,,ბუნებრივი განათებულობასა და ინსოლაცია. სამშენებლო ნორმებისა და წესების” დამტკიცების შესახებ

,,ბუნებრივი განათებულობასა და ინსოლაცია. სამშენებლო ნორმებისა და წესების” დამტკიცების შესახებ /* Font Definitions */ @font-face {font-family:Sylfaen; panose-1:1 10 5 2 5 3 6 3 3 3;} @font-face {font-family:"Cambria Math"; panose-1:2 4 5 3 5 4 6 3 2 4;} @font-face {font-family:SPLiteraturuly;} @font-face {font-family:"TFLiteraturuli Letter";} /* Style Definitions */ p.MsoNormal, li.MsoNormal, div.MsoNormal {margin:0in; margin-bottom:.0001pt; font-size:12.0pt; font-family:"Times New Roman","serif";} h1 {margin:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:right; page-break-after:avoid; font-size:11.0pt; font-family:"TFLiteraturuli Letter"; font-weight:normal; font-style:italic; text-decoration:underline;} h2 {margin:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:center; page-break-after:avoid; font-size:16.0pt; font-family:"TFLiteraturuli Letter";} h3 {margin:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:center; page-break-after:avoid; font-size:18.0pt; font-family:"TFLiteraturuli Letter";} h4 {margin:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:center; page-break-after:avoid; font-size:14.0pt; font-family:"TFLiteraturuli Letter"; font-weight:normal;} h5 {margin:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:center; text-indent:.25in; line-height:150%; page-break-after:avoid; font-size:12.0pt; font-family:"TFLiteraturuli Letter";} h6 {margin-top:0in; margin-right:0in; margin-bottom:0in; margin-left:.25in; margin-bottom:.0001pt; text-align:justify; line-height:150%; page-break-after:avoid; font-size:12.0pt; font-family:"TFLiteraturuli Letter";} p.MsoHeading7, li.MsoHeading7, div.MsoHeading7 {margin-top:0in; margin-right:0in; margin-bottom:0in; margin-left:.25in; margin-bottom:.0001pt; text-align:center; line-height:150%; page-break-after:avoid; font-size:12.0pt; font-family:"TFLiteraturuli Letter"; font-weight:bold;} p.MsoHeading8, li.MsoHeading8, div.MsoHeading8 {margin-top:0in; margin-right:0in; margin-bottom:0in; margin-left:.25in; margin-bottom:.0001pt; text-align:center; line-height:150%; page-break-after:avoid; font-size:14.0pt; font-family:"TFLiteraturuli Letter"; font-weight:bold;} p.MsoHeading9, li.MsoHeading9, div.MsoHeading9 {margin:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:center; line-height:150%; page-break-after:avoid; font-size:12.0pt; font-family:"TFLiteraturuli Letter"; font-weight:bold;} p.MsoHeader, li.MsoHeader, div.MsoHeader {margin:0in; margin-bottom:.0001pt; font-size:12.0pt; font-family:"Times New Roman","serif";} p.MsoFooter, li.MsoFooter, div.MsoFooter {margin:0in; margin-bottom:.0001pt; font-size:12.0pt; font-family:"Times New Roman","serif";} p.MsoCaption, li.MsoCaption, div.MsoCaption {margin-top:0in; margin-right:0in; margin-bottom:0in; margin-left:.25in; margin-bottom:.0001pt; text-align:center; line-height:150%; font-size:12.0pt; font-family:"TFLiteraturuli Letter"; font-weight:bold;} p.MsoBodyText, li.MsoBodyText, div.MsoBodyText {margin:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:justify; line-height:150%; font-size:11.0pt; font-family:"TFLiteraturuli Letter";} p.MsoBodyTextIndent, li.MsoBodyTextIndent, div.MsoBodyTextIndent {margin:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:justify; text-indent:.25in; line-height:150%; font-size:11.0pt; font-family:"TFLiteraturuli Letter";} p.MsoBodyText2, li.MsoBodyText2, div.MsoBodyText2 {margin:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:center; line-height:150%; font-size:12.0pt; font-family:"TFLiteraturuli Letter";} p.MsoBodyText3, li.MsoBodyText3, div.MsoBodyText3 {margin:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:center; line-height:150%; font-size:12.0pt; font-family:"TFLiteraturuli Letter"; text-decoration:underline;} p.MsoBodyTextIndent2, li.MsoBodyTextIndent2, div.MsoBodyTextIndent2 {margin-top:0in; margin-right:0in; margin-bottom:0in; margin-left:.25in; margin-bottom:.0001pt; text-align:justify; line-height:150%; font-size:12.0pt; font-family:"TFLiteraturuli Letter";} p.MsoBodyTextIndent3, li.MsoBodyTextIndent3, div.MsoBodyTextIndent3 {margin-top:0in; margin-right:0in; margin-bottom:0in; margin-left:81.0pt; margin-bottom:.0001pt; text-align:justify; text-indent:-63.0pt; line-height:150%; font-size:11.0pt; font-family:"TFLiteraturuli Letter";} p.MsoBlockText, li.MsoBlockText, div.MsoBlockText {margin-top:0in; margin-right:-5.4pt; margin-bottom:0in; margin-left:-5.4pt; margin-bottom:.0001pt; text-align:justify; line-height:150%; font-size:12.0pt; font-family:"TFLiteraturuli Letter";} p.MsoPlainText, li.MsoPlainText, div.MsoPlainText {margin:0in; margin-bottom:.0001pt; font-size:10.0pt; font-family:"Courier New";} p.parlamdrst, li.parlamdrst, div.parlamdrst {mso-style-name:parlamdrst; margin:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:justify; text-indent:14.15pt; font-size:12.0pt; font-family:SPLiteraturuly;} p.abzacixml, li.abzacixml, div.abzacixml {mso-style-name:abzaci_xml; margin:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:justify; text-indent:14.15pt; font-size:11.0pt; font-family:"Sylfaen","serif";} p.sulcvlilebaxml, li.sulcvlilebaxml, div.sulcvlilebaxml {mso-style-name:sul_cvlileba_xml; margin:0in; margin-bottom:.0001pt; text-indent:14.15pt; font-size:11.0pt; font-family:"Sylfaen","serif"; font-weight:bold;} p.zogadinacilixml, li.zogadinacilixml, div.zogadinacilixml {mso-style-name:zogadi_nacili_xml; margin-top:12.0pt; margin-right:0in; margin-bottom:0in; margin-left:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:center; text-indent:-42.5pt; line-height:12.0pt; page-break-after:avoid; font-size:11.0pt; font-family:"Sylfaen","serif"; font-weight:bold;} p.gansakutrebulinacilixml, li.gansakutrebulinacilixml, div.gansakutrebulinacilixml {mso-style-name:gansakutrebuli_nacili_xml; margin-top:12.0pt; margin-right:0in; margin-bottom:0in; margin-left:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:center; text-indent:-42.5pt; page-break-after:avoid; font-size:11.0pt; font-family:"Sylfaen","serif"; font-weight:bold;} p.sataurixml, li.sataurixml, div.sataurixml {mso-style-name:satauri_xml; margin-top:12.0pt; margin-right:0in; margin-bottom:6.0pt; margin-left:0in; text-align:center; text-indent:14.15pt; font-size:12.0pt; font-family:"Sylfaen","serif"; font-weight:bold;} p.tarigixml, li.tarigixml, div.tarigixml {mso-style-name:tarigi_xml; margin-top:6.0pt; margin-right:0in; margin-bottom:6.0pt; margin-left:0in; text-align:center; text-indent:14.2pt; font-size:11.0pt; font-family:"Sylfaen","serif"; font-weight:bold;} p.satauri2, li.satauri2, div.satauri2 {mso-style-name:satauri2; margin:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:center; font-size:11.0pt; font-family:"Sylfaen","serif"; font-weight:bold;} p.danartixml, li.danartixml, div.danartixml {mso-style-name:danarti_xml; margin-top:6.0pt; margin-right:0in; margin-bottom:6.0pt; margin-left:0in; text-align:right; text-indent:14.2pt; font-size:10.0pt; font-family:"Sylfaen","serif"; font-weight:bold; font-style:italic;} p.khelmoceraxml, li.khelmoceraxml, div.khelmoceraxml {mso-style-name:khelmocera_xml; margin-top:6.0pt; margin-right:0in; margin-bottom:6.0pt; margin-left:0in; text-indent:14.15pt; font-size:11.0pt; font-family:"Sylfaen","serif"; font-weight:bold;} p.ckhrilixml, li.ckhrilixml, div.ckhrilixml {mso-style-name:ckhrili_xml; margin:0in; margin-bottom:.0001pt; font-size:9.0pt; font-family:"Sylfaen","serif";} p.mimgebixml, li.mimgebixml, div.mimgebixml {mso-style-name:mimgebi_xml; margin:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:center; text-indent:14.2pt; font-size:14.0pt; font-family:"Sylfaen","serif"; font-weight:bold;} p.saxexml, li.saxexml, div.saxexml {mso-style-name:saxe_xml; margin-top:6.0pt; margin-right:0in; margin-bottom:0in; margin-left:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:center; text-indent:14.15pt; font-size:11.0pt; font-family:"Sylfaen","serif"; font-weight:bold;} p.adgilixml, li.adgilixml, div.adgilixml {mso-style-name:adgili_xml; margin-top:6.0pt; margin-right:0in; margin-bottom:6.0pt; margin-left:0in; text-align:center; text-indent:14.2pt; font-size:11.0pt; font-family:"Sylfaen","serif"; font-weight:bold;} p.kodixml, li.kodixml, div.kodixml {mso-style-name:kodi_xml; margin-top:0in; margin-right:0in; margin-bottom:12.0pt; margin-left:255.1pt; text-align:right; page-break-after:avoid; font-size:10.0pt; font-family:"Sylfaen","serif";} p.tavixml, li.tavixml, div.tavixml {mso-style-name:tavi_xml; margin-top:12.0pt; margin-right:0in; margin-bottom:0in; margin-left:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:center; font-size:11.0pt; font-family:"Sylfaen","serif"; font-weight:bold;} p.tavisataurixml, li.tavisataurixml, div.tavisataurixml {mso-style-name:tavi_satauri_xml; margin-top:0in; margin-right:0in; margin-bottom:12.0pt; margin-left:0in; text-align:center; font-size:11.0pt; font-family:"Sylfaen","serif"; font-weight:bold;} p.muxlixml, li.muxlixml, div.muxlixml {mso-style-name:muxli_xml; margin-top:12.0pt; margin-right:0in; margin-bottom:0in; margin-left:42.5pt; margin-bottom:.0001pt; text-indent:-42.5pt; line-height:12.0pt; page-break-after:avoid; font-size:11.0pt; font-family:"Sylfaen","serif"; font-weight:bold;} /* Page Definitions */ @page Section1 {size:595.3pt 841.9pt; margin:56.7pt 64.3pt 53.85pt 45.0pt;} div.Section1 {page:Section1;} /* List Definitions */ ol {margin-bottom:0in;} ul {margin-bottom:0in;} სახელმწიფო სარეგისტრაციო კოდი 330.130.000.11.116.004.982 საქართველოს ურბანიზაციისა და მშენებლობის მინისტრის ბრძანება №59 2001 წლის 21 სექტემბერი ქ. თბილისი ,,ბუნებრივი განათებულობასა და ინსოლაცია. სამშენებლო ნორმებისა და წესების” დამტკიცების შესახებ ,,მშენებლობის პროექტების სახელმწიფო კომპლექსური ექსპერტიზისა და დამტკიცების შესახებ” საქართველოს კანონისა და საქართველოს პრეზიდენტის 1997 წლის 25 ნოემბრის №687 ბრძანებულების შესაბამისად, ვბრძანებ: 1. დამტკიცდეს თანდართული ,,ბუნებრივი განათებულობა და ინსოლაცია. სამშენებლო ნორმები და წესები”. 2. ბრძანება ძალაში შევიდეს გამოქვეყნებისთანავე. მ. ჩხენკელი ბუნებრივი განათებულობა და ინსოლაცია თავი I ზოგადი დებულებანი     მუხლი 1🔗. 1. წინამდებარე ნორმები განსაზღვრავენ არქიტექტურულ-მოცულობითი და ქალაქგეგმარებითი გადაწყვეტისადმი სანიტარიულ-ჰიგიენურ მოთხოვნებს ბუნებრივი განათებულობის და ინსოლაციის ნაწილში. 2. ნორმების მოქმედება ვრცელდება საქართველოს მთელ ტერიტორიაზე. 3. ამ ნორმების დაცვა აუცილებელია სხვადასხვა დანიშნულების ახლად მშენებარე და რეკონსტრუირებადი შენობების, აგრეთვე ქალაქგეგმარებითი პროექტების შედგენის დროს. 4. ამ ნორმების მოთხოვნათა გათვალისწინება სავალდებულოა არქიტექტურულ-სამშენებლო საქმიანობაში მონაწილე ყველა ფიზიკური და იურიდიული პირისათვის. 5. ტექსტში მითითებული ყველა ცხრილი და ნახაზი მოყვანილია შესაბამისად III და IV დანართებში.     მუხლი 2🔗. ტერმინთა განმარტებები 1. სამუშაო ზედაპირი – ზედაპირი, რომელზედაც წარმოებს მუშაობა და რომლის მიმართ ხდება განათებულობის ნორმირება და ანგარიში. 2. პირობითი სამუშაო ზედაპირი – პირობითად მიღებული ჰორიზონტალური ზედაპირი იატაკიდან 0,8 მეტრის სიმაღლეზე. 3. გაჭუჭყიანების კოეფიციენტი – საანგარიშო კოეფიციენტი, რომელიც ითვალისწინებს სათავსის განათებულობის შემცირებას ექსპლოატაციის პროცესში შუქღიობების გამჭვირვალე შევსების, შუქის სხვა წყაროების და სანათების გაჭუჭყიანება-დაძველების შედეგად, აგრეთვე სათავსის ზედაპირების შუქის არეკვლის თვისების შესუსტებას. 4. სათავსის დამახასიათებელი ჭრილი – ჭრილი შუქღიობის შუა ნაწილში, რომლის სიბრტყე (გვერდითი განათების შემთხვევაში) პერპენდიკულარულია შენობის გრძივ ან განივ ღერძთან. სათავსოს დამახასიათებელ ჭრილში უნდა მოხვდეს სამუშაო ადგილების უმეტესი ნაწილი. 5. გარჩევის ობიექტი – განხილვის საგანი, ცალკეული მისი ნაწილი ან დეფექტი, რომელთა გარჩევას მოითხოვს სამუშაო პროცესი. 6. შუქური კლიმატი – ბუნებრივი განათებულობის პირობების ერთობლიობა ამა თუ იმ ადგილებში (ცის გაფანტული და მზის პირდაპირი შუქით გამოწვეული განათებულობა და განათების სიდიდე ჰორიზონტალურ და სხვადასხვა ორიენტაციის მქონე ვერტიკალურ ზედაპირზე, მზის ციალის ხანგრძლივობა და ქვეფენილი ზედაპირის ალბედო) ათ წელზე მეტ პერიოდში. 7. ალბედო – კოეფიციენტი, რომელიც განსაზღვრავს, თუ სხივური ენერგიის რა ნაწილს ირეკლავს ზედაპირი. 8. კლიმატის მზიანობის კოეფიციენტი C – კოეფიციენტი ითვალისწინებს წლის განმავლობაში შუქღიობებიდან სათავსში შემოსული პირდაპირი და ქვეფენილიდან არეკლილი მზის შუქის ნაკადის შედეგად წარმოშობილ დამატებითი შუქის ნაკადს. 9. გსკ-ს ღრუბლიანი ცა – განათების საერთაშორისო კომისიის (გკს) განსაზღვრებით ეს არის მთლიანად ღრუბლებით დაფარული ცა, რომელიც აკმაყოფილებს პირობას, რომ მისი სიკაშკაშე ჰორიზონტიდან 0​0 სიმაღლეზე შეფარდებული სიკაშკაშესთან ზენიტში უნდრის . 10. ბუნებრივი განათება – სათავსების განათება გარე შემომზღუდავ კონსტრუქციებში მოწყობილ შუქღიობებიდან შემოსული პირდაპირი ან არეკლილი ცის შუქით. 11. გვერდითი ბუნებრივი განათება – სათავსების განათება გარე კედლების შუქღიობებიდან შემოსული პირდაპირი ან არეკლილი ცის შუქით. 12. ზედა ბუნებრივი განათება – სათავსების ბუნებრივი განათება ფარნებით, გადახურვის შუქღიობებით და შენობებს შორის სიმაღლეთა ვარდნილობის ადგილებში გარე კედლების შუქღიობებით. 13. კომბინირებული ბუნებრივი განათება – ზედა და გვერდითი ბუნებრივ განათებათა შეხამება. 14. ბუნებრივი განათებულობის კოეფიციენტი (ბგკ) – სათავსის საანგარიშო წერტილში ცის პირდაპირი ან არეკლილი შუქით შექმნილი ბუნებრივი განათებულობის შეფარდება მთლიანად გახსნილი ცის კამარის შუქით შექმნილ გარე ჰორიზონტალური განათებულობის ერთდროულ მნიშვნელობასთან; გამოისახება პროცენტებში. 15. ბუნებრივი განათებულობის გეომეტრიული კოეფიციენტი – საანგარიშო წერტილში თანაბრად მოკაშკაშე ციდან უშუალოდ გამოსული და შეუვსებელი შუქღიობით სათავსში შემოღწეული შუქით შექმნილი ბუნებრივი განათებულობის შეფარდება გარე ჰორიზონტალურ ზედაპირზე ცის კამარის მიერ შექმნილი განათებულობის ერთდროულ მნიშვნელობასთან. ორივე შემთხვევაში პირდაპირი მზის შუქის მონაწილეობა გამორიცხულია; შეფარდების შედეგი გამოისახება პროცენტებში. 16. ბგკ-ს საანგარიშო მნიშვნელობა  – სათავსის ბუნებრივი ან კომბინირებული განათების პროექტირების დროს ანგარიშის შედეგად მიღებული ბგკ-ს მნიშვნელობა; გამოისახება პროცენტებში. 17. ბუნებრივი განათების არათანაბრობა – სათავსის დამახასიათებელი ჭრილის საზღვრებში ბგკ-ს საშუალო მნიშვნელობის შეფარდება მის უმცირეს მნიშვნელობასთან. 18. შენობის აზიმუტი – კუთხე, ჰორიზონტის სიბრტყეზე ფასადის ნორმალის პროექციასა და ჩრდილო-სამხრეთ მიმართულებას შორის. 19. ინსოლაცია – ნებისმიერი ზედაპირის მზის სხივებით განათება. 20. მზის რადიაცია – ინსოლაციის შედეგად ზედაპირზე მოსული სითბოს რაოდენობა. 21. ინსოლაციის საანგარიშო წერტილი – წერტილი, რომლის მიმართ წარმოებს ანგარიში. 22. ინსოლაციის სექტორი – საანგარიშო წერტილიდან ხილული მზის ტრაექტორიის დაუჩრდილავი ნაწილი (გრად.). 23. მზის ტრაექტორია – პირობით ცის გუმბათზე თვეების და საათების მიხედვით მზის გადაადგილების კვალი. 24. დაჩრდილვის კონტური – საანგარიშო წერტილის მიმართ დამჩრდილავი ობიექტების (შენობები, აივნები და სხვა) მიერ შექმნილი კონტური, რომლის ფარგლებში მზის ტრაექტორიების ცალკეული მონაკვეთები, ან მთლიანად ტრაექტორია არ მოჩანს. 25. მზის კოორდინატები – განსაზღვრავენ მზის ადგილმდებარეობას პირობით ცის კამარაზე დროის გარკვეულ მომენტში. კოორდინატების ჰორიზონტალურ სისტემაში მზის მდებარეობა განისაზღვრება დგომის სიმაღლით ho და აზიმუტით Ao. მზის სიმაღლე არის ვერტიკალური კუთხე მზის სხივსა და ჰორიზონტის სიბრტყეს შორის. აზიმუტს უწოდებენ თარაზულ კუთხეს მზის სხივის ჰორიზონტალურ სიბრტყეზე პროექციასა და ჩრდილო-სამხრეთის მიმართულებას შორის. 26. დამჩრდილავი ობიექტების საკვანძო წერტილები – მოცულობითი ფორმების ზღვრული წერტილები. თავი II ბუნებრივი განათებულობა     მუხლი 3🔗. 1. წინამდებარე ნორმებით განსაზღვრულ, ადამიანის  ადგილსამყოფ სათავსებს უნდა ჰქონდეთ ბუნებრივი განათებულობა. 2. ბუნებრივი განათებულობის ნორმების მიზანია: ა) შენობების პროექტირების პროცესში ფანჯრების (შუქღიობების) მინიმალური ზომებისა და მათი ოპტიმალური განლაგების შერჩევა; ბ) ჩამოყალიბებულ განაშენიანებაში ახლად მშენებარე ობიექტების მიერ არსებული სახლების განათებულობაზე გავლენის განსაზღვრა (დასაშვები სართულიანობის, შენობების ურთიერთგანლაგების და სწორი ქალაქგეგმარებითი გადაწყვეტის მისაღებად). 3. რეკომენდებული არ არის შენობებში შუქღიობების ფართი იყოს იმაზე მეტი, რაც ამ ნორმებით მოითხოვება, გარდა სათავსებისა, სადაც ეს განპირობებულია ტექნოლოგიური პროცესით.     მუხლი 4🔗. ბუნებრივი განათებულობის ნორმირება 1. ბუნებრივი განათებულობის ნორმირებულ მაჩვენებლად მიღებულია ბუნებრივი განათებულობის კოეფიციენტი, შემოკლებით ბგკ (T):                            ,            (1) სადაც: –განათებულობა სათავსოს საანგარიშო წერტილში, ლქ (ლუქსი); –ღია ცის ქვეშ განლაგებული ჰორიზონტალური მოედნის განათებულობა, რომელიც შექმნილია ცის გაფანტული შუქით, ლქ. 2. ბუნებრივი განათება შეიძლება იყოს: ა) გვერდითი (ცალმხრივი, ორმხრივი და მრავალმხრივი); ბ) ზედა; გ) კომბინირებული (გვერდითი და ზედა); 3. მხედველობითი მუშაობის ამოცანების მიხედვით სათავსები დაიყოფა შემდეგ ოთხ ჯგუფად: ა) I ჯგუფი – სათავსები, რომლებშიც მხედველობითი მუშაობის ობიექტების გარჩევა სამუშაო ზედაპირზე წარმოებს მომუშავეთა ხედვის ხაზის ფიქსირებული მიმართულებით (მრეწველობის წარმოებათა საწარმოო სათავსები, სამუშაო კაბინეტები, საკონსტრუქტორო ბიუროები, ექიმთა კაბინეტები, სამკურნალო დაწესებულებათა საოპერაციოები, ბავშვთა სკოლამდელი დაწესებულებების ჯგუფური ოთახები, საკლასო ოთახები, აუდიტორიები, ლაბორატორიები, სამკითხველო დარბაზები და ა. შ.); ბ) II ჯგუფი – სათავსები, რომლებშიც ხედვის ხაზის დაფიქსირებული მიმართულების გარეშე წარმოებს მხედველობითი მუშაობის ობიექტების გარჩევა და ამავე დროს გარემო სივრცის მიმოხილვა (სავაჭრო, სასადილო და საგამოფენო დარბაზები, სამხატვრო გალერეები, ბავშვთა ხანგრძლივად ყოფნის სათავსები საბავშვო ბაღებში და ბაგებში – გარდა ჯგუფური ოთახებისა, საწარმოო სათავსები, რომლებშიც წარმოებს ტექნოლოგიური მოწყობილობის მუშაობის ზედამხედველობა და ა. შ.); გ) III ჯგუფი – სათავსები, რომლებშიც მხედველობითი მუშაობის ობიექტების ძალიან ხანმოკლე, ეპიზოდური გარჩევის პირობებში ერთდროულად წარმოებს გარემო სივრცის მიმოხილვა (საკონცერტო, თეატრების, კლუბებისა და კინოთეატრების სამაყურებლო დარბაზები და ფოიეები, მოსაცდელი ოთახები, რეკრეაციები, სააქტო დარბაზები, ვესტიბიულები, საზოგადოებრივი შენობების საგარდერობოები და ა. შ.); დ) IV ჯგუფი – სათავსები, რომლებშიც ინტერიერების სივრცეში წარმოებს საერთო ორიენტირება (გასასვლელები, დერეფნები, საწარმოო შენობების საგარდერობოები, სანკვანძები, ავტომანქანების დახურული სადგომები და ა.შ.). 4. საანგარიშო წერტილის ადგილმდებარეობა განათების სახეების და სათავსების ფუნქციონალური დანიშნულების მიხედვით მოცემულია 1 ცხრილში და მე-3 ნახაზზე. 5. ბგკ-ს ნორმირებული მნიშვნელობა  გამოითვლება ფორმულებით: ა) გვერდითი ცალმხრივი, ზედა ან კომბინირებული განათებისას                         ,                   (2) ბ) გვერდითი ორმხრივი და მრავალმხრივი განათებისას                  ,          (3) სადაც: – ბგკ-ს ნორმირებული მნიშვნელობა სათავსოს ფუნქციონალური დანიშნულების მიხედვით, მიიღება მე-2 და მე-3 ცხრილით; – კლიმატის მზიანობის კოეფიციენტი, მიიღება მე-4 ცხრილით;  – შუქღიობების საერთო ფართი, მ​2;  – ერთი და იგივე აზიმუტზე მიმართული შუქღიობების საერთო ფართი, მ​2;  – კლიმატის მზიანობის კოეფიციენტები აზიმუტის მიხედვით , მიიღება მე-4 ცხრილით. შენიშვნა: 1. საწარმოო სათავსებისთვის T-ს მნიშვნელობა მიიღება მე-2 ცხრილით, ხოლო საცხოვრებელი, საზოგადოებრივი და დამხმარე შენობებისთვის მე-3 ცხრილით. 2. ზედა განათების შემთხვევაში, როდესაც შუქღიობი შეთავსებულია გადახურვის სიბრტყესთან, მე-2 და მე-3 ფორმულაში C=1. 6. ზედა ან კომბინირებული განათების მქონე საწარმოო და საზოგადოებრივი სათავსების, აგრეთვე გვერდითი განათების მქონე, ბავშვთა და მოზარდთა ძირითადი სათავსების ბუნებრივი განათების არათანაბრობა არ უნდა აღემატებოდეს 3:1. ზედა ან კომბინირებული განათების შემთხვევისთვის გამოთვლილი ბგკ-ს საანგარიშო მნიშვნელობა  პირობითი სამუშაო ზედაპირისა და სათავსოს დამახასიათებელი ვერტიკალური ჭრილის სიბრტყის გადაკვეთის ხაზის ნებისმიერ წერტილში არ უნდა იყოს გვერდითი განათებისთვის ბგკ-ს ნორმირებულ მნიშვნელობაზე ნაკლები შესაბამისი თანრიგის სამუშაოებისთვის. 7. ბუნებრივი განათების არათანაბრობის ნორმირება არ წარმოებს გვერდითი განათების მქონე სათავსებისთვის, გარდა მუხ. 4, პუნქ. 6-ში მითითებული შემთხვევისა; საწარმოო სათავსებისთვის, რომლებშიც სრულდება VII და VIII თანრიგის სამუშაოები ზედა ან კომბინირებული განათებით; დამხმარე სათავსებისთვის და III და IV ჯგუფის საზოგადოებრივი შენობების სათავსებისთვის (მუხ. 4, პუნქ. 3. “გ, დ” ქვეპუნქტები). 8. სათავსში ფანჯრების (შუქღიობების) ზომების და მათი განლაგების შერჩევის სისწორე, აგრეთვე სათავსებში და განაშენიანებაში ბუნებრივი განათებულობის ნორმირებული დონე განისაზღვრება ანგარიშით.     მუხლი 5🔗. ბუნებრივი განათებულობის ანგარიში 1. ბუნებრივი განათებულობის ანგარიში მდგომარეობს ბგკ-ს საანგარიშო მნიშვნელობის დადგენაში და არსებული ნორმების მუხ. 4 მე-5 პუნქტით განსაზღვრულ ბუნებრივი განათებულობის ნორმირებულ კოეფიციენტთან მის შედარებაში. შენიშვნა: 1. დასაშვებია საანგარიშო კოეფიციენტის მნიშვნელობის გადახრა ნორმირებულისაგან –-ით. 2. ანგარიშის შედეგად მიღებული მნიშვნელობები უნდა დამრგვალდეს მეასედ წილებამდე. 2. ბუნებრივი განათებულობის კოეფიციენტის ანგარიში, შუქკლიმატური ზონების (ნახ. 1) და განათებულობის სახის (ცხრილი 1) მიხედვით, წარმოებს შემდეგი ფორმულების გამოყენებით: ა) გვერდითი განათების შემთხვევაში I შუქკლიმატური ზონა ,       (4) II შუქკლიმატური ზონა ,          (5) ბ) ზედა განათების შემთხვევაში (ზედა განათებულობის ანგარიშის მეთოდი გამოიყენება, როდესაც  კუთხე (ნახ.4) აღემატება 70​0-ს.) I და II შუქკლიმატური ზონისთვის ,            (6) * გ) კომბინირებული განათების შემთხვევაში I და II შუქკლიმატური ზონისთვის                        ,               (7) –ბგკ-ს საანგარიშო მნიშვნელობები, შესაბამისად, გვერდითი და ზედა განათების შემთხვევაში. მოყვანილ ფორმულებში:  – გვერდითი და ზედა განათებისას ცის პირდაპირი შუქის ბუნებრივი განათებულობის კოეფიციენტი                           ,           (8) სადაც:  – ცის ბუნებრივი განათებულობის გეომეტრიული კოეფიციენტი (ნახ. 2). შენიშვნა: იანგარიშება ლ. ბერიძის ბუნებრივი განათებულობის გეომეტრიული კოეფიციენტის საანგარიშო გრაფიკით, რომლის გამოყენების წესი მოცემულია I დანართში; q – ცის სიკაშკაშის არათანაბრობის ამსახველი კოეფიციენტი, მიიღება  კუთხის მიხედვით, ნათელი ცის შემთხვევაში ნახ. 5-დან (ზედა განათებისას q =1,0); ღრუბლიანი ცის შემთხვევაში ნახ. 6-დან ( – ვერტიკალური კუთხე ნორმირებულ სიბრტყეზე განლაგებულ საანგარიშო წერტილსა (M) და შუქღიობიდან ხილული ცის სექტორის შუა სხივს შორის, ნახ. 4).  – გარე ობიექტებიდან ანარეკლი შუქით შექმნილი განათებულობის ჯამური კოეფიციენტი (გარემომცველი განაშენიანება, შენობის კონსტრუქციული ელემენტები და სხვა):                                   (9) სადაც:  – გარემომცველი შენობებიდან ანარეკლი შუქის განმსაზღვრელი გეომეტრიული კოეფიციენტების ჯამი. მისი გაანგარიშება წარმოებს ლ. ბერიძის ბუნებრივი განათებულობის გეომეტრიული კოეფიციენტის საანგარიშო გრაფიკით (ნახ. 2), უშუალოდ ფანჯრიდან ხილული დაჩრდილვის კონტურის მეშვეობით (აგების წესი მოცემულია I დანართში).  – საანგარიშო წერტილიდან ხილული გარემომცველი შენობების და სხვა დამჩრდილავი ობიექტების ფარდობითი სიკაშკაშის ამსახველი საშუალოდ შეჯერებული კოეფიციენტი:                   ,  სადაც:      (10) R1,R2,Rn – ცალკეული ობიექტების ფარდობითი სიკაშკაშის ამსახველი კოეფიციენტები (ნახ. 7); დამოკიდებულია  კუთხეზე, ნახ. 10ა. S1,S2,Sn – საანგარიშო წერტილიდან ხილული დამჩრდილავი ზედაპირების ფართი; K1 – გარემომცველი შენობების ფასადების მზიანობის კოეფიციენტი (გამოიყენება ანგარიშებში I შუქკლიმატური ზონისთვის). გამოსაკვლევი შენობების აზიმუტის მიხედვით K1 მიიღება მე-8 ცხრილიდან; – მზის სხივებით განათებული მიწის ქვეფენილი ზედაპირიდან ანარეკლი შუქით შექმნილი განათებულობის კოეფიციენტი (ანგარიშში მისაღებია ტერიტორიის ის მონაკვეთი, რომელიც განლაგებულია გამოსაკვლევი ფასადიდან 3 – 25 მეტრის მანძილზე),                     ,   სადაც:        (11)  – მიწის ქვეფენილი ზედაპირიდან ანარეკლი შუქის განმსაზღვრელი კოეფიციენტი ოთახის სიღრმეში განლაგებული საანგარიშო წერტილისთვის, ნახ. 7​ა. (ოთახის ცენტრში და ფანჯარასთან მიეყენება კოეფიციენტები 1,2 და 1,5).  – მიწის ქვეფენილი ზედაპირის საშუალოდ შეჯერებული არეკვლის კოეფიციენტი (მიიღება მე-9 ცხრილიდან);     – მიწის ქვეფენილი ზედაპირის მზიანობის კოეფიციენტი (გამოიყენება ანგარიშებში I შუქკლიმატური ზონისთვის). გამოსაკვლევი შენობის აზიმუტის მიხედვით  მიიღება მე-8 ცხრილიდან;     – შენობებს შორის მანძილის მიხედვით მიიღება ნახ. 8-დან;   – სათავსის შიდა ზედაპირებიდან ანარეკლი შუქით შექმნილი განათებულობის კოეფიციენტი:                    ,  სადაც:      (12) i – განსახილველი შუქღიობის ინდექსი; N – შუქღიობების რაოდენობა; Sp – საანგარიშო წერტილიდან ხილული სასინათლო ღიობის ფართი, მ​2; SZ – სათავსოს საერთო ზედაპირი (სათავსოს ყველა ზედაპირის ფართების ჯამი), მ​2;  – სათავსოს სტერეოსკოპული ეფექტის კოეფიციენტი, რომელიც ითვალისწინებს კედლების საერთო ფართის შეფარდებას სათავსოს საერთო ზედაპირთან , მნიშვნელობა მიიღება მე-9 ნახაზიდან; შენიშვნა: სათავსის წინ ლოჯიის ან აივნის არსებობის შემთხვევაში, -ის ანგარიში წარმოებს ამ უკანასკნელთა ზედაპირების ფართების ჩათვლით (მხედველობაში მიიღება განსახილველი სათავსოს გასწვრივ არსებული ლოჯიის ან აივნის ფართი). f1 – ფანჯრის ფაქტორი განაშენიანების მიმართ, მიიღება მე-10 ნახაზით; დამოკიდებულია საშუალოდ შეჯერებულ  კუთხეზე, რომელიც განსაზღვრავს განაშენიანების მდგომარეობას და იზომება ფანჯრის ცენტრიდან (ნახ. 10ა):                   , სადაც:       (12ა) – ფანჯრის ცენტრიდან ხილული გარემომცველი შენობების ვერტიკალური კუთხეები; – ფანჯრის ცენტრიდან ხილული გარემომცველი შენობების ფასადების ფართი; f2 – ფანჯრის ფაქტორი სათავსოს შიდა ზედაპირების მიმართ, მიიღება მე-10 ნახაზით, დამოკიდებულია  კუთხეზე, რომელიც განსაზღვრავს საანგარიშო წერტილის ადგილმდებარეობას სამუშაო სიბრტყეზე და წარმოადგენს კუთხეს ამ სიბრტყესა და შემინული ღიობის ან აივნის (შეუმინავი ლოჯიის) ზედა ზღვარს შორის (ნახ. 10ა);  – შემინული ღიობის შუქგამტარობის საერთო კოეფიციენტი, განისაზღვრება ფორმულით:                              (13) – მასალის შუქგამტარობის კოეფიციენტი, განისაზღვრება მე-6 ცხრილით; – შუქღიობის ალათებში შუქის დაკარგვის კოეფიციენტი, განისაზღვრება მე-6 ცხრილით; – მზიდ კონსტრუქციებში შუქის დაკარგვის კოეფიციენტი, განისაზღვრება მე-6 ცხრილით (გვერდითი განათების შემთხვევაში =1); – მზისგანდამცავ საშუალებებში შუქის დაკარგვის კოეფიციენტი, განისა-ზღვრება მე-7 ცხრილის მიხედვით; – ფარნების ქვეშ დაყენებულ დამცველ ბადეში შუქის დაკარგვის კოეფიციენტი, მიიღება 0,9-ის ტოლად;  – შემინვის გაჭუჭყიანების კოეფიციენტი, მიიღება მე-5 ცხრილით (საცხოვრებელი ოთახებისთვის =0,8). ბუნებრივი განათებულობის კოეფიციენტის საშუალო მნიშვნელობა ზედა ან კომბინირებული განათების შემთხვევაში გამოითვლება ფორმულით:              ,    (14) სადაც:      – საანგარიშო წერტილების რაოდენობა;  – ბგკ-ს მნიშვნელობები საანგარიშო წერტილებში;  – შუქფარნის შემინვის გაჭუჭყიანების კოეფიციენტი. შემინვის მდგომარეობის მიხედვით მიიღება: ვერტიკალური–0,8; დახრილი–0,7; ჰორიზონტალური–0,65. თავი III ინსოლაცია     მუხლი 6🔗 1. ნორმების მოთხოვნები ვრცელდება ახალი და რეკონსტრუირებადი ქალაქებისა და სოფლების დასახლებული ადგილების, აგრეთვე ცალკეული შენობების დაპროექტებაზე. მოთხოვნები ინსოლაციის უზრუნველყოფაზე არ ვრცელდება სამრეწველო ზონებისა და სოფლის მეურნეობის საწარმოების განაშენიანების დაპროექტებაზე. 2. პროექტების დამუშავების პროცესში აუცილებელია ადამიანებზე და სათავსებზე ინსოლაციის დადებითი (გამაჯანსაღებელი) და უარყოფითი (გადახურება) ზეგავლენის გათვალისწინება. 3. მზის სითბოს შეღწევა სათავსში ექვემდებარება რეგულირებას წელიწადის დროის მიხედვით, რაც უნდა განხორციელდეს როგორც ქალაქგეგმარებითი და არქიტექტურულ-სივრცითი ხერხებით, ასევე მზისგანდამცავი საშუალებების გამოყენებით.     მუხლი 7🔗. ინსოლაციის ნორმირება 1. ინსოლაციის ნორმირების მიზანია: ა) მშენებარე ობიექტების მიერ, არსებული სახლების ინსოლაციაზე გავლენის განსაზღვრა (დასაშვები სართულიანობის, შენობების სივრცითი პარამეტრების დასადგენად, მათი ურთიერთგანლაგების და სწორი ქალაქგეგმარებითი გადაწყვეტის მისაღებად); ბ) დასაპროექტებელ მოცულობით და ქალაქგეგმარებით ობიექტებში ნორმირებული სანიტარიულ-ჰიგიენური და კლიმატური პარამეტრების უზრუნველყოფა. 2. ინსოლაციისა და მზისგანდაცვის მოთხოვნების მიხედვით, საცხოვრებელი და საზოგადოებრივი შენობების სათავსები და შიდაკვარტალური ტერიტორიები დაიყოფა მე-10 ცხრილში მითითებულ ჯგუფებად. 3. ინსოლაციის ნორმირებულ მაჩვენებლად მიღებულია ინსოლაციის კოეფიციენტი (in), რომლის მნიშვნელობები, გამოსაკვლევი შენობის აზიმუტის მიხედვით, მიიღება მე-15 ნახაზიდან. 4. შენობებს შორის მანძილების, მათი ურთიერგანლაგების, ფორმის, პარამეტრებისა და სივრცით-გეგმარებითი გადაწყვეტის შერჩევა უნდა წარმოებდეს აღნიშნული ინსოლაციის ნორმირებული კოეფიციენტის შესაბამისად. შენიშვნა: ა) თუ გამოსაკვლევი სათავსის ინსოლაციის საანგარიშო კოეფიციენტი არსებულ მდგომარეობაშიც ნაკლებია ნორმირებულზე, მაგრამ შეადგენს უკანასკნელის ნახევარს ან მეტს, მიმდებარე ტერიტორიაზე ახალი მშენებლობის დროს მას უნდა შეუნარჩუნდეს ინსოლაციის არსებული დონე; ბ) თუ არსებულ მდგომარეობაში სათავსოს ინსოლაციის საანგარიშო კოეფიციენტი ტოლია ან აღემატება ნორმირებულს, მაგრამ მარტი, სექტემბრის მზის ტრაექტორიის ხილული სექტორი ნაკლებია 20​0-ზე (მუხ. 8, პუნქ. 2), ან ეს ტრაექტორია საერთოდ არ არის ხილული, ახალი მშენებლობის დროს უზრუნველყოფილი უნდა იყოს ინსოლაციის ნორმირებული კოეფიციენტი, მარტი, სექტემბრის მშენებლობამდე არსებული ინსოლაციის სექტორის შენარჩუნებით. გ) თუ სათავსის მფლობელმა განახორციელა მისი გადაკეთება მიშენების, რეკონსტრუქციის, შუქღიობების შემინვის, ფანჯრების ნაწილობრივ ან მთლიანად ამოშენების, ან რაიმე სხვა ფორმით, მიმდებარე ტერიტორიაზე ახალი მშენებლობის შემთხვევაში მხედველობაში მიიღება ამ გადაკეთებამდე არსებული ინსოლაციის დონე. 5. ინსოლაციის ნორმირებული კოეფიციენტი  წარმოადგენს ღია ჰორიზონტის პირობებში მოცემული ორიენტაციისთვის მინიმალურად აუცილებელი ინსოლაციის წლიური დოზის  შეფარდებას ამავე ორიენტაციისთვის მაქსიმალურად შესაძლებელი ინსოლაციის წლიურ დოზასთან :                            ,            (15) სადაც:  – ინსოლაციის ნორმირებული კოეფიციენტი, შენობის აზიმუტის მიხედვით მიიღება მე-15 ნახაზიდან.     მუხლი 8🔗. ისოლაციის ანგარიში 1. ახალ ან რეკონსტრუირებად განაშენიანებაში შენობების მიერ ურთიერთდაჩრდილვის სურათის გამოსავლენად აუცილებელია ინსოლაციის ანგარიშის ჩატარება. იგი მდგომარეობს შერჩეული საანგარიშო წერტილებისთვის ინსოლაციის კოეფიციენტის დადგენაში და მის შედარებაში ინსოლაციის ნორმირებულ კოეფიციენტთან. ინსოლაციის ყველა ანგარიში წარმოებს ჭეშმარიტი მზიური დროით. შენიშვნა: ა) დასაშვებია საანგარიშო კოეფიციენტის მნიშვნელობის გადახრა                                                                ნორმირებულისაგან –-ით. ბ). ანგარიშის შედეგად მიღებული მნიშვნელობები უნდა დამრგვალდეს მეასედ წილებამდე. 2. ინსოლაციის საანგარიშო კოეფიციენტი გამოითვლება შემდეგი ფორმულით:                           ,                  (16) სადაც: – საანგარიშო წერტილიდან ხილული წლიური ისოლაციის ჯამური სექტორი (გრადუსებში), რომელიც აუცილებლად უნდა შეიცავდეს მარტი, სექტემბრის მზის ტრაექტორიის არა ნაკლებ 20​0-იან ინსოლაციის სექტორს (ანგარიშების მეთოდიკა მოყვანილია II დანართში). შენიშვნა: ა). -ს გაანგარიშება სხვა მეთოდით დასაშვებია იმ პირობით, თუ     მიღებული შედეგი დაემთხვევა რეკომენდებული მეთოდით ანგარიშის შედეგს. ბ). საექსპერტო დასკვნა უნდა ემყარებოდეს ნორმებში მოყვანილი ანგარიშების მეთოდიკას. გ). -ს ანგარიშის დროს არ მიიღება მხედველობაში 3​0-ზე ნაკლები ინსოლაციის სექტორი. – მოცემული ორიენტაციისთვის მაქსიმალურად შესაძლებელი წლიური ინსოლაციის ჯამური სექტორი, გრად. (მიიღება შენობის აზიმუტის მიხედვით მე-16 ნახაზიდან). 3. ინსოლაციის საანგარიშო წერტილი მიიღება შენობის ქვედა (მიწისზედა) სართულზე შემინული სასინათლო ღიობის ცენტრში, ფასადის ზედაპირის სიბრტყეში. შენიშვნა: ა) ინსოლაცია მიიღება მხედველობაში, როდესაც კუთხე მზის სხივის მიმართულებასა და ფასადის საანგარიშო ზედაპირის სიბრტყეს შორის გეგმაზე შეადგენს 5​0-ს ან მეტს, ხოლო მზის სიმაღლე აღემატება 10​0-ს; ბ) განაშენიანების არსებული სიტუაციის ინსოლაციის გაანგარიშებისგან განსხვავებით, ახალ მშენებლობასთან დაკავშირებით ინსოლაციის ანგარიშისას არ მიიღება მხედველობაში გამოსაკვლევი შენობის ფასადზე არსებული დამჩრდილავი ელემენტებით (შეუმინავი ლოჯიები, აივნები, მზისგანდამცავი კონსტრუქციული ვერტიკალური და ჰორიზონტალური მოწყობილობები), აგრეთვე გარე გამწვანებით გამოწვეული საანგარიშო სიბრტყის დაჩრდილვა; გ) სათავსო ითვლება ინსოლირებულად, როდესაც მზის სხივი შეეხება შუქღიობის შემინულ ზედაპირს. დ) ტერიტორიებისთვის საანგარიშო წერტილად მიიღება მე-10 ცხრილში მითითებული ტერიტორიების ნებისმიერი ადგილი. თავი IV ინსოლაციის მოთხოვნების გათვალისწინება პროექტირებაში     მუხლი 9🔗. 1. ტერიტორიის კეთილმოწყობის დაპროექტებისას, მე-10 ცხრილის მოთხოვნებიდან გამომდინარე, გამწვანების, საბავშვო და სპორტული მოედნების, მცირე არქიტექტურული ფორმების (პერგოლები, ტენტები და სხვა), წყლის აუზების, მანქანების სადგომებისა და სხვა კეთილმოწყობის ელემენტების ადგილების შერჩევა ხორციელდება ტერიტორიის დაჩრდილვის სქემის მიხედვით. 2. არსებული ან საპროექტო განაშენიანების ტერიტორიის დაჩრდილვის სქემის აგების მეთოდიკა მოყვანილია II დანართში. 3. საზოგადოებრივი და საწარმოო შენობების ინსოლაციის განსაზღვრის დროს გასათვალისწინებელია სათავსების სამუშაო რეჟიმი და ექსპლოატაციის პერიოდი. ერთცვლიანი სამუშაო ან სასწავლო პროცესის შემთხვევაში მიზანშეწონილია სათავსების ინსოლაციის გათვალისწინება არასამუშაო საათებში. 4. ინსოლაციის ინტენსივობის რეგულირება სათავსებში შესაძლებელია შენობების ორიენტაციით ქვეყნის მხარეების მიმართ და მზისგანდამცავი მოწყობილობების გამოყენებით. 5. შენობების ორიენტაცია ქვეყნის მხარეების მიმართ უნდა პასუხობდეს შემდეგ მოთხოვნებს: ა) მზის შუქის ჰიგიენური და გამაჯანსაღებელი თვისებების მაქსიმალური გამოყენება ზამთარში და გარდამავალ სეზონებში; ბ) მზის რადიაციის თბური ზემოქმედების  შეზღუდვა წელიწადის ცხელ პერიოდში. 6. საცხოვრებელი შენობების პროექტირებისას აუცილებელია ბინების სათავსების დიფერენცირება ინსოლაციის მოთხოვნების მიხედვით. ორიენტაციის რეკომენდებული ზღვრები სხვადასხვა ფუნქციონალური დანიშნულების სათავსებისთვის მოყვანილია მე-17 ნახაზზე. 7. სხვადასხვა ორიენტაციების შედარებითი დახასიათება ინსოლაციის თბური დატვირთების, ხანგრძლივობის და ხასიათის მიხედვით მოცემულია მე-18 ნახაზზე. 8. რეკომენდაციები ცალმხრივი და ორმხრივი საცხოვრებელი ბინების ორიენტაციების შესარჩევად მოყვანილია მე-19 ნახაზზე. 9. შემინული შუქღიობებიდან ინსოლაციის შედეგად, სათავსში შესული ჭარბი სითბოს მოხსნა ხორციელდება მზისგანდამცავი მოწყობილობებით. მათი გამოყენება მიზანშეწონილია, როდესაც გარე ჰაერის საშუალო თვიური ტემპერატურა . 10. მზისგან დამცავი მოწყობილობების განთავსება რეკომენდებულია შემინული შუქღიობების გარე მხრიდან. 11. სტაციონარული მზისგან დამცავი მოწყობილობების დაპროექტება მიზანშეწონილია გარე შემოზღუდვიდან გარკვეული მანძილის დაცილებით, ჰაერის ცირკულაციის მომატების და ინსოლირებული კედლებიდან გამთბარი ჰაერის მასების მოსახსნელად. 12. მზისგან დამცავი მოწყობილობების კლასიფიკაცია: ა) კონსტრუქციული ნიშნებით: ა.ა) სტაციონარული, რომლებიც წარმოადგენენ შენობების ორგანულ ნაწილს (სხვადასხვა კონსტრუქციული ელემენტები, წინაფრები, აივნები, ვერანდები და ა.შ.); ა.ბ) არასტაციონარული, რომლებიც წარმოადგენენ მოწყობილობების საგნებს (ფარდები, ჟალუზები, მარკიზები და ა.შ.) და მაგრდებიან შუქღიობებზე შენობის ექსპლოატაციის პროცესში. ბ) დანიშნულების მიხედვით: ბ.ა) თბოდამცავი, რომლებიც ზღუდავენ მზის სხივების შეღწევას სათავსში (სხვადასხვა შუქგამტარი ელემენტები, სპეციალური თბოშთანთქმადი მინები და ა.შ.); ბ.ბ) შუქგამფანტველი, რომლებიც ფანტავენ მზის სხივებს და ქმნიან სათავსში თანაბარ განათებას (სხვადასხვა შუქგამფანტავი მინები). გ) ტიპოლოგიის მიხედვით: გ.ა) ჰორიზონტალური (წინაფრა, აივანი, ლავგარდანი, ჰორიზონტალური ჟალუზი და სხვ.), ნახ. 20; გ.ბ) ვერტიკალური (ეკრანი, პილონი, ვერტიკალური ჟალუზი და სხვ.), ნახ.21; გ.გ) კომბინირებული (ფიჭური კონსტრუქციები, ლოჯია, უჯრედოვანი მოცულობითი ელემენტები და სხვ.), ნახ. 22; დ) ექსპლოატაციის მიხედვით: დ.ა) რეგულირებადი (არასტაციონარული მოწყობილობები, ზოგიერთი სტაციონარუ-ლი მოწყობილობების ჰორიზონტალური და ვერტიკალური ელემენტები); დ.ბ) არარეგულირებადი (სტაციონარული ელემენტების უმრავლესობა). ე) ადგილმდებარეობის მიხედვით: ე.ა) შიგა (ჟალუზი, ფარდები, დარაბები და სხვ.); ე.ბ) გარე (მარკიზი, ჟალუზი, დარაბები, სტაციონარული ელემენტები). 13. მზისგან დამცავმა მოწყობილობებმა უნდა უზრუნველყონ: ა) მაქსიმალური დაცვა ინსოლაციისაგან წელიწადის ცხელ პერიოდში; ბ) ფანჯრების შესაძლებლად ნაკლები დაჩრდილვა წელიწადის ცივ პერიოდში; გ) სათავსში ნორმალური განათების დონე; დ) გარე განათებული ზედაპირებიდან არეკლილი მზის სხივების დამაბრმავებელი ზემოქმედებისგან დაცვა; ე) შესაძლებლად ნაკლები კონტრასტი სიკაშკაშეში სათავსოდან ხილული დამცავი კონსტრუქციის ზედაპირებსა და ცას შორის; ვ) სათავსოს შეუფერხებელი განიავება; ზ) გარე სივრცის საკმარისი ხედვა; თ) აუცილებელი ესთეტიკური მოთხოვნები, რომლებიც წაეყენება შენობების გარეგნულ იერსახეს, მზისგანდამცავი მოწყობილობების (როგორც ფასადების მაფორმირებელი არქიტექტურული ელემენტების) წამყვანი როლის გათვალისწინებით. 14. რეკომენდაციები (შენობის ორიენტაციის გათვალისწინებით) სტაციონარული მზისგანდამცავი მოწყობილობების ტიპების და პარამეტრების შესარჩევად მოცემულია 23-ე ნახაზზე. დანართი I 1. ბუნებრივი განათებულობის გეომეტრიული კოეფიციენტის გამოთვლის მეთოდიკა ბუნებრივი განათებულობის გეომეტრიული კოეფიციენტის საანგარიშო გრაფიკი გამოიყენება ბუნებრივი განათებულობის საანგარიშო კოეფიციენტში  ცის პირდაპირი და დამჩრდილავი ობიექტებიდან ანარეკლი შუქის შემადგენელი ნაწილების  საანგარიშოდ – ფორმულები (8,9). გრაფიკის ვერტიკალურ შკალებზე დატანილია შუქღიობისა და განაშენიანების სიმაღლის კუთხეები – , ხოლო ჰორიზონტალურ შკალაზე – საანგარიშო წერტილზე გატარებულ ფასადის ნორმალის მიმართ შუქღიობისა და განაშენიანების ჰორიზონტალური კუთხეები –  (ნახ. 2). შენიშვნა: ბუნებრივი განათებულობის გეომეტრიული კოეფიციენტის გამოსათვლელად გამოიყენება ლ. ბერიძის საანგარიშო გრაფიკი. 2. გვერდითი განათება 1. ცის ბუნებრივი განათებულობის გეომეტრიული კოეფიციენტი, ა) განისაზღვრება საანგარიშო წერტილიდან ხილული ცის სექტორის მეშვეობით. ეს სექტორი შეიძლება შემცირდეს გარემომცველი განაშენიანების, აივნის ფილების, სხვა კონსტრუქციული ელემენტების გამო; ამ შემთხვევაში დაჩრდილვის კონტურის ასაგებად გამოითვლება ფასადის ნორმალის მიმართ, საანგარიშო წერტილიდან ხილული, დამჩრდილავი ობიექტების საკვანძო და მათ შორის განლაგებული რამოდენიმე წერტილის კოორდინატები (ჰორიზონტალური და ვერტიკალური კუთხეები); ბ) დამჩრდილავი ობიექტების დანიშნული წერტილების კოორდინატების გამოსათვლელად გამოიყენება განაშენიანების გეგმა. წინასწარ ინომრება და თანმიმდევრობით დგინდება დამჩრდილავი ობიექტების დანიშნული წერტილების ჰორიზონტალური კუთხეები  საანგარიშო წერტილზე გამავალი ფასადის ნორმალის მიმართ (მისგან მარჯვნივ „+“ და მარცხნივ „–“), აგრეთვე (ობიექტების სიმაღლეების მიხედვით) მათი შესაბამისი ვერტიკალური კუთხეები . ობიექტის სიმაღლე განისაზღვრება, როგორც სხვაობა საანგარიშო წერტილის ნიშნულსა და დამჩრდილავი ობიექტების საკვანძო წერტილის ნიშნულს შორის. სიმაღლის კუთხეების  გამოსათვლელად, გადაიზომება მანძილი საანგარიშო წერტილიდან ობიექტის დანიშნულ წერტილამდე, მიღებული  მონაკვეთის ბოლოდან აღიმართება საანგარიშო სიმაღლის ტოლი ვერტიკალი, რომლის ბოლო შეუერთდება საანგარიშო წერტილს.  წარმოადგენს კუთხეს ჰორიზონტალურ ხაზსა და ამ ვერტიკალს შორის (ნახ. 11). გ) დაჩრდილვის კონტურის ასაგებად გრაფიკის აბსცისებზე ცენტრალური ორდინატიდან მარჯვნივ („+“) და მარცხნივ („–“) გადაიზომება  კუთხეები, ხოლო გრაფიკის ორდინატებზე შესაბამისი კუთხეები. გადაკვეთის წერტილების ერთმანეთთან შეერთების გზით მიიღება დაჩრდილვის კონტურის გამოსახულება (ნახ. 12). დ) დაჩრდილვის კონტურის აგების შემდეგ, საანგარიშო გრაფიკის ბადეზე დაითვლება უჯრედების რაოდენობა (ცის სექტორის ფართი), რომელიც განაშენიანების გათვალისწინებით მოჩანს საანგარიშო წერტილიდან . ე) ბუნებრივი განათებულობის გეომეტრიული კოეფიციენტი  იანგარიშება ფორმულით:                     ,                (17) 2. გარემომცველი შენობებიდან ანარეკლი შუქის განმსაზღვრელი გეომეტრიული კოეფიციენტი, ა) მისი სიდიდე დამოკიდებულია ფანჯრის ღიობიდან ხილული დამჩრდილავი შენობების ფართზე და განისაზღვრება ცის ბუნებრივი განათებულობის გეომეტრიული კოეფიციენტის ანალოგიურად, ზემოთ აღწერილი წესით. ფანჯრიდან ხილული დამჩრდილავი შენობების ანარეკლი შუქის განმსაზღვრელი გეომეტრიული კოეფიციენტი იანგარიშება ფორმულით:                     ,                (18) სადაც,  – საანგარიშო გრაფიკის ბადეზე დამჩრდილავი შენობებით დაფარული უჯრედების რაოდენობა. 3. ზედა განათება 1. განისაზღვრება საანგარიშო წერტილიდან ხილული ცის სექტორის მეშვეობით. ამასთანავე ეს სექტორი შეიძლება შემცირდეს სხვადასხვა დამჩრდილავი ელემენტების გამო. 2. დაჩრდილვის კონტურის ასაგებად გამოითვლება საანგარიშო წერტილიდან ხილული შუქფარნისა და დამჩრდილავი ელემენტების (მათი არსებობის შემთხვევაში) რამოდენიმე წერტილის კოორდინატები (ჰორიზონტალური და ვერტიკალური კუთხეები). 3. შუქფარნის დანიშნული წერტილების კოორდინატების გამოსათვლელად გამოიყენება შენობის გეგმა ჰორიზონტალურ სამუშაო სიბრტყეზე შუქფარნის პროექციით (ნახ. 13). წინასწარ ინომრება და თანმიმდევრობით დგინდება დანიშნული წერტილების ჰორიზონტალური კუთხეები  საანგარიშო წერტილზე გამავალი პირობითი ღერძის მიმართ (მისგან მარჯვნივ „+“ და მარცხნივ „–“), აგრეთვე სათავსოს სიმაღლის შესაბამისი ვერტიკალური კუთხეები  (ნახ. 13 ბ, გ), მრგვალი შუქფარნის შემთხვევაში  კუთხე შეადგენს 90​0-ს, ხოლო  კუთხის საანგარიშოდ გამოიყენება რადიუსის სიგრძე (ნახ. 13 ა). 4. საანგარიშო სიმაღლე განისაზღვრება, როგორც სხვაობა საანგარიშო წერტილის ნიშნულსა და შუქფარნის დანიშნული წერტილების ნიშნულებს შორის. 5. შუქფარნის კონტურის (დაჩრდილვის კონტური) ასაგებად გრაფიკის აბსცისებზე ცენტრალური ორდინატიდან მარჯვნივ („+“) და მარცხნივ („–“) გადაიზომება  კუთხეები, ხოლო გრაფიკის ორდინატებზე შესაბამისი კუთხეები. გადაკვეთის წერტილები ერთმანეთთან შეერთების გზით მიიღება დაჩრდილვის კონტურის გამოსახულება (ნახ. 14). 6. იმ შემთხვევაში, თუ შუქფარანი რომელიმე ღერძის მიმართ სიმეტრიულია, შესაძლებელია გრაფიკზე აიგოს შუქფარნის კონტურის მხოლოდ ერთ-ერთი ნახევარი და მასში ხილული უჯრედების რაოდენობა  გამრავლდეს ორზე. თუ შუქფარანი ასიმეტრიულია, საჭიროა აიგოს ჯერ ღერძის ერთ მხარეს განლაგებული შუქფარნის კონტური, გრაფიკის ბადეზე დაითვალოს უჯრედების რაოდენობა, შემდეგ აიგოს მეორე ნახევარი, აქაც დაითვალოს უჯრედების რაოდენობა და შედეგები დაჯამდეს. 7. ბუნებრივი განათებულობის გეომეტრიული კოეფიციენტი  იანგარიშება ფორმულით:                          ,              (19) დანართი II 1. ინსოლაციის საანგარიშო კოეფიციენტის გამოთვლის მეთოდიკა ვიზუალურ-სივრცითი მეთოდით 1. განაშენიანებაში, შერჩეული საანგარიშო წერტილიდან მზის ტრაექტორიების ხილული ნაწილის დასანახად და ინსოლაციის ჯამური სექტორის  დასადგენად გამოიყენება ინსოლაციის საანგარიშო გრაფიკი, ნახ. 24. 2. აღნიშნული მეთოდით ინსოლაციის ანგარიში მდგომარეობს, განაშენიანებით და სხვა დამჩრდილავი ელემენტებით შექმნილი დაჩრდილვის კონტურის აგებაში და, გრაფიკთან მისი შეთავსების გზით, მზის რაექტორიების ხილული ნაწილის და ინსოლაციის ჯამური სექტორის  დადგენაში. 3. დაჩრდილვის კონტურის ასაგებად გამოითვლება სამხრეთის ორიენტაციის მიმართ, საანგარიშო წერტილიდან ხილული, დამჩრდილავი ობიექტების საკვანძო და მათ შორის განლაგებული რამდენიმე წერტილის კოორდინატები (ჰორიზონტალური და ვერტიკალური კუთხეები), ნახ. 25. 4. დამჩრდილავი ობიექტების დანიშნული წერტილების კოორდინატების გამოსათვლელად გამოიყენება განაშენიანების გეგმა. წინასწარ ინომრება და თანმიმდევრობით დგინდება დამჩრდილავი ობიექტების დანიშნული წერტილების ჰორიზონტალური კუთხეები  სამხრეთის ორიენტაციის მიმართ (მისგან მარჯვნივ „+“, მარცხნივ „–“), აგრეთვე (ობიექტების სიმაღლეების მიხედვით) მათი შესაბამისი ვერტიკალური კუთხეები , (ნახ. 25). 5. ობიექტის სიმაღლე განისაზღვრება, როგორც სხვაობა საანგარიშო წერტილის ნიშნულსა და დამჩრდილავი ობიექტების საკვანძო წერტილის ნიშნულს შორის. სიმაღლის კუთხეების  გამოსათვლელად, გადაიზომება მანძილი საანგარიშო წერტილიდან ობიექტის დანიშნულ წერტილამდე, მიღებული მონაკვეთის ბოლოდან აღიმართება საანგარიშო სიმაღლის ტოლი ვერტიკალი, რომლის ბოლო შეუერთდება საანგარიშო წერტილს.  წარმოადგენს კუთხეს ჰორიზონტალურ ხაზს და ამ ვერტიკალს შორის (ნახ. 25). 6. დამჩრდილავი კონტურის ასაგებად მიღებული მნიშვნელობები გადაიზომება – გრაფიკის აბსცისებზე (ცენტრალური ორდინატიდან მარჯვნივ და მარცხნივ)  კუთხეები, ხოლო გრაფიკის ორდინატებზე შესაბამისი კუთხეები. გადაკვეთის წერტილების ერთმანეთთან შეერთების გზით მიიღება დაჩრდილვის კონტურის გამოსახულება (ნახ. 26). 7. მიღებული სურათის მიხედვით, აბსცისების ღერძზე, გამოითვლება წელიწადის ყოველი თვისთვის ცალ-ცალკე, საანგარიშო წერტილიდან  ხილული ინსოლაციის ჯამური სექტორი (ნახ. 26.). 8. ამ სექტორების შეკრებით მიიღება წლიური ინსოლაციის ჯამური სექტორი . შენიშვნა: ინსოლაციის გაანგარიშებისათვის გამოიყენება ლ.ბერიძის ვიზუალურ-სივრცითი მეთოდი. 2. ტერიტორიის დაჩრდილვის სქემის აგება 1. საანგარიშო ინსოლაციური გრაფიკის (ნახ. 27) ჩრდილოეთის მიმართულება თავსდება განაშენიანების გეგმის ჩრდილოეთის მიმართულებასთან; 2. გრაფიკის ცენტრის შეერთებით შესაბამისი თვის საანგარიშო საათთან (SN) მიიღება მზის სხივების მიმართულება გეგმაზე (ნახ. 28); 3. საანგარიშო საათზე გამავალი წრეხაზის დახმარებით, კოეფიციენტების შკალაზე ამოიკითხება შესაბამისი კოეფიციენტის მნიშვნელობა (K), რომლის შენობის სიმაღლეზე (H) გამრავლებით მიიღება ჩრდილის სიგრძე (l):                                              (20)  4. განაშენიანების გეგმაზე დატანილი ყველა შენობისთვის აიგება (საანგარიშო თვისთვის), დღის ყოველი საათისთვის დაცემული ჩრდილი, რაც იძლევა ტერიტორიის დაჩრდილვის სრულ სურათს (ნახ. 28). შენიშვნა: გამოყენებულია ლ. ბერიძის საანგარიშო ინსოლაციური გრაფიკი. დანართი III ცხრილი 1 საანგარიშო წერტილის ადგილმდებარეობა განათების სახეების და სათავსების ფუნქციონალური დანიშნულების მიხედვით ბუნებრივი განათებულო-ბის სახე საანგარიშო წერტილის ადგილმდებარეობა ბგკ-ს ნორმირებული მახასიათებლები 1 2 3 გვერდითი –ცალმხრივი საცხოვრებელ სახლებში: ა) გარე შემომზღუდავი შუქღიობიანი კედლის მოპირდაპირე კედლიდან 1,0 მეტრის დაცილებით: 1-3 ოთახიან ბინებში – 1 ოთახში; 4-5 ოთახიან ბინებში – 2 ოთახში; 6-10 ოთახიან ბინებში – 3 ოთახში; 11 და მეტ ოთახიან ბინებში – 4 ოთახში. ბ) ოთახის შუაში: მრავალოთახიანი ბინების დანარჩენ ოთახებში და სამზარეულოში, აგრეთვე ოთახებში, რომელთა წინ განლაგებულია შემინული სათავსო სიღრმით არა უმეტეს 2,5 მეტრისა (ამ შემთხვევაში ანგარიშისას არ მიიღება მხედველობაში მათ შორის არსებული შუქღიობების შევსება). საშუალო და უმაღლეს სასწავლო დაწესებულებებში: ა) შუქღიობიანი კედლის მოპირდაპირე კედლიდან 1,2 მეტრის დაცილებით: სასწავლო, სპორტულ და სასწავლო-საწარმოო სათავსებში, ბიბლიოთეკებში. ბ) სათავსის ცენტრში: დანარჩენ სათავსებში. ჯანდაცვის ობიექტებში: ა) შუქღიობიანი კედლის მოპირდაპირე კედლიდან 1,0 მეტრის დაცილებით: საავადმყოფოების, სანატორიუმების და დასასვენებელი სახლების პალატებში, ექიმე- ბის კაბინეტებში, გადასახვევებში. ბ) სათავსის ცენტრში: დანარჩენ სათავსებში. მინიმალური მნიშვნელობა მინიმალური მნიშვნელობა მინიმალური მნიშვნელობა ცხრილი 1-ის გაგრძელება ბუნებრივი განათებულობის სახე საანგარიშო წერტილის ადგილმდებარეობა ბგკ-ს ნორმირებული მახასიათებლები 1 2 3 გვერდითი –ორმხრივი ან მრავალმხრივი –ზედა ან კომბინირებული სათავსოს ცენტრში. წერტილები (არანაკლებ 3-ისა) განლაგებულია სათავსის დამახასიათებელი ჭრილის ვერტიკალური და პირობითი სამუშაო სიბრტყის გადაკვეთაზე. პირველი და ბოლო წერტილები განლაგებულია 1 მეტრის დაშორებით კედლის ან ტიხრების ზედაპირიდან. მინიმალური მნიშვნელობა საშუალო მნიშვნელობა შენიშვნა: 1. გვერდითი განათებისას სათავსებში, რომლებიც არ არის მითითებული ცხრილში, საანგარიშო წერტილის ადგილმდებარეობა მიიღება სათავსოს ცენტრში, თუ სხვა რამ არ არის. გათვალისწინებული სპეციალური ტექნიკური დავალებით. 2. საანგარიშო წერტილი უნდა მდებარეობდეს სათავსის დამახასიათებელი ჭრილის ვერტიკალურ და პირობითი სამუშაო სიბრტყის (ან იატაკის) გადაკვეთაზე. 3. თუ გარე შემომზღუდავი შუქღიობიანი კედლიდან სათავსოს სიღრმე აღემატება 6,0 მეტრს, მანძილი ამ კედლიდან საანგარიშო წერტილამდე მიიღება 5,0 მეტრის ტოლი. 4. თუ საცხოვრებელი ოთახის ან სამზარეულოს წინ განლაგებულია შემინული სათავსი, რომლის სიღრმე აღემატება 2,5 მეტრს, განათებულობის ანგარიში წარმოებს ამ სათავსისთვის. 5. კომბინირებული განათების შემთხვევაში დასაშვებია სათავსის დაყოფა ზონებად – გვერდითი განათებით (ფანჯრებიან კედლებთან მიმდებარე) და ზედა განათებით; ამ შემთხვევაში ბუნებრივი განათების ნორმირება და ანგარიში ყოველი ზონისთვის წარმოებს დამოუკიდებლად შედეგების დაჯამებით. ცხრილი 2 ბგკ-ს ნორმირებული მნიშვნელობები მხედველობითი მუშაობის თანრიგის მიხედვით მხედველობითი მუშაობის დახასიათება გარჩევის ობიექტის უმცირესი ზომა, მმ მხედველობითი მუშაობის თანრიგი ზედა ან კომბინირებული განათების შემთხვევაში გვერდითი განათების შემთხვევაში უმაღლესი სიზუსტის 0,15-ზე ნაკლები I 8 2,8 ძალიან მაღალი სიზუსტის 0,15-დან 0,3-მდე II 5,6 2 მაღალი სიზუსტის 0.3-ზე მეტი 0,5-მდე III 4 1,6 საშუალო სიზუსტის 0,5-ზე მეტი 1-მდე IV 3,2 1,2 მცირე სიზუსტის 1-ზე მეტი 5-მდე V 2,4 0,8 უხეში (ძალიან მცირე სიზუსტის) 5-ზე მეტი VI 1,6 0,4 მუშაობა მანათობელ მასალებთან და ნაკეთობებთან ცხელ საამქროში 0,5-ზე მეტი VII 2,4 0,8 ტექნოლოგიურ პროცესებზე თვალყურის დევნა: მუდმივი პერიოდული – სათავსში ხალხის გამუდმებით ყოფნის პირობებში პერიოდული – სათავსში ხალხის პერიოდულად ყოფნის პირობებში VIII 0,8 0,56 0,4 0,24 0,16 0,08 შენიშვნა: გარჩევის ობიექტის უმცირესი ზომები და მათთან შესაბამისი მხედველობითი მუშაობის თანრიგები დადგენილია იმ მდგომარეობისთვის, როდესაც გარჩევის ობიექტი განლაგებულია მომუშავის თვალიდან არა უმეტეს 0,5 მეტრის მანძილზე. ცხრილი 3 ბგკ-ს ნორმატიული მნიშვნელობები საცხოვრებელი, საზოგადოებრივი და დამხმარე შენობებისთვის ს ა თ ა ვ ს ე ბ ი განათებულობის ნორმირების სიბრტყე (ჰ-ჰორიზონტალური, ვ-ვერტიკალური) და ბგკ.    სიბრტყის სიმაღლე იატაკიდან, მ ზედა ან კომბინირებული განათება გვერდითი განათება 1 2 3 4 მმართველობის, საოფისე, საბანკო, საკონსტრუქტორო და საპროექტო ორგანიზაციების, სამეცნიერო-კვლევითი დაწესებულებების შენობები 1. კაბინეტები და სამუშაო ოთახები 2. საპროექტო და სამხაზველო ბიუროები 3. საოპერაციო დარბაზები, საკრედიტო ჯგუფი, სალაროების დარბაზები, ფულის დასათვლელი სათავსო, საწერ და საანგარიშო მანქანათა ბიურო 4. სამკითხველო დარბაზები 5. მკითხველთა ჩაწერისა და რეგისტრაციის სათავსები 6. კატალოგები მკითხველთათვის 7. საამკინძაო ოფსეტური ბეჭვდის სათავსები: ა) რედაქციული გამფორმებელი განყოფილება ბ) საბეჭდი ფორმების დამზადების განყოფილება გ) ბეჭვდის განყოფილება 9. სამაკეტო, სადურგლო და სარემონტო  სახელოსნოები 10. სამეცნიერო-ტექნიკური ლაბორატო-რიები 11. სამრეცხაოები ჰ-0,8 ჰ-0,8 ჰ-0,8 ჰ-0,8 ჰ-0,8 ვ-ბარათების ფონდი ჰ-0,8 ჰ-0,8 ჰ-0,8 ჰ-0,8 ჰ-0,8 ჰ-0,8 ჰ-0,8 2,4 3,2 2,8 2,4 1,6 1,6 1,6 3,2 3,2 3,2 2,8 2,8 1,6 0,8 1,2 0,9 0,8 0,4 0,4 0,4 1,2 1,2 1,1 0,9 0,9 0,4 ცხრილი 3-ის გაგრძელება ს ა თ ა ვ ს ე ბ ი განათებულობის ნორმირების სიბრტყე (ჰ-ჰორიზონტალური, ვ-ვერტიკალური) და ბგკ.    სიბრტყის სიმაღლე იატაკიდან, მ ზედა ან კომბინირებული განათება გვერდითი განათება 1 2 3 4 საშუალო, უმაღლესი სასწავლო და სპორტული დაწესებულებები 12. საკლასო ოთახები, აუდიტორიები, ლაბორატორიები, სასწავლო კაბინეტები 13. საინსტრუმენტოები, ოსტატების ოთახები, ინსტრუქტორების ოთახები, სამასწავლებლო 14. შრომის ტექნიკური და ხელოვნების დისციპლინების სწავლების სათავსები: ა) ლითონის, ხის, ქსოვილების დამუშავება ბ) კულინარიის გ) ხაზვის და ხატვის 15. სპორტული დარბაზები 16. საცურაო აუზები 17. რეკრეაციები 18. საწრეო ოთახები, საგამოფენო დარბაზები სკოლამდელი დაწესებულებები 19. მისაღები ოთახები, გასახდელები 20. ჯგუფური, სათამაშო, სასადილო, ტანვარჯიშის და მუსიკალური მეცადინეობის ოთახები 21. საძინებელი ოთახები, ვერანდები ჰ-სამუშაო მაგიდებზე და მერხებზე ჰ-0,8 ჰ-0,8 ჰ-0,8 ჰ-0,8 იატაკი წყლის ზედაპირი იატაკი ჰ-0,8 იატაკი იატაკი იატაკი 3,2 2,4 3,2 2,4 3,2 2,0 1,6 1,6 2,4 2,0 3,2 1,6 1,0 0,8 1,2 0,8 1,2 0,6 0,4 0,4 0,8 0,5 1,2 0,4 ცხრილი 3-ის გაგრძელება ს ა თ ა ვ ს ე ბ ი განათებულობის ნორმირების სიბრტყე (ჰ-ჰორიზონტალური, ვ-ვერტიკალური) და ბგკ.  სიბრტყის სიმაღლე იატაკიდან, მ ზედა ან კომბინირებული განათება გვერდითი განათება 1 2 3 4 22. იზოლატორები, ოთახები ავადმყოფი ბავშვებისთვის სანატორიუმები, დასასვენებელი სახლები 23. პალატები და საძინებელი ოთახები სასტუმროები 24. მომსახურების ბიუროები, პერსონალის სათავსები 25.სასტუმრო ოთახები 26.ნომრები საცხოვრებელი სახლები 27. საცხოვრებელი ოთახები 28. სამზარეულოები ჯანმრთელობის დაცვის ობიექტები 29. მოსაცდელები 30. მიმღები 31. რეგისტრატურა, ოთახები მორიგე პერ-სონალიათვის 32.ექიმთა კაბინეტები, შესახვევები 33. საპროცედურო კაბინეტები 34. პალატები ავადმყოფებისათვის 35. საინგალატოროები 36. წინასაოპერაციოები 37. სათავსები ქალთა პირადი ჰიგიენისა-თვის იატაკი იატაკი ჰ-0,8 ჰ-0,8 იატაკი იატაკი ჰ-0,8 ჰ-0,8 ჰ-0,8 ჰ-0,8 ჰ-0,8 ჰ-0,8 იატაკი ჰ-0,8 ჰ-0,8 იატაკი 1,6 1,6 1,6 1,6 1,6 1,6 1,6 1,6 2,4 1,6 2,4 1,6 2,4 1,6 2,4 – 0,4 0,4 0,4 0,4 0,4 0,4 0,4 0,4 0,8 0,4 0,8 0,4 0,8 0,4 0,8 0,24 ცხრილი 3-ის გაგრძელება ს ა თ ა ვ ს ე ბ ი განათებულობის ნორმირების სიბრტყე (ჰ-ჰორიზონტალური, ვ-ვერტიკალური) და ბგკ.   სიბრტყის სიმაღლე იატაკიდან, მ ზედა ან კომბინირებული განათება გვერდითი განათება 1 2 3 4 ვაგზლები 38. მოსაცდელი დარბაზები 39. საოპერაციო, საბილეთო სალაროების დარბაზები 40. დედათა და ბავშვთა ოთახები საცხოვრებელი და საზოგადოებრივი შენობების სხვა დამხმარე სათავსები 41. ვესტიბიულები 42. კიბეები: ა) მთავარი კიბის უჯრედები ბ) დანარჩენი კიბის უჯრედები 43. დერეფნები, გასასვლელები და გადა-სასვლელები იატაკი ჰ-0,8 ჰ-0,8 იატაკი იატაკი (ბაქნები, საფეხურები) „ იატაკი 2,4 2,4 1,6 1,4 0,7 0,5 0,5 0,8 0,8 0,4 0,3 0,15 0,1 0,1 შენიშვნა: 1. იმ ობიექტებს და სათავსებს, რომლებიც არ იმყოფებიან ცხრილში მოყვანილ ჩამონათვალში, არ წაეყენებათ მოთხოვნები ბუნებრივი განათებულობის ნორმირებაზე, თუ ეს არ იქნება გათვალისწინებული სპეციალური ტექნიკური დავალებით. ამ შემთხვევაში ნორმატიული ბგკ მიიღება მხედველობითი მუშაობის თანრიგის მიხედვით, მე-2 ცხრილიდან. 2. თუ არსებული სათავსოს ბუნებრივი განათებულობის კოეფიციენტი ნაკლებია ნორმატიულზე, მიმდებარე ტერიტორიაზე ახალი მშენებლობის შემთხვევაში მას უნდა შეუნარჩუნდეს განათებულობის არსებული დონე. 3. თუ სათავსის მფლობელმა განახორციელა მისი გადაკეთება მიშენების, რეკონსტრუქციის, შუქღიობების შემინვის, ფანჯრების ნაწილობრივ ან მთლიანად ამოშენების, ან რაიმე სხვა ფორმით, მიმდებარე ტერიტორიაზე ახალი მშენებლობის შემთხვევაში, მხედველობაში მიიღება ამ გადაკეთებამდე არსებული ბუნებრივი განათებულობის დონე. 4. ბუნებრივი განათებულობის ანგარიში წარმოებს ავეჯის, მოწყობილობის, შიდა და გარე გამწვანების გათვალისწინების გარეშე. ცხრილი 4 კლიმატის მზიანობის კოეფიციენტი, C შუქკლიმატური ზონა კლიმატის მზიანობის კოეფიციენტი C ჰორიზონტის მხარეთა მიმართ ორიენტირებული შუქღიობებისთვის (აზიმუტი, გრადუსი) საზენიტო ფარნებისთვის შენობების გარე კედლებში სწორკუთხოვან და ტრაპეციისებრ ფარნებში “შედ“-ის ტიპის ფარნებში 136-225 226-315; 46-135 316-45 69-113; 249-293 24-68; 204-248; 114-158; 294-338 159-203; 339-23 316-45 I, II 0,65 0,7 0,9 0,75 0,8 0,85 0,9 0,75 ცხრილი 5 შემინვის გაჭუჭყიანების კოეფიციენტი, ფანჯრის ზედაპირის გაჭუჭყიანება გარე შიდა უმნიშვნელო უმნიშვნელო ძლიერი 0,8 0,6 საშუალო უმნიშვნელო ძლიერი 0,7 0,5 ძლიერი უმნიშვნელო ძლიერი 0,6 0,4 შენიშვნა: 1. საცხოვრებელი ოთახის ფანჯრებისთვის ; 2. მოხატული მინის, მინაპლასტიკის, არმოფირის და მქრქალი მინის, აგრეთვე აერაციისათვის შუქღიობების გამოყენების შემთხვევაში გაჭუჭყიანების კოეფიციენტის მნიშვნელობა უნდა გამრავლდეს 0,95-ზე, ხოლო ორგანული მინის გამოყენების შემთხვევაში – 1,15-ზე. ცხრილი 6 შუქგამტარობის კოეფიციენტის მნიშვნელობები შუქგამტარი მასალა t1-ის მნიშვნელობა ალათის სახეობა t2-ის მნიშვნელობა გადახურვის მზიდი კონსტრუქ-ციები t3-ის მნიშვნელობა ფურცლოვანი ფანჯრის მინა: ერთმაგი ორმაგი სამმაგი ვიტრინის მინა სისქით 6-8 მმ ფურცლოვანი არმირებული მინა ფურცლოვანი სახიანი მინა სპეციალური თვი-სებებიანი ფურც-ლოვანი მინა: მზისგანდამცავი კონტრასტული ორგანული მინა: გამჭვირვალე რძისფერი მინის ღრუტანიანი ბლოკები: შუქგამფანტავი შუქგამჭვირვალე მინაპაკეტები 0,9 0,8 0,75 0,8 0,6 0,65 0,65 0,75 0,9 0,6 0,5 0,55 0,8 სამრეწველო შე-ნობების ფანჯრებისა და ფარნების ალათე-ბი: ა) ხის: ცალფა შეწყვილებული ორმაგი განცალკე-ვებული ბ) ფოლადის: ცალფად გასაღები ცალფა ყრუ ორმაგი გასაღები ორმაგი ყრუ ალათები საცხოვრე-ბელი, საზოგადოებრივი და დამხმარე შენობების ფანჯრებისთვის ა) ხის: ცალფა შეწყვილებული ორმაგი განცალკე-ვებული სამმაგი შემინვით ბ) ლითონის: ცალფა შეწყვილებული ორმაგი განცალკე-ვებული სამმაგი შემინვით 0,75 0,7 0,6 0,75 0,9 0,6 0,8 0,8 0,75 0,65 0,5 0,9 0,85 0,8 0,7 ფოლადის წამწეები რკინაბეტონის და ხის წამ-წეები და თა-ღები მთლიანი კო-ჭები და ჩარჩო-ები კვეთის სი-მაღლით: 50სმ და მეტი 50-ზე ნაკლები 0,9 0,8 0,8 0,9 ცხრილი 7 კოეფიციენტის მნიშვნელობები მზისგანდამცავი მოწყობილობანი, ნაკეთობები და მასალები მზისგანდამცავ საშუალებებში შუქის დაკარგვის კოეფიციენტი საკეცი რეგულირებადი ჟალუზები და შტორები (მინათშორისი, შიდა და გარე) სტაციონარული ჟალუზები და ეკრანები არაუმეტეს 45​0 დამცავი კუთხით და ჟალუზის ფირების ან ეკრანების მდებარეობით 90​0 კუთხით ფანჯრის სიბრტყესთან: ჰორიზონტალურები ვერტიკალურები ჰორიზონტალური წინაფრები: დამცავი კუთხით არა უმეტეს 30​0-ისა დამცავი კუთხით 15​0-დან 45​0-მდე (მრავალსაფეხურიანი) 1,0 0,65 0,75 0,8 0,9–0,6  ცხრილი 8 შენობების ფასადების და მიწის ქვეფენილი ზედაპირის მზიანობის კოეფიციენტი – შენობის აზიმუტი ფასადის მზიანობის კოეფიციენტი 65​0 – 295​0 296​0 – 340​0; 20​0 – 64​0 341​0 – 19​0 1,0 1,15 1,3 შენობის აზიმუტი მიწის ქვეფენილი ზედაპირის მზიანობის კოეფიციენტი 246​0 – 114​0 115​0 – 245​0 0,0 1,2 ცხრილი 9 მიწის ქვეფენილი ზედაპირიდან არეკვლის კოეფიციენტი, მიწის ქვეფენილი ზედაპირი ბეტონის და ღია ფერის ხელოვნური ფილები 0,3 ასფალტი 0,15 ბალახის საფარი 0,1 ქვიშა თეთრი, კვარცის 0,25 ქვიშა ყვითელი, წითელი 0,15 გაშიშვლებული მიწის ზედაპირი 0,15 ხრეშოვანი საფარი 0,18 მოკირწყლული ზედაპირი 0,17 ფოთლოვანი ხეები 0,17 წიწვოვანი ხეები 0,13 ცხრილი 10 სათავსთა კლასიფიკაცია ინსოლაციის მოთხოვნებიდან გამომდინარე სათავსების და ტერიტორიების ჯგუფი მოთხოვნები ინსოლაციისადმი მოთხოვნები მზისგანდაცვისადმი I ჯგუფი 1. საცხოვრებელი ოთახები, სასტუმროს ნომრები, საერთო საცხოვრებლის ოთახები, საავადმყოფოს, დასასვენებელი სახლებისა და სანატორიუმების პალატები, საბავშვო ბაგა-ბაღების ჯგუფის ოთახები 2. სასწავლო დაწესებულებების კლასები, აუდიტორიები 3. საბავშვო სათამაშო და სპორტული მოედნები, დასასვენებელი ადგილები, წყლის აუზები (ტერიტორიებზე) აუცილებელია ნორ-მირებული ინსოლაციის კოეფიციენტის უზრუნველყოფა აუცილებელია ნორ-მირებული ინსოლაციის კოეფიციენტის უზრუნველყოფა რეკომენდებულია ნორ-მირებული ინსოლაციის კოეფიციენტის უზრუნველყოფა აუცილებელია მხოლოდ წელიწადის ცხელ პერიოდში აუცილებელია სასწავლო საათების განმავლობაში რეკომენდებულია მხოლოდ წელიწადის ცხელ პერიოდში ცხრილი 10-ის გაგრძელება სათავსების და ტერიტორიების ჯგუფი მოთხოვნები ინსოლაციისადმი მოთხოვნები მზისგანდაცვისადმი II ჯგუფი 1. ლაბორატორიები, ადმინისტრაციული და საოფისე სათავსები; სამკითხველო, სახაზავი, სპორტული, სავაჭრო და სასადილო დარბაზები, სამზარეულოები 2. მხედველობითი მუშაობის I-IV თანრიგის საწარმოო დანიშნულების სამუშაო სათავსები (ცხრილი 2) III ჯგუფი 1. ვესტიბიულები, რეკრეაციები 2. V-VIII თანრიგის საწარმოო დანიშნულების სამუშაო სათავსები (ცხრილი 2) IV ჯგუფი სადემონსტრაციო და საგამოფენო დარბაზები, წიგნსაცავები, საოპერაციოები. აგრეთვე ყველა სათავსო, სადაც ტექნოლოგიური პირობების გამო ინსოლაცია დაუშვებელია მოთხოვნები ინსოლაციისადმი არ წაეყენება მოთხოვნები ინსოლაციისადმი არ წაეყენება მოთხოვნები ინსოლაციისადმი არ წაეყენება მოთხოვნები ინსოლაციისადმი არ წაეყენება დაუშვებელია აუცილებელია სამუშაო საათების პერიოდში აუცილებელია სამუშაო საათების პერიოდში აუცილებელია მხოლოდ წელიწადის ცხელ პერიოდში აუცილებელია მხოლოდ წელიწადის ცხელ პერიოდში აუცილებელია მთელი წლის განმავლობაში შენიშვნა: ინსოლაციის კოეფიციენტის ნორმირებული მნიშვნელობით უზრუნველყოფას ექვემდებარებიან:  1. ოთახიან საცხოვრებელ ბინებში არანაკლებ ერთი ოთახი; 4-5-ოთახიან ბინებში არანაკლებ ორი ოთახი; 6-10-ოთახიან ბინებში – 3 ოთახი; 11 და მეტ ოთახიან ბინებში – 4 ოთახი.  2. სასტუმროს ნომრების და საერთო საცხოვრებლის ოთახების არანაკლებ 40%-ისა.  3. საავადმყოფოს, დასასვენებელი სახლისა და სანატორიუმის პალატების, სასწავლო დაწესებულებების აუდიტორიების არანაკლებ 60%-ისა. ქალაქის მჭიდრო განაშენიანების პირობებში დასაშვებია ამ მაჩვენებლის შემცირება 40%-მდე.