შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე ბავშვთა უფლებების დაცვის სოციალური პოლიტიკის ძირითადი მიმართულებების დამტკიცების თაობაზე
მიღების თარიღი 13.02.2004
გამომცემი ორგანო საქართველოს პარლამენტი
ნომერი №3337
სარეგისტრაციო კოდი 000000000.00(0).000.000000
გამოქვეყნების წყარო სსმ, 22, 01/03/2004
📄 ტექსტზე გადასვლა ↓
13.02.2004 მიღება
🕸️ გრაფი — კავშირების ვიზუალიზაცია
დოკუმენტის ტექსტი
შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე ბავშვთა უფლებების დაცვის სოციალური პოლიტიკის ძირითადი მიმართულებების დამტკიცების თაობაზე
/* Font Definitions */ @font-face {font-family:Helvetica; panose-1:2 11 6 4 2 2 2 2 2 4;} @font-face {font-family:Courier; panose-1:2 7 4 9 2 2 5 2 4 4;} @font-face {font-family:"Tms Rmn"; panose-1:2 2 6 3 4 5 5 2 3 4;} @font-face {font-family:Helv; panose-1:2 11 6 4 2 2 2 3 2 4;} @font-face {font-family:"New York"; panose-1:2 4 5 3 6 5 6 2 3 4;} @font-face {font-family:System; panose-1:0 0 0 0 0 0 0 0 0 0;} @font-face {font-family:Wingdings; panose-1:5 0 0 0 0 0 0 0 0 0;} @font-face {font-family:"MS Mincho"; panose-1:2 2 6 9 4 2 5 8 3 4;} @font-face {font-family:Batang; panose-1:2 3 6 0 0 1 1 1 1 1;} @font-face {font-family:SimSun; panose-1:2 1 6 0 3 1 1 1 1 1;} @font-face {font-family:PMingLiU; panose-1:2 2 5 0 0 0 0 0 0 0;} @font-face {font-family:"MS Gothic"; panose-1:2 11 6 9 7 2 5 8 2 4;} @font-face {font-family:Dotum; panose-1:2 11 6 0 0 1 1 1 1 1;} @font-face {font-family:SimHei; panose-1:2 1 6 9 6 1 1 1 1 1;} @font-face {font-family:MingLiU; panose-1:2 2 5 9 0 0 0 0 0 0;} @font-face {font-family:Mincho; panose-1:2 2 6 9 4 3 5 8 3 5;} @font-face {font-family:Gulim; panose-1:2 11 6 0 0 1 1 1 1 1;} @font-face {font-family:Century; panose-1:2 4 6 4 5 5 5 2 3 4;} @font-face {font-family:"Angsana New"; panose-1:2 2 6 3 5 4 5 2 3 4;} @font-face {font-family:"Cordia New"; panose-1:2 11 3 4 2 2 2 2 2 4;} @font-face {font-family:Mangal; panose-1:2 4 5 3 5 2 3 3 2 2;} @font-face {font-family:Latha; panose-1:2 11 6 4 2 2 2 2 2 4;} @font-face {font-family:Sylfaen; panose-1:1 10 5 2 5 3 6 3 3 3;} @font-face {font-family:Vrinda; panose-1:2 11 5 2 4 2 4 2 2 3;} @font-face {font-family:Raavi; panose-1:2 11 5 2 4 2 4 2 2 3;} @font-face {font-family:Shruti; panose-1:2 11 5 2 4 2 4 2 2 3;} @font-face {font-family:Sendnya; panose-1:0 0 4 0 0 0 0 0 0 0;} @font-face {font-family:Gautami; panose-1:2 11 5 2 4 2 4 2 2 3;} @font-face {font-family:Tunga; panose-1:2 11 5 2 4 2 4 2 2 3;} @font-face {font-family:"Estrangelo Edessa"; panose-1:3 8 6 0 0 0 0 0 0 0;} @font-face {font-family:"Cambria Math"; panose-1:2 4 5 3 5 4 6 3 2 4;} @font-face {font-family:"Arial Unicode MS"; panose-1:2 11 6 4 2 2 2 2 2 4;} @font-face {font-family:Cambria; panose-1:2 4 5 3 5 4 6 3 2 4;} @font-face {font-family:Calibri; panose-1:2 15 5 2 2 2 4 3 2 4;} @font-face {font-family:Tahoma; panose-1:2 11 6 4 3 5 4 4 2 4;} @font-face {font-family:Geo_Times;} @font-face {font-family:"SPLiteraturuly MT";} @font-face {font-family:SPLiteraturuly;} @font-face {font-family:SPGrotesk;} @font-face {font-family:Geo_dumM;} @font-face {font-family:SPAcademi;} @font-face {font-family:SPDumbadze;} @font-face {font-family:"BPG Nino Mkhedruli";} @font-face {font-family:Marlett; panose-1:0 0 0 0 0 0 0 0 0 0;} @font-face {font-family:"\@Batang"; panose-1:2 3 6 0 0 1 1 1 1 1;} @font-face {font-family:BatangChe; panose-1:2 3 6 9 0 1 1 1 1 1;} @font-face {font-family:"\@BatangChe"; panose-1:2 3 6 9 0 1 1 1 1 1;} @font-face {font-family:Gungsuh; panose-1:2 3 6 0 0 1 1 1 1 1;} @font-face {font-family:"\@Gungsuh"; panose-1:2 3 6 0 0 1 1 1 1 1;} @font-face {font-family:GungsuhChe; panose-1:2 3 6 9 0 1 1 1 1 1;} @font-face {font-family:"\@GungsuhChe"; panose-1:2 3 6 9 0 1 1 1 1 1;} @font-face {font-family:DaunPenh; panose-1:1 1 1 1 1 1 1 1 1 1;} @font-face {font-family:DokChampa; panose-1:2 11 6 4 2 2 2 2 2 4;} @font-face {font-family:Euphemia; panose-1:2 11 5 3 4 1 2 2 1 4;} @font-face {font-family:Vani; panose-1:2 11 5 2 4 2 4 2 2 3;} @font-face {font-family:"\@Gulim"; panose-1:2 11 6 0 0 1 1 1 1 1;} @font-face {font-family:GulimChe; panose-1:2 11 6 9 0 1 1 1 1 1;} @font-face {font-family:"\@GulimChe"; panose-1:2 11 6 9 0 1 1 1 1 1;} @font-face {font-family:"\@Dotum"; panose-1:2 11 6 0 0 1 1 1 1 1;} @font-face {font-family:DotumChe; panose-1:2 11 6 9 0 1 1 1 1 1;} @font-face {font-family:"\@DotumChe"; panose-1:2 11 6 9 0 1 1 1 1 1;} @font-face {font-family:Impact; panose-1:2 11 8 6 3 9 2 5 2 4;} @font-face {font-family:"Iskoola Pota"; panose-1:2 11 5 2 4 2 4 2 2 3;} @font-face {font-family:Kalinga; panose-1:2 11 5 2 4 2 4 2 2 3;} @font-face {font-family:Kartika; panose-1:2 2 5 3 3 4 4 6 2 3;} @font-face {font-family:"Khmer UI"; panose-1:2 11 5 2 4 2 4 2 2 3;} @font-face {font-family:"Lao UI"; panose-1:2 11 5 2 4 2 4 2 2 3;} @font-face {font-family:"Lucida Console"; panose-1:2 11 6 9 4 5 4 2 2 4;} @font-face {font-family:"Malgun Gothic"; panose-1:2 11 5 3 2 0 0 2 0 4;} @font-face {font-family:"\@Malgun Gothic"; panose-1:2 11 5 3 2 0 0 2 0 4;} @font-face {font-family:Meiryo; panose-1:2 11 6 4 3 5 4 4 2 4;} @font-face {font-family:"\@Meiryo"; panose-1:2 11 6 4 3 5 4 4 2 4;} @font-face {font-family:"Meiryo UI"; panose-1:2 11 6 4 3 5 4 4 2 4;} @font-face {font-family:"\@Meiryo UI"; panose-1:2 11 6 4 3 5 4 4 2 4;} @font-face {font-family:"Microsoft Himalaya"; panose-1:1 1 1 0 1 1 1 1 1 1;} @font-face {font-family:"Microsoft JhengHei"; panose-1:2 11 6 4 3 5 4 4 2 4;} @font-face {font-family:"\@Microsoft JhengHei"; panose-1:2 11 6 4 3 5 4 4 2 4;} @font-face {font-family:"Microsoft YaHei"; panose-1:2 11 5 3 2 2 4 2 2 4;} @font-face {font-family:"\@Microsoft YaHei"; panose-1:2 11 5 3 2 2 4 2 2 4;} @font-face {font-family:"\@MingLiU"; panose-1:2 2 5 9 0 0 0 0 0 0;} @font-face {font-family:"\@PMingLiU"; panose-1:2 2 5 0 0 0 0 0 0 0;} @font-face {font-family:MingLiU_HKSCS; panose-1:2 2 5 0 0 0 0 0 0 0;} @font-face {font-family:"\@MingLiU_HKSCS"; panose-1:2 2 5 0 0 0 0 0 0 0;} @font-face {font-family:MingLiU-ExtB; panose-1:2 2 5 0 0 0 0 0 0 0;} @font-face {font-family:"\@MingLiU-ExtB"; panose-1:2 2 5 0 0 0 0 0 0 0;} @font-face {font-family:PMingLiU-ExtB; panose-1:2 2 5 0 0 0 0 0 0 0;} @font-face {font-family:"\@PMingLiU-ExtB"; panose-1:2 2 5 0 0 0 0 0 0 0;} @font-face {font-family:MingLiU_HKSCS-ExtB; panose-1:2 2 5 0 0 0 0 0 0 0;} @font-face {font-family:"\@MingLiU_HKSCS-ExtB"; panose-1:2 2 5 0 0 0 0 0 0 0;} @font-face {font-family:"Mongolian Baiti"; panose-1:3 0 5 0 0 0 0 0 0 0;} @font-face {font-family:"\@MS Gothic"; panose-1:2 11 6 9 7 2 5 8 2 4;} @font-face {font-family:"MS PGothic"; panose-1:2 11 6 0 7 2 5 8 2 4;} @font-face {font-family:"\@MS PGothic"; panose-1:2 11 6 0 7 2 5 8 2 4;} @font-face {font-family:"MS UI Gothic"; panose-1:2 11 6 0 7 2 5 8 2 4;} @font-face {font-family:"\@MS UI Gothic"; panose-1:2 11 6 0 7 2 5 8 2 4;} @font-face {font-family:"\@MS Mincho"; panose-1:2 2 6 9 4 2 5 8 3 4;} @font-face {font-family:"MS PMincho"; panose-1:2 2 6 0 4 2 5 8 3 4;} @font-face {font-family:"\@MS PMincho"; panose-1:2 2 6 0 4 2 5 8 3 4;} @font-face {font-family:"MV Boli"; panose-1:2 0 5 0 3 2 0 9 0 0;} @font-face {font-family:"Microsoft New Tai Lue"; panose-1:2 11 5 2 4 2 4 2 2 3;} @font-face {font-family:Nyala; panose-1:2 0 5 4 7 3 0 2 0 3;} @font-face {font-family:"Microsoft PhagsPa"; panose-1:2 11 5 2 4 2 4 2 2 3;} @font-face {font-family:"Plantagenet Cherokee"; panose-1:2 2 6 2 7 1 0 0 0 0;} @font-face {font-family:"Segoe Script"; panose-1:2 11 5 4 2 0 0 0 0 3;} @font-face {font-family:"Segoe UI"; panose-1:2 11 5 2 4 2 4 2 2 3;} @font-face {font-family:"Segoe UI Semibold"; panose-1:2 11 7 2 4 2 4 2 2 3;} @font-face {font-family:"Segoe UI Light"; panose-1:2 11 5 2 4 2 4 2 2 3;} @font-face {font-family:"Segoe UI Symbol"; panose-1:2 11 5 2 4 2 4 2 2 3;} @font-face {font-family:"\@SimSun"; panose-1:2 1 6 0 3 1 1 1 1 1;} @font-face {font-family:NSimSun; panose-1:2 1 6 9 3 1 1 1 1 1;} @font-face {font-family:"\@NSimSun"; panose-1:2 1 6 9 3 1 1 1 1 1;} @font-face {font-family:SimSun-ExtB; panose-1:2 1 6 9 6 1 1 1 1 1;} @font-face {font-family:"\@SimSun-ExtB"; panose-1:2 1 6 9 6 1 1 1 1 1;} @font-face {font-family:"Microsoft Tai Le"; panose-1:2 11 5 2 4 2 4 2 2 3;} @font-face {font-family:"Shonar Bangla"; panose-1:2 11 5 2 4 2 4 2 2 3;} @font-face {font-family:"Microsoft Yi Baiti"; panose-1:3 0 5 0 0 0 0 0 0 0;} @font-face {font-family:"Microsoft Sans Serif"; panose-1:2 11 6 4 2 2 2 2 2 4;} @font-face {font-family:Aparajita; panose-1:2 11 6 4 2 2 2 2 2 4;} @font-face {font-family:Ebrima; panose-1:2 0 0 0 0 0 0 0 0 0;} @font-face {font-family:Gisha; panose-1:2 11 5 2 4 2 4 2 2 3;} @font-face {font-family:Kokila; panose-1:2 11 6 4 2 2 2 2 2 4;} @font-face {font-family:Leelawadee; panose-1:2 11 5 2 4 2 4 2 2 3;} @font-face {font-family:"Microsoft Uighur"; panose-1:2 0 0 0 0 0 0 0 0 0;} @font-face {font-family:MoolBoran; panose-1:2 11 1 0 1 1 1 1 1 1;} @font-face {font-family:Utsaah; panose-1:2 11 6 4 2 2 2 2 2 4;} @font-face {font-family:Vijaya; panose-1:2 11 6 4 2 2 2 2 2 4;} @font-face {font-family:Andalus; panose-1:2 2 6 3 5 4 5 2 3 4;} @font-face {font-family:"Arabic Typesetting"; panose-1:3 2 4 2 4 4 6 3 2 3;} @font-face {font-family:"Simplified Arabic"; panose-1:2 2 6 3 5 4 5 2 3 4;} @font-face {font-family:"Simplified Arabic Fixed"; panose-1:2 7 3 9 2 2 5 2 4 4;} @font-face {font-family:"Sakkal Majalla"; panose-1:2 0 0 0 0 0 0 0 0 0;} @font-face {font-family:"Traditional Arabic"; panose-1:2 2 6 3 5 4 5 2 3 4;} @font-face {font-family:Aharoni; panose-1:2 1 8 3 2 1 4 3 2 3;} @font-face {font-family:David; panose-1:2 14 5 2 6 4 1 1 1 1;} @font-face {font-family:FrankRuehl; panose-1:2 14 5 3 6 1 1 1 1 1;} @font-face {font-family:"Levenim MT"; panose-1:2 1 5 2 6 1 1 1 1 1;} @font-face {font-family:Miriam; panose-1:2 11 5 2 5 1 1 1 1 1;} @font-face {font-family:"Miriam Fixed"; panose-1:2 11 5 9 5 1 1 1 1 1;} @font-face {font-family:Narkisim; panose-1:2 14 5 2 5 1 1 1 1 1;} @font-face {font-family:Rod; panose-1:2 3 5 9 5 1 1 1 1 1;} @font-face {font-family:FangSong; panose-1:2 1 6 9 6 1 1 1 1 1;} @font-face {font-family:"\@FangSong"; panose-1:2 1 6 9 6 1 1 1 1 1;} @font-face {font-family:"\@SimHei"; panose-1:2 1 6 9 6 1 1 1 1 1;} @font-face {font-family:KaiTi; panose-1:2 1 6 9 6 1 1 1 1 1;} @font-face {font-family:"\@KaiTi"; panose-1:2 1 6 9 6 1 1 1 1 1;} @font-face {font-family:AngsanaUPC; panose-1:2 2 6 3 5 4 5 2 3 4;} @font-face {font-family:"Browallia New"; panose-1:2 11 6 4 2 2 2 2 2 4;} @font-face {font-family:BrowalliaUPC; panose-1:2 11 6 4 2 2 2 2 2 4;} @font-face {font-family:CordiaUPC; panose-1:2 11 3 4 2 2 2 2 2 4;} @font-face {font-family:DilleniaUPC; panose-1:2 2 6 3 5 4 5 2 3 4;} @font-face {font-family:EucrosiaUPC; panose-1:2 2 6 3 5 4 5 2 3 4;} @font-face {font-family:FreesiaUPC; panose-1:2 11 6 4 2 2 2 2 2 4;} @font-face {font-family:IrisUPC; panose-1:2 11 6 4 2 2 2 2 2 4;} @font-face {font-family:JasmineUPC; panose-1:2 2 6 3 5 4 5 2 3 4;} @font-face {font-family:KodchiangUPC; panose-1:2 2 6 3 5 4 5 2 3 4;} @font-face {font-family:LilyUPC; panose-1:2 11 6 4 2 2 2 2 2 4;} @font-face {font-family:DFKai-SB; panose-1:3 0 5 9 0 0 0 0 0 0;} @font-face {font-family:"\@DFKai-SB"; panose-1:3 0 5 9 0 0 0 0 0 0;} @font-face {font-family:"Lucida Sans Unicode"; panose-1:2 11 6 2 3 5 4 2 2 4;} @font-face {font-family:"Arial Black"; panose-1:2 11 10 4 2 1 2 2 2 4;} @font-face {font-family:Candara; panose-1:2 14 5 2 3 3 3 2 2 4;} @font-face {font-family:"Comic Sans MS"; panose-1:3 15 7 2 3 3 2 2 2 4;} @font-face {font-family:Consolas; panose-1:2 11 6 9 2 2 4 3 2 4;} @font-face {font-family:Constantia; panose-1:2 3 6 2 5 3 6 3 3 3;} @font-face {font-family:Corbel; panose-1:2 11 5 3 2 2 4 2 2 4;} @font-face {font-family:"Franklin Gothic Medium"; panose-1:2 11 6 3 2 1 2 2 2 4;} @font-face {font-family:Gabriola; panose-1:4 4 6 5 5 16 2 2 13 2;} @font-face {font-family:Georgia; panose-1:2 4 5 2 5 4 5 2 3 3;} @font-face {font-family:"Palatino Linotype"; panose-1:2 4 5 2 5 5 5 3 3 4;} @font-face {font-family:"Segoe Print"; panose-1:2 0 6 0 0 0 0 0 0 0;} @font-face {font-family:"Trebuchet MS"; panose-1:2 11 6 3 2 2 2 2 2 4;} @font-face {font-family:Verdana; panose-1:2 11 6 4 3 5 4 4 2 4;} @font-face {font-family:Webdings; panose-1:5 3 1 2 1 5 9 6 7 3;} @font-face {font-family:"MT Extra"; panose-1:5 5 1 2 1 2 5 2 2 2;} @font-face {font-family:Haettenschweiler; panose-1:2 11 7 6 4 9 2 6 2 4;} @font-face {font-family:"MS Outlook"; panose-1:5 1 1 0 1 0 0 0 0 0;} @font-face {font-family:"Book Antiqua"; panose-1:2 4 6 2 5 3 5 3 3 4;} @font-face {font-family:"Century Gothic"; panose-1:2 11 5 2 2 2 2 2 2 4;} @font-face {font-family:"Bookshelf Symbol 7"; panose-1:5 1 1 1 1 1 1 1 1 1;} @font-face {font-family:"MS Reference Sans Serif"; panose-1:2 11 6 4 3 5 4 4 2 4;} @font-face {font-family:"MS Reference Specialty"; panose-1:5 0 5 0 0 0 0 0 0 0;} @font-face {font-family:"Bradley Hand ITC"; panose-1:3 7 4 2 5 3 2 3 2 3;} @font-face {font-family:"Freestyle Script"; panose-1:3 8 4 2 3 2 5 11 4 4;} @font-face {font-family:"French Script MT"; panose-1:3 2 4 2 4 6 7 4 6 5;} @font-face {font-family:"Juice ITC"; panose-1:4 4 4 3 4 10 2 2 2 2;} @font-face {font-family:"Kristen ITC"; panose-1:3 5 5 2 4 2 2 3 2 2;} @font-face {font-family:"Lucida Handwriting"; panose-1:3 1 1 1 1 1 1 1 1 1;} @font-face {font-family:Mistral; panose-1:3 9 7 2 3 4 7 2 4 3;} @font-face {font-family:Papyrus; panose-1:3 7 5 2 6 5 2 3 2 5;} @font-face {font-family:Pristina; panose-1:3 6 4 2 4 4 6 8 2 4;} @font-face {font-family:"Tempus Sans ITC"; panose-1:4 2 4 4 3 13 7 2 2 2;} @font-face {font-family:"Arial Narrow"; panose-1:2 11 6 6 2 2 2 3 2 4;} @font-face {font-family:Garamond; panose-1:2 2 4 4 3 3 1 1 8 3;} @font-face {font-family:"Monotype Corsiva"; panose-1:3 1 1 1 1 2 1 1 1 1;} @font-face {font-family:"Agency FB"; panose-1:2 11 5 3 2 2 2 2 2 4;} @font-face {font-family:"Arial Rounded MT Bold"; panose-1:2 15 7 4 3 5 4 3 2 4;} @font-face {font-family:"Blackadder ITC"; panose-1:4 2 5 5 5 16 7 2 13 2;} @font-face {font-family:"Bodoni MT"; panose-1:2 7 6 3 8 6 6 2 2 3;} @font-face {font-family:"Bodoni MT Black"; panose-1:2 7 10 3 8 6 6 2 2 3;} @font-face {font-family:"Bodoni MT Condensed"; panose-1:2 7 6 6 8 6 6 2 2 3;} @font-face {font-family:"Bookman Old Style"; panose-1:2 5 6 4 5 5 5 2 2 4;} @font-face {font-family:"Calisto MT"; panose-1:2 4 6 3 5 5 5 3 3 4;} @font-face {font-family:Castellar; panose-1:2 10 4 2 6 4 6 1 3 1;} @font-face {font-family:"Century Schoolbook"; panose-1:2 4 6 4 5 5 5 2 3 4;} @font-face {font-family:"Copperplate Gothic Bold"; panose-1:2 14 7 5 2 2 6 2 4 4;} @font-face {font-family:"Copperplate Gothic Light"; panose-1:2 14 5 7 2 2 6 2 4 4;} @font-face {font-family:"Curlz MT"; panose-1:4 4 4 4 5 7 2 2 2 2;} @font-face {font-family:"Edwardian Script ITC"; panose-1:3 3 3 2 4 7 7 13 8 4;} @font-face {font-family:Elephant; panose-1:2 2 9 4 9 5 5 2 3 3;} @font-face {font-family:"Engravers MT"; panose-1:2 9 7 7 8 5 5 2 3 4;} @font-face {font-family:"Eras Bold ITC"; panose-1:2 11 9 7 3 5 4 2 2 4;} @font-face {font-family:"Eras Demi ITC"; panose-1:2 11 8 5 3 5 4 2 8 4;} @font-face {font-family:"Eras Light ITC"; panose-1:2 11 4 2 3 5 4 2 8 4;} @font-face {font-family:"Eras Medium ITC"; panose-1:2 11 6 2 3 5 4 2 8 4;} @font-face {font-family:"Felix Titling"; panose-1:4 6 5 5 6 2 2 2 10 4;} @font-face {font-family:Forte; panose-1:3 6 9 2 4 5 2 7 2 3;} @font-face {font-family:"Franklin Gothic Book"; panose-1:2 11 5 3 2 1 2 2 2 4;} @font-face {font-family:"Franklin Gothic Demi"; panose-1:2 11 7 3 2 1 2 2 2 4;} @font-face {font-family:"Franklin Gothic Demi Cond"; panose-1:2 11 7 6 3 4 2 2 2 4;} @font-face {font-family:"Franklin Gothic Heavy"; panose-1:2 11 9 3 2 1 2 2 2 4;} @font-face {font-family:"Franklin Gothic Medium Cond"; panose-1:2 11 6 6 3 4 2 2 2 4;} @font-face {font-family:Gigi; panose-1:4 4 5 4 6 16 7 2 13 2;} @font-face {font-family:"Gill Sans MT"; panose-1:2 11 5 2 2 1 4 2 2 3;} @font-face {font-family:"Gill Sans MT Condensed"; panose-1:2 11 5 6 2 1 4 2 2 3;} @font-face {font-family:"Gill Sans Ultra Bold"; panose-1:2 11 10 2 2 1 4 2 2 3;} @font-face {font-family:"Gill Sans Ultra Bold Condensed"; panose-1:2 11 10 6 2 1 4 2 2 3;} @font-face {font-family:"Gill Sans MT Ext Condensed Bold"; panose-1:2 11 9 2 2 1 4 2 2 3;} @font-face {font-family:"Gloucester MT Extra Condensed"; panose-1:2 3 8 8 2 6 1 1 1 1;} @font-face {font-family:"Goudy Old Style"; panose-1:2 2 5 2 5 3 5 2 3 3;} @font-face {font-family:"Goudy Stout"; panose-1:2 2 9 4 7 3 11 2 4 1;} @font-face {font-family:"Imprint MT Shadow"; panose-1:4 2 6 5 6 3 3 3 2 2;} @font-face {font-family:"Lucida Sans"; panose-1:2 11 6 2 3 5 4 2 2 4;} @font-face {font-family:"Lucida Sans Typewriter"; panose-1:2 11 5 9 3 5 4 3 2 4;} @font-face {font-family:"Maiandra GD"; panose-1:2 14 5 2 3 3 8 2 2 4;} @font-face {font-family:"OCR A Extended"; panose-1:2 1 5 9 2 1 2 1 3 3;} @font-face {font-family:"Palace Script MT"; panose-1:3 3 3 2 2 6 7 12 11 5;} @font-face {font-family:Perpetua; panose-1:2 2 5 2 6 4 1 2 3 3;} @font-face {font-family:"Perpetua Titling MT"; panose-1:2 2 5 2 6 5 5 2 8 4;} @font-face {font-family:"Rage Italic"; panose-1:3 7 5 2 4 5 7 7 3 4;} @font-face {font-family:Rockwell; panose-1:2 6 6 3 2 2 5 2 4 3;} @font-face {font-family:"Rockwell Condensed"; panose-1:2 6 6 3 5 4 5 2 1 4;} @font-face {font-family:"Rockwell Extra Bold"; panose-1:2 6 9 3 4 5 5 2 4 3;} @font-face {font-family:"Script MT Bold"; panose-1:3 4 6 2 4 6 7 8 9 4;} @font-face {font-family:"Tw Cen MT"; panose-1:2 11 6 2 2 1 4 2 6 3;} @font-face {font-family:"Tw Cen MT Condensed"; panose-1:2 11 6 6 2 1 4 2 2 3;} @font-face {font-family:"Tw Cen MT Condensed Extra Bold"; panose-1:2 11 8 3 2 2 2 2 2 4;} @font-face {font-family:Algerian; panose-1:4 2 7 5 4 10 2 6 7 2;} @font-face {font-family:"Baskerville Old Face"; panose-1:2 2 6 2 8 5 5 2 3 3;} @font-face {font-family:"Bauhaus 93"; panose-1:4 3 9 5 2 11 2 2 12 2;} @font-face {font-family:"Bell MT"; panose-1:2 2 5 3 6 3 5 2 3 3;} @font-face {font-family:"Berlin Sans FB"; panose-1:2 14 6 2 2 5 2 2 3 6;} @font-face {font-family:"Berlin Sans FB Demi"; panose-1:2 14 8 2 2 5 2 2 3 6;} @font-face {font-family:"Bernard MT Condensed"; panose-1:2 5 8 6 6 9 5 2 4 4;} @font-face {font-family:"Bodoni MT Poster Compressed"; panose-1:2 7 7 6 8 6 1 5 2 4;} @font-face {font-family:"Britannic Bold"; panose-1:2 11 9 3 6 7 3 2 2 4;} @font-face {font-family:Broadway; panose-1:4 4 9 5 8 11 2 2 5 2;} @font-face {font-family:"Brush Script MT"; panose-1:3 6 8 2 4 4 6 7 3 4;} @font-face {font-family:"Californian FB"; panose-1:2 7 4 3 6 8 11 3 2 4;} @font-face {font-family:Centaur; panose-1:2 3 5 4 5 2 5 2 3 4;} @font-face {font-family:Chiller; panose-1:4 2 4 4 3 16 7 2 6 2;} @font-face {font-family:"Colonna MT"; panose-1:4 2 8 5 6 2 2 3 2 3;} @font-face {font-family:"Cooper Black"; panose-1:2 8 9 4 4 3 11 2 4 4;} @font-face {font-family:"Footlight MT Light"; panose-1:2 4 6 2 6 3 10 2 3 4;} @font-face {font-family:"Harlow Solid Italic"; panose-1:4 3 6 4 2 15 2 2 13 2;} @font-face {font-family:Harrington; panose-1:4 4 5 5 5 10 2 2 7 2;} @font-face {font-family:"High Tower Text"; panose-1:2 4 5 2 5 5 6 3 3 3;} @font-face {font-family:Jokerman; panose-1:4 9 6 5 6 13 6 2 7 2;} @font-face {font-family:"Kunstler Script"; panose-1:3 3 4 2 2 6 7 13 13 6;} @font-face {font-family:"Lucida Bright"; panose-1:2 4 6 2 5 5 5 2 3 4;} @font-face {font-family:"Lucida Calligraphy"; panose-1:3 1 1 1 1 1 1 1 1 1;} @font-face {font-family:"Lucida Fax"; panose-1:2 6 6 2 5 5 5 2 2 4;} @font-face {font-family:Magneto; panose-1:4 3 8 5 5 8 2 2 13 2;} @font-face {font-family:"Matura MT Script Capitals"; panose-1:3 2 8 2 6 6 2 7 2 2;} @font-face {font-family:"Modern No\. 20"; panose-1:2 7 7 4 7 5 5 2 3 3;} @font-face {font-family:"Niagara Engraved"; panose-1:4 2 5 2 7 7 3 3 2 2;} @font-face {font-family:"Niagara Solid"; panose-1:4 2 5 2 7 7 2 2 2 2;} @font-face {font-family:"Old English Text MT"; panose-1:3 4 9 2 4 5 8 3 8 6;} @font-face {font-family:Onyx; panose-1:4 5 6 2 8 7 2 2 2 3;} @font-face {font-family:Parchment; panose-1:3 4 6 2 4 7 8 4 8 4;} @font-face {font-family:Playbill; panose-1:4 5 6 3 10 6 2 2 2 2;} @font-face {font-family:"Poor Richard"; panose-1:2 8 5 2 5 5 5 2 7 2;} @font-face {font-family:Ravie; panose-1:4 4 8 5 5 8 9 2 6 2;} @font-face {font-family:"Informal Roman"; panose-1:3 6 4 2 3 4 6 11 2 4;} @font-face {font-family:"Showcard Gothic"; panose-1:4 2 9 4 2 1 2 2 6 4;} @font-face {font-family:"Snap ITC"; panose-1:4 4 10 7 6 10 2 2 2 2;} @font-face {font-family:Stencil; panose-1:4 4 9 5 13 8 2 2 4 4;} @font-face {font-family:"Viner Hand ITC"; panose-1:3 7 5 2 3 5 2 2 2 3;} @font-face {font-family:Vivaldi; panose-1:3 2 6 2 5 5 6 9 8 4;} @font-face {font-family:"Vladimir Script"; panose-1:3 5 4 2 4 4 7 7 3 5;} @font-face {font-family:"Wide Latin"; panose-1:2 10 10 7 5 5 5 2 4 4;} @font-face {font-family:"Wingdings 2"; panose-1:5 2 1 2 1 5 7 7 7 7;} @font-face {font-family:"Wingdings 3"; panose-1:5 4 1 2 1 8 7 7 7 7;} @font-face {font-family:"\@Arial Unicode MS"; panose-1:2 11 6 4 2 2 2 2 2 4;} @font-face {font-family:LitNusx;} @font-face {font-family:"Geo ABC";} @font-face {font-family:Geo_Arial;} @font-face {font-family:LitNusx_LB;} @font-face {font-family:LitMtavrPS;} @font-face {font-family:AcadNusx;} @font-face {font-family:GeoABC;} @font-face {font-family:Dumbadze-GGE;} @font-face {font-family:Grigolia;} @font-face {font-family:"Literaturuli Cond";} @font-face {font-family:"SPAcademi MT";} @font-face {font-family:SPParliament;} @font-face {font-family:"WP MathA";} @font-face {font-family:"Baltica TD";} @font-face {font-family:SPKolheti;} @font-face {font-family:SPKolhetiMT;} @font-face {font-family:SPGrigolia;} /* Style Definitions */ p.MsoNormal, li.MsoNormal, div.MsoNormal {margin:0in; margin-bottom:.0001pt; font-size:12.0pt; font-family:"Times New Roman","serif";} p.MsoHeader, li.MsoHeader, div.MsoHeader {margin:0in; margin-bottom:.0001pt; font-size:12.0pt; font-family:"Times New Roman","serif";} p.MsoFooter, li.MsoFooter, div.MsoFooter {margin:0in; margin-bottom:.0001pt; font-size:12.0pt; font-family:"Times New Roman","serif";} p.MsoBodyTextIndent, li.MsoBodyTextIndent, div.MsoBodyTextIndent {margin:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:justify; text-indent:.5in; font-size:12.0pt; font-family:SPGrigolia;} p.MsoPlainText, li.MsoPlainText, div.MsoPlainText {mso-style-link:"Plain Text Char"; margin:0in; margin-bottom:.0001pt; font-size:10.0pt; font-family:"Courier New";} p.H2, li.H2, div.H2 {mso-style-name:H2; margin-top:5.0pt; margin-right:0in; margin-bottom:5.0pt; margin-left:0in; page-break-after:avoid; font-size:18.0pt; font-family:"Times New Roman","serif"; layout-grid-mode:line; font-weight:bold;} p.H4, li.H4, div.H4 {mso-style-name:H4; margin-top:5.0pt; margin-right:0in; margin-bottom:5.0pt; margin-left:0in; page-break-after:avoid; font-size:12.0pt; font-family:"Times New Roman","serif"; layout-grid-mode:line; font-weight:bold;} p.parlamdrst, li.parlamdrst, div.parlamdrst {mso-style-name:parlamdrst; margin:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:justify; text-indent:14.15pt; font-size:11.0pt; font-family:SPLiteraturuly;} p.abzacixml, li.abzacixml, div.abzacixml {mso-style-name:abzaci_xml; mso-style-link:"abzaci_xml Char"; margin:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:justify; text-indent:14.15pt; font-size:11.0pt; font-family:"Sylfaen","serif";} p.sataurixml, li.sataurixml, div.sataurixml {mso-style-name:satauri_xml; mso-style-link:"satauri_xml Char"; margin-top:12.0pt; margin-right:0in; margin-bottom:6.0pt; margin-left:0in; text-align:center; font-size:12.0pt; font-family:"Sylfaen","serif"; font-weight:bold;} p.mimgebixml, li.mimgebixml, div.mimgebixml {mso-style-name:mimgebi_xml; margin:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:center; font-size:14.0pt; font-family:"Sylfaen","serif"; font-weight:bold;} span.PlainTextChar {mso-style-name:"Plain Text Char"; mso-style-link:"Plain Text"; font-family:"Courier New";} span.abzacixmlChar {mso-style-name:"abzaci_xml Char"; mso-style-link:abzaci_xml; font-family:"Sylfaen","serif";} span.sataurixmlChar {mso-style-name:"satauri_xml Char"; mso-style-link:satauri_xml; font-family:"Sylfaen","serif"; font-weight:bold;} p.sulcvlilebaxml, li.sulcvlilebaxml, div.sulcvlilebaxml {mso-style-name:sul_cvlileba_xml; margin-top:12.0pt; margin-right:0in; margin-bottom:6.0pt; margin-left:0in; font-size:11.0pt; font-family:"Sylfaen","serif"; font-weight:bold;} p.zogadinacilixml, li.zogadinacilixml, div.zogadinacilixml {mso-style-name:zogadi_nacili_xml; margin-top:12.0pt; margin-right:0in; margin-bottom:0in; margin-left:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:center; text-indent:.25in; line-height:12.0pt; page-break-after:avoid; font-size:11.0pt; font-family:"Sylfaen","serif"; font-weight:bold;} p.gansakutrebulinacilixml, li.gansakutrebulinacilixml, div.gansakutrebulinacilixml {mso-style-name:gansakutrebuli_nacili_xml; margin-top:12.0pt; margin-right:0in; margin-bottom:0in; margin-left:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:center; text-indent:-42.5pt; page-break-after:avoid; font-size:11.0pt; font-family:"Sylfaen","serif"; font-weight:bold;} p.tarigixml, li.tarigixml, div.tarigixml {mso-style-name:tarigi_xml; margin-top:6.0pt; margin-right:0in; margin-bottom:6.0pt; margin-left:0in; text-align:center; text-indent:14.2pt; font-size:11.0pt; font-family:"Sylfaen","serif"; font-weight:bold;} p.satauri2, li.satauri2, div.satauri2 {mso-style-name:satauri2; margin:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:center; font-size:11.0pt; font-family:"Sylfaen","serif"; font-weight:bold;} p.danartixml, li.danartixml, div.danartixml {mso-style-name:danarti_xml; margin-top:6.0pt; margin-right:0in; margin-bottom:6.0pt; margin-left:0in; text-align:right; text-indent:14.2pt; font-size:10.0pt; font-family:"Sylfaen","serif"; font-weight:bold; font-style:italic;} p.khelmoceraxml, li.khelmoceraxml, div.khelmoceraxml {mso-style-name:khelmocera_xml; margin-top:6.0pt; margin-right:0in; margin-bottom:6.0pt; margin-left:0in; text-indent:14.15pt; font-size:11.0pt; font-family:"Sylfaen","serif"; font-weight:bold;} p.ckhrilixml, li.ckhrilixml, div.ckhrilixml {mso-style-name:ckhrili_xml; margin:0in; margin-bottom:.0001pt; font-size:9.0pt; font-family:"Sylfaen","serif";} span.msoIns {mso-style-name:""; text-decoration:underline; color:teal;} span.msoDel {mso-style-name:""; text-decoration:line-through; color:red;} /* Page Definitions */ @page Section1 {size:595.3pt 841.9pt; margin:56.7pt 56.7pt 56.7pt 56.7pt;} div.Section1 {page:Section1;} /* List Definitions */ ol {margin-bottom:0in;} ul {margin-bottom:0in;} საქართველოს პარლამენტის დადგენილება
შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე ბავშვთა უფლებების დაცვის სოციალური პოლიტიკის ძირითადი მიმართულებების დამტკიცების თაობაზე
საქართველოს პარლამენტის ჯანმრთელობის დაცვისა და სოციალურ საკითხთა კომიტეტის ინიციატივით ექსპერტთა ჯგუფმა მოამზადა დოკუმენტი – „საქართველოში შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე ბავშვთა უფლებების დაცვის სახელმწიფო პოლიტიკის ძირითადი მიმართულებები“, რომელშიც წარმოდგენილია საქართველოში შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე ბავშვთა დღევანდელი მდგომარეობის ანალიზი, მათი უფლებების დაცვის მექანიზმები, სამართლებრივი გარემო, განათლება, სამედიცინო მომსახურება და ექსპერტიზა, სოციალური დაცვა და რეაბილიტაცია, შესაბამისი საკანონმდებლო ცვლილებების მოტივაცია, ამ პროცესებში საზოგადოების ჩართვის მექანიზმები და ინსტიტუციური ცვლილებები.
აღნიშნული დოკუმენტის გათვალისწინებით საჭიროა შემუშავდეს „შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე ბავშვთა უფლებების დაცვის სოციალური პოლიტიკის ძირითადი მიმართულებების განხორციელების სტრატეგიული გეგმა“, რომლის შექმნის მიზნით
საქართველოს პარლამენტი ადგენს:
1. დამტკიცდეს „საქართველოში შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე ბავშვთა უფლებების დაცვის სახელმწიფო პოლიტიკის ძირითადი მიმართულებები“ (თან ერთვის).
2. საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტრომ საქართველოს განათლებისა და მეცნიერების, ეკონომიკის, ინფრასტრუქტურისა და განვითარების სამინისტროებთან ერთად, ზემოაღნიშნულ დოკუმენტზე დაყრდნობით, არა უგვიანეს 2 თვისა შეიმუშაოს „შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე ბავშვთა უფლებების დაცვის სოციალური პოლიტიკის ძირითადი მიმართულებების განხორციელების სტრატეგიული გეგმა“ და წარმოადგინოს წინადადებები ამ გეგმის განხორციელების ღონისძიებათა შესახებ.
3. საქართველოს ფინანსთა სამინისტრომ წარმოდგენილი წინადადებები განიხილოს და გაითვალისწინოს „საქართველოს 2004 წლის სახელმწიფო ბიუჯეტის შესახებ“ საქართველოს კანონის პროექტის შემუშავების პროცესში.
საქართველოს პარლამენტის
თავმჯდომარე გ. წერეთელი
თბილისი,
2004 წლის 13 თებერვალი.
№3337-რს
საქართველოში შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე ბავშვთა უფლებების დაცვის სახელმწიფო პოლიტიკის ძირითადი მიმართულებები
I. შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე ბავშვთა მდგომარეობის ანალიზი
საქართველო 1994 წელს შეუერთდა გაეროს ბავშვის უფლებათა კონვენციას, რომელიც აცხადებს, რომ „გონებრივად ან ფიზიკურად უნარშეზღუდული ბავშვი სრულფასოვნად და ღირსეულად უნდა ცხოვრობდეს იმგვარ პირობებში, რომლებიც უძლიერებს მას ღირსების გრძნობას, ეხმარება მისი თვითრწმენის ჩამოყალიბებას და ხელს უწყობს მის აქტიურ მონაწილეობას საზოგადოების ცხოვრებაში“. ეს ნიშნავს, რომ ქვეყანა შეუერთდა შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე ბავშვთათვის თანაბარი შესაძლებლობების შექმნის სტანდარტულ წესებს, აიღო სერიოზული მორალური და პოლიტიკური პასუხისმგებლობა საქართველოში ამ კატეგორიის ადამიანებისა და დანარჩენი მოსახლეობისათვის ერთნაირი პირობების შექმნაზე. მიუხედავად ამისა, ქვეყანაში ჯერ კიდევ ასეთი მდგომარეობაა:
პოლიტიკა და მართვა. საქართველოში ბავშვთა მდგომარეობაზე სახელმწიფო ზრუნვა რამდენიმე უწყების კომპეტენციას მიეკუთვნება. ამავე დროს, იგრძნობა დედათა და ბავშვთა დაცვის საქმეში სახელმწიფოებრივი მიდგომის გარკვეული დეფიციტი. ამ შემთხვევაში არ იგულისხმება შეზღუდული სახელმწიფო ბიუჯეტი. მთავარია განსახილველი საკითხის კონცეპტუალური და ორგანიზაციული ასპექტები, ხელისუფლების მხრიდან რეალურად პასუხისმგებლური და აქტიური პოზიცია. პოლიტიკა, რომელიც უნდა მოიცავდეს ქვეყანაში ბავშვთა პრობლემური მდგომარეობის ფუნდამენტურ გააზრებას და სახელმწიფო სტრატეგიას ამ მიმართულებით, ხელისუფლებას ჯერ არ გააჩნია.
საკადრო უზრუნველყოფა. საქართველოში ძნელად იკიდებს ფეხს იმის გაგება, რომ სოციალური სფეროს მართვას პროფესიონალები სჭირდება. ქვეყანაში თანამედროვე ცოდნით აღჭურვილი სოციალური სფეროს მენეჯერების დიდი დეფიციტია. ფაქტობრივად არ არსებობს სოციალური მუშაკის ინსტიტუტი.
არასახელმწიფო სექტორი. საქართველოში ბავშვებთან დაკავშირებულ პრობლემებზე პროფესიულად მუშაობს მრავალი არასამთავრობო ორგანიზაცია. გაჭირვებულ ბავშვებს უდიდეს დახმარებას უწევს არაერთი საერთაშორისო ორგანიზაციაც. უახლოეს წარსულში ეს დახმარება ბავშვთა ფიზიკური გადარჩენის ერთადერთი წყარო იყო. საერთაშორისო ორგანიზაციების დახმარებამ ასევე დიდი როლი შეასრულა საქართველოში ბავშვთა პრობლემებისადმი ახალი მიდგომების დამკვიდრების საქმეში. საერთო აზრით, ეს დახმარება გაცილებით ქმედითი და შედეგიანი იქნებოდა საერთაშორისო ორგანიზაციებს შორის, აგრეთვე ამ ორგანიზაციებსა და ხელისუფლებას შორის კოორდინირებული მოქმედების პირობებში. ამასთან, საერთაშორისო ორგანიზაციების დახმარებით მიმდინარე პროექტების უმრავლესობას ერთი საკმაოდ დიდი პრობლემა ახასიათებს. როგორც წესი, ეს პროექტები განსაზღვრული დროითაა დაფინანსებული. მთავრდება დაფინანსება და მთავრდება პროექტიც. პროფესიონალები თვლიან, რომ პროექტის დაწყებამდე უნდა განისაზღვროს მისი შემდგომი მდგრადი არსებობის პირობები. ბუნებრივია, რომ სახელმწიფო ამა თუ იმ ფორმით უნდა გახდეს მნიშვნელოვანი პროექტების გაგრძელების გარანტი.
სოციალური სიტუაცია. საგანგაშოა შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე ბავშვთა და მათი ოჯახების მდგომარეობა. უმუშევრობის მაღალმა დონემ, ანაზღაურების დაბალმა კოეფიციენტმა, მედიკამენტების სიძვირემ ამ ბავშვებისათვის მკურნალობა-რეაბილიტაციის ღონისძიებები თითქმის მიუწვდომელი გახადა. შესწავლილ იქნა 1000 ისეთი ოჯახი, სადაც უნარშეზღუდული ბავშვია. მათგან 475 უკიდურეს სიდუხჭირეს განიცდის. ოჯახების უსახსრობის გამო ამ ბავშვების უდიდესი ნაწილი ბოლო 3 წლის განმავლობაში არ გაუსინჯავს ექიმს. ისინი ვერ გამოდიან სახლიდან, ვერ იღებენ განათლებას. მათ ოჯახებს არა აქვთ ინფორმაცია არსებული შეღავათებისა და პრიორიტეტების შესახებ.
კანონმდებლობის თანახმად, ის ოჯახები, სადაც 16 წლამდე უნარშეზღუდული ბავშვია, იღებენ პენსიას (დახმარებას) 14 ლარის ოდენობით. ამ დახმარების გაცემა ხშირად არარეგულარულად ხდება. ბავშვების მხოლოდ მცირე ნაწილია ინსტიტუციონალიზებული, დანარჩენი კი იზრდება ისეთ ოჯახებში, რომელთა უმეტესი ნაწილი ღატაკების კატეგორიას მიეკუთვნება.
საქართველოში ჯერ კიდევ ძლიერია ტოტალიტარული ქვეყნების საზოგადოებისათვის დამახასიათებელი შეხედულება, რომ სირცხვილია უნარშეზღუდული, განსაკუთრებით, გონებრივად ჩამორჩენილი ბავშვის ყოლა. მცირე ფსიქიკური მოშლილობის მქონე ბავშვიც კი საბავშვო ინსტიტუტში თავსდება მიუხედავად იმისა, რომ ოჯახს აქვს მისი სახლში აღზრდის მატერიალური საშუალება.
ხელმისაწვდომობა. საქართველოში პრაქტიკულად არ არსებობს შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე ბავშვთათვის ხელმისაწვდომობის მსოფლიოში მიღებული წესები, რომლებიც გულისხმობს ხელმისაწვდომობას შენობებში, საზოგადოებრივ ადგილებში, შენობის გარეთ – სივრცეში, ტრანსპორტში. „შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირთა სოციალური დაცვის შესახებ“ საქართველოს კანონის მიხედვით, საზოგადოებრივი ობიექტების მშენებლობის დროს უნდა მოხდეს სპეციალური მოთხოვნების გათვალისწინება; მასში მითითებულია აგრეთვე მშენებარე ობიექტებზე ამ კუთხით მეთვალყურეობის განმახორციელებელი ორგანო; მიუხედავად ამისა, ხელმისაწვდომობის თვალსაზრისით ქვეყანაში მეტად რთული მდგომარეობაა. დღის წესრიგში არ დგას მასმედიის მიერ უნარშეზღუდულთა საჭიროებების გათვალისწინება, ბრაილის შრიფტით ლიტერატურის ბეჭდვა, დაქტილის თარგმანით საინფორმაციო და სხვა ტელეგადაცემების ტრანსლაცია, უნარშეზღუდულთა სპეციალური სატრანსპორტო მომსახურება და ა.შ.
სამართლებრივი გარემო. საქართველოს პარლამენტმა 1995 წლის 14 ივნისს მიიღო კანონი „შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირთა სოციალური დაცვის შესახებ“, რომელიც განსაზღვრავს ყველა ასაკის შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირთა მიმართ სახელმწიფო პოლიტიკის საფუძველს და მიზნად ისახავს, თანაბრად უზრუნველყოს უნარშეზღუდულ პირთა და სხვა მოქალაქეთა უფლებების რეალიზაცია, შექმნას ხელსაყრელი პირობები უნარშეზღუდულთა სრულფასოვანი ცხოვრებისა და საზოგადოების ეკონომიკურ თუ პოლიტიკურ საქმიანობაში მონაწილეობისათვის.
კანონი მოითხოვს, რომ შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირთათვის უზრუნველყოფილი იყოს სამედიცინო, პროფესიული და სოციალური რეაბილიტაცია, განათლება და პროფესიული მომზადება, სოციალური დახმარება, ტექნიკური და სხვა საშუალებების უფასოდ ან შეღავათიან პირობებში მიწოდება, შრომის სათანადო პირობები, შეღავათიანი საყოფაცხოვრებო მომსახურება, სპორტის შესაბამისი სახეობების დანერგვა და განვითარება.
კანონს ახასიათებს საქართველოში ბოლო დროს მიღებული სოციალური კანონების უმთავრესი პრობლემა, კერძოდ, იგი ფინანსურად და ინსტიტუციურად არ არის უზრუნველყოფილი. ასევე არ არსებობს კანონქვემდებარე ნორმატივები, რომლებიც შექმნიდა რეალურ მექანიზმებს კანონის ასამოქმედებლად.
„განათლების შესახებ“ საქართველოს კანონის 41-ე მუხლით განისაზღვრა, რომ ნორმალური განვითარებისაგან გადახრილი, ფიზიკური ან ფსიქიკური ნაკლის მქონე ბავშვებისათვის განათლების სისტემის მართვის ორგანოები ქმნიან სპეციალურ და კორექციული ხასიათის საგანმანათლებლო დაწესებულებებს, სადაც ხორციელდება ამ კატეგორიის ბავშვთა მკურნალობა, აღზრდა, სწავლება, სოციალური ადაპტაცია და საზოგადოებრივ ცხოვრებაში ინტეგრაცია. ამ კანონის დიდი ნაკლი ისაა, რომ უნარშეზღუდული ბავშვებისათვის სწავლების ერთადერთ ფორმად აღიარებულია სპეციალური სწავლება. კანონი არ კრძალავს, მაგრამ არც ქმნის მექანიზმებს ამ ბავშვების სხვა ფორმით სწავლების ხელშესაწყობად. გარდა ამისა, დღემდე არ არის მიღებული კანონით გათვალისწინებული კანონქვემდებარე აქტები, ჩამოუყალიბებელია კანონის აღსრულების მექანიზმებიც.
შიდასაკანონმდებლო აქტების გარდა, შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირთა, მათ შორის, ბავშვთა უფლებების განსაზღვრის საქმეში მნიშვნელოვანი ადგილი უკავია საერთაშორისო აქტებს – გაეროს 1971 წლის „გონებრივად ჩამორჩენილ ადამიანთა უფლებების დეკლარაციას“, 1975 წლის „ინვალიდთა უფლებების დეკლარაციას“ და 1993 წლის „შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირთათვის თანაბარუფლებიანობის უზრუნველყოფის სტანდარტულ წესებს“.
საქართველო 1995 წლის 25 იანვარს შეუერთდა 1966 წლის სამოქალაქო და პოლიტიკურ უფლებათა და ეკონომიკურ, კულტურულ და სოციალურ უფლებათა საერთაშორისო პაქტებს.
საქართველოს პარლამენტმა 1996 წლის 16 ოქტომბერს მოახდინა „სოციალური პოლიტიკის მიზნებისა და ნორმების შესახებ“ ჟენევის 1962 წლის №117 კონვენციის რატიფიკაცია, რომლის ერთ-ერთ პრიორიტეტსაც შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირთა სოციალური დაცვა წარმოადგენს.
საქართველოს პარლამენტმა ასევე ცვლილებები შეიტანა საქართველოს სისხლის სამართლისა და ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსებში, რის შედეგადაც შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირთა უფლებების შეზღუდვა დასჯადი გახდა.
განათლება, უნარშეზღუდულ ბავშვთა ინსტიტუციები. საქართველოში შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე ბავშვებისათვის განკუთვნილი 31 ინსტიტუციური დაწესებულება მოქმედებს. მათგან 4 საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტროს, ხოლო 27 განათლების სამინისტროს დაქვემდებარებაშია. ასეთი დაყოფის ლოგიკაა, განათლების სამინისტროს ინსტიტუციურ დაწესებულებებში მოთავსდნენ ის ბავშვები, რომლებიც სწავლებას ექვემდებარებიან.
ასევე პრობლემაა ერთი და იმავე, მაგრამ სხვადასხვა სიმძიმის ავადმყოფობით დაავადებული ბავშვების გამიჯვნა. მაგალითად, ერთ სკოლაში სწავლობენ როგორც ყრუ, ისე სმენადაქვეითებული ბავშვები. თუმცა ეს უკანასკნელნი სათანადო კორექციის შემდეგ ზოგადსაგანმანათლებლო სკოლის კონტინგენტს წარმოადგენენ. ამასთან, არსებული მონაცემების თანახმად, უნარშეზღუდულ ბავშვთა ნახევარზე მეტს წარმატებული კორექციის შემდეგ შეუძლია ჩაერთოს ზოგადსაგანმანათლებლო პროცესში, იმ პირობით, რომ სკოლებში შეიქმნება სათანადო გარემო და ისინი მზად იქნებიან ასეთი ბავშვების მისაღებად.
მეთოდოლოგია, სასწავლო გეგმები, საკადრო საკითხები. სასწავლო გეგმები და პროგრამები არ შეესაბამება თანამედროვე მოთხოვნებს. სპეციალური სახელმძღვანელოები გამოცემულია საბჭოთა კავშირის პერიოდში.
შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე ბავშვებისათვის განკუთვნილ სასწავლო დაწესებულებებს ესაჭიროება სპეციალური თვალსაჩინო მასალები და აპარატურა, ზოგს – სპეციალური განათება და სასწავლო ნივთები. დიდი პრობლემაა ამ ბავშვებთან საგანმანათლებლო და აღმზრდელობითი მუშაობის თანამედროვე გამოცდილებისა და მეთოდოლოგიის დეფიციტი.
სხვა სირთულეებთან ერთად ყველაზე ძნელად მოსაგვარებელი და უმთავრესი პრობლემაა ჩვენს ქვეყანაში ამ კატეგორიის ბავშვების ჩვეულებრივ სასკოლო სისტემაში ჩართვისათვის საზოგადოებრივი მზაობის არარსებობა. სკოლები, მასწავლებლები, ავადმყოფი და ჯანმრთელი ბავშვების მშობლები, თვითონ ჯანმრთელი ბავშვები – არც ერთი არ არის მზად იმისათვის, რომ უნარშეზღუდული ბავშვი საკუთარი შესაძლებლობის შესაბამისად, მაქსიმალურად ჩაერთოს სასკოლო ცხოვრებაში და ამით შეექმნას საფუძველი მის საზოგადოებაში ინტეგრაციას.
II. შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე ბავშვთა უფლებების დაცვის სახელმწიფო პოლიტიკის ძირითადი მიმართულებები
მსოფლიოს განვითარებულ ქვეყნებში შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე ბავშვთა დახმარების პოლიტიკის ძირითადი კონცეფცია გულისხმობს შესაძლებლობათა გათანაბრებას, რაც განიხილება, როგორც ადამიანის უფლებების დაცვის ინტეგრალური ნაწილი.
ჩამოყალიბებულია ამ კატეგორიის ადამიანების საზოგადოებაში ინტეგრაციის, მათი პოტენციური შესაძლებლობების სრულად აღქმის კონცეფციები. აქცენტი გადატანილია დახმარების ფართო სოციალურ პოლიტიკაზე, რომლის განხორციელებამ ხელი უნდა შეუწყოს გარემოს ფიზიკურ ხელმისაწვდომობას, მათ სოციალურ და პოლიტიკურ უფლებათა აღიარებას, საზოგადოებაში ჩართვასა და დასაქმებას. პოლიტიკა, რომელიც ხელს უწყობს უნარშეზღუდულთა ჩართვას სოციალურ და ეკონომიკურ დინებებში, სულ უფრო ხშირად განიხილება, როგორც პრიორიტეტული ეკონომიკური პერსპექტივა, რადგან მისი მეშვეობით იზრდება უნარშეზღუდულთა ეკონომიკური და სოციალური კონტრიბუცია და მცირდება ძვირადღირებული სამედიცინო მომსახურების ხარჯები.
1. საკანონმდებლო ცვლილებები
1. უნარშეზღუდულობის ცნების განსაზღვრა. ყოველი სახელმწიფო, რომელიც უნარშეზღუდულ ადამიანთა დახმარების პოლიტიკის დამუშავებას იწყებს, აუცილებლად დგება შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირის ცნების განსაზღვრის პრობლემის წინაშე.
2. საქართველოში შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირთა დახმარების პოლიტიკის წარმოებისათვის პირველი რიგის ამოცანაა, რომ ქვეყნის დღევანდელი სოციალურ-ეკონომიკური სიტუაციის გათვალისწინებით მოხდეს დეფინიცია და შემუშავდეს სახელმძღვანელო დოკუმენტი, რომლითაც განისაზღვრება უნარშეზღუდულობის დადგენის წესები. მიუხედავად იმისა, რომ დეფინიცია უკვე არსებობს, საჭიროა მისი დახვეწა მსოფლიოში მიღებული განსაზღვრებების მიხედვით.
3. შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირის ცნება საფუძვლად უნდა დაედოს კანონპროექტს ექსპერტიზის შესახებ, რაც გამოიწვევს „შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირთა სოციალური დაცვის შესახებ“ კანონის საფუძვლიან შესწორებას და, შესაძლოა, ახალი კანონის შექმნასაც.
4. „განათლების შესახებ“ კანონში შესატანია ცვლილებები, რომლებითაც ზუსტად განისაზღვრება ყველა ბავშვის განათლების უფლება, მათთვის განათლების თანაბარი პირობების უზრუნველსაყოფად.
5. საქართველოს შრომის კანონთა კოდექსის პროექტში, რომელიც ახლა დამუშავების სტადიაშია, მსოფლიოში აღიარებული მიდგომებისა და დაგროვილი გამოცდილების გათვალისწინებით უნდა აისახოს შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირის შრომის გამოყენების პირობები; კოდექსმა უნდა შექმნას მოქალაქეთა თანაბარი შესაძლებლობების უფლების განხორციელების წინაპირობა.
6. საქართველოს კანონმდებლობა შესაბამისობაში უნდა იქნეს მოყვანილი საერთაშორისო კონვენციებით განსაზღვრულ ვალდებულებებსა და სტანდარტებთან.
2. საზოგადოების ჩართვის სტრატეგიები
საჭიროა საზოგადოებასთან თანამშრომლობის სახელმწიფო სტრატეგიის ჩამოყალიბება და განხორციელება. არასამთავრობო სექტორს უნდა მიეცეს შესაძლებლობა, სახელმწიფო დაფინანსების საფუძველზე განახორციელოს უნარშეზღუდული ბავშვების დახმარება.
არასამთავრობო სექტორმა მონაწილეობა უნდა მიიღოს არა მხოლოდ კონკრეტული პროგრამების განხორციელებაში, არამედ უნარშეზღუდულთა უფლებების დაცვის სახელმწიფო პოლიტიკის ჩამოყალიბებაში და მისი აღსრულების მონიტორინგის საქმეში. ამასთან დაკავშირებით მნიშვნელოვანია, რომ თვითონ შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირები ჩაერთონ მათი დახმარების პოლიტიკის შემუშავების პროცესში.
ეკლესია. იმის გათვალისწინებით, რომ საუკუნეების მანძილზე ეკლესია იყო შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე ადამიანთა დახმარებისა და დაცვის, მათ მიმართ გულმოწყალე დამოკიდებულების მთავარი ინიციატორი, აუცილებელია ჩამოყალიბდეს სხვადასხვა სახელმწიფო და არასახელმწიფო უწყებების ეკლესიასთან თანამშრომლობის ქმედითი ღონისძიებები, მოხდეს ამ საქმეში ეკლესიის ავტორიტეტის სწორად გამოყენება.
მასმედია. მასმედიამ ხელი უნდა შეუწყოს მოსახლეობას, გააცნობიეროს ამ კატეგორიის პირთა პრობლემები, უფლებები, მათი დახმარების შესაძლებლობა და აუცილებლობა. საჭიროა მასმედიის მუშაკებისათვის წვრთნის პროგრამების ჩატარება, რადგან დღეს მათ ცუდად ესმით უნარშეზღუდულ ადამიანთა პრობლემატიკა.
საზოგადოება. საჭიროა შემცირდეს/მოიხსნას შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირთა სტიგმატიზაცია და შესაძლებელი გახდეს მათი საზოგადოებაში ინტეგრაცია; ფართოდ უნდა იქნეს გამოყენებული თემზე დაფუძნებული მიდგომებისა და პროგრამების პოპულარიზაცია, საზოგადოების შეძლებისდაგვარად დიდი ნაწილის მოზიდვა ამ საქმეში.
3. ინსტიტუციური ცვლილებები
ბუნებრივად ჩნდება მოქმედებათა კოორდინაციისა და რესურსთა შეთანხმებული ხარჯვის ამოცანები.
დღეს მსოფლიოში მიიჩნევენ, რომ შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირთა საქმეების სახელმწიფო მართვის ეფექტიანობის უზრუნველსაყოფად მიზანშეწონილია ჩამოყალიბდეს სახელმწიფო საკოორდინაციო ორგანო – უნარშეზღუდულთა საქმეების საბჭო. უფრო მეტიც, სწორედ ამ საბჭოს არსებობაა მიღებული სახელმწიფოების ამ მიმართულებით მოღვაწეობის შეფასების ერთ-ერთ კრიტერიუმად. მიუხედავად იმისა, რომ საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულებით ასეთი საბჭო უკვე შექმნილია, საზოგადოება ჯერაც სათანადოდ ვერ გრძნობს მისი მუშაობის ეფექტიანობას.
შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირთა საქმეების საბჭოს უპირველესი მოვალეობაა, ორგანიზება გაუწიოს მათთვის გლობალური პოლიტიკის შემუშავებას და მოახდინოს მისი განხორციელების მონიტორინგი.
საქართველოში ამგვარი საკოორდინაციო ინსტიტუტის არსებობის აუცილებლობა ეჭვს არ იწვევს. დასადგენია მხოლოდ მისი ორგანიზაციული ფორმა.
ადგილობრივი თვითმმართველობა. ამ კატეგორიის პირთა დახმარების სახელმწიფო პროგრამების განხორციელება უმეტესწილად ადგილობრივი ხელისუფლების პრეროგატივა უნდა გახდეს.
შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირთა ყველა სახის სოციალური მომსახურება უნდა მოხდეს უშუალოდ ადგილობრივი სოციალური სამსახურების მიერ ან მათი ხელშეწყობითა და მეთვალყურეობით.
სოციალური სფეროს მართვის კადრები. აუცილებელია მთელი ქვეყნის მასშტაბით განხორციელდეს სოციალური სფეროს მართვის პროფესიული კადრებით უზრუნველყოფა, განსაკუთრებით – ადგილობრივი მმართველობის დონეზე.
სამედიცინო-პედაგოგიური კომისიები. დღეს საქართველოში მოქმედებს მხოლოდ ერთი, თბილისის სამედიცინო-პედაგოგიური კომისია. აუცილებელია საწყის ეტაპზე შეიქმნას რესპუბლიკური კომისია. შემდგომი ღონისძიება უნდა იყოს ასეთი კომისიების შექმნა ქვეყნის რეგიონებში.
უნდა განისაზღვროს კომისიების სტატუსი, დამუშავდეს და დამტკიცდეს მათი მიზნები და ამოცანები, დებულებები.
4. სოციალური დაცვა
შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე ბავშვთა სოციალური პოლიტიკა წარმოადგენს მათ მიმართ საერთო სოციალური პოლიტიკის შემადგენელ ნაწილს და განხილულ უნდა იქნეს ერთიან კონტექსტში. მათი დაცვის პოლიტიკა უნდა დაეფუძნოს იმის აღიარებას, რომ უნარშეზღუდულობა არის შემდეგი ორი მიზეზის შედეგი:
1. უნარშეზღუდულობის ზეგავლენა ინდივიდის ფუნქციონალურ შესაძლებლობებზე.
2. სოციალური და გარემო პირობების კომბინირებული ზეგავლენა ინდივიდის უნარზე, დაიმკვიდროს ადგილი ოჯახში, თემსა და საზოგადოებაში.
შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირთა სოციალური დაცვის პოლიტიკა ეფუძნება უნარშეზღუდულთა და სხვა პირთა ეკონომიკური და სოციალური შესაძლებლობების გათანაბრებას. მათი გათანაბრება უნდა ემსახურებოდეს ორ ძირითად მიზანს:
1. განმტკიცდეს ადამიანთა უფლებების ბაზისური ელემენტი, რომლის მიხედვითაც, უნარშეზღუდულებსა და სხვა ადამიანებს აქვთ თანაბარი ეკონომიკური და სოციალური შესაძლებლობები.
2. შეიქმნას გარემო, რომელშიც შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირები მოახერხებენ მაქსიმალური წვლილი შეიტანონ ქვეყნის ეკონომიკურ და სოციალურ განვითარებაში.
სტრატეგიული მიმართულებები უნდა ახდენდეს შემდეგი ფაქტორების ინტეგრაციას:
1. სარეაბილიტაციო სტრატეგიები, რომლებითაც ხდება შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე ბავშვთა ფუნქციონალური უნარიანობის მაქსიმალიზაცია.
2. შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე ბავშვთა ჩართვისა (ინკლუზიური) და უნარიანობის გაძლიერების სტრატეგიები, რომელთა მეშვეობითაც ხდება მათი აქტიური ჩართვა ოჯახში, თემში, საზოგადოებასა და ეკონომიკურ პოცესებში.
3. სტრატეგიები, რომლებიც მოიცავს ქმედებებს არქიტექტურისა და დიზაინის სფეროში, რათა აღმოიფხვრას გარემოში არსებული ბარიერები.
4. განათლების უზრუნველყოფის ხარჯების ანაზღაურება, ფუნქციური რეაბილიტაციისა და ადაპტაციის ხარჯების დაფარვა.
5. მოვლის უზრუნველყოფის ხარჯების დაფარვა.
სოციალური ინტეგრაციისათვის პირობების უზრუნველყოფა, უნარშეზღუდულობის („ინვალიდობის“) პენსია. 18 წლის ასაკის შემდეგ ბავშვს მიეცემა შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირის („ინვალიდობის“) პენსია სახელმწიფოს მიერ განსაზღვრული ინვალიდიზაციის სქემის მიხედვით. გასაცემი ფულადი სარგებლის ოდენობა შემცირდება დასაქმებით მიღებული შემოსავლის გათვალისწინებით.
5. განათლება
აუცილებელია, შეიცვალოს დამკვიდრებული მიდგომა შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე ბავშვთა განათლების მიმართ. სპეციალურ განათლებასთან ერთად უნდა გაჩნდეს განათლების ალტერნატიული ფორმები (ინტეგრირება, ინკლუზია). ე.ი. სპეციალური სკოლების გარდა, ბავშვებს უნდა მიეცეს მასობრივ სკოლებში ჩართვის, ხოლო მშობლებს – არჩევანის გაკეთების შესაძლებლობა. ასეთი ბავშვის, როგორც თავისუფალი, დამოუკიდებელი, სოციალური საზოგადოების ნორმებსა და ფასეულობებზე ორიენტირებული პიროვნების, განვითარება შესაძლებელია მხოლოდ ინტეგრაციის პირობებში.
ინკლუზიური და ინტეგრირებული განათლების შემოღება არ ნიშნავს, რომ ქვეყანაში არ უნდა იყოს სპეციალური სკოლები. ყოველთვის არსებობს ბავშვი, რომელიც დროებით ან მუდმივად სპეციალურ განათლებასა და მოვლას საჭიროებს.
ჯანმრთელობის დაცვა და რეაბილიტაცია. შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე ბავშვთა სამედიცინო მომსახურება და ექსპერტიზა 3 ძირითად სფეროს მოიცავს. ესენია: პრევენცია, შეფასება და მართვა.
უნარშეზღუდულობის პრევენცია რამდენიმე ძირითადი მიმართულებით უნდა განვითარდეს:
1. უნარშეზღუდულობის პრევენცია ბავშვის დაბადებამდე (რისკ-ჯგუფის დედების გამოყოფა, მათი მონიტორინგი და მკურნალობა, ორსულობის დაგეგმვა, ორსულებში თანდაყოლილ ანომალიათა პრენატალური დიაგნოსტიკა, გენეტიკურ დაავადებათა რისკის მქონე ოჯახების გამოვლენა და მათი გენეტიკური კონსულტაციით უზრუნველყოფა).
2. ახალშობილებში უნარშეზღუდულობის განვითარების პრევენცია (ახალშობილთა რისკ-ჯგუფების გამოყოფა, მათი მონიტორინგი და ადეკვატური მართვა, ახალშობილთა მასობრივი სკრინინგის ჩატარება).
3. სოციალური პირობებით გამოწვეული უნარშეზღუდულობის პრევენცია (ტრავმატიზმი, ალკოჰოლიზმი, ნარკომანია, განვითარებაში ჩამორჩენა სოციალური მიზეზებით).
უნარშეზღუდულობის შეფასების განხორციელების ძირითად საფუძვლად უნდა იქცეს ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის კლასიფიკაციის (ICD–10 და ICF) გამოყენება. ქვეყნის მასშტაბით უნდა მოხდეს დიაგნოსტიკის უნიფიკაცია, უნდა ჩამოყალიბდეს შესაბამისი წესები.
აუცილებელია, ქვეყანაში არსებობდეს სისტემა, რომელიც ადგილობრივი ექიმისათვის პირველი ეჭვის გაჩენისა და რისკის ზომის შეფასების საფუძველი გახდება. ეს სისტემა უნდა შექმნას მაღალკვალიფიციურ სპეციალისტთა ჯგუფმა. სისტემა თანამედროვე სამეცნიერო მტკიცებულებას უნდა ეფუძნებოდეს, ხოლო მისი გამოყენების წესები მკაფიოდ უნდა იყოს ჩამოყალიბებული. საჭიროა ადგილებზე მოხდეს ექიმების წრთვნა ამ წესების ათვისებისათვის. ამ ზომების მიზანია, მაქსიმალურად გაიზარდოს უნარშეზღუდულობის ადრეულ ასაკში აღმოჩენის შესაძლებლობა.
უნარშეზღუდულობის რისკის ზომის მიხედვით ბავშვის მიმართ სხვადასხვა სამედიცინო ზომები უნდა იქნეს მიღებული. დაბალი რისკის მქონე ბავშვი უნდა მოხვდეს სპეციალისტის მუდმივი დაკვირვების ქვეშ. უნარშეზღუდულობის მაღალი რისკის მქონე ბავშვის შემდგომი შეფასება უნდა განახორციელოს კვალიფიცირებულ ექსპერტთა ჯგუფმა სპეციალიზებულ სამედიცინო დაწესებულებაში.
უნარშეზღუდულობის მართვა უნდა განახორციელოს სპეციალისტთა ინტერდისციპლინურმა გუნდმა ექსპერტული შეფასების საფუძველზე. ამ გუნდის შემადგენლობა უნდა განისაზღვროს ბავშვის პრობლემებიდან გამომდინარე. ჯგუფში უნდა შედიოდეს სოციალური მუშაკი, რომელსაც ევალება ბავშვის ცხოვრების ხარისხის შეფასება და მონიტორინგი. ინტერდისციპლინურმა გუნდმა უნდა შეიმუშაოს ადრეული ინტერვენციის პროგრამა. ამ პროგრამის საფუძველზე უნდა განხორციელდეს ღონისძიებები ყოფითი უნარიანობის გაზრდისა და გარემოსთან ადაპტაციიისათვის. ამავე ჯგუფის რეკომენდაციით უნდა მოხდეს უნარშეზღუდული ბავშვისათვის ადეკვატური სასწავლო გარემოს შერჩევა მისი პოტენციური შესაძლებლობების რეალიზაციის მიზნით. პერიოდულად უნდა ხორციელდებოდეს ბავშვის განვითარების მიღწევების შეფასება.
ინტერდისციპლინური გუნდის მუშაობის აუცილებელი კომპონენტია შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე ბავშვის მშობლების ფსიქოლოგიური განათლებითა და საკონსულტაციო მომსახურებით უზრუნველყოფა.
ხელმისაწვდომობის პრინციპის გათვალისწინებით ბავშვთა უნარშეზღუდულობის მართვის განხორციელების მიზანშეწონილი ადგილია ბავშვთა პოლიკლინიკა. რადგან არ არსებობენ სპეციალისტები და შეზღუდულია სახსრები, დასაწყისისთვის თბილისის ყოველ ადმინისტრაციულ რაიონში და საქართველოს ყველა მხარის დიდ ქალაქში უნდა გამოიყოს თითო პოლიკლინიკა. ამ დაწესებულებაში უნდა არსებობდეს ექსპერტთა და უნარშეზღუდულობის მართვის მულტიდისციპლინური ჯგუფები.
საჭიროების შემთხვევაში მულტიდისციპლინური ჯგუფის რეკომენდაციის თანახმად უნდა მოხდეს ბავშვის გაგზავნა სპეციალიზებულ დაწესებულებაში, პერიოდული ან მუდმივი კორექციისათვის.
უნარშეზღუდულობის პრობლემის მიხედვით არსებობს სპეციალიზებული სამედიცინო დაწესებულება (მაგალითად, სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტი, ცენტრი, საავადმყოფო), რომელიც აღნიშნულ სფეროში ყველაზე კომპეტენტურია. ეს დაწესებულება პასუხისმგებელია: ახალი იდეოლოგიისა და ტექნოლოგიების განვითარების შესაბამისად მუდმივად განახლებადი პროგრამების შემუშავებაზე; უნარშეზღუდულ ბავშვებთან მომუშავე სპეციალისტთა უწყვეტი პროგრამული განათლებით უზრუნველყოფაზე; უნარშეზღუდული ბავშვებისა და მათი მშობლებისათვის ფსიქოლოგიური განათლებისა და საკონსულტაციო სამსახურების შექმნაზე.
სკოლის დამთავრებისას თუ სრულწლოვნობის მიღწევისას ექსპერტთა და უნარშეზღუდულობის მართვის ჯგუფები ერთობლივად ახდენენ ბავშვის ხელახალ შეფასებას მომავალი შრომითი საქმიანობის დასაგეგმად.
სახელმწიფო სამედიცინო პროგრამები უნარშეზღუდულობის პროფილაქტიკისა და მკურნალობისათვის. მიზანშეწონილია ზემოთ ჩამოთვლილ ღონისძიებათა სახელმწიფო პროგრამების სახით განხორციელება. პირველი რიგის პროგრამები შეიძლება იყოს:
1. ექსპერტთა და მულტიდისციპლინური ჯგუფების მომზადება, მათი კვალიფიკაციის ამაღლება და წრთვნა ჯგუფური მუშაობის უნართა გაძლიერების მიზნით.
2. ახალშობილთა მასობრივი სკრინინგის განხორციელება.
3. შეფასების წესებისა და ნორმების ჩამოყალიბება.
4. სანდო ეპიდემიოლოგიური ინფორმაციის შეგროვების სისტემის შექმნა.
უნარშეზღუდული ბავშვის ადეკვატური სამედიცინო მომსახურება მისი რეაბილიტაციის პროგრამის ერთ-ერთი ძირითადი ნაწილია.
6. ფინანსური უზრუნველყოფა
სრულიად გასაგებია, რომ საქართველოს დღევანდელი ეკონომიკური და საფინანსო-საბიუჯეტო მდგომარეობა არ იძლევა მოცემულ დოკუმენტში ჩამოთვლილი ღონისძიებების დიდი ნაწილის უახლოეს პერიოდში განხორციელების საშუალებას. ამიტომ უმთავრეს მნიშვნელობას იძენს პრიორიტეტების სწორად გამოყოფა და შეზღუდული რესურსების რაციონალური გამოყენება.
სოციალური პროგრამების დაგეგმვისას მნიშვნელოვანია ასევე საზოგადოების ინფორმირებისა და მისი მონაწილეობის გათვალისწინება.
დღევანდელ სიტუაციაში პროგრამულ საბიუჯეტო დაფინანსებას ალტერნატივა არ გააჩნია.
სხვა ფინანსური რესურსები. მრავალ საერთაშორისო ორგანიზაციას საკმაოდ დიდი ფინანსური რესურსები შემოაქვს ქვეყანაში ბავშვთა მდგომარეობის გასაუმჯობესებლად. აუცილებელია მათი საქმიანობის კოორდინაციის უზრუნველყოფა, რათა თავიდან იქნეს აცილებული საკმაოდ გავრცელებული შემთხვევები, როცა რესურსები არაპრიორიტეტულ მიმართულებებს ხმარდება; შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირთა საქმეების საბჭოს საქმიანობის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი მიმართულება უნდა გახდეს საერთაშორისო ორგანიზაციებთან თანამშრომლობა მათი და სახელმწიფოს საქმიანობის ურთიერთშეთანხმებისა და ურთიერთშევსების მიზნით. ეს შესაძლებელს გახდის, რომ უნარშეზღუდულ ბავშვთა განათლებისა თუ ჯანმრთელობის დაცვის პრობლემების გადაწყვეტას სოლიდური ფინანსური რესურსები მოხმარდეს.
მსოფლიოში შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე ბავშვები იყვნენ და ახლაც არიან საქველმოქმედო საქმიანობის ერთ-ერთი ძირითადი ობიექტები. საქართველოში ქველმოქმედების ფართო მასშტაბით გაშლის ეკონომიკური პირობები ჯერ არ არსებობს, მაგრამ სახელმწიფომ უნდა დაგეგმოს ქველმოქმედების სტიმულირების საკანონმდებლო საფუძვლების შექმნა. ამ საკითხში დიდი როლის შესრულება ტრადიციულად ეკლესიას შეუძლია.
დასკვნა
ეს დოკუმენტი შემუშავებულია იმ გაგებაზე დაყრდნობით, რომ უნარშეზღუდულ ადამიანთა დახმარება არის ქვეყნის ზნეობრივი მოვალეობა. ამასთან, იგი აძლიერებს საზოგადოების ჰარმონიული განვითარების შესაძლებლობებს, რადგან ყველა ადამიანი საკუთარ უნართა მაქსიმალური გამოყენებით ერთვება საერთო საქმეში.