ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილება საქმე „ხიზანიშვილი და კანდელაკი საქართველოს წინააღმდეგ“

ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილება საქმე „ხიზანიშვილი და კანდელაკი საქართველოს წინააღმდეგ“

ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს

მეხუთე სექციის

გადაწყვეტილება

საქმე „ხიზანიშვილი და კანდელაკი საქართველოს წინააღმდეგ“

(საჩივარი №25601/12)

დამატებითი ოქმის 1-ლი მუხლი• საკუთრების დაცვა• ეროვნული სასამართლოების მარცხი დამაკმაყოფილებლად განმარტონ მათი მიდგომა უკანონოდ დანგრეული ქონების ღირებულებისა და შესაბამისი კომპენსაციის ოდენობის განსაზღვრისას

სტრასბურგი

2019 წლის 17 დეკემბერი

საბოლოო გახდა

17/03/2020

ეს გადაწყვეტილება საბოლოო გახდა კონვენციის 44-ე მუხლის მე-2 პუნქტის შესაბამისად. იგი შეიძლება დაექვემდებაროს რედაქციულ შესწორებას.

საქმეზე „ხიზანიშვილი და კანდელაკი საქართველოს წინააღმდეგ“,ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს (მეხუთე სექცია) პალატამ, შემდეგი შემადგენლობით:

ანგელიკა ნუსბერგერი, თავმჯდომარე,გაბრიელ კუშკო-შტადლმაიერი,განნა იუდკივსკა,იონკო გროზევ,სიოფრა ო’ლირი,მარტინშ მიტსი,ლადო ჭანტურია, მოსამართლეები

და მილან ბლაშკო, სექციის განმწესრიგებელი,2019 წლის 22 ოქტომბერს და 19 ნოემბერს გამართული დახურული თათბირის შემდეგ,გამოიტანა შემდეგი გადაწყვეტილება, რომელიც იმავე დღეს იქნა მიღებული:

პროცედურა

1. საქმის საფუძველია საჩივარი (№25601/12) საქართველოს წინააღმდეგ, რომელიც, ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის ევროპული კონვენციის („კონვენცია“) 34-ე მუხლის შესაბამისად, 2012 წლის 20 აპრილს სასამართლოში წარადგინეს საქართველოს მოქალაქეებმა, ქ-ნმა ლალი ხიზანიშვილმა („პირველი მომჩივანი“) და ბ-ნმა გიორგი კანდელაკმა („მეორე მომჩივანი“).

2. მომჩივნებს წარმოადგენდა ქ-ნი ლ. მუხაშავრია, ადვოკატი, რომლის საქმიანობის ადგილია სოფელი ქვემო შუხუთი. საქართველოს მთავრობას („მთავრობა“) წარმოადგენდა სახელმწიფო წარმომადგენელი იუსტიციის სამინისტროდან, ბ-ნი ბ. ძამაშვილი.

3. მომჩივნებმა, კერძოდ, განაცხადეს, რომ ეროვნულმა სასამართლოებმა არ მიაკუთვნეს მათ ადეკვატური კომპენსაცია მათი ქონების უკანონო დანგრევისთვის, რითაც დაირღვა კონვენციის დამატებითი ოქმის 1-ლი მუხლი.

4. 2017 წლის 20 სექტემბერს მთავრობას ეცნობა კონვენციის დამატებითი ოქმის 1-ლი მუხლის შესაბამისად წარდგენილი ზემოხსენებული საჩივრის შესახებ, და საჩივრის დანარჩენი ნაწილი კი მიუღებლად იქნა ცნობილი, სასამართლოს რეგლამენტის 54-ე წესის მე-3 პუნქტის შესაბამისად.

5. პირველი მომჩივანი გარდაიცვალა 2017 წლის 15 დეკემბერს. მისმა დედამ, ქ-ნმა ლუბა ხიზანიშვილმა, გამოთქვა სურვილი სასამართლოში, მისი ქალიშვილის ნაცვლად, საქმის გაგრძელების შესახებ.

ფაქტები

I. საქმის გარემოებები

6. პირველი მომჩივანი დაიბადა 1963 წელს. მეორე მომჩივანი დაიბადა 1955 წელს და ცხოვრობს თბილისში.

7. 2003 წლის 31 ოქტომბერს, ოთხ სხვა ფიზიკურ პირსა და კომპანიასთან ერთად, მომჩივნებმა მიიღეს საკუთრების უფლება კომერციულ ფართზე, რომელიც მდებარეობდა თბილისში, მეტროსადგურ „გოცირიძის“ შესასვლელთან ახლოს („შენობა“), მიწის ნაკვეთზე ფართობით 154 კვ. მ. მიწის ნაკვეთი რეგისტრირებული იყო საჯარო რეესტრში, როგორც ზემოაღნიშნული ფიზიკური პირების და კომპანიის ერთობლივ საკუთრებაში არსებული ქონება. მიწის აღნიშნულ ნაკვეთზე მდებარე შენობას, რომელიც ასევე რეგისტრირებული იყო როგორც ამ პირების ერთობლივ საკუთრებაში არსებული ქონება, ჰქონდა საერთო ფართობი 494 კვ. მ.(ამათგან): პირველი მომჩივნის ქონება შეადგენდა 76,82 კვ. მ (45,8 კვ. მ სარდაფის დონეზე და 31,02 კვ. მ პირველ სართულზე), მეორე მომჩივნის ქონება კი – 40,74 კვ. მ (25,67 კვ. მ სარდაფის დონეზე და 15, 07კვ. მ პირველ სართულზე).

8. საქმის მასალები აჩვენებს, რომ პირველმა მომჩივანმა გადაიხადა 12 500 ლარი (დაახლოებით 5 000 ევრო), მეორე მომჩივანმა კი – 12 000 ლარი (დაახლოებით 5 300 ევრო) მათი შესაბამისი წილებისთვის შენობაში და მათი უფლებისთვის მიწის ნაკვეთზე, რომელზეც ეს შენობა მდებარეობდა. სხვადასხვა წყაროები, მათ შორის საქართველოს ეროვნული ბანკის მიერ გაცემული ფინანსური სტაბილურობის შესახებ ანგარიშები, მიუთითებს უძრავი ქონების ღირებულების მნიშვნელოვან ზრდაზე 2003 და 2007 წლებს შორის.

9. შენობა აშენდა ნებართვის საფუძველზე, რომელიც მიღებულ იქნა 2002 წლის 11 ივლისს, ხოლო შენობის გამოყენებაზე ნებართვა გასცა შესაბამისმა მუნიციპალურმა ორგანომ 2003 წლის 28 მაისს.

10. 2007 წლის 29 იანვარს მომჩივნებმა მიმართეს თბილისის მერიას („მერია“) შენობის დანგრევის გეგმის შესახებ გავრცელებული ხმებისა და შენობის დანგრევის სამართლებრივი საფუძვლების თაობაზე ინფორმაციის მოთხოვნის მიზნით. იმავე დღეს სახალხო დამცველმა მიმართა მერს და აღნიშნა, რომ შენობის დანგრევა, რომელიც წარმოადგენდა მომჩივნების და სხვა კერძო პირების კანონიერ საკუთრებაში არსებულ ქონებას, უნდა განხორციელებულიყო კანონის შესაბამისად და წერილობითი ბრძანების საფუძველზე. როგორც ჩანს, არც მომჩივნებს და არც სახალხო დამცველს პასუხი არ მიუღიათ.

11. 2007 წლის 30 იანვარს მერიის ზედამხედველობის სამსახურმა („ზედამხედველობის სამსახური“) დაანგრია შენობა ბულდოზერის გამოყენებით. მოვლენები მედიაში გაშუქდა, სადაც ნაჩვენები იყო, რომ შენობის დანგრევა წარმოადგენდა კამპანიის ნაწილს, რომელიც დაწყებული იყო მერიის მიერ იმ შენობების დასანგრევად, რომლებიც უკანონოდ აშენდა ან ამახინჯებდა ქალაქის ხედს.

12. 2007 წლის 27 თებერვალს მომჩივნებმა აღძრეს საქმე სასამართლოში, განაცხადეს რა, რომ ზედამხედველობის სამსახურმა დაანგრია მათი საკუთრება სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე და მოითხოვეს ზიანის ანაზღაურება. მათ წარმოადგინეს კერძო შემფასებლის დასკვნა ქონების ღირებულებასთან დაკავშირებით. შემფასებლის ანგარიშის თანახმად, კომერციული ფართის სარდაფის სართულის და პირველი სართულის მთლიანი საბაზრო ღირებულება, რომელთა ფართობი იყო 229,73 კვ. მ, შეადგენდა 760 000 აშშ დოლარს (დაახლოებით 585 300 ევროს). იმის გათვალისწინებით, რომ შესაბამისი შენობა აღარ არსებობდა, ექსპერტმა წარმოადგინა საორიენტაციო ფასი, „მსგავსი ჰიპოთეტური შენობის“ ღირებულების საფუძველზე.

13. 2008 წლის 1 მაისს, პირველი ინსტანციის სასამართლომ გასცა განკარგულება საექსპერტო კვლევის ჩატარებაზე, დანგრეული შენობის ღირებულებასთან დაკავშირებით. სხვა საკითხებთან ერთად, სასამართლომ სთხოვა ექსპერტებს, დაედგინათ დანგრეული ქონების საბაზრო ღირებულება 2007 წლის 30 იანვრის მდგომარეობით. შედეგად მიღებული დასკვნა №1765/15/19, დათარიღებული 2008 წლის 30 ოქტომბრით, შედგენილი იყო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს ორი ექსპერტის მიერ („ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს პირველი დასკვნა“). დასკვნის შეჯამებაში წერია, რომ შენობის სრული საბაზრო ღირებულება, მისი დანგრევის დროისთვის, იქნებოდა 1 068 975 ლარი (დაახლოებით 497 400 ევრო). თუმცა, რადგან შენობა აღარ არსებობდა შეფასების მომენტში, და გარკვეული დოკუმენტები, რომლებიც უკავშირდებოდა მის აშენებაში გამოყენებულ მასალებს, არ იყო ხელმისაწვდომი, შეუძლებელი იყო რეალური სურათის აღწერა და, შესაბამისად, ექსპერტებმა იხელმძღვანელეს საორიენტაციო ფასებით. ექსპერტებმა ასევე აღნიშნეს, რომ მათ არ ჰქონდათ კონკრეტული მონაცემები (დოკუმენტებით დადასტურებული), მსგავსი შენობების ყიდვა-გაყიდვის ინფორმაციასთან დაკავშირებით.

14. 2009 წლის 8 ივლისს პირველი ინსტანციის სასამართლომ გასცა განკარგულება კიდევ ერთი საექსპერტო შეფასების ჩატარების შესახებ შენობის საბაზრო ფასის გამოსათვლელად, იმ მიწის ნაკვეთის ღირებულების გამოკლებით, რომელზეც ის იდგა, რადგან მომჩივნებმა შეინარჩუნეს მიწის ნაკვეთი საკუთრებაში. შედეგად მიღებულმა 2009 წლის 17 სექტემბრის დასკვნამ (№1363/04/19), რომელიც შეადგინა ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს ექსპერტმა, („ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს მეორე დასკვნა“), აჩვენა, რომ მიწის ნაკვეთის ღირებულება იყო 50 820 ლარი (დაახლოებით 23 648 ევრო), აიღო რა 330 ლარი (დაახლოებით 153 ევრო), როგორც კვადრატული მეტრის საბაზრო ფასი. შესაბამისად, შენობის სრული საბაზრო ღირებულება, მისი დანგრევის დროისთვის, მიწის ნაკვეთის ღირებულების გარეშე, იქნებოდა 1 018 155 ლარი (დაახლოებით 473 790 ევრო): აქედან პირველი მომჩივნის წილი 187 501,74 ლარი (დაახლოებით 87 252 ევრო), ხოლო მეორე მომჩივნის წილი კი – 133 862,20 ლარი (დაახლოებით 62 291 ევრო).

15. 2009 წლის 9 ნოემბერს საქალაქო სასამართლომ დაადგინა, რომ კომერციული ფართის დანგრევა უკანონო იყო. საქალაქო სასამართლომ აღნიშნა შემდეგი:

„სასამართლო ეთანხმება მოსარჩელეების არგუმენტებს და მიიჩნევს, რომ საქმის მასალები, ისევე როგორც, ვიდეო-ჩანაწერი [დანგრევის], უდავოდ ადასტურებს ფაქტს, რომ მოსარჩელეების კუთვნილი ქონება უკანონოდ იქნა დანგრეული... თბილისის მერიის ზედამხედველობის სამსახურის მიერ... განსაკუთრებით, იმის გათვალისწინებით, რომ, მიუხედავად სასამართლოს მითითებისა, მოპასუხემ ვერ წარმოადგინა ადმინისტრაციული სამართალწარმოების მასალები შენობის დანგრევასთან დაკავშირებით, [და] შენობის დანგრევა განხორციელდა ყოველგვარი სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე. შესაბამისად, თბილისის მერია ვალდებულია, აუნაზღაუროს [მოსარჩელეებს] მიყენებული ზიანი.“

16. გადაწყვეტილების გამოტანისას, პირველი ინსტანციის სასამართლომ აღნიშნა, რომ მოსარჩელეებს არ ჩამოერთვათ მიწის ნაკვეთი, ამგვარად, მათ უნდა მიეცეთ კომპენსაცია მხოლოდ იმ ზიანისთვის, რაც უკავშირდება შენობის საბაზრო ღირებულებას. ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს მეორე დასკვნაზე დაყრდნობით (იხილეთ პარაგრაფი 14 ზემოთ), სასამართლომ ნაწილობრივ დააკმაყოფილა მოსარჩელეების მოთხოვნა და მიაკუთვნა მათ კომპენსაცია [ზიანის ანაზღაურება] შემდეგნაირად: პირველ მომჩივანს მიეცა 187 501 ლარი (დაახლოებით 87 252 ევრო), ხოლო მეორე მომჩივანს მიეცა 133 862 ლარი (დაახლოებით 62 291 ევრო). მეორე მომჩივანს, ასევე, მიეცა 550 აშშ დოლარი (დაახლოებით 417 ევრო) თვეში, ეროვნულ ვალუტაში, პერიოდისთვის, რომელიც იწყებოდა 2007 წლის 1 თებერვლიდან სასამართლო გადაწყვეტილების საბოლოო აღსრულებამდე. აღნიშნული უკავშირდებოდა ქირას, რომელსაც ის მიიღებდა ქირავნობის ხელშეკრულების თანახმად (რომელიც დადებული იყო 2006 წლის 1 აგვისტოს), შენობის მის საკუთრებაში არსებულ ნაწილთან დაკავშირებით. პირველი და მეორე მომჩივნების მსგავსი მოთხოვნები სხვა მხარესთან დადებულ იჯარის ხელშეკრულებასთან დაკავშირებით უარყოფილ იქნა არასაკმარისი მტკიცებულებების გამო.

17. 2010 წლის 1 თებერვალს მომჩივნებმა (სააპელაციო) საჩივრით მიმართეს სააპელაციო სასამართლოს. სხვა საკითხებთან ერთად ისინი არ ეთანხმებოდნენ მათთვის მიცემული კომპენსაციის ოდენობას და პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ აღნიშნულთან დაკავშირებით მტკიცებულებების შეფასებას.

18. 2010 წლის 19 ოქტომბერს მერიამ სთხოვა სააპელაციო სასამართლოს, მიეცა მისთვის საექსპერტო შეფასების ჩატარების უფლება ექსპერტთა ჯგუფის მიერ, იმ ფაქტის გამო, რომ სახელმწიფო ექსპერტმა, რომელმაც გამოსცა ექსპერტიზის ბიუროს მეორე დასკვნა (რომელსაც დაეყრდნო პირველი ინსტანციის სასამართლო), კომპენსაციის ოდენობის დასადგენად, გამოიყენა ზარალის დათვლის განსხვავებული მეთოდი სხვა საქმეებში, რომლებიც ეხებოდა მსგავს ფაქტებს, კერძოდ, ქონების ღირებულების განსაზღვრას იმ მასალების საშუალებით, რომლებიც მიღებული იყო დანგრევის შედეგად. იმავე დღეს სააპელაციო სასამართლომ გადადო საქმის წარმოება და დაავალა მერიას, წარმოედგინა საექსპერტო კვლევის შედეგები.

19. 2010 წლის 19 ოქტომბერს მერიამ მიმართა ექსპერტიზის ეროვნულ ბიუროს შემდეგი თხოვნით:

„მოვითხოვთ, ჩაატაროთ საკომისიო ექსპერტიზა: (1) იმ მიზნით, რომ განისაზღვროს მასალის ღირებულება, რომელიც მიღებულ იქნა დანგრეული კომერციული შენობიდან ცოტნე დადიანის ქ, no.2-ში [სხვა ადგილმდებარეობა, ვიდრე მომჩივნების ქონება მდებარეობდა], და (2) მერიის არქიტექტურის სამსახურიდან მიღებული წერილის გათვალისწინებით... იმ მიზნით, რომ განისაზღვროს დანგრეული კომერციული ფართის ღირებულება, რომელიც მდებარეობდა მეტროსადგურ „ვიქტორ გოცირიძესთან“ ახლოს.“

20. სამი ექსპერტისგან შემდგარი კომისიის (მათ შორის იყო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს მეორე დასკვნის ავტორი) მიერ მიღებული დასკვნა №15737/10/1, რომელიც წარმოდგენილი 2010 წლის 20 ოქტომბერსა და 10 დეკემბერს შორის („ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს მესამე დასკვნა“) პერიოდში, შეიცავდა შემდეგ დასკვნებს:

„მასალის ღირებულება, რომელიც მიღებულია ცოტნე დადიანის ქ. no. 2-ში მდებარე კომერციული ფართის დანგრევის შედეგად, ეკვივალენტურია 825 აშშ დოლარის (დაახლოებით 625 ევრო)...

მასალის ღირებულება, რომელიც მიღებულია მეტროსადგურ „ვიქტორ გოცირიძესთან“ ახლოს მდებარე კომერციული ფართის დანგრევის შედეგად, ეკვივალენტურია 9 880 აშშ დოლარის (დაახლოებით 7 490 ევრო)...“

21. ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს მესამე დასკვნის აღწერილობით ნაწილში აღნიშნული იყო, რომ სხვადასხვა საექსპერტო კვლევაში, ცოტნე დადიანის ქ. no.2-ში მდებარე შენობის ღირებულება გამოთვლილი იყო ქონების დანგრევის შედეგად მიღებული მასალის ღირებულებაზე მიწის ნაკვეთის ღირებულების დამატების საფუძველზე.

22. რაც შეეხება მომჩივნების ქონებას (თბილისში, მეტროსადგურ „ვიქტორ გოცირიძესთან“ ახლოს მდებარე შენობა), ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს მესამე დასვკნაში ნახსენები იყო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს მეორე დასკვნა, განსახილველი ქონების ღირებულებასთან მიმართებით ამ უკანასკნელის მიგნებების მითითების გარეშე. ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს მესამე დასკვნის ავტორებმა გაითვალისწინეს მერიის არქიტექტურის სამსახურიდან მიღებული წერილები, რომლებშიც, შემდგომი დაკონკრეტების გარეშე, მითითებული იყო, რომ ტექნიკური თვალსაზრისით 154 კვ. მ ფართობის მიწის ნაკვეთის მხოლოდ მიწისქვეშა ნაწილი შეიძლებოდა ყოფილიყო გამოყენებული. ამის შემდეგ ექსპერტებმა განიხილეს თავად შენობის ტექნიკური ასპექტები, როგორც ეს აღწერილი იყო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს მეორე დასკვნაში, და ამ ინფორმაციის საფუძველზე დაასკვნეს, რომ „[სამშენებლო] მასალის ღირებულება, რომელიც მიღებული იყო დანგრევის შედეგად... არის 20 აშშ დოლარი [დაახლოებით 15 ევრო] კვადრატულ მეტრზე, შესაბამისად 494 კვ. მ ეკვივალენტურია 9 880 აშშ დოლარის [დაახლოებით 7 490 ევრო]...“ ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს მესამე დასკვნა სრულდებოდა ექსპერტების მეთოდის განმარტებით, რომლითაც გამოითვლებოდა „უძრავი ქონების დანგრევის შედეგად მიღებული მასალის საბაზრო ღირებულება“.

23. 2011 წლის 15 იანვარს მომჩივნებმა მიიღეს ფილოლოგიის ექსპერტის ლინგვისტური დასკვნა. ექსპერტს სთხოვეს შეეფასებინა, იყო თუ არა ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს მესამე დასკვნა (იხილეთ პარაგრაფი 20 ზემოთ) იმ კითხვებთან მიმართებით რელევანტური, რომლებიც ექსპერტებისთვის იქნა დასმული. ფილოლოგიის ექსპერტმა აღნიშნა, რომ, მაშინ როცა ექსპერტების წინაშე დასმული კითხვები ეხებოდა ორ საკითხს: ერთს, დაკავშირებულს „მასალების ღირებულებასთან“ და მეორეს, დაკავშირებულს „კომერციული ფართის ღირებულებასთან“, რომლებიც არსებითად განსხვავებული საკითხებია, „პასუხი ორივე შეკითხვაზე მიუთითებდა მხოლოდ მასალების ღირებულებაზე, რომლებიც მიღებული იყო დანგრევის შედეგად.“ შესაბამისად, ფილოლოგიის ექსპერტმა დაასკვნა, რომ მეორე კითხვაზე, რომელიც ეხებოდა შენობის ღირებულების განსაზღვრას, არ იყო პასუხი გაცემული.

24. 2011 წლის 21 იანვარს თბილისის სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნა იმის შესახებ, რომ მომჩივნების ქონების დანგრევა მოკლებული იყო ყოველგვარ სამართლებრივ საფუძველს (იხილეთ პარაგრაფი 15 ზემოთ) და ძალაში დატოვა პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება დაკარგულ შემოსავალთან დაკავშირებით (იხილეთ პარაგრაფი 16 ზემოთ, in fine). თუმცა სააპელაციო სასამართლომ გააუქმა პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება მატერიალური ზარალის შესახებ დანგრეული შენობის ღირებულებასთან მიმართებით. სააპელაციო სასამართლომ მომჩივნებს მიაკუთვნა შემცირებული კომპენსაცია: 1 536,40 აშშ დოლარის (დაახლოებით 1 164 ევრო) ეკვივალენტი ლარებში პირველ მომჩივანს და 814,80 აშშ დოლარის (დაახლოებით 617 ევრო) ეკვივალენტი ლარებში მეორე მომჩივანს. სააპელაციო სასამართლომ დააფუძნა მისი გადაწყვეტილება ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს მესამე დასკვნას, რომელიც წარმოდგენილი იყო ექსპერტთა კომისიის მიერ (იხილეთ პარაგრაფი 20 ზემოთ). კერძოდ, მან აღნიშნა შემდეგი:

„...სააპელაციო სასამართლო იზიარებს მერიის პოზიციას, იმ შემთხვევებში... როდესაც მიწის ნაკვეთის ღირებულება არ იქნა მხედველობაში მიღებული, ექსპერტმა [რომელმაც დაწერა ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს მეორე დასკვნა, იხილეთ პარაგრაფი 14 ზემოთ], გამოიყენა განსხვავებული მეთოდი დანგრეული შენობების ღირებულების დასათვლელად...

სააპელაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ შეფასების დროს [ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს პირველი დასკვნა], პირველი ინსტანციის სასამართლომ არ გაითვალისწინა ექსპერტების კომენტარი იმის შესახებ, რომ შენობის ღირებულების განსაზღვრისას, მათ არ ჰქონდათ კონკრეტული მონაცემები (დოკუმენტურად დადასტურებული), რომლებიც შეეხებოდა მსგავსი შენობების ყიდვა-გაყიდვის შესახებ ინფორმაციას. იმავე დასკვნაში ექსპერტებმა განმარტეს, რომ რადგან შენობა აღარ არსებობდა შეფასების დროს, შეუძლებელი იყო რეალური სურათის აღწერა და მათ აიღეს საორიენტაციო ფასები. სააპელაციო სასამართლოს, ასევე, არ შეუძლია მიიჩნიოს [ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს მეორე დასკვნა] დამაჯერებლად, რადგან ექსპერტმა სათანადოდ ვერ დაასაბუთა კვლევისას გამოყენებული მეთოდი.

შესაბამისად, ზემოაღნიშნული მოსაზრებების გათვალისწინებით, სააპელაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ დაარღვია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლი, ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2008 წლის 30 ოქტომბრისა და 2009 წლის 17 სექტემბრის დასკვნების შეფასებისას.

...

სააპელაციო სასამართლო განმარტავს, რომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 173-ე მუხლის მიხედვით, თუ რამდენიმე ექსპერტის მოსაზრება ერთმანეთს ეწინააღმდეგება, სასამართლოს შეუძლია, საკუთარი ინიციატივით გასცეს მითითება კიდევ ერთი საექსპერტო კვლევის ჩატარებაზე... თუ არსებობს 162-ე მუხლის 1-ლ პუნქტში მოცემული გარემოებები. იმის გათვალისწინებით, რომ წინამდებარე შემთხვევაში მხარემ [თბილისის მერიამ] წარმოადგინა საექსპერტო კვლევის ანგარიში, მომზადებული ექსპერტთა კომისიის მიერ, სასამართლო არ მიიჩნევს საჭიროდ კიდევ ერთი კვლევის ჩატარებას საკუთარი ინიციატივით. სააპელაციო სასამართლო ხაზს უსვამს იმ ფაქტს, რომ ექსპერტთა კომისიის კვლევაში [შემდეგი ფაქტორები] იქნა მხედველობაში მიღებული: [განსახილველი] შენობის ტიპი, სამშენებლო მასალა, და მომჩივნების კუთვნილი მიწის ნაკვეთის განვითარების პერსპექტივები. სააპელაციო სასამართლო სანდოდ მიიჩნევს ექსპერტთა კომისიის მიერ შედგენილ ანგარიშს, იმ ფაქტის გათვალისწინებით, რომ ის აერთიანებს [უფრო ადრე] 2008 წლის 30 ოქტომბერს და 2009 წლის 17 სექტემბერს ჩატარებული კვლევების შედეგებს, და [ის] შეესაბამება საექსპერტო კვლევების მიდგომას, რომელიც გამოიყენება მსგავს შემთხვევებში [მითითება გაკეთდა საქმის მასალების 11 გვერდზე].“

25. რაც შეეხება მომჩივნების მიერ წარმოდგენილ ლინგვისტურ დასკვნას (იხილეთ პარაგრაფი 23 ზემოთ), სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა შემდეგი:

„ექსპერტთა კომისიის მიერ წარმოდგენილი დასკვნების გასაბათილებლად, [მომჩივნებმა] წარმოადგინეს ლინგვისტური საექსპერტო კვლევის დასკვნები, რომლებიც ეხებოდა საკითხს, თუ რამდენად შეესაბამებოდა ექსპერტთა კომისიის პასუხები მათთვის დასმულ კითხვებს. ლინგვისტური ექსპერტიზის დასკვნით, კომერციული ფართის ღირებულება არ იყო განსაზღვრული და ექსპერტების მიერ გაცემული პასუხი არაადეკვატური იყო. სასამართლოს არ შეუძლია ლინგვისტის დასკვნების გაზიარება, იმ მარტივი მიზეზით, რომ რამდენიმე საექსპერტო კვლევა ჩატარდა დანგრეული შენობის ღირებულების დასადგენად და ექსპერტთა კომისიამ ასევე შეაფასა უფრო ადრე ჩატარებული საექსპერტო კვლევების დასკვნები. შესაბამისად, ნაკლებად სავარაუდოა, რომ ექსპერტებმა გადაუხვიეს საკითხებს, რომელთა შესახებაც მათ უნდა გაეცათ პასუხები. რაც შეეხება პასუხის ფორმულირებას, ის მართლაც შეიძლება არ იყოს პირდაპირი, სიტყვა-სიტყვითი გაგებით, მაგრამ [პასუხის] შეფასება უნდა ეფუძნებოდეს დასაბუთებულ მსჯელობას.

26. დანგრეული ქონების ღირებულებასთან დაკავშირებით სასამართლო მივიდა შემდეგ დასკვნამდე:

„მტკიცებულებათა ერთობლიობის შეფასებით, რომლებიც ხელმისაწვდომი იყო საქმის მასალებში, ისევე როგორც წარმოდგენილი იყო სააპელაციო სამართალწარმოების დროს, სააპელაციო სასამართლო მიიჩნევს დადასტურებულად, რომ დანგრეული შენობის ღირებულება... უნდა განისაზღვროს 9 880 აშშ დოლარის ოდენობით, ხოლო ერთი კვადრატული მეტრი 20 აშშ დოლარის ოდენობით.“

27. დაუზუსტებელ დღეს, მომჩივნებმა გაასაჩივრეს სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება. საქმის მასალები არ შეიცავს მათი საკასაციო საჩივრის ასლს.

28. 2011 წლის 12 სექტემბერს უზენაესმა სასამართლომ მიუღებლად მიიჩნია მომჩივნების საკასაციო საჩივარი. უზენაესი სასამართლოს გადაწყვეტილება 2011 წლის 21 ოქტომბერს მიეწოდა მხარეებს.

II. შესაბამისი ეროვნული კანონმდებლობა

29. მოცემულ პერიოდში მოქმედი, 1997 წლის სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლის (მტკიცებულების შეფასება) მიხედვით, მოსამართლეებმა უნდა შეაფასონ მტკიცებულებები მათი შინაგანი რწმენის შესაბამისად, „მტკიცებულების ყოველმხრივი, სრული და ობიექტური განხილვის“ საფუძველზე. გადაწყვეტილება უნდა ასახავდეს მოსაზრებებს, რომლებიც ეყრდნობა ამ შინაგან რწმენას.

30. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 162-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის შესაბამისად,„თუ საქმის განხილვასთან დაკავშირებულ საკითხზე მოსამართლეს სპეციალური ცოდნა არ გააჩნია, სასამართლოს შეუძლია თავისი ინიციატივით დანიშნოს ექსპერტიზა საქმის განხილვის ნებისმიერ სტადიაზე, მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ აღნიშნული საკითხის განმარტებას არსებითი მნიშვნელობა აქვს საქმის გადაწყვეტისათვის და მის გარეშე გადაწყვეტილების გამოტანა შეუძლებელია. ასეთ შემთხვევაში სასამართლოს გამოაქვს მოტივირებული განჩინება.“

31. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 172-ე მუხლის თანახმად, ექსპერტის დასკვნა სასამართლოსათვის სავალდებულო არ არის და მისი შეფასება ხდება კოდექსის 105-ე მუხლის შესაბამისად. თუმცა, ექსპერტის დასკვნის გათვალისწინებაზე უარის თქმა სათანადოდ დასაბუთებული უნდა იყოს.

32. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 173-ე მუხლის მიხედვით:

„1. თუ ექსპერტის დასკვნა არ არის სრული ან გაურკვეველია, სასამართლოს შეუძლია თავისი ინიციატივით დანიშნოს დამატებითი ექსპერტიზა, თუ არსებობს ამ კოდექსის 162-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული პირობები.

2. თუ სასამართლო არ ეთანხმება ექსპერტის დასკვნას დაუსაბუთებლობის მოტივით, [აგრეთვე] თუ რამდენიმე ექსპერტის დასკვნა ეწინააღმდეგება ერთმანეთს, სასამართლოს შეუძლია თავისი ინიციატივით დანიშნოს განმეორებითი ექსპერტიზა და მისი ჩატარება დაავალოს სხვა ექსპერტს ან ექსპერტებს, თუ არსებობს ამ კოდექსის 162-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული პირობები.“

33. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 423-ე მუხლის 1-ლი ნაწილი იძლევა ახლად აღმოჩენილი საქმის გარემოებების გამო საქმის წარმოების განახლების უფლებას, თუ „არსებობს ადამიანის უფლებათა ევროპის სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება (განჩინება), რომელმაც დაადგინა ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციის ან/და მისი დამატებითი ოქმების დარღვევა ამ საქმესთან დაკავშირებით, და [ევროპული სასამართლოს მიერ] დადგენილი დარღვევა გადასასინჯი გადაწყვეტილებიდან გამომდინარეობს“.

სამართალი

I. წინასწარი პრეტენცია

34. სასამართლო თავდაპირველად აღნიშნავს, რომ პირველი მომჩივანი, ქ-ნი ლალი ხიზანიშვილი გარდაიცვალა საჩივრის შეტანის შემდეგ 2012 წლის 20 აპრილს, და რომ მისმა დედამ, ქ-ნმა ლუბა ხიზანიშვილმა, გამოხატა სასამართლოში საქმის წარმოების გაგრძელების სურვილი (იხილეთ პარაგრაფი 5 ზემოთ). მთავრობას არ გაუხდია სადავოდ ქ-ნ ლუბა ხიზანიშვილის უფლება, გააგრძელოს საჩივრის წარმოება პირველი მომჩივნის ნაცვლად.

35. სასამართლო იმეორებს, რომ საქმეებში [ადრინდელ გადაწყვეტილებებში], სადაც მომჩივანი გარდაიცვალა საქმის წარმოების დროს, მან გაითვალისწინა მომჩივნის მემკვიდრეების ან ოჯახის წევრების განცხადებები, რომლებშიც გამოხატული იყო სურვილი სასამართლოში საქმის წარმოების გაგრძელების შესახებ (იხ. Centre for Legal Resources on behalf of Valentin Câmpeanu v. Romania [GC], no. 47848/08, § 97, ECHR 2014; Fartushin v. Russia, no. 38887/09, §§ 31-34, 8 ოქტომბერი 2015; და Paposhvili v. Belgium [GC], no. 41738/10, § 126, ECHR 2016). ზემოაღნიშნულის და წინამდებარე საქმის გარემოებების გათვალისწინებით, სასამართლო აღიარებს, რომ პირველი მომჩივნის დედას აქვს საჩივარზე საქმის წარმოების გაგრძელების ლეგიტიმური ინტერესი, რამდენადაც ის აღძრული იყო პირველი მომჩივნის მიერ. თუმცა, მოხერხებულობის მიზნით, ამ გადაწყვეტილების ტექსტში პირველ მომჩივნად კვლავ იქნება მოხსენიებული ქ-ნი ლალი ხიზანიშვილი, თუმცა დღეის მდგომარეობით მისი სტატუსი გააჩნია მის დედას.

II. კონვენციის დამატებითი ოქმის 1-ლი მუხლის სავარაუდო დარღვევა

36. მომჩივნებმა განაცხადეს, რომ ეროვნულმა სასამართლოებმა არ მიაკუთვნეს მათ ადეკვატური კომპენსაცია მათი საკუთრების დანგრევის სანაცვლოდ, კონვენციის დამატებითი ოქმის 1-ლი მუხლის დარღვევით, რომლის მიხედვით:

„ყოველ ფიზიკურ ან იურიდიულ პირს აქვს თავისი საკუთრებით შეუფერხებელი სარგებლობის უფლება. მხოლოდ საზოგადოებრივი საჭიროებისათვის შეიძლება ჩამოერთვას საკუთრება ვინმეს კანონითა და საერთაშორისო სამართლის ზოგადი პრინციპებით გათვალისწინებულ პირობებში.

ამასთან, წინარე დებულებანი ვერ ხელყოფს სახელმწიფოს უფლებას, გამოიყენოს ისეთი კანონი, რომელსაც ის აუცილებლად მიიჩნევს საერთო ინტერესების შესაბამისად საკუთრებით სარგებლობის კონტროლისათვის, ან გადასახადებისა თუ მოსაკრებლების ან ჯარიმების გადახდის უზრუნველსაყოფად.“

37. მთავრობამ გააპროტესტა ეს არგუმენტი.

მხარეთა არგუმენტები

მთავრობა

38. მთავრობამ სთხოვა სასამართლოს, საჩივარი ამოერიცხა განსახილველ საქმეთა ნუსხიდან, რადგან მომჩივნებმა დაკარგეს მსხვერპლის სტატუსი მას შემდეგ, რაც ეროვნულმა სასამართლოებმა დაადგინეს, რომ მათი უფლება საკუთრებაზე დარღვეული იყო და მიაკუთვნეს მათ კომპენსაცია მატერიალური ზიანისთვის, რითაც უზრუნველყვეს სათანადო ანაზღაურება კონვენციის დარღვევისთვის. მთავრობის პოზიციის თანახმად, მომჩივნებისთვის მიცემული კომპენსაცია წარმოადგენდა ეროვნული სასამართლოების მიერ სხვადასხვა ანგარიშების დეტალური განხილვის შედეგს, რომლებიც მიღებული იყო საქმის წარმოების პროცესში, იმ მიზნით, რომ განსაზღვრულიყო მატერიალური ზიანის ოდენობა, რომელიც მიადგა მომჩივნებს. მთავრობის პოზიციის თანახმად, ეროვნული სასამართლოების უფლებამოსილების ფარგლებში იყო მათთვის წარდგენილი მტკიცებულებების შეფასება. რაც შეეხება მიკუთვნებული კომპენსაციის ოდენობას, მთავრობამ განაცხადა, რომ სასამართლოს პრეცედენტული სამართალი არ ითვალისწინებს სრულ კომპენსაციას ყველა შემთხვევაში. თუმცა, მოცემულ შემთხვევაში მომჩივნებისთვის მიკუთვნებული კომპენსაცია ადეკვატური იყო მიღებულ მატერიალურ ზიანთან შედარებით. მთავრობამ ასევე განაცხადა, რომ მომჩივნების უარი, მოეთხოვათ მატერიალური ზიანის კომპენსაცია ევროპულ სასამართლოში, შენობის დანგრევიდან გამომდინარე მათთვის მიკუთვნებული სავარაუდოდ არაადეკვატური კომპენსაციასთან დაკავშირებით ასევე, მიუთითებს, რომ მათ დაკარგული ჰქონდათ მსხვერპლის სტატუსი.

39. მთავრობამ ასევე განაცხადა, რომ მომჩივნებს არ მიუღიათ მნიშვნელოვანი ზარალი იმის გათვალისწინებით, რომ მათ შეინარჩუნეს საკუთრება მიწის ნაკვეთზე, რომელზეც დანგრეული შენობა მდებარეობდა. გარდა ამისა, პირველმა მომჩივანმა და მეორე მომჩივანმა გადაიხადეს, შესაბამისად, 12 500 ლარი (დაახლოებით 5 500 ევრო) და 12 000 ლარი (დაახლოებით 5 300 ევრო), მათი წილების სანაცვლოდ კომერციულ ფართსა და მიწის ნაკვეთში, რომელზეც შენობა მდებარეობა. ეს თანხა (მომჩივნების მიერ გადახდილი თანხა) მნიშვნელოვნად ნაკლები იყო, ვიდრე თანხა, რომლებსაც მომჩივნები ითხოვდნენ ზიანის ანაზღაურებისთვის ეროვნულ სასამართლოებში. შესაბამისად, ეროვნული სასამართლოების მიერ (მომჩივნებისთვის) მიკუთვნებული კომპენსაცია (იხილეთ პარაგრაფი 24 ზემოთ) საკმარისი იყო და არ გამოუწვევია მნიშვნელოვანი ზარალი მომჩივნებისთვის.

მომჩივნები

40. მომჩივნებმა განაცხადეს, რომ მათ არ მიეცათ ადეკვატური კომპენსაცია მათი საკუთრების უკანონო დანგრევისთვის. ამასთან დაკავშირებით, ისინი ამტკიცებდნენ, რომ ეროვნული სასამართლოების დასკვნები, განსაკუთრებით სააპელაციო სასამართლოსი, არ იყო საკმარისად დასაბუთებული. მათ განაცხადეს, რომ სააპელაციო სასამართლომ უსაფუძვლოდ არ გაითვალისწინა, სხვა საკითხებს შორის, ექსპერტ-ლინგვისტის დასკვნა, რომელიც წარმოდგენილი იყო მომჩივნების მიერ, რომლის თანახმად ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს მესამე ანგარიშმა დაადგინა მხოლოდ დანგრეული შენობის სამშენებლო მასალების ღირებულება და არა დანგრეული შენობის ღირებულება. შესაბამისად, (მომჩივნებისთვის) მინიჭებული კომპენსაცია არ შეესაბამებოდა რეალურ დანაკარგებს, რომლებიც მომჩივნებმა განიცადეს მათი საკუთრების უკანონო დანგრევის შედეგად. ამგვარ გარემოებებში, კომპენსაციის თანხა არასაკმარისი იყო და, შესაბამისად, არ დააკარგვინა მომჩივნებს მსხვერპლის სტატუსი, და არც მათ მიერ განცდილი ზარალი იყო უმნიშვნელო. მომჩივნებმა, ასევე, განაცხადეს, რომ კომპენსაციის გაცემა არ განხორციელებულა.

41. გარდა ამისა, პროკურატურის მიერ მომჩივნებისთვის გაგზავნილ წერილზე დაყრდნობით, რომელიც ეხებოდა იმ ფაქტს, რომ 2015 წლის აპრილში სისხლის სამართლის საქმის გამოძიება მათი საკუთრების უკანონო დანგრევასთან დაკავშირებით კვლავ მიმდინარეობდა, მომჩივნებმა დამატებით განაცხადეს, რომ აღნიშნული გამოძიება არაეფექტური იყო.

სასამართლოს შეფასება

საჩივრის ფარგლები

42. სასამართლო აღნიშნავს, რომ სასამართლოსთვის მათ მიერ წარდგენილ პოზიციაში მას შემდეგ, რაც შეტყობინება საჩივრის შესახებ გაეგზავნა მთავრობას, მომჩივნებმა მიუთითეს, რომ ეროვნული სასამართლოების მიერ მიკუთვნებული კომპენსაციის შესახებ გადაწყვეტილება არ იყო აღსრულებული. თუმცა აღნიშნულთან დაკავშირებით მომჩივნებმა არ წარმოადგინეს შესაბამისი განმარტება ან რაიმე მტკიცებულება/ინფორმაცია, იმის შესახებ თუ რა ნაბიჯები იქნა გადადგმული ამასთან დაკავშირებით. ამის მსგავსად, საჩივრის საფუძვლების დეტალური განმარტების გარეშე, მომჩივნებმა ასევე განაცხადეს, რომ სისხლის სამართლის საქმის გამოძიება მათი საკუთრების უკანონო დანგრევის შესახებ არაეფექტური იყო. თუმცა, აღნიშნულთან დაკავშირეით ინფორმაციის ნაკლებობის და მტკიცებულებების არარსებობის გამო (იხილეთ პარაგრაფი 40 ზემოთ), და იმის გათვალისწინებით რომ ეს ფაქტები არ იყო იმ საჩივრის ნაწილი, რომლის შესახებ მთავრობას გაეგზავნა შეტყობინება 2017 წლის 20 სექტემბერს (იხილეთ პარაგრაფი 4 ზემოთ), სასამართლო შემოიფარგლება (მხოლოდ) მომჩივნების თავდაპირველი საჩივრის განხილვით კონვენციის დამატებითი ოქმის 1-ლი მუხლის შესაბამისად. კერძოდ, მათი საკუთრების უკანონო დანგრევის გამო მიკუთვნებული კომპენსაციის სავარაუდო არაადეკვატურობის შესახებ.

მისაღებობა

43. სასამართლო იმეორებს, რომ არსებული პრეცედენტული სამართლის შესაბამისად, საქმეებში, სადაც ეროვნულმა ხელისუფლებამ აღმოაჩინა დარღვევა და მათი გადაწყვეტილება წარმოადგენს სათანადო და საკმარის „დაკმაყოფილებას“, შესაბამის მხარეს აღარ შეუძლია მსხვერპლად ცნობის მოთხოვნა კონვენციის 34-ე მუხლის ფარგლებში (იხილეთ სხვებს შორის, Scordino v.Italy (no.1) [GC], no.36813/97, § 181, ECHR 2006‑V).

44. რაც შეეხება წინამდებარე საქმის გარემოებებს, სასამართლო აღნიშნავს, რომ მხარეებს არ გაუხდიათ სადავოდ ის ფაქტი, რომ ეროვნულმა სასამართლოებმა ერთმნიშვნელოვნად აღიარეს მომჩივნების საკუთრების უფლების დარღვევა. თუმცა, მომჩივნები და მთავრობა ვერ თანხმდება იმაზე, მიიღეს თუ არა მომჩივნებმა სათანადო და საკმარისი ანაზღაურება. სასამართლო მიიჩნევს, რომ, საქმის კონკრეტულ გარემოებებში, მთავრობის პოზიცია იმდენად მჭიდროდ არის დაკავშირებული საჩივრის არსებით გარემოებებთან, კონვენციის დამატებითი ოქმის 1-ლი მუხლის შესაბამისად, რომ ეს საკითხი უნდა გაერთიანდეს საქმის არსებით გარემოებებთან.

45. რაც შეეხება მთავრობის პოზიციას იმის შესახებ, განიცადეს თუ არა მომჩივნებმა მნიშვნელოვანი ზარალი, ესეც არსობრივად დაკავშირებულია მომჩივნების საჩივრის (არსებით) გარემოებებთან. შესაბამისად, ეს საკითხი ასევე უნდა გაერთიანდეს არსებით გარემოებებთან.

46. სასამართლო ასევე აღნიშნავს, რომ მოცემული საჩივარი აშკარად დაუსაბუთებელი არ არის კონვენციის 35-ე მუხლის 3(ა) პუნქტის ფარგლებში. შესაბამისად, საჩივარი უნდა გამოცხადდეს მისაღებად.

საქმის არსებითი გარემოებები

ზოგადი პრინციპები

47. როგორც სასამართლომ განაცხადა მთელ რიგ შემთხვევებში, დამატებითი ოქმის 1-ლი მუხლი შედგება სამი განსხვავებული წესისგან: პირველი წესი, რომელიც განმტკიცებულია პირველი პარაგრაფის პირველ წინადადებაში, არის ზოგადი ხასიათის და ადგენს საკუთრების შეუფერხებელი სარგებლობის პრინციპს; მეორე წესი, რომელიც მოცემულია პირველი პარაგრაფის მეორე წინადადებაში, მოიცავს საკუთრების ჩამორთმევას და უკავშირებს მას გარკვეულ პირობებს; მესამე წესი, რომელიც მოცემულია მეორე პარაგრაფში, აღიარებს, რომ კონვენციის მონაწილე ქვეყნებს უფლება აქვს, inter alia, გააკონტროლონ საკუთრებით სარგებლობა საერთო ინტერესების შესაბამისად. ეს სამი წესი არ არის განსხვავებული, იმ გაგებით, რომ ისინი ერთმანეთთან დაკავშირებულია. მეორე და მესამე წესი უკავშირდება საკუთრებით შეუფერხებელი სარგებლობის უფლებაში ჩარევის კონკრეტულ შემთხვევებს და ამიტომ, განმარტებული უნდა იყოს ზოგადი პრინციპის შესაბამისად, რომლებიც გადმოცემულია პირველ წესში (იხილეთ, სხვებს შორის, James and Others v. the United Kingdom, 21 თებერვალი 1986, § 37, Series A no. 98, and Beyeler v. Italy [GC], no. 33202/96, § 98, ECHR 2000-I).

48. იმისთვის, რათა განისაზღვროს, მოხდა თუ არა საკუთრების ჩამორთმევა, მეორე წესის (მნიშვნელობის) ფარგლებში, სასამართლო არ უნდა შეიზღუდოს მხოლოდ იმის გამოკვლევით, მოხდა საკუთრების ჩამორთმევა თუ ოფიციალური ექსპროპრიაცია, არამედ სასამართლომ უნდა განიხილოს ამის უკან არსებული გარემოებები და გამოიძიოს რეალური სიტუაცია, რომელთან დაკავშირებითაც წარდგენილია წინამდებარე საჩივარი. რადგან კონვენციის მიზანია უფლებების უზრუნველყოფა, რომლებიც „პრაქტიკული და ეფექტურია“, უნდა გაირკვეს, წარმოადგენს თუ არა სიტუაცია de facto ექსპროპრიაციას (იხილეთ სხვებს შორის, Sporrong and Lönnroth v. Sweden, judgment of 23 სექტემბერი 1982, Series A no. 52, pp. 24-25, § 63, და Vasilescu v. Romania, judgment of 22 May 1998, Reports of Judgments and Decisions 1998‑III, p. 1078, § 51).

49. მიუხედავად აღნიშნულისა, მოქმედი პრინციპები მსგავსია, კერძოდ, გარდა იმისა, რომ კანონიერი უნდა იყოს საკუთრების ჩამორთმევა ან საკუთრების უფლებაში ჩარევა, როგორიც არის საკუთრებით სარგებლობის უფლების კონტროლი, ის ასევე უნდა ემსახურებოდეს ლეგიტიმურ საჯარო (ან საერთო) ინტერესს, და აკმაყოფილებდეს პროპორციულობის მოთხოვნას (იხილეთ სხვებს შორის, Béláné Nagy v. Hungary [GC], no. 53080/13, §§ 112-13, 13 დეკემბერი 2016). როგორც სასამართლომ არაერთგზის განაცხადა, სამართლიანი ბალანსი უნდა იყოს დაცული საზოგადოების საერთო ინტერესსა და კერძო პირების ფუნდამენტური უფლებების დაცვას შორის, და ამგვარი სამართლიანი ბალანსის დაცვა არსებითია მთლიანად კონვენციისთვის. აუცილებელი ბალანსი ვერ იქნება დაცული იქ, სადაც შესაბამის კერძო პირს ეკისრება ინდივიდუალური და გადაჭარბებული ტვირთი (იხილეთ Sporrong and Lönnroth, მითითებული ზემოთ, §§ 69-74, და Brumărescu v. Romania [GC], no. 28342/95, § 78, ECHR 1999‑VII).

50. საკუთრების ჩამორთმევა კომპენსაციის (გადახდის) გარეშე, რომელიც გონივრულ ფარგლებში შეესაბამება ამ საკუთრების ღირებულებას, წარმოადგენს არაპროპორციულ ჩარევას, რომლის გამართლება დაუშვებელია დამატებითი ოქმის 1-ლი მუხლით. თუმცა, ეს დებულება არ იძლევა ყველა გარემოებაში სრული კომპენსაციის გარანტიას, რადგან „საჯარო ინტერესის“ ლეგიტიმური მიზნები შეიძლება მოითხოვდეს სრულ საბაზრო ღირებულებაზე ნაკლები კომპენსაციის გადახდას (იხილეთ სხვებს შორის, The Holy Monasteries v. Greece, 9 December 1994, §§ 70‑71, Series A no. 301‑A; Papachelas v. Greece [GC], no. 31423/96, § 48, ECHR 1999‑II; და Urbárska Obec Trenčianske Biskupice v. Slovakia, no. 74258/01, § 115, ECHR 2007-XIII).

აღნიშნული პრინციპების გამოყენება მოცემულ საქმეში

51. თუ დავუბრუნდებით წინამდებარე საქმის გარემოებებს, სასამართლო აღნიშნავს, რომ მომჩივნებს არ ჩამორთმევიათ საკუთრების უფლება მიწის ნაკვეთზე, რომელზეც დანგრეული შენობა იდგა. თუმცა, სასამართლო მიიჩნევს რომ შენობის დანგრევით, რომელიც ფუნქციონირებდა როგორც კომერციული ცენტრი და რომლის ნაწილებსაც კანონიერად ფლობდნენ მომჩივნები (იხილეთ პარაგრაფი 7 ზემოთ), ადმინისტრაციულმა ორგანოებმა განახორციელეს ჩარევა მომჩივნების უფლებაში, შეუფერხებლად ესარგებლათ მათი საკუთრებით. სასამართლო მიიჩნევს, რომ ამგვარი დანგრევა წარმოადგენს იმ შენობის de facto ექსპროპრიაციას, რომელიც აშენებული იყო შესაბამის მიწის ნაკვეთზე (იხ. Zammit and Vassallo v. Malta, no. 43675/16, § 54, 28 მაისი 2019).

52. სასამართლო აღნიშნავს, რომ არც მომჩივნების მიერ უძრავი ქონების ფლობა (იხილეთ პარაგრაფი 7 ზემოთ), და არც ის საკითხი, იყო თუ არა შენობა აშენებული კანონიერად (იხილეთ პარაგრაფი 9 ზემოთ), არასდროს ყოფილა დავის საგანი ეროვნულ დონეზე. მეტიც, მომჩივნები არ იყვნენ ოფიციალურად გაფრთხილებულები დანგრევის შესახებ (იხილეთ პარაგრაფები 10-11 ზემოთ). ამასთან დაკავშირებით, სასამართლო ხაზს უსვამს ეროვნული სასამართლოების ერთმნიშვნელოვან დასკვნას, რომ მომჩივნების საკუთრების დანგრევას არ გააჩნდა არანაირი სამართლებრივი საფუძველი, და რომ მომჩივნებისთვის ან ეროვნული სასამართლოებისთვის ქალაქის მერიას არ წარმოუდგენია რაიმე დოკუმენტი, რომელიც ეხებოდა დანგრევასთან დაკავშირებით საქმის წარმოებას (იხილეთ პარაგრაფები 15 და 24 ზემოთ). იმ დასკვნების გათვალისწინებით, რომლებიც არ იყო სადავო მხარეების მიერ წინარე საქმის ფარგლებში, სასამართლო მიიჩნევს, რომ ჩარევა მომჩივნების საკუთრების უფლებაში არ იყო კანონიერი და არ ემსახურებოდა რაიმე საჯარო ინტერესს. აღნიშნული საჯარო ინტერესი არ წარმოდგენილა დასაბუთების სახით ეროვნული სასამართლოების ან ევროპული სასამართლოს წინაშე.

53. შესაბამისად, სასამართლო განიხილავს მომჩივნების მიერ მის წინაშე წარმოდგენილი საჩივრის ძირითად საკითხს, კერძოდ, იყო თუ არა მათთვის მიკუთვნებული კომპენსაცია ადეკვატური. მაშინ როდესაც ეროვნულ სასამართლოებს, ჩვეულებრივ, უკეთესი შესაძლებლობა აქვთ განსაზღვრონ მატერიალური ზიანის არსებობა და მოცულობა (იხ. Scordino, ციტირებული ზემოთ, § 203), სასამართლოს აქვს იურისდიქცია, რომ შეაფასოს, იყო თუ არა კომპენსაცია სათანადო და საკმარისი კონვენციის დამატებითი ოქმის 1-ლი მუხლის მნიშვნელობის ფარგლებში.

54. ამ კონტექსტში, იმის გათვალისწინებით, რომ ადგილი ჰქონდა მომჩივნების საკუთრების უფლების უხეშ უგულვებელყოფას (იხილეთ პარაგრაფი 52 ზემოთ), სასამართლო იმეორებს, რომ „საჯარო ინტერესის“ არსებობასთან დაკავშირებული არგუმენტები, მოცემულ საქმეში, არ არის რელევანტური. შესაბამისად, მომჩივნების მხრიდან არ იყო დაუსაბუთებელი, ჰქონოდათ მიყენებული მატერიალური ზიანის სრული კომპენსაციის მოლოდინი. ამასთან დაკავშირებით, სასამართლოს წინაშე წარმოდგენილია საქმის მასალები, რომლებიც შეიცავს სახელმწიფო ექსპერტების მიერ ჩატარებულ სამ სხვადასხვა გამოთვლას დანგრეული საკუთრების ღირებულების განსაზღვრასთან დაკავშირებით. თუმცა, სასამართლო ვერ დაადგენს, მატერიალური ზიანის დათვლის რომელი მეთოდი უფრო მართებული იყო, ან საქმის მასალებში მოცემული რომელი დასკვნა, უფრო დამაჯერებელია. სასამართლოს როლი შემოიფარგლება ორი ძირითადი საკითხის გარკვევით: შესაბამისი კომპენსაციის მიკუთვნების დროს, განსხვავებული ფაქტორებისა და არგუმენტების არსებობის პირობებში, დამაკმაყოფილებლად განმარტეს თუ არა ეროვნულმა სასამართლოებმა მათი მიდგომა დანგრეული შენობის ღირებულების დადგენისა და შესაბამისად კომპენსაციის თანხის განსაზღვრის კუთხით; და მიიჩნევდნენ თუ არა ისინი შედეგად მიღებულ კომპენსაციას სამართლიანად და საკმარისად, მერიის ქმედებების უკანონობის გათვალისწინებით.

55. ამასთან დაკავშირებით, სასამართლო აღნიშნავს, რომ შესაბამისი კომპენსაციის მიკუთვნებისას, რომელიც შეადგენდა შესაბამისად, 1 164 და 617 ევროს (იხილეთ პარაგრაფი 24 ზემოთ), თბილისის სააპელაციო სასამართლომ უარყო პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ მიკუთვნებული კომპენსაცია იმის საფუძველზე, რომ საექსპერტო კვლევა, რომლითაც იხელმძღვანელა პირველი ინსტანციის სასამართლომ, არ იყო საკმარისად დასაბუთებული ზიანის დათვლის მეთოდის ნაწილში. აღნიშნულის ნაცვლად, სააპელაციო სასამართლო დაეყრდნო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს მესამე ანგარიშს, რომელიც შეადგინა ექსპერტთა კომისიამ და დაუკვეთა თბილისის მერიამ (იხილეთ პარაგრაფები 18-19 და 24 ზემოთ), იმის აღნიშვნით, რომ შესაბამისი ანგარიში აერთიანებდა წინა საექსპერტო კვლევებს. თუმცა, სინამდვილეში, მესამე ანგარიშმა მხოლოდ მიუთითა მეორე ანგარიშში მოცემულ დანგრეული შენობის სხვადასხვა ტექნიკური ასპექტების აღწერაზე (იხილეთ პარაგრაფი 22 ზემოთ), და არა მეორე ანგარიშში მოცემულ არსებით მიგნებებზე.

56. გარდა ამისა, და რაც უფრო მნიშვნელოვანია, სასამართლო აღნიშნავს, რომ მერიამ სთხოვა საექსპერტო კომისიას დანგრეული შენობის ღირებულების განსაზღვრა (იხილეთ პარაგრაფები 18-19 ზემოთ). ამის საპირისპიროდ, ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს მესამე ანგარიშში მითითებული იყო მხოლოდ სამშენებლო მასალების ღირებულება, რომლებიც მიღებული იყო შენობის დანგრევის შედეგად (იხილეთ პარაგრაფები 20-22 ზემოთ). ამასთან დაკავშირებით, ფილოლოგის ექსპერტის მოსაზრება, მიღებული მომჩივნების მიერ, მიუთითებდა, რომ ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს მესამე ანგარიშმა არსებითად პასუხი არ გასცა დანგრეული შენობის ღირებულების შესახებ კითხვას (იხილეთ პარაგრაფი 23 ზემოთ). ამ ფონზე, სააპელაციო სასამართლოს პოზიცია, რომლის მიხედვით საქმის ზოგადი კონტექსტიდან გამომდინარე ცხადი იყო, რომ ანგარიშმა დაადგინა შენობის ღირებულება და არა სამშენებლო მასალების ღირებულება (იხილეთ პარაგრაფი 25 ზემოთ), არ არის დამაჯერებელი.

57. სასამართლოს ყურადღების მიღმა არ დარჩენილა ის ფაქტი, რომ ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს მესამე ანგარიშში არ ყოფილა წარმოდგენილი რაიმე განმარტება იმის დასასაბუთებლად ან ასახსნელად, თუ რატომ უდრიდა შენობის დანგრევის შედეგად დარჩენილი მასალების ღირებულება შენობის ღირებულებას დანგრევამდე. სააპელაციო სასამართლოს განმარტება, რომ მატერიალური ზიანის დათვლა შეესაბამებოდა იმას, თუ როგორ ხდებოდა საკუთრების ღირებულების ჩვეულებრივი დათვლა მსგავს საქმეებში (იხილეთ პარაგრაფი 24 ზემოთ, in fine), პირდაპირი მითითებების გარეშე მსგავს სხვა შემთხვევებზე, ან, რაც უფრო მნიშვნელოვანია, იმის განმარტების გარეშე, თუ რამდენად შედარებადი იყო ეს საქმეები – არ შეიძლება მიჩნეულ იქნეს საკმარისად წინამდებარე საქმის ფარგლებში. წინამდებარე გაურკვეველი გარემოებების პირობებში, სასამართლო განსაკუთრებით აღნიშნავს, რომ სააპელაციო სასამართლომ არ ჩათვალა საჭიროდ საკუთარი უფლების გამოყენება საკითხის გასარკვევად კიდევ ერთი საექსპერტო კვლევის დანიშვნაზე (იხილეთ პარაგრაფები 24 და 32 ზემოთ).

58. მეტიც, სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა შესაბამისი კომპენსაცია (იხილეთ პარაგრაფი 24 ზემოთ) იმის გათვალისწინების გარეშე, იყო თუ არა გამოთვლის ამგვარი მეთოდი, და რაც უფრო მნიშვნელოვანია, შედეგად მიღებული კომპენსაცია სამართლიანი და საკმარისი აშკარა სხვაობის გათვალისწინებით „მომუშავე“ შენობის ღირებულებასა და მისი დანგრევის შედეგად დარჩენილი სამშენებლო მასალების ღირებულებას შორის. ამგვარი მიდგომის შედეგად, მომჩივნებს არ მიეცათ სრული კომპენსაცია მათი საკუთრების უკანონო დანგრევის ნიადაგზე. არანაირი დამაკმაყოფილებელი განმარტება არ ყოფილა წარმოდგენილი გამოყენებული მიდგომის ან მიღწეული კომპენსაციის შესახებ. მთავრობის განცხადებების საპირისპიროდ, ამგვარი სერიოზული ხარვეზი ვერ იქნება დაბალანსებული საბოლოო კომპენსაციისა და მომჩივნების მიერ მათი წილებისა და მიწის ნაკვეთის (რომელზეც შენობა იდგა) შესაძენად გადახდილი საწყისი ფასის შედარების გზით, (შეადარეთ პარაგრაფები 39, 8 და 24 ზემოთ), ან იმის გათვალისწინებით, რომ მომჩივნებმა შეინარჩუნეს მიწის ნაკვეთის (რომელზეც შენობა მდებარეობდა) საკუთრების უფლება (რომლის ფართი იყო 154 კვადრატული მეტრი). სასამართლო განსაკუთრებით აღნიშნავს, რომ მიწის ნაკვეთის შემდგომი გამოყენების შესაძლებლობა, როგორც ჩანს, გარკვეულწილად შეიზღუდა, თბილისის მერიის არქიტექტურული სამსახურის მიერ მოცემული განმარტების მიხედვით, რომ მხოლოდ მიწისქვეშა მხარის გამოყენება იყო შესაძლებელი (იხილეთ პარაგრაფი 22 ზემოთ). გარდა ამისა, ამ ფაქტის მნიშვნელობა, ან თუნდაც არსი, როგორც ჩანს არ იყო რაიმე მნიშვნელობის მატარებელი, გარდა მისი უბრალოდ მოხსენიებისა.

59. ზემოაღნიშნული მსჯელობის გათვალისწინებით, სასამართლო ასკვნის, რომ მომჩივნებს არ მიეცათ სრული კომპენსაცია მათი საკუთრების უკანონო დანგრევის სანაცვლოდ. შესაბამისად, სასამართლო უარყოფს მთავრობის პოზიციას, მსხვერპლის სტატუსთან დაკავშირებით. სასამართლოს დასკვნების და იმ ფაქტის გათვალისწინებით, რომ 2003 და 2007 წლებს შორის უძრავი ქონების ღირებულება თბილისში მნიშვნელოვნად გაიზარდა (იხილეთ პარაგრაფი 8 ზემოთ), მთავრობის პოზიცია, რომ მომჩივნებს არ განუცდიათ მნიშვნელოვანი ზარალი, ასევე, უნდა იყოს უარყოფილი.

შესაბამისად, დაირღვა კონვენციის დამატებითი ოქმის 1-ლი მუხლი.

III. კონვენციის 41-ე მუხლის გამოყენება

60. კონვენციის 41-ე მუხლი აცხადებს შემდეგს:

„თუ სასამართლო დაასკვნის, რომ დაირღვა კონვენციით ან მისი ოქმებით გათვალისწინებული უფლება, ხოლო შესაბამისი მაღალი ხელშემკვრელი მხარის შიდა სამართალი დარღვევის მხოლოდ ნაწილობრივი გამოსწორების შესაძლებლობას იძლევა, საჭიროების შემთხვევაში, სასამართლო დაზარალებულ მხარეს სამართლიან დაკმაყოფილებას მიაკუთვნებს.“

ზიანი

61. კონვენციის 41-ე მუხლის შესაბამისად, მათ განცხადებებში მომჩივნებმა მოითხოვეს 136 800 ევრო (თითოეულმა), სავარაუდო შემოსავლის დაკარგვისთვის, იმ ქირის საფასურთან მიმართებით, რომელსაც ისინი მიიღებდნენ მათი საკუთრების გაქირავებით. მათ ასევე მოითხოვეს, შესაბამისად, 200 000 ევრო და 143 000 ევრო არამატერიალური ზიანისათვის.

62. მთავრობამ განაცხადა, რომ ნებისმიერი კომპენსაცია უნდა უკავშირდებოდეს დარღვევას, რომელსაც სასამართლო დაადგენს. გარდა ამისა, მომჩივნების განცხადებები მატერიალურ ზიანთან დაკავშირებით იყო ძლიერ სპეკულაციური და მტკიცებულებებით გაუმყარებელი. გარდა ამისა, ეროვნულმა სასამართლოებმა შეაფასეს მათი მოთხოვნები, რომლებიც ეხებოდა სამომავლო შემოსავლებს და მათთვის წარდგენილი დოკუმენტების საფუძველზე, კომპენსაცია მიაკუთვნეს მხოლოდ მეორე მომჩივანს. რაც შეეხება მომჩივნების მოთხოვნებს არამატერიალური ზიანის ანაზღაურებაზე, მთავრობამ განაცხადა, რომ ეს მოთხოვნები გადაჭარბებული იყო.

63. სასამართლო აღნიშნავს, რომ მომჩივნების თავდაპირველი საჩივარი დამატებითი ოქმის 1-ლი მუხლის შესაბამისად ეხებოდა მხოლოდ უკანონოდ დანგრეული შენობის ღირებულების კომპენსაციას, და არა შემოსავლის დაკარგვას, რაც მოთხოვნილი იყო კონვენციის 41-ე მუხლის შესაბამისად (შეადარეთ პარაგრაფები 40 და 61 ზემოთ). ამიტომ, სასამართლომ ვერ დაინახა მიზეზობრივი კავშირი აღმოჩენილ დარღვევებსა და სავარაუდო მატერიალურ ზიანს შორის, რომელიც მოთხოვნილი იყო შემოსავლის დაკარგვასთან დაკავშირებით. ამის საპირისპიროდ, სასამართლო აღნიშნავს, რომ კონვენციის ან მისი ოქმების დარღვევის დადგენა სასამართლოს მიერ წარმოადგენს სამოქალაქო სამართალწარმოების ხელახლა დაწყებისა და ეროვნული სასამართლოების გადაწყვეტილებების გადახედვის საფუძველს კონვენციის პრინციპების გათვალისწინებით, რაც გათვალისწინებულია საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსში (იხილეთ პარაგრაფი 33, ზემოთ). სასამართლო მიიჩნევს, რომ, საქმის კონკრეტული გარემოებების გათვალისწინებით, კერძოდ, ვინაიდან სახეზეა შეუსაბამობა იმას შორის, თუ რა მოითხოვეს მომჩივნებმა ეროვნული სასამართლოების წინაშე და რას ითხოვენ ისინი სასამართლოსგან, და, გარდა ამისა, სასამართლოსთვის ხელმისწავდომი ინფორმაცია არასაკმარისია, სამოქალაქო სამართალწარმოების ხელახლა დაწყება და საკითხის გადახედვა იმ პრინციპების გათვალისწინებით, რაც მის მიერ დადგენილია წინამდებარე გადაწყვეტილებაში, იქნებოდა ყველაზე შესაფერისი საშუალება მომჩივნებისთვის კომპენსაციის მიკუთვნების თვალსაზრისით (იხილეთVulakh and Others v. Russia, no. 33468/03, § 54, 10 January 2012, და Guţă Tudor Teodorescu v. Romania, no. 33751/05, § 57, 5 აპრილი 2016). შესაბამისად, სასამართლომ არ დააკმაყოფილა მომჩივნების მოთხოვნა მატერიალურ ზიანთან დაკავშირებით ამ ეტაპზე.

64. რაც შეეხება მომჩივნების მოთხოვნას არამატერიალური ზიანის ანაზღაურების შესახებ, წინამდებარე საქმის ყველა გარემოების გათვალისწინებით, სასამართლო აღიარებს, რომ მომჩივნებმა განიცადეს არამატერიალური ზიანი, რომლის კომპენსაცია არ შეიძლება მხოლოდ დარღვევის არსებობის დადასტურებით. გააკეთა რა შეფასება სამართლიან საწყისებზე, სასამართლომ მიაკუთვნა თითოეულ მომჩივანს 3 000 ევრო არამატერიალური ზიანისთვის, ამასთან დამატებით ნებისმიერი გადასახადი, რომელიც შეიძლება დაერიცხოს ამ თანხას.

ხარჯები

65. მომჩივნები ასევე მოითხოვდნენ 2 700 ევროს ანაზღაურებას მათ მიერ გაწეული ხარჯებისთვის ეროვნულ სასამართლოებში და 948 ევროს ხარჯებისთვის, რომელიც გასწიეს ამ სასამართლოში.

66. მთავრობა არ დაეთანხმა მოთხოვნას და განაცხადა, რომ მომჩივნის მიერ მოთხოვნილი თანხა იყო დაუსაბუთებელი.

67. სასამართლოს პრეცედენტული სამართლის მიხედვით, მომჩივანს უფლება აქვს მოითხოვოს ხარჯების და დანახარჯების ანაზღაურება მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ ნაჩვენებია, რომ ისინი რეალურად და აუცილებლობის ფარგლებში იყო გაწეული და გონივრულია რაოდენობრივად. წინამდებარე საქმეში, ზემოაღნიშნული კრიტერიუმებისა და იმ ფაქტის გათვალისწინებით, რომ საქმეში არ არსებობს დოკუმენტები, რომლებიც დაადასტურებდა მომჩივნების მიერ გაწეულ ხარჯებს , სასამართლომ არ დააკმაყოფილა მოთხოვნა ხარჯების ანაზღაურებაზე.

საურავი

68. სასამართლო მიზანშეწონილად მიიჩნევს, რომ საურავის განაკვეთი განისაზღვროს ევროპის ცენტრალური ბანკის ზღვრული სასესხო განაკვეთის მიხედვით, რასაც უნდა დაემატოს სამი პროცენტი.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სასამართლო ერთხმად

1. ადგენს, რომ პირველი მომჩივნის დედას, ქ-ნ ლუბა ხიზანიშვილს, უფლება აქვს მისდიოს საჩივარს მისი ქალიშვილის ნაცვლად.

2. საქმის არსებით გარემოებებთან აერთიანებს მთავრობის პოზიციას მსხვერპლის სტატუსის დაკარგვისა და მნიშვნელოვანი ზარალის არარსებობის შესახებ და არ აკმაყოფილებს მას.

3. აცხადებს საჩივარს მისაღებად;

4. ადგენს, რომ დაირღვა კონვენციის დამატებითი ოქმის 1-ლი მუხლი;

5. ადგენს შემდეგს:

a. მოპასუხე სახელმწიფო ვალდებულია, კონვენციის 44-ე მუხლის მე-2 პუნქტის შესაბამისად, გადაწყვეტილების ძალაში შესვლის დღიდან სამი თვის ვადაში, თითოეულ მომჩივანს გადაუხადოს 3 000 ევრო (სამი ათასი ევრო), და ამასთან [დამატებით] ნებისმიერი გადასახადი, რომელიც შეიძლება დაეკისროს, არამატერიალურ ზიანთან დაკავშირებით, მოპასუხე სახელმწიფოს ეროვნულ ვალუტაში, ანგარიშსწორების დღეს არსებული კურსით;

b. ზემოხსენებული სამთვიანი ვადის გასვლის შემდეგ, თანხის სრულ ანაზღაურებამდე, ზემოაღნიშნულ თანხას საჯარიმო პერიოდის განმავლობაში დაერიცხება გადახდის დღეს მოქმედი, ევროპის ცენტრალური ბანკის ზღვრული სასესხო განაკვეთის თანაბარი პროცენტები, რასაც დაემატება სამი პროცენტი;

6. უარყოფს, მომჩივნების [დანარჩენ] მოთხოვნას სამართლიანი დაკმაყოფილების ნაწილში.

შესრულებულია ინგლისურ ენაზე და მხარეებს ეცნობათ წერილობით 2019 წლის 17 დეკემბერს სასამართლოს რეგლამენტის 77-ე წესის მე-2 და მე-3 პუნქტების შესაბამისად.

მილან ბლაშკო                                                                      ანგელიკა ნუსბერგერი

სექციის განმწესრიგებლის მოადგილე                               თავმჯდომარე