშეკრულებით გადაიფორმა ი.ი–ის მთლიანი ქონება იმის მიუხედავად, რომ ყველა მემკვიდრეს თანაბრად ეკუთვნოდათ წილი ქონებიდან.

3.2. შესაგებლის თანახმად, მოპასუხე თ.ი–ვი აწ გარდაცვლილი ი.ი–ის შვილიშვილია (მამა ა.ი–ვი), რომელსაც ასევე გააჩნია უფლება სახლზე. თ.ი–ვის მეუღლეა ე.მ–ვი, ხოლო ა. და ე.ი–ვები - მათი შვილები. გ.ი–ვა თ–ის დედაა, მეორე გ.ი–ვა კი - ე.მ–ვის დედა. შესაბამისად, მხარე მიუთითებდა, რომ თ.ი–ვის ოჯახის წევრებიც დაბადებიდან ცხოვრობენ და რეგისტრირებულნი არიან სადავო ფართში და ამდენად, უსაფუძვლოა რ.ი–ვას მოთხოვნა მათი გამოსახლების თაობაზე.

3.3. საქმეზე შესაგებელი ასევე, წარმოადგინეს ზ.ი–ვმა, ე. რ–ამ, ა.რ.მა და ო.რ–მა, რომლითაც სარჩელი არ ცნეს. ზ.ი–ვის მტკიცებით, ისიც აწ გარდაცვლილი ი.ი–ის შვილიშვილია, უ.რ–ა - მისი მეუღლე, ხოლო, ა. და ო.რ–ები - მათი მცირეწლოვანი შვილები. შესაგებელში მითითებულია, რომ ო.რ–ი არის შშმ პირი.

4. თბილისის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება:

4.1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2023 წლის 12 დეკემბრის გადაწყვეტილებით, რ.ი–ვის სარჩელი დაკმაყოფილდა. მოპასუხეების: ზ.ი–ვის, თ.ი–ვის, გ.ი–ვას, ა.რ–ის, ო.რ–ის, უ.რ–ის, ე.მ–ვის, ა.ი–ვის, ე.ი–ვასა და გ.ი–ვის უკანონო მფლობელობიდან გამოთხოვილ იქნა ქ. თბილისში, ......... №....... საკადასტრო კოდით რეგისტრირებული უძრავი ქონებიდან სარდაფი №1ა - 197.59 კვ.მ., №2 - ფართი №3 – 85.87 კვ.მ და №3 - ფართი №3ა - 4.09 კვ.მ და მისი მოსარჩელისთვის გამოთავისუფლებულ მდგომარეობაში გადაეცემის ვალდებულება დადგინდა.

4.2. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2023 წლის 12 დეკემბრის გადაწყვეტილება, სააპელაციო საჩივრით, ერთი მხრივ, გაასაჩივრეს ა.რ–მა და ო.რ–მა, ხოლო მეორე მხრივ, სააპელაციო საჩივარი ასევე, წარადგინეს ზ.ი–ვმა, უ.რ–მა, თ.ი–ვმა, ე.მ–ვმა, ა.ი–ვმა, ე.ი–ვამ, გ.ი–ვმა (პ.ნ. ........); გ.ი–ვმა (პ.ნ. ........) და ლ. ი–მა.

5. სააპელაციო სასამართლოს განჩინების სარეზოლუციო ნაწილი:

5.1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2025 წლის 12 მარტის განჩინებით, სააპელაციო საჩივრები არ დაკმაყოფილდა და უცვლელად დარჩა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება.

5.2. სააპელაციო პალატამ მოიხმო სამოქალაქო კოდექსის 170-ე - 172-ე მუხლები შეისწავლა საქმის მასალები და აღნიშნა, რომ სააპელაციო საჩივრებში მითითებული არ იყო რაიმე ახალი არგუმენტი ან ფაქტი, რაზეც უკვე ნამსჯელი არ ჰქონდა პირველი ინსტანციის სასამართლოს. მათ შორის, პალატის აზრით, ახალ ფაქტობრივ გარემოებებში ჩამოთვლილი გარემოებებიც შეფასებული იყო გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში. ამდენად, სააპელაციო პალატამ კიდევ ერთხელ სამართლებრივად შეაფასა საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები და მიიჩნია, რომ ისინი ფაქტობრივად ამართლებდა სასარჩელო მოთხოვნას, ვინაიდან დავის საგანს წარმოადგენდა უძრავი ნივთი, რომელზეც საკუთრების უფლება დგინდებოდა საჯარო რეესტრის ჩანაწერით, მოპასუხეებს კი, არ ჰქონდათ წარმოდგენილი მათი მართლზომიერი მფლობელობის დამადასტურებელი მტკიცებულება.

5.3. კერძოდ, გასაჩივრებული განჩინების თანახმად, ვინაიდან მოცემული დროისათვის, მოსარჩელის საკუთრების უფლების დამდგენი დოკუმენტები - ჩუქების ხელშეკრულებები გაუქმებული არ იყო და არც მოპასუხეთა მიერ სადავო ქონების ფლობა გამხდარა სადავო, ხოლო საჯარო რეესტრის ჩანაწერით დადასტურებულია მოსარჩელის საკუთრების უფლება, მოპასუხეთა მტკიცების საგანში შემავალ საგანს სადავო ქონების ფლობის მართლზომიერების დადასტურება წარმოადგენდა, რაც ვერ შეძლეს. პალატამ მიიჩნია, რომ ფლობის მართლზომიერ საფუძველს არ წარმოადგენდა ის გარემოება, რომ მოპასუხეები იყვნენ იმ პირის ოჯახის წევრები/ნათესავები, ვინც მოსარჩელეს სადავო ქონება საჩუქრად გადასცა (გამჩუქებლის ი.ი–ის). სააპელაციო პალატამ, აგრეთვე აღნიშნა, რომ მოსარჩელე სადავო უძრავი ქონების მესაკუთრე სამემკვიდრეო სამართლიდან გამომდინარე არ გამხდარა და არ დასტურდება, რომ სადავო უძრავი ქონება წარმოადგენდა ი.ი–ის სამკვიდრო მასის შემადგენელს. შესაბამისად, მოპასუხეთა არგუმენტები, რომ ისინიც გამჩუქებლის მემკვიდრეებს წარმოადგენდნენ და სადავო ქონება ფაქტობრივი ფლობით მიიღეს გაზიარებული ვერ იქნებოდა. გარდა ამისა, პალატამ სრულად გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს განმარტებები და აღნიშნა, რომ საკუთრების კონსტიტუციური უფლების შემზღუდველი გარემოება ვერ გახდებოდა სადავო უძრავი ნივთის არასრულწლოვნების მიერ სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე ფლობა.

5.4. სააპელაციო პალატამ ასევე, იმსჯელა საქმის წარმოების შეჩერების შუამდგომლობაზე, და განმარტა, რომ განსახილველ საქმეში, არ არსებობა საქმის წარმოების შეჩერების აპელანტების მიერ მითითებული ფაქტობრივ-სამართლებრივი საფუძვლები. სახელდობრ, სასამართლომ აღნიშნა, რომ განსახილველი დავის განხილვის შეჩერების მოტივად არ გამოდგებოდა აპელანტების ის მითითება, რომ 2023 წლის 12 სექტემბერს ზ.ი–ვის მამამ სარჩელი შეიტანა რ.ი–ვის წინააღმდეგ სადავო უძრავ ქონებაზე მისი საკუთრების უფლების დამდგენი ჩუქების ხელშეკრულებების ნაწილობრივ ბათილად ცნობისა და ¼ ნაწილზე მესაკუთრედ ცნობის მოთხოვნით, ხოლო, 2023 წლის 7 ნოემბერს გ.ი–ვამაც იგივე სარჩელი წარადგინა. პალატამ მიიჩნია, რომ ზემოაღნიშნულ საქმეებსა და წინამდებარე ვინდიკაციურ სარჩელს შორის არ იკვეთებოდა იმგვარი კავშირი, რის გამოც შეუძლებელი იქნებოდა წინამდებარე სამოქალაქო საქმის განხილვა და გადაწყვეტა.

5.5. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2025 წლის 12 მარტის განჩინება საკასაციო საჩივრით, ერთი მხრივ, გაასაჩივრეს ა.რ–მა და ო.რ–მა, ხოლო მეორე მხრივ, საკასაციო საჩივარი ასევე, წარადგინეს ზ.ი–ვმა, უ.რ.მა, თ.ი–ვმა, ე.მ–ვმა, ა.ი–ვმა, ე.ი–ვამ, გ.ი–ვმა (პ.ნ. ........) და გ.ი–ვმა (პ.ნ. .........).

6. I კასატორების მოთხოვნა და საფუძვლები:

6.1. ა.რ.ი და ო.რ.ი უთითებენ, რომ სასამართლომ დაუსაბუთებელი და უსამართლო გადაწყვეტილება მიიღო, რადგან სადავო უძრავ ქონებაში ცხოვრობენ, სპეციალური საჭიროების მქონე, არასრულწლოვანი პირები, თავად ქონება კი, უკანონოდ აღირიცხა მოსარჩელის სახელზე, რაც სადავოდაა გამხდარი სასამართლო წესით.

6.2. კასატორები მიუთითებენ უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკაზე (ას-289-2022), რომელსაც მათი აზრით, ეწინააღმდეგება გასაჩივრებული განჩინება. მათი მტკიცებით, განსახილველ შემთხვევაში, მესაკუთრის უფლებას უპირისპირდება სპეციალური საჭიროების მქონე არასრულწლოვნის ინტერესები - უზრუნველყოფილნი იყვნენ საცხოვრებელი სახლით. მათივე მტკიცებით, განსაკუთრებით აღსანიშნავია, რომ მოდავე მხარეები ახლო ნათესავები არიან და მოსარჩელეს ზნეობრივი მოვალეობა აკისრია იმ ბავშვების მიმართ, რომლებიც დაბადებიდან ცხოვრობენ სადავო ქონებაში, მით უფრო იმ პირობებში, როდესაც I კასატორებს სხვა საცხოვრებელი სახლი არ გააჩნიათ.

6.3. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2025 წლის 17 ივნისის განჩინებით, ა.რ–ისა და ო.რ–ის საკასაციო საჩივარი, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით, წარმოებაში იქნა მიღებული დასაშვებობის შესამოწმებლად.

7. II კასატორების მოთხოვნა და საფუძვლები:

7.1. II კასატორები - ზ.ი–ვი, უ.რ.ი, თ.ი–ვი, ე.მ–ვი, ა.ი–ვმი, ე.ი–ვი, გ.ი–ვი (პ.ნ. .....) და გ.ი–ვი (პ.ნ. .......) გასაჩივრებულ განჩინებას დაუსაბუთებლად და კანონსაწინააღმდეგოდ მიიჩნევენ.

7.2. კასატორთა მოსაზრებით, სააპელაციო პალატამ არასწორად მიუთითა თითქოს მათ სადავოდ არ გაუხდიათ რ.ი–ვის საკუთრების უფლება და არ წარმოუდგენიათ რაიმე მტკიცებულება, რაც ჩუქების ხელშეკრულების უკანონობას დაადასტურებდა. აღნიშნულის საწინააღმდეგოდ, სასამართლომ ყურადღების მიღმა დატოვა ის ფაქტი, რომ მოპასუხედ დასახელებულ პირებს თბილისის საქალაქო სასამართლოში შეტანილი ჰქონდათ სარჩელი, ჩუქების ხელშეკრულების გაუქმებისა და სადავო ქონების ¼ ნაწილში თანამესაკუთრედ ცნობის მოტივით. მათივე მტკიცებით, სასამართლომ არ გაითვალისწინა, რომ აღნიშნულ საკითხთან დაკავშირებით, ასევე თბილისის პროკურატურის დავალებით მიმდინარეობს საქმისწარმოება შსს ქ. თბილისის პოლიციის დეპარტამენტის მთავარ სამმართველოში და არ შეაჩერა საქმის წარმოება.

7.3. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2025 წლის 8 ივლისის განჩინებით, ზ.ი–ვის, უ.რ.ის, თ.ი–ვის, ე.მ–ვის, ა.ი–ვმის, ე.ი–ვის, გ.ი–ვისა (პ.ნ. .........) და გ.ი–ვის (პ.ნ. ...........) საკასაციო საჩივარი, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით, წარმოებაში იქნა მიღებული დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

8. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილით გათვალისწინებული ნორმის დანაწესით, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ:

ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას ან/და მის დამატებით ოქმს/ოქმებს და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

9. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. კასატორებს, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

10. განსახილველ შემთხვევაში, საკასაციო სასამართლოს შეფასების საგანია მოპასუხეთა უკანონო მფლობელობიდან მოსარჩელის კუთვნილი უძრავი ქონების გამოთხოვა.

11. ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალში საკუთრების უფლება ფართოდაა განმარტებული და იგი მოიცავს მთელ რიგ ქონებრივ/ფულად უფლებებს, რომელიც საკუთრებიდან გამომდინარეობს. ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ საქმეში RYSOVSKYY v. UKRAINE განმარტა, რომ როდესაც სასწორზე დევს საზოგადოებრივი ინტერესი, განსაკუთრებით, როდესაც საქმე ეხება ადამიანის ფუნდამენტურ უფლებებს, როგორიცაა მაგალითად საკუთრების უფლება, საჯარო ხელისუფლება უნდა მოქმედებდეს კეთილსინდისიერების ფარგლებში, სათანადოდ და, რაც მთავარია, შესაბამისად (RYSOVSKYY v. UKRAINE, 2012).

12. ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ საქმეში – მარქსი ბელგიის წინააღმდეგ განმარტა: „იმის აღიარებით, რომ ყოველ ადამიანს აქვს თავისი საკუთრებით (ქონებით) შეუფერხებელი სარგებლობის უფლება, მუხლი პირველი არსებითად უზრუნველყოფს საკუთრების უფლებას. ეს არის სრულიად ცხადი წარმოდგენა, რომელსაც ტოვებს სიტყვები „საკუთრება“ და „საკუთრების გამოყენება“(მარქსი ბელგიის წინააღმდეგ, ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილება განაცხ. №6833/74, სტრასბურგი, 1979 წლის 13 ივნისი).

13. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ სამოქალაქო კოდექსის 170-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, მესაკუთრეს შეუძლია, კანონისმიერი ან სხვაგვარი, კერძოდ, სახელშეკრულებო შებოჭვის ფარგლებში თავისუფლად ფლობდეს და სარგებლობდეს ქონებით (ნივთით), არ დაუშვას სხვა პირთა მიერ ამ ქონებით სარგებლობა, განკარგოს იგი, თუკი ამით არ ილახება მეზობლების ან სხვა მესამე პირთა უფლებები, ანდა, თუ ეს მოქმედება არ წარმოადგენს უფლების ბოროტად გამოყენებას.

14. ამავე კოდექსის 172-ე მუხლის პირველი ნაწილით კი განსაზღვრულია, რომ მესაკუთრეს შეუძლია, მფლობელს მოსთხოვოს ნივთის უკან დაბრუნება, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა მფლობელს ჰქონდა ამ ნივთის ფლობის უფლება.

15. შესაბამისად, არამფლობელი მესაკუთრის მიერ უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვის მართლზომიერებისთვის უნდა არსებობდეს შემდეგი წინაპირობები: ა) მოსარჩელე უნდა იყოს მესაკუთრე, ბ) მოპასუხე უნდა იყოს ნივთის მფლობელი და გ) მოპასუხეს არ უნდა ჰქონდეს ამ ნივთის ფლობის უფლება.

16. სამოქალაქო კოდექსის 168-ე მუხლის თანახმად, მესაკუთრის პრეტენზიის გამო, ნივთის მფლობელობა წყდება, თუ მესაკუთრე მფლობელს წაუყენებს დასაბუთებულ პრეტენზიას. ამდენად, უნდა გამოიკვეთოს სამოქალაქო კოდექსის 172-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული სამართლებრივი შედეგის განმაპირობებელი ყველა წინაპირობა, რათა მოსარჩელეს უფლება ჰქონდეს, ნივთის მისთვის გადაცემა მოითხოვოს (სუსგ 03.02.2021წ. საქმე №ას-136-2019, 29.01.2021წ. საქმე №ას-1437-2020, 12.12.2016წ. №ას-1043-1004-2016).

17. მოცემულ შემთხვევაში, დადგენილია, რომ საჯარო რეესტრის ამონაწერის თანახმად, უძრავი ქონება, მდებარე ქ. თბილისი, ........., დაზუსტებული ფართობი: 450.00 კვ.მ., №1 - საერთო ფართით 485.13 კვ.მ (I სართული 239.72 კვ.მ.; სარდაფების ფართი 233.80 კვ.მ.; 11.61 კვ.მ.), №2 - საერთო ფართით 85.87 კვ.მ., №3 - საერთო ფართით 4.09 კვ.მ., ს/კ №........ წარმოადგენდა ი.ი–ის საკუთრებას. საჯარო რეესტრის ამონაწერის თანახმად, უძრავი ქონება, მდებარე ქ. თბილისი, ........., დაზუსტებული ფართობი: 450.00 კვ.მ., №1 - საერთო ფართით 485.13 კვ.მ (I სართული 239.72 კვ.მ.; სარდაფების ფართი 233.80 კვ.მ.; 11.61 კვ.მ.), №2 - საერთო ფართით 85.87 კვ.მ., №3 - საერთო ფართით 4.09 კვ.მ., ს/კ №......... ირიცხება ა.ი–ისა და რ.ი–ვის თანასაკუთრებაში, ჩუქების ხელშეკრულებების საფუძველზე. მთლიანი უძრავი ქონებიდან რ.ი–ვას საკუთრების უფლება ვრცელდება შენობა-ნაგებობებზე: №1 - ბინა №1 I სართული 177.37 კვ.მ.; სარდაფი №1ა 197.59 კვ.მ. სარდაფი №1ბ 11.61 კვ.მ.; №2 - ფართი №3 – 85.87 კვ.მ.; №3 - ფართი №3ა 4.09 კვ.მ. ა.ი–ის საკუთრების უფლება რეგისტრირებულია შემდეგ შენობა_ნაგებობებზე: №1-ის I სართულზე არსებული ფართი 62.35 კვ.მ.; სარდაფის ფართი 36.41 კვ.მ. საქმეზე ასევე, დადგენილია და ამ გარემოებას არც კასატორები ხდიან სადავოდ, რომ რ.ი–ვას საკუთრებაში არსებულ სადავო ფართს ფლობენ მოპასუხეები: ზ.ი–ვი, თ.ი–ვი, გ.ი–ვა, ა.რ.ი, ო.რ.ი, უ.რ.ი, ე.მ–ვი, ა.ი–ვი, ე.ი–ვა და გ.ი–ვა.

18. I კასატორებს მითითებული დადგენილი ფაქტობრივი გარემოების მიმართ დასაბუთებული შედავება არ წარუდგენიათ, მათი შესაგებელი მხოლოდ იმ გარემოებით შემოიფარგლა, რომ სადავო ფართში ცხოვრობენ სპეციალური საჭიროების მქონე, არასრულწლოვანი პირები, რომელთა გამოსახლება და საცხოვრებელი სახლის გარეშე დატოვება, დაუშვებელია, როგორც ლეგალური, ასევე მორალური საფუძვლით. აღნიშნულ შედავებასთან მიმართებით საკასაციო პალატა, აღნიშნავს, რომ კასატორების მითითებული მოსაზრება ვერ მიიჩნევა ისეთი ხასიათის კვალიფიციურ საკასაციო შედავებად, რომელიც სადავო ქონებაზე კასატორთა მფლობელობას გაამართლებდა და გამორიცხავდა ვინდიკაციური სარჩელის დაკმაყოფილების შესაძლებლობას. საკითხისადმი ამგვარი მიდგომა იმითაა დასაბუთებული, რომ მესაკუთრის ინტერესი, არ დაუშვას სხვა პირის მიერ ქონების უკანონოდ სარგებლობა, აღემატება მფლობელის ინტერესს, რომელიც ნივთზე ფაქტობრივი ბატონობის საფუძვლიანობას ვერ ადასტურებს (შდრ. სუსგ №ას-411-2024, 11.07.2024წ. პპ:1, 10). სხვაგვარად, წინააღმდეგობა შეიქმნება „საკუთრების მშვიდობიანი სარგებლობის უფლების“ პრინციპთანაც, რაც ევროკონვენციის დამატებითი ოქმის პირველი მუხლით მესაკუთრის მიერ ქონების საკუთარი შეხედულებისამებრ განკარგვის უფლებას გარანტირებულს ხდის. გარდა ამისა, საწინააღმდეგო შემთხვევაში, შეუსაბამობა გამოიკვეთება მოქმედ ეროვნულ კანონმდებლობასთან, რომლითაც საკუთრებით სარგებლობის თაობაზე მესაკუთრის უფლება აღიარებულია და მფლობელს მესაკუთრის პირისპირ უპირატესობა მხოლოდ მაშინ შეიძლება მიენიჭოს, თუკი მისი მფლობელობა მართლზომიერად იქნება მიჩნეული (სამოქალაქო კოდექსის 159-ე და 162-ე მუხლები) (შდრ. სუსგ №ას-411-2024, 11.07.2024წ.). ამასთან, პალატა დასძენს, რომ სოციალური ფაქტორები, როგორიცაა შშმ პირის ან არასრულწლოვანის არსებობა, შესაძლებელია მხედველობაში იყოს მისაღები აღსრულების ეტაპზე ინდივიდუალური საქმის ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით, თუმცა ისინი მოცემულ საქმეზე საკუთრების უფლების განხორციელებას ვერ შეზღუდავს (საქმე №ას-1133-2025 30 სექტემბერი, 2025 წელი).

19. საკასაციო პალატის აზრით, კონკრეტულ შემთხვევაში, არსებითია, რომ სადავო ქონების მესაკუთრე მოსარჩელეა და მოპასუხეები უძრავ ნივთს სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე ფლობენ. ეს გარემოებები მესაკუთრეს იმ უფლებით აღჭურავს, რომ თავის საკუთრებაში არსებული ქონების მოპასუხისგან, როგორც არამართლზომიერი მფლობელისგან გამოთხოვა მოითხოვოს. ამდენად, გასაჩივრებული განჩინებით მესაკუთრის სარჩელი სწორად დაკმაყოფილდა. შესაბამისად, განსახილველ შემთხვევაში, I კასატორების განმარტებები ვერ შებოჭავს მოსარჩელის საკუთრების უფლებას, ამიტომ მესაკუთრე უფლებამოსილია, მოპასუხისგან მოითხოვოს უძრავი ნივთის დაბრუნება (იხ. სუსგ №ას-1266-2022, 31 ოქტომბერი, 2022. პ.38).

20. საკასაციო პალატა ასევე, დაუსაბუთებლად მიიჩნევს II კასატორების არსებით შედავებას, რომელიც ძირითადად მიემართება საქმის განხილვის დამაბრკოლებელი გარემოებების არსებობას. მათი მტკიცებით, მოპასუხეთა მიერ, ცალკე სასარჩელო წარმოებით სადავო გახდა მოსარჩელის საკუთრების უფლების მოპოვების ფაქტი, რაც სასამართლომ ყურადღების მიღმა დატოვა, არ შეაჩერა საქმის განხილვა და უკანონოდ დააკმაყოფილა მოსარჩელის მოთხოვნა.

21. მოხმობილ არგუმენტებთან დაკავშირებით, საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ მოცემული დავა შეეხება უკანონო მფლობელობიდან უძრავი ნივთის გამოთხოვას, შესაბამისად, აღნიშნული სასარჩელო მოთხოვნის პირობებში, საკასაციო სასამართლოს მსჯელობის საგანი ვერ გახდება კასატორების მხოლოდ მითითება, მოსარჩელის მიერ სადავო უძრავ ნივთზე საკუთრების უფლების უკანონოდ მოპოვების შესახებ (იხ.: სუსგ №ას-369-2023, 13.06.2023წ.). განსახილველ შემთხვევაში სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილია, რომ სადავო უძრავ ნივთზე მოსარჩელეს გააჩნია საკუთრების უფლება, რაც კანონით დადგენილი წესით გაბათილებული არ არის. აღნიშნულის საწინააღმდეგოდ კასატორებს სათანადო მტკიცებულება არ წარმოუდგენიათ.

22. საქმის წარმოების შეჩერების შესახებ შუამდგომლობის უარყოფასთან მიმართებით, საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საქმისწარმოების შეჩერების ვალდებულება პირდაპირ უკავშირდება ისეთ საპროცესო ინსტიტუტს, როგორიცაა, მტკიცების ტვირთი და ემსახურება ფაქტების დამტკიცების ვალდებულებისაგან მხარეთა გათავისუფლების მიზანს, სამართალწარმოების ერთ-ერთი პრინციპის, საპროცესო ეკონომიის რეალიზაციის უზრუნველყოფას, რაც, თავის მხრივ, ეფექტური მართლმსაჯულების განხორციელების წინაპირობაა. სხვა სამართალწარმოებით (წარმოებით) საქმის განხილვისას, სასამართლოს მიერ ფაქტობრივი გარემოებების დადგენა, ბევრჯერ შეუძლებელს ხდის კონკრეტული საქმის განხილვას, რამდენადაც ფაქტები, რომლებიც უნდა დადგინდეს სამოქალაქო ან ადმინისტრაციული წესით განხილვისას, ვერ იქნება გამორკვეული, შეფასებული და დადგენილი კონკრეტული საქმისწარმოებისას; ამავდროულად, ამ ფაქტების დადგენამდე შეუძლებელი უნდა იყოს მოცემული საქმის განხილვა, შესაბამისად, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 279-ე მუხლის „დ“ ქვეპუნქტით (სასამართლო ვალდებულია, შეაჩეროს საქმისწარმოება, თუ საქმის განხილვა შეუძლებელია სხვა საქმის გადაწყვეტამდე, რომელიც განხილულ უნდა იქნეს სამოქალაქო სამართლის ან ადმინისტრაციული წესით) გათვალისწინებული საფუძვლით საქმისწარმოების შეჩერების საკითხის გადაწყვეტისას უნდა დადგინდეს, არსებობს თუ არა საქმეთა შორის ისეთი აუცილებელი კავშირი, რაც შეჩერების ღონისძიების გამოუყენებლობის პირობებში ობიექტურად შეუძლებელს გახდის სასამართლოს წარმოებაში არსებული საქმის განხილვას. სხვაგვარად რომ ვთქვათ, საქმისწარმოების შეჩერება დასაშვებია მხოლოდ იმ პირობით, თუ სხვა საქმეზე გამოტანილ გადაწყვეტილებას შეიძლება, მიეცეს პრეიუდიციული მნიშვნელობა სასამართლოს განხილვაში არსებული საქმის გადაწყვეტისას. აქედან გამომდინარე, საქმისწარმოების შეჩერებამდე, სასამართლომ ზუსტად უნდა განსაზღვროს, თუ რა კავშირი არსებობს მის მიერ განსახილველ საქმესა და იმ საქმეს შორის, რომელსაც სხვა სასამართლო განიხილავს (იხ.: სუსგ №ას-551-519-2012, 11.06.2012წ.; №ას-370 -2025, 27.06.2025წ.).

23. საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს მოპასუხეთა (II კასატორები) პრეტენზიას და კიდევ ერთხელ განმარტავს შემდეგს: ვინდიკაციური სარჩელის დაკმაყოფილებისათვის მოსარჩელე უნდა მიუთითებდეს, რომ: ა) არის ქონების მესაკუთრე; ბ) მოპასუხე ფლობს ქონებას; გ) მფლობელს არ გააჩნია სადავო ქონებაზე ფაქტობრივი ბატონობის მართლზომიერი საფუძველი. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის პირველი და მე-3 ნაწილებიდან გამომდინარე, მოსარჩელეს ეკისრება, საჯარო რეესტრის ამონაწერზე დაყრდნობით დაამტკიცოს ნივთზე საკუთრების უფლება, რაც მოცემულ შემთხვევაში, გამოვლინდა. რაც შეეხება მფლობელს, ამავე ნორმიდან გამომდინარე, მისი შესაგებელი შეიძლება, ემყარებოდეს, როგორც ფლობის ნამდვილი, მართლზომიერი უფლების არსებობას, ისე - საკუთრების უფლების ნამდვილობას და როგორც ერთი, ისე მეორე ფაქტის სათანადო მტკიცებულებით დადასტურება მისი მტკიცების ტვირთს შეადგენს. მოცემულ შემთხვევაში, უდავოა, რომ მოპასუხეებმა ვერ დაძლიეს მტკიცების ტვირთი და ვერ დაადასტურეს მართლზომიერი ფლობის ფაქტი, შესაბამისად, სასამართლო ხელმძღვანელობს საჯარო რეესტრში რეგისტრირებული მონაცემებით (სსკ-ის 312-ე მუხლი) და მიიჩნევს, რომ კასატორების უფლება ვერ განიხილება მართლზომიერად.

24. განსახილველ შემთხვევაში, საქმეთა შორის ისეთი აუცილებელი კავშირი, რაც შეჩერების ღონისძიების გამოუყენებლობის პირობებში ობიექტურად შეუძლებელს გახდიდა წინამდებარე საქმის განხილვას, არ დგინდება, რადგან მოსარჩელე სადავო უძრავი ქონების მესაკუთრეა და უფლებამოსილია მოითხოვოს მოპასუხეთა უკანონო მფლობელობიდან კუთვნილი ნივთის გამოთხოვა. ამასთან, თუ მოპასუხეები, სხვა დავის ფარგლებში, მომავალში სადავო ქონებაზე საკუთრებას დაიბრუნებენ, ამ ქონების მფლობელობაში გადაცემის საკითხი კანონით დადგენილი წესით მოწესრიგდება, შესაბამისად, კასატორების პრეტენზია საქმისწარმოების შეჩერების საფუძვლის არსებობის თაობაზე, დაუსაბუთებელია.

25. ამდენად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი მატერიალური ან/და საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორები მიუთითებენ რაიმე ისეთ დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

26. კასატორებმა ვერ დაასაბუთეს, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასთან და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობაში მოდის.

27. ამასთან, საკასაციო საჩივრების განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით და არც იმ საფუძვლით, რომ საკასაციო სასამართლოს მსგავს საკითხზე ჯერ არ უმსჯელია და გადაწყვეტილება არ მიუღია. შესაბამისად, მოცემულ საქმეზე არ არსებობს ვარაუდი, რომ საკასაციო საჩივრების განხილვის შემთხვევაში მოსალოდნელია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს უკვე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება.

28. ამავდროულად, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ განსხვავდება საკასაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკისაგან, რომელთა ნაწილიც ასახულია წინამდებარე განჩინებაში.

29. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მეოთხე ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი. I კასატორები, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 46-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის შესაბამისად, გათავისუფლებულები არიან სახელმწიფოს ბიუჯეტის სასარგებლოდ ბაჟის გადახდის ვალდებულებისგან.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 399-ე, 372-ე, 7.2-ე, 257.1-ე, 264.3-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ა.რ–ისა და ო.რ–ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. ზ.ი–ვის, უ.რ–ის, თ.ი–ვის, ე.მ–ვის, ა.ი–ვის, ე.ი–ვას, გ.ი–ვისა და (პ.ნ. .......); გ.ი–ვის (პ.ნ. .......) საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

3. ზ.ი–ვს, უ.რ.ს, თ.ი–ვს, ე.მ–ვს, ა.ი–ვს, ე.ი–ვას, გ.ი–ვსა და (პ.ნ. .........); გ.ი–ვს (პ.ნ. ..........) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან დაუბრუნდეთ ზ.ი–ვის მიერ 02/07/2025წ. №28101510733 საგადახდო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის - 150 ლარის ლარის 70% – 105 ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150;

4. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ამირან ძაბუნიძე

მოსამართლეები: ლაშა ქოჩიაშვილი

გოჩა ჯეირანაშვილი