საქართველოს მოქალაქე საბა სუთიძე საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ

საქართველოს მოქალაქე საბა სუთიძე საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ p.MsoNormal, li.MsoNormal, div.MsoNormal {margin-top:0in; margin-right:0in; margin-bottom:10.0pt; margin-left:0in; line-height:115%; font-size:11.0pt; } p.MsoCommentText, li.MsoCommentText, div.MsoCommentText { margin-top:0in; margin-right:0in; margin-bottom:10.0pt; margin-left:0in; line-height:115%; font-size:10.0pt; } p.MsoHeader, li.MsoHeader, div.MsoHeader { margin-top:0in; margin-right:0in; margin-bottom:10.0pt; margin-left:0in; line-height:115%; font-size:11.0pt; } p.MsoFooter, li.MsoFooter, div.MsoFooter { margin-top:0in; margin-right:0in; margin-bottom:10.0pt; margin-left:0in; line-height:115%; font-size:11.0pt; } p.MsoPlainText, li.MsoPlainText, div.MsoPlainText {margin-top:0in; margin-right:0in; margin-bottom:10.0pt; margin-left:0in; line-height:115%; font-size:10.0pt; } p.MsoCommentSubject, li.MsoCommentSubject, div.MsoCommentSubject { margin-top:0in; margin-right:0in; margin-bottom:10.0pt; margin-left:0in; line-height:115%; font-size:10.0pt; font-weight:bold;} p.MsoAcetate, li.MsoAcetate, div.MsoAcetate { margin:0in; margin-bottom:.0001pt; font-size:8.0pt; } p.MsoListParagraph, li.MsoListParagraph, div.MsoListParagraph {margin-top:0in; margin-right:0in; margin-bottom:10.0pt; margin-left:.5in; line-height:115%; font-size:11.0pt; } p.MsoListParagraphCxSpFirst, li.MsoListParagraphCxSpFirst, div.MsoListParagraphCxSpFirst {margin-top:0in; margin-right:0in; margin-bottom:0in; margin-left:.5in; margin-bottom:.0001pt; line-height:115%; font-size:11.0pt; } p.MsoListParagraphCxSpMiddle, li.MsoListParagraphCxSpMiddle, div.MsoListParagraphCxSpMiddle {margin-top:0in; margin-right:0in; margin-bottom:0in; margin-left:.5in; margin-bottom:.0001pt; line-height:115%; font-size:11.0pt; } p.MsoListParagraphCxSpLast, li.MsoListParagraphCxSpLast, div.MsoListParagraphCxSpLast {margin-top:0in; margin-right:0in; margin-bottom:10.0pt; margin-left:.5in; line-height:115%; font-size:11.0pt; } span.BalloonTextChar { } span.HeaderChar { } span.FooterChar { } span.CommentTextChar { } span.CommentSubjectChar { font-weight:bold;} p.abzacixml, li.abzacixml, div.abzacixml { margin:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:justify; text-indent:14.15pt; font-size:11.0pt; } p.sulcvlilebaxml, li.sulcvlilebaxml, div.sulcvlilebaxml { margin:0in; margin-bottom:.0001pt; text-indent:14.15pt; font-size:11.0pt; font-weight:bold;} p.zogadinacilixml, li.zogadinacilixml, div.zogadinacilixml { margin-top:12.0pt; margin-right:0in; margin-bottom:0in; margin-left:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:center; text-indent:-42.5pt; line-height:12.0pt; page-break-after:avoid; font-size:11.0pt; font-weight:bold;} p.gansakutrebulinacilixml, li.gansakutrebulinacilixml, div.gansakutrebulinacilixml { margin-top:12.0pt; margin-right:0in; margin-bottom:0in; margin-left:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:center; text-indent:-42.5pt; page-break-after:avoid; font-size:11.0pt; font-weight:bold;} p.sataurixml, li.sataurixml, div.sataurixml { margin:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:center; text-indent:14.15pt; font-size:12.0pt; font-weight:bold;} p.tarigixml, li.tarigixml, div.tarigixml { margin-top:12.0pt; margin-right:0in; margin-bottom:12.0pt; margin-left:0in; text-align:center; text-indent:14.2pt; font-size:11.0pt; font-weight:bold;} p.satauri2, li.satauri2, div.satauri2 { margin:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:center; font-size:11.0pt; font-weight:bold;} p.danartixml, li.danartixml, div.danartixml { margin-top:6.0pt; margin-right:0in; margin-bottom:6.0pt; margin-left:0in; text-align:right; text-indent:14.2pt; font-size:10.0pt; font-weight:bold; font-style:italic;} p.khelmoceraxml, li.khelmoceraxml, div.khelmoceraxml { margin-top:6.0pt; margin-right:0in; margin-bottom:6.0pt; margin-left:0in; text-indent:14.15pt; font-size:12.0pt; font-weight:bold;} p.ckhrilixml, li.ckhrilixml, div.ckhrilixml { margin-top:1.0pt; margin-right:0in; margin-bottom:1.0pt; margin-left:0in; font-size:9.0pt; } p.mimgebixml, li.mimgebixml, div.mimgebixml { margin:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:center; text-indent:14.2pt; font-size:14.0pt; font-weight:bold;} p.saxexml, li.saxexml, div.saxexml { margin-top:6.0pt; margin-right:0in; margin-bottom:0in; margin-left:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:center; text-indent:14.15pt; font-size:11.0pt; font-weight:bold;} p.adgilixml, li.adgilixml, div.adgilixml { margin-top:6.0pt; margin-right:0in; margin-bottom:6.0pt; margin-left:0in; text-align:center; text-indent:14.2pt; font-size:11.0pt; font-weight:bold;} @page Section1 {size:8.5in 11.0in; margin:1.0in 56.5pt 63.0pt 60.5pt;} div.Section1 {page:Section1;} ol {margin-bottom:0in;} ul {margin-bottom:0in;} საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს პირველი კოლეგიის განჩინება №1-3/2/66 0 2016 წლის 10 ნოემბერი ქ. ბათუმი კოლეგიის შემადგენლობა: ლალი ფაფიაშვილი - სხდომის თავმჯდომარე; გიორგი კვერენჩხილაძე - წევრი, მომხსენებელი მოსამართლე; მაია კოპალეიშვილი - წევრი; მერაბ ტურავა - წევრი. სხდომის მდივანი: დარეჯან ჩალიგავა. საქმის დასახელება: საქართველოს მოქალაქე საბა სუთიძე საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ. დავის საგანი: საქართველოს ორგანული კანონის „ადგილობრივი თვითმმართველობის კოდექსი“ 24-ე მუხლის პირველი პუნქტის „გ“ ქვეპუნქტის „გ.გ.“ ქვეპუნქტის, 26-ე მუხლის მე-6 პუნქტის სიტყვების „და უნდობლობის გამოცხადების“, 51-ე მუხლის მე-10 პუნქტის მე-2 წინადადების და 56-ე მუხლის მე-2 პუნქტის „თ“ ქვეპუნტის სიტყვების „მუნიციპალიტეტის საკრებულოს მიერ“ კონსტიტუციურობა საქართველოს კონსტიტუციის 28-ე მუხლის პირველი პუნქტის პირველ წინადადებასთან მიმართებით. I აღწერილობითი ნაწილი 1. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2015 წლის 30 ივლისს კონსტიტუციური სარჩელით (რეგისტრაციის №660) მიმართა საქართველოს მოქალაქე საბა სუთიძემ. №660 კონსტიტუციური სარჩელი არსებითად განსახილველად მიღების საკითხის გადასაწყვეტად საკონსტიტუციო სასამართლოს პირველ კოლეგიას გადაეცა 2015 წლის 31 ივლისს. 2. №660 კონსტიტუციურ სარჩელში საკონსტიტუციო სასამართლოსათვის მიმართვის საფუძვლად მითითებულია: საქართველოს კონსტიტუციის 42-ე მუხლის პირველი პუნქტი, 89-ე მუხლის პირველი პუნქტის „ვ“ ქვეპუნქტი, „საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს შესახებ“ საქართველოს ორგანული კანონის მე-19 მუხლის პირველი პუნქტის „ე“ ქვეპუნქტი, 39-ე მუხლის პირველი პუნქტის „ა“ ქვეპუნქტი, „საკონსტიტუციო სამართალწარმოების შესახებ“ საქართველოს კანონის პირველი მუხლის მე-2 პუნქტი. 3. საქართველოს ორგანული კანონის „ადგილობრივი თვითმმართველობის კოდექსი“ სადავო ნორმებით დადგენილია მუნიციპალიტეტის საკრებულოს მიერ მუნიციპალიტეტის გამგებლისთვის/მერისთვის უნდობლობის გამოცხადების უფლებამოსილება, ამ უფლებამოსილების განხორციელების პროცედურული საკითხები (კენჭისყრის წესი, უნდობლობის გამოცხადებისათვის საჭირო კვორუმი) და ამ საფუძვლით გამგებლის/მერის უფლებამოსილების შეწყვეტა. 4. საქართველოს კონსტიტუციის 28-ე მუხლის პირველი პუნქტის პირველი წინადადების თანახმად, „საქართველოს ყოველ მოქალაქეს 18 წლის ასაკიდან აქვს რეფერენდუმში, სახელმწიფო და თვითმმართველობის ორგანოების არჩევნებში მონაწილეობის უფლება.“ 5. №660 კონსტიტუციურ სარჩელში აღნიშნულია, რომ აქტიური საარჩევნო უფლება, გარდა კოლექტიური ორგანოსა თუ თანამდებობის პირის არჩევნებში მონაწილეობის უფლებისა, გულისხმობს უფლებასაც, რომ არჩეულ თანამდებობის პირს ამომრჩევლის ნების რეალიზაციის, წინასაარჩევნო დაპირებების შესრულების ფორმალური შესაძლებლობა მაინც ჰქონდეს, წინააღმდეგ შემთხვევაში, თანამდებობის პირის არჩევის უფლება უშინაარსო და ილუზორული იქნებოდა. 6. მოსარჩელის განმარტებით,  საქართველოს კონსტიტუციით დადგენილი პრეზიდენტისა და მთავრობისთვის უნდობლობის გამოცხადების ინსტიტუტი ურთიერთშეკავებისა და გაწონასწორების პრინციპის გამოხატულებას წარმოადგენს. სარჩელის მიხედვით, უშუალო ლეგიტიმაციის მქონე თანამდებობის პირის (პრეზიდენტის) კონტროლის ლოგიკა მდგომარეობს იმაში, რომ პარლამენტის მიერ იმპიჩმენტის განხორციელების აუცილებელი წინა პირობაა საკონსტიტუციო სასამართლოს მიერ პრეზიდენტის ქმედებაში დანაშაულის შემადგენლობის ნიშნების არსებობის ან პრეზიდენტის მიერ კონსტიტუციის დარღვევის დადგენა. იმპიჩმენტის საფუძველი არ შეიძლება გახდეს მხოლოდ ის ფაქტი, რომ პარლამენტი უკმაყოფილოა პრეზიდენტის საქმიანობით. მოსარჩელე აღნიშნავს, რომ განსხვავებული მდგომარეობაა, როდესაც პარლამენტი მთავრობას უცხადებს უნდობლობას. პარლამენტს მთავრობისთვის უნდობლობის გამოსაცხადებლად არ სჭირდება კონკრეტული სამართლებრივი საფუძვლის მითითება, საკმარისია მთავრობის საქმიანობის არაეფექტურად შეფასებაც. ამ პროცედურებს ამართლებს ის გარემოება, რომ მთავრობა მანდატს პარლამენტისაგან იღებს და, შესაბამისად, მასვე უნდა ჰქონდეს პოლიტიკური პასუხისმგებლობის დაკისრების უფლებამოსილებაც. 7. მოსარჩელის მტკიცებით, ადგილობრივი თვითმმართველობის სფეროში არ მოქმედებს ხელისუფლების დანაწილების პრინციპი. არსებული მდგომარეობით, მუნიციპალიტეტის გამგებელი/მერი აირჩევა პირდაპირი არჩევნების წესით. არჩევის ასეთი წესის დადგენას კანონმდებელს არც საქართველოს კონსტიტუცია და არც „ადგილობრივი თვითმმართველობის შესახებ“ ევროპული ქარტია არ ავალდებულებდა. ეს არის სახელმწიფოსთვის მინიჭებული მიხედულების ფარგლებში მიღებული გადაწყვეტილება, რითაც პარლამენტმა მერის/გამგებლის არჩევის წესი მოაქცია ამომრჩეველთა აქტიური საარჩევნო უფლებით დაცულ სფეროში. ამდენად, ნებისმიერი რეგულაცია, რომელიც გამგებლის/მერის თანამდებობიდან გადაყენებას შეეხება, შეფასებადია აქტიურ საარჩევნო უფლებასთან მიმართებით. 8. მოსარჩელე სადავო ნორმების არაკონსტიტუციურობას ორ ძირითად არგუმენტზე აფუძნებს. პირველი არგუმენტის შესაბამისად, არსებული რეგულაციის პირობებში მუნიციპალიტეტის საკრებულოს ყოველგვარი დასაბუთების, ლეგიტიმური მიზნებისა  თუ ამომრჩეველთა ინტერესების შელახვის საფრთხის დემონსტრირების გარეშე შეუძლია თანამდებობიდან გადააყენოს გამგებელი/მერი, რომელსაც, თავის მხრივ, მანდატი მიღებული აქვს უშუალოდ ამომრჩევლისაგან და არა საკრებულოსგან. მოსარჩელე არ გამორიცხავს, გარკვეულ შემთხვევაში საკრებულო უნდობლობის გამოცხადებისას მართლაც მოქმედებდეს ამომრჩევლის ნების შესაბამისად, თუმცა გასაჩივრებული რეგულაციები ასევე იძლევა ამომრჩეველთა ნების უგულებელყოფის შესაძლებლობასაც.   9. სადავო ნორმების არაკონსტიტუციურობის მე-2 საფუძვლად მოსარჩელე უნდობლობის გზით გამგებლის/მერის თანამდებობიდან გადაყენების საკითხზე საბოლოო გადაწყვეტილების მიღების უფლებამოსილების საკრებულოსათვის მინიჭებას მიიჩნევს . ამასთან, მოსარჩელე აცხადებს, რომ მას პრობლემურად არ მიაჩნია სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე გამგებლის/მერის თანამდებობიდან გადაყენება, თუნდაც აღნიშნული ქმედება ინიცირებული იყოს საკრებულოს მხრიდან. მისივე შეფასებით, საკითხის მოწესრიგება არაკონსტიტუციური იქნება იმ შემთხვევაშიც, თუკი უნდობლობის გამოცხადების ინიცირების უფლება მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე რეგისტრირებულ ამომრჩეველთა, სულ მცირე, 20%-ს ექნებოდა, ხოლო საბოლოო გადაწყვეტილების მიღების უფლებამოსილება - საკრებულოს. ამგვარი შეფასების მართებულობას კი განაპირობებს ამომრჩეველთა უმცირესობისა და საკრებულოს „თანამშრომლობის“ საფრთხის არსებობა. 10. მოსარჩელის მტკიცებით,  საკითხის მოწესრიგების იმგვარი მოდელი იქნება კონსტიტუციური, რომლითაც გამგებლის/მერის  თანამდებობიდან გადაყენების საკითხს ადგილობრივი სახალხო გამოკითხვის რომელიმე ფორმით საბოლოოდ ამომრჩეველი გადაწყვეტს. მოსარჩელის განმარტებით, შესაძლოა, საკითხის ასეთი მოწესრიგება ე.წ. იმპერატიულ მანდატთან ასოცირდებოდეს, რომელიც ზოგიერთ დემოკრატიულ სახელმწიფოში ადგილობრივ დონეზე  მოქმედებს. კონსტიტუციური სარჩელის თანახმად,  პირდაპირი წესით არჩეული გამგებლის/მერის უნდობლობის გამოცხადების გზით თანამდებობიდან გადაყენების უფლებამოსილება უნდა ჰქონდეს მხოლოდ ლეგიტიმაციის წყაროს  -  ამომრჩეველს. 11. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, მოსარჩელეს მიაჩნია, რომ სადავო ნორმები არაკონსტიტუციურად უნდა იქნეს ცნობილი საქართველოს კონსტიტუციის 28-ე მუხლის პირველი პუნქტის პირველ წინადადებასთან მიმართებით. 12. მოსარჩელე საკუთარი არგუმენტაციის გასამყარებლად იშველიებს საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოსა და სხვა სახელმწიფოთა პრეცედენტულ სამართალს, ასევე საერთაშორისო სამართლებრივ დოკუმენტს. II სამოტივაციო ნაწილი 1. „საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს შესახებ“ საქართველოს ორგანული კანონის მე-12 მუხლის პირველი პუნქტის „ბ“ ქვეპუნქტის საფუძველზე საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს თავმჯდომარის მიერ №660 კონსტიტუციური სარჩელის განაწილების დროს მოქმედი კანონმდებლობის თანახმად ხსენებული სარჩელის განხილვა და გადაწყვეტა წარმოადგენდა საკონსტიტუციო სასამართლოს კოლეგიის კომპეტენციას. შესაბამისად, №660 კონსტიტუციური სარჩელი არსებითად განსახილველად მიღების საკითხის გადასაწყვეტად საკონსტიტუციო სასამართლოს პირველ კოლეგიას ჰქონდა გადაცემული. 2. 2016 წლის 3 ივნისის „„საკონსტიტუციო სასამართლოს შესახებ“ საქართველოს ორგანულ კანონში ცვლილებების შეტანის თაობაზე“ საქართველოს ორგანული კანონის (№5161-რს; 03/06/2016, ვებგვერდი, 04/06,2016) საფუძველზე შეიცვალა „საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს შესახებ“ საქართველოს ორგანული კანონის 21-ე მუხლის პირველი პუნქტი და  აღნიშნული ნორმის ამჟამად მოქმედი რედაქციის  შესაბამისად, ორგანული კანონის ნორმის კონსტიტუციურობის საკითხს განიხილავს საკონსტიტუციო სასამართლოს პლენუმი. ვინაიდან ამ კონკრეტულ შემთხვევაში დავის საგანს წარმოადგენს საქართველოს ორგანული კანონის „ადგილობრივი თვითმმართველობის კოდექსი“ ნორმების კონსტიტუციურობა, №660 კონსტიტუციური სარჩელის განხილვა და გადაწყვეტა წარმოადგენს საკონსტიტუციო სასამართლოს პლენუმის კომპეტენციას. III სარეზოლუციო ნაწილი „საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს შესახებ“ საქართველოს ორგანული კანონის 21-ე მუხლის პირველი და მე-2 პუნქტების,  43-ე მუხლის მე-7, მე-8 და მე-10 პუნქტების საფუძველზე, საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლო ადგენს: 1. №660 კონსტიტუციური სარჩელი („საქართველოს მოქალაქე საბა სუთიძე საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“) განსახილველად გადაეცეს საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს პლენუმს. 2. განჩინება საბოლოოა და გასაჩივრებას ან გადასინჯვას არ ექვემდებარება. 3. განჩინება გამოქვეყნდეს საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს ვებგვერდზე 15 დღის ვადაში, გაეგზავნოს მხარეებს და „საქართველოს საკანონმდებლო მაცნეს“. კოლეგიის წევრები: ლალი ფაფიაშვილი გიორგი კვერენჩხილაძე მაია კოპალეიშვილი მერაბ ტურავა