„შპს სამაუწყებლო კომპანია რუსთავი 2“ და „შპს ტელეკომპანია საქართველო“ საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ

„შპს სამაუწყებლო კომპანია რუსთავი 2“ და „შპს ტელეკომპანია საქართველო“ საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ p.MsoNormal, li.MsoNormal, div.MsoNormal {margin:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:justify; font-size:12.0pt; } h1 { margin:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:justify; text-indent:42.55pt; line-height:115%; font-size:12.0pt; font-style:italic;} h2 { margin:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:justify; text-indent:42.55pt; line-height:115%; font-size:12.0pt; font-style:italic;} h3 { margin-top:0in; margin-right:0in; margin-bottom:0in; margin-left:35.4pt; margin-bottom:.0001pt; text-align:justify; text-indent:42.55pt; line-height:115%; font-size:12.0pt; font-weight:normal; font-style:italic;} p.MsoFootnoteText, li.MsoFootnoteText, div.MsoFootnoteText { margin:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:justify; font-size:10.0pt; } p.MsoCommentText, li.MsoCommentText, div.MsoCommentText { margin:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:justify; font-size:10.0pt; } p.MsoHeader, li.MsoHeader, div.MsoHeader { margin:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:justify; font-size:12.0pt; } p.MsoFooter, li.MsoFooter, div.MsoFooter { margin:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:justify; font-size:12.0pt; } span.MsoFootnoteReference {vertical-align:super;} p.MsoTitle, li.MsoTitle, div.MsoTitle { margin-top:0in; margin-right:4.5pt; margin-bottom:0in; margin-left:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:center; text-indent:.5in; line-height:115%; border:none; padding:0in; font-size:12.0pt; color:black; font-weight:bold;} p.MsoPlainText, li.MsoPlainText, div.MsoPlainText {margin:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:justify; font-size:10.0pt; } p.MsoCommentSubject, li.MsoCommentSubject, div.MsoCommentSubject { margin:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:justify; font-size:10.0pt; font-weight:bold;} p.MsoAcetate, li.MsoAcetate, div.MsoAcetate { margin:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:justify; font-size:9.0pt; } p.MsoNoSpacing, li.MsoNoSpacing, div.MsoNoSpacing {margin:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:justify; font-size:12.0pt; } p.MsoRMPane, li.MsoRMPane, div.MsoRMPane {margin:0in; margin-bottom:.0001pt; font-size:12.0pt; } p.MsoListParagraph, li.MsoListParagraph, div.MsoListParagraph {margin-top:0in; margin-right:0in; margin-bottom:0in; margin-left:.5in; margin-bottom:.0001pt; text-align:justify; border:none; padding:0in; font-size:12.0pt; } span.Heading1Char { font-weight:bold; font-style:italic;} span.Heading2Char { font-weight:bold; font-style:italic;} span.Heading3Char { font-style:italic;} span.TitleChar { color:black; font-weight:bold;} span.CommentTextChar { } span.BalloonTextChar { } p.Body, li.Body, div.Body { margin-top:0in; margin-right:0in; margin-bottom:10.0pt; margin-left:0in; line-height:115%; border:none; padding:0in; font-size:11.0pt; color:black;} span.CommentSubjectChar { font-weight:bold;} span.HeaderChar { } span.FooterChar { } span.FootnoteTextChar { } p.abzacixml, li.abzacixml, div.abzacixml { margin:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:justify; text-indent:14.15pt; font-size:11.0pt; } p.sulcvlilebaxml, li.sulcvlilebaxml, div.sulcvlilebaxml { margin:0in; margin-bottom:.0001pt; text-indent:14.15pt; font-size:11.0pt; font-weight:bold;} p.zogadinacilixml, li.zogadinacilixml, div.zogadinacilixml { margin-top:12.0pt; margin-right:0in; margin-bottom:0in; margin-left:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:center; text-indent:-42.5pt; line-height:12.0pt; page-break-after:avoid; font-size:11.0pt; font-weight:bold;} p.gansakutrebulinacilixml, li.gansakutrebulinacilixml, div.gansakutrebulinacilixml { margin-top:12.0pt; margin-right:0in; margin-bottom:0in; margin-left:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:center; text-indent:-42.5pt; page-break-after:avoid; font-size:11.0pt; font-weight:bold;} p.sataurixml, li.sataurixml, div.sataurixml { margin:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:center; text-indent:14.15pt; font-size:12.0pt; font-weight:bold;} p.tarigixml, li.tarigixml, div.tarigixml { margin-top:12.0pt; margin-right:0in; margin-bottom:12.0pt; margin-left:0in; text-align:center; text-indent:14.2pt; font-size:11.0pt; font-weight:bold;} p.satauri2, li.satauri2, div.satauri2 { margin:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:center; font-size:11.0pt; font-weight:bold;} p.danartixml, li.danartixml, div.danartixml { margin-top:6.0pt; margin-right:0in; margin-bottom:6.0pt; margin-left:0in; text-align:right; text-indent:14.2pt; font-size:10.0pt; font-weight:bold; font-style:italic;} p.khelmoceraxml, li.khelmoceraxml, div.khelmoceraxml { margin-top:6.0pt; margin-right:0in; margin-bottom:6.0pt; margin-left:0in; text-indent:14.15pt; font-size:12.0pt; font-weight:bold;} p.ckhrilixml, li.ckhrilixml, div.ckhrilixml { margin-top:1.0pt; margin-right:0in; margin-bottom:1.0pt; margin-left:0in; font-size:9.0pt; } @page Section1 {size:595.3pt 841.9pt; margin:.75in 61.8pt .75in 55.0pt;} div.Section1 {page:Section1;} ol {margin-bottom:0in;} ul {margin-bottom:0in;} საქართველოს სახელით საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს პლენუმის გადაწყვეტილება №3/7/679 2017 წლის 29 დეკემბერი ქ. ბათუმი პლენუმის შემადგენლობა : ზაზა თავაძე – სხდომის თავმჯდომარე; ირინე იმერლიშვილი – წევრი, მომხსენებელი მოსამართლე; გიორგი კვერენჩხილაძე – წევრი; მანანა კობახიძე – წევრი; მაია კოპალეიშვილი – წევრი; მერაბ ტურავა – წევრი; თეიმურაზ ტუღუში – წევრი; ლალი ფაფიაშვილი – წევრი; თამაზ ცაბუტაშვილი – წევრი. სხდომის მდივანი: დარეჯან ჩალიგავა. საქმის დასახელება: „შპს სამაუწყებლო კომპანია რუსთავი 2“ და „შპს ტელეკომპანია საქართველო“ საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ. დავის საგანი: საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 54-ე და 55-ე მუხლების კონსტიტუციურობა საქართველოს კონსტიტუციის მე-16 მუხლთან და 21-ე მუხლის პირველ და მე-2 პუნქტებთან მიმართებით. საქმის განხილვის მონაწილენი: მოსარჩელე მხარის წარმომადგენელი – დიმიტრი საძაგლიშვილი; მოპასუხე მხარის, საქართველოს პარლამენტის წარმომადგენელი – თამარ მესხია; სპეციალისტი – დავით კერესელიძე. I აღწერილობითი ნაწილი 1. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2015 წლის 30 ოქტომბერს კონსტიტუციური სარჩელით (რეგისტრაციის №679) მიმართა „შპს სამაუწყებლო კომპანია რუსთავი 2-მა“ და „შპს ტელეკომპანია საქართველომ“. კონსტიტუციური სარჩელი, არსებითად განსახილველად მიღების საკითხის გადასაწყვეტად, საკონსტიტუციო სასამართლოს პირველ კოლეგიას გადაეცა 2015 წლის 30 ოქტომბერს. საკონსტიტუციო სასამართლოს პირველი კოლეგიის განმწესრიგებელი სხდომა, ზეპირი მოსმენის გარეშე, გაიმართა 2016 წლის 4 თებერვალს. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლომ 2016 წლის 4 თებერვლის №1/3/679 საოქმო ჩანაწერით არსებითად განსახილველად მიიღო №679 კონსტიტუციური სარჩელი. საკონსტიტუციო სასამართლოს პირველმა კოლეგიამ საქმე არსებითად განიხილა 2016 წლის 24 და 25 თებერვალს. 2. 2016 წლის 7 ივნისს საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს პირველი კოლეგიის წევრმა, მერაბ ტურავამ „საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს შესახებ“ საქართველოს ორგანული კანონის 21​1 მუხლის მე-3 პუნქტის საფუძველზე, მიმართა საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს პლენუმს №679 კონსტიტუციური სარჩელის პლენუმის მიერ არსებითად განხილვის შუამდგომლობით. 3. 2016 წლის 15 ივნისის №3/5-1/679,720,721,740,764 საოქმო ჩანაწერით, საკონსტიტუციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ განსახილველმა საქმემ №679 თავისი შინაარსით შეიძლება წარმოშვას საქართველოს კონსტიტუციის განმარტებისა და გამოყენების იშვიათი და განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი სამართლებრივი პრობლემა და იგი განხილული უნდა იქნეს საკონსტიტუციო სასამართლოს პლენუმის მიერ. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს პლენუმმა კონსტიტუციური სარჩელი №679 არსებითად განიხილა 2016 წლის 16 და 17 ივნისს. 4. №679 კონსტიტუციური სარჩელის შემოტანის საფუძვლად მითითებულია: საქართველოს კონსტიტუციის მე-16 მუხლი, 21-ე მუხლის პირველი პუნქტი, 45-ე მუხლი, 89-ე მუხლის პირველი პუნქტის „ვ“ ქვეპუნქტი, „საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს შესახებ“ საქართველოს ორგანული კანონის მე-19 მუხლის პირველი პუნქტის „ე“ ქვეპუნქტი, 25-ე მუხლის მე-5 პუნქტი და 39-ე მუხლის პირველი პუნქტის „ა“ ქვეპუნქტი. 5. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 54-ე მუხლის თანახმად, ბათილია გარიგება, რომელიც არღვევს კანონით დადგენილ წესსა და აკრძალვებს, ეწინააღმდეგება საჯარო წესრიგს ან ზნეობის ნორმებს, ხოლო ამავე კოდექსის 55-ე მუხლის მიხედვით, ბათილია გარიგება, რომელიც დადებულია ერთი მხარის მიერ მეორეზე გავლენის ბოროტად გამოყენებით, როცა მათი ურთიერთობა დაფუძნებულია განსაკუთრებულ ნდობაზე. 6. საქართველოს კონსტიტუციის მე-16 მუხლი იცავს პიროვნების თავისუფალი განვითარების უფლებას. საქართველოს კონსტიტუციის 21-ე მუხლის პირველი პუნქტი განამტკიცებს საკუთრების უფლებას, ხოლო ამავე მუხლის მე-2 პუნქტი ითვალისწინებს აუცილებელი საზოგადოებრივი საჭიროებისათვის საკუთრების უფლების შეზღუდვას კანონით განსაზღვრულ შემთხვევებში და დადგენილი წესით, იმგვარად, რომ არ დაირღვეს საკუთრების უფლების არსი. 7. მოსარჩელე მხარე სადავოდ აცხადებს სამოქალაქო კოდექსის 54-ე მუხლის სიტყვებს „ეწინააღმდეგება საჯარო წესრიგს ან ზნეობის ნორმებს“. ამასთან, მოსარჩელეები სადავოდ არ ხდიან აღნიშნული ნორმის იმ ნაწილს, რომელიც ბათილად აცხადებს კანონით დადგენილი წესისა და აკრძალვების დარღვევით დადებულ გარიგებებს. მოსარჩელეთა აზრით, ამ უკანასკნელ შემთხვევაში კანონმდებლობა საკმარისად მკაფიო ჩარჩოს უდგენს მოსამართლეს გარიგებათა ბათილობის საკითხის გადასაწყვეტად. 8. მოსარჩელე მხარეს არაკონსტიტუციურად მიაჩნია საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 55-ე მუხლის 2012 წლის 8 მაისამდე მოქმედი რედაქცია (040000000.05.001.016730, ვებგვერდი, 25/05/2012), რომლის თანახმადაც, „გარიგება შეიძლება ბათილად ჩაითვალოს, თუ გარიგებით განსაზღვრულ შესრულებასა და ამ შესრულებისათვის გათვალისწინებულ ანაზღაურებას შორის აშკარა შეუსაბამობაა და გარიგება დაიდო მხოლოდ იმის წყალობით, რომ ხელშეკრულების ერთ-ერთმა მხარემ ბოროტად გამოიყენა თავისი საბაზრო ძალაუფლება ან ისარგებლა ხელშეკრულების მეორე მხარის მძიმე მდგომარეობით ან გამოუცდელობით (გულუბრყვილობით)“. მოსარჩელეთა აზრით, მართალია, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 55-ე მუხლის რედაქცია 2012 წლის 8 მაისს შეიცვალა, თუმცა იგი მაინც შეიძლება ჩაითვალოს მოქმედ ნორმატიულ აქტად. დასახელებული ნორმის ძველი რედაქციისა და საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის მე-6 მუხლის ერთობლივი განმარტებით, შესაძლებელია ამ სადავო ნორმის იმ გარიგებებზე გავრცელება, რომლებიც სადავო ნორმის ძველი რედაქციის მოქმედების პერიოდში დაიდო. აღნიშნულის დასადასტურებლად, მოსარჩელე მხარე უთითებს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს შესაბამის გადაწყვეტილებაზე (საქმე №ას-880-838-2013). ამდენად, მოსარჩელეები მიიჩნევენ, რომ, ვინაიდან გაუქმებულ რედაქციას კვლავ გააჩნია პირებს შორის წარმოშობილ ურთიერთობებზე მოქმედების რესურსი, საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლომ უნდა შეაფასოს მისი კონსტიტუციურობა. 9. მოსარჩელე მხარის განმარტებით, საქართველოს კონსტიტუციის მე-16 მუხლის შინაარსი ქმედების საყოველთაო თავისუფლებას მოიცავს, სადავო ნორმები კი სწორედ ამგვარ თავისუფლებას ეწინააღმდეგება. კერძოდ, ისინი არა მხოლოდ ერთჯერადად ზღუდავენ მოსარჩელეთა ნებას, არამედ პირს ართმევენ შესაძლებლობას, მომავალში განსაზღვრონ ქონების ფასი, განახორციელონ კონკრეტული ქმედებები, მათ შორის მიიღონ ქონებრივი სარგებელი, რაც პირდაპირ არის დაკავშირებული პიროვნების თავისუფალ განვითარებასთან. ამასთან, ქმედების თავისუფლების შეზღუდვა უნდა ხდებოდეს მხოლოდ კანონით მკაფიოდ განსაზღვრულ შემთხვევებში. 10. №679 კონსტიტუციურ სარჩელში აღნიშნულია, რომ სიტყვები „საჯარო წესრიგი“ და „ზნეობის ნორმები“ სუბიექტური შინაარსის მქონე ტერმინებია და მოსამართლეს გაუმართლებლად ფართო დისკრეციას ანიჭებს, ყოველ ინდივიდუალურ შემთხვევაში განსაზღვროს მათი შინაარსი და მისი არსებობისათვის სავალდებულო კრიტერიუმები. მოსარჩელე მხარე მიუთითებს, რომ არსებობს საერთო სასამართლოების მიერ დასახელებულ ტერმინთა, მათ შორის, კონსტიტუციის საწინააღმდეგოდ განმარტების საფრთხე. ამასთან, საქართველოს საერთო სასამართლოთა პრაქტიკიდან არ იკვეთება რაიმე სახის კრიტერიუმები, რომელთა საფუძველზეც იხელმძღვანელებდა სადავო ნორმის შემფარდებელი მოსამართლე. ამდენად, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 54-ე მუხლი არღვევს სამართლებრივი სახელმწიფოს, სამართლებრივი უსაფრთხოებისა და სამართლებრივი განსაზღვრულობის პრინციპებს. გარდა ამისა, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 54-ე მუხლს არ გააჩნია ლეგიტიმური მიზანი და წინააღმდეგობაში მოდის საქართველოს კონსტიტუციით გარანტირებულ საკუთრების უფლებასთან. 11. მოსარჩელეებმა ყურადღება გაამახვილეს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის მე-10 მუხლის მე-2 და მე-3 ნაწილებით დადგენილ მოქმედების თავისუფლების პრინციპზე, რომლის თანახმადაც, კერძო სამართლებრივ ურთიერთობებში დასაშვებია ყველაფერი, რაც კანონით არ არის აკრძალული მესამე პირთა ინტერესების დასაცავად. სადავო ნორმაში ზნეობაზე მითითება არღვევს მოქმედების თავისუფლებისა და კონსტიტუციით გათვალისწინებულ ეკონომიკური თავისუფლების პრინციპებს. ქმედების თავისუფლების ამგვარი შეზღუდვა დასაშვები შეიძლება იყოს კანონით გათვალისწინებულ შემთხვევებში და იგი არ უნდა იყოს მინდობილი მოსამართლის მიერ იმგვარი განუსაზღვრელი ცნებების განმარტებას, როგორიცაა საჯარო წესრიგი და ზნეობის ნორმები. ძირითად უფლებაში ისეთი ჩარევა, რომელიც არ იძლევა ადრესატის მიერ ამგვარი ჩარევის წინასწარ განსაზღვრის შესაძლებლობას, წარმოადგენს ძირითადი უფლების გაუმართლებელ შეზღუდვას. 12. მოსარჩელეთა განმარტებით, ტერმინი „ზნეობა“ ყველას სხვადასხვაგვარად ესმის და არ არსებობს მასთან დაკავშირებული სისტემატიზებული წესები, რაც შესაძლებლობას მისცემდა მხარეებს და სასამართლოს, განესაზღვრათ, რა არის ზნეობასთან შესაბამისი, თუ შეუსაბამო ქმედებები. მოსარჩელე მხარის აზრით, აღნიშნულ ნორმას ბუნდოვანი და განუსაზღვრელი შინაარსი აქვს და იგი არაკონსტიტუციური შინაარსით გამოიყენება პრაქტიკაში. 13. მოსარჩელეთა თქმით, ტერმინი „საჯარო წესრიგი” გამოიყენება მხოლოდ საერთაშორისო კერძო სამართლებრივი ურთიერთობების დასარეგულირებლად, ხოლო მისი მოთავსება საქართველოს სამოქალაქო კოდექსში მის შიდა ურთიერთობებზე გავრცელების შესაძლებლობასაც იძლევა. ქვეყნის შიდა ურთიერთობების შეფასება არა საჯარო წესრიგის, არამედ იმ სამართლებრივ პრინციპებთან მიმართებაში უნდა მოხდეს, რაც გამომდინარეობს საქართველოს კონსტიტუციიდან. შესაბამისად, სამოქალაქო კოდექსის 54-ე მუხლის კეთილსინდისიერი წაკითხვის პირობებშიც კი, იგი არაკონსტიტუციურია. 14. მოსარჩელე მხარის პოზიციით, გარიგების ფასი, როგორც სოციალური კატეგორია, არსებობს ქონებრივი რესურსების გაცვლის მიზნებისათვის. გარიგებების დადებით, მისი მონაწილე მხარეები უშუალოდ აწესრიგებენ მათ შორის არსებულ სამართლებრივ ურთიერთობებს, რაც, პირველ რიგში, ქონების შეძენის, მისი განკარგვის შესაძლებლობას გულისხმობს. გარიგების მხარეებს სრულად უნდა ჰქონდეთ შესაძლებლობა, სახელმწიფოსაგან ყოველგვარი ჩარევის გარეშე განსაზღვრონ გარიგების როგორც ფასი, ისე მისი შინაარსი. სახელმწიფოს მხრიდან ნებისმიერი სახის ჩარევა „სამართლიანი ფასის“ თუ „საბაზრო ფასის“ სტანდარტების შემოღებით, იმგვარად, რომ გარიგების მხარეთა ნების გამოვლენის ნამდვილობა დამოკიდებული ხდება ამ გარეგან ფაქტორებზე, დაუშვებელია და ეწინააღმდეგება საქართველოს კონსტიტუციას. ამასთან, მოსარჩელეებს მიაჩნიათ, რომ სახელმწიფო არ უნდა ერეოდეს კერძო პირთა შორის დადებული გარიგების პირობებში, მაშინ როდესაც მათი შეთანხმება თავისუფალ ნებას ემყარება. 15. მოსარჩელე მხარემ მიუთითა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 55-ე მუხლის არაერთგვაროვან ინტერპრეტაციაზე საერთო სასამართლოთა სისტემაში. მისი განმარტებით, არსებული პრაქტიკის მიხედვით, ყურადღება ეთმობა მხოლოდ ფასის დისპროპორციას და მხედველობაში არ მიიღება აღნიშნული მუხლით დადგენილი მეორე კუმულაციური პირობა, ძალაუფლების ბოროტად გამოყენება და მეორე მხარის გულუბრყვილობით სარგებლობა. ამასთან, მხოლოდ ფასის დისპროპორციის არსებობის შემთხვევაში, სასამართლო ხშირად მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 54-ე მუხლზე და ამგვარ გარიგებას ცნობს საჯარო წესრიგისა და ზნეობის საწინააღმდეგოდ. 16. მოსარჩელე მხარე მიიჩნევს, რომ, თუკი გარიგებით დადგენილი ფასის დისპროპორციულობის გარდა არ დასტურდება რაიმე სხვა გარემოება, არ შეიძლება ამგვარი გარიგების ბათილად ცნობა, რადგან არსებობს პრეზუმფცია, რომ რაც არ დასტურდება, ის არ მომხდარა. შესაბამისად, თუკი ფასი შეუსაბამოა, მაგრამ არ დგინდება ნების გამოვლინებაზე ზემოქმედების რაიმე სხვა ფაქტორი, მაშინ გარიგება ბათილად არ უნდა გამოცხადდეს. ამასთან, მოსამართლეს არ გააჩნია გარიგების პირობების მოდიფიცირების უფლებამოსილება, მას სრულად აცხადებს ბათილად, რის გამოც მოსარჩელე მხარე სადავო ნორმით დადგენილ რეგულირებას საკუთრების უფლების შეზღუდვის არაპროპორციულ ღონისძიებად მიიჩნევს. 17. მოსარჩელე მხარე საკუთარი არგუმენტაციის გასამყარებლად მიუთითებს საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოსა და საერთაშორისო პრაქტიკაზე. 18. მოპასუხე მხარე აღნიშნავს, რომ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 55-ე მუხლის 2012 წლის 8 მაისამდე მოქმედი რედაქცია საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს მიერ არსებითად განსახილველად არ ყოფილა მიღებული. ამასთან, მოპასუხე მხარის თქმით, სამოქალაქო კოდექსის 55-ე მუხლთან დაკავშირებით მოსარჩელე მხარე დავობს იმ ნორმის არაკონსტიტუციურობაზე, რომელიც დღეის მდგომარეობით ძალადაკარგულია. მოპასუხის განცხადებით, საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს არ აქვს უფლებამოსილება, იმსჯელოს ძალადაკარგული ნორმატიული აქტის კონსტიტუციურობაზე. ამასთან, საკონსტიტუციო სასამართლოს გადაწყვეტილებებს არ აქვს უკუძალა და საქართველოს კონსტიტუციის 89-ე მუხლის მე–2 პუნქტიდან გამომდინარე ნორმა, მისი არაკონსტიტუციურად ცნობის შემთხვევაში, ძალადაკარგულად მიიჩნევა გადაწყვეტილების გამოცხადების მომენტიდან. 19. მოპასუხე მხარის განმარტებით, სამართლებრივი წესრიგი, რომელიც გამომდინარეობს ეთიკური პიროვნულობიდან, ემყარება ინდივიდის სამართლებრივი მოქმედების თავისუფლებას და მას მხოლოდ საზოგადოებრივი ინტერესებიდან გამომდინარე უწესებს ჩარჩოებს. ინდივიდი თავისუფალია, იმოქმედოს საკუთარი შეხედულებისამებრ მანამ, სანამ მისი ქმედება არ შეიჭრება სხვა ინდივიდის მოქმედების თავისუფლების ფარგლებში. შესაბამისად, ცალკეული ინდივიდის შეუზღუდავი მოქმედების თავისუფლება მთავრდება იქ, სადაც იწყება სხვა ინდივიდის მოქმედების თავისუფლება. აღნიშნული მოსაზრება გამოხატულია საქართველოს კონსტიტუციის 44-ე მუხლში, რომლის თანახმადაც, ადამიანის უფლებათა და თავისუფლებათა განხორციელებამ არ უნდა დაარღვიოს სხვათა უფლებები და თავისუფლებები. სახელმწიფო ერევა კერძო სამართლებრივ ურთიერთობებში მხოლოდ საზოგადოებრივი ინტერესებიდან გამომდინარე და გვთავაზობს სამართლებრივ მოწესრიგებას შესაძლო ინტერესთა კონფლიქტის, პირთა უფლებების მშვიდობიანი მოწესრიგების მიზნით. მოპასუხე მხარის თქმით, სახელმწიფოს ეკისრება პოზიტიური ვალდებულება, შექმნას პირობები პიროვნების თავისუფლების განვითარებისათვის. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 54-ე მუხლი ახდენს ზნეობის წინააღმდეგ მიმართული ქმედების აკრძალვას და არ ცნობს მის იურიდიულ შედეგებს. 20. მოპასუხე მხარემ ზნეობრივი ნორმები დაუკავშირა კეთილსინდისიერების პრინციპს, რომლის მოლოდინიც აქვთ სამოქალაქო ბრუნვის მონაწილე მხარეებს. გარიგების მხარის ნების ნამდვილობას განაპირობებს სწორედ მოლოდინი, რომ სამოქალაქო ბრუნვის მონაწილეები არა მოტყუებით, თავისი მდგომარეობის ბოროტად გამოყენებით, არამედ ზნეობის, კეთილსინდისიერებისა და ნდობის პრინციპების დაცვით განახორციელებენ თავიანთ უფლებებსა და მოვალეობებს. კანონი და სასამართლო საზოგადოებას დაშორებული იქნებოდა, თუ ზნეობრივ ნორმებს არავითარი მნიშვნელობა არ მიენიჭებოდა. მართალია, სამოქალაქო სამართლის ბევრ ნორმას საფუძვლად ზნეობრივი იმპერატივი უდევს, მაგრამ მხოლოდ ეს არ არის საკმარისი იმისათვის, რომ კონკრეტულ საზოგადოებაში „გაბატონებული“ მორალი რეალური სამართლებრივი ძალის მქონედ მივიჩნიოთ. მოსამართლე საზოგადოების წევრიცაა და კარგად იცნობს საზოგადოების მორალურ ფასეულობებსა და მოთხოვნებს. ამდენად, ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში, მოსამართლის შეფასების საზომი არის ის, თუ როგორ ჩათვლიდა ხალხი ან კონკრეტული სოციალური ჯგუფი გარიგებას საზოგადოებაში არსებული ზნეობის ნორმებიდან გამომდინარე. 21. მოპასუხე მხარემ ასევე მიუთითა სხვა ქვეყნების კანონმდებლობასა და სასამართლო პრაქტიკაზე და აღნიშნა, რომ ზნეობისა და საჯარო წესრიგის საწინააღმდეგო გარიგებათა დამდგენი ნორმების კატეგორიას მიაკუთვნებენ იმ ნორმებს, რომელთა მიზანია სახელმწიფოს ძირეული ინტერესების დაცვა და გამართული ფუნქციონირება, ასევე ოჯახისა და ინდივიდის ინტერესების დაცვა. აღნიშნულ ნორმათა როლი აგრეთვე მნიშვნელოვანია მონოპოლიისა და კონკურენციის სფეროში. ამგვარად, პარლამენტის წარმომადგენლის მითითებით, ამორალური და საჯარო წესრიგის წინააღმდეგ მიმართული გარიგებების ბათილობა მიმართულია ჯანსაღი სამოქალაქო ბრუნვის უზრუნველყოფისაკენ და სამოქალაქო წესრიგის დაცვისაკენ, რის შესახებაც ურთიერთობის მონაწილეებმა წინასწარ იციან. ეს ნორმები არათუ ზღუდავენ საქმიანობის თავისუფლებას და აქედან გამომდინარე, პიროვნული განვითარების უფლებას, არამედ, პირიქით, ხელს უწყობენ ამ უფლების რეალიზაციას და გარიგების მეორე მხარის პიროვნული განვითარების თავისუფლებას. 22. მოპასუხე მხარე არ იზიარებს მოსარჩელეთა პოზიციას სადავო ნორმებთან მიმართებით საერთო სასამართლოთა პრაქტიკის მრავალფეროვნებაზე და აღნიშნავს, რომ სასამართლო სადავო ნორმათა განმარტებას ახდენს სამართლიანობისა და კეთილსინდისიერების, აგრეთვე საყოველთაოდ აღიარებული პრინციპების შესაბამისად. ამასთან, საზოგადოებისათვის მნიშვნელოვანი მორალური ღირებულებების დაცვა, კანონის საფუძველზე, წარმოადგენს საზოგადოებაში არსებული შეხედულებებისა და სამართლის ნორმების ჰარმონიზაციის ნიმუშს. მოპასუხე მიიჩნევს, რომ ზნეობა არ არის ინდივიდუალური და იგი წარმოადგენს საზოგადოებაში კონკრეტულ დროს მოქმედ წესებს, რომლებიც, თავის მხრივ, კანონმდებლობით დეტალურად ვერ იქნება გაწერილი. 23. მოპასუხე მხარის განმარტებით, გარიგების დადებისას ზნეობრივი ნორმების დაცვის ვალდებულების დაწესებით, კანონმდებლის მიერ გამოხატული პოზიცია არის მკაფიო, გარკვეული და არ იძლევა თვითნებობისა და ნორმის ბოროტად, არამიზნობრივად გამოყენების შესაძლებლობას. როდესაც გარიგების საფუძველზე მესაკუთრე კანონმდებლობით გათვალისწინებული ამა თუ იმ ფორმით გადასცემს ქონებას სხვა პირს, ის ყოველთვის არის იმ რისკის მატარებელი, რომ მის მიერ შერჩეული კონტრაჰენტი შესაძლოა აღმოჩნდეს არაკეთილსინდისიერი. სამართალი, მათ შორის ზნეობრივ ნორმებზე დაყრდნობით, უნდა იძლეოდეს არაკეთილსინდისიერი კონტრაჰენტისაგან თავის დაცვის საშუალებას. 24. მოპასუხის განმარტებით, ტერმინი „ზნეობა” აუცილებლად არ შემოიფარგლება კონსტიტუციური უფლებების დაცვით. შესაბამისად, გარიგება შესაძლოა ამორალურად ჩაითვალოს, მაგრამ იგი არ ეწინააღმდეგებოდეს კონსტიტუციურ პრინციპებს. კანონმდებლის ნებას ეწინააღმდეგება საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 54-ე და 55-ე მუხლების საფუძველზე გარიგების ბათილად ცნობა მხოლოდ ფასის დისპროპორციულობის გამო. გარიგებით გათვალისწინებული ფასის დისპროპორციულობა, სადავო ნორმების მიხედვით, არ არის ნორმის მოქმედების დამოუკიდებელი პირობა, არამედ ასევე საჭიროებს სხვა კუმულაციური პირობების არსებობასაც. კერძოდ, ფასის დისპროპორციულობასთან ერთად აუცილებელია, ხელშეკრულების მხარემ ბოროტად გამოიყენოს თავისი საბაზრო ძალაუფლება ან ისარგებლოს მეორე მხარის მძიმე მდგომარეობით ან გამოუცდელობით. 25. მოპასუხე მხარის განმარტებით, ზნეობის ნორმების მსგავსი განუსაზღვრელი სამართლებრივი ტერმინები უცხო არ არის როგორც კერძო, ასევე საჯარო სამართლისათვის და, კანონმდებლის მხრიდან, მის გამოყენებას ობიექტური საფუძვლები გააჩნია. პარლამენტის წარმომადგენელი, დამატებით, ყურადღებას ამახვილებს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის მე-4 მუხლზე, რომელიც მართლმსაჯულების განხორციელების ვალდებულებას აღიარებს იმ შემთხვევაშიც, როდესაც სამართლის ნორმა არ არსებობს ან მოსამართლეს იგი უსამართლოდ ან არაზნეობრივად მიაჩნია. ამასთან, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის მე-5 მუხლის მე-2 ნაწილი ითვალისწინებს სამართლის ანალოგიით გამოყენებას, როდესაც ურთიერთობა წესრიგდება სამართლის ზოგადი პრინციპების, სამართლიანობის, კეთილსინდისიერებისა და ზნეობის მოთხოვნების შესაბამისად. ამგვარად, ზნეობის ნორმების არსებობა თავისთავად არ ნიშნავს მათ უპირატესობას სამართლის სხვა ნორმებზე. ზნეობის ნორმები ავსებენ სამართლის ნორმებს, უმნიშვნელოვანეს როლს ასრულებენ მათი განმარტებისას და კანონმდებლობასთან წინააღმდეგობის შემთხვევაში ისინი არ გამოიყენება. მოპასუხე მხარე დამატებით აღნიშნავს, რომ ზნეობისა და მორალის ნორმები შესაძლებელია პირდაპირ არ გამომდინარეობდეს კონსტიტუციიდან, თუმცა ისინი არც ერთ შემთხვევაში არ მოდის წინააღმდეგობაში ამ უკანასკნელთან. 26. საქმის არსებითად განხილვის სხდომაზე მოწვეულმა სპეციალისტმა დავით კერესელიძემ ყურადღება გაამახვილა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის მე-10 მუხლის მე-2 და მე-3 ნაწილებზე და აღნიშნა, რომ საჯარო სამართლებრივი ურთიერთობისაგან განსხვავებით, ქმედების თავისუფლება კერძო სამართლის უმნიშვნელოვანესი ღირებულებაა. კერძოდ, „სამოქალაქო ურთიერთობის მონაწილეებს შეუძლიათ განახორციელონ კანონით აუკრძალავი, მათ შორის კანონით პირდაპირ გაუთვალისწინებელი ნებისმიერი მოქმედება“. 27. სპეციალისტის თქმით, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 54-ე მუხლი წარმოადგენს ზოგად ნორმას, რომელიც ბათილად აცხადებს გარიგებებს, რომლებიც ეწინააღმდეგება კანონით დადგენილ წესსა და აკრძალვებს, საჯარო წესრიგსა და ზნეობის ნორმებს. აღნიშნული ნორმა ნაკლებად არის დამოუკიდებელი შინაარსის მატარებელი, ამდენად, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 54-ე მუხლი უნდა ჩაითვალოს სამოქალაქო სამართლის დამაკავშირებელ ნორმად ადმინისტრაციულ და სისხლის სამართლის კანონმდებლობასთან და იქ არსებულ ცალკეულ აკრძალვებთან. 28. დავით კერესელიძემ ასევე განმარტა ტერმინი „საჯარო წესრიგის“ მნიშვნელობა და მიუთითა, რომ საჯარო წესრიგი წარმოადგენს არა სამოქალაქო სამართლის ცნებას, არამედ საერთაშორისო კერძო სამართალში დამკვიდრებულ ტერმინს და გამოიყენება იმ შემთხვევებში, როდესაც სხვა ქვეყნის სამართალწარმოების შედეგად მიღებულ შედეგს კონკრეტული სახელმწიფოს შიდა მართლწესრიგი არ ცნობს და მიიჩნევს მას კონსტიტუციით დაცული ღირებულებებისა და საჯარო წესრიგის საწინააღმდეგოდ. შესაბამისად, გაურკვეველია, თუ რა ლეგიტიმური მიზანი ჰქონდა კანონმდებელს, აღნიშნული ტერმინის სადავო ნორმაში მოხსენიებისას. 29. ტერმინ „ზნეობის ნორმებთან“ დაკავშირებით ექსპერტმა აღნიშნა, რომ სადავო ნორმის ხსენებული ჩანაწერი წარმოადგენს თარგმანს გერმანიის სამოქალაქო კოდექსიდან და გულისხმობს არა ზნეობას, ამ ტერმინის პირდაპირი გაგებით, არამედ სახელმწიფოში არსებულ მართლწესრიგს. შესაბამისად, თუკი მართლწინააღმდეგობა განმარტებული იქნება უფრო ფართოდ, ვიდრე კანონთან წინააღმდეგობა, მაშინ იგი მოიცავს ყველა იმ პრინციპსა და ღირებულებას, რომელიც პოზიტიური კანონმდებლობით ექსპლიციტურად გაწერილი არ არის, თუმცა მომდინარეობს კონსტიტუციური ღირებულებებიდან. ამგვარად, სპეციალისტის აზრით, საჯარო წესრიგისა და ზნეობის ნორმები სხვა არაფერია, თუ არა კონსტიტუციურ ღირებულებათა სისტემა, რომელიც, უპირველეს ყოვლისა, ეფუძნება ადამიანის ღირსებას. 30. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 55-ე მუხლის სადავო რედაქციასთან დაკავშირებით, დავით კერესელიძემ ასევე მიუთითა საერთაშორისო პრაქტიკაზე და აღნიშნა, რომ კერძო სამართალში არსებული თანამედროვე ტენდენციები შესრულებასა და საპასუხო შესრულებას შორის შეუსაბამობას, უფრო კონკრეტულად კი, შეუსაბამო ფასს საერთოდ არ მიიჩნევს გარიგების ნამდვილობისათვის პრობლემურ ფაქტორად. შესაბამისად, სადავო ნორმაში არსებული პირობა ფასის შეუსაბამობის თაობაზე არ უნდა ჩაითვალოს გამართლებულად. რაც შეეხება სადავო ნორმით დადგენილ გარიგების ბათილობისათვის აუცილებელ მეორე კუმულაციურ პირობას, ძალაუფლების ბოროტად გამოყენებას და მეორე მხარის გულუბრყვილობით სარგებლობას, სპეციალისტის მოსაზრებით, აღნიშნული თავსდება მოტყუებითა და იძულებით დადებულ გარიგებათა სამართლებრივ განმარტებებში და, შესაბამისად ქმნის გარიგებათა საცილოობის და არა ბათილობის საფუძველს. 31. დავით კერესელიძემ დამატებით ყურადღება გაამახვილა გარიგებიდან გამომდინარე მოთხოვნათა ხანდაზმულობის ვადებზე, სამართლებრივ შედეგებსა და მტკიცების ტვირთზე. სამოქალაქო კოდექსში არსებული ზოგადი წესის თანახმად, გარიგების მონაწილეებმა ერთმანეთს უნდა დაუბრუნონ ყველაფერი, რაც მათ ბათილი გარიგებით მიიღეს. სადავო ნორმებით განსაზღვრულ შემთხვევებში, სამართლებრივი შედეგები შესაძლებელია განისაზღვროს უსაფუძვლო გამდიდრების მომწესრიგებელი ნორმების, ან სანივთო სამართლის საფუძველზე. ამასთან, მტკიცების ტვირთთან დაკავშირებით, სპეციალისტმა აღნიშნა, რომ სამოქალაქო სამართალწარმოებაში დამკვიდრებული მხარეთა შეჯიბრებითობის პრინციპისა და მტკიცების ტვირთის განაწილების ზოგადი წესის თანახმად, მტკიცების ტვირთი თანაბრად უნდა გავრცელდეს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 54-ე და 55-ე მუხლებზე. II სამოტივაციო ნაწილი 1. განსახილველ საქმეზე დავის საგანს წარმოადგენს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 54-ე და 55-ე მუხლების კონსტიტუციურობა საქართველოს კონსტიტუციის მე-16 მუხლთან, 21-ე მუხლის პირველ და მე-2 პუნქტებთან მიმართებით. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლო დასახელებული ნორმების კონსტიტუციურობის საკითხზე ცალ-ცალკე იმსჯელებს. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 54-ე მუხლის კონსტიტუციურობა საქართველოს კონსტიტუციის მე-16 მუხლთან მიმართებით 2. საქართველოს კონსტიტუციის მე-16 მუხლით გარანტირებულია პიროვნების თავისუფალი განვითარების უფლება. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს განმარტებით, პიროვნების თავისუფალი განვითარების უფლება „პირველ რიგში, გულისხმობს ადამიანის პიროვნული თვითგამორკვევისა და ავტონომიურობის უფლებას. სწორედ პიროვნულობა განსაზღვრავს ადამიანის არსს, მიუთითებს მის ინდივიდუალურ და სხვებისგან განმასხვავებელ მახასიათებლებზე“ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2014 წლის 4 თებერვლის №2/1/536 გადაწყვეტილება საქმეზე „საქართველოს მოქალაქეები – ლევან ასათიანი, ირაკლი ვაჭარაძე, ლევან ბერიანიძე, ბექა ბუჩაშვილი და გოჩა გაბოძე საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის მინისტრის წინააღმდეგ“, II-54). პიროვნების თავისუფალი განვითარების უფლება, თავისი არსით, წარმოადგენს ადამიანის უფლებათა და თავისუფლებათა განხორციელების ფუნდამენტურ გარანტიას, რომელიც იცავს ადამიანის მიერ საკუთარი ცხოვრების საკუთარივე შეხედულებისამებრ წარმართვის თავისუფლებას. 3. საკონსტიტუციო სასამართლოს პრაქტიკის თანახმად, საქართველოს კონსტიტუციის მე-16 მუხლით „დაცულია პირის უფლება, აკონტროლოს საკუთარი თავის წარმოჩენა საზოგადოების თვალში და პიროვნული განვითარებისა და რეალიზაციისათვის აუცილებელი მოქმედებების განხორციელების თავისუფლება. პიროვნების ავტონომიურობის, მისი თავისუფალი და სრულყოფილი განვითარებისათვის განსაკუთრებული მნიშვნელობა ენიჭება როგორც გარე სამყაროსთან ურთიერთობის დამოუკიდებლად განსაზღვრის თავისუფლებას, ასევე ინდივიდის ფიზიკურ და სოციალურ იდენტობას...“ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2014 წლის 8 ოქტომბრის №2/4/532,533 გადაწყვეტილება საქმეზე „საქართველოს მოქალაქეები – ირაკლი ქემოკლიძე და დავით ხარაძე საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-3). 4. პიროვნების თავისუფალი განვითარება უზოგადესი უფლებაა. მისი შეუფერხებელი რეალიზება გულისხმობს მრავალი სხვადასხვა სახის გარანტიისა და უფლებრივი კომპონენტის ერთობლივ მოქმედებას. პიროვნების თავისუფალი განვითარების დაცვის მნიშვნელოვან გარანტიებს შეიცავს საქართველოს კონსტიტუციის მე-2 თავით აღიარებული სხვადასხვა უფლებებიც, რომლებიც განამტკიცებს პიროვნების თავისუფალი განვითარების ცალკეულ გამოვლინებებთან დაკავშირებულ კონსტიტუციურსამართლებრივ სტანდარტებს. მაგალითად, შესაბამისი კონსტიტუციური დებულებებით არის დაცული რწმენის თავისუფლება, გამოხატვის თავისუფლება, საკუთრების უფლება, ფიზიკური გადაადგილების თავისუფლება, განათლების უფლება და ა.შ. დასახელებულ ფუნდამენტურ უფლებათა უზრუნველყოფის გარეშე ინდივიდის ავტონომიური განვითარების, თვითრეალიზაციის არსი დაიკარგებოდა და საქართველოს კონსტიტუციის მე-16 მუხლი მხოლოდ დეკლარაციულ ჩანაწერს დაემსგავსებოდა. 5. ამავდროულად, პიროვნების თავისუფალი განვითარებისათვის აუცილებელი თითოეული უფლებრივი კომპონენტი არ არის დაცული საქართველოს კონსტიტუციის მე-16 მუხლით. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს პრაქტიკის თანახმად, „საქართველოს კონსტიტუციის სულისკვეთება მოითხოვს, რომ თითოეული უფლების დაცული სფერო შესაბამის კონსტიტუციურ დებულებებში იქნეს ამოკითხული. კონსტიტუციის განმარტების პროცესში საკონსტიტუციო სასამართლომ უნდა უზრუნველყოს კონსტიტუციით დადგენილი წესრიგის დაცვა, კონსტიტუციის დებულებების გააზრება მათი მიზნებისა და ღირებულებების შესაბამისად“ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2016 წლის 14 აპრილის №3/2/588 გადაწყვეტილება საქმეზე „საქართველოს მოქალაქეები – სალომე ქინქლაძე, ნინო კვეტენაძე, ნინო ოდიშარია, დაჩი ჯანელიძე, თამარ ხითარიშვილი და სალომე სებისკვერაძე საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-12). ამასთანავე, „ბუნებრივია, ერთი და იგივე სამართლებრივი ურთიერთობა შესაძლოა კონსტიტუციის სხვადასხვა მუხლით დაცულ სფეროში მოექცეს, ისევე, როგორც კონსტიტუციის სხვადასხვა მუხლებით დაცული სფეროები გარკვეულწილად ფარავდეს (მოიცავდეს) ერთმანეთს. თუმცა კონსტიტუციის განსხვავებული ნორმებით დაცული უფლებების ფარგლების ხელოვნური გაფართოება, უფლებებს შორის კონსტიტუციით გავლებული ზღვრის წაშლა, ვერც უფლების დაცვას მოემსახურება და ვერც კონსტიტუციით დადგენილ წესრიგს უზრუნველყოფს“ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2013 წლის 20 დეკემბრის №1/7/561,568 საოქმო ჩანაწერი საქმეზე „საქართველოს მოქალაქე იური ვაზაგაშვილი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-11). 6. ამგვარად, „იმ შემთხვევაში, როდესაც რომელიმე ერთი უფლების ცალკეული უფლებრივი კომპონენტისთვის კონსტიტუციით გათვალისწინებულია სპეციალური რეგულაცია, უფლებაში ჩარევის განსხვავებული შინაარსი და ფარგლები, ეჭვგარეშეა, რომ ასეთ დროს ამ უფლებაში ჩარევის კონსტიტუციურობა შესაძლებელია და უნდა შეფასდეს მხოლოდ მის მარეგულირებელ სპეციალურ ნორმასთან მიმართებით, წინააღმდეგ შემთხვევაში, შეუძლებელი იქნება კონსტიტუციურობის საკითხის სწორად გადაწყვეტა“ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2008 წლის 19 დეკემბრის №1/7/454 განჩინება საქმეზე „საქართველოს მოქალაქე ლევან სირბილაძე საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-4). 7. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს განმარტებით, საქართველოს კონსტიტუციის მე-16 მუხლის „მიზანია, დაუცველი არ დარჩეს ცხოვრების ის სფეროები, რომლებიც პიროვნებასთან დაკავშირებული კონკრეტული უფლებებით არ არიან მოცული. კონსტიტუციის მე-16 მუხლი ქმნის კონსტიტუციური დაცვის გარანტიას ურთიერთობებისთვის, რომლებიც არ თავსდება კონსტიტუციის სხვა ნორმებში, თუმცა შეადგენს პიროვნების თავისუფალი განვითარების აუცილებელ კომპონენტს“ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2014 წლის 4 თებერვლის №2/1/536 გადაწყვეტილება საქმეზე „საქართველოს მოქალაქეები – ლევან ასათიანი, ირაკლი ვაჭარაძე, ლევან ბერიანიძე, ბექა ბუჩაშვილი და გოჩა გაბოძე საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის მინისტრის წინააღმდეგ“, II-55). აქედან გამომდინარე, საქართველოს კონსტიტუციის მე-16 მუხლი იცავს ადამიანის პიროვნული განვითარებისათვის მნიშვნელოვან ისეთ უფლებრივ კომპონენტებს, რომლებიც არ თავსდება კონსტიტუციის სხვა მუხლებით დაცულ სფეროში. იმ შემთხვევაში, თუ დადგინდება, რომ პიროვნების თავისუფალი განვითარების ესა თუ ის უფლებრივი კომპონენტი დაცულია სპეციალური კონსტიტუციური დებულებით, საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლომ სადავო ნორმის კონსტიტუციურობის საკითხი უნდა შეაფასოს არა საქართველოს კონსტიტუციის მე-16 მუხლთან, არამედ – იმ კონსტიტუციურ დებულებასთან მიმართებით, რომელიც მოცემული უფლებრივი კომპონენტის კონსტიტუციურსამართლებრივ სტანდარტებს ადგენს. 8. განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელე მხარე ითხოვს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 54-ე მუხლის არაკონსტიტუციურად ცნობას. აღნიშნული სადავო ნორმა აწესრიგებს „მართლსაწინააღმდეგო და ამორალურ“ გარიგებებთან დაკავშირებულ საკითხებს და ადგენს, რომ ბათილია გარიგება, „რომელიც არღვევს კანონით დადგენილ წესსა და აკრძალვებს, ეწინააღმდეგება საჯარო წესრიგს ან ზნეობის ნორმებს“. მისთვის პრობლემურია გარიგების ბათილად ცნობა „საჯარო წესრიგთან“ და „ზნეობის ნორმებთან“ წინააღმდეგობის საფუძვლით. 9. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 50-ე მუხლის თანახმად, „გარიგება არის ცალმხრივი, ორმხრივი ან მრავალმხრივი ნების გამოვლენა, რომელიც მიმართულია სამართლებრივი ურთიერთობის წარმოშობის, შეცვლის ან შეწყვეტისაკენ“. გარიგება უმნიშვნელოვანესი სამოქალაქოსამართლებრივი ინსტიტუტია, რომელიც ვრცელდება სამართლებრივი ურთიერთობების საკმაოდ ფართო წრეზე. გარიგების მეშვეობით, სამოქალაქო სამართლის სუბიექტებს აქვთ შესაძლებლობა, მონაწილეობა მიიღონ სამართლებრივ ურთიერთობებში. გარიგების მეშვეობით ხდება არაერთი კატეგორიის კერძოსამართლებრივი ურთიერთობის წარმოშობა, შეცვლა და შეწყვეტა. 10. ამგვარად, მოსარჩელის მიერ სადავოდ გამხდარი საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 54-ე მუხლი ვრცელდება ურთიერთობათა ფართო სპექტრზე. აღნიშნული ნორმის რეგულირების სფეროს ზუსტად იდენტიფიცირება და ყველა იმ ურთიერთობის გამოყოფა, რომელზეც ის ვრცელდება, საკმაოდ რთულ ამოცანას წარმოადგენს. ამავდროულად, განსახილველ საქმეზე მოსარჩელე მხარის მიერ სადავო ნორმის საქართველოს კონსტიტუციის მე-16 მუხლთან არაკონსტიტუციურობის სამტკიცებლად წარმოდგენილი არგუმენტაცია იმ სფეროს იდენტიფიცირების შესაძლებლობას იძლევა, რომელსაც შეეხება სასარჩელო მოთხოვნა. 11. მოსარჩელეთა წარმომადგენელმა დიმიტრი საძაგლიშვილმა არსებითი განხილვის სხდომაზე მიუთითა: „მიგვაჩნია, რომ გარიგების მხარეებს ... შესაძლებლობა უნდა ჰქონდეთ, უშუალოდ განსაზღვრონ გარიგების ფასი, შინაარსი და მათ მიერ გარიგების შესასრულებლად აუცილებელი შესრულების ოდენობა სახელმწიფოსგან ჩარევის გარეშე“. ამავე წარმომადგენლის განმარტებით, „იმ შემთხვევაში თუკი კერძო სამართლის სუბიექტებს არ ექნებათ საშუალება, თავისუფლად განსაზღვრონ აღნიშნული ფასი, ცხადია, მათ განვითარებაზე, გარდა იმისა, რომ დაირღვა მათი საკუთრების უფლება, მათ განვითარებაზე საუბარი არის თითქმის შეუძლებელი“, „თუკი მე მეზღუდება ნება არა მხოლოდ ერთჯერადად, კონკრეტული გარიგების დადებისას, არამედ მე თუ ვიცი, რომ ვერ განვსაზღვრავ ქონების ფასს, ეს ნიშნავს იმას, რომ მე მომავალშიც განვითრების საშუალება მერთმევა“. 12. მოსარჩელე მხარის წარმომადგენლის არგუმენტაციიდან გამომდინარეობს, რომ სადავო ნორმის, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 54-ე მუხლის საქართველოს კონსტიტუციის მე-16 მუხლთან მიმართებით არაკონსტიტუციურად ცნობის ნაწილში სასარჩელო მოთხოვნა უკავშირდება ქონებასთან დაკავშირებულ გარიგებებს და ამ გარიგების ფასის თავისუფლად განსაზღვრის შესაძლებლობას. ამგვარად, საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლომ უნდა შეაფასოს, ქონებრივი უფლებების გადაცემასთან დაკავშირებული გარიგებების დადების და ქონებრივი უფლებების ფასის თავისუფლად განსაზღვრის შესაძლებლობა დაცულია საქართველოს კონსტიტუციის მე-16 მუხლით გარანტირებული პიროვნების თავისუფალი განვითარების უფლებით, თუ ამ უფლების ისეთი კომპონენტით, რომელიც სხვა კონსტიტუციური დებულებით არის განმტკიცებული. 13. საქართველოს კონსტიტუცია საგანგებოდ იცავს პიროვნების თავისუფალი განვითარების ისეთ კომპონენტს, როგორიც არის საკუთრებისა და მემკვიდრეობის უფლება. კერძოდ, საქართველოს კონსტიტუციის 21-ე მუხლის პირველი პუნქტის თანახმად, „საკუთრება და მემკვიდრეობის უფლება აღიარებული და ხელშეუვალია. დაუშვებელია საკუთრების, მისი შეძენის, გასხვისების ან მემკვიდრეობით მიღების საყოველთაო უფლების გაუქმება“. აღნიშნული კონსტიტუციური დებულებით აღიარებულია საკუთრების ინსტიტუტის, როგორც დემოკრატიული საზოგადოების ერთ-ერთ საფუძვლად არსებული ღირებულების კონსტიტუციური მნიშვნელობა, რომელიც ინდივიდის პიროვნული თავისუფლებისა და ინდივიდუალური თვითრეალიზების ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს კომპონენტს წარმოადგენს. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს განმარტებით, „საკუთრების უფლება ადამიანის არა მარტო არსებობის ელემენტარული საფუძველია, არამედ უზრუნველყოფს მის თავისუფლებას, მისი უნარისა და შესაძლებლობების ადეკვატურ რეალიზაციას, ცხოვრების საკუთარი პასუხისმგებლობით წარმართვას. ყოველივე ეს კანონზომიერად განაპირობებს ინდივიდის კერძო ინიციატივებს ეკონომიკურ სფეროში, რაც ხელს უწყობს ეკონომიკური ურთიერთობების, თავისუფალი მეწარმეობის, საბაზრო ეკონომიკის განვითარებას, ნორმალურ, სტაბილურ სამოქალაქო ბრუნვას“ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2007 წლის 2 ივლისის №1/2/384 გადაწყვეტილება საქმეზე „საქართველოს მოქალაქეები – დავით ჯიმშელეიშვილი, ტარიელ გვეტაძე და ნელი დალალიშვილი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-5). 14. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს დადგენილი პრაქტიკის თანახმად, „იმისათვის, რომ პირმა შეძლოს საკუთრების უფლებით პრაქტიკული სარგებლობა, არ არის საკმარისი მისთვის აბსტრაქტული საკუთრებითი გარანტიის მინიჭება. მან ასევე უნდა ისარგებლოს იმგვარი სამოქალაქო, კერძოსამართლებრივი წესრიგით, რომელიც შესაძლებელს გახდის საკუთრების უფლებით შეუფერხებელ სარგებლობას და, შესაბამისად, სამოქალაქო ბრუნვის განვითარებას. საკუთრების კონსტიტუციურ-სამართლებრივი გარანტია მოიცავს ისეთი საკანონმდებლო ბაზის შექმნის ვალდებულებას, რომელიც უზრუნველყოფს საკუთრებითი უფლების პრაქტიკულ რეალიზებას და შესაძლებელს გახდის საკუთრების შეძენის გზით ქონების დაგროვებას“ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2012 წლის 26 ივნისის №3/1/512 გადაწყვეტილება საქმეზე „დანიის მოქალაქე ჰეიკე ქრონქვისტი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-33). 15. საქართველოს კონსტიტუციის 21-ე მუხლით განმტკიცებული საკუთრების უფლება გულისხმობს პირის შესაძლებლობას, საკუთარი სურვილის შესაბამისად, თავისუფალი ნების საფუძველზე განკარგოს და შეიძინოს ქონებრივი უფლებები. ქონებრივი უფლებების განკარგვისა და შეძენის ყველაზე ფართოდ გავრცელებული საშუალებაა ხელშეკრულება. ხელშეკრულების დადების თავისუფლება წარმოადგენს სამოქალაქო ბრუნვის საფუძველს. სახელშეკრულებო თავისუფლებით დაცულია პირის შესაძლებლობა, გადაწყვიტოს, დადოს თუ არა ხელშეკრულება ამა თუ იმ ქონებრივ უფლებასთან დაკავშირებით, აირჩიოს ხელშეკრულების მხარე და განსაზღვროს ხელშეკრულების პირობები. საქართველოს კონსტიტუციის 21-ე მუხლიდან გამომდინარე, სახელმწიფო ვალდებულია, გაუმართლებლად არ შეზღუდოს თავისუფალი ნების საფუძველზე შეთანხმების დადების უფლება და შექმნას ამგვარი შეთანხმებების აღსრულების სათანადო გარანტიები. 16. ხელშეკრულებები, მათი მოქმედების ფარგლების მიხედვით, განსხვავდებიან ერთმანეთისგან და ფარავენ სამართლებრივი ურთიერთობების საკმაოდ ფართო სპექტრს. უნდა აღინიშნოს, რომ შეუძლებელია სახელშეკრულებო თავისუფლების სფეროს ამომწურავი განსაზღვრა. განსახილველ საქმეზე საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლო არ დგას სახელშეკრულებო ურთიერთობებთან დაკავშირებული კონსტიტუციურსამართლებრივი სტანდარტების ამომწურავი განმარტების საჭიროების წინაშე. ცალკეულ სახელშეკრულებო ურთიერთობებთან დაკავშირებული კონსტიტუციური სტანდარტები შესაძლოა ასევე მოცემული იყოს საქართველოს კონსტიტუციის იმ დებულებებში, რომლებიც განამტკიცებენ, მაგალითად, შრომის თავისუფლებას, ქორწინების თავისუფლებას და ა.შ. საქართველოს კონსტიტუციის 21-ე მუხლით განმტკიცებულია ქონებრივი უფლებებისა და ვალდებულებების შეძენა-განკარგვასთან დაკავშირებული ხელშეკრულებების თავისუფლად დადების უფლება. 17. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, ხელშეკრულების თავისუფლების უფლების ის ასპექტი, რომელზეც მოსარჩელე მხარე აპელირებს, დაცულია საქართველოს კონსტიტუციის 21-ე მუხლით. შესაბამისად, სადავო ნორმის კონსტიტუციურობა ამ მიმართულებით შეფასდება საქართველოს კონსტიტუციის 21-ე მუხლით აღიარებულ საკუთრების უფლებასთან მიმართებით. მოსარჩელე მხარის მიერ იდენტიფიცირებული სადავო რეგულირება არ წარმოადგენს ჩარევას საქართველოს კონსტიტუციის მე-16 მუხლით აღიარებულ პიროვნების თავისუფალი განვითარების უფლებაში. ამგვარად, №679 კონსტიტუციური სარჩელი არ უნდა დაკმაყოფილდეს სასარჩელო მოთხოვნის იმ ნაწილში, რომელიც შეეხება საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 54-ე მუხლის კონსტიტუციურობას საქართველოს კონსტიტუციის მე-16 მუხლთან მიმართებით. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 54-ე მუხლის კონსტიტუციურობა საქართველოს კონსტიტუციის 21-ე მუხლის პირველ და მე-2 პუნქტებთან მიმართებით 18. საქართველოს კონსტიტუციის 21-ე მუხლი განამტკიცებს საკუთრების, მისი შეძენის, გასხვისების და მემკვიდრეობით მიღების საყოველთაო უფლებას. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს განმარტებით, „საკუთრების უფლება ბუნებითი უფლებაა, რომლის გარეშე შეუძლებელია დემოკრატიული საზოგადოების არსებობა“ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2012 წლის 26 ივნისის №3/1/512 გადაწყვეტილება საქმეზე „დანიის მოქალაქე ჰეიკე ქრონქვისტი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-32). კონსტიტუციის ხსენებული დებულება, ერთი მხრივ, წარმოადგენს კერძო საკუთრების ინსტიტუტის კონსტიტუციურსამართლებრივ გარანტიას, ხოლო, მეორე მხრივ, განამტკიცებს ძირითად უფლებას. საკონსტიტუციო სასამართლოს არაერთხელ განუმარტავს, რომ „საკუთრების უფლება ადამიანის არა მარტო არსებობის ელემენტარული საფუძველია, არამედ უზრუნველყოფს მის თავისუფლებას, მისი უნარისა და შესაძლებლობების ადეკვატურ რეალიზაციას, ცხოვრების საკუთარი პასუხისმგებლობით წარმართვას. ყოველივე ეს კანონზომიერად განაპირობებს ინდივიდის კერძო ინიციატივებს ეკონომიკურ სფეროში, რაც ხელს უწყობს ეკონომიკური ურთიერთობების, თავისუფალი მეწარმეობის, საბაზრო ეკონომიკის განვითარებას, ნორმალურ, სტაბილურ სამოქალაქო ბრუნვას“ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2007 წლის 2 ივლისის №1/2/384 გადაწყვეტილება საქმეზე „საქართველოს მოქალაქეები – დავით ჯიმშელეიშვილი, ტარიელ გვეტაძე და ნელი დალალაშვილი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-5). 19. ამავე დროს, საკუთრების უფლება წარმოადგენს თანამედროვე დემოკრატიული საზოგადოების განვითარების საყრდენს, რომელსაც ეფუძნება ეკონომიკური თავისუფლება და სტაბილური სამოქალაქო ბრუნვა. საკონსტიტუციო სასამართლოს განმარტებით, „იმისათვის, რომ პირმა შეძლოს საკუთრების უფლებით პრაქტიკული სარგებლობა, არ არის საკმარისი მისთვის აბსტრაქტული საკუთრებითი გარანტიის მინიჭება. მან ასევე უნდა ისარგებლოს იმგვარი სამოქალაქო, კერძოსამართლებრივი წესრიგით, რომელიც შესაძლებელს გახდის საკუთრების უფლებით შეუფერხებელ სარგებლობას და, შესაბამისად, სამოქალაქო ბრუნვის განვითარებას. საკუთრების კონსტიტუციურ-სამართლებრივი გარანტია მოიცავს ისეთი საკანონმდებლო ბაზის შექმნის ვალდებულებას, რომელიც უზრუნველყოფს საკუთრებითი უფლების პრაქტიკულ რეალიზებას და შესაძლებელს გახდის საკუთრების შეძენის გზით ქონების დაგროვებას“ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2012 წლის 26 ივნისის №3/1/512 გადაწყვეტილება საქმეზე „დანიის მოქალაქე ჰეიკე ქრონქვისტი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-33). 20. განსახილველ შემთხვევაში, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 54-ე მუხლი განსაზღვრავს გარიგების ბათილობის წინაპირობებს. როგორც აღინიშნა, სასარჩელო მოთხოვნა უკავშირდება იმგვარი გარიგებების ბათილობას, რომელიც შეეხება ქონებრივი უფლებების შეძენასა და გასხვისებას. სადავო ნორმების საფუძველზე, ქონებრივი უფლებების შეძენისა და გასხვისების სამართლებრივი რეჟიმის დადგენით, სახელმწიფო განსაზღვრავს კერძო სამართლებრივ წესრიგს, რომლის ფარგლებშიც ხდება საკუთრებით სარგებლობა. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს განმარტებით, საკუთრების უფლების „„შეზღუდვა“ უნდა იქნეს გაგებული პოზიტიური შინაარსით. თუ „შეზღუდვას“ ამ სიტყვის პირდაპირი მნიშვნელობით განვმარტავთ, მაშინ კონსტიტუციის 21-ე მუხლის მე-2 პუნქტი მხოლოდ საკუთრების უფლებაში ნეგატიური ჩარევისაგან დამცავ და სახელმწიფოს შემზღუდველ ნორმად იქცევა. ამ შემთხვევაში ძალიან მნიშვნელოვანია, სწორად იქნეს გაგებული 21-ე მუხლის მე-2 პუნქტის მიზანმიმართულება“. საქართველოს კონსტიტუციის 21-ე მუხლის მე-2 პუნქტის საფუძველზე, სახელმწიფო უფლებამოსილია, „საკუთრების სოციალური ბუნებიდან გამომდინარე დაადგინოს საკუთრების შინაარსი და ფარგლები. „შეზღუდვა“ უნდა გავიგოთ როგორც საკანონმდებლო ჩარჩოების დადგენა სახელმწიფოს მიერ. სხვა შემთხვევაში 21-ე მუხლის მე-2 პუნქტის რეგულირების სფეროდან გავიდოდა ურთიერთობების მთელი კომპლექსი, რომელთა მიმართაც ვერ მოხდება „შეზღუდვის“ მისადაგება მისი პირდაპირი მნიშვნელობით. საქართველოს კონსტიტუციის 21-ე მუხლის მე-2 პუნქტის შემთხვევაში საკუთრების ჩამორთმევისაგან განსხვავებით, სახელმწიფო ადგენს სამართლებრივ რეჟიმს, მაგრამ არ არის აუცილებელი, რომ პირდაპირ ან ირიბად მონაწილეობა მიიღოს კონკრეტულ ურთიერთობაში“ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2007 წლის 18 მაისის №2/1-370,382,390,402,405 გადაწყვეტილება საქმეზე „საქართველოს მოქალაქეები – ზაურ ელაშვილი, სულიკო მაშია, რუსუდან გოგია და სხვები და საქართველოს სახალხო დამცველი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-11). 21. აღნიშნულიდან გამომდინარე, კერძოსამართლებრივი წესრიგის შექმნით სახელმწიფო, ერთი მხრივ, კონსტიტუციის 21-ე მუხლიდან მომდინარე ვალდებულებას ასრულებს, განსაზღვრავს საკუთრების უფლების შინაარსსა და ფარგლებს. ამავე დროს, სადავო ნორმებით საკუთრებითი წესრიგი დადგენილია იმგვარად, რომ გარკვეული წინაპირობების არსებობისას, ქონებრივი უფლებების შეძენასთან/გასხვისებასთან დაკავშირებული გარიგებები ხდება ბათილი, ე.ი. არ ხორციელდება ქონებრივი უფლების შეძენა და განკარგვა. ამგვარად, სადავო ნორმა ზღუდავს საკუთრების უფლებას და მისი კონსტიტუციურობა უნდა შეფასდეს შესაბამისი კონსტიტუციურსამართლებრივი სტანდარტებით (იხ. Mutatis Muta ndis საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2017 წლის 17 ოქტომბრის №3/4/550 გადაწყვეტილება საქმეზე „საქართველოს მოქალაქე ნოდარ დვალი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-15). 22. სადავო ნორმის კონსტიტუციურობის შეფასებისას, ასევე გასათვალისწინებელია საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს პრაქტიკა, რომლის თანახმადაც, კერძო სამართალში არსებული საკუთრების უფლების შეზღუდვის შეფასების კონსტიტუციური სტანდარტები განსხვავდება საჯაროსამართლებრივი შეზღუდვის სტანდარტებისაგან. საკონსტიტუციო სასამართლოს პრაქტიკის თანახმად, საქართველოს კონსტიტუციის 21-ე მუხლის მე-2 პუნქტის ფარგლებში „„აუცილებელი საზოგადოებრივი საჭიროების“ შინაარსი უფრო ფართოდ უნდა იქნეს გაგებული, საკუთრების სოციალური ბუნებიდან გამომდინარე. თუ არ მოხდება 21-ე მუხლის მე-2 პუნქტით დადგენილი „აუცილებელი საზოგადოებრივი საჭიროების“ შედარებით ფართო და თავისუფალი ინტერპრეტაცია, მაშინ კერძოსამართლებრივი ურთიერთობების მარეგულირებელი სამართლებრივი ნორმები მიიღებენ სიხისტის ისეთ მაღალ ხარისხს, რაც აქვს საჯაროსამართლებრივი ურთიერთობების მარეგულირებელ ნორმებს. ამ სფეროში კანონმდებელი გაცილებით უფრო თავისუფალია, ვიდრე საჯაროსამართლებრივი ურთიერთობების რეგულირების სფეროში. თუმცა, ეს არ ნიშნავს კანონმდებლის სრულ თავისუფლებას და ამოვარდნას კონსტიტუციურ-სამართლებრივი ჩარჩოებიდან. კანონმდებლის მიერ გამოხატული პოზიცია უნდა იყოს დაბალანსებული, მკაფიო, გარკვეული და არ უნდა იძლეოდეს თვითნებობისა და ნორმის ბოროტად, არამიზნობრივად გამოყენების შესაძლებლობას“ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2007 წლის 18 მაისის №2/1-370,382,390,402,405 გადაწყვეტილება საქმეზე „საქართველოს მოქალაქეები – ზაურ ელაშვილი, სულიკო მაშია, რუსუდან გოგია და სხვები და საქართველოს სახალხო დამცველი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-15). საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს განმარტებით, „კერძოსამართლებრივი კანონმდებლობის სიხისტის თავიდან ასაცილებლად და გონივრული ბალანსის დასადგენად აუცილებელია, კანონმდებელს მიეცეს უფრო მაღალი შეფასების ზღვარი, ვიდრე ეს საჯაროსამართლებრივი ურთიერთობების ფარგლებში დადგენილი საკუთრების უფლების შეზღუდვისას ხდება“ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2017 წლის 17 ოქტომბრის №3/4/550 გადაწყვეტილება საქმეზე „საქართველოს მოქალაქე ნოდარ დვალი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-15). ამდენად, სადავო ნორმის კონსტიტუციურობის შემოწმებისას, სასამართლომ უნდა გაითვალისწინოს სახელშეკრულებო სამართლის მომწესრიგებელი ნორმების სპეციფიკა და ის აუცილებელი მოქნილობის ხარისხი, რომელიც მათ ბუნებრივად მოეთხოვებათ. 23. მოსარჩელე მხარე სადავო ნორმის კონსტიტუციურობას ეჭვქვეშ აყენებს რამდენიმე თვალსაზრისით. იგი მიუთითებს, რომ მსგავსი ხასიათის ზოგადი ნორმების გამოყენება ეწინააღმდეგება სამართლებრივი უსაფრთხოებისა და განსაზღვრულობის პრინციპს. მოსარჩელე მხარის აზრით, ტერმინები „საჯარო წესრიგი“ და „ზნეობა“ იმდენად ბუნდოვანია, რომ მათ საფუძველზე საკითხის მოწესრიგება ფაქტობრივად განუსაზღვრელ დისკრეციას ანიჭებს მოსამართლეს ნორმის განმარტებისა და დავის გადაწყვეტის პროცესში. ამდენად, მოსარჩელე მხარე მიიჩნევს, რომ საკუთრების უფლების შინაარსის და ფარგლების მოწესრიგება არ უნდა ხდებოდეს მსგავსი ზოგადი ხასიათის ნორმების საფუძველზე. 24. მოსარჩელე მხარე ასევე პრობლემურად მიიჩნევს თავად ტერმინების „საჯარო წესრიგის“ და „ზნეობის“ შინაარსს. მისი პოზიციით, ზნეობა არის სუბიექტური კატეგორია. მოსამართლის პირად შეხედულებებზე არის დამოკიდებული, თუ რას მიიჩნევს ზნეობის საწინააღმდეგოდ. საჯარო წესრიგთან დაკავშირებით მოსარჩელე მხარე მიუთითებს, რომ ხსენებული ტერმინი მხოლოდ საერთაშორისო კერძო სამართალში გამოიყენება და მის საფუძველზე გარიგების ბათილობის შემთხვევების განსაზღვრა დაუშვებელია. 25. ამავე დროს, მოსარჩელე მხარე მიუთითებს, რომ ასევე არაკონსტიტუციურია სადავო ნორმების ის ნორმატიული შინაარსი, რომელიც ადგენს გარიგების ბათილობას მარტოოდენ გარიგების ფასის დისპროპორციის გამო. იგი აღნიშნავს, რომ, თუკი მოსამართლე გარიგების ფასს ჩათვლის არაპროპორციულად, მას შეუძლია ამ გარემოების გამო ზნეობის ნორმები დარღვეულად, ხოლო გარიგება ბათილად მიიჩნიოს, რაც დაუშვებელია. 26. აღნიშნულიდან გამომდინარე, აშკარაა, რომ მოსარჩელე მხარე სადავო ნორმების არაკონსტიტუციურად ცნობას რამდენიმე ერთმანეთისგან არსებითად განსხვავებული საფუძვლით ითხოვს. ამიტომ სასამართლო ცალ-ცალკე შეაფასებს თითოეული ამ მოთხოვნის საფუძვლიანობას. ა. სადავო ნორმის განსაზღვრულობა/ზოგადი ნორმების გამოყენება სახელშეკრულებო სამართალში 27. როგორც უკვე აღინიშნა, მოსარჩელეთა მითითებით, სადავო ნორმა ეწინააღმდეგება სამართლებრივი უსაფრთხოებისა და განსაზღვრულობის პრინციპს. საკონსტიტუციო სასამართლო არ ამოწმებს სადავო ნორმების უშუალოდ კონსტიტუციის პრინციპებთან შესაბამისობას. თუმცა „კონკრეტული დავების გადაწყვეტისას საკონსტიტუციო სასამართლო ვალდებულია, როგორც კონსტიტუციის შესაბამისი დებულება, ისე სადავო ნორმა გააანალიზოს და შეაფასოს კონსტიტუციის ძირითადი პრინციპების კონტექსტში, რათა ეს ნორმები, განმარტების შედეგად, არ დასცილდნენ მთლიანად კონსტიტუციაში გათვალისწინებულ ღირებულებათა წესრიგს. მხოლოდ ასე მიიღწევა კონსტიტუციის ნორმის სრული განმარტება, რაც, თავის მხრივ, ხელს უწყობს კონკრეტული სადავო ნორმის კონსტიტუციურობის სწორ შეფასებას“ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2007 წლის 26 დეკემბრის №1/3/407 გადაწყვეტილება საქმეზე „საქართველოს ახალგაზრდა იურისტთა ასოციაცია და საქართველოს მოქალაქე – ეკატერინე ლომთათიძე საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ”, II-1). 28. საკონსტიტუციო სასამართლოს დამკვიდრებული პრაქტიკის მიხედვით, „საკონსტიტუციო სასამართლო, სადავო ნორმების კონსტიტუციურობის შემოწმებისას, არ არის შეზღუდული მხოლოდ კონსტიტუციის კონკრეტული ნორმებით. მართალია, კონსტიტუციური პრინციპები არ აყალიბებს ძირითად უფლებებს, მაგრამ გასაჩივრებული ნორმატიული აქტი ასევე ექვემდებარება გადამოწმებას კონსტიტუციის ფუძემდებლურ პრინციპებთან მიმართებით, კონსტიტუციის ცალკეულ ნორმებთან კავშირში და ამ თვალსაზრისით, მსჯელობა უნდა წარიმართოს ერთიან კონტექსტში. საკონსტიტუციო სასამართლომ უნდა დაადგინოს, რამდენად თავსდება გასაჩივრებული აქტი იმ კონსტიტუციურ-სამართლებრივ წესრიგში, რომელსაც კონსტიტუცია ადგენს” (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2007 წლის 26 ოქტომბრის №2/2-389 გადაწყვეტილება საქმეზე „საქართველოს მოქალაქე მაია ნათაძე და სხვები საქართველოს პარლამენტისა და საქართველოს პრეზიდენტის წინააღმდეგ“, II-3). 29. აღნიშნულიდან გამომდინარე, კონსტიტუციის 21-ე მუხლის პირველ და მე-2 პუნქტებთან მიმართებით, სადავო ნორმის კონსტიტუციურობის შეფასებისას საკონსტიტუციო სასამართლო ვალდებულია, შეამოწმოს, რამდენად ეწინააღმდეგება ის კონსტიტუციის პრინციპებს. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს პრაქტიკის თანახმად, სამართლებრივი უსაფრთხოების პრინციპი სამართლებრივი სახელმწიფოს პრინციპის განუყოფელი ნაწილია. თავის მხრივ, სამართლებრივი უსაფრთხოების ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ელემენტია სამართლებრივი განსაზღვრულობის პრინციპი. კანონი უნდა პასუხობდეს სამართლებრივი უსაფრთხოებისა და, შესაბამისად, განსაზღვრულობის პრინციპის მოთხოვნებს. საკონსტიტუციო სასამართლოს განმარტებით, განსაზღვრულობის ერთ-ერთი მთავარი დანიშნულებაა, რომ კანონის ადრესატმა შეძლოს მისი სწორი აღქმა და შესაბამისი სამართლებრივი შედეგების განჭვრეტა. „აუცილებელია ნორმის შინაარსობრივი სიზუსტე, არაორაზროვნება. ნორმა უნდა იყოს საკმარისად განსაზღვრული არა მხოლოდ შინაარსის, არამედ რეგულირების საგნის, მიზნისა და მასშტაბების მიხედვით, რათა ადრესატმა მოახდინოს კანონის სწორი აღქმა და თავისი ქცევის განხორციელება მის შესაბამისად, განჭვრიტოს ქცევის შედეგები“ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2008 წლის 30 ოქტომბრის №2/3/406,408 გადაწყვეტილება საქმეზე „საქართველოს სახალხო დამცველი და საქართველოს ახალგაზრდა იურისტთა ასოციაცია საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-36). ამავდროულად, განსაზღვრულობის პრინციპი მოითხოვს იმგვარი საკანონმდებლო სისტემის შექმნას, რომელიც პირს იცავს სამართალშემფარდებლის თვითნებობისაგან. ბუნდოვანი და გაუგებარი კანონმდებლობა ქმნის ნოყიერ ნიადაგს თვითნებობისათვის, შესაბამისად, კანონმდებელმა მაქსიმალურად მკაფიო, განსაზღვრული ნორმატიული რეგულირებით უნდა შეამციროს თვითნებობის რისკები სამართალშეფარდების პროცესში. 30. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს განმარტებით, „განსაზღვრულობის მასშტაბი ზოგად დადგენას არ ექვემდებარება, არამედ დამოკიდებულია კონკრეტული შემთხვევის თავისებურებაზე. საკანონმდებლო რეგულირებისას, რა თქმა უნდა, იმთავითვე ვერ იქნება აცილებული ყველა გაურკვევლობა და ეჭვი, მაგრამ აუცილებელია, რომ კანონმდებელმა, სულ ცოტა, ძირითადი იდეა, თავისი საკანონმდებლო ნება და მიზანი, სრულიად გარკვევით ჩამოაყალიბოს“ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2008 წლის 30 ოქტომბრის №2/3/406,408 გადაწყვეტილება საქმეზე „საქართველოს სახალხო დამცველი და საქართველოს ახალგაზრდა იურისტთა ასოციაცია საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-37). კონკრეტული შემთხვევის თავისებურების ანალიზისას მნიშვნელოვანია, მხედველობაში იქნეს მიღებული იმ ურთიერთობის სპეციფიკა, რომელსაც არეგულირებს შესაფასებელი ნორმატიული აქტი. შესაძლებელია, ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში განსხვავებული იყოს კანონის განსაზღვრულობის მოთხოვნები, იმის მიხედვით, თუ რა ტიპის ურთიერთობას აწესრიგებს ეს კანონი. 31. აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკონსტიტუციო სასამართლოს პრაქტიკაში არის შემთხვევები, როდესაც სასამართლომ სადავო ნორმა არაკონსტიტუციურად ცნო, ვინაიდან მისი რამდენიმე შესაძლო ინტერპრეტაციიდან ერთ-ერთი კონსტიტუციის საწინააღმდეგო იყო (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2007 წლის 26 დეკემბრის №1/3/407 გადაწყვეტილება საქმეზე „ საქართველოს ახალგაზრდა იურისტთა ასოციაცია და საქართველოს მოქალაქე – ეკატერინე ლომთათიძე საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ”, II-30). ამდენად, ხსენებული პრაქტიკის ფარგლებში, ბუნდოვანების გამო, სადავო ნორმის არაკონსტიტუციურობას განაპირობებდა არა ცალკე აღებული ნორმის განუსაზღვრელი შინაარსი, არამედ ის ფაქტი, რომ მისი რომელიმე კეთილსინდისიერი ინტერპრეტაცია კონსტიტუციის საწინააღმდეგო შედეგებს აყენებდა. 32. ასევე აღსანიშნავია, რომ 2007 წლის 26 დეკემბრის №1/3/407 გადაწყვეტილების მიღების შემდეგ, საკონსტიტუციო სასამართლოს პრაქტიკა მნიშვნელოვნად განვითარდა. მოქმედი მიდგომის ფარგლებში, იმ შემთხვევაში, თუ სადავო ნორმაში რამდენიმე წესი, ინტერპრეტაცია იკითხება, რომელთაგან ერთ-ერთი არაკონსტიტუციურია, სასამართლო სადავო ნორმას მთლიანად არაკონსტიტუციურად აღარ ცნობს, არამედ აფასებს და საჭიროების შემთხვევაში ძალადაკარგულად ცნობს კონკრეტულ ნორმატიულ შინაარსს. ამდენად, 2007 წლის 26 დეკემბრის №1/3/407 გადაწყვეტილებით დადგენილი სტანდარტის მოქმედ პრაქტიკაზე მორგების შემთხვევაში, სასამართლომ უნდა შეაფასოს იმ ნორმატიული შინაარსის კონსტიტუციურობა, რომელიც მოსარჩელე მხარისათვის არის პრობლემატური. 33. საკონსტიტუციო სასამართლოს მიდგომა განსხვავებულია პასუხისმგებლობის დამდგენი ნორმების განჭვრეტადობასთან მიმართებით. საქართველოს კონსტიტუციის 42-ე მუხლის მე-5 პუნქტის საფუძველზე, ცალკე აღებული სადავო ნორმის ბუნდოვანება შეიძლება იყოს მისი არაკონსტიტუციურად ცნობის საფუძველი. საკონსტიტუციო სასამართლოს განმარტებით, „ქმედების დასჯადად გამოცხადების შესახებ გადაწყვეტილების მიღება კანონმდებლის ექსკლუზიურ უფლებამოსილებას წარმოადგენს. შესაბამისად, მან ეს უფლებამოსილება ისე უნდა გამოიყენოს, რომ საშუალება არ მიეცეს სამართალშემფარდებელს, სამოსამართლეო პრაქტიკის საფუძველზე, თავად შექმნას სისხლისსამართლებრივად დასჯადი ქმედების შემადგენლობა“ („საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2013 წლის 14 მაისის №2/2/516,542 გადაწყვეტილება საქმეზე „საქართველოს მოქალაქეები – ალექსანდრე ბარამიძე, ლაშა ტუღუში, ვახტანგ ხმალაძე და ვახტანგ მაისაია საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ", II-37). თუმცა, პასუხისმგებლობის დამდგენ ნორმებთან დაკავშირებული განჭვრეტადობის სტანდარტი მოცემულ შემთხვევაში არარელევანტურია, ვინაიდან, ერთი მხრივ, სადავოდ არ არის გამხდარი პასუხისმგებლობის დამდგენი ნორმის კონსტიტუციურობა, ხოლო, მეორე მხრივ, სადავო ნორმის კონსტიტუციურობის შემოწმება არ არის მოთხოვნილი საქართველოს კონსტიტუციის 42-ე მუხლის მე-5 პუნქტთან მიმართებით. 34. ყოველივე ზემოთქმულიდან გამომდინარე, აშკარაა, რომ განსაზღვრულობის მოთხოვნები ყველა სადავო ნორმასთან მიმართებით ერთნაირი ვერ იქნება. სასამართლო პრაქტიკაში, საჯარო სამართლებრივ რეგულირებებთან მიმართებით, სასამართლომ დაადგინა, რომ მათი რომელიმე ინტერპრეტაცია, რომელიმე ნორმატიული შინაარსი არ უნდა იყოს კონსტიტუციის საწინააღმდეგო. განსაზღვრულობის მოთხოვნები კიდევ უფრო მკაცრია პასუხისმგებლობის დამდგენ ნორმებთან მიმართებით. ამავე დროს, საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს პრაქტიკით არ არის დადგენილი ნორმის ბუნდოვანების გამო არაკონსტიტუციურად ცნობის სხვა საფუძველი. 35. მოცემულ შემთხვევაში, სადავოდ გამხდარი ნორმა არ არის პასუხისმგებლობის დამდგენი, თუმცა მოსარჩელე მხარე მაინც მიიჩნევს, რომ მისი ბუნდოვანებაზე მითითება, თავისთავად, საკმარისია სადავო ნორმის არაკონსტიტუციურად ცნობისთვის. ამდენად, მის მიერ სადავო ნორმის არაკონსტიტუციურად ცნობა მოთხოვნილია ისეთი საფუძვლით, ნორმის განსაზღვრულობის ისეთ სტანდარტზე დაყრდნობით, რომელიც სასამართლოს პრაქტიკაში ჯერ არ გამოუყენებია. აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკონსტიტუციო სასამართლომ უნდა შეაფასოს, სადავო ნორმის მოწესრიგებული ურთიერთობის სპეციფიკიდან გამომდინარე, რამდენად არსებობს განსაზღვრულობის განსხვავებული სტანდარტით შეფასების საჭიროება და მის კონსტიტუციურობაზე მსჯელობისას სასამართლომ უნდა გადაუხვიოს თუ არა უკვე დადგენილ შეფასების კრიტერიუმებს. 36. განსახილველ საქმეში სადავოდ არის გამხდარი სამოქალაქო კოდექსის ნორმა, რომელიც აწესრიგებს სამოქალაქო ურთიერთობებს, კერძოდ, განსაზღვრავს გარიგების ბათილობის საფუძველს. ამავე დროს აშკარაა, რომ მოსარჩელე მხარის მოთხოვნა არ არის მიმართული სადავო ნორმის ცალმხრივ გარიგებებთან მიმართებით არაკონსტიტუციურად ცნობისკენ. შესაბამისად, დავის გადასაწყვეტად მნიშვნელოვანია, დადგინდეს, როგორია განსაზღვრულობის მოთხოვნები ხელშეკრულების ბათილობის საფუძვლების მომწესრიგებელ ნორმებთან მიმართებით. 37. როგორც აღინიშნა, განსაზღვრულობის პრინციპი, ერთი მხრივ, იცავს პირს ბუნდოვანი კანონმდებლობისაგან, რათა მას შესაძლებლობა ჰქონდეს, წინასწარ განჭვრიტოს საკუთარი ქმედებების სამართლებრივი შედეგები. მეორე მხრივ, განსაზღვრულობის პრინციპის მოთხოვნა უკავშირდება პირის უფლებას, რომ დაცული იყოს ბუნდოვანი კანონმდებლობის თვითნებური გამოყენება. 38. წინასწარ განჭვრეტის მოთხოვნა განსაკუთრებით აქტუალურია პასუხისმგებლობის დამდგენ ნორმებთან მიმართებით. განსახილველ შემთხვევაში უნდა დადგინდეს, რამდენად მკაცრია აღნიშნული მოთხოვნა სახელშეკრულებო სამართლის ნორმებთან მიმართებით და გამორიცხავს თუ არა იგი კანონმდებლობის უფლებამოსილებას, რომ ზოგადი ნორმებით მოაწესრიგოს გარკვეული საკითხები. 39. სადავო ნორმა, ისევე როგორც ზოგადად სახელშეკრულებო სამართალის ნორმები, შეეხება ურთიერთობებს, რომელთა წარმოშობაც დაკავშირებულია პირთა ნებაზე, მათ შორის ამა თუ იმ საკითხზე შეთანხმების მიღწევაზე. სახელშეკრულებო სამართლის მიზანია, განსაზღვროს ის სამართლებრივი შედეგები, რომლებიც პირთა შორის შეთანხმებას მოჰყვება და შექმნას საფუძველი, რომ შეთანხმებას სახელმწიფო ცნობს როგორც მხარეთა ვალდებულების წარმოშობის წყაროს და საჭიროების შემთხვევაში იძულებით აღასრულებს მას. ამდენად, ხელშეკრულების ბათილობის საფუძვლების განსაზღვრა არსობრივად ნიშნავს, რომ ამა თუ იმ შემთხვევაში, სახელმწიფო არ ცნობს ხელშეკრულებას, როგორც სამართლებრივი მოთხოვნის წარმომშობ ინსტრუმენტს და, შესაბამისად, უარს ამბობს მის იძულებით აღსრულებაზე. 40. ამა თუ იმ საფუძვლით ხელშეკრულების ბათილად მიჩნევა არ გულისხმობს ქმედების სამართალდარღვევად განსაზღვრას ან რაიმე ფორმით პასუხისმგებლობის დაკისრებას. უფრო მეტიც, ხელშეკრულების ბათილობა არ ზღუდავს პირის თავისუფალი მოქმედების ფარგლებს. ხელშეკრულების ბათილობის საფუძვლების განსაზღვრით სახელმწიფო ნეგატიურად არ ერევა ორი პირის კერძო ავტონომიაში, მათ მიერ სამოქალაქო ურთიერთობების ნების შესაბამისად წარმართვაში, არამედ იგი უარს ამბობს მისი პოზიტიური ვალდებულებების (ხელშეკრულების ცნობისა და აღსრულების) შესრულებაზე. როგორც წესი, ხელშეკრულების ნამდვილობის/ბათილობის საკითხი აქტუალური ხდება მაშინ, როდესაც რომელიმე მხარე უარს ამბობს ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების ნებაყოფლობით შესრულებაზე. შესაბამისად, სახელშეკრულებო სამართლის ნორმები წარმოადგენს სახელმწიფოს მიერ ერთი პირის მოთხოვნის საფუძველზე მეორის მიმართ იძულების გამოყენების მექანიზმს. ამდენად ხელშეკრულების ბათილობის საფუძვლების განსაზღვრა, არსობრივად, მნიშვნელოვნად განსხვავდება სახელმწიფოს მიერ პირის ნების ავტონომიის, მისი მოქმედების თავისუფლების შეზღუდვისაგან. 41. ამავე დროს, როგორც წესი, ხელშეკრულება იდება ორმხრივი სარგებლის მიღების მიზნით. ხელშეკრულების საფუძველზე, სარგებელს იღებს ორივე მხარე, შესაბამისად, ისინი დაინტერესებული არიან დადებული შეთანხმების შესრულებით. ხელშეკრულების გაბათილება კი იწვევს იმ პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენას, რომელიც მის დადებამდე არსებობდა, ანუ მხარეების მიერ მიღებული, როგორც წესი თანასწორი, შესრულების დაბრუნებას. ამდენად, თავისი არსით, ხელშეკრულების ბათილობა მიზნად არ ისახავს პირის მიმართ პასუხისმგებლობის დაკისრებას, მისთვის ზიანის მიყენებას იმავე ქმედების სამომავლო პრევენციის ან სხვა მიზნებით. ამდენად, ხელშეკრულების ბათილობის მომწესრიგებელი ნორმები, თავისი არსით, არ არის შედარებადი სამართლებრივი პასუხისმგებლობის დამდგენ ნორმებთან. 42. სადავო ნორმით განსაზღვრული ხელშეკრულების ბათილობის საფუძველი, როგორც უფლებაში ჩარევის ფორმითა და ინტენსივობით, ასევე ჩარევის სამართლებრივი შედეგებით, მნიშვნელოვნად განსხვავდება პირის თავისუფალი მოქმედების ფარგლების შემზღუდველი საჯაროსამართლებრივი ნორმებისაგან. მის საფუძველზე სახელმწიფო არ აწესებს რაიმე ტიპის აკრძალვას, რომლის დარღვევასაც სანქცია მოჰყვება. ამის საპირისპიროდ, ხელშეკრულების ბათილობის დამდგენი ნორმები განსაზღვრავს შემთხვევებს, რომლის ფარგლებშიც სახელმწიფო უარს ამბობს კერძო პირებს შორის არსებულ ურთიერთობებში ჩარევაზე და ერთი პირის იძულებაზე, მეორის სასარგებლოდ განახორციელოს გარკვეული ქმედება. 43. ერთმნიშვნელოვანია, რომ პირის მოლოდინი, რომლის თანახმადაც სახელმწიფო იძულებით აღასრულებს მის ამა თუ იმ სამოქალაქოსამართლებრივ მოთხოვნას, ვერ იქნება ისეთი მყარი, როგორც სამართლისადმი მისი ნდობა, რომ მას არ დაეკისრება პასუხისმგებლობა კანონით აკრძალული ქმედების ჩადენის გარეშე. ამდენად, აშკარაა, რომ ხელშეკრულების ბათილობის მომწესრიგებელი ნორმებისადმი წაყენებული განსაზღვრულობის სტანდარტები, შედარებადიც კი არ არის პასუხისმგებლობის დამდგენი ნორმების განჭვრეტადობის სტანდარტთან. 44. ზემოთ ხსენებულის მიუხედავად, რა თქმა უნდა, ზოგადად, არსებობს იმის კონსტიტუციური ინტერესი, რომ სამართლის სხვა დარგების მსგავსად, სახელშეკრულებო სამართალს კანონმდებელი აწესრიგებდეს შეძლებისდაგვარად ნათლად და დეტალურად. ამავე დროს, მხედველობაში უნდა იქნეს მიღებული თავად რეგულირებული სამართლებრივი ურთიერთობის სპეციფიკა. ერთი მხრივ, ცხადია, რომ კანონმდებელმა მაქსიმალურად სრულყოფილად უნდა მოაწესრიგოს სახელშეკრულებო ურთიერთობები. ამავე დროს, საკონსტიტუციო სასამართლომ პრაქტიკაში არაერთხელ მიუთითა სამოქალაქო სამართლის ნორმების მოქნილობის მნიშვნელობაზე და ამ დარგში ხისტი კანონმდებლობის დადგენიდან მომდინარე საფრთხეებზე. 45. როგორც უკვე აღინიშნა, სახელშეკრულებო სამართლით რეგულირებული ურთიერთობის ფარგლების განსაზღვრა სრულად არის დამოკიდებული კერძო პირების ქმედებებზე. სახელშეკრულებო სამართალი შეიძლება ფარავდეს ურთიერთობათა აბსოლუტურად განუსაზღვრელ, წინასწარ განუჭვრეტელ შემთხვევებს. პირებმა შეიძლება ხელშეკრულება დადონ სხვადასხვა საგანზე, სხვადასხვა პირობებით. ამავე დროს, საზოგადოების განვითარება წარმოშობს ისეთ ურთიერთობებსა თუ საკუთრების ობიექტებს, რომელთა არსებობას კანონმდებელი წინასწარ ვერ განჭვრეტდა. 46. საჯარო სამართლისგან განსხვავებით, სახელშეკრულებო სამართალი არ არის დარგი, რომლის ფარგლებშიც სახელმწიფო ავლენს ინტერესს ამ თუ იმ აკრძალვის დაწესებასთან მიმართებით და შემდეგ თავადვე გვევლინება ამ აკრძალვების აღსრულების მომთხოვნ მხარედ. სახელშეკრულებო სამართლის ფარგლებში კერძო პირები თავად განსაზღვრავენ ამ ურთიერთობის შინაარსს, თავადვე თანხმდებიან წარმოშობილ უფლება-მოვალეობებზე და შემდეგ სახელმწიფოსგან მოითხოვენ კერძო ინტერესების იძულების წესით დაცვას. ამდენად, საქართველოს კონსტიტუციის 21-ე მუხლიდან მომდინარე კერძო სამართლებრივი წესრიგის შექმნის ვალდებულება მოითხოვს, სახელმწიფოს კონტროლს გარეთ არსებული სამართლებრივი ურთიერთობების უფართოესი სპექტრისადმი სამართლებრივი შედეგების განსაზღვრას. 47. პრაქტიკულად შეუძლებელია, სახელმწიფომ წინასწარ დეტალურად მოაწესრიგოს ის ურთიერთობები, რომელთა შინაარსისა და ფარგლების განსაზღვრა სრულად არის დამოკიდებული კერძო პირების გადაწყვეტილებებზე. იმ პირობებში, როდესაც მოქმედებს პრინციპი „ყველაფერი დასაშვებია რაც კანონით არ არის აკრძალული“ და, ამავე დროს, თეორიულად შეუძლებელია, წინასწარ განვჭვრიტოთ კერძო პირების ქმედებათა დიაპაზონი, ასევე შეუძლებელია ყველა იმ ხელშეკრულების წინასწარ, კონკრეტულად იდენტიფიცირება, რომელთა სახელმწიფოს მიერ ცნობა და აღსრულება საჯარო ინტერესებს ეწინააღმდეგება. აღნიშნულიდან გამომდინარე, იმისათვის, რათა იარსებოს მოქნილმა სამოქალაქოსამართლებრივმა წესრიგმა, ურთიერთობის მომწესრიგებელი ზოგადი ნორმების არსებობა აუცილებელია. წინააღმდეგ შემთხვევაში, სახელმწიფო იძულებული იქნებოდა, შეეცვალა ან, მინიმუმ, მოდიფიცირება გაეკეთებინა ზემოთ ხსენებული პრინციპისათვის და მხოლოდ ისეთი ხელშეკრულებები ეცნო ნამდვილად, რომელთა დადების შესაძლებლობასაც კანონი პირდაპირ ითვალისწინებს. მსგავსი ხისტი მიდგომა მნიშვნელოვნად გაართულებდა სახელშეკრულებო ურთიერთობებს და მრავალმხრივ შეაფერხებდა საზოგადოების განვითარებას. 48. სამოქალაქო სამართალში არსებული ზოგადი ნორმები ემსახურება სამოქალაქო ბრუნვისათვის აუცილებელი, ფუძემდებლური პრინციპების ჩამოყალიბებას. აუცილებელია, პრინციპების დონეზე არსებობდეს სამოქალაქო სამართლის უმთავრესი საკითხების მოწესრიგება, რათა შემდგომ, სამოსამართლო პრაქტიკის განვითარების კვალდაკვალ, შესაძლებელი გახდეს იმ საკითხების გადაწყვეტა, რომლებთან დაკავშირებითაც არ არსებობს კონკრეტული საკანონმდებლო მოწესრიგება. ზოგადი ნორმების არარსებობის პირობებში, კანონმდებელი იძულებული იქნებოდა, მაქსიმალური დეტალურობით მოეწესრიგებინა ნებისმიერი სამოქალაქოსამართლებრივი ურთიერთობა. ამავდროულად, სწრაფად ცვალებადი სოციალურ-ეკონომიკური პირობების გათვალისწინებით, ამგვარად მოწყობილი საკანონმდებლო სისტემა რთულად თუ შეძლებს, ადეკვატურად დაარეგულიროს მიმდინარე დინამიკური ურთიერთობები ისე, რომ არ შეაფერხოს ნორმალური სამოქალაქო ბრუნვა. 49. ასევე საგულისხმოა, რომ ზოგადი ნორმების არსებობაც არ გამორიცხავს გარკვეულ შემთხვევებში ამა თუ იმ სამართლებრივი ურთიერთობის მოუწესრიგებლად დატოვების შესაძლებლობას. სამოქალაქო სამართლის მრავალფეროვნების, მხარეთა ავტონომიურობისა და სამოქალაქო ბრუნვის დივერსიფიცირებული ბუნებიდან გამომდინარე, შეუძლებელია, ყველა შესაძლო სამოქალაქო ხასიათის დავასთან დაკავშირებული გადაწყვეტის საკანონმდებლო მოწესრიგების არსებობა. 50. ამავე დროს, არსებობს როგორც თითოეული სახელშეკრულებო ურთიერთობის სამართლებრივი გადაწყვეტის მოძებნის, ასევე სამოქალაქო სამართლის თითოეულ საქმეზე მართლმსაჯულების განხორციელების კონსტიტუციური ინტერესი. სწორედ ამიტომ, მოწესრიგების არარსებობისას, ესა თუ ის სამოქალაქო ურთიერთობა კანონის ან/და სამართლის ანალოგიის საფუძველზე წყდება. ამდენად, გარკვეულ შემთხვევებში, სახელშეკრულებო ურთიერთობის პირდაპირი, კონკრეტული მოწესრიგების გარეშე გადაწყვეტა გარდაუვალ აუცილებლობას წარმოადგენს. ხოლო, ზოგადი ნორმების სიმცირე მხოლოდ და მხოლოდ კანონის ან/და სამართლის ანალოგიის გამოყენების სიხშირეს გაზრდის, რითაც კიდევ უფრო შეამცირებს სამართლებრივი განსაზღვრულობის ხარისხს. 51. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქოსამართლებრივი ურთიერთობების ზოგადი ნორმებით მოწესრიგება თავისთავად, ვერ მიუთითებს განსაზღვრულობის პრინციპის დარღვევაზე. უფრო მეტიც, ზოგადი ნორმები წარმოდგენს ერთადერთ ინსტრუმენტს, რომლითაც შესაძლებელია, კანონმდებელმა შეძლებისდაგვარად სრულყოფილად მოაწესრიგოს სამოქალაქო სამართლებრივი ურთიერთობები და მინიმუმამდე დაიყვანოს კანონის ანალოგიის გამოყენების შემთხვევები. ის გარემოება, რომ ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში სასამართლოს მიერ მოხდება ნორმის შინაარსის დადგენა, ვერ გამოდგება ამ ნორმის განუსაზღვრელად და, შესაბამისად, არაკონსტიტუციურად მიჩნევის თვითკმარ საფუძვლად. 52. ამდენად, საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს მოსარჩელე მხარის არგუმენტაციას, რომლის თანახმადაც, მარტოოდენ ბუნდოვანებაზე მითითება წარმოადგენს სადავო ნორმის არაკონსტიტუციურად ცნობის თვითკმარ საფუძველს. მოცემულ შემთხვევაში, არ არსებობს ხელშეკრულების ბათილობის დამდგენი ნორმების განსაზღვრულობასთან მიმართებით ახალი, სპეციალური კონსტიტუციური სტანდარტის ჩამოყალიბების საჭიროება. სადავო ნორმის განსაზღვრულობა უნდა შეფასდეს საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს მიერ 2007 წლის 26 დეკემბრის №1/3/407 გადაწყვეტილებით (საქმეზე ,,საქართველოს ახალგაზრდა იურისტთა ასოციაცია და საქართველოს მოქალაქე – ეკატერინე ლომთათიძე საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ”) დადგენილი სტანდარტით. ბ. ტერმინები „საჯარო წესრიგი“ და „ზნეობა“ 53. როგორც უკვე აღინიშნა, მოსარჩელე მხარისათვის პრობლემურია არა მხოლოდ სადავო ტერმინების ზოგადი ხასიათი, არამედ ასევე მათი შინაარსი. ისინი მიუთითებენ, რომ „ზნეობის ნორმები“ სუბიექტურად შეფასებადი კატეგორიაა და მისი შინაარსის განსაზღვრა სრულად არის დამოკიდებული შემფასებლის პირად შეხედულებებზე. ამდენად, სადავო ნორმების შინაარსის განსაზღვრა მოსამართლის პირადი შეხედულების საგანი ხდება, რითაც მას განუსაზღვრელი, უკონტროლო დისკრეცია ენიჭება. 54. უპირველეს ყოვლისა, უნდა აღინიშნოს, რომ სადავო ნორმა წარმოდგენს არა კონკრეტული ხელშეკრულების მხარის ან/და მოსამართლის პირადი შეხედულებების გამოხატულებას, არამედ სამართლებრივ წესს. შესაბამისად, მისი განმარტება უნდა მოხდეს სამართლის ნორმების განმარტებისათვის მიღებული მეთოდებით. სადავო ნორმის განმარტებისას უდიდესი ყურადღება უნდა მიექცეს თავად ნორმის არსსა და მიზანს. 55. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 54-ე მუხლი წარმოადგენს გარიგების ბათილობის ზოგად საფუძველს. მისი მიზანია, მოუწესრიგებელი არ დატოვოს შემთხვევები, როდესაც გარიგების აღსრულება, თავისი არსით, ეწინააღმდეგება სახელშეკრულებო სამართლის ფუნდამენტურ მიზნებს, თუმცა არ ექცევა სხვა ნორმებით განსაზღვრულ ბათილობის შემთხვევებში. სადავო ნორმის მიზანი, ზოგადად, საჯარო წესრიგსა და ზნეობასთან შეუსაბამო გარიგებების ბათილობის განსაზღვრაა და არა მოსამართლის ინდივიდუალური მოსაზრების მხარეთათვის თავს მოხვევა. 56. ასევე საგულისხმოა, რომ სადავო ნორმის მიზანია არა ადამიანის დასაშვები ქცევის ფარგლების, არამედ იმ პირობების განსაზღვრა, რომელთა არსებობისასაც სახელმწიფო უარს ამბობს ხელშეკრულების სამართლებრივი ძალის ცნობასა და მის აღსრულებაზე. ამდენად, სადავო ნორმის გამოყენებისას, მოსამართლის შეფასების საზომი ვერ იქნება მისი პირადი შეხედულება ქცევის სისწორესთან დაკავშრებით ანდა ის, თუ როგორ მოიქცეოდა თავად მოსამართლე ამა თუ იმ შემთხვევაში. მოსამართლემ უნდა შეაფასოს თავად გარიგება, თავისი შინაარსიდან გამომდინარე, არის თუ არა მისაღები საზოგადოებაში დამკვიდრებული ზნეობისა და საჯარო წესრიგის ზოგად მოთხოვნებთან. სადავო ნორმის მიზანია ისეთი გარიგებების იდენტიფიცირება, რომლებიც ჩვენს საზოგადოებაში სავალდებულო წესით არ უნდა აღსრულდეს და არა ადამიანის ქცევის თავისუფლების კონტროლი. სწორედ ამ მიზნის გათვალისწინებით უნდა განიმარტოს მისი შინაარსი. 57. სადავო ნორმის არსისა და მიზნის გასარკვევად ასევე უმნიშვნელოვანესია მისი განმარტება სისტემურად, სხვა ნორმებთან კონტექსტში. სადავო ნორმის შინაარსის განსაზღვრისას მოსამართლემ უნდა გაითვალისწინოს როგორც სამოქალაქო სამართლის ზოგადი დებულებები, ასევე, ზოგადად, სამართლის სისტემის, მათ შორის საქართველოს კონსტიტუციით დადგენილი ღირებულებები. 58. საკონსტიტუციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს მოსარჩელე მხარის არგუმენტაციას, რომლის თანახმადაც, სადავო ნორმა მოსამართლეს განუზომელ, უკონტროლო დისკრეციას ანიჭებს და მან სადავო ნორმას ნებისმიერი, მისთვის სასურველი შინაარსი შეიძლება შესძინოს. აღნიშნულს მოწმობს ისიც, რომ მოსარჩელეების მიმართ, მიმდინარე სამოქალაქო საქმეზე, პირველი და მე-2 ინსტანციის სასამართლოების მიერ გაკეთებული განმარტება არ გაიზიარა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დიდმა პალატამ. უზენაესი სასამართლოს დიდმა პალატამ სადავო ნორმა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 391-ე მუხლის პირველი ნაწილის კონტექსტში განმარტა და მიუთითა, რომ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 54-ე მუხლის იმგვარი განმარტება, რომლის ფარგლებშიც იგი შექმნის ხელშეკრულების ბათილობის საფუძველს მარტოოდენ ფასის დისპროპორციის გამო, ეწინააღმდეგება ხელშეკრულების დადებისა და მისი შინაარსის განსაზღვრის თავისუფლების პრინციპს. 59. აღნიშნულიდან გამომდინარე, აშკარაა, რომ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 54-ე მუხლი განმარტებადია არა მოსამართლის სუბიექტურ შეხედულებებზე დაყრდნობით, არამედ მათი არსისა და მიზნის გათვალისწინებით, სისტემურად, სხვა ნორმებთან კონტექსტში. ხოლო, მოსამართლის მიერ გაკეთებული თითოეული განმარტების სისწორე ობიექტურად შეფასებადი და გადამოწმებადია ზემდგომი ინსტანციის სასამართლოების მიერ. 60. ხელშეკრულების ბათილობის საფუძვლების სადავო ნორმის მსგავსი შინაარსის, ზოგადი დათქმების საფუძველზე განსაზღვრა არ არის უცხო სხვადასხვა სახელმწიფოების, მათ შორის კონტინენტური ევროპის ქვეყნებისა და ამერიკის შეერთებული შტატების კანონმდებლობებისათვის. მრავალი ევროპული ქვეყნის კანონმდებლობით, ბათილად ითვლება გარიგება, რომელიც ეწინააღმდეგება საზოგადოებრივ მორალს/მორალურ პრინციპებს. 61. მაგალითად, გერმანიის ფედერაციული რესპუბლიკის სამოქალაქო კოდექსის 138-ე მუხლის თანახმად, ბათილია ის გარიგება, რომელიც ეწინააღმდეგება ზნეობრივ ნორმებს. ანალოგიურ დათქმას შეიცავს ავსტრიის რესპუბლიკის სამოქალაქო კოდექსის 879-ე მუხლი. არსებითად მსგავს რეგულაციას შეიცავს ჩეხეთის რესპუბლიკის სამოქალაქო კოდექსის 580-ე მუხლი, უნგრეთის რესპუბლიკის სამოქალაქო კოდექსის 6:96 მუხლი და „ვალდებულებებისა და შეთანხმებების შესახებ“ ბულგარეთის რესპუბლიკის კანონის 26-ე მუხლი. იტალიის რესპუბლიკის სამოქალაქო კოდექსის 1343-ე მუხლის თანახმად, ბათილია გარიგება, თუ ის ეწინააღმდეგება საჯარო წესრიგსა და ზნეობის ნორმებს. მსგავს დათქმებს შეიცავს ნიდერლანდების სამეფოს სამოქალაქო კოდექსის 3:40 მუხლი და ესპანეთის სამეფოს სამოქალაქო კოდექსის 1255-ე მუხლი. 62. კერძო პირთა შორის წარმოშობილი სახელშეკრულებო ურთიერთობის ბათილობის აბსტრაქტული შინაარსის მქონე საფუძვლებს იცნობს ასევე აშშ-ის სხვადასხვა შტატის კანონმდებლობა. კალიფორნიის შტატის სამოქალაქო კოდექსის 1667-ე მუხლი, სამხრეთ დაკოტისა (სამხრეთ დაკოტის კოდიფიცირებული კანონმდებლობა §53-9-1) და ოკლაჰომას (15 ოკლაჰომას კანონები §15-211 (2016)) შტატების კანონმდებლობა სახელშეკრულებო სამართლის შესახებ უკანონოდ მიიჩნევს იმგვარ ხელშეკრულებას, რომელიც ეწინააღმდეგება კანონის ნორმებს, სამართლებრივ წესრიგს ან ზნეობას. ლუიზიანას შტატის სამოქალაქო კოდექსის 2030-ე მუხლის მიხედვით კი, ბათილია ის ხელშეკრულება, რომელიც არღვევს საზოგადოებრივ წესრიგს ან რომლის საგანიც ამორალური ან უკანონოა. ანალოგიურ მოწესრიგებას შეიცავს ჯორჯიის შტატში მოქმედი კოდექსიც (ჯორჯიის კოდექსი § 13-8-1 (2016)). მსგავსი ტიპის რეგულაციას ითვალისწინებს ცენტრალური და ლათინური ამერიკის რიგი სახელმწიფოების საკანონმდებლო სივრცეც, მაგალითად, მექსიკის ფედერალური სამოქალაქო კოდექსის 1830-ე მუხლის, კოლუმბიის რესპუბლიკის სამოქალაქო კოდექსის 1524-ე მუხლისა და არგენტინის რესპუბლიკის სამოქალაქო და სამეწარმეო კოდექსის 279-ე მუხლის თანახმად, ხელშეკრულების საგანი არ შეიძლება იყოს იმ ქმედების განხორციელება, რომელიც კანონით აკრძალულია ან ეწინააღმდეგება ზნეობასა და საჯარო წესრიგს. 63. აღნიშნულიდან გამომდინარე აშკარაა, რომ, ზოგადად, მსოფლიოში, მათ შორის, მაღალი სამართლებრივი კულტურისა და ხანგრძლივი სასამართლო პრაქტიკის მქონე ქვეყნებში, ხელშეკრულების ბათილობის საკითხის მოსაწესრიგებლად ტერმინების – „საჯარო წესრიგი“, „ზნეობის ნორმები“ – გამოყენება მიღებული პრაქტიკაა. სხვადასხვა ენის სპეციფიკურობიდან გამომდინარე, შესაძლოა, ხშირ შემთხვევაში სადავო გახდეს, რამდენად ზუსტია ზემოთ მოყვანილი ტერმინების ქართული თარგმანი. ზოგიერთ ენაში შეიძლება საერთოდ არ არსებობდეს საჯარო წესრიგისა და ზნეობის ნორმების იდენტური ტერმინები ანდა ამ ენებში გამოყენებული ტერმინები არ იყოს იდენტური შინაარსით თარგმნადი ქართულ ენაზე. თუმცა, ზემოთ ხსენებული ანალიზი უდავოდ წარმოაჩენს ხელშეკრულების ბათილობის საფუძვლების სადავო ნორმების მსგავსი ნორმებით მოწესრიგების ტენდენციას. 64. ამავე დროს, ისეთი ფუნდამენტური უფლების შინაარსთან დაკავშირებით, როგორიც არის საკუთრების უფლება, ცივილიზებულ საზოგადოებაში, მნიშვნელოვანწილად კონსენსუსი არსებობს. შესაბამისად, სხვადასხვა ქვეყნის კონსტიტუციები საკუთრების უფლების აღიარებითა და გარანტირებით მსგავს კონსტიტუციურ წესრიგს ქმნიან. ამდენად, სხვადასხვა ქვეყნის სამოქალაქო სამართლით სადავო ნორმების მსგავსი მოწესრიგების დადგენა ამ რეგულირების საკუთრების კონსტიტუციურ წესრიგთან შესაბამისობის ფართო კონსენსუსის არსებობაზე მიუთითებს. 65. ზოგადად, კონსტიტუციური დავის გადაწყვეტისას, საკონსტიტუციო სასამართლო დიდ ყურადღებას უთმობს ადამიანის უფლებათა სამართლის საერთაშორისო და უცხო ქვეყნებში აღიარებულ სტანდარტებს. საკონსტიტუციო სასამართლო გადაწყვეტილებას იღებს მხოლოდ საქართველოს კონსტიტუციის საფუძველზე, თუმცა, კონსტიტუციის უზოგადესი ტექსტის განმარტებისას, სასამართლო მხედველობაში ასევე იღებს მსოფლიოს განვითარებული სამართლებრივი სისტემების მიერ დამკვიდრებულ მიდგომებს. 66. უცხო ქვეყნის კანონმდებლობის მხედველობაში მიღების საჭიროება გამორჩეულად თვალნათელია სახელშეკრულებო სამართლის მომწესრიგებელ ნორმებთან მიმართებით. საერთაშორისო კერძო სამართალი (მათ შორის საქართველოს კანონი „საერთაშორისო კერძო სამართლის შესახებ“) არეგულირებს, თუ რომელი ქვეყნის სამართალი უნდა იქნეს გამოყენებული და რომელი ქვეყნის სასამართლოს მიერ უნდა იქნეს გადაწყვეტილი უცხოური ელემენტის შემცველი დავები. ხსენებული წესებიდან გამომდინარე, შესაძლოა, საქართველოს სასამართლომ გადაწყვიტოს ისეთი სახელშეკრულებო დავა, რომელშიც გამოსაყენებელ სამართალს არ წარმოადგენს საქართველოს სამართალი. 67. ამდენად, უცხო ქვეყნის სამართლით დადგენილი ხელშეკრულების ბათილობის წესები შესაძლოა გამოყენებული იქნეს ქართული სასამართლოს მიერ ამა თუ იმ ხელშეკრულების ნამდვილობის საკითხის გადასაწყვეტად იმ შემთხვევაში, თუ მხარეები ასე მიუთითებენ ან/და სხვა ფაქტორების გათვალისწინებით „საერთაშორისო კერძო სამართლის შესახებ“ საქართველოს კანონი ხელშეკრულების მარეგულირებელ სამართლად რომელიმე უცხო ქვეყნის სამართალს ადგენს. 68. უფრო მეტიც, საქართველოს სახელმწიფო ცნობს და აღასრულებს სამოქალაქო სამართალში მიღებულ უცხო ქვეყნის სასამართლოების გადაწყვეტილებებს. საქართველოში ასევე აღსრულებადია საერთაშორისო თუ ადგილობრივი არბიტრაჟის გადაწყვეტილებები. ამდენად, საქართველოს კონსტიტუციური წესრიგის ფარგლებში, სხვადასხვა ფორმებით, სამართლებრივ შედეგებს აყენებს, მათ შორის, უცხო ქვეყნის სამოქალაქო კანონმდებლობა. ამავე დროს აღსანიშნავია, რომ უცხოური ელემენტის შემცველი გარიგებებიდან მომდინარე ურთიერთობების გადასაწყვეტად, რიგ შემთხვევებში, უცხოური სამართლის გამოყენება, ისევე როგორც უცხო ქვეყნის სასამართლოების მიერ მიღებული გადაწყვეტილების ცნობა და აღსრულება, საერთაშორისო კერძო სამართლისაგან განუყოფელი ინსტიტუტებია, რომელთაც აღიარებს სახელმწიფოთა უმრავლესობა. 69. მოსარჩელე მხარე ასევე მიუთითებს, რომ ტერმინი „საჯარო წესრიგი“ გამოიყენება მხოლოდ საერთაშორისო კერძო სამართლებრივი ურთიერთობების დასარეგულირებლად. კერძოდ, საჯარო წესრიგთან წინააღმდეგობის შემოწმებით ხდება სხვა ქვეყანაში დამდგარი სამართლებრივი შედეგების ცნობა და აღსრულება ანდა მასზე უარის თქმა. აღნიშნულიდან გამომდინარე, ის მიჩნევს, რომ ამ ტერმინის ხელშეკრულების ბათილობის ზოგადი საფუძვლის განსასაზღვრად გამოყენება დაუშვებელია. 70. უპირველეს ყოვლისა, უნდა აღინიშნოს, რომ, ზოგადად, საეჭვოა მოსარჩელე მხარის პოზიცია, რომლის თანახმადაც, ხსენებული ტერმინი მხოლოდ საერთაშორისო კერძო სამართლებრივი ურთიერთობების მოსაწესრიგებლად გამოიყენება. როგორც უკვე აღინიშნა, მსგავსი ტერმინები სხვადასხვა სახელწიფოს კანონმდებლობაში გვხვდება ხელშეკრულების ბათილობის ზოგადი საფუძვლების განმსაზღვრელ ნორმებში. ამავე დროს, ზოგადად ის ფაქტი, რომ ესა თუ ის ტერმინი სამართლის ერთ დარგში გამოიყენება, თავისთავად არ მიუთითებს სამართლის მეორე დარგში მისი გამოყენების არაკონსტიტუციურობაზე. 71. ასევე საყურადღებოა ის, თუ რა შემთხვევებში გამოიყენება ხსენებული ტერმინი საერთაშორისო კერძო სამართალში. იგი წარმოადგენს უცხო ქვეყანაში დამდგარი სამართლებრივი შედეგების, მათ შორის უცხო ქვეყნის გადაწყვეტილების ცნობასა და აღსრულებაზე უარის თქმის საფუძველს. საჯარო წესრიგთან წინააღმდეგობის გამო, სახელმწიფოები უარს ამბობენ არა მხოლოდ უცხო ქვეყნის კანონმდებლობის შესაბამისად დადებული გარიგების, არამედ, მათ შორის იმ სასამართლო გადაწყვეტილებების ცნობასა და აღსრულებაზე, რომელთაც ამ გარიგებიდან გამომდინარე, რომელიმე მხარის მოთხოვნის არსებობა დაადგინეს. ამრიგად, საჯარო წესრიგთან წინააღმდეგობის გამო, ქართული სასამართლოები (ისევე როგორც სხვა ქვეყნის სასამართლოები), უცხო ქვეყნის სასამართლოს გადაწყვეტილებით დადასტურებული ისეთი გარიგების აღსრულებაზეც კი ამბობენ უარს, რომლის აღსრულებასაც ზოგადად გადაწყვეტის შინაარსობრივი სისწორის შემოწმების გარეშე უზრუნველყოფენ. რა თქმა უნდა, უცხო ქვეყნის სასამართლოს გადაწყვეტილებით დადასტურებული სახელშეკრულებო მთხოვნის ცნობასა და აღსრულებაზე უარის თქმას, მინიმუმ, ზოგადად, ხელშეკრულების ნამდვილობის ცნობასა და აღსრულებაზე არანაკლები დასაბუთება სჭირდება. ამდენად, მოსარჩელე მხარის მიერ მითითებული არგუმენტი, რომლის თანახმადაც, ტერმინი „საჯარო წესრიგი“ საერთაშორისო კერძო სამართალში გამოიყენება, არათუ სადავო ნორმის არაკონსტიტუციურობაზე არ მიუთითებს, არამედ პირიქით, ხსენებული საფუძვლით ხელშეკრულების ბათილობის დადგენის საჭიროებაზეც კი შეიძლება მეტყველებდეს. 72. ყოველივე ზემოთქმულიდან გამომდინარე, აშკარაა, რომ №679 კონსტიტუციურ სარჩელში მოსარჩელე მხარე სადავოდ ხდის ნორმის კონსტიტუციურობას, რომელსაც გააჩნია უმნიშვნელოვანესი რეგულირების სფერო, რომელიც ფართოდ გამოიყენება სხვა ქვეყნების კანონმდებლობებში და ზოგადად, საერთაშორისო კერძოსამართლებრივ წესრიგში. ამავე დროს, მოსარჩლე მხარე სადავოდ ხდის არა მხოლოდ მის რომელიმე კონკრეტულ ნორმატიულ შინაარსს, არამედ მიჩნევს, რომ სადავო ნორმა ამ ფორმით საერთოდ არ უნდა არსებობდეს. მას არ წარმოუჩენია, რომ სადავო ნორმა, კეთილსინდისიერი განმარტების პირობებში, აუცილებლად მიიღებს არაკონსტიტუციურ შინაარსს. შესაბამისად, შეუძლებელია, საკონსტიტუციო სასამართლომ არაკონსტიტუციურად ცნოს ზოგადი ნორმა მხოლოდ იმ დათქმით, რომ თეორიულად არსებობს მისი არაკონსტიტუციურად ინტერპრეტირების შესაძლებლობა. სასამართლოს პრაქტიკიდან გამომდინარე, მსგავსი შესაძლებლობისაგან ადამიანის უფლებების დაცვას საკონსტიტუციო სასამართლო სადავო ნორმის კონკრეტული, მოსარჩელის მიერ იდენტიფიცირებული, ნორმატიული შინაარსის კონსტიტუციურობის შემოწმებით ახდენს. გ. სადავო ნორმატიული შინაარსის კონსტიტუციურობა 73. როგორც უკვე აღინიშნა, სადავო ნორმის ზოგადი ხასიათი მისი განსაზღვრულობის მოთხოვნის დარღვევაზე არ მიუთითებს. თუმცა, ამავე დროს, რა თქმა უნდა, ვერ გამოირიცხება ზოგადი ნორმების კონსტიტუციის საწინააღმდეგოდ ინტერპრეტაციის შესაძლებლობა. ამიტომ საკონსტიტუციო სასამართლო აფასებს თითოეული ნორმატიული შინაარსის კონსტიტუციურობას და ამ გზით უზრუნველყოფს, რომ არ მოხდეს არაკონსტიტუციური შინაარსის ნორმების გამოყენება. სწორედ ასე მიიღწევა, ერთი მხრივ, ურთიერთობათა მეტ-ნაკლებად ამომწურავი სამართლებრივი მოწესრიგება, ხოლო, მეორე მხრივ, ის, რომ ნორმის საფუძველზე გაკეთებული თითოეული სამართლებრივი განმარტება არ დარჩება კონსტიტუციური კონტროლის მიღმა. 74. აღნიშნულიდან გამომდინარე, იმისთვის, რომ მოსარჩელემ ამტკიცოს სადავო ნორმის არაკონსტიტუციურობა, მან უნდა მიუთითოს იმ ნორმატიულ შინაარსზე, რომელიც, მისი აზრით, უფლების დარღვევას იწვევს. განსახილველ საქმეზე მოსარჩელე მხარემ მოახდინა ერთი კონკრეტული, მისთვის პრობლემური ნორმატიული შინაარსის იდენტიფიცირება. კერძოდ, მან მიუთითა, რომ არაკონსტიტუციურია ის ნორმატიული შინაარსი, რომელიც ადგენს გარიგების ბათილობას მარტოოდენ გარიგების ფასის შეუსაბამობის გამო. ამდენად, პირველ რიგში, საკონსტიტუციო სასამართლომ უნდა შეამოწმოს, რამდენად გააჩნია სადავო ნორმას ხსენებული შინაარსი. 75. საკონსტიტუციო სასამართლოს დამკვიდრებული პრაქტიკის თანახმად, „სადავო ნორმის შინაარსის განსაზღვრისას საკონსტიტუციო სასამართლო, სხვადასხვა ფაქტორებთან ერთად, მხედველობაში იღებს მისი გამოყენების პრაქტიკას. საერთო სასამართლოები, თავისი კომპეტენციის ფარგლებში, იღებენ საბოლოო გადაწყვეტილებას კანონის ნორმატიულ შინაარსთან, მის პრაქტიკულ გამოყენებასთან და, შესაბამისად, მის აღსრულებასთან დაკავშირებით. აღნიშნულიდან გამომდინარე, საერთო სასამართლოების მიერ გაკეთებულ განმარტებას აქვს დიდი მნიშვნელობა კანონის რეალური შინაარსის განსაზღვრისას. საკონსტიტუციო სასამართლო, როგორც წესი, იღებს და იხილავს საკანონმდებლო ნორმას სწორედ იმ ნორმატიული შინაარსით, რომლითაც იგი საერთო სასამართლომ გამოიყენა“ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2015 წლის 4 მარტის №1/2/552 გადაწყვეტილება საქმეზე „სს „ლიბერთი ბანკი“ საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-16). აღნიშნულიდან გამომდინარე, სადავო ნორმის განმარტებისას, საკონსტიტუციო სასამართლო მხედველობაში მიიღებს საქართველოს საერთო სასამართლოების პრაქტიკას. 76. განსახილველ შემთხვევაში, სადავოდ გამხდარ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 54-ე მუხლთან დაკავშირებით, არსებობს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დიდი პალატის განმარტება. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დიდი პალატის 2017 წლის 2 მარტის გადაწყვეტილებაში №ას-664-635-2016 საქმეზე მითითებულია შემდეგი: „დიდი პალატა იზიარებს კასატორთა პრეტენზიებს სსკ-ის 54-ე მუხლის, როგორც მოთხოვნის დამფუძნებელი ნორმის გამოყენების დაუშვებლობაზე. ამ ნორმას ავტონომიური ფუნქცია არ გააჩნია, ის დეფინიციურია და კონკრეტულ სამართლებრივ შედეგს არ ითვალისწინებს. გასაჩივრებული განჩინებით, სასამართლომ ზნეობის საწინააღმდეგოდ, გასაკიცხ ქმედებად მიიჩნია მხარეთა შორის გაფორმებული ხელშეკრულებები ნასყიდობის ფასის არაადეკვატურობის გამო. მარტოოდენ გარიგების ამორალურობის ზოგადი ნორმის გამოყენებას, დიდი პალატა არასაკმარისად მიიჩნევს და, აქედან გამომდინარე, ამ ნორმის სააპელაციო სასამართლოსეული ინტერპრეტაცია არადამაჯერებელია, რადგანაც ეწინააღმდეგება სამოქალაქო ბრუნვის პრინციპებს. სააპელაციო სასამართლოს შეფასება, რომ სსკ-ის 54-ე მუხლი, ამორალურ გარიგებებთან მიმართებით, შეიცავს მხოლოდ იმ დათქმას, რომ იგი არის გარიგება, რომელიც არღვევს ზნეობის ნორმებს და გავლენის ბოროტად გამოყენების შედეგად ან იძულებით დადებული გარიგებებისაგან (სსკ-ის 55-ე და 85-ე მუხლებისაგან) განსხვავებით, მისი ამორალურად მიჩნევისათვის აუცილებელი არ არის იმ გარემოებათა დადგენა-დადასტურება, რამაც განაპირობა მისი დადება (იხ. წინამდებარე გადაწყვეტილების 99.13-99.14 ქვეპუნქტები), ეს კი იმთავითვე მცდარია. ასეთი განმარტება ეწინააღმდეგება ხელშეკრულების დადებისა და მისი შინაარსის განსაზღვრის თავისუფლების პრინციპს (სსკ-ის 319.1-ე მუხლი „კერძო სამართლის სუბიექტებს შეუძლიათ კანონის ფარგლებში თავისუფლად დადონ ხელშეკრულებები და განსაზღვრონ ამ ხელშეკრულებათა შინაარსი. მათ შეუძლიათ დადონ ისეთი ხელშეკრულებებიც, რომლებიც კანონით გათვალისწინებული არ არის, მაგრამ არ ეწინააღმდეგება მას. თუ საზოგადოების ან პიროვნების არსებითი ინტერესების დაცვისათვის ხელშეკრულების ნამდვილობა დამოკიდებულია სახელმწიფოს ნებართვაზე, მაშინ ეს უნდა მოწესრიგდეს ცალკე კანონით“). სამოქალაქო კანონები საქართველოს ტერიტორიაზე უზრუნველყოფენ სამოქალაქო ბრუნვის თავისუფლებას, თუ ამ თავისუფლების განხორციელება არ ხელყოფს მესამე პირთა უფლებებს (სსკ-ის მე-9 მუხლი). ამ წესიდან არსებული გამონაკლისი, ამ თავისუფლების შეზღუდვა დასაშვებია მხოლოდ კანონის იმპერატიული დანაწესიდან გამომდინარე. სააპელაციო სასამართლოს იმ დასკვნის გაზიარება, რომ „საკმარისია, არსებობდეს დისპროპორცია ხელშეკრულების მხარეების მიერ ნაკისრ ვალდებულებათა შორის“, რათა გარიგება ამორალურად იქნეს მიჩნეული, ხელს შეუშლის სამოქალაქო ბრუნვის ნორმალურ განვითარებასა და სტაბილურობას, რადგანაც ხელშეკრულების არაკეთილსინდისიერ მხარეს, სათანადო წინაპირობების არარსებობის პირობებშიც კი, შეეძლება უარი თქვას ხელშეკრულებაზე“ (საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დიდი პალატის 2017 წლის 2 მარტის გადაწყვეტილება საქმეზე №ას-664-635-2016; 208). 77. აღნიშნულიდან გამომდინარე აშკარაა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დიდი პალატის განმარტება, რომელიც ერთმნიშვნელოვნად მიუთითებს, რომ მარტოოდენ გარიგების ფასი სადავო ნორმის საფუძველზე ხელშეკრულების ბათილობის საფუძველი ვერ გახდება. „საერთო სასამართლოების შესახებ“ საქართველოს ორგანული კანონის მე-17 მუხლის მე-5 პუნქტის თანახმად, „უზენაესი სასამართლოს დიდი პალატის სამართლებრივი შეფასება (ნორმის განმარტება) სავალდებულოა ყველა ინსტანციის საერთო სასამართლოებისათვის. საქმის საკასაციო წესით განმხილველი სასამართლო მოტივირებული განჩინებით საქმეს განსახილველად გადასცემს უზენაესი სასამართლოს დიდ პალატას, თუ საკასაციო პალატა არ იზიარებს დიდი პალატის მიერ ადრე ჩამოყალიბებულ სამართლებრივ შეფასებას (ნორმის განმარტებას)“. აღნიშნული დანაწესიდან გამომდინარე, არცერთი ინსტანციის საერთო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დიდი პალატისგან განსხვავებულად განმარტოს სამოქალაქო კოდექსის 54-ე მუხლი და მარტოოდენ გარიგების შეუსაბამო ფასი გამოიყენოს მისი ბათილობის საფუძვლად. ამდენად, არ არსებობს სადავო ნორმების მოსარჩელე მხარის მიერ მითითებული შინაარსით გამოყენების კანონიერი შესაძლებლობა. ამასთანავე, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს გადაწყვეტილებების ანალიზი მიუთითებს, რომ უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკაში სადავო ნორმების გამოყენება მოსარჩელე მხარის მიერ მითითებული შინაარსით არც დიდი პალატის გადაწყვეტილებამდე და არც მის შემდგომ არ მომხდარა. 78. როგორც უკვე აღინიშნა, გარდა იშვიათი გამონაკლისებისა, საკონსტიტუციო სასამართლო სადავო ნორმებს იღებს და აფასებს იმ შინაარსით, რომელიც მას მიანიჭეს საერთო სასამართლოებმა. გამონაკლისი შემთხვევები შეიძლება იყო საერთო სასამართლოების არაერთგვაროვანი პრაქტიკის არსებობა ან/და განმარტების აშკარა არაგონივრულობა. მოცემულ შემთხვევაში, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დიდი პალატის გადაწყვეტილების ყველა ინსტანციის სასამართლოსათვის სავალდებულოობის გამო, შეუძლებელია, არსებობდეს კანონის სხვადასხვა შინაარსით გამოყენების კანონიერი შესაძლებლობა. ამავე დროს, კანონის განმარტების თვალსაზრისით, არ არსებობს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დიდ პალატაზე უფრო მაღალი ლეგიტიმაციის მქონე ორგანო. შესაბამისად, არასწორი იქნება, საქართველოს რომელიმე სასამართლომ, მათ შორის საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლომ, არაგონივრულად მიიჩნიოს ხსენებული ორგანოს განმარტება. 79. ყოველივე ზემოთქმულიდან გამომდინარე, საკონსტიტუციო სასამართლო ვალდებულია, გაიზიაროს უზენაესი სასამართლოს დიდი პალატის მიერ გაკეთებული სადავო ნორმის განმარტება. შესაბამისად, ის ნორმატიული შინაარსი, რომელიც მოსარჩელე მხარეს არაკონსტიტუციურად მიაჩნია, სადავო ნორმას არ გააჩნია. იგი არ მიუთითებს სადავო ნორმის სხვა რომელიმე ნორმატიული შინაარსის არაკონსტიტუციურობაზე. ამდენად, საკონსტიტუციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 54-ე მუხლი არ ეწინააღმდეგება საქართველოს კონსტიტუციის 21-ე მუხლის პირველი და მე-2 პუნქტების მოთხოვნებს და, შესაბამისად, სასარჩელო მოთხოვნის ამ ნაწილში №679 კონსტიტუციური სარჩელი არ უნდა დაკმაყოფილდეს. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 55-ე მუხლის კონსტიტუციურობა საქართველოს კონსტიტუციის მე-16 მუხლთან და 21-ე მუხლის პირველ და მე-2 პუნქტებთან მიმართებით 80. ნებისმიერი ნორმატიული აქტის კონსტიტუციურობაზე მსჯელობისას საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლომ, პირველ რიგში, უნდა მოახდინოს სასარჩელო მოთხოვნის ზუსტი იდენტიფიცირება. განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელე მხარე სადავოდ ხდის საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 55-ე მუხლის კონსტიტუციურობას. 81. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 55-ე მუხლის თანახმად, „ბათილია გარიგება, რომელიც დადებულია ერთი მხარის მიერ მეორეზე გავლენის ბოროტად გამოყენებით, როცა მათი ურთიერთობა დაფუძნებულია განსაკუთრებულ ნდობაზე“. აღნიშნულ მუხლში, მისი მიღებიდან დღემდე, შესულია ერთი საკანონმდებლო ცვლილება საქართველოს 2012 წლის 8 მაისის კანონით (№6151, გამოქვეყნების თარიღი: 25.05.2012წ.). ამ საკანონმდებლო ცვლილებამდე საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 55-ე მუხლი წარმოდგენილი იყო შემდეგი სახით: „1. გარიგება შეიძლება ბათილად ჩაითვალოს, თუ გარიგებით განსაზღვრულ შესრულებასა და ამ შესრულებისათვის გათვალისწინებულ ანაზღაურებას შორის აშკარა შეუსაბამობაა და გარიგება დაიდო მხოლოდ იმის წყალობით, რომ ხელშეკრულების ერთ-ერთმა მხარემ ბოროტად გამოიყენა თავისი საბაზრო ძალაუფლება ან ისარგებლა ხელშეკრულების მეორე მხარის მძიმე მდგომარეობით ან გამოუცდელობით (გულუბრყვილობით). 2. ბათილია გარიგება, რომელიც დადებულია ერთი მხარის მიერ მეორეზე გავლენის ბოროტად გამოყენებით, როცა მათი ურთიერთობა დაფუძნებულია განსაკუთრებულ ნდობაზე“ (1997 წლის 25 ნოემბრიდან 2012 წლის 25 მაისამდე მოქმედი რედაქცია). 82. №679 კონსტიტუციური სარჩელის შესაბამის გრაფაში (2.ბ. „სადავო ნორმა“) მითითებულია, რომ სადავოდ არის გამხდარი 55-ე მუხლის კონსტიტუციურობა და არ არის მითითება მის რომელიმე რედაქციაზე, რაც ნიშნავს იმას, რომ სადავოდ იყო გამხდარი სარჩლის შემოტანის დროს მოქმედი რედაქცია. ამავე დროს, სარჩელის 3.ბ. გრაფაში მოსარჩელე მხარე მიუთითებს სადავო ნორმის ტექსტს, რომელიც ემთხვევა სამოქალაქო კოდექსის 55-ე მუხლის მოქმედ რედაქციას. ასევე, სარჩელზე, კანონის მოთხოვნის შესაბამისად, დართულია სადავო ნორმის ტექსტი, რომელშიც სამოქალაქო კოდექსის 55-ე მუხლი გვხვდება მოქმედი რედაქციით (დართულია კოდიფიცირებული ვერსია, რომელშიც ასახულია საქართველოს 2012 წლის 8 მაისის №6151 კანონით განხორციელებული ცვლილება). აღნიშნულიდან გამომდინარე, №679 კონსტიტუციური სარჩელიდან ერთმნიშვნელოვნად ირკვევა, რომ სადავო იყო საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის კონსტიტუციური სარჩელის შემოსვლის დროს მოქმედი რედაქცია. სწორედ ამ რედაქციით მოხდა მისი არსებითად განსახილველად მიღება. 83. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს მყარად დამკვიდრებული პრაქტიკის თანახმად, იმ შემთხვევაში, როდესაც საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს აქტის სარეზოლუციო ნაწილში ესა თუ ის ნორმა მოხსენიებულია რედაქციაზე მითითების გარეშე, იგულისხმება, რომ სასამართლო უთითებს აღნიშნული ნორმის იმ რედაქციაზე, რომელიც მოქმედია საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს შესაბამისი აქტის მიღებისას. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2016 წლის 4 თებერვლის №1/3/679 საოქმო ჩანაწერის სარეზოლუციო ნაწილში მითითებულია, რომ არსებითად განსახილველად იქნა მიღებული №679 კონსტიტუციური სარჩელი „საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 54-ე და 55-ე მუხლების კონსტიტუციურობის თაობაზე საქართველოს კონსტიტუციის მე-16 მუხლთან და 21-ე მუხლის პირველ და მე-2 პუნქტებთან მიმართებით“. იმ გარემოებაზე, რომ საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლო არსებითად განსახილველად არ მიიღებდა კონსტიტუციურ სარჩელს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 55-ე მუხლის ძალადაკარგული რედაქციის კონსტიტუციურობის თაობაზე, მიუთითებს სასამართლოს მყარად დამკვიდრებული პრაქტიკაც, რომლის მიხედვითაც, ძალადაკარგული ნორმატიული აქტების არაკონსტიტუციურად ცნობის შესახებ კონსტიტუციური სარჩელები არ მიიღება არსებითად განსახილველად (იხ. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2012 წლის 13 ივნისის №1/1/521 განჩინება საქმეზე „საქართველოს მოქალაქე ავთანდილ კახნიაშვილი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“; საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2012 წლის 7 ნოემბრის №1/4/529 განჩინება საქმეზე „პოლიტიკური გაერთიანება ,,თავისუფალი საქართველო“, პოლიტიკური პარტია ,,დემოკრატიული მოძრაობა – ერთიანი საქართველო“, მოქალაქეთა პოლიტიკური გაერთიანება ,,სოციალ-დემოკრატები საქართველოს განვითარებისთვის“ და „საქართველოს მწვანეთა პარტია“ საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“; საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2012 წლის 28 ნოემბრის №2/6/518 განჩინება საქმეზე „საქართველოს მოქალაქე ვიტალი ნიშნიანიძე საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“; საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2014 წლის 4 ივლისის №3/2/602 განჩინება საქმეზე „საქართველოს პარლამენტის წევრთა ჯგუფი (დავით ბაქრაძე, ზურაბ ჩილინგარაშვილი და სხვები, სულ 35 დეპუტატი) საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“; საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2015 წლის 20 მაისის №2/7/639 განჩინება საქმეზე „საქართველოს მოქალაქე ქართლოს ზაქარეიშვილი საქართველოს პარლამენტისა და საქართველოს მთავრობის წინააღმდეგ“; საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2015 წლის 28 ოქტომბრის №2/12/593 განჩინება საქმეზე „საქართველოს მოქალაქე იოსებ კარანაძე საქართველოს მთავრობისა და საქართველოს ეროვნული ბანკის წინააღმდეგ“; საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2015 წლის 25 ნოემბრის №1/4/607 განჩინება საქმეზე „ა(ა)იპ „თანადგომა და სამართლიანობა“ საქართველოს პარლამენტის და საქართველოს შინაგან საქმეთა მინისტრის წინააღმდეგ“). ამდენად, ასევე ეჭვგარეშეა, რომ საკონსტიტუციო სასამართლომ სარჩელი არსებითად განსახილველად მიიღო საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 55-ე მუხლის მოქმედი რედაქციის კონსტიტუციურობის შესაფასებლად. 84. №679 კონსტიტუციური სარჩელის, მასზე თანდართული სადავო ნორმატიული აქტის ტექსტისა და საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს №1/3/679 საოქმო ჩანაწერის ანალიზის მიხედვით აშკარაა, რომ №679 კონსტიტუციური სარჩელი სამოქალაქო კოდექსის 55-ე მუხლთან დაკავშირებით არსებითად განსახილველად მიღებულია სასარჩელო მოთხოვნის იმ ნაწილში, რომელიც შეეხება საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 55-ე მუხლის მოქმედი რედაქციის კონსტიტუციურობას. ამდენად, მოცემულ საქმეზე, სადავოდ არის გამხდარი საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 55-ე მუხლის დღეისათვის მოქმედი და არა 1997 წლის 25 ნოემბრიდან 2012 წლის 25 მაისამდე მოქმედი რედაქცია. შესაბამისად, განსახილველი საქმის ფარგლებში საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლო მოკლებულია შესაძლებლობას, შეაფასოს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 55-ე მუხლის 1997 წლის 25 ნოემბრიდან 2012 წლის 8 მაისამდე მოქმედი რედაქციის კონსტიტუციურობის საკითხი. 85. მოსარჩელე მხარის წარმომადგენელმა საქმის არსებითი განხილვის სხდომაზე მიუთითა, რომ ის პრობლემურად მიიჩნევს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 55-ე მუხლის 2012 წლის 8 მაისამდე მოქმედ რედაქციას. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 55-ე მუხლის სწორედ ამ რედაქციაზე მითითებით მიიჩნევს მოსარჩელე მხარე, რომ აღნიშნული სადავო ნორმა გარიგების ფასის შეუსაბამობის გამო ადგენს მისი ბათილობის საფუძველს, რაც არაკონსტიტუციურია. მოსარჩელე მხარეს სასამართლოსთვის არ წარმოუდგენია არგუმენტაცია სამოქალაქო კოდექსის 55-ე მუხლის მოქმედი რედაქციის არაკონსტიტუციურობის თაობაზე. უფრო მეტიც, მოსარჩელე მხარის წარმომადგენელმა დიმიტრი საძაგლიშვილმა 2016 წლის 16 ივნისს გამართულ საქმის არსებითი განხილვის სხდომაზე ექსპლიციტურად განაცხადა: „ჩვენ სადავოდ არ ვხდით 55-ე მუხლის მოქმედ რედაქციას“. 86. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ №679 კონსტიტუციური სარჩელი სასარჩელო მოთხოვნის იმ ნაწილში, რომელიც შეეხება საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 55-ე მუხლის კონსტიტუციურობას საქართველოს კონსტიტუციის მე-16 მუხლთან და 21-ე მუხლის პირველ და მე-2 პუნქტებთან მიმართებით, მოსარჩელე მხარის არგუმენტაციის არარსებობის გამო, არ უნდა დაკმაყოფილდეს. III სარეზოლუციო ნაწილი საქართველოს კონსტიტუციის 89-ე მუხლის პირველი პუნქტის „ვ” ქვეპუნქტის და მე-2 პუნქტის, „საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს შესახებ“ საქართველოს ორგანული კანონის მე-19 მუხლის პირველი პუნქტის „ე” ქვეპუნქტის, 21​1 მუხლის მე-3 და მე-4 პუნქტების, 25-ე მუხლის პირველი და მე-3 პუნქტის, 27-ე მუხლის მე-5 პუნქტის, 39-ე მუხლის პირველი პუნქტის „ა” ქვეპუნქტის, 43-ე მუხლის პირველი, მე-2, მე-4, მე-7, მე-8, მე-11 და მე-13 პუნქტების, 44-ე მუხლის, „საკონსტიტუციო სამართალწარმოების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-7 მუხლის პირველი და მე-2 პუნქტების, 24-ე მუხლის პირველი და მე-2 პუნქტების, 30-ე, 31-ე, 32-ე და 33-ე მუხლების საფუძველზე, საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლო ადგენს : 1. კონსტიტუციური სარჩელი №679 (შპს „სამაუწყებლო კომპანია რუსთავი 2“ და შპს „ტელეკომპანია საქართველო“ საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ) არ დაკმაყოფილდეს. 2. გადაწყვეტილება ძალაშია საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს ვებგვერდზე გამოქვეყნების მომენტიდან. 3. გადაწყვეტილება საბოლოოა და გასაჩივრებას ან გადასინჯვას არ ექვემდებარება. 4. გადაწყვეტილებას დაერთოს მოსამართლეების გიორგი კვერენჩხილაძის, ირინე იმერლიშვილის, მაია კოპალეიშვილის და თამაზ ცაბუტაშვილის განსხვავებული აზრი. 5. გადაწყვეტილების ასლი გაეგზავნოს მხარეებს, საქართველოს პრეზიდენტს, საქართველოს უზენაეს სასამართლოს და საქართველოს მთავრობას. 6. გადაწყვეტილება დაუყოვნებლივ გამოქვეყნდეს საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს ვებგვერდზე და გაეგზავნოს „საქართველოს საკანონმდებლო მაცნეს“. პლენუმის წევრები : ზაზა თავაძე ირინე იმერლიშვილი გიორგი კვერენჩხილაძე მანანა კობახიძე მაია კოპალეიშვილი მერაბ ტურავა თეიმურაზ ტუღუში ლალი ფაფიაშვილი თამაზ ცაბუტაშვილი