აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის უმაღლესი საბჭოს სესიის 2003 წლის 7 აგვისტოს დადგენილება - „აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის ტერიტორიაზე არსებული მართლმადიდებლური ტაძრების, მონასტრების, მათი ნანგრევების საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის საკუთრებად ცნობის შესახებ“

აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის უმაღლესი საბჭოს სესიის 2003 წლის 7 აგვისტოს დადგენილება - „აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის ტერიტორიაზე არსებული მართლმადიდებლური ტაძრების, მონასტრების, მათი ნანგრევების საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის საკუთრებად ცნობის შესახებ“ აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის უმაღლესი საბჭოს სესიის დადგენილება 2003 წლის 7 აგვისტო ქ. თბილისი აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის ტერიტორიაზე არსებული მართლმადიდებლური ტაძრების, მონასტრების, მათი ნანგრევების საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის საკუთრებად ცნობის შესახებ „საქართველოს სახელმწიფოსა და საქართველოს სამოციქულო ავტოკეფალურ მართლმადიდებელ ეკლესიას შორის“ კონსტიტუციური შეთანხმების მე-7 მუხლის პირველი პუნქტის საფუძველზე, აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის უმაღლესი საბჭო ადგენს: 1. დამტკიცდეს აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის ტერიტორიაზე არსებული იმ მართლმადიდებლური ტაძრების, მონასტრების (მოქმედისა და არამოქმედის), მათი ნანგრევების ჩამონათვალი, რომელსაც „საქართველოს სახელმწიფოსა და საქართველოს მართლმადიდებელ ეკლესიას შორის“ კონსტიტუციური შეთანხმების მე-7 მუხლის 1-ლი პუნქტის შესაბამისად აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის უმაღლესი საბჭო ცნობს ეკლესიის საკუთრებად (დანართის მიხედვით).   2. დადგენილების პირველი პუნქტით დამტკიცებულ ჩამონათვალში, გათვალისწინებულის გარდა ეკლესიის საკუთრებად მიიჩნევა აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის ტერიტორიაზე არსებული: ყველა ის მართლმადიდებლური ტაძარი, სადაც საქართველოს ავტოკეფალური მართლმადიდებელი ეკლესიის მიერ სრულდება ან სრულდებოდა ღვთისმსახურება. ახლად აღმოჩენილი მართლმადიდებლური ტაძარი (სამლოცველო) ან ტაძრის ნანგრევი. აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის უმაღლესი საბჭოს თავმჯდომარე                      თ. ნადარეიშვილი აფხაზეთის ტაძრები ძეგლთა ადგილმდებარეობა ძეგლების დასახელება თარიღი გუდაუთის რაიონი 1. ამბარა, ადგილი „მგუძირხვა ეკლესია VIII-IX სს. 2. აცი ეკლესია XIX-XX სს. 3. ახალი ათონი კომპლექსი IV-X სს. 4. ახალი ათონი მდ. ანაკოფიის წყლის მარცხენა ნაპირი სვიმონ კანანელის სახ. ეკლესია IX-Xსს. 5. ახალი ათონი (ფსირცხა) სვიმონ კანანელის სახ. გამოქვაბული ადრ. შუა სს. 6. ახალი ათონი (ფსირცხა) სამონასტრო კომპლექსი 1875-1900 წწ. 7. ბომბორი, ჩრდ. გზის პირას ეკლესია XIX-XX სს. 8. ბომბორი, სოფლის განაპირას კომპლექსი „აილაგმა აბიქუ“ 1. ეკლესია 2. ეკლესიის საძვალე X-XI სს. XII,XIV სს. 9. გუდაუთა, ხარაზიას N 33 ღვთისმშობლის სახ. ეკლესია 1947 წ. 10. ვესიოლოვკა, სამხრეთ-დასავლეთი ეკლესიის ნანგრევი შუა სს. 11. ზვანდრიფში, ადგილი აფსარხუქი ეკლესია შუა სს. 12. ლიხნი ეკლესია შუა სს. 13. ლიხნი კომპლექსი 1. მიძინების სახ. ეკლესია 2. სასახლე X,XV სს. X ს. 14. ლიხნი(ლუხუნი) ძვ. ზუფუ ეკლესია „აბა-ათას“ გან. შუა სს. 15. ლიხნი(ლუხუნი) ღვთისშობლის მიძინების სახ. ეკლესია X-XI სს. 16. ყულანურხვა, ჩრდ. -აღმ. ეკლესიის ნანგრევი შუა სს. 17. ხუაფი, ჩრდ. -დას. 3-4 კმ. ეკლესია შუა სს. 18. ჯირხვა ეკლესია XIX-XX სს. 19. ანუხვა ეკლესია ადრ. შუა სს. 20. ანუხვა ბერების საცხოვრებელი XIX ს. სოხუმის ზონა 1. ამზარა, გოლურის №33 წმ. ელიას სახ. ეკლესია 1910 წ. 2. ანუხვა, სამხრეთით ეკლესია გვ. შუა სს. 3. აჩადარა წმ. გიორგის სახ. ეკლესია XX ს. 4. ახალშენი წმ. გიორგის სახ. ეკლესია 1894 წ. 5. ახალშენი, სასოფლო საბ. იოანე ნათლისმცემლის შუა სს. 6. ახალშენი,სამხრეთით 0. 5 კმ. მთის ქედი წმ. თევდორეს სახ. ეკლესია ადრ. შუა სს. 7. ბესლეთი. ჭანბას №473 ეკლესიის ნანგრევი გან. შუა სს. 8. ბესლეთი სასაფლაოზე წმ. გიორგის სახ. ეკლესია IX ს. 9. ბირჯა,აღმოსავლეთით წმ. ელიას სახ. ეკლესია XX ს ძვ. ეკლ. ად. 10. ეშერა, ცენტრ. საავტ. გზის ჩრდ. ეკლესია XIX ს. 11. ეშერა, ცენტრ. საავტ. გზის სამხრეთ. 300მ. ეკლესია განვით. შუა ს. 12. ზემო ბირცხა წმ. დემეტრეს ეკლესია XX ს ძვ. ეკლ. ად. 13. იაშთხვა,განაპირას ეკლესიის ნანგრევი ადრ. შუა სს. 14. კომანი,მდ. გუმისთას მარცხ. სანაპ. 100 მ. წმ. იოანე ოქროპირის სახ. ეკლესია ადრ. შუა სს. 15. კელასური, ჩრდ. -აღმ. I კმ. მდ. კელასურის მარჯვენა ნაპირი სამონსატრო კომპლექსი 1. ეკლესია 2. ეკლესია(მცირე) 3. ნაგებობის ნანგრევი ადრ. შუა სს. 16. კელასური, ცენტრი ეკლესია XIX- XX სს. 17. კელასური, ცენტრი, საავტ. გზის პირას ძველ სასაფლაოზე ეკლესია XIX ს. 18. ლეკუხონა, ცენტრი წმ. ხარლამპის სახ. ეკლესია 1911 წ. 19. მთისკალთა ნაეკლესიარი XIX- XX სს. ძვ. ეკლ. ადგ. 20. მთისკალთა ფერიცვალების სახ. ეკლესია XIX ს. 21. ნახშირა (მანეა)სამხრეთით წმ. ელიას სახ. ეკლესია XX ს. 22. ნახშირა, დასავლეთით ნასოფლარი აბახადუ წმ. პანაის სახ. ნაეკლესიარი შუა სს. 23. ოდიში,დასავლეთით ღვთიმშობლის სახ. ნაეკლესიარი შუა სს. 24. ოდიში, ცენტრი წმ. კონსტანტინეს სახ. ეკლესია გვ. შუა სს. 25. პავლოვსკოე, სამხ. წმ. გიორგის სახ. ეკლესია XX ს. 26. პეტროვსკოე, აღმ 2 კმ. ღვთისმშობლის სახ. ეკლესია XX ს. 27. სოხუმის სანაპიროსთან ახლოს, ტურბაზის ტერიტორია ეკლესია XIX ს. 28. ქვემო ბირცხა, სასაფლაოზე ღვთისმშობლის სახ. ეკლესიის ნანგრევი შუა სს. 29. შრომა ცენტრი ეკლესიის ოხვამე XIX- XX სს. ბერძნული 30. სოხუმი ეკლესია XIX ს. 31. გვარდა ამაღლების ეკლესია XIX ს. გაგრის ზონა 1. ალაჰაძი, ცენტრი ეკლესიის ნანგრევი ადრ. შუა სს. 2. ალაჰაძი, ცენტრი ეკლესია IV-VII სს. 3. ბიჭვინთა სამონასტრო კომპლექსი 1. ეკლესია 2. ეკლესია მცირე 3. ეკლესიის ნანგრევი 4. ეკლესია 5. გალავანი X ს. VIII-XI სს. VIII-IX სს. VIII-XI სს. წ. შეკეთებულია IX ს. 4. ბიჭვინთა ნაქალაქარი ბიჭვინთა 1. ეკლესია 2. აბანო 3. გალავანი 4. სხვა ნაგებობები Vს. ადრ. შუა სს. ადრ. შუა სს. ადრ. შუა სს. 5. ბზიფი, აღმოსავლეთით ეკლესია ადრ. შუა სს. 6. ბზიფი, რიწის ტბისკენ მიმავალი გზის მარცხნივ ეკლესიის ნანგრევი VIII-X სს. 7. ბზიფი, გაგრა , რიწის გზის მე-5 კმ-ზე სალოცავი ადრ. შუა სს. 8. გაგრა, ზღვისპირა პარკის დასავლეთით ეკლესია V –VI სს. 9. გაგრა, ალპური გზის მე-6 კმ-ზე ეკლესია XIX- XX სს. ბერძნული 10. გაგრა, ალპური გზა საბჭოს ქ. მდ. ტიზერვას ხეობა გამოქვაბული წმ. ევპათიოსის შუა სს. 11. გაგრა, მდ. გაგრიფშის ხეობა გაგრიდან 2-2,5 კმ. ნასოფლარი ეკლესიის ნანგრევი შუა სს. 12. გაგრა, ოქტომბრის ქ. №26 ეკლესია 13. განთიადი ეკლესია XIX ს. 14. განთიადი განთიადის ეკლესია VI I ს. 15. ლიძავა,თევრი ეკლესიის ნანგრევი შუა სს. 16. სულევო, ჩრდილოეთით 0,5 კმ. ეკლესია-მონასტერი ადრ. შუა სს. 17. გაგრა, ცენტრ. პარკი წმ. ევპატის ეკლესია შუა სს. გულრიფში რაიონი 1. ბაღმარანი სამონასტრო კომპლექსი 1. ეკლესია 2. ეკლესია 3. გალავანი შუა სს. შუა სს. შუა სს. 2. დრანდა გუმბათიანი ეკლესია VI ს. 3. კელასურის მიდამოები კომპლექსი 1. კოშკი 2. ეკლესია 3. სხვა ნაგებობანი შუა სს. შუა სს. 4. ოქტომბერი ეკლესია გალავანში გან. შუა სს. 5. ოქტომბერი ეკლესიის ნანგრევი XII-XIIIსს. 6. პოლტავა-ალექსანდროვკა, მიდამოები ჩიჟაუშის მთა ეკლესია XII-XIIIსს. 7. ჩხალთა,მიდამოები ეკლესია შუა სს. ოჩამჩირის რაიონი 1. აბაჟვახუს მიდამოები ეკლესია გან. შუა სს. 2. აგუბედიას მიდამოები ბედიის მონასტერი X-XI სს. 3. აძიუბჟა, მიდამოები ბაზილიკური ეკლესია „მარმა-ლაბაა“ XIII ს. 4. ბესლახუბა ეკლესია შუა სს. 5. ზაგანი ეკლესია შუა სს. 6. ილორი წმ. გიორგის სახ. ეკლესია XI ს. 7. მიშველი ეკლესია „ფიჭუ ოხამე“ გან. შუა სს. 8. მოქვი მონასტერი X ს. 9. მოქვი მიდამოები ეკლესია შუა სს.    10. ფოქვეში ეკლესია „აბაა“ შუა სს.    11. ჭლოუ ეკლესია შუა სს.    12. ჯგერდა, ადაგუას მთა ეკლესია „ქიაჩ-აბაა“ შუა სს. 13. ჯგერდა, ფსკალის მთა ეკლესია VI- VI I სს. 14. ჯირღული ეკლესია გან. შუა სს. გალის რაიონი 1. მუხური ეკლესია გან. შუა სს. 2. ნაბაკევი ეკლესია გან. შუა სს. 3. საბერიო ეკლესია „აბაა“ შუა სს. 4. გუდავა წმ. ბარბალეს სახ. ეკლესია VI I საუკუნემდე