დაუშვებლად იქნა ცნობილი

საქმე №ას-1430-2025 5 მარტი, 2026 წელი,ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

არჩილ კოჭლამაზაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),ლევან ნემსაძე, მიხეილ ჯინჯოლია

კასატორი – დ.ხ–ნი (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – სსიპ საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტი (მოპასუხე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2025 წლის 29 სექტემბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება, სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ გადაწყვეტილების ბათილად ცნობა, სამუშაოზე აღდგენა, იძულებითი განაცდურის ანაზღაურება, გამოუყენებელი შვებულების ანაზღაურება, ანაზღაურების დაყოვნებისათვის კანონით გათვალისწინებული პროცენტის დაკისრება

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი განხილვის გარეშე

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

1. სარჩელის მოთხოვნა

1.1. დ.ხ–ნმა, სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სსიპ საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის წინააღმდეგ, მოითხოვა შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ 2024 წლის 18 ივნისის ბრძანების ბათილად ცნობა, საერთაშორისო ურთიერთობების დეპარტამენტის უფროსის პოზიციაზე აღდგენა, იძულებითი განაცდურის ანაზღაურება, ყოველთვიურად 2 500 ლარის ოდენობით 2024 წლის 17 ივლისიდან სასამართლოს გადაწყვეტილების აღსრულებამდე, 2024 წლის გამოუყენებელი შვებულების ანაზღაურება 2 500 ლარის ოდენობით, 2024 წლის გამოუყენებელი შვებულების ანაზღაურების დაყოვნებისთვის ყოველი დღისთვის დაყოვნებული თანხის - 2 500 ლარის 0.07%-ის გადახდის დაკისრება, 2024 წლის 25 ივნისიდან სასამართლოს გადაწყვეტილების აღსრულებამდე.

2. მოპასუხის შესაგებელი

2.1. მოპასუხემ წარდგენილი შესაგებლით სარჩელი არ ცნო.

3. თბილისის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება

3.1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2025 წლის 16 აპრილის გადაწყვეტილებით დ.ხ–ნის სარჩელი შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის, სამუშაოზე აღდგენის, იძულებითი განაცდურის ანაზღაურების, გამოუყენებელი შვებულების ანაზღაურებისა და ანაზღაურების დაყოვნებისათვის კანონით გათვალისწინებული პროცენტის დაკისრების თაობაზე არ დაკმაყოფილდა.

4. დასაქმებულის სააპელაციო საჩივარი

4.1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2025 წლის 16 აპრილის გადაწყვეტილებაზე სააპელაციო საჩივარი წარადგინა მოსარჩელემ, მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილებით, სარჩელის დაკმაყოფილება.

5. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს განჩინება და დასკვნები

5.1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2025 წლის 29 სექტემბრის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა.

5.2. 2020 წლის 3 ივლისიდან დ.ხ–ნი დასაქმებული იყო სსიპ საქართველოს ტექნიკურ უნივერსიტეტში, სხვადასხვა პოზიციაზე. 2021 წლის 9 აგვისტოს, მოსარჩელემ დაიკავა უნივერსიტეტის საერთაშორისო ურთიერთობების დეპარტამენტის უფროსის პოზიცია. აღნიშნულ პოზიციაზე მოსარჩელის შრომის ყოველთვიური ანაზღაურება შეადგენდა 2500 ლარს (დასაბეგრი).

5.3. 2024 წლის 17 ივნისს დ.ხ–ნმა სსიპ საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის რექტორს მიმართა განცხადებით და ოჯახური პირობების გამო დაკავებული თანამდებობიდან გათავისუფლება მოითხოვა.

5.4. სსიპ საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის რექტორის 2024 წლის 18 ივნისის ბრძანებით, საქართველოს შრომის კოდექსის 47-ე მუხლის პირველი პუნქტის „დ“ ქვეპუნქტის საფუძველზე, დ.ხ–ნი გათავისუფლდა საერთაშორისო ურთიერთობების დეპარტამენტის უფროსის პოზიციიდან.

5.5. დ.ხ–ნი პროფესიით იურისტია და სსიპ საქართველოს ტექნიკურ უნივერსიტეტში იკავებს პროფესორის თანამდებობას.

5.6. სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, ვინაიდან, მოსარჩელის სამუშაოდან გათავისუფლებას საფუძვლად დაედო დასაქმებულის 2024 წლის 17 ივნისის განცხადება, საქმეში არსებულ სხვა მტკიცებულებებთან ერთობლივი შეჯერებით, შესაფასებელია სწორედ მითითებული განცხადების შინაარსი და მასზე დაყრდნობით აპელანტის პრეტენზიის საფუძვლიანობა.

5.7. სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ უდავო იყო, 2024 წლის 17 ივნისს მოსარჩელემ განცხადებით მიმართა მოპასუხე უნივერსიტეტის რექტორს და ოჯახური პირობების გამო დაკავებული თანამდებობიდან გათავისუფლება მოითხოვა. ამასთან, მოსარჩელე მხარე მიუთითებს, რომ განცხადება თავისი ნების საწინააღმდეგოდ, იძულებისა და ცრუდაპირების შედეგად წარადგინა.

5.8. სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, იძულების ფორმასთან დაკავშირებით მოსარჩელე მიუთითებდა, რომ 2024 წლის 14 ივნისს მის დაქვემდებარებაში მყოფმა თანამშრომელმა ი.კ–მა განცხადებით მიმართა კურატორ პრორექტორს თ.ლ–ძეს და ადმინისტრაციის დაქვემდებარებაში მყოფი თანამშრომლის ა.ზ–ის მხრიდან განხორციელებული შევიწროების ფაქტზე დაუყოვნებლივი რეაგირება მოითხოვა. 2024 წლის 15 ივნისს მოსარჩელეს ტელეფონით დაუკავშირდა უნივერსიტეტის პრორექტორი თ.ლ–ძე და უნივერსიტეტში შეხვედრა მოსთხოვა. თ.ლ–ძემ მოსარჩელეს, მომხდარი ინციდენტის შესახებ საზოგადოებაში ინფორმაციის გავრცელების და უნივერსიტეტის რეპუტაციის შელახვის საფრთხის თავიდან აცილების მიზნით, სამსახურიდან წასვლის შესახებ განცხადების დაწერა მოსთხოვა. მოსარჩელეს განემარტა, რომ წინააღმდეგ შემთხვევაში მას არ აუნაზღაურდებოდა 2024 წლის ივნისის თვის ხელფასი და არსებითად გაუფუჭდებოდა შრომითი ისტორია. ამავდროულად, მოსარჩელის მიმართ გაცემული იქნა დაპირება 20-25 დღის ვადაში იმავე პოზიციაზე აღდგენის თაობაზე. თ.ლ–ძის განმარტებით, მომხდარი ინციდენტის შესახებ ინფორმაციის გავრცელების შემთხვევაში უნივერსიტეტს ექნებოდა არგუმენტი, რომ შემთხვევასთან დაკავშირებული პირები სამსახურიდან გათავისუფლდნენ. პრორექტორის განცხადებით, რექტორთან შეთანხმებით გათავისუფლების შესახებ განცხადებას დაწერდნენ ინციდენტის მეორე მონაწილე ა.ზ–ი და უნივერსიტეტის ადიმინისტრაციის ხელმძღვანელი დ.კ–ძე, რომელიც მოგვიანებით ასევე აღდგენილი იქნებოდა პირვანდელ თანამდებობაზე.

5.9. მოსარჩელის განმარტებით, 2024 წლის 17 ივნისს მას ორჯერ დაუკავშირდა რექტორის მრჩეველი კ.ბ–იც, რომელმაც ასევე გათავისუფლების შესახებ განცხადების დაწერა მოსთხოვა და განუმარტა, რომ თუ გაჯიუტდებოდა, სხვაგვარად გაანთავისუფლებდნენ, რითაც შრომითი ისტორია გაუფუჭდებოდა. კ.ბ–მა მოსარჩელეს განუცხადა, რომ 2024 წლის 18 ივნისს რექტორი ფორმალურად დაადასტურებდა გათავისუფლების განცხადებას, 20-25 დღეში კი კვლავ აღადგენდა პირვანდელ პოზიციაზე.

5.10. მოსარჩელის მითითებით, პრორექტორისა და რექტორის მრჩეველის განმარტებების გათვალისწინებით, მან საფუძვლიანად/რეალურად აღიქვა ხელფასის გაუცემლობის და შრომითი ისტორიის გაფუჭების საფრთხე და თავისი უმძიმესი სოციალურ-ეკონომიკური მდგომარეობის (საბანკო კრედიტი, მცირეწლოვანი შვილები, საალიმენტო ვალდებულება) ფონზე, იმ იმედით, რომ 20-25 დღის შემდეგ კვლავ იმავე პოზიციაზე აღადგენდნენ, იძულებული გახდა საკუთარი ნამდვილი ნების საწინააღმდეგოდ დაეწერა განცხადება გათავისუფლების შესახებ.

5.11. მოსარჩელე მხარემ, მის მიერ დასახელებული გარემოებების დადასტურების მიზნით, სასამართლოს მიმართა მოწმეთა დაკითხვის შესახებ შუამდგომლობით. მოსარჩელის შუამდგომლობა დაკმაყოფილდა და მოწმის სახით დაიკითხნენ: ი.კ–ი, კ. ბ–ლი, დ.კ–ძე, ბ.მ–ძე და თ.ლ–ძე.

5.12. სასამართლოს 2025 წლის 14 მარტის სხდომაზე მოწმის სახით მოწვეულმა დ.კ–ძემ, რომელიც სსიპ საქართველოს ტექნიკურ უნივერსიტეტში რექტორის აპარატის უფროსის პოზიციას იკავებს, განმარტა, რომ დ.ხ–ნის მითითებით, მასთან მოვიდა ა.ზ–ი და მოახსენა მასსა და ი.კ–ს შორის წარმოშობილი უთანხმოების შესახებ. სუბორდინაციის პრინციპის გათვალისწინებით, დ.ხ–ნს თავად ევალებოდა მომხდარ ინციდენტზე რეაგირება ან ხელმძღვანელი პირების საქმის კურსში ჩაყენება, ამიტომ, მან ა.ზ–ს მისცა რეკომენდაცია, რომ ისევ დ.ხ–ნისთვის მიემართა. დ.კ–ძის განმარტებით, მოსარჩელემ არსებული კონფლიქტის შესახებ ხელმძღვანელი პირები საქმის კურსში არ ჩააყენა, რასაც მათი მხრიდან მის მიმართაც კითხვები მოჰყვა. ვინაიდან, მოსარჩელემ ა.ზ–ი მასთან გამოგზავნა, შესაძლოა მიჩნეული იქნა, რომ ინფორმაცია სწორედ მის მიერ უნდა გავრცელებულიყო, თუმცა, მოწმე ამგვარ ვალდებულებას არ აღიარებს. მოწმის ჩვენებით, რადგან ამ საკითხზე კითხვები გაჩნდა, გადაწყვიტა განთავისუფლების შესახებ განცხადება დაეწერა, მით უფრო, რომ ისედაც გეგმავდა სხვა შემოთავაზების მიღებას და სამსახურის შეცვლას. დ.ხ–ნის მიერ გათავისუფლების შესახებ დაწერილ განცხადებასთან დაკავშირებით დ.კ–ძემ განმარტა, რომ მისი ინფორმაციით, მოსარჩელის მიერ განცხადება დაიწერა დამოუკიდებლად, ზეწოლისა და იძულების გარეშე.

5.13. მოწმის სახით სასამართლოს სხდომაზე დაკითხული იქნა ი.კ–ი, რომელიც იმ სტრუქტურული ერთეულის თანამშრომელია, რომელსაც დ.ხ–ნი ხელმძღვანელობდა. მოწმის ჩვენებით, მომხდარი ინციდენტის შესახებ მან დ.ხ–ნს მეორე დღეს აცნობა, როგორც მისთვის ცნობილია, აღნიშნულის თაობაზე მას რექტორისთვის არ უცნობებია. მოგვიანებით, განცხადებით პრორექტორებსაც მიმართა. ი.კ–ის განმარტებით, დ. ხ–მა იცოდა, რომ მსგავს ფაქტებს ადრეც ჰქონდა ადგილი.

5.14. საქალაქო სასამართლოს სხდომაზე მოწმის სახით გამოიკითხა სსიპ საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის მენეჯერი ბ.მ–ძე, რომელიც სადავო პერიოდში სამართლებრივი უზრუნველყოფის დეპარტამენტის ხელმძღვანელის პოზიციას იკავებდა. მოწმის ჩვენებით, ა.ზ–სა და ი.კ–ს შორის არსებული უთანხმოების შესახებ მისთვის ცნობილი არ ყოფილა, არ გაცნობია არც ამ უკანასკნელის მიერ წარდგენილ განცხადებას. სატელეფონო კომუნიკაციის მეშვეობით შეატყობინეს, რომ დასავიზებელი იყო დ.ხ–ნის გათავისუფლების შესახებ ბრძანება, რომელსაც გაეცნო, შეაფასა ბრძანების საქართველოს შრომის კოდექსთან შესაბამისობა და დაავიზა იგი. იმ საკითხის მოკვლევა, თუ რატომ გადაწყვიტა დ.ხ–ნმა განცხადების დაწერა, მას არ ევალებოდა და არც განუხორციელებია. ბ.მ–ძის ჩვენებით, სავარაუდოდ, გათავისუფლების შესახებ განცხადების წარდგენის შემდეგ, მასსა და დ.ხ–ნს შორის შედგა საუბარი, რა დროსაც დ.ხ–ნმა განუმარტა, რომ გაუგებრობა მოხდა და ამას უკავშირდებოდა მის მიერ განცხადების დაწერაც- „მსჯელობა გვქონდა და საბოლოოდ, ასე ჩამოვყალიბდითო“.

5.15. მოწმის სახით გამოკითხული იქნა სსიპ საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის მუდმივმოქმედი კონფერენციის სამდივნოს უფროსი, რექტორის მრჩეველი კ.ბ–ი. მოწმის ჩვენებით, იგი ი.კ–ს არ იცნობს, არსებული უთანხმოების შესახებაც სხვებისგან შეიტყო, დ.ხ–ნს ხელმძღვანელებისთვის ინფორმაცია არ მიუწოდებია, არ უნახავს არც მის მიერ გათავისუფლების მოთხოვნით წარდგენილი განცხადება, ამ ამბის შესახებაც მოგვიანებით შეიტყო და მისთვის უცნობია, რა გახდა განცხადების წარდგენის მიზეზი. მოწმის განმარტებით, მას დ.ხ–ნისთვის განცხადების დაწერის მოთხოვნით არ მიუმართავს, ამას ვერც შეძლებდა, რადგან მოსარჩელე უმაღლესი კატეგორიის იურისტია, უნივერსიტეტში ლექციებსაც კითხულობს.

5.16. მოსარჩელის შუამდგომლობის საფუძველზე, მოწმის სახით დაკითხული იქნა უნივერსიტეტის ვიცე-რექტორი თ.ლ–ძე. მოწმის ჩვენებით, ი.კ–სა და ა.ზ–ს შორის არსებული უთანხმოების შესახებ კოლეგებისგან შეიტყო, შაბათ დღეს გამართულ კონფერენციაზე, რის შემდეგაც დაუკავშირდა დ.ხ–ნს და სთხოვა შეხვედრა. შეხვედრისას მოსარჩელისგან გაიგო, რომ არსებული კონფლიქტის შესახებ ინფორმაცია ადრეც ჰქონია, თუმცა ხელმძღვანელი პირებისთვის, მათ შორის მისთვის როგორც უშუალო კურატორისთვის, არ უცნობებია. თ.ლ–ძის განმარტებით, ეს მისთვის გასაკვირი იყო, რადგან დ.ხ–ნთან მეგობრული ურთიერთობა ჰქონდა. მოწმის ჩვენებით, მომდევნო სამუშაო დღეს რექტორთან გამართულ შეხვედრაზე მან გააჟღერა თანამშრომლებს შორის წარმოშობილი უთანხმოების შესახებ, თუმცა ვინმესთვის პასუხისმგებლობის დაკისრების თაობაზე მსჯელობას ადგილი არ ჰქონია. მოწმის ინფორმაციით, დ.ხ–ნმა გათავისუფლების შესახებ განცხადების წარდგენის გადაწყვეტილება დამოუკიდებლად, ყოველგვარი ზეწოლისა და ჩარევის გარეშე მიიღო, მისთვის ეს არავის მოუთხოვია.

5.17. სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ როდესაც შრომითი ხელშეკრულება დასაქმებულის ინიციატივით, მისი პირადი განცხადების საფუძველზე წყდება, შესაფასებელია ნების ნამდვილობა, მისი თავისუფალი გამოვლენის საკითხი, დამსაქმებლის არაკეთილსინდისიერი ქცევის ზემოქმედებისგან დაცვის კონტექსტითაც, რათა ამ უკანასკნელის მხრიდან ზეწოლას არ ჰქონდეს ადგილი (იხ. სუსგ. №ას-224-2020, 23 თებერვალი, 2022 წელი).

5.18. მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელე მხარე დამსაქმებლის მხრიდან განხორციელებულ იძულებას უკავშირებს მოპასუხის პოზიციას, რომ მან თანამშრომლებს შორის მომხდარი უთანხმოების შესახებ ხელმძღვანელ პირებს დროულად არ აცნობა. მოსარჩელეს განემარტა, რომ ინციდენტის გასაჯაროების შემთხვევაში, უნივერსიტეტის რეპუტაციის დაცვის მიზნით, უმჯობესი იქნებოდა მას საკუთარი განცხადებით დაეტოვებინა სამსახური. მოპასუხე მხარე მოსარჩელის ნებაზე რაიმე სახის ზეწოლას უარყოფს და მიუთითებს, რომ მომხდარ შემთხვევასთან დაკავშირებით დისციპლინური წარმოება არ დაწყებულა, ამიტომ, უნივერსიტეტს ვერ ექნებოდა დ.ხ–ნის გათავისუფლების ინტერესი და ასეთი ინტერესის არსებობის შემთხვევაშიც, ეს ინტერესი 20-25 დღის ვადაში ვერ გაქრებოდა, მით უფრო, რომ მოსარჩელე ამ დრომდე იკავებს პროფესორის აკადემიურ პოზიციას. მოპასუხე მხარის განმარტებით, შესაძლოა, მომხდარი შემთხვევის გამო მოსარჩელემ იგრძნო პასუხისმგებლობა და სწორედ ამიტომ გადაწყვიტა სამსახურიდან წასვლა, თუმცა დამსაქმებლის მხრიდან იძულებას ადგილი არ ჰქონია. მოსარჩელეს ვერავინ მისცემდა 20-25 დღის ვადაში დაკავებულ პოზიციაზე აღდგენის პირობას, თუმცა დ.ხ–ნს რექტორისთვის ამგვარი მოთხოვნით არც მიუმართავს.

5.19. როგორც მოსარჩელე, ასევე, მოპასუხე მხარე გათავისუფლების შესახებ 2024 წლის 17 ივნისის განცხადების წარდგენას უკავშირებს უნივერსიტეტის თანამშრომლებს შორის მომხდარ შემთხვევას და ამ საკითხთან მიმართებით დ.ხ–ნის მიერ ვალდებულებათა ჯეროვნად შესრულების საკითხს. პალატა მიუთითებს, რომ განსახილველი დავის საგანს მოსარჩელის მიერ თავისი თანამდებობრივი მოვალეობების ჯეროვნად შესრულების შეფასება არ წარმოადგენს, თუმცა აღნიშნული საკითხი მოსარჩელის მიერ გათავისუფლების შესახებ გამოვლენილი ნების ნამდვილობის განსაზღვრის კონტექსტში შეიძლება იქნეს გათვალისწინებული. ამ კუთხით, პალატა ყურადღებას მიაქცევს ი.კ–ის მიერ უნივერსიტეტის პრორექტორებისთვის წარდგენილ განცხადებას, რომლითაც ის მომხდარ ინციდენტთან დაკავშირებით რეაგირებას მოითხოვს. განცხადების ავტორის განმარტებით, მას აზრი არაერთხელ დაუფიქსირებია როგორც დეპარტამენტის უფროსთან, დ.ხ–ნთან, ასევე სხვა თანამშრომლებთანაც, თუმცა სამწუხაროდ ამას შედეგი არ მოჰყოლია.

5.20. მოსარჩელის განმარტებით, მას განცხადების დაწერა მოსთხოვეს რექტორის მრჩეველმა კ.ბ–მა და ვიცე-რექტორმა თ.ლ–ძემ, აღნიშნული პირები ასევე დაპირდნენ, რომ 20-25 დღის ვადაში კვლავ აღადგენდნენ სამსახურში. კ.ბ–ი და თ.ლ–ძე სასამართლოს სხდომაზე დაკითხული იქნენ მოწმის სახით. მათ არ დაადასტურეს მოსარჩელის მიერ მოყვანილი ფაქტები.

5.21. სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ იძულების შემთხვევაში, ხშირად რთულია პირდაპირი მტკიცებულების წარდგენა და ასეთ დროს, სწორედ გარემოებათა ერთობლიობა უნდა ქმნიდეს სასამართლოსათვის გონივრული ვარაუდის საფუძველს, რომ ნების თავისუფლების პირობებში, პირი ამ შინაარსის ნებას არ გამოავლენდა. ასეთ შემთხვევაში მნიშვნელოვანია ასევე შეფასდეს, იღებს თუ არა რაიმე სახის სარგებელს პირი, რომლისგანაც იძულება მომდინარეობს და გააჩნია თუ არა მას ინტერესი იძულებით დადებული გარიგების შედეგებისადმი.

5.22. სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, მოსარჩელე მხარის მითითებას იმასთან დაკავშირებით, რომ დამსაქმებლის მხრიდან იძულება ხორციელდებოდა უნივერსიტეტის რეპუტაციის შელახვის თავიდან აცილების ინტერესზე მითითებით და 20-25 დღეში იმავე პოზიციაზე აღდგენის დაპირებით, მოპასუხე მხარე უარყოფს და უპირისპირებს მსჯელობას, რომლის თანახმადაც მსგავსი ინტერესის არსებობის პირობებშიც კი, 20-25 დღე იმდენად მოკლე ვადაა, რომ ის მიღწეული ვერ იქნებოდა.

5.23. მოსარჩელის მითითებით, მან საფუძვლიანად/რეალურად აღიქვა ხელფასის მიუღებლობისა და შრომითი ისტორიის გაფუჭების საფრთხე და თავისი უმძიმესი სოციალურ-ეკონომიკური მდგომარეობის (საბანკო კრედიტი, მცირეწლოვანი შვილები, საალიმენტო ვალდებულება) ფონზე, იძულებული გახდა დაეწერა გათავისუფლების შესახებ განცხადება. იმის გათვალისწინებით, რომ როგორც წესი, სოციალურ-ეკონომიკური მდგომარეობის გაუარესება შედეგად სწორედ შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტას მოჰყვება, სასამართლოსთვის ბუნდოვანია, მოსარჩელის რა უპირატესი ინტერესი იქნა დაცული მის მიერ გათავისუფლების შესახებ განცხადების დაწერით და აღნიშნული როგორ მოემსახურებოდა მისი ეკონომიკური მდგომარეობის შენარჩუნებასა თუ გაუმჯობესებას, რის გამოც, იძულებული გახდა საკუთარი ნების საწინააღმდეგოდ დაჰყოლოდა დამსაქმებლის მოთხოვნას. სასამართლო ყურადღებას მიაპყრობს მოსარჩელის პროფესიას - დ.ხ–ნი იურისტია და უნივერსიტეტში პროფესორის პოზიციას იკავებს. იმ პირობებში, როდესაც იძულების ხასიათის შეფასებისას, მხედველობაში მიიღება პირთა ასაკი, სქესი და ცხოვრებისეული გარემოებანი (თანახმად საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 86-ე მუხლის მე-2 ნაწილისა), ნაკლებ სავარაუდოა, მოსარჩელეს არ შესძლებოდა საკუთარი ინტერესების დაცვა, განცხადების დაწერაზე მოთხოვნის შეუსრულებლობისას, დამსაქმებლის მიერ არამართლზომიერი გადაწყვეტილებების მიღების შემთხვევაშიც, თუნდაც ეს კუთვნილი შრომის ანაზღაურების გაუცემლობა ან „შრომითი ისტორიის გაფუჭება“ ყოფილიყო.

5.24. ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ მოცემულ შემთხვევაში, შესაძლოა, სამსახურიდან წასვლის ინტერესი მოსარჩელე მხარეს რეალურად არ გააჩნდა, თუმცა საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებებით არ დასტურდება, რომ შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის შესახებ ნება მის მიერ ფორმალურად იქნა გამოხატული, შეფარულად კი, დამსაქმებლის მიერ ინიცირებული იყო იძულების იმგვარი ხარისხით, რაც თავისუფალ ნებაზე დაუშვებელ ზემოქმედებად შეფასდება. მოსარჩელე მხარის მიერ წარმოდგენილ მტკიცებულებათაგან ვერცერთი ვერ ასაბუთებს მისი ნების გამოვლენაში დამსაქმებლის ისეთ ჩარევას, რაც მასზე ფსიქოლოგიური ზეწოლის დასაბუთებული ვარაუდის საფუძველს შექმნიდა.

6. აპელანტის საკასაციო საჩივარი

6.1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2025 წლის 29 სექტემბრის განჩინებაზე საკასაციო საჩივარი წარადგინა მოსარჩელემ, მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილება.

6.2. კასატორის განმარტებით, მოპასუხე ორგანიზაციაში ჯეროვნად და კეთილსინდისიერად ასრულებდა თავის უფლებამოსილებებს, მის წინააღმდეგ არასოდეს ყოფილა დისციპლინური პასუხისმგებლობის რაიმე ზომა გამოყენებული.

6.3. კასატორის მტკიცებით, წინამდებარე დავაზე ცალსახად იკვეთება დამსაქმებლის მხრიდან იძულებისა და მოტყუების ფაქტების არსებობა. მიუხედავად ამისა, სააპელაციო სასამართლო გასაჩივრებულ განჩინებაში ერთის მხრივ აღნიშნავს, რომ აუცილებელია შეფასდეს ნების გამოხატვის ნამდვილობა, მაგრამ ფაქტობრივადმხოლოდ პირველი ინსტანციის პოზიციით შემოიფარგლა და არ შევიდა მსჯელობაში, არ გადაამოწმა ის ფაქტები, გარემოებები, რაც მოსარჩელის ნების გამოხატვის ნაკლოვანებაზე მიუთითებს.

6.4. უნივერსიტეტის პრორექტორთან გამართული აუდიენციის დროს პრორექტორმა, (რომელიც წარმოადგენდა, ასევე მოსარჩელის უშუალო კურატორ/ხელმძღვანელს) მომხდარი ინციდენტის შესახებ საზოგადოებაში, მათ შორის მასობრივ საშუალებებში ინფორმაციის გავრცელების მაღალ საშიშროებაზე და უნივერსიტეტის რეპუტაციის შელახვაზე მითითებით - მოსარჩელეს (რომელიც წარმოადგენდა ი.კ–ის უშუალო უფროს) ინციდენტის გამო მოსთხოვა უნივერსიტეტიდან წასვლის თაობაზე განცხადების დაწერა - 17.06.2024წ. (ორშაბათი). უნივერსიტეტიდან წასვლა ასევე მოეთხოვა ინციდენტის მეორე მონაწილე დ.ზ–სა და უნივერსიტეტის ადმინისტრირებაზე პასუხისმგებელ პირს - დ.კ–ძეს. მოსარჩელეს განემარტა, რომ თუის თავისი ნებით არ დაწერდა განცხადებას, მას არ აუნაზღაურებდა 2024 წლის ივნისის თვის ხელფასი და ამასთან გაუფუჭდებოდა შრომითი ისტორია, მათ შორის საზოგადოებაში მცდარი ინფორმაციის მოსარჩელის შესახებ გავრცელებით.

7. საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპი

7.1. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2025 წლის 15 დეკემბრის განჩინებით საკასაციო საჩივარი წარმოებაშია მიღებული.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

8. საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, მტკიცებულებათა გაანალიზების, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის იურიდიული დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული.

9. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში: სსსკ-ი) 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას ან/და მის დამატებით ოქმს/ოქმებს და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

10. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 404-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, საკასაციო სასამართლო ამოწმებს გადაწყვეტილებას საკასაციო საჩივრის ფარგლებში. საკასაციო სასამართლოს არ შეუძლია თავისი ინიციატივით შეამოწმოს საპროცესო დარღვევები, გარდა 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტებისა.

11. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებულ პრეტენზიაში იგულისხმება მითითება იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება.

12. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ წინამდებარე საქმეში სასამართლოს შეფასების საგანია, დამსაქმებლის მიერ სშკ-ის 47-ე მუხლის პირველი პუნქტის „დ“ ქვეპუნქტის საფუძველზე, მოსარჩელესთან შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის მართლზომიერების შემოწმება.

13. საქართველოს უზენაესმა სასამართლომ არაერთ საქმეში განმარტა, რომ დასაქმებულის სამსახურიდან გათავისუფლების საფუძვლების კვლევისას, სასამართლო ამოწმებს დამსაქმებლის მიერ უფლების გამოყენების მართლზომიერების საკითხს, რის საფუძველზეც აფასებს მხარეთა მიერ სასამართლოს წინაშე დაყენებულ მოთხოვნათა მართებულობას. ამისათვის აუცილებელია მისი გამოყენების განმაპირობებელი გარემოებების მართლზომიერების საკითხის შესწავლა. სასამართლომ უნდა შეამოწმოს, რამდენად მართლზომიერად მოქმედებდა დამსაქმებელი დასაქმებულის სამუშაოდან გათავისუფლებისას. აღნიშნული საკითხის გამორკვევა შესაძლებელია მხოლოდ შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის თაობაზე გამოცემულ ბრძანებაში მითითებული დასაქმებულის გათავისუფლების საფუძვლის კვლევის შედეგად (შდრ. სუსგ №ას-861-861-2018, 25.09.2018 წ.; №ას-483-457-2015, 07.10.2015 წ.; №ას-1173-2022, 24.09.2024 წ.).

14. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს არაერთ განჩინებაში განმარტებულია, რომ საქართველოში განხორციელებული შრომის კანონმდებლობის რეფორმის ერთ-ერთი მიზანი სწორედ დასაქმებულის უფლებების დაცვა იყო, ამასთან, მნიშვნელოვანია, რომ შრომის სამართალი დაკავშირებულია ქვეყნის ეკონომიკურ განვითარებასთან და თითოეული დასაქმებულის საქმის ინდივიდუალური შეფასებისას გამოყენებული უნდა იქნეს ე.წ. „favor prestatoris“ პრინციპი, რაც დასაქმებულისათვის სასარგებლო წესთა უპირატესობას ნიშნავს. სწორედ აღნიშნული პრინციპის გამოყენებისას საჭიროა დამსაქმებლისა და დასაქმებულის მოთხოვნებისა და ინტერესების წონასწორობის დაცვა სამართლიანობის, კანონიერებისა და თითოეული მათგანის ქმედების კეთილსინდისიერების კონტექსტში. დასაქმებულის გათავისუფლების საფუძვლების კვლევისას მნიშვნელოვანია, დადგინდეს რა ღონისძიებები გაატარა დამსაქმებელმა, რათა უზრუნველეყო დასაქმებულისათვის დაკავებული პოზიციის შენარჩუნება. ცხადია, შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის მომწესრიგებელი თითოეული საფუძვლის გამოყენებამდე დასაბუთებული უნდა იყოს მისი გამოყენების წინაპირობა (იხ. მაგ., სუსგ საქმე Nას-941-891-2015, 29 იანვარი, 2016 წელი; Nას-224-224-2018, 18 მაისი, 2018 წელი; Nას-361-2022, 10 ივნისი, 2022 წელი).

15. როგორც უზენაესი სასამართლოს არაერთ გადაწყვეტილებაში/განჩინებაშია განმარტებული, „შრომისსამართლებრივი ურთიერთობა ეფუძნება მხარეთა თანასწორუფლებიანობის საფუძველზე ნების თავისუფალი გამოვლენის შედეგად მიღწეულ შეთანხმებას. თუმცა, შრომითი ურთიერთობებისადმი წმინდა სახელშეკრულებო მიდგომის გამოყენება არ არის მიზანშეწონილი, რადგან კლასიკურად ასეთი ურთიერთობა მოიცავს მის მონაწილეთა შეთანხმებას თანაბარ საწყისებზე, მაშინ, როდესაც შრომით ურთიერთობაში ერთი პირი ნებაყოფლობით თანხმდება მეორის დაქვემდებარებაში ყოფნას“ (იხ. სუსგ. Nას-98-94-2016, 26.07.2016წ.). ამასთან, შრომითსამართლებრივ დავებში მნიშვნელოვანია გამოირიცხოს დამსაქმებლის მიერ საკუთარი უფლების ბოროტად გამოყენება.

16. საქართველოს უზენაესმა სასამართლომ არაერთ საქმეში განმარტა, რომ შრომით სამართლებრივ დავებს მტკიცების ტვირთის განაწილების გარკვეული თავისებურება ახასიათებს, რასაც მტკიცებულებების წარმოდგენის თვალსაზრისით, დამსაქმებლისა და დასაქმებულის არათანაბარი შესაძლებლობები განაპირობებს. დასაქმებული, რომელიც სამსახურიდან უკანონოდ დათხოვნის თაობაზე აპელირებს, ვერ დაადასტურებს სამსახურიდან დათხოვნის უკანონობას. შესაბამისად, მოსარჩელის მითითება იმაზე, რომ იგი უკანონოდ გაათავისუფლეს სამსახურიდან, მტკიცების ტვირთს აბრუნებს დამსაქმებლის მხარეს, რომელსაც აკისრებს დასაქმებულის სამსახურიდან მართლზომიერად გათავისუფლების მტკიცების ვალდებულებას. ეს დასკვნა გამომდინარეობს შემდეგი ძირეული პრინციპიდან, კერძოდ, დამსაქმებელს აქვს მტკიცებითი უპირატესობა, სასამართლოს წარუდგინოს ხელსაყრელი მტკიცებულებები იმასთან დაკავშირებით, რომ მისმა თანამშრომელმა შრომითი მოვალეობები დაარღვია, რაც კონკრეტულ ქმედებაში გამოიხატა, ვიდრე დასაქმებულს, რომელიც ობიექტურად ვერ შეძლებს მტკიცებულებების წარდგენას მასზე, რომ იგი ვალდებულებას ჯეროვნად ასრულებდა (იხ. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინება საქმე №ას-302-2021, 15 ოქტომბერი, 2021 წელი).

17. ამდენად, შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტისთვის მნიშნელოვანი საფუძვლის („Good Reason“) არსებობის მტკიცების ტვირთი დამსაქმებელს ეკისრება. ამასთან, ეს არ უნდა მივიჩნიოთ შეჯიბრებითობისა და პროცესუალური თანასწორობის კონსტიტუციური უფლების დარღვევად. ასეთი კატეგორიის საქმეებში სწორედ არაჰორიზონტალურ დამოკიდებულებაში მყოფი სუბიექტების ერთგვარი პროცესუალური გათანაბრება ხდება, რამდენადაც, შრომითი ურთიერთობა მოიცავს ისეთ მხარებს, რომლებიც კლასიკურად ჰორიზონტალურ სიბრტყეში ვერ იქნებიან აღქმულნი ერთმანეთის მიმართ. მტკიცებულებების წარმოდგენის თვალსაზრისით, დამსაქმებელსა და დასაქმებულის არათანაბარი შესაძლებლობები აქვთ. დამსაქმებელი სარგებლობს მტკიცებითი უპირატესობით სასამართლოს წარუდგინოს მისთვის ხელსაყრელი მტკიცებულებები იმაზე, რომ შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტას საამისოდ გათვალისწინებული მართლზომიერი (ე.წ. “Good Reason“) საფუძველი ჰქონდა (იხ. ილონა გაგუა „მტკიცებულებები და მტკიცების პროცესი კერძო ხასიათის სამართლებრივ დავებზე“, თბ., 2020 წელი, გვ: 229-231; 258-259.).

18. როგორც აღინიშნა, დასაქმებულთან შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტა სშკ-ის 47-ე მუხლის პირველი ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტის შესაბამისად, დასაქმებულის მიერ შედგენილმა წერილობითმა განცხადებამ გამოიწვია. დასაქმებულმა 2024 წლის 17 ივნისს, განცხადებით მიმართა სსიპ საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის რექტორს და, ოჯახური პირობების გამო, დაკავებული თანამდებობიდან გათავისუფლება მოითხოვა. ამასთან, მოსარჩელე მხარე მიუთითებს, რომ განცხადება თავისი ნების საწინააღმდეგოდ, იძულებისა და ცრუ დაპირების შედეგად წარადგინა.

19. მტკიცებითი საქმიანობის სფეროში ეროვნულ დონეზე არსებული მიდგომა შესაბამისობაშია საერთაშორისო გამოცდილებასთან. „დამსაქმებლის ინიციატივით შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის შესახებ“ 1982 წელს შრომის საერთაშორისო ორგანიზაციის (ILO) მიერ მიღებულ N158 კონვენციის მე-9 მუხლის მე-2 (ა) პარაგრაფი სამუშაოდან არამართლზომიერი გათავისუფლებისაგან დაცვის ეფექტიან საშულებად მტკიცების ტვირთის დამსაქმებელზე დაკისრებას ადგენს. კონვენციის ამ დებულების მიხედვით, მუშაკი მარტო ვერ გაუმკლავდება სამსახურიდან მისი გათავისუფლების საფუძვლის არამართლზომიერების მტკიცებით პროცესს; სწორედ ამიტომ, მტკიცების ტვირთი დამსაქმებელს უნდა დაეკისროს. ყოველ შემთხვევაში, კონვენცია ამ საკითხის მოწესრიგებას ეროვნული კანონმდებლობასა და სასამართლო პრაქტიკას უტოვებს (Termination of Employment Convention, 1982 (N158) (Article 9, p.1.p2.); Protection Against Unjustified Dismissal, International Labour Conference, 82-nd session 1995, Report III (part 4B), Geneva, 80).

20. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ მოსარჩელემ სადავო გახადა მის მიერ გამოვლენილი ნება შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის შესახებ, და განმარტა, რომ განცხადებაზე ხელმოუწერლობის შემთხვევაში გაუფუჭდებოდა შრომითი ურთიერთობა, ხოლო ასეთი განცხადების დაწერის შემდეგ 20-25 დღეში კვლავ აღადგენდნენ იმავე პოზიციაზე.

21. საკასაციო სასამართლოს განმარტებით, დასაქმებულის მიერ ხელშეკრულების მოშლის მიმართ ვრცელდება ბათილობისა და შეცილების ზოგადი საფუძვლები. შესაბამისად, იმ შემთხვევაში, თუ ხელშეკრულების მოშლის შესახებ გადაწყვეტილება შეცდომის, მოტყუების ან იძულების შედეგია, ის დასაქმებულის მიერ ნამდვილი შეცილების შედეგად ბათილი იქნება. მითითებული საკითხის კვლევისას, სასამართლო ყურადღებას გაამახვილებს მტკიცების სტანდარტზე. მხარემ, რომელიც აპელირებს ნების გამოხატვის იძულების საფუძველზე, უნდა ამტკიცოს კიდეც მისი წინაპირობები. როდესაც მოსარჩელე დაამტკიცებს, რომ იძულების ხასიათი საკმარისია „ნების მოდრეკისათვის“, მეორე მხარემ უნდა ამტკიცოს, რომ, კონკრეტულ შემთხვევაში, ნების გამოხატვა იძულების შედეგი არ იყო და, გამონაკლისის სახით, გამომხატველის თავისუფალ გადაწყვეტილებას ემყარებოდა (იხ. სუსგ. #ას-224 2020, 23 თებერვალი, 2022 წელი). სხვა განჩინებაში კი საკასაციო სასამართლომ განმარტა, რომ თანამდებობიდან გათავისუფლების მოთხოვნით მოსარჩელის მიერ ხელმოწერილი განცხადების არსებობის პირობებში, მოქმედებს აღნიშნულ დოკუმენტში მხარის მიერ გამოხატული ნების ნამდვილობის პრეზუმფცია. საწინააღმდეგოს დადასტურება კი იმ მხარის მტკიცების საგანში შემავალი გარემოებაა, რომელიც აღნიშნულ განცხადებას სადავოდ ხდის (იხ. სუსგ. #ას-420-2020, 26 ივლისი, 2022 წელი).

22. ამდენად, მოცემულ შემთხვევაში სასამართლოს მხრიდან სსკ-ის 85-ე და 89-ე მუხლის წინაპირობების შემოწმებას საჭიროებს; სსკ-ის 85-ე მუხლი ადგენს: „გარიგების დადების მიზნით იმ პირის იძულება (ძალადობა ან მუქარა), რომელმაც დადო გარიგება, ანიჭებს ამ პირს გარიგების ბათილობის მოთხოვნის უფლებას მაშინაც, როცა იძულება მომდინარეობდა მესამე პირისაგან“, ამასთან, იძულება არა ფაქტის, არამედ სამართლებრივი შეფასების საკითხია. სამოქალაქო კოდექსის 85-ე-89-ე მუხლებით განსაზღვრული გარიგების იძულებით დადება სამართლებრივი კატეგორიაა და სასამართლო ნორმით გათვალისწინებული შედეგის განსაზღვრისას ხელმძღვანელობს მხარის მიერ მითითებული ფაქტებითა და ამ ფაქტების დადასტურების მიზნით წარდგენილი მტკიცებულებებით, რომლებიც ნორმით გათვალისწინებულ შემადგენლობას უნდა ქმნიდეს (იხ. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დიდი პალატის გადაწყვეტილება №ას-664-635-2016, 2 მარტი 2017 წელი).

23. ერთ-ერთ განჩინებაში საკასაციო სასამართლომ განმარტა, რომ მუქარა (ფსიქიკური იძულება) სამომავლო საფრთხის შესახებ შეტყობინებაა. მითითება ობიექტურად არსებულ გარემოებაზე, რომელზეც დამმუქრებელს არანაირი ზეგავლენის მოხდენა არ შეუძლია, ვერ ჩაითვლება მუქარად. უფრო მეტიც, უკვე არსებული არახელსაყრელი მდგომარეობა, რომელიც არ შექმნილა ნების გამოძალვის მიზნით, არ წარმოადგენს მუქარას. (შდრ. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, თბილის, 2017, მუხლი 85, გვ. 496). საკასაციო სასამართლო ასევე განმარტავს, რომ იძულებად არ ჩაითვლება ისეთი მოქმედებები, რომლებიც არ ხორციელდება არც მართლსაწინააღმდეგო მიზნით და არც მართლსაწინააღმდეგო საშუალებათა გამოყენებით (საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 88-ე მუხლი). საკასაციო პალატის მოსაზრებით, როდესაც დამსაქმებელი დასაქმებულისაგან ითხოვს შრომითი ხელშეკრულებით გათვალისწინებული პროფესიული ვალდებულების შესრულებას და ამ ვალდებულების შეუსრულებლობის შემთხვევაში, აცხადებს შესაბამისი სამართლებრივი ღონისძიებების გატარებაზე, ასეთი მოცემულობა უნდა შეფასდეს, როგორც დასაქმებულის მხრიდან, მართლზომიერი შედეგის მისაღწევად, შესაბამისი მართლზომიერი საშუალების გამოყენება (იხ. სუსგ. #ას 79-2022, 13 მაისი, 2022 წელი).

24. მოცემულ შემთხვევაში საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს შეფასებასა და დასკვნას, ასევე ყურადღებას მიაქცევს საქმეზე მხარეთა მიერ წარმოდგენილ ახსნა-განმარტებებსა და მოწმეთა ჩვენებებს და განმარტავს, რომ, შესაძლოა, სამსახურიდან წასვლის ინტერესი კასატორს რეალურად არ გააჩნდა, თუმცა საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებებით არ დასტურდება, რომ შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის შესახებ ნება მის მიერ ფორმალურად იქნა გამოხატული, შეფარულად კი, დამსაქმებლის მიერ ინიცირებული იყო იძულების იმგვარი ხარისხით, რაც თავისუფალ ნებაზე დაუშვებელ ზემოქმედებად შეფასდება. მოსარჩელე მხარის მიერ წარმოდგენილ მტკიცებულებათაგან ვერცერთი ვერ ასაბუთებს მისი ნების გამოვლენაში დამსაქმებლის ისეთ ჩარევას, რაც მასზე ფსიქოლოგიური ზეწოლის დასაბუთებული ვარაუდის საფუძველს შექმნიდა.

25. საკასაციო სასამართლო, დამატებით, თავად მოსარჩელის პროფესიასა და მოპასუხე ორგანიზაციაში დაკავებულ თანამდებობაზე მიუთითებს და განმარტავს, რომ ნაკლებ სავარაუდოა მსგავსი თანმდებობისა და გამოცდილი პირის მიმართ განხორციელდეს ისეთი ფორმის იძულება, რომელზეც სათანადო სამართლებრივი რეაგირება ვერ ექნება. ამასთან, საგულისხმოა, რომ შრომითი ურთიერთობის შესახებ არსებულ განცხადებაში მითითებულია ოჯახური პირობების გამო ურთიერთობის შეწყვეტა, რაც როგორც სამართლებრივიად ისე ეთიკურ ფარგლებში გამორიცხავს დასაქმებულის მიერ, დამსაქმებლის მოტივის დამატებით კვლევას. რაც შეეხება, კასატორის მითითებას, 20-25 დღის შემდეგ იმავე თანამდებობაზე აღდგენის შესახებ, დამსაქმებლის მიერ პირობის გაცემის თაობაზე, აღნიშნული არგუმენტიც ვერ აქარწყლებს მისი ნების ნამდვილობის პრეზუმციას. აღსანიშნავია, რომ მხარე ერთის მხრივ სამსახურის მიერ მის მიმართ გამოხატულ იძულებაზე საუბრობს, ხოლო მეორეს მხრივ ამტკიცებს, რომ მიიღო პირობა განცხადების დაწერიდან ერთი თვის განმავლობაში აღადგენდნენ იმავე თანამდებობაზე, რაც ურთიერთსაწინააღმდეგოა.

26. ამდენად, კასატორის მოთხოვნა უსაფუძვლოა და 2024 წლის 18 ივნისის ბრძანების ბათილად ცნობის საფუძველი ვერ გახდება.

27. საქართველოს შრომის კოდექსის 48-ე მუხლის მე-8 პუნქტის თანახმად, სასამართლოს მიერ შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ დამსაქმებლის გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის შემთხვევაში, სასამართლოს გადაწყვეტილებით, დამსაქმებელი ვალდებულია პირვანდელ სამუშაო ადგილზე აღადგინოს პირი, რომელსაც შრომითი ხელშეკრულება შეუწყდა, ან უზრუნველყოს ის ტოლფასი სამუშაოთი, ან გადაუხადოს მას კომპენსაცია სასამართლოს მიერ განსაზღვრული ოდენობით. ამავე მუხლის მე-9 პუნქტის თანახმად, დასაქმებულს უფლება აქვს, ამ მუხლის მე-8 პუნქტით გათვალისწინებულ პირვანდელ ან ტოლფას სამუშაო ადგილზე აღდგენის ან მის ნაცვლად დაკისრებული კომპენსაციის გადახდის გარდა, მოითხოვოს იძულებითი განაცდურის ანაზღაურება შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის თარიღიდან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ დამსაქმებლის გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის თაობაზე სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების აღსრულების თარიღამდე. იძულებითი განაცდურის ანაზღაურების განსაზღვრისას სასამართლომ უნდა გაითვალისწინოს ამ მუხლის პირველი ან მე-2 პუნქტის შესაბამისად დამსაქმებლის მიერ დასაქმებულისთვის მიცემული კომპენსაცია.

28. ნორმის თანახმად, მოსარჩელის პირვანდელ სამუშაო ადგილზე აღდგენა, ასევე მოპასუხისთვის კომპენსაციისა და იძულებითი განაცდურის გადახდის დაკისრება შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის თანმდევი შედეგია. იმის გათვალისწინებით, რომ მოცემულ შემთხვევაში, არ დაკმაყოფილდა მოსარჩელის მოთხოვნა გათავისუფლების შესახებ ბრძანების ბათილად ცნობის თაობაზე, არ არსებობს არც მოსარჩელის პირვანდელ სამუშაო ადგილზე აღდგენისა და მოპასუხისთვის იძულებითი განაცდურის ანაზღაურების საფუძველი.

29. რაც შეეხება კასატორის შუამდგომლობას საკასაციო საჩივრის ზეპირი მოსმენით განხილვის თაობაზე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ არ არსებობს შუამდგომლობის დაკმაყოფილების წინაპირობები. ამ თვალსაზრისით, პალატა მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილის (საკასაციო სასამართლოს შეუძლია გადაწყვეტილება გამოიტანოს საქმის ზეპირი მოსმენის გარეშე. სასამართლომ საქმის ზეპირი მოსმენის გარეშე განხილვის შესახებ წინასწარ უნდა აცნობოს მხარეებს) დანაწესზე, რომლის თანახმად, საქმის განხილვის ფორმის განსაზღვრა სასამართლოს პრეროგატივაა, რაც ემყარება საკასაციო სამართალწარმოების ბუნებას; კერძოდ, საკასაციო სასამართლო არ წარმოადგენს ფაქტების დამდგენ სასამართლოს, არამედ მისი მსჯელობის საგანი საქმეში არსებული ფაქტობრივი გარემოებების სწორი სამართლებრივი შეფასებაა. საკასაციო პალატა აქვე მიუთითებს, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილის კონსტიტუციასთან შესაბამისობის საკითხზე იმსჯელა საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლომაც და მიიჩნია, რომ საკასაციო საჩივრის ზეპირი მოსმენის გარეშე განხილვა არ ზღუდავს ადამიანის სასამართლოში მიმართვის კონსტიტუციურ უფლებას (N2/6/205,232, 03.07.2003წ. გადაწყვეტილება) (სუსგ. №ას-807-2020, 12 ნოემბერი, 2020წ., სუსგ №ას-1150-2020, 29 ნოემბერი, 2021წ.). ამასთან, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლით განსაზღვრულია შემოწმების ფაქტობრივი საფუძველი. საკასაციო პალატა არ ამოწმებს საქმის ფაქტობრივ მხარეს, გადაწყვეტილების ფაქტობრივ საფუძველს, რის გამოც მხარეთა მონაწილეობის გარეშე, უფლებამოსილია გააკეთოს შეფასება და მიიღოს გადაწყვეტილება. ამ შემთხვევაში, არსებითია არ დაირღვეს პრინციპი, რომელსაც ემყარება სამოქალაქო საქმის წარმოება, კერძოდ კი, იგივე შეჯიბრებითობის პრინციპი. მით უფრო, რომ როცა მხარეები მიმართავენ საკასაციო ინსტანციის სასამართლოს, მათთვის წინასწარვეა ცნობილი, რომ საქმის განხილვა შეიძლება ზეპირი მოსმენის გარეშეც მოხდეს (სუსგ №ა-1915-ბ-8-2015 , 22 ივლისი, 2015წ.; №ას-1150-2020, 29 ნოემბერი, 2021წ.). საქმეში „ჰერმი იტალიის წინააღმდეგ“ (დიდი პალატის 18.10.2006 წლის გადაწყვეტილება) ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ მიიჩნია, რომ ზეპირი მოსმენის აუცილებლობა დამოკიდებულია შესაბამისი სამართალწარმოების კონკრეტულ მახასიათებლებზე. ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ, საფრანგეთის მართლმსაჯულების სისტემაში საკასაციო სასამართლოს განსაკუთრებული როლის გათვალისწინებით, რომელიც შემოიფარგლებოდა იმის შეფასებით, სწორად იქნა გამოყენებული კანონი თუ არა, დასაშვებად მიიჩნია საკასაციო სასამართლოებში დამკვიდრებული საჩივრის განხილვის ფორმალური პროცედურა (ECtHR, ლევაგესანგარიის მომსახურება საფრანგეთის წინააღმდეგ, № 21920/93, 1996 წლის 23 ნოემბრის გადაწყვეტილება, პარ. 48) (№ას-806-2021, 22 თებერვალი, 2022 წ, პ.8).

30. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, საქმის განხილვის ფორმას ადგენს მოქმედი სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობა და რიგ შემთხვევაში, ზეპირი ფორმით პროცესის ჩანიშვნისა თუ ზეპირი მოსმენის გარეშე დავის გადაწყვეტის არჩევანს, სასამართლოს შეხედულებას მიანდობს (შდრ: სუსგ-ები: №ას-102-2021, 31 მარტი, 2021წ; №ას-670-2020, 15 სექტემბერი, 2020 წ; №ას-1208-2019, 21 ნოემბერი, 2019 წ.). ზეპირი მოსმენის აუცილებლობა „დამოკიდებულია შესაბამისი სამართალწარმოების კონკრეტულ მახასიათებლებზე (ECHR, აქსენი გერმანიის წინააღმდეგ, № 8273/78, 1983 წლის 8 დეკემბრის გადაწყვეტილება, პარ. 32). ევროპულმა სასამართლომ არ ჩათვალა ზეპირი მოსმენის არ არსებობა მე-6 მუხლის დარღვევად, სამოქალაქო საქმეში K. v. SWITZERLAND, no. 15668/89, ECHR (Plenary), Decision of 06.12.1991.

31. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მეოთხე ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე, 408.3-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. დ.ხ–ნის შუამდგომლობა საქმის ზეპირი მოსმენით განხილვის შესახებ არ დაკმაყოფილდეს;

2. დ.ხ–ნის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი დარჩეს განუხილველი;

3. დ.ხ–ნს (.........) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი (საგადახდო დავალება №30701183844, გადახდის თარიღი 03.12.2025) 300 ლარის 70% - 210 ლარი;

4. განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე ა. კოჭლამაზაშვილი

მოსამართლეები: ლ. ნემსაძე

მ. ჯინჯოლია