ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილება საქმე „ანთია და ხუფენია საქართველოს წინააღმდეგ“

სტრასბურგი

2020 წლის 18 ივნისი

საბოლოო გახდა

18/09/2020

ეს გადაწყვეტილება საბოლოო გახდა კონვენციის 44-ე მუხლის მე-2 პუნქტის შესაბამისად. იგი შეიძლება დაექვემდებაროს რედაქციულ შესწორებას.

საქმეზე „ანთია და ხუფენია საქართველოს წინააღმდეგ“,

ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს (მეხუთე სექცია) პალატამ, შემდეგი შემადგენლობით:

          სიოფრა ო’ლირი, თავმჯდომარე,
          ჟანა იუდკივსკა,
          ანდრე პოტოკი,
          მარტინშ მიტსი,
          ლე ტიფ ჰუსეინოვი,
          ლადო ჭანტურია,
          ანია სეიბერტ-ფორ, მოსამართლეები,
და ვიქტორ სოლოვეიტჩიკ, სექციის  განმწესრიგებლის მოადგილე,

ითვალისწინებენ რა:

საჩივარს საქართველოს წინააღმდეგ, რომელიც, ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციის („კონვენცია“) 34-ე მუხლის შესაბამისად, 2009 წლის 9 ნოემბერს; სასამართლოში წარადგინა ორმა საქართველოს მოქალაქემ –  ქალბატონმა მარინა ანთიამ („პირველი მომჩივანი“) და ქალბატონმა ნანა ხუფენიამ („მეორე მომჩივანი“);

გადაწყვეტილებას, რომ საქართველოს მთავრობას („მთავრობა“) ეცნობოს კონვენციის მე-7 მუხლის საფუძველზე წარდგენილი საჩივრის შესახებ და საჩივრის დანარჩენი ნაწილი გამოცხადდეს მიუღებლად;

მხარეთა დაკვირვებებს;

2020 წლის 19 და 26 მაისის დახურული თათბირის შემდეგ,

გამოიტანა შემდეგი გადაწყვეტილება, რომელიც მოგვიანებით იქნა მიღებული.

შესავალი

საქმე ეხება მომჩივნების საჩივარს, რომ მათი მსჯავრდება სამსახურებრივ გულგრილობასთან დაკავშირებით არღვევს მათ უფლებებს კონვენციის მე -7 მუხლის შესაბამისად.

ფაქტები

1.  პირველი და მეორე მომჩივნები დაიბადნენ  1964 და 1960 წლებში. სასამართლოს წინაშე მათ წარმოადგენდა ბატონი გ. ფიფია, ადვოკატი, რომელიც საქმიანობს ზუგდიდში.

2.  მთავრობას წარმოადგენდა სახელმწიფო წარმომადგენელი იუსტიციის სამინისტროდან, ბ-ნი ბ. ძამაშვილი.

3.  საქმის ფაქტობრiვი გარემოებები, როგორც  იქნა წარმოდგენილი მხარეების მიერ, შეიძლება შეჯამდეს შემდეგნაირად:

4.  1994 წლიდან 2006 წლამდე მომჩივნები დასაქმებულნი იყვნენ ინსპექტორის პოზიციაზე, სოციალური დაზღვევის ერთიანი სახელმწიფო ფონდის რეგიონალურ სამსახურში („ფონდი“). როგორც საქმის მასალებიდან ირკვევა, მათ ევალებოდათ პენსიის მიმღებების იდენტიფიცირება, რომლებიც ერთდროულად იყვნენ დასაქმებულნი და იღებდნენ შრომით გასამრჯელოს, მიუხედავად ფონდის მიერ გაცემული სოციალური შეღავათებისა. ასეთი ინდივიდების იდენტიფიკაციის შემდეგ, მომჩივნებს მოეთხოვებოდათ პენსიის  მიმღები პირების მიერ უკანონოდ მიღებული პენსიის დაბრუნების უზრუნველყოფა და თანხების დაბრუნება ფონდის საბანკო ანგარიშზე.

5.  2006 წლის 10 აგვისტოს გამოძიება დაიწყო სამსახურებრივი გულგრილობის სავარაუდო დანაშაულზე, სისხლის სამართლის კოდექსის 342-ე მუხლის 1-ლი პუნქტის შესაბამისად (იხ. პარაგრაფი 18 ქვემოთ) ფონდის რამდენიმე თანამშრომლის მიმართ.

6.  2006 წლის 19 ოქტომბერს მომჩივნებს ბრალი წაუყენეს სამსახურებრივი გულგრილობისათვის 1995-2004 წლებში ინსპექტორის პოზიციაზე მათ საქმიანობასთან დაკავშირებით, რამაც  სავარაუდოდ გამოიწვია, რამდენიმე დასაქმებული პირის მიერ, რომლებიც ფონდის ბენეფიციარები იყვნენ,  პენსიის უკანონოდ მიღება. შედეგად სახელმწიფოსთვის მიყენებული სავარაუდო ზიანი იყო 4,532 ლარი (დაახლოებით 1,800 ევრო) და 2,839 ლარი (დაახლოებით 1,135 ევრო), პირველი და მეორე მომჩივნების მიმართ, შესაბამისად. მომჩივნები გაათავისუფლეს გირაოთი მომავალი სასამართლო განხილვის მოლოდინში.

7.  2006 წლის 26 ოქტომბერს მომჩივანთა ხელშეკრულებები შეწყდა მათ წინააღმდეგ მიმდინარე სისხლის სამართლის პროცესის გამო.

8.  2008 წლის 16 იანვარს, მომჩივანთა კოლეგამ მიიღო წერილი პარლამენტის იურიდიულ საკითხთა კომიტეტისგან, რომელიც, მის მიერ მანამდე წარდგენილი კითხვის პასუხად, მას სთავაზობდა სისხლის სამართლის კოდექსის XXXIX თავით გათვალისწინებული სამოხელეო დანაშაულის ინტერპრეტაციას მასთან მიმართებაში და მოსაზრებას იმის თაობაზე, ხვდებოდა თუ არა მომჩივანთა კოლეგა ამ დანაშაულის პირთა წრეში 2002 - 2005 წლებში. წერილში, რომელსაც ხელს აწერდა იურიდიულ საკითხთა კომიტეტის თავმჯდომარე, ნათქვამი იყო, რომ, როგორც ფონდის თანამშრომელი, მომჩვანთა კოლეგა არ ხვდებოდა სამოხელეო დანაშაულის პირთა წრეში 2006 წლის 25 ივლისის ცვლილების მიღებამდე, რომელიც დაკავშირებული იყო 332-ე მუხლში დამატებულ ზოგად შენიშვნასთან (იხ. პარაგრაფი 19 ქვევით). მოცემული დოკუმენტის ბოლოში მოცემულია ჩანაწერი, რომელშიც მითითებულია, რომ ამ დოკუმენტით შეთავაზებულ ინტერპრეტაციას არ გააჩნია სავალდებულო კანონიერი ძალა.

9.  2008 წლის 3 ივლისს ზუგდიდის რაიონულმა სასამართლომ დამნაშავედ სცნო მომჩივნები სამსახურებრივი გულგრილობის გამო. სასამართლომ მომჩივნებს არ დააკისრა საპატიმრო სასჯელი, მიუხედავად პროკურორის მოთხოვნისა და თითოეულ მომჩივანს დააკისრა ჯარიმა 500 ლარის ოდენობით (დაახლოებით 220 ევრო).

10.  2008 წლის 31 ივლისს მომჩივნებმა გადაწყვეტილება გაასაჩივრეს სააპელაციო სასამართლოში . ისინი, სხვა საკითხებს შორის,  ასაჩვრებდნენ იმას, რომ მათი მსჯავრდება არ იყო განჭვრეტადი. მხოლოდ 2006 წლიდან, სისხლის სამართლის კოდექსში განხორციელებული საკანონმდებლო ცვლილებების შედეგად (იხ. პარაგრაფი 19 ქვემოთ) მოექცნენ ფონდის თანამშრომლები სამოხელეო დანაშაულის პირთა წრეში. გარდა ამისა, მათი მოვალეობები, როგორც დადგენილია შესაბამისი რეგულაციებით, არ იყო მკაფიოდ განსაზღვრული. შედეგად, მათ არ შეეძლოთ ჰქონოდათ იმის მოლოდინი, რომ მათი გულგრილობა, თუკი მართლა არსებობდა ასეთი, შეიძლებლებოდა ყოფილიყო დანაშაული, რომელიც ჩაიდინა თანამდებობის პირმა ან ეკვივალენტური სტატუსის მქონე პირმა. უფრო მეტიც, სისხლის სამართლის კოდექსის 342-ე მუხლის 1-ლი პუნქტის შესაბამისად, სამსახურებრივი გულგრილობა წარმოადგენდა ნაკლებად მძიმე ხასიათის დანაშაულს ორწლიანი ხანდაზმულობის ვადით, რომელიც უკვე ამოწურული იყო 2006 წლის 19 ოქტომბრისთვის, როდესაც ბრალი იქნა წაყენებული 2004 წლის 1 იანვრამდე ჩადენილ დანაშაულთან დაკავშირებით. მომჩივნების განცხადებით, იმ დროს, როდესაც ზუგდიდის რაიონულმა სასამართლომ გამოიტანა გადაწყვეტილება, „არ არსებობდა არანაირი სამართლებრივი საფუძველი სისხლის სამართლის პასუხისმგებლობის დაკისრების დასასაბუთებლად.“ ამრიგად, მომჩივნებმა განაცხადეს, რომ ისინი უნდა ყოფილიყვნენ უდანაშაულოდ ცნობილი ან, „თუნდაც იმ შემთხვევაში თუ ისინი აღიარებდნენ, რომ მათ ჩაიდინეს დანაშაული, რომელიც მათ ბრალდებოდა, ისინი უნდა გაეთავისუფლებინათ სასჯელის მოხდისაგან, სისხლის სამართლის კოდექსის 71-ე მუხლისა და სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 28-ე მუხლის 1-ლი პუნქტის „ე“ ქვეპუნქტისა და მე-6 პუნქტის შესაბამისად”(იხ. პარაგრაფები 18 და 20 ქვევით).

11.  2008 წლის 19 ნოემბერს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლომ არ დააკმაყოფილა მომჩივანთა საჩივარი და ძალაში დატოვა ქვედა ინსტანციის სასამართლოს განაჩენი. განაჩენის აღწერილობით ნაწილში სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, თუ რა პოზიციას იკავებდნენ მომჩივნები ფონდში და განაცხადა, რომ ისინი ითვლებოდნენ „თანამდებობის პირებად“ („ითვლება მოხელედ“). ქუთაისის სააპელაციო სასამართლომ დაასაბუთა, რომ მომჩივნების მოვალეობები (იხ. პარაგრაფი 4 ზემოთ) აშკარად იყო დადგენილი ფონდის შესახებ სხვადასხვა რეგულაციებით. მან აღნიშნა, რომ 2000 წლის 7 მაისის მდგომარეობით ფონდი კლასიფიცირებული იყო, როგორც საჯარო სამართლის იურიდიული პირი (იხ. პარაგრაფი 23 ქვემოთ) და დაასკვნა, რომ „[ფონდის] ინსპექტორი განიხილებოდა სამოხელეო დანაშაულის მოქმედების სფეროში), რადგან [იგი] ასრულებდა საჯარო ფუნქციებს, როგორც [შესაბამისი] საჯარო სამართლის იურიდიული პირის ნაწილი.“ რაც შეეხება მომჩივნების მოთხოვნას სასჯელისგან გათავისუფლების შესახებ ხანდაზმულობის ვადის გასვლის გამო, სასამართლომ დაადგინა, რომ თხუთმეტწლიანი ხანდაზმულობის ვადა სისხლისსამართლებრივი დევნისთვის, როგორც ეს ძალაში იყო სასამართლო განხილვის დროს (და არა იმ დანაშაულის სავარაუდო ჩადენის დროს, რომელშიც ბრალი ედებოდა მომჩივნებს), უნდა ყოფილიყო გამოყენებული მოცემულ სიტუაციაში.

12.  დაუზუსტებელ თარიღში მომჩივნებმა შეიტანეს საჩივარი უზენაეს სასამართლოში. სხვა საკითხთა შორის, მომჩივნებმა განაცხადეს, რომ შესაბამის დროს ისინი არ იყვნენ არც „თანამდებობის პირები“ და არც ეკვივალენტური სტატუსის მქონე პირები სისხლის სამართლის კოდექსის 342-ე მუხლის 1-ლი პუნქტის მიზნებისთვის. მხოლოდ 2006 წლის 25 ივლისის საკანონმდებლო ცვლილებების შემდეგ დაიწყო მოცემული დებულების გამოყენება მსგავსი პოზიციის მქონე პირთებთან მიმართებაში, რაც, ასევე, დაადასტურა პარლამენტის იურიდიულ საკითხთა კომიტეტმა (იხ. პარაგრაფი 8 ზემოთ). სხვაგვარად რომ ვთქვათ, იმ შემთხვევაშიც კი, თუ უზენაესი სასამართლო მიიღებდა გადაწყვეტილებას, არ „შეჩერებულიყო საქმის წარმოება დანაშაულის არარსებობის გამო ... ისინი უნდა გათავისუფლებულიყვნენ სასჯელის მოხდისაგან, სისხლის სამართლის კოდექსის 71-ე მუხლისა და სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 28-ე მუხლის 1-ლი პუნქტის „ე“ ქვეპუნქტისა და მე-6 პუნქტების შესაბამისად“, რადგან აღნიშნულ დანაშაულზე სასიხლისსამართლებრივი დევნის ხანდაზმულობის ვადა იყო გასული (იხ. პარაგრაფები 18 და 20 ქვემოთ).

13.  2009 წლის 28 მაისს უზენაესმა სასამართლომ მიიღო დასაბუთებული გადაწყვეტილება ზეპირი მოსმენის შემდეგ. გადაწყვეტილების აღწერილობით ნაწილში აღინიშნა, რომ მომჩივნები მუშაობდნენ ფონდში და „განიხილებოდნენ, როგორც თანამდებობის პირები“ („ითვლებოდნენ მოხელედ“). რაც შეეხება პირველ მომჩივანს, აღინიშნა, რომ იგი გულგრილად ეკიდებოდა თავის მოვალეობებს ფონდის სამ ბენეფიციართან დაკავშირებით 1995 და 2004 წლებში, 1990 და 2004 წლებში და 1997 და 2004 წლებში, შესაბამისად. რაც შეეხება მეორე მომჩივანს, მისი გულგრილობა გამომჟღავნდა სამ ბენეფიციართან მიმართებაში 1998 და 2004 წლებში 2001 და 2004 წლებში, და 1998 და 2001 წლებში, შესაბამისად, მეორე მომჩივანმა ასევე ვერ შეძლო პენსიების გაცემის შეჩერება 2002 წლის შემდეგ სამ პირთან მიმართებაში.

14.  უზენაესმა სასამართლომ, მის მიერ გამოტანილ გადაწყვეტილებაში გაიმეორა მომჩივნების არგუმენტებთან დაკავშირებით, რომ ისინი არ იყვნენ არც საჯარო მოსამსახურეები და არც ეკვივალენტური სტატუსის მქონე პირები და რომ სისხლის სამართლის კოდექსის XXXIX თავის პირთა წრე არ მოიცავდა ფონდის თანამშრომლებს მანამდე, სანამ 2006 წელს არ შევიდა ცვლილება და ზოგადი შენიშვნა დაემატა კოდექსის 332-ე მუხლს, აღნიშნული დაადასტურა პარლამენტის იურიდიულ საკითხთა კომიტეტმა, როგორც ამას აცხადებენ მომჩივნები.  ამის საპასუხოდ, უზენაესმა სასამართლომ აღნიშნა, რომ მომჩივნებს დაევალათ ფონდის ბენეფიციარების გამოვლენა, რომლებიც სარგებლობდნენ ანაზღაურებადი დასაქმებით და ამ პირებისთვის გადახდილი პენსიების ფონდის ანგარიშზე დაბრუნების უზრუნველყოფა. ამასთან დაკავშირებით, უზენაესმა სასამართლომ აღნიშნა, რომ 2000 წლის 7 მაისის მდგომარეობით ფონდი იყო კლასიფიცირებული, როგორც საჯარო სამართლის იურიდიული პირი (იხ. პარაგრაფი 23 ქვემოთ) და დაასკვნა, რომ  „[ფონდის] ინსპექტორი  ხვდებოდა სამოხელეო დანაშაულის მოქმედების სფეროში, რადგან [იგი] ასრულებდა საჯარო ფუნქციებს, როგორც [შესაბამისი] საჯარო სამართლის იურიდიული პირის ნაწილი.“ აქედან გამომდინარე, უზენაესმა სასამართლომ ძალაში დატოვა სააპელაციო სასამართლოს განაჩენი მომჩივნების ბრალდებასთან დაკავშირებით.

15.  რაც შეეხება ხანდაზმულობის ვადის საკითხს, უზენაესი სასამართლო დაეთანხმა მომჩივნებს, რომ შესაბამის დროს კანონმდებლობა ითვალისწინებდა ორწლიან ვადას. დანაშაულები, რომლებშიც ბრალი ედებოდათ მომჩივნებს, ჩადენილი იყო 2004 წლის 1 იანვრამდე, ორწლიანი ხანდაზმულობის ვადა უკვე ამოწურული იყო იმ დროისათვის, როდესაც მათ მიმართ წაყენებულ იქნა ბრალდება. ამრიგად, უზენაესმა სასამართლომ დააკმაყოფილა მომჩივნების მოთხოვნა, რომ ისინი „გათავისუფლებულნი ყოფილიყვნენ სასჯელის მოხდისაგან“ (იხ. პარაგრაფები 10 და 12 ზემოთ), რითაც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება შეიცვალა მხოლოდ მომჩივნების შესაბამისი სასჯელისგან გათავისუფლების ნაწილში (ჯარიმა 500 ლარის ოდენობით (დაახლოებით 220 ევრო) თითოეულ მომჩივანთან მიმართებით) იმ სამომავლო შედეგით, რომ მოცემულ დანაშაულთან მიმართებაში ისინი ნასამართლობის არმქონე პირებად იქნებოდნენ მიჩნეულნი  (იხ. პარაგრაფი 18 ქვემოთ).

16.  დაუზუსტებელ თარიღში მომჩივნებმა საქმის წარმოება აღძრეს სოციალური მომსახურების სააგენტოს წინააღმდეგ (ფონდის სამართალმემკვიდრე) და მოითხოვეს ზიანის ანაზღაურება მათი შრომითი ხელშეკრულებების შეწყვეტის გამო. 2009 წლის 26 ოქტომბერს ზუგდიდის რაიონულმა სასამართლომ მოთხოვნა არ დააკამყოფილა. მიუთითა რა,  მომჩივნების მიმართ აღძრულ სისხლის სამართლის საქმის წარმოებასა და მათ შემდგომ მსჯავრდებებზე, სასამართლომ დაასაბუთა, რომ მომჩივანთა შრომითი ხელშეკრულებების შეწყვეტას ჰქონდა ვალიდური კანონიერი საფუძველი. ეს გადაწყვეტილება სააპელაციო სასამართლომ ძალაში დატოვა 2010 წლის 29 იანვარს, ხოლო უზენაესმა სასამართლომ – 2010 წლის 10 მაისს.

17.  2009 წლის 31 აგვისტოს მომჩივნებმა მისცეს მათ წარმომადგენელს მინდობილობა, რომელიც მას ანიჭებდა უპირობო უფლებამოსილებას, წარედგინა მათი ინტერესები ყველა ეროვნული სასამართლოსა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს წინაშე, მათი სახელით ყველა საჭირო საჩივრის წარდგენით. 2009 წლის 9 ნოემბერს, მოცემული დოკუმენტის საფუძველზე, მომჩვანთა წარმომადგენელმა წარმოადგინა წინამდებარე საჩივარი სასამართლოში.

შესაბამისი სამართლებრივი ჩარჩო და პრაქტიკა

18.  სისხლის სამართლის კოდექსი (1999), როგორც იგი იყო ჩამოყალიბებული შესაბამის დროს, ითვალისწინებდა შემდეგს:

71-ე მუხლის 1-ლი პუნქტის „ა“  ქვეპუნქტი (სისხლისსამართლებრივი პასუხისმგებლობისაგან გათავისუფლება ხანდაზმულობის ვადის გასვლის გამო)

„პირი თავისუფლდება სისხლისსამართლებრივი პასუხისმგებლობისაგან, თუ გავიდა: ...ორი წელი იმ დანაშაულის ჩადენიდან, რომლისთვისაც [ამ კოდექსით] გათვალისწინებული სასჯელი არ აღემატება ორი წლით თავისუფლების აღკვეთას.”

79-ე მუხლის მე-2 პუნქტი ( ნასამართლობა)

„სასჯელისაგან გათავისუფლებული ითვლება ნასამართლობის არმქონედ.“

342-ე მუხლის 1-ლი პუნქტი (სამსახურებრივი გულგრილობა)

„სამსახურებრივი გულგრილობა, ესე იგი მოხელის ან მასთან გათანაბრებული პირის მიერ თავისი სამსახურებრივი მოვალეობის შეუსრულებლობა ან არაჯეროვნად შესრულება მისდამი დაუდევარი დამოკიდებულების გამო, რამაც ფიზიკური ან იურიდიული პირის უფლების, საზოგადოების ან სახელმწიფოს კანონიერი ინტერესის არსებითი დარღვევა გამოიწვია, ისჯება ჯარიმით ან ტუსაღობით ვადით ექვს თვემდე ანდა თავისუფლების აღკვეთით ვადით ორ წლამდე.“

19.  2003 წლის 14 აგვისტოს ცვლილებები შევიდა სისხლის სამართლის კოდექსში და 332-ე მუხლს (სამსახურებრივი უფლებამოსილების ბოროტად გამოყენება) დაემატა შენიშვნა, რომელშიც მითითებულია, რომ „წინამდებარე თავის [XXXIX] 332-ე, 333-ე, 334-ე, 335-ე, 336-ე, 338-ე, 339-ე, 341-ე და 342-ე მუხლებით დადგენილი სამოხელეო დანაშაული ასევე გულისხმობს სისხლის სამართლის საერთაშორისო სასამართლოს წარმომადგენელთა მიერ ჩადენილ დანაშაულებს.“ 2005 წლის 16 დეკემბერს აღნიშნული შენიშვნა დაზუსტდა შემდეგნაირად: „ ამ თავის 332-ე, 333-ე, 334-ე, 335-ე, 336-ე, 338-ე, 339-ე, 341-ე და 342-ე მუხლებით დადგენილი სამოხელეო დანაშაული ასევე გულისხმობს სისხლის სამართლის საერთაშორისო სასამართლოს წარმომადგენელთა და საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის შესაბამისად ადმინისტრაციული აქტის გამომცემი თანამდებობის პირის („თანამდებობის პირი”) (მათ შორის, შესაბამისი კოლეგიური ორგანოს წევრების) მიერ ჩადენილ დანაშაულსაც.“ 2006 წლის 25 ივლისს შენიშვნა კვლავ დაზუსტდა და ჩამოყალიბდა შემდეგი რედაქციით: „ამ თავით გათვალისწინებული სამოხელეო დანაშაული ასევე გულისხმობს სისხლის სამართლის საერთაშორისო სასამართლოს წარმომადგენელთა და საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის შესაბამისად ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამომცემი თანამდებობის პირის [ან] ორგანოს იმ თანამშრომელს, რომელიც ახორციელებს საჯარო უფლებამოსილებას.“.

20.  სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსი (1998), როგორც იგი ჩამოყალიბებული იყო შესაბამის დროს, ითვალისწინებდა შემდეგს:

„1. სისხლისსამართლებრივი დევნა არ უნდა დაიწყოს, ხოლო დაწყებული დევნა და წინასწარი გამოძიება უნდა შეწყდეს: ...

ე) თუ გასულია საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსით დადგენილი სისხლისსამართლებრივი დევნის ხანდაზმულობის ვადა; ...

6. ამ მუხლის „გ“, „ე“, „ვ“, „ლ“, „ო“ და „პ“ ქვეპუნქტებში აღნიშნული საფუძვლით სისხლისსამართლებრივი დევნის ან/და წინასწარი გამოძიების შეწყვეტა დაუშვებელია, (თუ ბრალდებული ამის წინააღმდეგია). ასეთ შემთხვევაში, სისხლისსამართლებრივი დევნა გრძელდება ჩვეულებრივი წესით და მთავრდება გამამართლებელი ან გამამტყუნებელი განაჩენითა და განსასჯელის სასჯელის მოხდისაგან განთავისუფლებით.|

21.  სსსკ-ის XXVIII თავი ითვალისწინებდა იმ პირთა რეაბილიტაციის უფლებას, რომლებიც ბრალდებულნი იყვნენ „უკანონო ან უსაფუძვლო“ დევნის შედეგად. კერძოდ, 219-ე მუხლის მე-2 პუნქტი ითვალისწინებდა, რომ გამამართლებელი განაჩენი რეაბილიტაციის ერთ-ერთი საფუძველია, ხოლო 219-ე მუხლის მე-3 პუნქტი ითვალისწინებს, რომ რეაბილიტაცია ეხებოდა აგრეთვე ნებისმიერ პირს, რომელიც ეროვნული სასამართლოების წინაშე წარსდგა როგორც ბრალდებული, მაგრამ სისხლისსამართლებრივი დევნა შეწყდა სსსკ-ის 28-ე მუხლში მითითებული ნებისმიერი საფუძვლით. 223-ე მუხლის მე-2 პუნქტის „ა“ ქვეპუნქტის შესაბამისად, რეაბილიტირებულ პირებს, რომლებიც გაათავისუფლეს სამსახურიდან მათ წინააღმდეგ სისხლის სამართლის საქმის წარმოების გამო, ჰქონდათ დაკარგულ შემოსავალთან დაკავშირებით კომპენსაციის მიღებისა და ყოფილ სამსახურში ან ტოლფას თანამდებობაზე აღდგენის უფლება (226-ე მუხლის 1-ლი პუნქტი).

22.  კანონი საჯარო სამართლის იურიდიული პირების შესახებ (1999), როგორც იგი იყო ჩამოყალიბებული შესაბამის დროს, ითვალისწინებდა შემდეგს:

„საჯარო სამართლის იურიდიული პირი არის პრეზიდენტის ბრძანებულებით (ბრძანებულება) ან კანონის საფუძველზე სახელმწიფო მმართველობის ორგანოს ადმინისტრაციული აქტით შექმნილი, სახელმწიფო მმართველობის ორგანოებისაგან განცალკევებული ორგანიზაცია, რომელიც სახელმწიფოს კონტროლით დამოუკიდებლად ახორციელებს პოლიტიკურ, სახელმწიფოებრივ, სოციალურ, საგანმანათლებლო, კულტურულ და სხვა საჯარო საქმიანობას.”

23.   პრეზიდენტის 2000 წლის 7 მაისის  №181 ბრძანებულების მიხედვით სოციალური უზრუნველყოფის ერთიანი სახელმწიფო ფონდი – იმ ფონდის კანონიერი წინამორბედი, რომელიც 1991 წლიდან არსებობდა ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტროს ეგიდით – ჩამოყალიბდა საჯარო სამართლის იურიდიულ პირად (იხ. პარაგრაფი 22 ზემოთ). პრეზიდენტის 2002 წლის 31 დეკემბრის №558 ბრძანებულებით (სოციალური დაზღვევის ერთიანი სახელმწიფო ფონდის საჯარო სამართლის იურიდიული პირად ჩამოყალიბების შესახებ) ფონდს შეუერთდა ადრე დამოუკიდებლად მოქმედი სახელმწიფო სამედიცინო სადაზღვევო კომპანია. ამ ორ დოკუმენტში მოცემული ფონდის ფუნქციები შემდეგია: სახელმწიფო პროგრამების შექმნა, განხილვა და განხორციელება სოციალური დაზღვევისა და უსაფრთხოების, სამედიცინო დახმარების, დასაქმების და სხვა სფეროებში. იგი მოქმედებდა შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტროს მმართველობის ქვეშ.

24.  მთავრობამ, სხვა მასალებს შორის, სასამართლოს მიაწოდა უზენაესი სასამართლოს გადაწყვეტილების ასლი (სისხლის სამართლის საქმეთა პალატა, საქმე №2კ–96კოლ. – 02, 15 იანვარი 2001 წელი), რომლის თანახმად, უზენაესმა სასამართლომ დაამტკიცა ქვედა ინსტანციის სასამართლოების დასაბუთება, რომ მეტროს სადგურზე მომუშავე უსაფრთხოების სამსახურის ოფიცრები, რომლებიც დასაქმებულნი იყვნენ შინაგან საქმეთა სამინისტროს მიერ და შედეგად იყვნენ პოლიციელები, შედიოდნენ იმ პირთა წრეში, რომლებიც ხვდებოდნენ სისხლის სამართლის კოდექსის 332-ე მუხლის მოქმედების სფეროში, როგორც თანამდებობის პირის ეკვივალენტური სტატუსის მქონე პირები „მათი თანამდებობიდან გამომდინარე“(„სამსახურებრივი მდგომარეობიდან გამომდინარე”).

სამართალი

I. კონვენციის მე-7 მუხლის სავარაუდო დარღვევა

25.  მომჩივნები დავობდნენ, რომ მათი სისხლისსამართლებრივი მსჯავრდება სამსახურებრივი გულგრილობის შესახებ იყო ხანდაზმული და არ იყო განჭვრეტადი ეროვნული სისხლისსამართლებრივი დებულების მოქმედების შეზღუდული პირთა წრის გათვალისწინებით, რომლის საფუძველზეც მოხდა მათი ბრალდება. ისინი ამ საკითხთან დაკავშირებით ეყრდნობოდნენ კონვენციის მე-7 მუხლს, რომელიც ჩამოყალიბებულია შემდეგნაირად:

 „1.  არავინ შეიძლება ბრალეულად იქნეს მიჩნეული რაიმე დანაშაულში ისეთი მოქმედების ან უმოქმედობის გამო, რომელიც არ წარმოადგენდა დანაშაულს ეროვნული ან საერთაშორისო სამართლის მიხედვით იმ დროს, როდესაც იგი ჩაიდინეს. არც იმაზე უფრო მკაცრი სასჯელი შეიძლება შეეფარდოს ვინმეს,ვიდრე სასჯელი, რომელიც გამოიყენებოდა დანაშაულის ჩადენის დროს.

2.  ეს მუხლი არ ვრცელდება იმ პირის გასამართლებასა და დასჯაზე მოქმედებისა თუ უმოქმედობისათვის, რომელიც მისი ჩადენის დროისათვის დანაშაულს წარმოადგენდა ცივილიზებული სახელმწიფოების მიერ აღიარებული სამართლის ზოგადი პრინციპების თანახმად.“.

A. მისაღებობა

1. მხარეთა არგუმენტები

a. მთავრობა

26.  მთავრობამ აღნიშნა, რომ საჩივარი არ იყო წარდგენილი სასამართლოს რეგლამენტის შესაბამისად, რადგან მომჩივნებმა ვერ გამოიყენეს იმ დროისთვის სასამართლოს ვებგვერდზე არსებული უფლებამოსილების დამადასტურებელი ფორმის ნიმუში. ეროვნულ კანონმდებლობაზე დაფუძნებული მინდობილობა, რომელიც წარადგინა მომჩივნების წარმომადგენელმა, მთავრობის მტკიცებით, ვერ ჩაანაცვლებდა საჭირო სასამართლო ფორმას, რომელიც მომჩივანთა წარმომადგენელს ანიჭებდა უფლებამოსილებას, რომ წარედგინა საჩივარი მათი სახელით. აქედან გამომდინარე, საჩივარი იყო მიუღებელი, რადგან მომჩივნებმა ვერ შეძლეს დაეცვათ ექვსთვიანი ვადა.

27.  სხვაგვარად რომ ჩამოვაყალიბოთ, იმისი დაშვებითაც კი, რომ მოხდა კონვენციის მე-7 მუხლის დარღვევა, მომჩივნებს მაინც არ მისდგომიათ მნიშვნელოვანი ზიანი, რადგან უზენაესმა სასამართლომ გააუქმა მათი შესაბამისი სასჯელები და გააუქმა მათი ნასამართლობა.

b. მომჩივნები

28.  მომჩივნები ამტკიცებდნენ, რომ მათ მიერ წარდგენილ საჩივრის ფორმას თან ახლდა სათანადო წესით დამოწმებული მინდობილობა მომჩივნების ორიგინალი ხელმოწერებით და ამიტომ, შესაბამისი არგუმენტები წარდგენილი იყო დროულად და სათანადოდ უფლებამოსილი წარმომადგენლის მიერ.

29.  ასევე, მიუხედავად იმისა, რომ მათი სასჯელი გაუქმდა და ჩაითვალნენ ნასამართლობის არმქონეებად, მომჩივნები ამტკიცებდნენ, რომ მათ მიადგათ მნიშვნელოვანი ზიანი, მათ მიმართ აღძრული სისხლის სამართლის საქმის წარმოების გამო, რომელმაც ზიანი მიაყენა მათ რეპუტაციას, ასევე, დააკარგვინა სამუშაო ადგილები აღნიშნული სისხლის სამართლის საქმის წარმოების შედეგად.

2. სასამართლოს შეფასება

30.  რაც შეეხება მთავრობის პრეტენზიას, რომ მინდობილობის  სასამართლო ფორმა არ იყო გამოყენებული, სასამართლოს რეგლამენტის 45-ე წესის მე- 3 პუნქტის შესაბამისად, როგორც აღნიშნული ჩამოყალიბებული იყო შესაბამის დროს, „[თუ] მომჩივნები წარმოდგენილნი არიან წინამდებარე რეგლამენტის 36-ე მუხლის შესაბამისად, წარმომადგენლობითი უფლებამოსილების განხორციელებასთან დაკავშირებული მინდობილობა ან წერილობითი უფლებამოსილება გაცემული უნდა იყოს მათი წარმომადგენლის ან წარმომადგენლების მიერ.“ სხვა მოთხოვნა არ არსებობს მინდობილობის ფორმასთან დაკავშირებით. ამრიგად, იმაზე მითითებით, რომ საჩივარს, რომელიც წარდგენილ იქნა ეროვნული სასამართლოს საბოლოო გადაწყვეტილების მიღებიდან ექვსი თვის განმავლობაში, თან ახლდა მინდობილობა, რომელსაც სათანადო წესით აწერდნენ ხელს მომჩივნები და მათი წარმომადგენელი (იხ. პარაგრაფი 17 ზემოთ), სასამართლომ დაადგინა, რომ იგი სასამართლოს წინაშე წარდგენილ იქნა უფლებამოსილი წარმომადგენლის მიერ და აქედან გამომდინარე დროულად  (განასხვავეთ და შეადარეთ N.Z. v. Croatia (dec.) [კომიტეტი], no. 2140/13, §§ 23-24, 2 ივნისი 2015, შემდგომი მითითებებით).

31.  რაც შეეხება მხარეების არგუმენტებს იმასთან დაკავშირებით, მიადგათ თუ არა მომჩივნებს მნიშნელოვანი ზიანი, იმ ფაქტის გათვალისწინებით, რომ მათი სასჯელი გაუქმდა და ისინი ჩაითვალნენ ნასამართლობის არმქონეებად, სასამართლო აღნიშნავს, რომ მისაღებობის კრიტერიუმები, რომელიც ჩამოყალიბებულია კონვენციის 35-ე მუხლის მე-3 (b) პუნქტში, გამოიყენება მხოლოდ იმ შემთხვევაში, რომ მომჩივანს არ განუცდია მნიშვნელოვანი ზიანი და იმ პირობით, რომ იმავე დებულებაში შემავალი ორი დათქმა სამართლებრივი დაცვის გარანტიების შესახებ არის დაცული (იხ. Giuran v. Romania, no. 24360/04, § 24, ECHR 2011 (ამონარიდები)). თუმცა, სასამართლოს არ სჭირდება მიმართოს დათქმას სამართლებრივი დაცვის გარანტიების შესახებ წინამდებარე საქმეში, რადგანაც ყველა შემთხვევაში, არ შეიძლება ჩაითვალოს, რომ მომჩივნებს არ მისდგომიათ მნიშვნელოვანი ზიანი. კერძოდ, მომჩივნები გათავისუფლდნენ სამსახურიდან მათ მიმართ აღძრული სადავო სისხლის სამართლის საქმის წარმოების შედეგად (იხ. პარაგრაფები 7, 16 და 21 ზემოთ). გარდა ამისა, მიუხედავად იმისა, რომ მათზე დაკისრებული სასჯელი გაუქმდა, საჯაროდ გამოტანილი გადაწყვეტილება, რომელიც მსჯავრს სდებდა მათ, არ იქნა გაუქმებული (განასხვავეთ Kerman v. Turkey (dec.), no. 35132/05, §§ 100-06, 22 ნოემბერი 2016).

32.  საბოლოოდ, სასამართლო აღნიშნავს, რომ მოცემული საჩივარი აშკარად დაუსაბუთებელი არ არის  და არ არსებობს საჩივრის მიუღებლობის რაიმე სხვა საფუძველი, რომელიც ჩამოთვლილია კონვენციის 35-ე მუხლში. შესაბამისად, საჩივარი უნდა გამოცხადდეს მისაღებად.

B. საქმის არსებითი გარემოებები

1. მხარეთა არგუმენტები

33.  მომჩივნებმა განაცხადეს, რომ სისხლის სამართლის საქმის წარმოება უნდა შეწყვეტილიყო მისი ხანდაზმულობის გამო. გარდა ამისა, მომჩივნები ამტკიცებდნენ, რომ 342-ე მუხლი, რომლის საფუძველზეც მოხდა მათი მსჯავრდება, სისხლის სამართლის კოდექსის იმ თავის ნაწილია, რომელიც ეხება სამოხელეო დანაშაულებს. ამასთან დაკავშირებით, მომჩივნები ამტკიცებდნენ, რომ შესაბამის დროს ისინი არც „საჯარო მოსამსახურეები“ იყვნენ და არც ეკვივალენტური სტატუსის მქონე პირები. გარდა ამისა, კოდექსის 332-ე მუხლი შეიცავდა ზოგად ჩანაწერს, რომელშიც ზუსტად იყო განსაზღვრული ამ თავით გათვალისწინებულ პირთა წრე, რომელიც თანდათანობით გაფართოვდა. 2006 წელს აღნიშნული დებულებაში შევიდა ცვლილება  და დაემატა „საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის შესაბამისად ადმინისტრაციული აქტის გამომცემი თანამდებობის პირი, ან საჯარო უფლებამოსილების განმახორციელებელი ორგანოს თანამშრომლები.“ მომჩივნების განცხადებით, მხოლოდ ამ მომენტიდან, რომელიც მათი მსჯავრდების შემდეგი პერიოდია, შეეძლო მათ თანამდებობაზე მყოფ პიროვნებას, განეჭვრიტა პოტენციური სისხლისსამართლებრივი პასუხისმგებლობა სისხლის სამართლის კოდექსის 342-ე მუხლის შესაბამისად.

34.  მთავრობამ კომენტარი არ გააკეთა ხანდაზმულობის  საკითხთან დაკავშირებით. რაც შეეხება სამსახურებრივი გულგრილობის დანაშაულის ჩამდენ პირთა წრეს, მათ განაცხადეს, რომ სისხლის სამართლის კოდექსის სადავო სამართლებრივი დებულების ფორმულირება ისე, როგორც ეს შესაბამის დროს იყო ჩამოყალიბებული, საშუალებას აძლევდა ნებისმიერ პირს, რომელიც ახორციელებდა საჯარო უფლებამოსილებას, რომ განეჭვრიტა, თუ რა შემთხვევაში გამოიყენებოდა აღნიშნული დებულება. რადგან მომჩივნები დასაქმებულნი იყვნენ საჯარო სამართლის იურიდიული პირის მიერ, ისინი ახორციელებდნენ საჯარო უფლებამოსილებებს. ევროპის საბჭოს მინისტრთა კომიტეტის რეკომენდაციაზე Rec(2000)10  მითითებით, საჯარო ხელისუფლების თანამდებობის პირის ქცევის კოდექსის შესახებ, მთავრობამ აღნიშნა, რომ „საჯარო მოხელე“ ნიშნავს პირს, რომელიც დასაქმებულია საჯარო ხელისუფლების ორგანოს მიერ და რადგანაც მომჩივნები იყვნენ ასეთი თანამდებობის პირები, მათი მსჯავრდება სისხლის სამართლის კოდექსის XXXIX თავის შესაბამისად, რომელიც დაკავშირებულია სამოხელეო დანაშაულთან იყო გონივრულად პროგნოზირებადი.

2. სასამართლოს შეფასება

a. ზოგადი პრინციპები

35.  მე-7 მუხლით გათვალისწინებულ გარანტიას, რომელიც კანონის უზენაესობის აუცილებელ ელემენტს წარმოადგენს, თვალსაჩინო ადგილი უკავია კონვენციის დაცვის სისტემაში, რაც ხაზგასმულია იმ ფაქტით, რომ მისგან არანაირი გადახვევა არ არის დასაშვები კონვენციის მე-15 მუხლის შესაბამისად, ომის ან სხვა საგანგებო მდგომარეობის დროს. იგი უნდა იქნეს გაგებული და გამოყენებული მისი მიზნიდან და დანიშნულებიდან გამომდინარე, ისე, რომ უზრუნველყოს ეფექტური გარანტიები თვითნებური სისხლისსამართლებრივი დევნის, მსჯავრდებისა და სასჯელის წინააღმდეგ (იხ. Del Río Prada v. Spain [GC], no. 42750/09, § 77, ECHR 2013).

36.  სასამართლო იმეორებს, რომ მე-7 მუხლი არ შემოიფარგლება სისხლის სამართლის კანონის რეტროსპექტული გამოყენების აკრძალვით ბრალდებულის საზიანოდ: იგი ასევე განასახიერებს, უფრო ზოგადად, პრინციპს, რომლის თანახმად, მხოლოდ კანონს შეუძლია განსაზღვროს დანაშაული და დააწესოს სასჯელი (nullum crimen, nulla poena sine lege) და პრინციპს, რომ სისხლის სამართლის კანონი არ უნდა იქნას ფართო გაგებით განხილული ბრალდებულის საზიანოდ, მაგალითად, ანალოგიის საფუძველზე. ამ პრინციპებიდან გამომდინარეობს, რომ სამართალდარღვევა აშკარად უნდა იყოს განსაზღვრული კანონით, იქნება ეს ეროვნული თუ საერთაშორისო კანონმდებლობა. ეს მოთხოვნა დაკმაყოფილებულია მაშინ, როდესაც ინდივიდს შეუძლია გაიგოს შესაბამისი დებულების ფორმულირებიდან - და, საჭიროების შემთხვევაში, სასამართლოების მიერ მისი განმარტებითა და ინფორმირებული იურიდიული კონსულტაციით - თუ რა ქმედებები და უმოქმედობები გამოიწვევს მას სისხლისსამართლებრივ პასუხისმგებლობას (იხ. სხვა წყაროებს შორის, Vasiliauskas v. Lithuania [GC], no. 35343/05, § 154, ECHR 2015, შემდგომი მითითებებით).

37.  სასამართლო მიუთითებს, რომ უპირველეს ყოვლისა, ეროვნული ხელისუფლების ორგანოების, განსაკუთრებით სასამართლოების მოვალეობაა, რომ აღმოფხვრას ეროვნული კანონმდებლობის განმარტების პრობლემები. ამრიგად, მისი როლი შემოიფარგლება მხოლოდ იმისი გარკვევით, რამდენად შეესაბამება ასეთი განმარტებით მიღებული შედეგები კონვენციას (იხ. Rohlena v. the Czech Republic [GC], no. 59552/08, § 51, ECHR 2015). თუმცა, სასამართლოს მიერ განხილვის უფლებამოსილება უფრო დიდი უნდა იყოს, ვიდრე თავად კონვენციური უფლება, წინამდებარე საქმეში მე-7 მუხლი მოითხოვს, რომ არსებობდეს მსჯავრდებისა და სასჯელის კანონიერი საფუძველი. მე-7 მუხლის 1-ლი პუნქტი მოითხოვს სასამართლოსგან, შეამოწმოს, იყო თუ არა მომჩივნის მსჯავრდების თანადროული კანონიერი საფუძველი და, კერძოდ, იგი თავისთავად უნდა აკმაყოფილებდეს, რომ შესაბამისი ეროვნული სასამართლოების მიერ მიღწეული შედეგი იყოს თავსებადი კონვენციის მე-7 მუხლთან.  სასამართლოსთვის გადაწყვეტილების ხელახლა განხილვის უფრო მცირე უფლებამოსილების მინიჭება, გამოიწვევდა მე-7 მუხლის მიზნობრივი დატვირთვის გარეშე დარჩენას (იქვე § 52).

b. ამ პრინციპების გამოყენება წინამდებარე საქმის გარემოებებთან მიმართებაში

38.  სასამართლო თავიდანვე შენიშნავს, რომ სასამართლოს წინაშე წარმოდგენილი მომჩივნების საჩივარი ეხება ორ საკითხს: მათ მსჯავრდებას, მიუხედავად იმ ფაქტისა, რომ ბრალდება იყო ხანდაზმული, და სისხლისსამართლებრივი კანონის განჭვრეტადობას სისხლის სამართლის კოდექსის 342-ე მუხლის 1-ლი პუნქტის მოქმედების ფარგლების პირთა წრეს  (სამსახურებრივი გულგრილობის დანაშაული, იხ. პარაგრაფი 18 ზემოთ).

39.  ხანდაზმულობა შეიძლება განისაზღვროს, როგორც დამნაშავის კანონიერი უფლება, რომ არ განხორციელდეს სისხლისსამართლებრივი დევნა ან არ გასამართლდეს დანაშაულის ჩადენიდან დროის გარკვეული პერიოდის გასვლის შემდეგ.  ხანდაზმულობის ვადა არის ხელშემკვრელი სახელმწიფოების ეროვნული სამართლებრივი სისტემის საერთო მახასიათებელი და ემსახურება რამდენიმე მიზანს, მათ შორის  სამართლებრივი განსაზღვრულობის უზრუნველყოფას (იხ. Coëme and Others v. Belgium, nos. 32492/96 და 4 სხვა, § 146, ECHR 2000-VII). ამ კონტექსტში, სასამართლოს წინაშე მთავარი საკითხი, რომელიც ექვემდებარება კონვენციის მე-7 მუხლის შესაბამისად ხელახლა განხილვის უფლებას (იხ. პარაგრაფი 36 ზემოთ) არის, არსებობდა თუ არა მომჩივნების მსჯავრდების ძალაში მყოფი კანონიერი საფუძველი, შესაბამის დანაშაულთან მიმართებაში ხანდაზმულობის ვადის ამოწურვის გათვალისწინებით.

40.  ამ კონტექსტში, მომჩივანთა საქმეში ხანდაზმულობის ვადის ამოწურვა აშკარად დაადგინა უზენაესმა სასამართლომ (იხ. პარაგრაფი 15 ზემოთ) და ეს არ არის სადავო სასამართლოში საქმისწარმოების დროს. რაც შეეხება ამგვარი მიგნების სამართლებრივ შედეგებს, სასამართლო შენიშნავს, რომ შესაბამისი შიდასახელმწიფოებრივი კანონმდებლობა - კერძოდ, სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 28-ე მუხლის 1-ლი პუნქტის „ე“ ქვეპუნქტი – ითვალისწინებდა, რომ სისხლის სამართლის საქმის წარმოება უნდა შეწყვეტილიყო, თუ ამოწურული იყო ხანდაზმულობის ვადა შესაბამის დანაშაულთან დაკავშირებით (იხ. პარაგრაფი 20 ზემოთ). ამასთან, თუ ბრალდებული „წინააღმდეგი იყო ამგვარი შეწყვეტის“, სისხლის სამართლის საქმის წარმოება გაგრძელდებოდა ჩვეულებრივი წესით და შეწყდებოდა ბრალდებულის გამართლებით ან მსჯავრდებით და სასჯელის მოხდისაგან გათავისუფლდების შემდეგ (იქვე). ამრიგად, სასამართლო შეაფასებს, გააკეთეს თუ არა მომჩივნებმა აშკარა მოთხოვნა, რომ არ შეწყვეტილიყო  სისხლის სამართლის საქმის წარმოება, რათა დასაბუთებული იყოს ეროვნული სასამართლოების გადაწყვეტილება მსჯავრდების შესახებ შესაბამის ხანდაზმულ დანაშაულთან მიმართებაში.

41.  ამასთან დაკავშირებით, სასამართლო არ კარგავს თვალთახედვიდან იმ ფაქტს, რომ მომჩივნებმა სხვადასხვა განცხადება გააკეთეს ეროვნული სასამართლოების წინაშე. სხვა არგუმენტებს შორის, მათ მიუთითეს სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 28-ე მუხლის 1-ლი პუნქტის „ე“ ქვეპუნქტსა და მე-6 პუნქტებზე (იხ. პარაგრაფი 20 ზემოთ) და მოითხოვეს, რაც როგორც ჩანს, იყო ალტერნატიული არგუმენტი, რომ სააპელაციო და უზენაესმა სასამართლომა „გაათავისუფლოს ისინი სასჯელის მოხდისგან“ (იხ. პარაგრაფები 10 და 12 ზემოთ). ამასთან, სასამართლოს მოვალეობა არ არის განიხილოს მიზეზები, თუ რატომ  ჩამოაყალიბეს მომჩივნებმა შესაბამისი საჩივრები ასეთი ფორმულირებით, გარდა იმისა, რომ ეს განცხადებები ძნელად შეიძლება მიჩნეულ იქნეს, როგორც მკაფიო უარი („შეწყვეტის წინააღმდეგ“, როგორც ამას მოითხოვს 28-ე მუხლის მე-6 პუნქტი - იხ. პარაგრაფი 20ზემოთ) ეროვნული კანონმდებლობის მნიშვნელოვან გარანტიაზე, ხანდაზმული დანაშაულისთვის მათი მსჯავრდების წინააღმდეგ.

42.  უფრო მეტიც, სასამართლო აღნიშნავს, რომ უზენაესმა სასამართლომ გაასამართლა მომჩივნები, ისე, რომ საერთოდ არ განიხილა უარის თქმის უფლების საკითხი, თუკი ასეთი ნამდვილად არსებობდა (იხ., mutatis mutandis, Bozkaya v. Turkey, no. 46661/09, § 53, 5 სექტემბერი 2017). ამ საკითხზე უზენაესი სასამართლოს დუმილის და რისკის ქვეშ მყოფი უფლების მნიშვნელობის გათვალისწინებით, სასამართლო არ დაიწყებს იმით სპეკულირებას, მიიღეს თუ არა ეროვნულმა სასამართლოებმა მომჩივნების ზემოხსენებული არგუმენტები, როგორც აშკარა უარის თქმა მათ უფლებაზე - რომელიც გარანტირებულია ეროვნული კანონმდებლობით - რომ არ ყოფილიყვნენ მსჯავრდებულები ხანდაზმული დანაშაულისათვის. ამრიგად, აშკარაა, რომ მომჩივნებს მსჯავრი დაედოთ ისეთი ქმედებისთვის, რომელიც აღარ იყო დასჯადი ხანდაზმულობის ვადის გასვლის გამო, შესაბამისი ეროვნული კანონმდებლობის თანახმად (იხ. პარაგრაფი 39 ზემოთ), და ეროვნულმა სასამართლოებმა არ წარადგინეს ახსნა-განმარტება საქმის მიმართ მათი ასეთი მიდგომის გამო (განასხვავეთ და შეადარეთ Coëme and Others, ციტირებული ზემოთ, § 150). გარდა ამისა, სასამართლო აღნიშნავს, რომ მიუხედავად იმისა, რომ უზენაესი სასამართლოს მიერ მომჩივნები გათავისუფლდნენ სასჯელის მოხდისაგან,  შესაბამის დანაშაულთან დაკავშირებით ნასამართლეობის მიჩნევის სამომავლო შედეგით (იხ. პარაგრაფი 15 ზემოთ), ზიანის ანაზღაურების თაობაზე სოციალური მომსახურების სააგენტოს წინააღმდეგ შემდგომ საქმის წარმოებაში ეროვნული სასამართლოები უზენაეს სასამართლომდე და უზენაესი სასამართლოს ჩათვლით, მომჩივნებს განიხილავდნენ, როგორც  წინა საქმისწარმოებებში მსჯავრდებულებს (იხ. პარაგრაფი 16 ზემოთ).

43.  ზემოაღნიშნული მოსაზრებები სასამართლოსთვის საკმარისია იმისათვის, რომ დაადგინოს მე-7 მუხლის დარღვევა მომჩივანთა საჩივრის მეორე ასპექტის განხილვის გარეშე, რომელიც ეხება შესაბამის დროს სისხლის სამართლის კოდექსის 342-ე მუხლის 1-ლი პუნქტით გათვალისწინებული დანაშაულის პირთა წრეს .

შესაბამისად, ადგილი ჰქონდა კონვენციის მე-7 მუხლის დარღვევას წინამდებარე  საქმის კონკრეტულ გარემოებებში.

II.  კონვენციის 41-ე მუხლის გამოყენება

44.  კონვენციის 41-ე მუხლის თანახმად:

„თუ სასამართლო დაასკვნის, რომ დაირღვა კონვენციით ან მისი ოქმებით გათვალისწინებული უფლება, ხოლო შესაბამისი მაღალი ხელშემკვრელი მხარის შიდა სამართალი დარღვევის მხოლოდ ნაწილობრივი გამოსწორების შესაძლებლობას იძლევა, საჭიროების შემთხვევაში, სასამართლო დაზარალებულ მხარეს სამართლიან დაკმაყოფილებას მიაკუთვნებს.“.

A. ზიანი

45.  მომჩივნებმა მოითხოვეს 3,571 ევრო, სამსახურის დაკარგვის საფუძველზე მიყენებული მატერიალური ზიანის, ხოლო 3,968 ევრო – მორალური ზიანისათვის.

46.   მთავრობამ აღნიშნა, რომ მომჩივნების მოთხოვნა მატერიალური ზიანის ანაზღაურებასთან დაკავშირებით დაუსაბუთებელი იყო, არ არსებობდა რაიმე დამამტკიცებული საბუთი იმ დროისათვის მათი ხელფასის ოდენობის შესახებ. ასევე,  სავარაუდო იყო, რომ მომჩივნები დარჩებოდნენ ანაზღაურებადი დასაქმების პირობებში  სამწლიანი პერიოდის განმავლობაში. რაც შეეხება მორალური ზიანის საკითხს, მთავრობა ამტკიცებდა, რომ მომჩივნების მოთხოვნები იყო დაუსაბუთებელი ან/და გადაჭარბებული. მთავრობა ამტკიცებდა, რომ დარღვევის  აღმოჩენა, თუკი ამას დაადგენდა სასამართლო, იქნებოდა საკმარისი სამართლიანი დაკმაყოფილება ნებისმიერი მატერიალური ან/და მორალური ზიანისათვის.

47.  სასამართლომ, მისთვის წარდგენილი ინფორმაციის საფუძველზე, ვერ შეძლო მიზეზობრივი კავშირის დადგენა  დადგენილ დარღვევასა და სავარაუდო მატერიალურ ზიანს შორის, აქედან გამომდინარე მან არ დააკმაყოფილა აღნიშნული მოთხოვნა. რაც შეეხება მორალურ ზიანს, საქმის ყველა გარემოების გათვალისწინებით, სასამართლო მიიჩნევს, რომ კონვენციის მე-7 მუხლის დარღვევის დადგენა თავისთავად წარმოადგენს საკმარის სამართლიან დაკმაყოფილებას ნებისმიერ მორალურ ზიანთან მიმართებით, რომელიც განიცადეს მომჩივნებმა.

C. ხარჯები და დანახარჯები

48.  მომჩივნებს არ წარმოუდგენიათ რაიმე მოთხოვნა ხარჯებთან და დანახარჯებთან დაკავშირებით. შესაბამისად, სასამართლოს მიაჩნია, რომ არ არსებობს არანაირი საფუძველი მათთვის რაიმე თანხის მიკუთვნებისათვის, ამ თავის მიხედვით.

ამ მოტივით, სასამართლო ერთხმად

1. აცხადებს  საჩივარს მისაღებად;

2. ადგენს, რომ ადგილი ჰქონდა კონვენციის მე-7 მუხლის დარღვევას;

3. ადგენს, რომ დარღვევის აღმოჩენა თავისთავად წარმოადგენს  საკმარის სამართლიან დაკმაყოფილებას ნებისმიერი მორალური ზიანისთვის, რომელიც განიცადეს მომჩივნებმა;

4. უარყოფს მომჩივნების მოთხოვნას სამართლიანი დაკმაყოფილების დანარჩენ ნაწილში.

შესრულებულია ინგლისურ ენაზე და მხარეებს წერილობით ეცნობა 2020 წლის 18 ივნისს, სასამართლოს რეგლამენტის 77-ე წესის მე-2 და მე-3 პუნქტების შესაბამისად.

ვიქტორ სოლოვეიტჩიკ                                                                სიოფრა ო’ლირი       

სექციის განმწესრიგებლის მოადგილე                                         თავმჯდომარე