ცაგერის მუნიციპალიტეტის მუნიციპალური ნარჩენების მართვის 2018-2022 წლის გეგმის დამტკიცების შესახებ

ცაგერის მუნიციპალიტეტის მუნიციპალური ნარჩენების მართვის 2018-2022 წლის გეგმის დამტკიცების შესახებ ცაგერის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს დადგენილება №66 2017 წლის 29 დეკემბერი ქ. ცაგერი ცაგერის მუნიციპალიტეტის მუნიციპალური ნარჩენების მართვის 2018-2022 წლის გეგმის დამტკიცების შესახებ საქართველოს ორგანული კანონის „ადგილობრივი თვითმმართველობის კოდექსი‘‘  მე-16 მუხლის მე-2 ნაწილის ,,ზ“ ქვეპუნქტის, მე-19 მუხლის „ბ‘‘  ქვეპუნქტის, 61-ე მუხლის მე-2 ნაწილის და „ნარჩენების მართვის კოდექსის‘‘  საქართველოს კანონის მე-13 მუხლის საფუძველზე, ცაგერის მუნიციპალიტეტის საკრებულო ადგენს: მუხლი 1🔗 დამტკიცდეს ცაგერის მუნიციპალიტეტის ნარჩენების მართვის 2018-2022 წლების  გეგმა თანდართული დანართი №1-ის შესაბამისად. მუხლი 2🔗 დადგენილება ამოქმედდეს გამოქვეყნებისთანავე. ცაგერის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს თავმჯდომარეგიორგი გუგავა დანართი №1 ცაგერის მუნიციპალიტეტის მუნიციპალური ნარჩენების მართვის გეგმა 2018-2022 შესავალი „ცაგერის მუნიციპალიტეტის ნარჩენების მართვის სამოქმედო გეგმა“ შემუშავებულია  „ნარჩენების მართვის კოდექსის“ მოთხოვნათა შესაბამისად, რომელიც უშუალოდ დაკავშირებულია სტრატეგიით დაკავშირებულ მიზნებისა და ამოცანების პრობლემის გადაჭრაზე, ნარჩენების მართვის სისტემის შექმნა უშუალო კავშირშია მუნიციპალური ნარჩენების მართვის სამოქმედო გეგმის შემუშავებასთან, რომელიც ხორციელდება ადგილობრივი თვითმმართველობის მიერ, მის შემუშავებაში ჩართულია მუნიციპალიტეტის გამგეობის დარგის სპეციალისტები, არასამთავრობო სექტორისა და სხვა დაინტერესებული მხარის წარმომადგენლები. გეგმის მიზანია ქვეყანაში არსებული გამოცდილების საფუძველზე შეიქმნას წინა პირობები ნარჩენების მართვის თანამედროვე მეთოდების დანერგვისათვის ,რაც ხელს შეუწყობს სფეროში არსებული სიძნელეების დაძლევასა და სრულყოფილი ნარჩენების მართვის ეფექტიანი სისტემის დანერგვას ადმინისტრაციული ერთეულის საზღვრებში, რაც მოიცავს ქუჩებისა და საზოგადოებრივი ადგილების დასუფთავებას, მყარი ნარჩენების შეგროვებას, გადამუშავებას, ტრანსპორტირებასა და განთავსებას,რომელიც უშუალოდ აისახება მუნიციპალიტეტის იერსახეზე, საზოგადოებრივი სივრცეები დასუფთავდება მყარი ნარჩენებისგან და მოხდება მისი გაუვნებელყოფა, რომელიც მაქსიმალურად გამორიცხავს გარემოს დაბინძურებისა და ადამიანის ჯანმრთელობაზე ზიანის მიყენების რისკს. სარჩევი შესავალი გამოყენებული ტერმინების განმარტება 1- დაგეგმვის ჩარჩო 1.1 გეგმის მოქმედების სფერო და დაგეგმვის პროცესი 1.2 გეგმის მიზნები 1.3 საკანონმდებლო საფუძვლები 2-ზოგადი ინფორმაცია ცაგერის მუნიციპალიტეტის შესახებ ნარჩენების მართვის სტატუსი და განვითარება (არსებული მდგომარეობის ნაწილი/სტატუსი) 3 - ვალდებულებები 4 - წარმოქმნილი ნარჩენების ტიპი, რაოდენობა და ხარისხი 4.1 ნარჩენების პროგნოზირება 4.2 ნარჩენების შემადგენლობის ანალიზი 5. მუნიციპალური ნარჩენების მართვის არსებული სისტემის მიმოხილვა 5.1. არსებული მუნიციპალური მომსახურების აღწერა 5.2. შეგროვებისა და ტრანსპორტირების მომსახურება 5.3. ქუჩების დასუფთავება 6 - ნარჩენების განთავსება 6.1 ნარჩენების გადამუშავება და აღდგენა [რეციკლირება და კომპოსტირება) 6.2 საბოლოო განთავსება 7 - დაფინანსება   7.1. ხარჯები და ხარჯების ანაზღაურება  8 - ნარჩენების მართვის სისტემის შეფასება 8.1 ცაგერის მუნიციპალიტეტში ნარჩენების მართვის სისტემის ანალიზი 8.2 მუნიციპალური ნარჩენების მართვის განვითარება და ცვლილებები 8.3. აღდგენა (რეციკლირება და კომპოსტირება) 9. ბიუჯეტი და დაფინანსების პროცესები 10. მუნიციპალური ნარჩენების მართვის სამოქმედო გეგმის ხედვა - სამოქმედო გეგმები გამოყენებული აკრონიმები და აბრევიატურები EU ევროკავშირი MW მუნიციპალური ნარჩენები MWM მუნიციპალური ნარჩენების მართვა NGO არასამთავრობო ორგანიზაცია WM ნარჩენები მართვა ტერმინების განმარტება ნარჩენები – ნებისმიერი ნივთიერება ან ნივთი, რომელსაც მფლობელი იშორებს, განზრახული აქვს მოიშოროს ან ვალდებულია მოიშოროს. საყოფაცხოვრებო ნარჩენები – საოჯახო მეურნეობის მიერ წარმოქმნილი ნარჩენები. მუნიციპალური ნარჩენები – საყოფაცხოვრებო ნარჩენები, სამშენებლო ნარჩენები, კომერციული ერთეულებისაგან მიღებული ნარჩენები. ბიოდეგრადირებადი ნარჩენები – ნებისმიერი სახის ნარჩენები, რომლებიც ექვემდებარებიან ანაერობულ ან აერობულ დაშლას, მათ შორის, სურსათის/ცხოველის საკვების ნარჩენები, ბაღების/პარკების ნარჩენები, ქაღალდი და მუყაო. სახიფათო ნარჩენები – ნარჩენები, რომლებიც სახიფათო ან პოტენციურად მავნეა ადამიანის ჯანმრთელობისათვის ან გარემოსათვის (სახიფათო ნარჩენების სია მოცემულია საქართველოს კანონის “ნარჩენების მართვის კოდექსი” მესამე დანართში). სამედიცინო ნარჩენები – ნებისმიერი ნარჩენი, რომელიც სამედიცინო დაწესებულებების, სამედიცინო ლაბორატორიების, სამედიცინო კვლევითი ცენტრების, მზრუნველობის დაწესებულებების, ვეტერინარული კლინიკების, ფარმაცევტული საწარმოებისა და საწყობების მიერ არის წარმოქმნილი. ცხოველური ნარჩენები – ცხოველებთან დაკავშირებული ნარჩენები (ცხოველების სხეულები, ცხოველების სხეულის ნაწილები, ნაკელი, ხორცის წარმოების ნარჩენები, ცხოველებზე ცდების ჩატარების შედეგად წარმოქმნილი ნარჩენები და სხვ.). პრევენცია – ნივთიერების, მასალის ან პროდუქტის ნარჩენად გადაქცევამდე მიღებული ზომები, რაც ამცირებს: ა) ნარჩენების რაოდენობას, (მაგალითად, პროდუქტის ხელახალი გამოყენების გზით ან პროდუქტის ვარგისიანობის ვადის გაგრძელების გზით); ბ) წარმოქმნილი ნარჩენების უარყოფით გავლენას გარემოსა და ადამიანის ჯანმრთელობაზე; გ) მასალებსა და პროდუქტში მავნე ნივთიერებების შემცველობას. ხელახალი გამოყენება – პროდუქტის ან/და მისი კომპონენტების ხელახლა გამოყენება ნარჩენად გადაქცევამდე, მათი თავდაპირველი დანიშნულებით. აღდგენა – საქმიანობა, რომლის ძირითადი შედეგია ნარჩენების გამოყენება სასარგებლო მიზნებისათვის, იმ მასალების ჩანაცვლების გზით, რომლებიც სხვა პირობებში რაიმე ფუნქციის შესასრულებლად იქნებოდა გამოყენებული. აღდგენა მოიცავს ენერგიის აღდგენას და რეციკლირებას. (აღდგენის ოპერაციების სია მოცემულია საქართველოს კანონის „ნარჩენების მართვის კოდექსი“ პირველ დანართში). რეციკლირება – აღდგენითი ღონისძიება, რომლის საშუალებითაც ნარჩენები გარდაიქმნება პროდუქტად, მასალად ან ნივთიერებად, რომლებიც განკუთვნილია თავდაპირველი ან სხვა მიზნით გამოყენებისთვის. რეციკლირება მოიცავს ორგანული მასალების გადამუშავებას, მაგრამ არ მოიცავს ენერგიის აღდგენას და ისეთ მასალებად გარდაქმნას, რომლებიც გამოიყენება საწვავად ან ამოვსების ოპერაციებისთვის. რეციკლირებადი მასალები – გავრცელებული რეციკლირებადი მასალებია მინა, ქაღალდი, მუყაო, მეტალი, პლასტიკი, ქსოვილი, საკვების ნარჩენები, ბაღის ნარჩენები და ელექტრონული მოწყობილობები. ნარჩენების შეგროვება – ნარჩენების შეგროვება, რაც ასევე მოიცავს მათ წინასწარ დახარისხებას და წინასწარ დასაწყობებას ნარჩენების დამუშავების ობიექტზე გადატანის მიზნით. სეპარირებული შეგროვება – ნარჩენების შეგროვება, რომლის დროსაც ნარჩენების ნაკადები განცალკევებულია სახეობების და თვისებების მიხედვით, მათი შემდგომი დამუშავების ხელშეწყობის მიზნით. ნარჩენების ტრანსპორტირება – ნარჩენების გადატანა ნარჩენების შენახვის ან/და დამუშავების ობიექტზე; ნარჩენების გადამტვირთი სადგური – ობიექტი, სადაც ხორციელდება ნარჩენების გადატვირთვა ნარჩენების დამუშავების ობიექტზე შემდგომი ტრანსპორტირების მიზნით. სანიტარიული ნაგავსაყრელი – მუნიციპალური ნარჩენების კონტროლირებადი განთავსება მიწაში, რომელიც გამორიცხავს ნებისმიერ პოტენციურ ნეგატიურ ემისიებს ზედაპირულ წყლებში, მიწისქვეშა წყლებში, ნიადაგში ან ჰაერში. დანაგვიანება – ნარჩენების გარემოში დაყრა, გადაგდება და/ან მიტოვება, გარდა ამ მიზნისთვის გამოყოფილი კონტეინერებისა და შეგროვების ობიექტებისა. დაინტერესებული მხარე – პირი, ჯგუფი, დაწესებულება ან ორგანიზაცია, რომელსაც პირდაპირი ან არაპირდაპირი კავშირი გააჩნია ქმედებასთან ან პროექტთან ან რომელსაც გააჩნია შესაძლებლობა დადებითი ან ნეგატიური გავლენა მოახდინოს ქმედებაზე ან პროექტზე. გადახდის მზაობა – მაქსიმალური საფასური, რომელიც პირმა შეიძლება გაიღოს კარგი შედეგის შესაძენად ან არასასურველი შედეგის თავიდან ასარიდებლად.  გეგმის ჩარჩო 1.1 გეგმის მოქმედების სფერო და დაგეგმვის პროცესი ეროვნული სტრატეგიის გეგმის შესაბამისად მუნიციპალიტეტმა უნდა უზრუნველყოს ნარჩენების მართვის პირველი ხუთწლიანი გეგმების შემუშავება და დამტკიცება 2017 წლის 31 დეკემბრამდე. გამოყენებული მეთოდოლოგია. მუნიციპალური ნარჩენების მართვის გეგმის შემუშავებისათვის გამოყენებული იქნა მეთოდოლოგია, რომელიც შემუშავებული იქნა პროექტის „ნარჩენების მართვის ტექნოლოგიები რეგიონებში“ ფარგლებში, რეკომენდებული საქართველოს მუნიციპალიტეტებისათვის ნარჩენების მართვის სამოქმედო გეგმების შემუშავებისათვის. ამ მიზნით ფართოდ იქნა გამოყენებული საქართველოს გარემოსა და ბუნებრივი რესურსების დაცვის სამინისტროს ეგიდით ჩატარებული პროექტის ტრენინგები. ამდენად, ნარჩენების მართვის გეგმის შემუშავების პროცესი შედგებოდა შემდეგი ძირითადი ფაზებისაგან:  დაგეგმვის მოსამზადებელი ფაზა: 1. ადგილობრივი დაინტერსებული მხარეების სამუშაო ჯგუფის ჩამოყალიბება; 2. მუნიციპალური ნარჩენების მართვის დაგეგმვის პროცესის მიზნებისა და სამიზნე შედეგების განსაზღვრა; 3. ნარჩენების მართვის არსებული მდგომარების შესწავლა პროექტის გუნდის მიერ; 4. მუნიციპალური ნარჩენების წარმოქმნასა და მართვაზე ზეგავლენის მქონე ფაქტორების განსაზღვრა. 5. გეგმის შემუშავებისათვის საჭირო მეთოდოლოგიის განხილვა, რესურსების გამოკვეთა და უზრუნველყოფა; 6. შესაბამისი დაინტერესებული მხარეების იდენტიფიცირება და პროცესში ჩართვა; 1 ადგილობრივი თვითმმართველობის წარმომადგენლები 2 სასწავლო დაწესებულებების წარმომადგენლები 3 სამედიცინო დაწესებულებების წარმომადგენლები 4 მედიის წარმომადგენლები არსებული მდგომარეობის განსაზღვრა და შეფასება: · განისაზღვრა ნარჩენების ის ნაკადები, რომელთა მართვა ხდება მუნიციპალიტეტის მიერ; · ნარჩენების მართვის არსებული სერვისის დახასიათება და ნაკლოვანებების იდენტიფიცირება; · მუნიციპალიტეტში ნარჩენების მართვის მთლიანი ხარჯის განსაზღვრა; · ნარჩენების მართვასთან დაკავშირებით საზოგადოების ცნობირებისა და დამოკიდებულების შესწავლა. მოსახლეობის სხვადასხვა ჯგუფებთან შეხვედრების ჩატარება და პრობლემების იდენტიფიცირება მათ მიერ; · არსებული ან დაგეგმილი ეროვნული და რეგიონული პროგრამების ან ინფრასტრუქტურის განსაზღვრა, რომელიც გავლენას მოახდენს მუნიციპალური ნარჩენების მართვის მიდგომაზე. ალტერნატივების შეფასება და გადაწყვეტილების მიღება: · ნარჩენების მართვის პრიორიტეტების განსაზღვრა მუნიციპალიტეტისათვის მომდევნო 5 წლისათვის; · ნარჩენების გენერირების პროგნოზირება; · ნარჩენების შეგროვების სერვისის დაფარვის არეალისა და ეფექტიანობის გაზრდის ალტერნატიული გზების განსაზღვრა; · მუნიციპალიტეტში ნარჩენების გადამუშავებისა და აღდგენის გზების/ საშუალებების განსაზღვრა; · საზოგადოებისა და დაინტერესებული მხარეების განათლებისა და ნარჩენების მართვაში ჩართულობის ამაღლების ეფექტიანი გეგმის შემუშავება.  გეგმის შემუშავება და მიღება: · მუნიციპალური ნარჩენების მართვის გეგმის დოკუმენტის შემუშავება; · მუნიციპალური ნარჩენების მართვის გეგმის საჯარო განხილვა; · მუნიციპალური ნარჩენების მართვის გეგმის განხილვა საკრებულოში და შესაბამისი დადგენილების მიღება. დაინტერესებული მხარეების იდენტიფიცირება და ჩართულობის უზრუნველყოფა ცაგერის მუნიციპალიტეტის გამგებლის 2017 წლის 12 იანვრის ბრძანებით შეიქმნა სამუშაო ჯგუფი 22 წევრის შემადგენლობით. სამუშაო ჯგუფის წარმომადგენლებმა განიხილეს მუნიციპალური ნარჩენების მართვის მეთოდოლოგიური საკითხები, რომლის შემდეგაც დაიწყო ნარჩენების მართვის სტრატეგიისა და სამუშაო გეგმის შემუშავების პროცედურა. მოძიებული იქნა ყველა მონაცემები არსებული მდგომარეობისა და სამომავლო გეგმის შემუშავებისათვის. 1. კახაბერ სვანიძე – ცაგერის მუნიციპალიტეტის გამგებლის მოადგილე - ჯგუფის ხელმძღვანელი. 2. თენგიზ მეშველიანი – ცაგერის მუნიციპალიტეტის გამგეობის კეთილმოწყობისა და ინფრასტრუქტურის განვითარების სამსახურის უფროსი. 3. მარიკა ბენდელიანი – ცაგერის მუნიციპალიტეტის გამგეობის კეთილმოწყობისა და ინფრასტრუქტურის განვითარების სამსახურის კეთილმოწყობისა და ინფრასტრუქტურის განვითარების განყოფილების უფროსი. 4. იური ლარცულიანი – ცაგერის მუნიციპალიტეტის გამგეობის კეთილმოწყობისა და ინფრასტრუქტურის განვითარების სამსახურის შტატგარეშე მოსამსახურე. 5. ბესარიონ დავითულიანი – ცაგერის მუნიციპალიტეტის გამგეობის კეთილმოწყობისა და ინფრასტრუქტურის განვითარების სამსახურის მთავარი სპეციალისტი. 6. ბადრი ჭოხონელიძე – ცაგერის მუნიციპალიტეტის გამგეობის კეთილმოწყობისა და ინფრასტრუქტურის განვითარების სამსახურის მთავარი სპეციალისტი. 7. დავით მუშკუდიანი – ცაგერის მუნიციპალიტეტის გამგეობის ეკონომიკისა და ქონების მართვის სამსახურის უფროსი. 8. ეკა ლეშკაშელი – ცაგერის მუნიციპალიტეტის გამგეობის ეკონომიკისა და ქონების მართვის სამსახურის ეკონოიმიკისა და ქონების მართვის განყოფილების უფროსი. 9. მამუკა ლეთოდიანი – ცაგერის მუნიციპალიტეტის გამგეობის საფინანსო-საბიუჯეტო სამსახურის უფროსი. 10. თამარ დავითულიანი – ცაგერის მუნიციპალიტეტის გამგეობის ადმინისტრაციული სამსახურის ინფორმაციული უზრუნველყოფის განყოფილების უფროსი 11. ირმა მუშკუდიანი – ცაგერის მუნიციპალიტეტის გამგეობის ადმინისტრაციული სამსახურის ინფორმაციული უზრუნველყოფის განყოფილების მთავარი სპეციალისტი. 12. ავთანდილ ეფაძე – ცაგერის მუნიციპალიტეტის გამგეობის ადმინისტრაციული სამსახურის გამგებლის წარმომადგენლებთან კოორდინაციის განყოფილების უფროსი. 13. ლედი კაჭარავა – ცაგერის მუნიციპალიტეტის გამგეობის ადმინისტრაციული სამსახურის გამგებლის წარმომადგენლებთან კოორდინაციის განყოფილების მთავარი სპეციალისტი. 14. დავით ჩაკვეტაძე – ცაგერის მუნიციპალიტეტის გამგეობის ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამსახურის უფროსი. 15. მირანდა სილაგაძე – ცაგერის მუნიციპალიტეტის გამგეობის ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამსახურის შტატგარეშე მოსამსახურე. 16. მარინა სვანიძე – ა(ა)იპ „ქალთა უფლებებისა და გენდერული თანასწორობის ცენტრის’’ დირექტორი. 17. მიხეილ მეშველიანი – ა(ა)იპ „კომუნალური მომსახურების’’ დირექტორი. 18. მურთაზ თაგვაძე – ა(ა)იპ „კომუნალური მომსახურების’’ დირექტორის მოადგილე. 19. ნინო ირემაძე – ა(ა)იპ „კომუნალური მომსახურების’’ ბუღალტერი. 20. თეა გურგუჩიანი – ა(ა)იპ „ჯანდაცვის ცენტრის’’ დირექტორი. 21. თამაზ ჭაბუკიანი – ცაგერის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს სივრცითი დაგეგმარებისა და ინფრასტრუქტურის კომისიის თავმჯდომარე.  მუნიციპალური ნარჩენების მართვის დაგეგვის პროცესში ჩართული იქნა სხვადასხვა მხარეების წარმომადგენლები, კერძოდ როგორც ადგილობრივი თვითმმართველობის ისე არასამთავრობო და ამ საკითხთან დაკავშირებული იურიდიული პირები.  მუნიციპალური ნარჩენების მართვის სამოქმედო გეგმის განახლება ყოველწლიური სამუშაო პროცესია, ხოლო მის შესრულების მონიტორინგს ანხორციელებს მუნიციპალიტეტის შესაბამისი სამსახური. აღსანიშნავია, რომ სამუშაო ჯგუფი აქტიურად იყო ჩართული სამოქმედო გეგმის შემუშავებაში. საზოგადოებასთან ურთიერთობის კამპანია და მონაწილეობის პროცესი მუნიციპალური ნარჩენების მართვის სამოქმედო გეგმის შემუშავების პროცესში ყურადღება დაეთმო საზოგადოებრივი აზრის ჩამოყალიბებას. ამ მიზნით მოეწყო სოფლის კრებები, საზოგადოებრივ საწყისებზე არჩეული სოფლის რჩეულთა რომელიც გაშუქებული იქნა ადგილობრივი გაზეთის „ლეჩხუმის’’ ფურცლებზე.  ცაგერის მუნიციპალიტეტში გამოდის საინფორმაციო ბიულეტენი ,,ლეჩხუმი’’, აგრეთვე ფუნქციონირებს მუნიციპალიტეტის გამგეობის საიტი და სოციალურ ქსელში საინფორმაციო გვერდები.  საინფორმაციო ჯგუფის მიერ განხორციელდება მოსახლეობის ინფორმირება მუშა ჯგუფის პირადი კონტაქტით, აგრეთვე გამგებლის წარმომადგენელთა ჩართულობით. დაიბეჭდება საინფორმაციო ფლაერები და ბუკლეტები, გამოქვეყნდება ინფორმაცია სოციალურ ქსელში და ადგილობრივ პრესაში. გათვალისწინებული იქნება მოსახლეობის შენიშვნები და წინადადებები. 1.2 გეგმის მიზნები ცაგერის მუნიციპალური ნარჩენების მართვის გეგმა არის დოკუმენტი, რომელიც აყალიბებს ხედვას და ადგენს გზამკვლევს, რომლის მიხედვითაც მუნიციპალიტეტი განახორციელებს ნარჩენების მართვის იმ ვალდებულებებს, რომელიც განსაზღვრულია „ნარჩენების მართვის კოდექსის“ მიერ. მუნიციპალური ნარჩენების მართვის გეგმა მიმართულია ისეთი მნიშვნელოვანი ამოცანების გადაწყვეტაზე, როგორიცაა: · საკანონმდებლო მოთხოვნების დაკმაყოფილება “ნარჩენების მართვის კოდექსით” გათვალისწინებული ეფექტიანი ადგილობრივი პროგრამების, პროცესებისა და ობიექტების შექმნის თვალსაზრისით; · მუნიციპალიტეტში ნარჩენების მართვასთან დაკავშირებული ხარჯებისა და რისკების მინიმიზაცია; · გარემოზე ზემოქმედების უარყოფითი შედეგების მინიმიზაცია, რომლებიც დაკავშირებულია ნარჩენების შეგროვებისა და გატანის არსებული სისტემასთან; · ნარჩენების შეგროვების სერვისის არეალის გაფართოება, რათა მოცული იქნეს მოსახლეობის მაქსიმალური რადოენობა; · ეკონომიკური სარგებლის მიღება, ისეთი ღონისძიებების დანერგვით, როგორიცაა ნარჩენების კომპოსტირება და რეციკლირება.  1.3 საკანონმდებლო საფუძვლები საქართველოს კანონი „ნარჩენების მართვის კოდექსი“, · „ნარჩენების მართვის 2016-2030 წლების ეროვნული სტრატეგიისა და 2016-2020 წლების ეროვნული სამოქმედო გეგმის შესახებ“ (დადგენილება №160 , 01.04.2016 ); · „მუნიციპალური ნარჩენების შეგროვებისა და დამუშავების წესის შესახებ" ტექნიკური რეგლამენტი ( დადგენილება №159, 01.04.2016); · „სახიფათო ნარჩენების შეგროვებისა და დამუშავების სპეციალური მოთხოვნების შესახებ ტექნიკური რეგლამენტი“ (დადგენიულება№145, 20.03.2016); · „ნარჩენების შეგროვების, ტრანსპორტირების, წინასწარი დამუშავებისა და დროებითი შენახვის რეგისტრაციის წესისა და პირობების შესახებ“ (დადგენილება№144, 29.03.2016); · „ნარჩენების ტრანსპორტირების წესის ტექნიკური რეგლამენტი“ (დადგენილება№143, 29.03.2016). · საქართველოს ინფრასტრუქტურის განვითარების სამოქმედო გეგმა · „ნაგავსაყრელის მოწყობის ოპერირების დახურვისა და შემდგომი მოვლის შესახებ“(დადგენილება N421) „ნარჩენების მართვის კოდექსი“ 2015 წლის 15 იანვარს ამოქმედდა საქართველოს კანონი „ნარჩენების მართვის კოდექსი”, რომლის მიზანია სამართლებრივი და მარეგულირებელი საფუძვლების შექმნა, რამაც ხელი უნდა შეუწყოს ნარჩენების წარმოქმნის პრევენციას და ხელახალ გამოყენებას, აგრეთვე ნარჩენების დამუშავებას გარემოსთვის უსაფრთხო გზით, მათ შორის – შეგროვებას, ტრანსპორტირებას, აღდგენას (რეციკლირება, კომპოსტირება და ა.შ.) და განთავსებას. კანონის ამოცანაა: 1) ადამიანის ჯანმრთელობისა და გარემოს დაცვა ნარჩენების წარმოქმნის და მისი უარყოფითი ზეგავლენის პრევენციისა ან შემცირების გზით; 2) ნარჩენების მართვის ეფექტიანი მექანიზმების შექმნა; და 3) იმ რესურსების ეფექტიანი მოხმარების წახალისება, რომლებიც შეიძლება მიღებული იქნეს მუნიციპლური ნარჩენების უკეთ მართვის შედეგად. ასევე მნიშვნელოვანი ფაქტია ის, რომ საქართველომ, ევროკავშირსა და საქართველოს შორის გაფორმული ასოცირების ხელშეკრულებით (რომელსაც 2014 წლის ივნისში მოეწერა ხელი) იკისრა ვალდებულება ევროკავშირის სტანდარტებთან ჰარმონიზაციაში მოიყვანოს ქვეყანაში მოქმედი ნარჩენების მართვის პრაქტიკა. 8.3 ეროვნული მიზნები, ვადები (ეროვნული გეგმა/სტრატეგია) საქართველოს ნარჩენების მართვის პირველი ეროვნული სტრატეგიის მოიცავს 15-წლიან პერიოდს (2016-2030 წწ.). სტრატეგიის შესაბამისად საქართველოში ნარჩენების მართვის ხედვაა: „საქართველო ისწრაფვის გახდეს ნარჩენების პრევენციასა და რეციკლირებაზე ორიენტირებული ქვეყანა“, რაც მიიღწევა: ნარჩენების პრევენციის, ხელახალი გამოყენების, რეციკლირებისა და აღდგენის ღონისძიებების გატარებით ნარჩენების წარმოქმნის წყაროსთან სეპარირების დანერგვით ხარჯების სრული ამოღების დანერგვით მწარმოებლის გაფართოებული ვალდებულების დანერგვით ინიციატივების განხორციელებით სპეციფიკური ნარჩენების ნაკადებზე საჯარო-კერძო პარტნიორობის ჩამოყალიბებით სტრატეგიის მიზნების მისაღწევად საჭირო წამახალისებელი მექანიზმების დანერგვით. ნარჩენების შეგროვებისა და ტრანსპორტირების ეფექტიანი სისტემის ჩამოყალიბებისა და დანერგვის მიმართულებით ეროვნული სტრატეგიაში დასახულია ნარჩენების შეგროვების შემდეგი მინიმალური მაჩვენებლების მიღწევა: 2020 წლისთვის 2025 წლისთვის 2030 წლისთვის მუნიციპალური ნარჩენები 90% 100% 100% სახიფათო ნარჩენები 50% 75% 100% სტრატეგია ითვალისწინებს შესაძლებლობების ფარგლებში ნარჩენების პრევენციას, ხელახალ გამოყენებას, რეციკლირებასა ან/და აღდგენას. ერთ-ერთ მთავარ ამოცანას ამ მიზნის მისაღწევად წარმოადგენს ქაღალდის, პლასტიკის, მინისა და მეტალის წარმოშობისწყაროსთან სეპარირების სისტემის ჩამოყალიბება 2019 წლისთვის (ამოცანა 5.1.). დასახულია რეციკლირების შემდეგი მინიმალური მაჩვენებლების ეტაპობრივი მიღწევა: 2020 წ 2025 წ 2030 წ ქაღალდი 30% 50% 80% მინა 20% 50% 80% მეტალი 70% 80% 90% პლასტიკი 30% 50% 80% ამოცანა 5.3. ითვალისიწნებს კომპანიების მიერ ნარჩენების პრევენციის ხელშეწყობასა და კომპანიების მიერ პრევენციის ღონისძიებების განხორციელებას 2020 წლისთვის. დანერგილი უნდა იქნეს ტექნოლოგია საზომი მექანიზმის, რომელიც მოხერხდება ნარჩენების სორტირების მაჩვენებლის დათვლა. ნარჩენების მართვის ეროვნულ სტრატეგიაში მნიშვნელოვანი როლი ეკისრება საჯარო სექტორის, კერძო კომპანიებისა და საზოგადოების შესაძლებლობათა გაძლიერების ხელშეწყობას ეროვნულ და ადგილობრივ დონეებზე. სტრატეგია ისახავს მუნიციპალიტეტების შესაძლებლობათა გაუმჯობესებას 2018 წლისთვის (ამოცანა 9.2) და საზოგადოების ცნობიერების გაუმჯობესებას ნარჩენების მართვის საკითხებზე 2020 წლისთვის (ამოცანა 9.4). კერძოდ: - კადრების დატრენინგება/ კვალიფიკაციის ამაღლება - საგანმანათლებლო პროგრამები სკოლებისთვის/ საბავშვო ბაღებისთვის - ღონისძიებები ცნობიერების ასამაღლებლად - საზოგადოების რეგულარული ინფორმირება  ნარჩენების მართვის ეროვნული სტრატეგია და სამოქმედო გეგმა წარმოადგენენ ერთ-ერთ ძირითად დოკუმენტებს მუნიციპალური ნარჩენების მართვის დაგეგმვის პროცესში. 2. ზოგადი ინფორმაცია ცაგერის მუნიციპალიტეტის შესახებ. მდებარეობა - ცაგერის მუნიციპალიტეტი საქართველოს ტერიტორიულ ადმინისტრაციულ მოწყობის მიხედვით რაჭა-ლეჩხუმ ქვ. სვანეთის რეგიონში შედის. რომლის ფართობი არის 775 კვ.კმ. ზღვის დონიდან უდაბლესი ადგილი არის 321 მ. უმაღლესი მის ჩრდილო დასავლეთით ცეკურის მთა 3173 მ. მხარეს ჩრდილოეთიდან ესაზღვრება ლენტეხის, აღმოსავლეთიდან ამბროლაურის, სამხრეთიდან წყალტუბოს, დასავლეთიდან ხონის და მარტვილის მუნიციპალიტეტები. 1991 წლიდან დამოუკიდებელ საქართველოში არსებული ტერიტორიულ ადმინისტრაციული მოწყობის მიხედვით ცაგერის მუნიციპალიტეტი მიეკუთვნება რაჭა-ლეჩხუმის და ქვ. სვანეთის სამხარეო ერთეულს. ცაგერის მუნიციპალიტეტში შედის ქ. ცაგერის საქალაქო და 18 სათემო ტერიტორიულ- ადმინისტრაციული ორგანო, 58 სოფლით. ქ. ცაგერის სოციალურ-ეკონომიკური მდგომარეობის ზოგადი სტატისტიკის ანალიზით ირკვევა, რომ დღეისათვის ქალაქს უჭირავს 1.29კვ.კმ.(129 ჰა) ტერიტორია. შიგა გზების საერთო სიგრძე შეადგენს 15,95 კმ-ს. აქედან რეაბილიტირებულია 3.2 კმ., ნაწილობრივ რეაბილიტირებული 0.7 კმ., ხოლო 12.0 კმ. სარეაბილიტაცია. ქალაქში ფუნქციონირებს 6 სასტუმრო: მათ შორის საოჯახო სასტუმროები შპს. „ხვამლი“ და შპს „ნიუ ოდა“.  ქალაქ ცაგერის განაშენიანება ისტორიულად ვითარდებოდა მდ. ცხენისწყლის მარჯვენა სანაპიროზე, ძირითადად ინდივიდუალური ტიპის განაშენიანების სახით, ხოლო მრავალბინიანი საცხოვრებელი სახლების მშენებლობა გასული საუკუნის 70-იან წლებში დაიწყო და მათი ხვედრითი წილი მთელი საბინაო ფონდში დაახლოებით 12 %-ს შეადგენს. მოსახლეობა - 2016 წლის მონაცემებით ქ. ცაგერის მოსახლეობა შეადგენს 1320 მცხოვრებს (სულ 693 კომლი); ხოლო მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა შეადგენს 10387 მცხოვრებს.“ ქ. ცაგერიდან ქ. თბილისამდე საავტომობილო გზის მანძილია 298 კმ; ქუთაისამდე ცხენისწყლის ხეობით 70 კმ; რიონის ხეობით  80 კმ; ამბროლაურამდე 57 კმ; ლენტეხამდე 19 კმ. შიდა სასოფლო საავტომობილო გზები თითოეული თემის ყველა ცენტრამდე მიდის. ცაგერის დაშორება სათემო ცენტრებამდე საშუალოდ შეადგენს 16,5 კმ-ს  ლეჩხუმში დასტურდება შორეული პალეოგენისა და ნეოლითის მოსახლე უძველესი ტომების წარმომავლობა. ადრე ფეოდალურ ხნაში (VIს) მჭიდროდ დასახლებულ რეგიონს წარმოადგენს. 1897 წელს მოსახლეობის აღწერის მიხედვით სულ მაზრაში ცხოვრობდა 47.779 კაცი. ქ. ცაგერი დაარსდა (2000 მცხოვრებით) 1968 წელს, 2002 წლის პირველი ეროვნული საყოველთაო აღწერით ლეჩხუმში ცხოვრობდა 16.700 მცხოვრები. საშუალო სიმჭიდროვე - 17 კაცი/კვ.კმ ურბანიზაციის დონე- დაბალი. ქალაქში მხოლოდ 18% ცხოვრობდა. 2016 წლის მონაცემებით ცაგერის მუნიციპალიტეტის მოსახლეობის განაწილება ქალაქად და სოფლად იძლევა შემდეგ სურათს: მუნიციპალიტეტი წელი მოსახლეობა სულ ქალაქი სოფელი ცაგერი 2016 13387 1320 9067 ქ. ცაგერში ფუნქციონირებს ახალაშენებული და თანამედროვე ტექნიკით აღჭურვილი საავადმყოფო, რომელსაც ემსახურება 23 ექიმი. ხოლო საარსებო შემწეობის მიმღებთა რაოდენობა განისაზღვრება 5388 ადამიანით; მათ შორის 2451 კაცია და 2937 ქალი. ქ. ცაგერსა და  სოფ.ლაჯანაში ფუნქციონირებს ორი უფასო სასადiლო მზრუნველობამოკლებულთათვის, რომელიც ემსახურება 110 ბენეფიციარს. მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ერთეულები და დასახლებები  № ტერიტორიული ერთეულების ჩამონათვალი  № ტერიტორიულ ერთეულებში შემავალი ქალაქი და სოფლები სული 1 ქ. ცაგერი 1 ქალაქი ცაგერი 1320 2 ტვიში 1 სოფელი ტვიში 205 2 სოფელი ლახეფა 25 3 სოფელი ორხვი 167 4 სოფელი ქორენიში 77 3 ალპანა 1  სოფელი ალპანა 180 2 სოფელი აჭარა 108 3 სოფელი ზოგიში 148 4 სოფელი ცაგერა 25 4 ლაილაში 1 სოფელი ლაილაში 262 2 სოფელი თაბორი 81 3 სოფელი სურმუში 143 4 სოფელი ღუ 34 5 ღვირიში 1 სოფელი ქვედა ღვირიში 117 2 სოფელი ზედა ღვირიში 38 3 სოფელი უცხერი 128 4 სოფელი ნასპერი 149 5 სოფელი სანორჩი 59 6 ნაკურალეში 1 სოფელი ნაკურალეში 39 2 სოფელი ცხუკუშერი 53 7 უსახელო 1 სოფელი უსახელო 187 2 სოფელი ხოჯი 87 8 ორბელი 1 სოფელი გაგულეჩი 149 2 სოფელი ლაჯანა 289 3 სოფელი ორბელი 705 4 სოფელი კურცობი 21 5 სოფელი წილამიერი 67 9 სპათაგორი 1 სოფელი სპათაგორი 106 2 სოფელი ლეშკედა 72 3 სოფელი ლაცორია 90 10 საირმე 1 სოფელი ზედa საირმე 156 2 სოფელი ქვედa საირმე 34 11 ჩხუტელი 1 სოფელი ჩხუტელი 591 2 სოფელი ლასხანა 60 3 სოფელი დოღურაში 13 12 ლაsურიაში 1 სოფელი ლაsურიაში 235 2 სოფელი მახაში 260 3 სოფელი დეხვირი 179 4 სოფელი ლესინდი 52 13 აღვი 1 სოფელი ქვედა აღვი 193 2 სოფელი ზედა აღვი 37 3 სოფელი შუა აღვი 43 4 სოფელი კენაში 15 14 ოყურეში 1 სოფელი ოყურეში 387 2 სოფელი ოფიტარა 27 15 ზუბი 1 სოფელი ზუბი 471 2 სოფელი ისუნდერი 94 3 სოფელი მახურა 47 16 წიფერჩი 1 სოფელი ბარდნალა 183 2 სოფელი წიფერჩი 242 3 სოფელი ლარჩვალი 95 17 ჩქუმი 1 სოფელი ჩქუმი 86 2 სოფელი ქულბაქი 131 18 ლუხვანო 1 სოფელი ქვედა ლუხვანო 85 2 სოფელი ზეda ლუხვანო 102 3 სოფელი ზარაგულა 42 19 ქვედა ცაგერი 1 სოფელი ქვედა ცაგერი 970 2 სოფელი ჭალისთავი 297 3 სოფელი გვესო 135 სულ 10393 ისტორია - უძველესი დროიდან საქართველოს ტერიტორიაზე ჩამოყალიბებულ ისტორიულ-გეოგრაფიულ პროვინციებს შორის ულამაზესი ბუნებით გამოირჩეოდა ისტორიული მხარე ლეჩხუმი, ამჯამად ცაგერის მუნიციპალიტეტი, რომლის ტერიტორიაზე სახელმწიფო მნიშვნელობის სატრანზიტო გზები გადის: ქ. ქუთაისიდან-წყალტუბო-ცაგერი-ლენტეხი (ცხენისწყლის ხეობა); ქ. ქუთაისიდან-ალპანა-ცაგერი (რიონის და ლაჯანურის ხეობები) და ცაგერი-ამბროლაური. (ცხენისწყის, ლაჯანურის და რიონის ხეობები). ბუნებრივ-კლიმატური პირობები და ბიომრავალფეროვნება - ლეჩხუმი მდებარეობს დასავლეთ საქართველოს ჩრდილო ნაწილში. ცენტრალური კავკასიონის გვერდითი ქედების: ლეჩხუმის, სამეგრელოს და რაჭის თავშესაყარ ზონაში. მდინარეების რიონის და ცხენისწყლის შუას ზემო და მათი შენაკადების (ლაჯანური, ჯონოული და სხვა) აუზებში. ლეჩხუმის ტერიტორია მიეკუთვნება კოლხეთის დაბალ და საშუალო მთის ტყის ლანდშაფტების ზონას. სამხრეთიდან და დასავლეთიდან მთების - ხვამლის და ასხის მდებარეობა განაპირობებს, დასავლეთ საქართველოს დანარჩენ ადგილებთან შედარებით განსხვავებულ კომფორტულ მიკროკლიმატს. დაბალ ზონაში, ზღვის დონიდან 800 მ. სიმაღლეზე ჰაერის საშუალო წლიური ტემპერატურა +11.4გრ. იანვრის საშუალო -0 გრადუსი, ივლისის საშუალო ტემპერატურა - +22გრ. ნალექების წლიური რაოდენობა 900-1100 მმ-ია. სიმაღლის ზრდასთან ერთად ეცემა ტემპერატურა და იმატებს ნალექების რაოდენობა. რელიეფურად ლეჩხუმი წარმოადგენს, ძირითადად საშუალო და დაბალი სიმაღლის მთების, ქვაბულების და ღრმად ჩაჭრილი, ვიწრო ხეობების მქონე ტერიტორიას. ადგილობრივი ეკონომიკა - ამჟამად მუნიციპალიტეტში 10 სამრეწველო ობიექტი ფუნქციონირებს 6 პურპროდუქტების საწარმო და 3 უალკოჰოლო სასმელების და ერთი ღვინის დადამამუშავებელი მცირე საწარმო . ტურიზმი - ლეჩხუმის ისტორიული პროვინცია გამოირჩევა არქიტექტურული ძეგლების, ეკლესია-მონასტრებისა და ციხე-კოშკების სიმრავლით, სადაც აღრიცხულია 80-ზე მეტი ისტორიული, ახლად აშენებული და მშენებარე ეკლესია-მონასტრები. რომელთა შორის ტურისტული თვასაზრისით გამოირჩევა გვესოს ,მურის, დეხვირის ,ორბელის ციხეთა კომპლექსები, მაქსიმე აღმსარებლის მონასტერი.  ლეჩხუმის გეოგრაფიული მდგომარეობიდან გამომდინარე მუნიციპალიტეტი 6 რაიონის გზაგასაყარზეა განთავსებული და მისი ბუნებრივ-რელიეფური პირობებიდან გამომდინარე ტურისტების ყურადღების არეალში ექცევა, მაგრამ არასაკმარისია კვების ობიექტები, საპიკნიკე ადგილები; არაა განვითარებული სასტუმროების ქსელი - ცაგერის 6 საოჯახო სასტუმროდან ფუნქციონირებს მხოლოდ 2. სოფლის მეურნეობა - განვითარებულია სოფლის მეურნეობის ცალკეული დარგები. ბოლო ათწლეულის განმავლობაში ტრადიციული დარგების შენარჩუნება ხდება შინამეურნეობებში, ძირითადად საკუთარი საოჯახო მოთხოვნილებების დასაკამყოფილებლად. სასოფლო-სამეურნეო სავარგულების მოცულობა სულ 14864 ჰა-ს შეადგენს; პრიორიტეტული მიმართულებაა მევენახეობაა, ერთწლიან კულტურებში ძირითადი ადგილი უკავია სიმინდისა და ლობიოს წარმოებას. მწირია ფერმერთა კოოპერატივები და სხვა სახის გაერთიანებები. საყოფაცხოვრებო, სამედიცინო და სოციალური მომსახურება - ქ. ცაგერის და მუნიციპალიტეტის მოსახლეობის კომუნალურ-სოციალურ და საყოფაცხოვრებო მომსახურების დონე ზოგადად დამაკმაყოფილებელია. ქალაქის ეკოლოგიური მდგომარეობა, გამწვანება - ქ. ცაგერის ტერიტორიაზე, ისე როგორც მთელი მუნიციპალიტეტის დონეზე არ არსებობ წყალზე, მეტეო და სეისმო მოვლენებზე დაკვირვების ლაბორატორიები; ქალაქის ფარგლებში ჰაერის დაბინძურების სტაციონარული წყაროებიც არ არსებობს; არც ავტომანქანების გამონაბოლქვი ახდენს არსებით გავლენას ჰაერის დაბინძურებაზე მათი რაოდენობიდან გამომდინარე. ქალაქის ფარგლებში არსებული ნიადაგის დაბინძურების დონე უმნიშვნელოა; ფუნქციონირებს კანალიზაციის ქსელი და გამწმენდი ნაგებობა, რომელიც ემსახურება როგორც ინდივიდუალურ, ისე მრავალსართულიან საცხოვრებელ სახლებს.ქალაქის დასუფთავება, ნარჩენების გატანა-განთავსება წარმოებს პრიმიტიულ დონეზე, არ პასუხობს საქართველოს კანონმდებლობის გარემოსდაცვით მოთხოვნებს. ქალაქში არსებობს საზოგადოებრივი დანიშნულების მწვანე ნარგავებით გაშენებულ ტერიტორიები:  ლ. ასათიანის სახელობის ცენტრალური პარკი -5000 კვ.მ. მაქსიმე აღმსარებლის ტაძრის მიმდებარე ტერიტორია -2600 კვ.მ. პარკი თამარ მეფის ქუჩაზე - 420 კვ.მ. სკვერი-ბარათაშვილის ქუჩა - 270 კვ.მ. მუსიკალური სკოლის - 400 კვ.მ. სულ ქალაქის საზოგადოებრივი დანიშნულების მწვანე ნარგავები შეადგენს 8690 კვ. მ.-ს, ანუ ერთ სულ მოსახლეზე მოდის 5,6 კვ.მ. 3 - ვალდებულებები მუნიციპალიტეტის უფლებები და ვალდებულებები. 1.ნარჩენების შეგროვება მუნიციპალური ნარჩენების შეგროვებისა და დამუშავების პროცესში ნარჩენების მართვის კოდექსის თანახმად განსაზღვრულია მუნიციპალიტეტების პასუხისმგებლობა ნარჩენების მართვის პროცესში, კერძოდ, ადგილობრივმა თვითმმართველობის ორგანოებმა უნდა უზრუნველყონ მუნიციპალური ნარჩენების შეგროვების ეფექტიანი სისტემის დანერგვა თავიანთ ადმინისტრაციულ საზღვრებში, აგრეთვე ნარჩენების გამოცალკევებულად შეგროვების სისტემების ეტაპობრივი დანერგვა და გამართული ფუნქციონირება, რაც ხელს შეუწყობს აღდგენის პროცესებს. კანონი განსაზღვრავს ნარჩენების შეგროვების ზოგად პრინციპებს, რომლის მიხედვითაც ნარჩენების შეგროვება, ტრანსპორტირება და დამუშავება უნდა მოხდეს იმგვარად, რომ არ შეიქმნას სირთულეები მათი შემდგომი აღდგენის მხრივ. ამასთანავე, კანონი მოითხოვს, რომ მუნიციპალური ნარჩენები შეგროვდეს, ტრანსპორტირებული იქნეს და დამუშავდეს იმ წესით, რომელიც მაქსიმალურად შესაძლო დონით გამორიცხავს გარემოს დაბინძურებასა და ადამიანის ჯანმრთელობაზე ზიანის მიყენების რისკს. ნარჩენების შეგროვებასა და დამუშავებასთან დაკავშირებული მოთხოვნები განსაზღვრულია მთავრობის დადგენილებით „მუნიციპალური ნარჩენების შეგროვებისა და დამუშავების წესის შესახებ“ (დადგენილება  №159, 01.04.2016).  საქართველოს კონსტიტუციის 37 მუხლით დეკლარირებულია, რომ «ყველას აქვს უფლება ცხოვრობდეს ჯანმრთელობისათვის უვნებელ გარემოში, სარგებლობდეს ბუნებრივი და კულტურული გარემოთი. ყველა ვალდებულია გაუფრთხილდეს ბუნებრივ და კულტურულ გარემოს».  „ადგილობრივი თვითმმართველობის კოდექსი“, 2014 საქართველოს კანონის „ადგილობრივი თვითმმართველობის კოდექსის“ მე-16 მუხლის 2 პუნქტის „ზ“ ქვეპუნქტის თანახმად, მუნიციპალიტეტის საკუთარ უფლებამოსილებას განეკუთვნება მყარი (საყოფაცხოვრებო) ნარჩენების შეგროვება და გატანა. რაც გულისხმობს, მოსახლეობის განსახლების პირველადი ტერიტორიულ ერთეულებში (ქალაქი, დაბა, სოფელი) საზოგადოებრივი სივრცეების დასუფთავებას მყარი ნარჩენებისაგან და მათ გატანას ნაგავსაყრელების ტერიტორიაზე . მუნიციპალიტეტმა უნდა უზრუნველყოს: ა) მუნიციპალური ნარჩენების შეგროვება და ამ მიზნით მუნიციპალური ნარჩენების შგროვების სისტემის დანერგვა და გამართული ფუნქციონირება; ბ) მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციულ საზღვრებში შგროვებული მუნიციპალური ნარჩენების ტრანსპორტირება დამუშავებისა და განთავსების ობიექტებზე, სადაც ნებადართულია ამგვარი ნარჩენების მიღება; გ) მუნიციპალური ნარჩენების დამუშავების ხელშეწყობა; დ) მუნიციპალური ნარჩენების სეპარირებული შეგროვების სისტემის ეტაპობრივი დანერგვა და გამართული ფუნქციორინება. წყარო: მუხლი 5🔗. მუნიციპალიტეტის უფლებები და ვალდებულებები. მუნიციპალური ნარჩენების შეგროვებისა და დამუშავების წესის შესახებ. ტექნიკური რეგლამნეტი. ნარჩენების მართვის კოდექსით განსაზღვრულია, რომ ადგილობრივმა თვითმმართველობებმა უნდა შეიმუშაონ მუნიციპალური ნარჩენების მართვის ყოვლისმომცველი გეგმები, რომლებიც გამიზნული უნდა იყოს მუნიციპალიტეტების ფუნქციების გაუმჯობესებაზე ნარჩენების მართვის სფეროში. აღნიშნული ნარჩენების მართვის გეგმა უნდა ეფუძნებოდეს ნარჩენების მართვის იერარქიას და „ნარჩენების მართვის კოდექსი”-ს მე-5 მუხლით გათვალისწინებულ პრინციპებს. კანონის შესაბამისად მუნიციპალური ნარჩენების მართვის გეგმების ხანგრძლივობა განსაზღვრულია 5-წლიანი პერიოდით, და უნდა შეესაბამებოდეს ნარჩენების მართვის ეროვნულ სტრატეგიასა და სამოქმედო გეგმას. კანონის „ნარჩენების მართვის კოდექსი” თანახმად, მუნიციპალიტეტებს უნარჩუნდებათ მხოლოდ ნარჩენების შეგროვებისა და ტრანსპორტირების მომსახურებებისა და აღდგენის პროგრამების განხორციელების ვალდებულებები. 2. ნარჩენების განთავსება მთელი საქართველოს მასშტაბით (აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკისა და ქალაქ თბილისის გამოკლებით) რეგიონული ნაგავსაყრელების მოწყობაზე პასუხისმგებელია სახელმწიფო კომპანია – საქართველოს რეგიონული განვითარებისა და ინფრასტრუქტურის სამინისტროს შპს „საქართველოს მყარი ნარჩენების მართვის კომპანია“. 4 - წარმოქმნილი ნარჩენების ტიპი, რაოდენობა და ხარისხი მუნიციპალურ არასახიფათო ნარჩენების წარმოქმნის წყაროებს მიეკუთვნება: · საოჯახო მეურნეობები. კერძოდ, კერძო სახლებსა და მრავალსართულიან შენობებში მცხოვრები ოჯახები; · მცირე წარმოება-დაწესებულებები; · სასწავლო დაწესებულებები (სკოლები, სკოლამდელი დაწესებულელები); · მომსახურეობის სფერო (სავაჭრო და კვების ობიექტები); · სახელმწიფო და არასამთავრობო ორგანიზაციები; · სხვა ანალოგიური დანიშნულების ორგანიზაციები. მუნიციპალიტეტის მასშტაბით წარმოიქმნება ასევე მცირე რაოდენობით სახიფათო ნარჩენები, როგორიცაა სამედიცინო ნარჩენები, ბატარეიები, ელექტრონული ნარჩენები, ასევე ქალაქისა და სოფლების ტერიტორიაზე წარმოიქმნება ინერტული ნარჩენები, ძირითადად, სამშებენლო ნარჩენები. · ნარჩენების რაოდენობა 2016 წელს ცაგერის მუნიციპალიტეტიდან შეგროვებული და ნაგავსაყრელზე გატანილი იქნა 3720 კუბ. მეტრი ნარჩენი, მონაცემები აღებულია ააიპ „კომუნალური მომსახურეობის მიერ ნაგავსაყრელზე გატანილი ნარჩენების რაოდენობის მიხედვით, ზოგადად მუნიციპალიტეტში ყოველწლიურად წარმოიქმნება 8500 კუბ.მეტრი ნარჩენი. 4.1. ნარჩენების პროგნოზირება ცაგერის მუნიციპალიტეტში ნარჩენების წარმოქმნის პროგნოზის მიხედვით 2021 წლისთვის მოსალოდნელია, ეს მაჩვენებელი 9000 კუბ. მეტრს გაიზარდოს, რაც ნარჩენების შეგროვების არეალის ზრდასთანაა დაკავშირებული. წლების მიხედვით ნარჩენების წარმოქმნის მდგომარეობა: წელი 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 მ/კუბი 1300 1800 3720 4500 5200 6500 7000 8000 8500 9000 მუნიციპალიტეტში ნარჩენების წარმოქმნის ტენდეცია 2018-2021 წლებში ზრდადია, რაც გამოწვეულია იმით რომ იზრდება მყარი ნარჩენების გატანის მომსახურების არეალი, ნარჩენების მართვის სისტემების ეფექტიანობა დამოკიდებულია იმაზე, თუ რამდენად შესაძლებელია შესაბამისი სერვისებით მუნიციპალიტეტის მთლიანი მოსახლეობის მოცვა. ამ ეტაპზე ნარჩენების შეგროვებისა და გატანის მომსახურებით სარგებლობს ქალაქ ცაგერის 100% და დანარჩენი მოსახლეობის მხოლოდ 4%. რის გამოც ნარჩენების შეგროვებისა და ტრანსპორტირების უზრუნველყოფა მუნიციპალიტეტის მთელ ტერიტორიაზე აქტუალურია მომდევნო 5 წლის განმავლობაში, ნარჩენების მართვის ეროვნული სტრატეგიის შესაბამისად 2020 წლისთვის მიღწეული უნდა იქნეს მინიმალური მაჩვენებელი 90%, ხოლო 2025 წლისთვის -100%. 4.2. ნარჩენების შემადგენლობის ანალიზი ცაგერის მუნიციპალიტეტში წარმოქმნილი ნარჩენების შედგენილობის შესწავლა და მუდმივი დაკვირვება არ ხორციელდება, მაგრამ ჩვენი გამოცდილებით სავარაუდო მაჩვენებლები შემდეგ სურათს იძლევა ორგანული ნარჩენები (60%). სხვა სახის ნარჩენებიდან, ეზოს ნარჩენები (20%), პლასტმასის ნარჩენების (5%), მაკულატურის (5%), ლითონისა (1%) და მინის (2%) შემცველობა, სხვა ორგანული და არაორგანული ნარჩენები (7%), ხოლო გეგმის საბოლოო დამუშავეს პერიოდში ჩატარებული კვლევის საფუძველზე რეალური მონაცემი შეტანილი იქნება. 5. მუნიციპალური ნარჩენების მართვის არსებული სისტემის მიმოხილვა 5.1. არსებული მუნიციპალური მომსახურების აღწერა ცაგერის მუნიციპალიტეტში ნარჩენების შეგროვებასა და ტრანსპორტირებას მომსახურებაობას ანხორციელებს ააიპ კოპმუნალური მომსახურება, რომელიც შექმნილია „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის, საქართველოს ორგანული კანონის „ადგილობრივი თვითმმართველობის კოდექსის“ და საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის საფუძველზე. ააიპ. კომუნალური მომსახურების საქმიანობის ძირითადი მიმართულებებია: · მყარი (საყოფაცხოვრებო) ნარჩნების შეგროვება და გატანა. · ქუჩების დაგვა-დასუფთავება და გატანა. · მოედნების, სკვერების, ბაღების დაგვა-დასუფთავება და გატანა. ნარჩენების მართვასთან დაკავშირებით შპს „კომუნალური მეურნეობა“ ახორციელებს შემდეგ საქმიანიობას: · ნარჩენების შეგროვება მოსახლეობიდან და ტრანსპორტირება ნაგავსაყრელამდე, · ნარჩენების შეგროვება კომერციული, სხვა დანიშნულების დაწესებულებებიდან და გატანა. · ბაღებსა და სკვერებში წარმოქმნილი ნარჩენების შეგროვება და გატანა. · ქ.ცაგერის ქუჩების, მოედნების დაგვა დასუფთავება. ხელშეკრულების საფუძველზე ა(ა)იპ „ კომუნალური მომსახურება“ ასევე ახორციელებს სამშენებლო ნარჩენების გატანას. მუნიციპალური ნარჩენების შეგროვებისათვის გამოიყენება შემდეგი სისტემები: Ø კონტეინერული: კონტეინერები ნარჩენების შესაგროვებლად განლაგებულია საცხოვრებელ ადგილებთან ახლოს. მოსახლეობას საშუალება ეძლევა თავად განათავსოს ნარჩენები კონტეინერებში. კონტეინერების დაცლა ხდება სპეციალური სატრანსპორტო საშუალებებით ყოველკვირეულად 3-ჯერ. კონტეინერული სისტემის რეალიზაცია: კონტეინერული სისტემით მოცულია ქ.ცაგერისა და ქვედა ცაგერის ნაწილი, ასევე კონტეინერები განთავსებულია სოფლებში: ჭალისთავი, ბარდნალა, წიფერჩი, ლარჩვალი,ჩხუტელი, ორბელი, ლაჯანა, გაგულეჩი, ალპანა, აჭარა, ტვიში, აგრეთვე ცენტრალური საავტომობილო გზის მიმდებარე ტერიტორიებზე, სადაც მგზავრთა ნაკადის შეჩერების ადგილებია და წყაროებთან: ქუთაისი-ცაგერის გზა - ოფიტარის წყარო, ცაგერის წყარო, რაჩხა, ბებურიშვილის წყარო. ზარის სისტემა:  ზარის სისტემით მოცულია ქ.ცაგერის ძნელად მისაწვდომი ქუჩები (ვაჟა ფშაველას ქუჩა, თავისუფლების ქუჩა, გოლეთიანის ქუჩა, ასათიანის ქუჩა, ისიანის ქუჩის ჩიხი, სოფელ ქვედა ცაგერის ახვლედიანის ქუჩა). ამჟამად ქალაქის ტერიტორიაზე განთავსებულია 1,1 მ​3-ის ტევადობის 50 ლითონის კონტეინერი. 0,350 მ​3 ლითონის 45 ცალი კონტეინერი და სტაციონარული 6 კონტეინერი. ნარჩენების გატანის მიზნით ამ კონტეინერების დაცლას შესაბამისი სამსახური ანხორციელებს კვირაში - 3 ჯერ. ცხრილი  №3. კონტეინერების ადგილმდებარეობა და რაოდენობა ქ.ცაგერში № კონტეინერების რაოდენობა მოცულობის შესაბამისად ცაგერის მუნიციპალიტეტი სტაციონარული კონტეინერი 1,1 მ​3 ლითონის კონტეინერი 0,350 მ​3 ლითონის კონტეინერი 1,1 მ​3 1 რუსთაველის ქუჩა 14 10 2 თამარ მეფის ქუჩა 3 5 3 კოსტავას ქუჩა 5 8 4 აღმაშენებლის ქუჩა 1 10 10 5 ნინოშვილის ქუჩა 4 7 6 წერეთლის ქუჩა 2 3 7 ასლანიკაშვილის ქუჩა 2 3 8 ასათიანის ქუჩა 4 9 წყარო 2 10 მწვანე თეატრი 3 11 ლესელიძის ქუჩა 1 12 გოლეთიანის ქუჩა 2 13 ასათიანის ქუჩა 1 14 ვაჟა ფშაველას ქუჩა 1 6 45 50 ცხრილი  №4. კონტეინერების რაოდენობა ცაგერის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე (ქ.ცაგერის გამოკლებით). № კონტეინერების რაოდენობა მოცულობის შესაბამისად ცაგერის მუნიციპალიტეტი სტაციონარული კონტეინერი 1,1 მ​3 ლითონის კონტეინერი 0,350 მ​3 ლითონის კონტეინერი 1,1 მ​3 1 ლაძგვერიის წყარო 2 2 სოფელი ოყურეში 1 1 3 სოფელი ლარჩვალი 1 5 სოფელი ზუბი 3 6 სოფელი ლასურიაში 2 7 სოფელი წიფერჩი 2 8 სოფელი ბარდნალა 3 9 სოფელი ჭალისთავი 4 10 სოფელი ქვედა ცაგერი 12 11 11 სოფელი ჩხუტელი 4 3 4 12 სოფელი ორბელი 6 13 სოფელი ლაჯანა 7 14 სოფელი ალპანა 4 15 ლაჯანურჰესი 2 16 სოფელი ტვიში 2 17 მებურიშვილის წყარო 1 სულ 16 15 50 5.2 შეგროვების და ტრანსპორტირების მომსახურება ა.შეგროვების და ტრანსპორტირების საშუალებები და საოპერაციო პროცესები. ნარჩენების მართვის მომსახურებას ცაგერის მუნიციპალიტეტში ახორციელებს ა(ა)იპ „კომუნალური მომსახურება“, შეგროვების მიზნით გამოიყენება კონტეინერები, ხოლო ძნელად მისასვლელ ქუჩებში ზარის სისტემა.  მომსახურება ეწევა ქალაქ ცაგერის 100%, ხოლო სოფლების - 12%. რომლებიც ვერ სარგებლობენ ნარჩენების შეგროვებისა და გატანის ორგანიზებული სისტემით.  ტერიტორიაზე ნარჩენების შეგროვებისა და ტრანსპორტირებისათვის გამოიყენება შემდეგი ტექნიკური აღჭურვილობა: · კონტეინერები 1,1 მ​3 მოცულობის - 100 · კონტეინერები 0,350 მ​3 მოცულობია - 60 · სტაციონარული ( დასაცლელი კონტეინერი) 1,1 მ​3 მოცულობის - 18 · ცხრილი  №5. ნარჩენების ტრანსპორტირების ტექნიკური აღჭურვილობა სატრანსპორტო საშუალებების და კონტეინერების ტიპი რაოდენობა წარმოების წელი, ახალი, ნახმარი 1 კომპაქტური ნაგავმზიდი 13 მ​3 მერსედესის მარკა 1 2016 წ. 2 კომპაქტური ნაგავმზიდი 7 მ​3 მერსედესის მარკა 1 2016 წ. 3 კომპაქტური ნაგავმზიდი 5 მ​3 მანი 1 1998 წ. 4 თვითმცლელი ავტომანქანა ზილი 1 1982 წ. ა(ა)იპ „კომუნალურ მომსახურებას“ შემუშავებული აქვს ნარჩენების გატანის განრიგი, რომლშიც მითითებულია ქუჩებისა და სოფლების დასახელებები და ნარჩენების გატანის დრო. ბ.შეგროვების მომსახურების დაფარვის არეალი. ქალაქი ცაგერი. ნარჩენების შეგროვება-გატანის მომსახურებით მოცულია ქალაქ ცაგერის მთელი ტერიტორიისა და მოსახლეობის 100%. ამისთვის გამოიყენება კონტეინერული სისტემა, ხოლო ზარის სისტემა გამოიყენება ძნელად მისასვლელ ქუჩებში. მომსახურება ხორციელდება კვირაში 3-ჯერადად. 5.3. ქუჩების დასუფთავება ქუჩების დაგვა-დასუფთავება ხორციელდება ქ.ცაგერისა და სოფელ ქვედა ცაგერის ნაწილში, რომელსაც ანხორციელებს ა(ა)იპ კომუნალური მომსახურების თაოსნობით, რაშიდაც აქტიურად ჩაერთო მუნიციპალიტეტის საჯარო სკოლები, რომელთა თაოსნობით პერიოდულად ეწყობა დანაგვიანებული ტერიტორიების დასუფთავების აქციები, სადაც მონაწილეობა მიიღო 1500-მდე მოქალაქემ. ცხრილი  №6. ქუჩების დაგვა ცაგერის მუნიციპალიტეტში  № მომსახურების აღწერა დასუფთავების ჯერადობა დასასუფთავებელი ტერიტორიის ფართობი 1 ქალაქ ცაგერის რუსთაველის, კოსტავას, თამარ მეფის, ნინოშვილის, ასათიანის, ლესელიძის, თავისუფლების და აღმაშენებლის ქუჩების დაგვა-დასუფთავება. ყოველდღიურად 75350 კვ/მ 2 ავტოსადგურის, აგრარული ბაზრის, ცენტრალური მოედნების დაგვა-დასუფთავება.  ყოველდღიურად 3500 კვ/მ 3 სანიაღვრე არხის დასუფთავება თვეში ორჯერ 1050 გრძმ. 4 ბაღებისა და სკვერების დასუფთავება და გატანა ყოველდღიურად 2800 კვ.მ 5 ლადო ასათიანის სახელობის ბაღის დასუფთავება ყოველდღიურად 1800 მ​2 ბიოდეგრადირებადი ნარჩენები ბიოდეგრადირებადი ნარჩენები, როგორიცაა სამზარეულოს ნარჩენები, საკვებისა და ბაღის ნარჩენები, წარმოადგენს საყოფაცხოვრებო ნარჩენების მთავარ შემადგენელ ნაწილს რაც ცაგერის მუნიციპალიტეტში 45%-ზე მეტია. ბიოდეგრადირებადი ნარჩენები გამოიყენება შინაური ცხოველების საკვებად ან კომპოსტირებისთვის,ხოლო (მუნიციპალური) პარკებიდან და სკვერებიდან ამოღებულ დიდი რაოდენობით ნარჩენებს, ამჟამად ხდება მათი შეგროვება და ნაგავსაყრელზე განთავსება. ნარჩენების მართვის ეროვნულ სტრატეგიასა და სამოქმედო გეგმაში აღნიშნულია, რომ გარემოსა და ბუნებრივი რესურსების დაცვის სამინისტრო შეიმუშავებს ბიოდეგრადირებადი ნარჩენების სტრატეგიას, სადაც ყურადღება გამახვილდება, ნაგავსაყრელზე განსათავსებელ ნარჩენებში ბიოდეგრადირებადი კომპონენტის შემცირებაზე. რაშიდაც ცაგერის მუნიციპალიტეტი საკუთარ წვლილს შეიტანს. სამშენებლო და ნგრევის ნარჩენები ინერტული ნარჩენები არის ნარჩენი, რომელიც არ განიცდის მნიშვნელოვან ფიზიკურ, ქიმიურ ან ბიოლოგიურ ცვლილებებს – არ იხსნება, არ იწვის და არ შედის სხვაგვარ ქიმიურ ან ფიზიკურ რეაქციაში, არ განიცდის ბიოდეგრადაციას და სხვა მასალაზე არ ახდენს ისეთ გავლენას, რომელიც გამოიწვევს გარემოს დაბინძურებას ან ადამიანის ჯანმრთელობის დაზიანებას (მუხლის 3, ნარჩენების მართვის კოდექსი). ნარჩენების მართვის ეროვნულ სამოქმედო გეგმაში აღნიშნულია, რომ გარემოსა და ბუნებრივი რესურსების დაცვის სამინისტრო შეიმუშავებს „ინერტული ნარჩენების მართვის სამოქმედო გეგმას“. ფიზიკური ან იურიდიული პირი, რომლის საქმიანობის შედეგად, წლის განმავლობაში 1000 ტონაზე მეტი ინერტული ნარჩენები წარმოიქმნება, ვალდებულია შეიმუშაოს კომპანიის ნარჩენების მართვის გეგმა, სადაც აღწერილია როგორ მოხდება ნარჩენების დამუშავება, და წარუდგინოს გარემოსა და ბუნებრივი რესურსების დაცვის სამინისტროს. ყველა კომპანია რომელიც წარმოქმნის სამშენებლო ნარჩენებს, სამშაოების დაწყებამდე უნდა დაუკავშირდეს მუნიციპალიტეტს და წერილობით აცნობოს რას უპირებს აღნიშნულ ნარჩენებს. ამავდროულად, უნდა წარმოადგინოს დოკუმენტაცია, რომ აღნიშნული ნარჩენების მართვა, ნამდვილად ხორციელდება უფლებამოსილი პირის მიერ. უფრო მცირე რაოდენობის ინერტული ნარჩენების შესახებ, მუნიციპალიტეტში ინფორმაცია არ არსებობს. გაურკვეველია ისიც, თუ რა რაოდენობის ინერტული ნარჩენები ხვდება საყოფაცხოვრებო ნარჩენების კონტეინერში. ამჟამინდელი პრაქტიკით, ცალკეული პირები, რომლებიც საკუთარ სახლში მცირე მასშტაბის სარემონტო სამუშაოებს ატარებენ, ინერტულ ნარჩენებს ათავსებენ აღნიშნულ კონტეინერებში, ან ათავსებენ არკანონიერ ნაგავსაყრელებზე. მიმღები პუნქტები დღეისათვის კერძო პირებსა და კომპანიებს შეუძლიათ საკუთარი ნარჩენები მიიტანონ არსებულ ნაგავსაყრელებზე, რომლის მართვასაც ახორციელებს მყარი ნარჩენების მართვის კომპანია.  სახიფათო საყოფაცხოვრებო ნარჩენები მუნიციპალიტეტი პასუხისმგებელია მუნიციპალური ნარჩენების შეგროვებაზე. სამართლებრივი თვალსაზრისით, მუნიციპალური ნარჩენები არის საყოფაცხოვრებო ნარჩენები, ან მსგავსი შემადგენლობის მქონე ნარჩენები, მათ შორის სეპარირებით შეგროვებული ფრაქციები, რომელიც წარმოიქმნება კომერციული, ინდუსტრიული და ინსტიტუციონალური პირების მიერ.  ქალაქში ეკოლოგიურად საშიში ქიმიური, სამედიცინო ნარჩენების ხვედრითი წილი უმნიშვნელოა. ცაგერის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე, ოჯახებიდან და მცირე კომერციული ობიექტებიდან წარმოქმნილი სახიფათო მახასიათებლების შემცველი ნარჩენები შეიცავს: - დაცლილი ბატარეები - ნარჩენი საღებავები, გამხსნელები და სხვა ქიმიური შენაერთები, მათი შესანახი კონტეინერები - ფლურესცენციული და ენერგო დამზოგავი ნათურები ან მილები. - ელექტრო და ელექტრონული მოწყობილობები - მინერალური და სამზარეულოს ზეთები და მათი შესანახი კონტეინერები - სამედიცინო ნარჩენები და სამედიცინო მომსახურებისას გამოყენებული ნივთები . - გარდაცვლილი შინაური ცხოველები (არაუმეტეს ნორმალურ საყოფაცხოვრებო პირობებში არსებული რაოდენობისა) - სხვადასხვა კონსერვანტებით ან ქიმიკატებით, მათ შორის ლაქით დამუშავებული ხე/ხის მასალები - აზბესტის ნარჩენები (მხოლოდ მცირე რაოდენობით) - ნარჩენი პესტიციდები და მათი შესანახი კონტეინერები - კოსმეტიკა, როგორიცაა ფრჩხილის ლაქები და მისი გამხსნელები, სუნამოები, კრემები საქართველოში დღემდე არ არსებობს ორგანიზებული სისტემა ან სათანადო ობიექტი, სადაც შეიძლება მსგავსი სახიფათო ნარჩენების შეგროვება, აღდგენა და/ან უსაფრთხო განთავსება (გარდა იმ ობიექტებისა, რომელიც განკუთვნილია სამედიცინო დაწესებულებებიდან წარმოქმნილი ნარჩენებისთვის). როგორიცაა სამედიცინო ნარჩენები, მის გატანას აწარმოებს კერძო კომპანია. დაცლილი ბატარეები და აკუმულატორები ცაგერის მუნიციპალიტეტში ჯერ-ჯერობით არ ხდება ბატარეების, ნათურებიდან, კედლისა და მაჯის საათებიდან, ლეპტოპებიდან, საყოფაცხოვრებო ტექნიკიდან, საპარსებიდან, სათამაშოებიდან, ელ. ხელსაწყოებიდან ნარჩენების შეგროვება,რომლებიც დღესდღეობით საყოფაცხოვრებო ნარჩენებთან ერთად იყრება. ელექტრო და ელექტრონული მოწყობილობების ნარჩენები ელექტრო და ელექტრონილი მოწყობილობის ნარჩენები შეიცავს სახიფათო მასალებს. მართალია, არსებობენ ფორმალური თუ არაფორმალური შემგროვებლები, თუმცა ისინი ძირითადად დაინტერესებული არიან დიდი ზომის ნივთებით, როგორიცაა სარეცხი მანქანა ან მაცივრები და ისიც ძირითადად გროვდება მეტალის ან მეორადი ნაწილების გამო. ყველა სხვა მცირე ზომის მოწყობილობა, რომელიც რემონტს აღარ ექვემდებარება და არანაირი ღირებულება არ გააჩნია, როგორიცაა: გაფუჭებული სათამაშოები, საოჯახო ტექნიკა, ლეპტოპები, მობილური ტელეფონები, სავარაუდოდ ხვდება მუნიციპალურ მყარ ნარჩენებში. თანამშრომლობა მუნიციპალიტეტებს შორის ნარჩენების მართვის კოდექსი მუნიციპალიტეტებს აძლევს ერთად მუშაობის საშუალებას. თუმცა, ცაგერის მუნიციპალიტეტი მსგავს საქმიანობაში რაიმე ფორმით ჩართული არ ყოფილა. 6 - ნარჩენების განთავსება 6.1 ნარჩენების გადამუშავება და აღდგენა (რეციკლირება და კომპოსტირება) ნარჩენების აღდგენის ორგანიზებული საქმიანობა მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე არ ხორციელდება, მაგრამ დაგეგმილია უახლოეს წლებში მოხდეს ნარჩენების კომპოსტირება და დაინერგოს სეპარინებული შეგროვება პლასტმასი, მინა და მუყაო. რაც შეეხება რეციკლირებას ამ ტიპის საწარმოები, მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე არ არის. 6.2 საბოლოო განთავსება ცაგერის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე წარმოქმნილი და შეგროვებული ნარჩენების განთავსება ხორციელდება ქალაქ ცაგერის მიმდებარე ტერიტორიაზე არსებულ ნაგავსაყრელზე. გარდა ამისა მუნიციპალიტეტში არსებობს არაოფიციალური ნაგავსაყრელები, სადაც მოსახლეობა ანთავსებენ ნარჩენებს, რომლებიც აბინძურებენ გარემოს, რის გაუვნებელყოფისათვის პერიოდულად ხდება ნარჩენების გატანა. ამ მიზნით ეწყობა დასუფთავების აქციები და ქაოტური ნაგავსაყრელების დახურვის პროცესი.  სახიფათო ნარჩენები, სხვა ნარჩენებთან ერთად თავსდება საერთო კონტეინერებში და საბოლოოდ ხვდება ნაგავსაყრელებზე.  მეტალის შემცველი ნარჩენები, რომელსაც კერძო პირები განცალკევებით აგროვებენ და ახდენენ მის გაყიდვას კერძო პირებზე,  რაც შეეხება მკვდარ ცხოველებს, მათი განთავსება არსებულ ნაგავსაყრელზე მიმდინარეობს,ხოლო სოფლად მოსახლეობა ახდენს დამარხვას.  სამედიცინო ნარჩენების შეგროვება სხვადასხვა სამედიცინო დაწესებულებებიდან, ხორციელდება სპეციალური კომპანიების მიერ. მიუხედავად ამისა, სამედიცინო დანიშნულების მქონე ზოგიერთი ნივთი, მაინც ერევა საყოფაცხოვრებო ნარჩენებში და შესაბამისად, ხვდება საერთო კონტეინერებში და შემდეგ - მუნიციპალურ ნაგავსაყრელზე. ეს ნარჩენები ძირითადად შეიცავს წამლებს, გამოყენებულ და დაბინძურებულ შესაფუთ მასალებს და ამპულებს. ნარჩენების შემკრებ კონტეინერებში გადაყრილ სხვა მასალებთან შედარებით სახიფათო ნარჩენების რაოდენობა უმნიშვნელოა და მისი წილი 1%-ზე ნაკლებია. სავარაუდოდ, საქართველოში ეს ციფრი უფრო ნაკლებია, მიუხედავად იმისა, რომ სასოფლო რაიონებში საკმაო რაოდენობის ნარჩენი პესტიციდები და მათი შესაფუთი მასალები იყრება. მუნიციპალიტეტში არსებული არაოფიციალური ნაგავსაყრელების ინვენტარიზაცია ადგილმდებარეობა ფართი ნარჩენების სავარაუდო რაოდენობა მოსახლეობა, რომელსაც ნაგავსაყრელი ემსახურება გამოყენების წლები აღწერა ან გარემოზე ზემოქმედება ტვიში 300 150 300 2012-2016 არის ღია სივრცე, სადაც ხდება ნარჩენების დაყრა ლახეფა 50 50 50 2010-2016 არის ღია სივრცე, სადაც ხდება ნარჩენების დაყრა ორხვი 200 100 200 2012-2016 აბინძურებს მდინარეს ქორენიში 100 80 100 2013-2016 არის ღია სივრცე, სადაც ხდება ნარჩენების დაყრა ალპანა 60 200 190 2012-2016 აბინძურებს მდინარეს აჭარა 30 200 80 2013-2016 აბინძურებს მდინარეს ზოგიში 70 200 150 2010-2016 არის ღია სივრცე, სადაც ხდება ნარჩენების დაყრა ცაგერა 50 200 30 2013-2016 არის ღია სივრცე, სადაც ხდება ნარჩენების დაყრა ლაილაში 50 200 230 2013-2016 არის ღია სივრცე, სადაც ხდება ნარჩენების დაყრა თაბორი 60 60 70 2012-2016 არის ღია სივრცე, სადაც ხდება ნარჩენების დაყრა სურმუში 50 100 120 2013-2016 არის ღია სივრცე, სადაც ხდება ნარჩენების დაყრა ღუ 60 30 40 2013-2016 არის ღია სივრცე, სადაც ხდება ნარჩენების დაყრა ქვედა ღვირიში 200 100 130 2012-2016 აბინძურებს მდინარეს ზედა ღვირიში 90 50 60 2010-2016 არის ღია სივრცე, სადაც ხდება ნარჩენების დაყრა უცხერი 100 150 170 2011-2016 არის ღია სივრცე, სადაც ხდება ნარჩენების დაყრა ნასპერი 100 180 200 2010-2016 არის ღია სივრცე, სადაც ხდება ნარჩენების დაყრა სანორჩი 70 60 70 2012-2016 არის ღია სივრცე, სადაც ხდება ნარჩენების დაყრა ნაკურალეში 140 160 180 2013-2016 არის ღია სივრცე, სადაც ხდება ნარჩენების დაყრა ცხუკუშერი 80 100 140 2013-2016 არის ღია სივრცე, სადაც ხდება ნარჩენების დაყრა უსახელო 150 200 280 2012-2016 არის ღია სივრცე, სადაც ხდება ნარჩენების დაყრა ხოჯი 100 200 150 2010-2016 არის ღია სივრცე, სადაც ხდება ნარჩენების დაყრა გაგულეჩი 50 200 200 2012-2016 არის ღია სივრცე, სადაც ხდება ნარჩენების დაყრა ლაჯანა 70 500 500 2012-2016 აბინძურებს მდინარეს ორბელი 100 1000 1000 2012-2016 აბინძურებს მდინარეს კურცობი 30 40 40 2010-2016 არის ღია სივრცე, სადაც ხდება ნარჩენების დაყრა წილამიერი 40 100 100 2013-2016 არის ღია სივრცე, სადაც ხდება ნარჩენების დაყრა სპათაგორი 70 150 150 2012-2016 არის ღია სივრცე, სადაც ხდება ნარჩენების დაყრა ლეშკედა 60 100 100 2013-2016 არის ღია სივრცე, სადაც ხდება ნარჩენების დაყრა ლაცორია 50 120 120 2012-2016 არის ღია სივრცე, სადაც ხდება ნარჩენების დაყრა ზედა საირმე 20 150 260 2010-2016 არის ღია სივრცე, სადაც ხდება ნარჩენების დაყრა ქვედა საირმე 20 50 71 2012-2016 არის ღია სივრცე, სადაც ხდება ნარჩენების დაყრა ჩხუტელი 1500 950 950 2011-2016 აბინძურებს მდინარეს ლასხანა 500 110 110 2013-2016 არის ღია სივრცე, სადაც ხდება ნარჩენების დაყრა დოღურაში 300 21 21 2010-2016 აბინძურებს მდინარეს ლასურიაში 2000 600 600 2013-2016 აბინძურებს ხევს მახაში 1000 500 500 2012-2016 აბინძურებს ხევს დეხვირი 1000 550 550 2010-2016 აბინძურებს ხევს ლესინდი 500 100 100 2012-2016 აბინძურებს ხევს ქვედა აღვი 20 200 200 2012-2016 აბინძურებს მდინარეს ზედა აღვი 20 48 48 2012-2016 არის ღია სივრცე, სადაც ხდება ნარჩენების დაყრა შუა აღვი 20 42 42 2013-2016 არის ღია სივრცე, სადაც ხდება ნარჩენების დაყრა კენაში 20 8 8 2010-2016 არის ღია სივრცე, სადაც ხდება ნარჩენების დაყრა ოყურეში 400 350 350 2011-2016 არის ღია სივრცე, სადაც ხდება ნარჩენების დაყრა ოფიტარა 100 30 30 2012-2016 არის ღია სივრცე, სადაც ხდება ნარჩენების დაყრა ზუბი 200 350 350 2011-2016 აბინძურებს მდინარეს ისუნდერი 300 150 150 2012-2016 არის ღია სივრცე, სადაც ხდება ნარჩენების დაყრა მახურა 200 60 60 2012-2016 აბინძურებს მდინარეს ბარდნალა 80 200 250 2012-2016 არის ღია სივრცე, სადაც ხდება ნარჩენების დაყრა წიფერჩი 90 250 290 2011-2016 აბინძურებს მდინარეს ლარჩვალი 60 120 130 2012-2016 აბინძურებს მდინარეს ჩქუმი 60 20 20 2012-2016 აბინძურებს მდინარეს ქულბაქი 70 20 20 2013-2016 აბინძურებს მდინარეს ქვედა ლუხვანო 100 100 100 2012-2016 აბინძურებს მდინარეს ზედა ლუხვანო 100 80 80 2013-2016 არის ღია სივრცე, სადაც ხდება ნარჩენების დაყრა ზარაგულა 70 50 50 2012-2016 არის ღია სივრცე, სადაც ხდება ნარჩენების დაყრა ქვედა ცაგერი 500 800 1000 2012-2016 აბინძურებს მდინარეს ჭალისთავი 300 300 350 2011-2016 აბინძურებს მდინარეს გვესო 200 180 200 2013-2016 აბინძურებს ხევს დანაგვიანებული ტერიტორიების დასუფთავების აქცია. 7 - დაფინანსება  ნარჩენების მართვის უზრუნველყოფის ფაქტობრივად ღირებულება (ოპერაციების და მოვლისხარჯების გაყოფის ჩათვლით - პერსონალის, საწვავის, მოვლა/შეკეთებისდაა.შ) · 2015 წელი - 172762ლარი · 2016 წელი 167000 ლარი · 2017 წელი - 166000 ლარი დასახლებული ტერიტორიების დასუფთავების, შეგროვების და გატანის  ხარჯების დინამიკა (2015-2017 წლები) წელიწადი მყარი ნარჩენების დასუფთავების, შეგროვების და ნაგავსაყრელამდე მიტანის ხარჯი შემოსავალი დასუფთავების გადასახადიდან იურ. პირები სულ შემოსავალი ფიზ. პირებიდან შემოსავალი იურ. პირებიდან დასუფთ. დაფარვის არეალი მუნიციპალიტ.–ში დასუფ. გადასახადის ამოღების წილი დასუფთ. დაფარვის არეალი მუნიციპალიტ.–ში დასუფ. გადასახადის ამოღების წილი [ლარი/ წელიწადში] [ლარი/ წელიწადში] [ლარი/ წელიწადში] [ლარი/ წელიწადში] [მოსახლეობის რ–ბა] [%] [იურ. პირების რ–ბა] [%] 2015 წ. 172762 5492 1232 4260 1409 95 127 95 2016 წ. 167000 5437 1492 3945 1320 95 150 95 2017 წ.  (პროგნოზი) 166000 7500 2800 47001 2000 95 165 95 ხარჯები და შემოსავლები ქუჩების დასუფთავება, ნარჩენების შეგროვება სახლებიდან, საჯარო დაწესებულებებიდან და სხვა იურიდიული პირებიდან ექვემდებარება მომსახურების საფასურის გადახდას, რომლის თანახმად, ნარჩნების წარმომქმნელი იხდის შეგროვებისა და განთავსების ხარჯებს. ოჯახებში წარმოქმნილ ნარჩენებს აგროვებს მუნიციპალიტეტი, ხოლო „ნარჩენების მოსაკრებელს“ არეგულირებს კანონმდებლობა,ხოლო საჭიროების შემთხვევაში მუნიციპალიტეტი განახოციელებს სუბსიდირებას. გარდა ამისა, მუნიციპალიტეტი ნარჩენებს აგროვებს კერძო კომპანიებისგანაც, თუ მათ მიერ წარმოქმნილი ნარჩენები შემადგენლობით საყოფაცხოვრებო ნარჩენების მსგავსია. კომპანიებისთვის განკუთვნილ გადასახადს არეგულირებს კანონმდებლობა. დღესდღეობით, მოსახლეობიდან და კომპანიებიდან ამოღებული მოსაკრებელი ვერ ფარავს გაწეული მომსახურების ხარჯების, ნაწილობრივ იმიტომ, რომ მოსაკრებლის ამოღება სრულად ვერ ხორციელდება. გარდა ამისა, დღეს არსებული სისტემა არ ითვალისწინებს ხარჯების მოსალოდნელ ზრდას, რაც რეგიონალური ნაგავსაყრელების ახალი სისტემის დანერგვასთან არის დაკავშირებული. 7.1. ხარჯები და ხარჯების ანაზღაურება ა. არსებული ტარიფები და ხარჯების ფაქტობრივი ანაზღაურება/მოსაკრებლის ამოღებასთან დაკავშირებული გამოცდილება ცაგერის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე დასუფთავების მოსაკრებლის შემოღებასაა და გადახდას არეგულირებს ცაგერის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს 2013 წლის 25 იანვრის  №3 დადგენილება, ცაგერის მუნიციპალიტეტის დასახლებული ტერიტორიების დასუფთავების მოსაკრებლის შემოღების და მოსაკრებლის გადახდის ინსტრუქციის დამტკიცების შესახებ“ ცაგერის მუნიციპალიტეტში დასახლებული ტერიტორიის დასუფთავების მოსაკრებლის გადასახადისაგან განთავისუფლებას დადგენილება არ ითვალისწინებს. აღნიშნული დოკუმენტის შესაბამისად, მოსაკრებლის გადამხდელები არიან ცაგერის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე არსებული იურიდიული პირები და ორგანიზაცია-დაწესებულებები, ფიზიკური პირები, რომლებიც აწარმოებენ ნარჩენებს. მოსაკრებლის ოდენობა ქ.ცაგერში 1 სულ მოსახლეზე თვეში შეადგენს 0,25 ლარს. ხოლო საყოფაცხოვრებო ნარჩენების შეგროვება-ტრანსპორტირება, ამ ნარჩენების გაუვნებელყოფის და განთავსების, ასევე ქუჩების დაგვა-დასუფთავების ხარჯები იფარება ცაგერის მუნიციპალიტეტის ბიუჯეტიდან. აღნიშნული დადგენილება აწესრიგებს მოსაკრებლის გაანგარიშებისა და გადახდის წესებს. იურიდიულ პირებისა და ორგანიზაცია-დაწესებულებების ნარჩენების შეგროვება-ტრანსპორტირებას ახორციელებს შპს ა(ა)იპ „კომუნალური მომსახურება’’. ცაგერის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე, წლების შემდგომ მომსახურების ხარისხის გაუმჯობესებასა და არეალის გაზრდასთან ერთად, სავარაუდოთ გაიზრდება მომსახურების ტარიფები, გათვალისწინებული იქნება მოსახლეობის შესაძლებლობიდან გამომდინარე სატარიფო მაჩვენებლების პროგნოზი 5-წლიან პერსპექტივაში. · მომსახურების სერვისით სარგებლობს მუნიციპალიტეტის დაახლოებით 1409 მაცხოვრებელი, ხოლო მუნიციპალიტეტის მთლიანი მოსახლეობა შეადგენს 10387 ადამიანს. · კომერციული/ინსტიტუციური/ საჯარო დაწესებულებების არსებული რაოდენობა, რომელიც სარგებლობს ამ სერვისით -52 · მუნიციპალიტეტში მთლიანად არსებული კომერციული/ინსტიტუციური/ საჯარო დაწესებულებები-98. · მყარი ნარჩენების გადასახადი იწერება ქვითრების შესაბამისად, რაზედაც ზედამხედველობას ანხორციელებს მუნიციპალიტეტის ეკონომიკური სამსახური. · კომერციული ობიექტების გადასახადის გადახდა ხდება ხელშეკრულების საფუძველზე, მუნიციპალიტეტის მოსაკრებლისათვის განკუთნილ ანგარიშზე ჩარიცხვით. ცხრილი  №8. ნარჩენების მართვასთან დაკავშირებული ტარიფების პროგნოზი. 2018 2019 2020 2021 2022 საყოფაცხოვრებო ლარი/ერთ სულ მოსახლეზე/თვეში 0.5 0.8 1 1.2 1.5 მოსაკრებელი დასახლებული ტერიტორიის დასუფთავებისათვის დაწესებულებების, ორგანიზაციებისა და იურიდიული პირებისათვის ტარიფების მაჩვენებლები № საწარმოების, ორგანიზაციებისა და დაწესებულებების ჯგუფების ჩამონათვალის საქმიანობის სფეროს მიხედვით ზომის ერთეული ნარჩენების წლიური დაგროვების ნორმა მ​3 მოსაკრებლის განაკვეთი თვეში ზომის ერთეული (სვეტი 4:12X12 მოსაკრებლის ოდენობა 1 კუბ.მ ნარჩენზე)ლარი 1 2 3 4 5 1 შერეული საქონლის მაღაზია სამუშაო ფართი 1 მ3 0,26 0,26 2 სუპერმარკეტი სამუშაო ფართი 1 მ2 0,26 0,26 3 სასურსათო მაღაზია სამუშაო ფართი 1 მ2 0,26 0,26 4 სამრეწველო მაღაზია სამუშაო ფართი 1 მ2 0,25 0,25 5 აფთიაქი სამუშაო ფართი 1 მ2 0,25 0,25 6 შერეული საქონლის ბაზრობა ერთი ადგილი 0,76 0,76 7 აგრარული ბაზარი ერთი ადგილი 0,94 0,94 8 კაფე,ბარი,რესტორანი,სასადილო ერთი დასაჯდომი ადგილი 1,5 1.5 9 სარიტუალო დარბაზი სამუშაო ფართის 1 მ2 0,07 0,07 10 სასტუმრო ერთი საწოლი 1,0 1.0 11 უმაღლესი სასწავლებელი,სკოლა, კოლეჯი,ტექნიკუმი,პროფსასწავლებელი (სხვა საგანმანათლებლო დაწესებულება) ერთ მოსწავლეზე 0,06 0,06 12 საბავშვო ბაღი, ბაგა ბაღი ერთ აღსაზრდელზე 0,2 0,2 13 სახელმწიფო ადმინისტრაციული დაწესებულება სამუშაოს ფართის 1 მ2 0,04 0,04 14 ოფისი, სააგენტო და პროფესიული ორგანიზაცია საერთო ფართი 1 მ2 0,04 0,04 15 კლუბი, კინოთეატრი, თეატრი მაყ.1 სავარძელი 0,16 0,16 16 ინტერნეტ კაფე საერთო ფართის 1 მ2 0.2 0,2 17 ბენზინგასამართი და გაზგასამართი სადგური, სამრეცხაო საერთო ფართი 1 მ2 0,08 0,08 18 ავტოტექმომსახურეობის სადგური, სახელოსნო ღია ფართი 1 მ2 დახურული 1 მ2 0,02  0.14 0,02 0,14 19 სამეწარმრო საქმიანობა შენობის შიგნით მიმდინარე წარმოებისას და საყოფაცხოვრებო მომსახურების ობიექტი საერთო ფართის 1 მ2 0.2 0,2 20 ბანკი, Lლომბარდი, საკრედიტო და ვალუტის გადამცვლელი პუნქტი საერთო ფართის 1 მ2 0.04 0,04 21 სტადიონი, სპორტულ გამაჯანსაღებელი დაწესებულება, მანეჟი სპორტკლუბი ღია ფართის 1 მ2 დახურული ფართი 1მ2 0.02 0.04 0,02 0,04 22 აბანო, საუნა საერთო ფართი 1მ2 0.18 0,18 23 სადალაქო, სილამაზის სალონი საერთო ფართი 1მ2 0. 3 0,3 24 საცხობი სამუშაო ფართი 1 მ2 0.2 0,2 25 ღია ტიპის დასვენების და გასართობი თავშეყრის ადგილი, სკვერი, ბაღი, ატრაქციონი საერთო ფართი 1 მ2 0.008 0,008 26 საწყობი პირდაპირი მიყიდვის გარეშე, მაცივარი, ბაზა დახურული ფართის 1 მ2 0,08 0,08 27 საწარმოო დანიშნულების ობიექტის ღია ტერიტორია საერთო ფართის 1 მ2 0.008 0,008 28 მსხვილი სერიული პროდუქციის საწარმოო შენობა ნაგებობანი საერთო ფართის 1 მ2 0.04 0,04 29 მუზეუმი, ბიბლიოთეკა საერთო ფართის 1 მ2 0.03 0,03 30 საავადმყოფო, სამშობიარო სახლი ერთ საწოლზე 1.0 1,0 31 პოლიკლინიკა, სამედიცინო დიაგნოსტიკური ცენტრი, ექიმისა და სტომატოლოგიური კაბინეტი საერთო ფართის 1 მ2 0.1 0,1 32 მოხუცებულთა სახლი, ბავშვთა სახლი მომს.ერთი ადგილი 0.12 0,12 33 ავტოსადგური ღია 1 მ2 დახურული ფართი 1 მ 0.008 0.08 0,008 0,08 34 მშენებარე ობიექტი  ფართი 1 მ2 0.32 0,32 35 სარემონტო სამუშაო (გაწმენდა,შეღებვა და სხვა) ფართი 1 მ2 0.17 0,17 1) 2015 წელს მოსაკრებლიდან შეგროვებული თანხა სულ 5492 ლარი. 2) 2016 წელს მოსაკრებლიდან შეგროვებული თანხა სულ 5437 ლარი 8- ნარჩენების მართვის სისტემის შეფასება 8.1 ცაგერის მუნიციპალიტეტში ნარჩენების მართვის სისტემის ანალიზი სამუშაო ჯგუფთან თანამშრომლობით შემუშავებული იქნა ცაგერის მუნიციპალიტეტში ნარჩენებისმართვის არსებული სისტემის ანალიზი ძლიერი და სუსტი მხარეების, შესაძლებლობებისა და საფრთხეების განსაზღვრა . ძლიერ მხარეებს შორის აღსანიშნავია ის, რომ: · ცაგერის მუნიციპალიტეტში ფუნქციონირებს ა(ა)იპ „კომუნალური მომსახურება’’, რომელიც ახორციელებს ნარჩენების მართვის მომსახურებას მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე; · არსებობს ინფრასტრუქტურა, რომელიც დღეისათვის უზრუნველყოფს მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე ნარჩენების შეგროვებასა და გატანას; · ადგილობრივი ბიუჯეტიდან დაფინანსების მზარდი დინამიკა; სუსტი მხარეები: · მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე არასანქცირებული ნაგავსაყრელების არსებობა; · სახიფათო ნარჩენების მართვის განუხორციელებლობა სპეციალური დამტვირთველი ტექნიკის არარსებობა; · ნარჩენების მართვის მომსახურებით არ არის მოცული მუნიციპალიტეტის მთელი ტერიტორია; · ნარჩენების სეპარირების სისტემების არარსებობა; · ცხოველთა ნარჩენების უტილიზაციის საშუალებების არარსებობა. 8.2 - მუნიციპალური ნარჩენების მართვის განვითარება და ცვლილებები  მუნიციპალიტეტში ნარჩენების მართვის სფეროში არსებული პრობლემების იდენტიფიკაციისათვის გამოიყენება მოსახლეობასთან შეხვედრები და სხვა, სამიზნე ჯგუფები, სადაც გამოკვეთილი პრობლემების შესაბამისად ჩამოყალიბდა პრიორიტეტული მიმართულებები.  ცხრილი  №9. ნარჩენების მართვასთან დაკავშირებული პრობლემების რანჟირება. პრობლემის აღწერა კონტეინერების არასაკმარისი რაოდენობა მოსახლეობის დაბალი თვითშეგნება ნარჩენების სეპარირების არარსებობა არასანქცირებული სტიქიური ნაგავსაყრელები სპეციალური ტექნიკის ნაკლებობა (ჩამჩიანი დამტვირთველი და დამგველი ავტომანქანა) ნარჩენების შეგროვებისა და გატანის მომსახურების არეალის სიმცირე ნარჩენების წვა ნარჩენების კომპოსტირების არარსებობა ნარჩენებით გარემოს დაბინძურებისათვის სანქციების არგამოყენება ამდენად, ყველაზე პრიორიტეტულ პრობლემებს წარმოადგენს: · ნარჩენების შეგროვებისათვის კონტეინერების არასაკმარისი რაოდენობა ამ ეტაპისათვის, მაგრამ 2017 წელს დაიწყო და ყოველწლიურად იგეგმება კონტეინერების შესყიდვა · მოსახლეობის დაბალი თვითშეგნება, რაც მნიშვნელოვნად განაპირობებს გარემოს ნარჩენებით დაბინძურებას, · ნარჩენების დახარისხებული შეგროვების (სეპარირების) სისტემების არარსებობა, · მუნიციპალიტეტში არსებული სტიქიური ნაგავსაყრელები  ბიოდეგრადირებადი ნარჩენები ბიოდეგრადირებადი ნარჩენების დამუშავების ყველაზე მარტივი და სრულყოფილი გზა არის კომპოსტირება. საოჯახო კომპოსტირება ჩვენთან უკვე დაწყებულია და მუნიციპალიტეტი აპირებს ეს საქმიანობა უფრო მეტად წაახალისოს, კომპოსტირების შესახებ ინფორმაცია მივაწოდოთ საკუთარი ბაღის მქონე ყველა ოჯახს მუნიციპალიტეტი აპირებს ჩაერთოს ამ კამპანიებში, დაარიგოს ბუკლეტები, სადაც აღწერილი იქნება როგორ მოვაწყოთ საკუთარი კომპოსტირების კონტეინერი. ნარჩენების მართვის კოდექსის 35-ე მუხლის შესაბამისად იკრძალება მუნიციპალური არასახიფათო ნარჩენების ღია წესით, ან არადანიშნულების საწვავ დანადგარში დაწვა, რაზედაც ამ კოდექსის 47-ე მუხლით გათვალისწინებულ ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევებზე კონტროლის მიზნით ოქმებს ადგენენ გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის და შ.ს. სამინისტროს სისტემეში შემავალი დაწესებულებების უფლებამოსილი თანამშრომლები,ხოლო 31-ე−35-ე მუხლებით, 36-ე მუხლის პირველი და მე-2 ნაწილებით, 39-ე მუხლით, 43-ე მუხლის პირველი ნაწილითა და 46-ე მუხლით გათვალისწინებულ ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა შესახებ ოქმებს ადგენს მუნიციპალიტეტის აღმასრულებელი ორგანო, ან მუნიციპალიტეტის აღმასრულებელი ორგანოს მიერ უფლებამოსილი პირი,რომელსაც ბრძანების საფუძველზე ნიშნავს მუნიციპალიტეტის მერი.  სამშენებლო და ნგრევის ნარჩენები ზოგიერთი სახის ინერტული ნარჩენები ჯანმრთელობისთვის საშიშია. ამასთან, დანაგვიანება და ნარჩენების გზის პირას გადაყრა მიუღებელია ესთეტიური თვალსაზრისითაც, გამომდინარე აქედან, აღნიშნული ქმედება აკრძალულია, ხოლო ნარჩენების მართვის კოდექსის 32-ე მუხლი, აწესებს ჯარიმებს სამშენებლო ან ინერტული ნარჩენებით, გარემოს დაბინძურებისთვის. 1. 1 მ​3-მდე მოცულობის სამშენებლო ან სხვა ინერტული ნარჩენით გარემოს დანაგვიანება, გამოიწვევს ფიზიკური პირის დაჯარიმებას 200 ლარის ოდენობით, ხოლო იურიდიული პირის დაჯარიმებას 500 ლარის ოდენობით. 2. 1 მ​3 ან 1 მ​3-ზე მეტი მოცულობის სამშენებლო ან სხვა ინერტული ნარჩენით გარემოს დანაგვიანება, გამოიწვევს ფიზიკური პირის დაჯარიმებას 500 ლარის ოდენობით, ხოლო იურიდიული პირის დაჯარიმებას 1500 ლარის ოდენობით. ამ მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებულ შემთხვევაში, პირი, რომლის მიმართაც შედგენილია ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის შესახებ ოქმი, ვალდებულია დაუყოვნებლივ დაასუფთაოს სამშენებლო ან სხვა ინერტული ნარჩენებით დანაგვიანებული ტერიტორია. ამ ვალდებულების ნებაყოფლობით შეუსრულებლობის შემთხვევაში, აღნიშნული ტერიტორიის დასუფთავებას უზრუნველყოფს მუნიციპალიტეტის აღმასრულებელი ორგანო ან მუნიციპალიტეტის აღმასრულებელი ორგანოს მიერ უფლებამოსილი პირი, ხოლო დასუფთავების ხარჯები სამართალდამრღვევს დაეკისრება.  ამჟამად შესაძლებელია ნარჩენების პირდაპირ ნაგავსაყრელზე მიტანა. თუმცა „საქართველოს მყარი ნარჩენების მართვის კომპანია“ აღნიშნავს, რომ რეგიონალური ნაგავსაყრელის ამოქმედების შემდეგ, ეს შეიძლება აღარ იყოს შესაძლებელი. გამომდინარე აქედან, მუნიციპალიტეტიამზადებს წინადადებებს ინერტული ნარჩენების განსათავსებლად სათანადო ადგილების გამოყოფის შესახებ. სახიფათო საყოფაცხოვრებო ნარჩენები მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე სახიფათო მახასიათებლების მქონე ნარჩენების რაოდენობა და წილი უმნიშვნელოა იგივე ჯერ-ჯერობით არ ჩანს ისეთი საწარმო ან ობიექტი, რომელიც ეფექტური დამუშავების, რეციკლირების ან სეპარირების საშუალებას მოგვცმს. ზემოაღნიშნული მიზეზების გამო, მოსალოდნელია, რომ სახიფათო საყოფაცხოვრებო ნარჩენების მცირე (მისაღები) რაოდენობით შეგროვება და განთავსება კვლავ გაგრძელდება,რადგანაც სახიფათო საყოფაცხოვრებო ნარჩენები შედარებით უმნიშვნელო რისკებს წარმოქმნის ხოლო მუნიციპალიტეტი სეპარირებულ შეგროვება-გადამუშავება სიმცირის გამო პრაქტიკულად შეუძლებელია. დაცლილი ბატარეები და აკუმულატორები ნარჩენების მართვის კოდექსის თანახმად, ბატარეები და აკუმულატორები მოქცეულია „მწარმოებელთა გაფართოებულ ვალდებულებაში“, რაც ნიშნავს, რომ მწარმოებლები და იმპორტიორები, რომელთაც ბაზარზე შემოაქვთ ბატარეები (უშუალოდ, ან როგორც რაიმე პროდუქტის ნაწილი), პასუხისმგებლები არიან მათ შეგროვებასა და რეციკლირებაზე. 2019 წელს, გეგმის მოქმედების პერიოდში, გარემოსა და ბუნებრივი რესურსების დაცვის სამინისტრო ეკონომიკის სამინისტროსთან ერთად, აპირებს შეიმუშაოს „მწარმოებლის გაფართოებული პასუხისმგებლობის“ წესები და მწარმოებლებთან ერთად, განავითაროს შეგროვებისა და რეციკლირების სისტემა. მუნიციპალურ მყარ ნარჩენებში ბატარეების მცირე რაოდენობისა და შესაბამისად, განთავსების ხარჯებზე მცირე გავლენის გათვალისწინებით, მუნიციპალიტიტეტი არ აპირებს, ჩაერთოს ბატარეების სეპარირებულ შეგროვებაში აღნიშნულ დრომდე. ელექტრო და ელექტრონული მოწყობილობების ნარჩენები ნარჩენების მართვის კოდექსის თანახმად, ელექტო და ელექტრონული აღჭურვილობისგან წარმოქმნილი ნარჩენები მოქცეულია „მწარმოებელთა გაფართოებულ ვალდებულებაში“, . გეგმის მოქმედების პერიოდში, გარემოსა და ბუნებრივი რესურსების დაცვის სამინისტრო აპირებს შეიმუშაოს „მწარმოებლის გაფართოებული პასუხისმგებლობის“ წესები და მწარმოებლებთან ერთად, განავითაროს შეგროვებისა და რეციკლირების სისტემა. მუნიციპალურ მყარ ნარჩენებში ელექტრო და ელექტრონული ნარჩენების მცირე რაოდენობისა და შესაბამისად, მათი განთავსების ხარჯებზე მცირე გავლენის გათვალისწინებით, მუნიციპალიტეტი არ აპირებს, აღნიშნულ დრომდე ჩაერთოს ელექტო და ელექტრონული მოწყობილობების ნარჩენების სეპარირებულ შეგროვებაში. უახლოეს მომავალში, მკვდარი შინაური ცხოველების (და მსხვილფეხა საქონლის) მართვის საკითხი დარეგულირდება სოფლის მეურნეუობის სამინისტროსა და გარემოსა და ბუნებრივი რესურსების სამინისტროს მიერ, ერთობლივად შემუშავებული ღონისძიებებით,რომელიც ძალაში შევა 2018 წელს. აგრეთვე მოსალოდნელია, რომ ახალი რეგულაციების ამოქმედებასთან ერთად, ქვეყანაში გაჩნდება სათანადო ობიექტები და მსგავსი ნარჩენების დამუშავების მომსახურება ხელმისაწვდომი გახდება. მანამდე მუნიციპალიტეტი გაარძელებს დღეს არსებული პრაქტიკის გამოყენებას. რაც შეეხება სახიფათო ინდუსტრიულ ნარჩენებს, მუნიციპალიტეტი უზრუნველყოფს, რომ რისკების შეკავება მოხდეს კანონმდებლობით დადგენილი ნორმების შესაბამისად, მუნიციპალიტეტი გარემოსდაცვითი ზედამხედველობის დეპარტამენტთან ერთად გააკონტროლებს არის თუ არა ეს ნარჩენები შენახვის ადგილას უსაფრთხოდ დასაწყობებული და რა ღონისძიებები ტარდება აღნიშნულის უზრუნველსაყოფად. თვალთახედვა: საკუთარ ტერიტორიაზე ნარჩენების სეპარირებისას, ან სეპარირებული შეგროვების ეტაპობრივი დანერგვისას, მუნიციპალიტეტი ყურადღებას გაამახვილებს, დარჩენილი ფრაქციებიდან გარკვეული სახიფათო ნარჩენების ამოღებაზე, ხოლო შეგროვების მიზნით განხილული იქნება საჯარო მიმღები პუნქტების ამოქმედება, რისი განხოციელება შესძლებელია მეზობელ მუნიციპალიტეტებთან, გარემოსა და ბუნებრივი რესურსების დაცვის სამინისტროსთან და „საქართველოს მყარი ნარჩენების მართვის კომპანიასთან“ ერთად.  მიმღები პუნქტები ახალი რეგიონალური ნაგავსაყრელის ამოქმედების შემდეგ, ნაგავსაყრელამდე მისასვლელი მანძილი გაიზრდება. შესაბამისად, გაიზრდება ნაგავსაყრელამდე ნარჩენების მიტანის ხარჯები, რასაც მოჰყვება ნარჩენების არალეგალური გადაყრა ან მუნიციპალური კონტეინერების ზედმეტად გადავსება. მოსახლეობისთვის მისაღები ალტერნატივის უზრუნველსაყოფად, მუნიციპალიტეტი შეიმუშავებს ღონისძიებებს, რათა გააუმჯობესოს შეგროვების მომსახურება,ამ მიზნით საჭიროების შემთხვევაში: ჩვენს მუნიციპალიტეტში, „მიმღებ პუნქტად“ შეიძლება გამოყენებულ იქნეს სატრანსფერო სადგური, რაც უნდა შეთანხმდეს „მყარი ნარჩენების მართვის კომპანიასთან“. თანამშრომლობა მუნიციპალიტეტებს შორის  გეგმის მოქმედების განმავლობაში, მუნიციპალიტეტი შეისწავლის თუ რა სახის თანამშრომლობა შეიძლება დამყარდეს მეზობელ მუნიციპალიტეტებთან,ამ მხრივ ყურადღება დაეთმობა მყარი ნარჩენების კომპანიასთან ინერტული ნარჩენების ერთობლივ ნაგავსაყრელზე ნარჩენების განთასებას დაინტერესებულ მხარეებთან შეთანხმებით. ნარჩენების მართვის კოდექსი ითვალისწინებს სეპარირებული შეგროვების დანერგვას,რომელიც მეზობელ მუნიციპალიტეტთან შეთანხმებით ხელს შეუწყობს რეციკლირებადი მასალების გაყიდვას . მეზობელი მუნიციპალიტეტების თანამშრომლობა შეეხება ბიოდეგრადირებადი ნარჩენების შეგროვებასა და რეციკლირებას; აგრეთვე საჯარო ცნობიერების ამაღლების საკითხებს. მოსალოდნელი ხარჯები და შემოსავლები ნარჩენების მართვის გეგმის მოქმედების განმავლობაში, მუნიციპალიტეტი შეიმუშავებს სისტემას, რომელიც განსაზღვრავს მოსაკრებელს კერძო პირებისა და კომპანიებისთვი,რომლის მთავარი სახელმძღვანელო პრინციპებია: · „დამაბინძურებელი იხდის“ პრინციპი ვრცელდება როგორც მოსახლეობაზე, ისე კომპანიებზე;ო · მოსახლეობის შემთხვევაში, მოსაკრებელი ეფუძნება ერთ სულ მოსახლეზე ნარჩენების წარმოქმნის მაჩვენებელს, რათა თავიდან იქნეს აცილებული საინვესტიციო ხარჯების ცალკეულ პირზე გადაჭარბებით დაკისრება; · შეგროვების სისტემა დაბალანსებულია მომსახურების მაღალ ხარისხსა და შეგროვების მაჩვენებელს შორის. · მოსაკრებლისგან გათავისუფლებულია ის თემი, რომელსაც მუნიციპალური მომსახურება არ მიეწოდება; · მუნიციპალიტეტი ყოველწლიურად განიხილავს და მიიღებს დადგენილებას სოციალურად დაუცველ ფენების მოსაკრებლისაგან განთავისუფლების შესახებ ამისათვის მუნიციპალიტეტი სახელმწიფოსგან მოიძიებს ფინანსურ მხარდაჭერას. · მუნიციპალიტეტში დაინერგება მეორადი მასალების სეპარირებული შეგროვება, კომპოსტირება და ნარჩენების პრევენციის ღონისძიებები, რის შედეგადაც შემცირდება ნაგავსაყრელზე საბოლოო განთავსების ხარჯები; · მუნიციპალური მომსახურების გამოყენების ნაცვლად,მსხვილ კომპანიები ნარჩენების შეგროვება-გატანაზე კონტრაქტს გააფორმებენ ავტორიზირებულ კომპანიებთან,ხოლო მცირე და საშუალო ზომის კომპანიები ისარგებლებენ მუნიციპალური მომსახურებით. · მუნიციპალიტეტში ფუნქციონირებს მცირე ზომის სასტუმროები და სხვა ტურისტულ ობიექტები, რომლებიც მუნიციპალური მომსახურებით ისარგებლებენ, თუმცა მოსაკრებელი დაერიცხებათ საწოლების რაოდენობის მიხედვით. 8.3. აღდგენა (რეციკლირება და კომპოსტირება) ნარჩენების აღდგენის ორგანიზებული საქმიანობა მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე არ ხორციელდება. 9.ბიუჯეტი და დაფინანსების პროცესები საქართველოსა და ევროპის რეკონსტრუქციის და განვითარების ბანკს შორის 2016 წლის 12 ივლისს გაფორმებული გრანტისა და სასესხო ხელშეკრულებების ფარგლებში, საქართველომ მყარი ნარჩენების მართვის პროექტისთვის მიიღო დაფინანასება.  საქართველოს მუნიციპალური განვითარების ფონდმა მუნიციპალიტეტისთვის შეისყიდა კომპაქტორიანი ნაგავმზიდი მანქანები და ნარჩენების კონტეინერები კერძოდ: 1. ნაგავმზიდი მანქანა 13 მ​3 1 ხიდიანი 1ცალი, 2. ნაგავმზიდი მანქანა 7 მ​3 2 ხიდიანი 1 ცალი, 3. ნარჩენების კონტეინერი (ურნები) 100 ცალი, რომლის საფასური მუნიციპალიტეტის მიერ გადახდილი უნდა იქნეს ფონდთან გაფორმებული ხელშეკრულებით გათვალისწინებული პირობების შესაბამისად. ხარჯები და შემოსავლები 1.1საინვესტიციო დანახარჯები წლების მიხედვით წლები დასახელება ერთ. ფასი ქალაქისათვის სოფლისათვის ამორტიზირებულისთვის ჯამური ღირებულება 2018 ურნა 800 10 30 10 40000 2019 ურნა 800 15 35 15 52000 2019 ნაგავმზიდი მაღალი გამავლობის 240000 1 240000 2020 ურნა 800 15 35 10 48000 2021 ურნა 800 15 35 20 56000 2022 ურნა 800 15 35 20 56000 1.2. ნარჩენების შეგროვებისა და გატანის ხარჯები ხარჯები 2018 2019 2020 2021 2022 ბიუჯეტით განსაზღვრული ბიუჯეტით განსაზღვრული ბიუჯეტით განსაზღვრული ბიუჯეტით განსაზღვრული ბიუჯეტით განსაზღვრული ხელფასები 194040 212400 221040 230040 239640 მასალები და მარაგები 58000 65000 68400 71500 78000 რემონტი 12500 14000 17000 18500 20000 სხვა ხარჯები 4500 6000 7500 8000 8000 ცვეთის ხარჯი 15847 12678 10142  8113  6491 ჭიშკრის გადასახადი  0  ?  ? ?   ? სულ 284887 298918 302918 324082 352131 1.3.ბილინგის ხარჯები ხარჯები 2018 2019 2020 2021 2022 ბიუჯეტით განსაზღვრული ბიუჯეტით განსაზღვრული ბიუჯეტით განსაზღვრული ბიუჯეტით განსაზღვრული ბიუჯეტით განსაზღვრული 5900 4000 4000 4000 4000 1.4.ნარჩენების მართვის მომსახურებასთან დაკავშირებული საერთო ხარჯები 2018 2019 2020 2021 2022 ბიუჯეტით განსაზღვრული ბიუჯეტით განსაზღვრული ბიუჯეტით განსაზღვრული ბიუჯეტით განსაზღვრული ბიუჯეტით განსაზღვრული 290787 302918 328082 340153 356131 1.5.საპროგნოზო დანახარჯი ერთ სულ მოსახლეზე 2018-2022 2018 წელი ხარჯი 290787 შეგროვებული ნარჩენების რაოდ . ტონა 3900 1 ტონა ნარჩენის მომსახურების ღირებულება 74.56 წლიური ხარჯი ქალაქის მოსახლეობის მიხედვით, მომსახურება1 სულ მოსახლეზე 220,2 წლიური ხარჯი სოფლის და დაბის მოსახლეობის მიხედვით, მომსახურება1 სულ მოსახლეზე 300 2019 წელი ხარჯი 302918 შეგროვებული ნარჩენების რაოდ . ტონა 4200 1 ტონა ნარჩენის მომსახურების ღირებულება 72.12 წლიური ხარჯი ქალაქის მოსახლეობის მიხედვით, მომსახურება1 სულ მოსახლეზე 233 წლიური ხარჯი სოფლის და დაბის მოსახლეობის მიხედვით, მომსახურება1 სულ მოსახლეზე 153,3 2020 წელი ხარჯი 328082 შეგროვებული ნარჩენების რაოდ . ტონა 5500 1 ტონა ნარჩენის მომსახურების ღირებულება 59.65 წლიური ხარჯი ქალაქის მოსახლეობის მიხედვით, მომსახურება1 სულ მოსახლეზე 252 წლიური ხარჯი სოფლის და დაბის მოსახლეობის მიხედვით, მომსახურება1 სულ მოსახლეზე 120 2021 წელი ხარჯი 340153 შეგროვებული ნარჩენების რაოდ . ტონა 6500 1 ტონა ნარჩენის მომსახურების ღირებულება 52.33 წლიური ხარჯი ქალაქის მოსახლეობის მიხედვით, მომსახურება1 სულ მოსახლეზე 261 წლიური ხარჯი სოფლის და დაბის მოსახლეობის მიხედვით, მომსახურება1 სულ მოსახლეზე 100 2022 წელი ხარჯი 356131 შეგროვებული ნარჩენების რაოდ . ტონა 7000 1 ტონა ნარჩენის მომსახურების ღირებულება 50.88 წლიური ხარჯი ქალაქის მოსახლეობის მიხედვით, მომსახურება1 სულ მოსახლეზე 273,9  წლიური ხარჯი სოფლის და დაბის მოსახლეობის მიხედვით, მომსახურება1 სულ მოსახლეზე 91,6 1.6. შემოსავლები (მოსაკრებლებიდან) წლები კერძო და სახელმწიფო ორგანიზაციები (ლარი) მოსახლეობა სულ სოფელი ქალაქი 2018 10000 900 5130 15130 2019 10000 2880 8208 21088 2020 10000 4800 10260 25060 2021 10000 7200 12312 29512 2022 10000 10800 15390 36190 10.ცაგერის მუნიციპალური ნარჩენების მართვის სამოქმედო გეგმის ხედვა: „ნარჩენების მართვის კოდექსისა“ და ნარჩენების მართვის ეროვნული სტრატეგიის შესაბამისად მუნიციპალიტეტების პასუხისმგებლობა ნარჩენების მართვის სფეროში განისაზღვრა ორი მნიშვნელოვანი ფუნქციით: · მუნიციპალიტეტის სამოქმედო არეალში ნარჩენების შეგროვებისა და ტრანსპორტირების ეფექტიანი სისტემის დანერგვა; · ნარჩენების აღდგენის სისტემების შექმნა, სეპარირებული შეგროვების სისტემის დანერგვა. ასევე მნიშვნელოვანი როლი ეკისრება მოსახლეობის ცნობიერების ამაღლების ღონისძიებების გატარებას.  სტრატეგიული მიზნები, რომელთა მიღწევა დაგეგმილია 2018-2022 წლებში: მიზანი 1. მუნიციპალური ნარჩენების შეგროვებისა და ტრანსპორტირების ეფექტიანობის ამაღლება. მიზანი 2. ნარჩენების სეპარირებული შეგროვების ხელშეწყობა. მიზანი 3. მოსახლეობის ცნობიერების ამაღლება და ინფორმირება მყარი ნარჩენების მართვის მიმართულებით ამოცანები და მათი მიღწევის ღონისძიებები: ცხრილი  №10. სტრატეგიული მიზნების და ამოცანები. მიზანი 1. მუნიციპალური ნარჩენების შეგროვებისა და ტრანსპორტირების ეფექტიანობის ამაღლება. ამოცანა ღონისძიებები მუნიციპალიტეტის მთელ ტერიტორიაზე ნარჩენების შეგროვებისა და გატანის სისტემის ეტაპობრივი დანერგვა კონტეინერების შეძენა ჩამჩიანი დამტვირთველის შესყიდვა ნარჩენების შეგროვების ოპტიმალური მარშუტებისა და ტრანსპორტის მოძრაობის გრაფიკების შემუშავება ნარჩენების შემკრები კონტეინერების სანიტარული ნორმების დაცვა სამრეცხაოს მშენებლობა შესაბამისი ტექნიკის შეძენა კონტეინერების რეცხვის გრაფიკის შემუშავება სპეციალური დანიშნულების ტექნიკის შეძენა დამგველი მანქანის შეძენა სარწყავი მანქანის შეძენა ქალაქ ცაგერის ყველა ქუჩების დაგვა-დასუფთავების მაქსიმალური უზრუნველყოფა მცირე ზომის უნრების შეძენა და დამონტაჟება ქუჩებში სპეციალური ტექნიკის შეძენა სპეციალური ტანსაცმლის შეძენა ქუჩების დაგვის გრაფიკის შემუშავება გრაფიკის შესრულებაზე მონიტორგის განხორციელება სახიფათო ნარჩენების შეგროვების სისტემის შექმნა ელექტრული და ელექტრონული ნარჩენების განცალკევებული შეგროვება შეგროვებული ნარჩენების უტილიზაციის უზრუნველყოფა ნარჩენების მართვის მომსახურებისათვის მოსაკრებლის ამოქმედება მოსაკრებლის ოდენობის განსაზღვრა და საკრებულოს მიერ დადგენილების მიღება. მოსაკრებლის ამოღების ადმინისტრირება მიზანი 2. ნარჩენების სეპარირებული შეგროვების ხელშეწყობა. გადაუდებელ აუცილებლობას წარმოადგენს მუნიციპალიტეტის მთელ ტერიტორიაზე ნარჩენების შეგროვებისა და გატანის უზრუნველსაყოფად კონტეინერული სისტემის ეტაპობრივი დანერგვა თემებისა და სოფლების დაჯგუფების მიხედვით. პირველ ეტაპზე საჭიროა მოხდეს კონტეინერების რაოდენობის გაზრდა იქ, სადაც ეს სისტემა მუშაობს, ასევე იმ თემებში, სადაც დიდი რაოდენობის მოსახლეობაა და შესაბამისად დიდი მოცულობის ნარჩენები წარმოიქმნება.  მუნიციპალიტეტებს ნარჩენების სეპარირების ვალდებულებები ეკისრება 2019 წლიდან. ასევე გასათვალისწინებელია, რომ პროექტის ერთნაირი პრობლემების ერთობლივი გადაჭრა, საყოფაცხოვრებო ნარჩენების მართვის მომსახურეობის გაუმჯობესება, აუცილებელია ნარჩენების სახეობების (პლასტმასი, ქაღალდი, მინა) სეპარირებული შეგროვების უზრუნველყოფა, რისთვისაც გამოყენებული იქნება სპეციალური კონტეინერები, ხოლო მის დახარისხებას მოახდენს მოსახლეობა. ამოცანა ღონისძიებები პლასტმასის ნარჩენების სეპარირებული შეგროვება ცაგერის მუნიციპალიტეტში სპეციალური კონტეინერების შეძენა (მოცულობა 1,1 მ​3) ქაღალდის, მინისა და ლითონის სეპარირებული შეგროვების უზრუნველყოფა ნარჩენების დასაწყობება და რეალიზების ღონისძიებების განხორციელება ნარჩენების კომპოსტირების პროპაგანდა კომპოსტირების შესახებ ბუკლეტებისა და ბროშურების დამზადება მიზანი 3. მოსახლეობის ცნობიერების ამაღლება ნარჩენების მართვის შესახებ. ამოცანა ღონისძიებები ნარჩენების მართვის საკითხებზე საგანმანათლებლო პროგრამების (მოსახლეობის ცნობიერების ამაღლებისათვის და ახალგაზრდობის ინფორმირებულობისთვის) განხორციელება ტრენინგ-სემინარების ორგანიზება სხვადასხვა სამიზნე ჯგუფებისათვის საინფორმაციო კამპანია ნარჩენების მართვის პრობლემებზე საგაზეთო პუბლიკაციების მომზადება პრეს-კონფერენციების ჩატარება ბუკლეტების დამზადება ნარჩენების შეგროვების და გატანის ორგანიზაციის საკიტხებზე ბუკლეტი ნარჩენებით გარემოს დაბინძურებისათვის სანქციების შესახებ  10.4 რეგიონული განვითარება  ნარჩენების მართვის კოდექსი მუნიციპალიტეტებს აძლევს ერთდ მუშაობის საშუალებას, ამ კუთხით მნიშვნელოვანია თუ რა სახის თანამშრომლობა შეიძლება დამყარდეს მეზობელ მუნიციპალიტეტებთან, ამ მიზნით უკვე გადაიდგა ნაბიჯები და შეიქმნა რეგიონული ნაგავსაყრელები, რომლებიც მყარი ნარჩენების მართვის სახელმწიფო კომპანიის პრეროგატივაა, ხოლო ქ.ცაგერში მოეწყო ნაგავსაყრელი, რომელიც მოემსახურება ცაგერისა და ლენტეხის მუნიციპალიტეტებს. მუნიციპალური ნარჩენების მართვის გეგმის შემუშავების პროცესში მუნიციპალიტეტმა უნდა შეისწავლოს სხვა მუნიციპალიტეტებთან რეგიონულ ჭრილში თანამშრომლობის შესაძლებლობები, ამგვარი ინიციატივის მაგალითი შეიძლება იყოს ნარჩენების დამუშავების ინფრასტრუქტურის განვითარება და კომპოსტირება. 10.5 ნარჩენების მართვის სამომავლო საქმიანობის მიმართულებები: ცაგერის მუნიციპალიტეტის ნარჩენების წარმოქმნის დინამიკა: წელი მ/კუბი 2011 2013 2015 2017 2019 2021 2022 1550 1800 2500 3720 4200 6500 9000 სამოქმედო გეგმები მიზანი 1 მუნიციპალური ნარჩენების შეგროვებისა და ტრანსპორტირების ეფექტიანობის ამაღლება ამოცანა 1.1 ნარჩენების შეგროვების ეტაპობრივი უზრუნველყოფა მუნიციპალიტეტის მთელ ტერიტორიაზე ღონისძიებები განხორციელების პერიოდი პასუხისმგებელი ორგანო ხარჯები დაფინანსების წყარო 1.1.1 ნარჩენების შეგროვების კონტეინერული სისტემის განვითარება 2018 ა(ა)იპ „კომუნალური მეურნეობა“ 40 000 მუნიციპალიტეტის ბიუჯეტი სოფელ ქვედა ცაგერის, ჭალისთავის, ზუბის, ორბელის, ლაჯანის,ალპანის ტერიტორიებზე: კონტეინერების შეძენა და განთავსება. 1.1.2 ნარჩენების შეგროვების კონტეინერული სისტემის განვითარება 2019 ა(ა)იპ  52 000 მუნიციპალიტეტის ბიუჯეტი ჩხუტელის, ტვიშის, ლაილაშის, სპათაგორის, ქვ.ცაგერის, გვესო „კომუნალური მუშევარი: კონტეინერების შეძენა და განთავსება მეურნეობა“ 1.1.3 ნარჩენების შეგროვების კონტეინერული სისტემის დანერგვა 2020 ა(ა)იპ  48 000 მუნიციპალიტეტის ბიუჯეტი ლასურიაშის, მახაშის, დეხვირის, აღვის, წიფერჩის, ბარდნალის, „კომუნალური მეურნეობა“ 1.1.4 ნარჩენების შეგროვების კონტეინერული სისტემის დანერგვა 2021 ა(ა)იპ  56 000 მუნიციპალიტეტის ბიუჯეტი სოფლებში: უსახელოს,ღვირიშის, ლუხვანოს, ზარაგულის, ნასპერის, სანორჩის, უცხერის „კომუნალური მეურნეობა“ 1.1.5 ნარჩენების შეგროვების კონტეინერული სისტემის დანერგვა 2022 ა(ა)იპ 56 000 მუნიციპალიტეტის ბიუჯეტი სოფლებში: ჩქუმის, ქულბაქის, ოყურეშის, ნაკურალეშის, ცხუკუშერის „კომუნალური მეურნეობა“ 1.1.6 ნაგავმზიდი ავტომანქანების ოპტიმალური მარშრუტების შემუშავება 2018 ა(ა)იპ „კომუნალური მეურნეობა“ ამოცანა 1.2 ნარჩენების შემკრები კონტეინერების სანიტარული ნორმების დაცვა ღონისძიებები განხორციელების პერიოდი პასუხისმგებელი ორგანო ხარჯები დაფინანსების წყარო 1.2.1 კონტეინერების სამრეცხაოს მშენებლობა 2018 ა(ა)იპ 3500 მუნიციპალიტეტის ბიუჯეტი „კომუნალური მეურნეობა“ 1.2.2 ჩამჩიანი დამტვირთველის შესყიდვა 2019 ა(ა)იპ „კომუნალური  100 000 დონორთა დახმარება მეურნეობა“  1.2.3 კონტეინერების რეცხვის გრაფიკის შემუშავება 2018 ა(ა)იპ„კომუნალური მეურნეობა“ ამოცანა 1.3 სპეციალური დანიშნულების ტექნიკის შეძენა ღონისძიებები განხორციელების პერიოდი პასუხისმგებელი ორგანო ხარჯები დაფინანსების წყარო 1.3.1 დამგველი მანქანის შეძენა 2018 ა(ა)იპ „კომუნალური  120 000 დონორთა მეურნეობა“ დახმარება 1.3.2 სარწყავი მანქანის შეძენა 2019 ა(ა)იპ„კომუნალური  130 000 დონორთა მეურნეობა“ დახმარება 1.3.3 ნაგავმზიდი მაღალი გამავლობის 2019 240000 დონორთა დახმარება ამოცანა 1.4. ქალაქ ქ.ცაგერში ქუჩების დაგვა-დასუფთავების უზრუნველყოფა ღონისძიებები განხორციელების პერიოდი პასუხისმგებელი ორგანო დახმარება დაფინანსების წყარო 1.4.1 მცირე ზომის უნრების შეძენა და დამონტაჟება ქუჩებში 2018 ა(ა)იპ „კომუნალური  5000 ადგილობრივი ბიუჯეტი მეურნეობა“ 1.4.2 სკვერებისა და ბაღებისათვის სათიბელას შესყიდვა 2018 ა(ა)იპ „კომუნალური  500 ადგილობრივი ბიუჯეტი მეურნეობა“ 1.4.3 სპეციალური ტანსაცმლის შეძენა მომსახურე პერსონალისათვის 2018 ა(ა)იპ „კომუნალური 1000 ადგილობრივი ბიუჯეტი მეურნეობა“ 1.4.4 ქუჩების დაგვის გრაფიკის შემუშავება 2018 ა(ა)იპ „კომუნალური ადგილობრივი ბიუჯეტი მეურნეობა“ ამოცანა 1.5. ნარჩენების მართვის მომსახურებისათვის მოსაკრებლის ამოქმედება ღონისძიებები განხორციელების პერიოდი პასუხისმგებელი ორგანო ხარჯები დაფინანსების წყარო 1.5.1 მოსაკრებლის ოდენობის განსაზღვრა და საკრებულოს მიერ 2018-2022 მუნიციპალიტეტი დადგენილების მიღება 1.5.2 მოსახლეობაში მოსაკრებლის ამოღების ორგანიზება 2018-2022 მუნიციპალიტეტი მიზანი 2 ნარჩენების სეპარირებული შეგროვების ხელშეწყობა ამოცანა 2.1 პლასტმასის ნარჩენების სეპარირებული შეგროვება ქ.ცაგერი. სოფელი ქვედა ცაგერი, ორბელი, ლაჯანა, ბარდნალა, წიფერჩი, ჩხუტელი, ალპანა ღონისძიებები განხორციელების პერიოდი პასუხისმგებელი ორგანო ხარჯები დაფინანსების წყარო 2.1.1 სპეციალური კონტეინერების შეძენა (მოცულობა 1,1 მ​3) 2018-2019 მუნიციპალიტეტი  8000 ადგილობრივი ბიუჯეტი ამოცანა 2.4. ნარჩენების კომპოსტირების პროპაგანდა 2.4.1 კომპოსტირების შესახებ ბუკლეტებისა და ბროშურების დამზადება 2018 მუნიციპალიტეტი, დონორთა დახმარებით არასამთავრობო ორგანიზაციები მიზანი 3 მოსახლეობის ცნობიერების ამაღლება ნარჩენების მართვის შესახებ ამოცანა 3.1 ნარჩენების მართვის საკითხებზე საგანმანათლებლო პროგრამების განხორციელება ღონისძიებები განხორციელების პერიოდი პასუხისმგებელი ორგანო ხარჯები დაფინანსების წყარო 3.1.1 ტრენინგ-სემინარების ორგანიზება სხვადასხვა სამიზნე 2018-2022 დონორთა ჯგუფებისათვის მუნიციპალიტეტი, დახმარებით არასამთავრობო ორგანიზაციები 3.2.2 პუბლიკაციების განხორციელება 2018-2022 მუნიციპალიტეტი, 3.2.3 პრეს-კონფერენციების ჩატარება 2018-2022 მუნიციპალიტეტი 3.2.4 ბუკლეტები დამზადება ნარჩენების შეგროვების და გატანის ორგანიზების შესახებ 2019 მუნიციპალიტეტი  500 3.2.5 ბუკლეტის დამზადება ნარჩენებით გარემოს დაბინძურებისათვის სანქციების შესახებ 2019 მუნიციპალიტეტი, არასამთავრობო ორგანიზაციები 500