ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილება საქმე „ქადაგიშვილი საქართველოს წინააღმდეგ“

 

საქმეზე „ქადაგიშვილი საქართველოს წინააღმდეგ“,

ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს (მეხუთე სექცია) პალატამ შემდეგი შემადგენლობით:

          სიოფრა ო’ლირი, თავმჯდომარე,
          გაბრიელე კუჩკო-შტადლმაიერი,
          განა იუდკივსკა,
          ანდრე პოტოკი,
          მარტინშ მიტსი,
          ლადო ჭანტურია,
          ანია საიბერტ-ფორი, მოსამართლეები,
და ვიქტორ სოლოვეიჩიკი, სექციის განმწესრიგებლის მოადგილე,

2020 წლის 23 აპრილის დახურული თათბირის შემდეგ,

გამოიტანა შემდეგი გადაწყვეტილება, რომელიც იმავე დღეს იქნა მიღებული:

პროცედურა

1. საქმის საფუძველია საჩივარი (N 12391/06) საქართველოს წინააღმდეგ, რომელიც სასამართლოში შეიტანა საქართველოს სამმა მოქალაქემ, ბ-ნმა ამირან ქადაგიშვილმა („პირველი მომჩივანი“), ქ-ნმა ნანა ქადაგიშვილმა („მეორე მომჩივანმა“) და ბ-ნმა არჩილ ქადაგიშვილმა („მესამე მომჩივანი“) 2006 წლის 3 აპრილს ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციის („კონვენციის“) 34-ე მუხლის შესაბამისად.

2. მომჩივნებს წარმოადგენდნენ ქ-ნი ლ. მუხაშავრია, ბ-ნი ვ. ვახტანგაძე და ბ-ნი ვ. იმნაიშვილი, ადვოკატები, რომლებიც საქმიანობენ თბილისში. საქართველოს მთავრობას („მთავრობა“) წარმოადგენდა მისი წარმომადგენელი, ბ-ნი ლ. მესხორაძე იუსტიციის სამინისტროდან.

3. მომჩივნები, კერძოდ, ამტკიცებდნენ, რომ მათ წინააღმდეგ სისხლის სამართალწარმოება იყო უსამართლო და რომ მათ ჩამოართვეს უზენაეს სასამართლოზე ხელმისაწვდომობა კონვენციის მე-6 მუხლის დარღვევით. მომჩივნებმა ასევე განაცხადეს, რომ მათ ქონება ჩამოერთვათ სისხლისსამართლებრივი სანქციის უკუძალის გამოყენების გზით, კონვენციის N1 ოქმის პირველი მუხლის საწინააღმდეგოდ. კონვენციის მე-3 მუხლზე დაყრდნობით, პირველმა და მესამე მომჩივნებმა ასევე იჩივლეს პატიმრობის არასათანადო პირობებთან და საპატიმრო დაწესებულებაში სამედიცინო მომსახურების შეუსაბამობასთან დაკავშირებით. მათ ასევე იჩივლეს 34-ე მუხლის საფუძველზე იმასთან დაკავშირებით, რომ მთავრობამ ვერ შეასრულა სასამართლოს რეგლამენტის 39-ე წესის მიხედვით სასამართლოს მიერ დადგენილი დროებითი ღონისძიება.

4. 2007 წლის 22 აგვისტოს სასამართლომ, რომელიც მოქმედებდა მომჩივნების მოთხოვნის შესაბამისად, მთავრობას ურჩია, სასამართლოს რეგლამენტის 39-ე წესის მიხედვით, მხარეთა ინტერესებისთვის და სასამართლოში სამართალწარმოების სათანადო წარმართვით, პირველი და მესამე მომჩივანი გადაეყვანა იმ სამედიცინო დაწესებულებაში, რომელიც შეძლებდა სათანადო სამედიცინო მკურნალობის გაწევას მათი თითოეული დაავადების შესაბამისად.

5. 2010 წლის 6 დეკემბერს, მთავრობას ეცნობა საჩივრის შესახებ. სასამართლომ, საკუთარი შუამდგომლობით, კატეგორიებად დაყო მომჩივნების საჩივარი კონვენციის მე-7 მუხლის მიხედვით N1 ოქმის პირველ მუხლთან დაკავშირებით და ამის შესახებ ასევე აცნობა მთავრობას. იმავე დღეს, სასამართლომ შეწყვიტა 39-ე წესის მიხედვით მთავრობის მიმართ გაკეთებული მითითება.

ფაქტები

I. საქმის გარემოებები

6. მომჩივნები დაიბადნენ, შესაბამისად, 1949, 1947 და 1978 წლებში და თბილისში ცხოვრობენ. პირველი და მეორე მომჩივანი არიან ცოლ-ქმარი. მესამე მომჩივანი არის მათი ორი ვაჟიდან ერთ-ერთი.

ა. სისხლის სამართალწარმოება მომჩივნების წინააღმდეგ

1. გამოძიების ეტაპი

7. 2004 წლის 20 ივლისს, პირველი და მესამე მომჩივანი დააკავეს 2000 წლის ოქტომბრიდან 2004 წლის ივლისამდე პერიოდში სხვადასხვა ფინანსური დანაშაულის, მათ შორის, ფულის გათეთრების ეჭვის საფუძველზე.

ეჭვი ემყარებოდა ფინანსური მონიტორინგის სამსახურის, ფულის გათეთრების მიკვლევადობაზე პასუხისმგებელი უწყების უფროსის მიერ მოპოვებულ წინასწარ მონაცემებს, და უკავშირდებოდა „გამაბანკის“, თბილისში პირველი მომჩივნის მიერ დაფუძნებული სააქციო საზოგადოების საქმიანობას. ორი მომჩივნის წინააღმდეგ აღძრული ბრალდების მიხედვით, დაუზუსტებელ თარიღში, პირველი მომჩივანი გადადგა ბანკის სამეთვალყურეო საბჭოს თავმჯდომარის მოადგილის თანამდებობიდან და ამ საბჭოს თავმჯდომარედ თავისი ვაჟი დანიშნა. პირველმა მომჩივანმა ასევე თავისი მეორე ვაჟი, გ.ქ. ბანკში სხვადასხვა თანამდებობებზე და საბოლოოდ კი, მის დირექტორად დანიშნა. რეალურად, პირველი მომჩივანი თავის ოჯახთან ერთად დარჩა ბანკის და მისი ოპერაციების მთავარ მმართველად. ფინანსური დანაშაულების კომისიის ეჭვი ასევე უკავშირდებოდა იმ სამი კომპანიის საქმიანობას, რომლებიც სავარაუდოდ შეიქმნა „გამაბანკის“ მეშვეობით ჩადენილი თაღლითობისა და ფულის გათეთრების ქმედებების („სამი ფიქტიური კომპანია“), ასევე ბანკის თანამშრომლობისა და სხვადასხვა ოფშორულ კომპანიებთან დაკავშირებით დადებული გარიგებების დასაფარად. გენერალურმა პროკურატურამ გადაუდებელი ღონისძიების სახით ჩხრეკა ჩაატარა „გამაბანკის“ ოფისებში, ამოიღო მრავალი ფინანსური ჩანაწერი და სხვა სახის დოკუმენტი, სხვადასხვა კომპანიის ბეჭდები და ნაბეჭდი ბლანკები და ელექტრონული ფაილები. ყადაღა დაედო კომპანიის აქტივებს და ორი მომჩივნის პირად საბანკო ანგარიშებს. 2004 წლის 21 სექტემბერს, მეორე მომჩივანი დააკავეს ასევე ეჭვმიტანილის სახით საქმეზე 2000-2003 წლებში მისი, როგორც ბანკის კონსულტანტის რანგში, და ბანკის საქმიანობაში მის ჩართულობასთან და პირველი მომჩივნის დახმარებასთან დაკავშირებით.

8. 2004 წლის ივლისის ბოლოს, დაუზუსტებელ თარიღში, რუსთავი-2-ის, კერძო სატელევიზიო არხის საინფორმაციო გამოშვება იუწყებოდა საქმის გამოძიების შესახებ. გამოშვების წამყვანმა შემდეგი განცხადება გააკეთა:

„[პირველი მომჩივანი] არის ერთ-ერთი ის ადამიანი, რომელიც მონაწილეობდა [90-იანი წლებში] ფინანსურ სქემებში, რის გამოც მას სამშობლოს დატოვება მოუწია. თუმცა, როგორც ჩანს, მან წინა მთავრობასთან პრობლემები მოაგვარა და საქართველოში ახალი სქემით დაბრუნდა. ამჯერად [ეს არის] „გამაბანკი“ – ადგილი, სადაც ერთ დღეში 10 მილიარდი ევრო [ევრო] გათეთრდა. ... „გამაბანკის“ საქმე ქართული სამართლის ისტორიაში შეიძლება შევიდეს, როგორც „ქადაგიშვილის საქმე“. [პირველი მომჩივანი] და [მესამე მომჩივანი], რომლებიც დააკავეს ... ფულის გათეთრების გამო, დაპატიმრებულნი [არიან] თბილისის N5 სასჯელაღსრულების დაწესებულებაში...“

9. წამყვანის კომენტარებს მოჰყვა ნაწყვეტები ინტერვიუებიდან გენერალური პროკურატურის გამომძიებელთან, რომელიც პასუხისმგებელი იყო მომჩივნების საქმეზე, და ფინანსური მონიტორინგის სამსახურის ხელმძღვანელთან. გამომძიებელმა დამატებითი დეტალების მითითების გარეშე განაცხადა, რომ გამოძიებამ დაადგინა „გამაბანკის“ მეშვეობით 10 მილიარდი ევროს გადარიცხვის ქმედება. რაც შეეხება ფინანსური მონიტორინგის სამსახურის ხელმძღვანელს, მან მოკლედ ისაუბრა ზოგადად ოფშორული კომპანიების საქმიანობის გამოძიებასთან დაკავშირებულ სირთულეებზე, მომჩივნების საქმეზე კომენტარების გაკეთების გარეშე.

10. 2004 წლის 2 აგვისტოსა და 7 დეკემბერს შორის პერიოდში, გენერალური პროკურატურის მიერ „გამაბანკის“ საქმიანობასთან დაკავშირებით გამოძიების ჩასატარებლად დანიშნულმა ფინანსურმა, ეკონომიკურმა და საგადასახადო ექსპერტებმა მოამზადეს აუდიტორული დასკვნა. აუდიტი ჩაატარა საქართველოს ეროვნული ბანკის, შემოსავლების სამსახურის, შინაგან საქმეთა სამინისტროსა და სახელმწიფო აუდიტის სამსახურის ექვსმა ექსპერტმა და ის მოიცავდა 2002 წლის 1 იანვრიდან 2004 წლის 1 ივლისამდე პერიოდს. ექსპერტებმა შეაფასეს „გამაბანკის“ ოფისებიდან ამოღებული სხვადასხვა დოკუმენტები. გამოკვლევას ესწრებოდნენ და დახმარებას უწევდნენ „გამაბანკის“ გენერალური დირექტორის მოადგილე მ.ხ., ანგარიშების განყოფილების დირექტორის მოადგილე მ.ქ. და საკორესპონდენტო ანგარიშების დეპარტამენტის დირექტორი ნ.პ. ექსპერტებმა დაასკვნეს, რომ „გამბანკს“ სახელმწიფოსთვის გადასახდელი ჰქონდა 11,717,378.3 ლარი (დაახლოებით 5,326,115 ევრო) სხვადასხვა ფინანსური გადასახადების გადაუხდელობის გამო. ასევე აღინიშნა, რომ საქმის მასალა, მათ შორის, სხვადასხვა კომპანიებს (რომლებიც შემდგომში გაირკვა, რომ მომჩივნების ფიქტიური კომპანიები იყო) და ბანკსა და მის პერსონალს შორის კავშირების ჩათვლით, დამატებით შესწავლას მოითხოვდა. მათ ასევე აღნიშნეს, რომ ბანკის ადმინისტრაციული პროცედურები არღვევდა სხვადასხვა რეგულაციას შესაბამისი დოკუმენტების და კორესპონდენციის დამუშავების შესახებ. ასევე აღინიშნა, რომ გამოძიებას ესაჭიროებოდა „გამაბანკსა“ და „ჯენერალ ჩარტერ ბანკს“ (რომელიც დარეგისტრირებული იყო მონტენეგროში) შორის სამართლებრივი ურთიერთობის რეალური სფეროს განსაზღვრა; ეს უკანასკნელი ბანკი, როგორც ჩანს, სარგებლობდა პირველი ბანკიდან უფასო მომსახურებებით მკაფიო განმარტების გარეშე. დასკვნაში ასევე აღნიშნული იყო, რომ „ჯენერალ ჩარტერ ბანკმა“ 2001 წლის 26 თებერვალს „გამაბანკისგან“ შენობა შეიძინა. გარდა ამისა, როგორც ჩანს, რამდენიმე სესხი გაცემული იყო გარიგებების შესახებ ყველა მონაცემის დოკუმენტირების შესახებ შესაბამისი რეგულაციების შეუსრულებლად. დასკვნაში ასევე აღნიშნული იყო იმ მიზეზების შესწავლის საჭიროება, რომლებიც საფუძვლად ედო დიდი რაოდენობით თანხის რამდენიმე გადარიცხვას სხვადასხვა ანგარიშებს შორის „გამაბანკის“ მეშვეობით, ამ თანხების სავალუტო კონვერტაციებს და საწყის წყაროზე მათ შემდგომ დაბრუნებას. სხვადასხვა მსხვილი ტრანზაქცია განხორციელდა მათი მიზნის მიუთითებლად.

11. როგორც საქმის მასალიდან ირკვევა, 2004 წლის 19 ნოემბერს და 24 დეკემბერს მოსამართლემ დააკმაყოფილა პროკურორის წინასწარი შუამდგომლობები მომჩივნების პირადი საბანკო ანგარიშების, ასევე იმ ანგარიშებისა და ქონების დაყადაღებასთან დაკავშირებით, რომლებიც ეკუთვნოდა საბრალდებო დასკვნაში ჩამოთვლილ სხვადასხვა სავარაუდო ფიქტიურ კომპანიას. შესაბამისი სასამართლო ბრძანებები ეყრდნობოდა სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 190-ე მუხლს და მათში აღნიშნული იყო, რომ არსებობდა იმის გონივრული ეჭვი, რომ მოცემული ქონება მოპოვებულ იქნა კრიმინალური გზით („სსსკ“, იხ. პარაგრაფი 90 ქვემოთ).

12. 2004 წლის 18 დეკემბერს და 2005 წლის 12 ოქტომბერს, გ.ტ.-მ, „გამაბანკის“ შიდა აუდიტორმა და ბანკის სამეთვალყურეო საბჭოს თავმჯდომარის მოადგილემ განაცხადა, რომ ის პირველ მომჩივანს 1989 წლიდან იცნობდა და „გამაბანკში“ მუშაობა ამ უკანასკნელის შეთავაზებით დაიწყო. შემდგომში, პირველი მომჩივნის წინადადებით, ის დაინიშნა „ჯენერალ ჩარტერ ბანკის“, მონტენეგროში რეგისტრირებული ბანკის საქართველოს ფილიალის დირექტორად. შემდგომში, ასევე შეიქმნა „ჯენერალ ჩარტერ გრუპი“, რომელიც, თავის მხრივ, იყო სხვა უფრო მცირე ზომის კომპანიების მშობელი საწარმო. გ.ტ.-ს მოვალეობებში შედიოდა ყველა ამ ორგანიზაციის ზედამხედველობა. გ.ტ.-მ განაცხადა, რომ მას არასდროს ჰქონია რაიმე პირდაპირი კავშირი „ჯენერალ ჩარტერ ბანკის“ სათაო ოფისთან და ფაქტობრივად, მან შეატყობინა პირველ მომჩივანს. გ.ტ.-მ „გამაბანკსა“ და „ჯენერალ ჩარტერ ბანკს“ შორის ყიდვა-გაყიდვის ხელშეკრულებას ოფისის შენობასთან დაკავშირებით ხელი პირველი მომჩივნის თხოვნით 2001 წელს მოაწერა. ხელშეკრულების მიზანი იყო „გამაბანკის“ დაცვა მისი ფინანსური ვალდებულებებისგან და ამ შენობის შესაძლო მიტაცება მისი ვალების დასაფარად. მან აღნიშნა, რომ გარკვეული ეჭვები ჰქონდა „ჯენერალ ჩარტერ ბანკის“ საქმიანობასთან დაკავშირებით, და მან საბოლოოდ ეს თანამდებობა დატოვა, ხოლო „გამაბანკში“ თავისი თანამდებობა შეინარჩუნა. მან ასევე აღნიშნა, რომ პირველი მომჩივნის თხოვნების შედეგად სხვადასხვა დოკუმენტებზე ჰქონდა ხელი მოწერილი.

13. 2005 წლის იანვარში, „გამაბანკის“ შემდეგ ათ თანამშრომელს ბრალი წაუყენეს ფულის გათეთრებაში, საქმიან სფეროში თაღლითობაში და სხვა ფინანსურ დანაშაულებში და პატიმრობა შეუფარდეს.

(I). ბ-ნი ზ.გ., სამეთვალყურეო საბჭოს დირექტორი, წევრი და შიდა აუდიტის სამსახურის დირექტორი;

(II). ქ-ნი ი.კ., „გამაბანკის“ გენერალური დირექტორის მოადგილე 2000‑2002 წლებში, გენერალური დირექტორის მოვალეობის შემსრულებელი 2002 წლის თებერვალსა და 2004 წლის მარტს შორის პერიოდში;

(III). ქ-ნი მ.გ., ანგარიშების განყოფილების დირექტორი;

(IV). ქ-ნ მ.ქ., ანგარიშების განყოფილების დირექტორის მოადგილე;

(V). ქ-ნი ც.მ., ანგარიშების სპეციალისტი;

(VI). ქ-ნი მ.ხ., სესხების განყოფილების დირექტორი;

(VII) ბ-ნი ნ.ბ., საკორესპონდენტო ანგარიშების განყოფილების სპეციალისტი;

(VIII). ქ-ნი მ.მ., „გამაბანკის“ რეგისტრატორი, პასუხისმგებელი ფასიანი ქაღალდების რეესტრის წარმოებაზე, ერთ-ერთი იმ ფიქტიური კომპანიის დირექტორი, რომლებსაც სავარაუდოდ მომჩივნები ფლობდნენ;

(IX). ბ-ნი ს.ჯ., საკრედიტო ბარათების და ფასიანი ქაღალდების განყოფილების დირექტორი; და

(X). ბ-ნი ნ.პ., საკორესპონდენტო ანგარიშების განყოფილების დირექტორი.

14. გენერალურმა პროკურატურამ შესთავაზა საპროცესო შეთანხმებების გაფორმება, რომელსაც  „გამაბანკის“ ზემოაღნიშნული ათი ბრალდებული თანამშრომელი დაეთანხმა. 2005 წლის იანვარში, ათმა პირმა ამგვარად თავისი ადვოკატების თანდასწრებით, ცალკე სამართალწარმოების ფარგლებში, აღიარა თითოეულ მათგანთან დაკავშირებით, ფულის გათეთრება და სხვა ფინანსური დანაშაულები უფრო მსუბუქ სასჯელთან დაკავშირებით პროკურატურის რეკომენდაციის სანაცვლოდ. მოცემულმა პირებმა ასევე ბრალი დასდეს მომჩივნებს და განმარტეს, სხვა საკითხებთან ერთად, რომ რამდენიმე ფინანსური გარიგებიდან მიღებული მოგება ძირითადად მომჩივნების პირად საბანკო ანგარიშებზე იყო დაგროვებული. ყველა ბრალდებულმა აღნიშნა, რომ მათ კარგად ესმოდათ იმ ბრალდებების ხასიათი, რომელსაც ისინი აღიარებდნენ და მათი იურიდიული შედეგები. თბილისის დიდუბე-ჩუღურეთის რაიონულმა სასამართლომ 2005 წლის 21 თებერვალს გამართული მოსმენის დროს შესაბამისი შეთანხმებები დაადასტურა მათი მსჯავრდებების საფუძვლად. მოცემული ათი პირი დაიკითხა იმის დასადასტურებლად, ხომ არ განხორციელდა მათზე რაიმე ზეწოლა ამ შეთანხმებების დადებისას. ყველა მათგანს შეეფარდა არასაპატიმრო სასჯელი (ჯარიმა 1000-დან 2000 ლარამდე (დაახლოებით 450-900 ევრო).

15. 2005 წლის 15 თებერვალს, მეორე მომჩივანი 85,000 ლარის (დაახლოებით 38,600 ევროს) ოდენობის გირაოთი გაათავისუფლეს.

16. 2005 წლის 14 მარტს, გენერალურმა პროკურატურამ მომჩივნების წინააღმდეგ საბრალდებო დასკვნა 118 ტომში თავმოყრილი მტკიცებულებების ნუსხასთან ერთად სასამართლოს გადაუგზავნა მათი საქმის სასამართლოში განხილვისთვის. საქმის მასალების მიხედვით, პირველი მომჩივანი თავად გაეცნო პირველ თორმეტ ტომს 2005 წლის 18 თებერვლისა და 7 მარტის პერიოდში. მომჩივნის მიერ ხელმოწერილი შესაბამისი ანგარიში შეიცავდა ამ უკანასკნელის მიერ გაკეთებულ ჩანაწერს იმასთან დაკავშირებით, რომ მის მიერ ნანახი მასალა მოიცავდა დოკუმენტებს რუსულად და ინგლისურად, იმ ენებზე, რომლებზეც ის საუბრობდა.

2. სამართალწარმოება პირველ ინსტანციაში

(a) საქმის სასამართლოში განხილვა

17. მომჩივნების საქმის სასამართლოში განხილვა თავდაპირველად დაიწყო თბილისის რაიონულ სასამართლოში პირველი ინსტანციის სასამართლოს სხდომით, თუმცა, დაახლოებით 2005 წელს ის შეცვალა თბილისის საქალაქო სასამართლომ, როგორც ჩანს, სასამართლო სისტემის რეფორმის შედეგად.

18. 2005 წლის 9 ივნისს, პირველმა მომჩივანმა ითხოვა, მისთვის მიეცათ უფლება, გისოსებიან ოთახში მაგიდის დადგმის ან ლითონის გისოსებს მიღმა, თავისი ადვოკატის გვერდით, ამ უკანასკნელის მაგიდასთან დაჯდომის უფლება. სასამართლომ მოთხოვნა დააკმაყოფილა და მას ნებართვა მისცა, დოკის გარეთ, თავისი ადვოკატის გვერდით მჯდარიყო.

19. 2005 წლის 9 ივნისს, ქ-ნი ი.კ., გამამაბანკის გენერალური დირექტორის პირველი მოადგილე 2000-2002 წლებში და გენერალური დირექტორის მოვალეობის შემსრულებელი 2002 წლის თებერვლიდან 2004 წლის მარტამდე (იხილეთ პარაგრაფი 13 ზემოთ) სასამართლომ დაკითხა. მან განაცხადა, რომ მისი დანიშვნა ფორმალობა იყო და პირველი მომჩივანი de facto ასრულებდა ბანკის მმართველის ფუნქციას. მან აღნიშნა, რომ ის რამდენჯერმე პირველი მომჩივნის მითითებებით მოქმედებდა, და აღწერა სავალუტო ვაჭრობის ოპერაციებთან და გარკვეული თანხების დამალვის მიზნით „ჯენერალ ჩარტერ ბანკში“ ფულის გადარიცხვებთან დაკავშირებული პროცესები. მან დამატებით დაადასტურა, რომ თხუთმეტ არარეზიდენტ იურიდიულ პირზე გაცემული ჰქონდა სესხები პირველი მომჩივნის მითითებებით; ამასთან, ეს უკანასკნელი მას აძლევდა იმის გარანტიას, რომ კომპანიები თანხას უკან დააბრუნებდნენ. ი.კ.-მ განმარტა, რომ რამდენჯერმე, თავისი ამოცანების შესრულებისას მას მ.ხ. დაეხმარა. მან ასევე განაცხადა, რომ ვინაიდან ის ადვოკატი არ იყო, სამართლებრივად ვერ შეაფასებდა აღწერილ ქმედებებს. პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ 2006 წლის 6 და 10 იანვარს ხელახლა დაკითხვისას, ი.კ.-მ განაცხადა, რომ მან არ იცოდა, თუ კი „გამაბანკში“ თავისი საქმიანობით ის ფულის გათეთრებაში მონაწილეობდა და რომ ის ბრალის აღიარებას დათანხმდა გამოძიების მიერ დანაშაულების ჩადენის ფაქტის დადგენის გამო. მან აღნიშნა, რომ მასზე პროკურატურას რაიმე სახის არასათანადო ზეწოლა არ განუხორციელებია.

20. 2005 წლის 9 ივნისს, დაიკითხა ქ-ნი მ.გ., „გამაბანკის“ ანგარიშების დირექტორი (იხილეთ პარაგრაფი 13 ზემოთ). მან აღნიშნა, რომ რეალურად, ეს იყო პირველი მომჩივანი, ვინც ფლობდა და მართავდა ბანკს და დაადასტურა სახელმწიფო ბიუჯეტის ნაცვლად თანხების „ჯენერალ ჩარტერ ბანკში“ რამდენჯერმე გადარიცხვა პირველი მომჩივნის მითითებით. ამ ბანკში გადარიცხული თანხები ზოგჯერ აღმოჩნდებოდა ხოლმე ბანკის ზოგიერთი პერსონალის ანგარიშებზე, რომლებსაც ისინი არასოდეს გაჰქონდათ იმის მიუხედავად, ისინი ხელს აწერდნენ დოკუმენტებზე იმის დასტურად, რომ აღნიშნული თანხები გაჰქონდათ. მ.გ.-მ აღნიშნა, რომ მის მოვალეობაში არ შედიოდა კლიენტის ანგარიშზე შემოსული თანხების წარმოშობის ადგილის შემოწმება. მან არ იცოდა, ფული ვინ გაათეთრა. მან ასევე აღნიშნა, რომ ის დაეთანხმა აუდიტორული დასკვნის შედეგებს (იხილეთ პარაგრაფი 10 ზემოთ). მ.გ.-მ ასევე დაადასტურა ყალბი სადეპოზიტო სერტიფიკატის გაცემის ფაქტი იმ სადაზღვევო კომპანიის სასარგებლოდ, რომელსაც მომჩივნები ფლობდნენ, პირველი მომჩივნის ბრძანების შემდეგ, რათა კომპანიას მიეღო სახელმწიფო ლიცენზია; მესამე მომჩივნის მითითებით სპეციალური ტარიფების განსაზღვრა ბრალდებებში ნახსენებ სამი სავარაუდო ფიქტიური კომპანიიდან ორთან მიმართებაში; და ბანკის მიერ წარმოებულ ვალუტით ვაჭრობის ოპერაციებში სხვადასხვა შეცდომების აღმოჩენა, რამაც ბანკის ფინანსური ინტერესები დააზიანა. მ.გ.-მ განაცხადა, რომ ბანკის ოფისი 2001 წელს გაიყიდა. მ.გ.-მ თავისი განცხადება პირველი ინსტანციის სასამართლოში 2006 წელს დაუზუსტებელ თარიღში გაიმეორა.

21. როგორც საქმის მასალა მიუთითებს, სასამართლოს სხდომის დარბაზში არ მოხდა ზოგიერთი იმ მოწმის ერთმანეთისგან იზოლირება, რომლებიც უნდა დაკითხულიყვნენ 2005 წლის 9 ივნისს სამართალწარმოების ფარგლებში. თუმცა, გაურკვეველია ამ მოწმეების ზუსტი რაოდენობა და ვინაობა. როგორც ჩანს, მომჩივნებმა და მათმა ადვოკატებმა გააპროტესტეს მოწმის დაკითხვის ფორმა და ისინი ამტკიცებდნენ, რომ ამ პირობებში, მოწმეებზე ადვილად შეეძლო გავლენა მოეხდინა მიმდინარე მოვლენებსა და საქმის სასამართლოში განხილვისას გასაჯაროებულ ინფორმაციას და რომ მათი განცხადებები, ამგვარად, შეიძლება არასარწმუნო ყოფილიყო. არ ჩანს, რომ მათ პროტესტზე პირველი ინსტანციის სასამართლომ რეაგირება მოახდინა, ან რომ მომჩივნებმა საკითხი სააპელაციო და საკასაციო სასამართლოებში გაასაჩივრეს.

22. 2005 წლის 15 ივნისს, დაიკითხა ქ-ნი მ.ქ., „გამაბანკის“ ანგარიშების დირექტორის მოადგილე (იხილეთ პარაგრაფი 13 ზემოთ). მან წარადგინა ინფორმაცია იმ ფაქტთან დაკავშირებით, რომ ვალუტის კონვერტაციის ოპერაციებმა ბანკს ფინანსური ზიანი მოუტანა. მან აღნიშნა, რომ შეასრულა მ.გ.–ს ბრძანებები სხვადასხვა ფინანსურ ოპერაციებთან დაკავშირებით და აღნიშნა, რომ ტარიფები სხვადასხვა, მათ შორის, მომჩივნებთან დაკავშირებული ორგანიზაციებისთვის, განისაზღვრეს პირველმა და მესამე მომჩივნებმა. მეორე მომჩივნის შეკითხვის პასუხად, მ.ქ.-მ აღნიშნა, რომ მეორე მომჩივანი არ იყო ჩართული ამ ტრანზაქციებში, თუმცა, ის კონტაქტობდა ადვოკატებთან. მ.ქ.-მ თავისი ჩვენება 2006 წლის 18 იანვარს დაადასტურა.

23. 2005 წლის 29 აგვისტოს, ბ-ნმა ნ.ბ.-მ, „გამბანკის“ საკორესპონდენტო ანგარიშების განყოფილების სპეციალისტმა (იხილეთ პარაგრაფი 13 ზემოთ) განაცხადა, რომ იგი მეგობრულ ურთიერთობაში იმყოფებოდა გ.ქ.-სთან, პირველი და მეორე მომჩივნების მეორე ვაჟთან. ნ.ბ.-მ აღნიშნა, რომ მას არასდროს არ გაუჩნდებოდა ეჭვი იმასთან დაკავშირებით, რომ მისი საქმიანობა, მათ შორის, ვალუტით ვაჭრობა „გამაბანკში“, ასევე, შემდგომი გადარიცხვები სხვადასხვა კომპანიებისთვის, მათ შორის, მომჩივნებთან დაკავშირებული სამი ფიქტიური კომპანისთვის, შეიძლება სისხლის სამართლის დანაშაული ყოფილიყო. მისი ახსნა საპროცესო შეთანხმების დადებაზე დათანხმების მიზეზებთან დაკავშირებით იყო ის, რომ მას სურდა თავიდან აეცილებინა „სამართალწარმოების შემდგომი გაჭიანურება“. ნ.ბ.-მ ასევე განაცხადა, რომ ბრალდების მხარეს მის წინააღმდეგ რაიმე იძულება არასდროს გამოუყენებია, თუმცა, მას არ განემარტა თავისი უფლების შესახებ, საკუთარი თავი არ ეცნო დამნაშავედ. 2005 წლის 12 სექტემბერს, გენერალურმა პროკურატურამ აღძრა სისხლის სამართლის საქმე ბ-ნი ნ.ბ.-ს წინააღმდეგ „მართლმსაჯულების განხორციელებისთვის ხელის შეშლისთვის“ მოწმის სახით არათანმიმდევრული ჩვენებების მიცემის გზით (მართლმსაჯულების განხორციელებისთვის შეწინააღმდეგების წარმოება). ნ.ბ.-ს წინააღმდეგ სამართალწარმოების საბოლოო შედეგი უცნობია. მომდევნო დღეს, 2005 წლის 13 სექტემბერს მომჩივნებმა პირველი ინსტანციის სასამართლოში გაასაჩივრეს ბ-ნი ნ.ბ.-ს წინააღმდეგ სისხლის სამართალწარმოების დაწყება, რადგან ეს ზომები მიიჩნიეს მათ საქმეში ყველა მოწმის დაშინების მცდელობად. 2006 წლის 18 იანვარს, ნ.ბ.-ს მოუსმინა თბილისის საქალაქო სასამართლომ. მან დაადასტურა თავისი ადრინდელი ჩვენებები და განაცხადა, რომ „გამაბანკში“ მას ევალებოდა მომჩივნების მიერ დაარსებული სამი ფიქტიური კომპანიის ანგარიშების მართვა, და რომ მან სავალუტო გაცვლის სხვადასხვა ოპერაციები განახორციელა.

24. 2005 წლის 29 აგვისტოს დაიკითხა ბ-ნი მ.ხ., სესხების განყოფილების დირექტორი (იხილეთ პარაგრაფი 13 ზემოთ). მან აღნიშნა, რომ რაიმე არასათანადო ზეწოლას ადგილი არ ჰქონდა, და აღწერა თხუთმეტი არარეზიდენტი კომპანიისთვის სასესხო ხელშეკრულებების გაცემასთან დაკავშირებული პროცესები, ი.კ.-სთან ერთად, და თავისი საკუთარი როლი ყალბი ნაბეჭდი ბლანკების გამოშვებასა და შესაბამისი დოკუმენტაციის მომზადებაში. მან აღნიშნა, რომ საკრედიტო კომიტეტის სხდომა არ გამართულა, თუმცა, სესხები მაინც გაიცა და მან შესაბამის დოკუმენტაციას ხელი იმიტომ მოაწერა, რომ ასეთი გადაწყვეტილება იყო მიღებული. მან არ იცოდა, ეს სესხები რეალურად გადაერიცხა თუ არა ამ კომპანიებს. მ.ხ.-მ დაადასტურა, რომ არასოდეს შეხვედრია რომელიმე ამ კომპანიის წარმომადგენლებს, ასევე, არასდროს შესწრებია ბანკის ოფისებიდან ამ კომპანიების კუთვნილი სხვადასხვა ბეჭდების ამოღებას. მ.ხ. ამტკიცებდა, რომ მან არ იცოდა, ვისი ფული გათეთრდა, არც დანაშაულების ჩასადენად მომჩივნების „წინასწარ არსებული შეთქმულების“ შესახებ სმენოდა რამე. მ.ხ.-მ თავისი ჩვენება პირველი ინსტანციის სასამართლოში 2006 წელს დაუდგენელ თარიღში გაიმეორა.

25. 2005 წლის 29 აგვისტოს, ქ-ნმა მ.მ.-მ (იხილეთ პარაგრაფი 13 ზემოთ) განაცხადა, რომ ის იყო მომჩივნის  ბიძაშვილი. მისი თქმით, იგი მუშაობდა „გამაბანკის“ ფასიანი ქაღალდების რეგისტრატორად, და მეორე მომჩივნის ინიციატივით, იგი დაინიშნა ერთ-ერთი იმ ფიქტიური კომპანიის დირექტორად, რომელსაც, მ.მ.-ს თქმით, მომჩივნები ფლობდნენ. მისთვის უცნობი იყო ამ კომპანიის რაიმე საქმიანობის შესახებ, მას არ ჰქონდა რაიმე ბეჭედი და ხელი მოაწერა ინგლისურ ენაზე შედგენილ გარკვეულ დოკუმენტებს ქადაგიშვილის ოჯახის მიმართ ნდობის გამო, თუმცა, ის ამ ენაზე არ საუბრობდა. მან ხელი მოაწერა სხვადასხვა, მათ შორის, მისთვის მეორე მომჩივნის ბრძანებების საფუძველზე მიტანილ დოკუმენტებს, მომჩივნების მიმართ ნდობის გამო. მ.მ.-მ დაადასტურა საპროცესო შეთანხმების შინაარსი, მაგრამ აღნიშნა, რომ იგი ზუსტად არ იყო დარწმუნებული ბრალდებებში, და რომ მას არ ჰქონდა წინასწარი შეთანხმება მომჩივნებთან დანაშაულის ჩადენაზე. ქ-ნმა მ.მ.-მ ასევე აღნიშნა, რომ წინასწარ პატიმრობაში ყოფნის დროს, მან ციხიდან წერილი მისწერა მომჩივნებს და მოუბოდიშა მათთვის ბრალის დადების გამო. ეს წერილი პირველი ინსტანციის სასამართლომ, მომჩივნების თხოვნით, მტკიცებულებად მიიღო. წერილში მოწმემ მომჩივნებს მოუბოდიშა და დაწერა, რომ მოწმეთა ზეპირი ჩვენება შეადგინა გამომძიებელმა იმ დროს, როცა ის იძლეოდა ინფორმაციას მისთვის წარდგენილი და მისი ხელმოწერის მქონე დოკუმენტების შესახებ, და რომ თავის დასუსტებულ მდგომარეობაში, მან იგრძნო ფსიქოლოგიური ზეწოლა, რომ მოწმეთა ზეპირი ჩვენებისთვის ხელი მოეწერა. საქმის სასამართლოში განხილვისას, მ.მ.-მ განმარტა, რომ ეს წერილი მან დაწერა, რადგან მან სინანული იგრძნო თავისი ბიძაშვილისა და ქადაგიშვილის ოჯახის წინააღმდეგ ჩვენების მიცემის გამო. მან პირველი ინსტანციის სასამართლოზე ასევე განაცხადა, რომ მეორე მომჩივანმა მას უთხრა, რომ მის მაგივრად გარდაცვლილი თანამშრომელი გაერია, თუმცა, მან იგრძნო, რომ ამის გაკეთება არ შეეძლო. 2006 წლის დაუზუსტებელ თარიღში, მ.მ.-მ დაადასტურა 2005 წლის 29 აგვისტოს პირველი ინსტანციის სასამართლოში მის მიერ მიცემული ჩვენება.

26. 2005 წლის 29 აგვისტოს და 2006 წლის 18 იანვარს, დაიკითხა „გამაბანკის“ სხვა თანამშრომელი, ბ-ნი ს.ჯ., ბანკის საკრედიტო ბარათებისა და ფასიანი ქაღალდების დეპარტამენტის დირექტორი (იხილეთ პარაგრაფი 13 ზემოთ). მოწმემ აღნიშნა, რომ ის შეიძლება გარეული ყოფილიყო გარკვეულ ფინანსურ გადაცდომებში და განაცხადა, რომ მისი ქმედებები წინასწარგანზრახული არ იყო. მან დაადასტურა, რომ ის დაინიშნა მომჩივნების მიერ რეგისტრირებული ერთ-ერთი ფიქტიური კომპანიის დირექტორად ისე, რომ რეალურად მასთან არანაირი შეხება არ ჰქონდა. კერძოდ, მან აღნიშნა, რომ მას დაავიწყდა კიდეც ამ კომპანიის არსებობა, რომელსაც პირველი მომჩივანი მართავდა, ვისაც ის ენდობოდა, და რომ მას არ ჰქონდა ამ კომპანიის ბეჭედი; ყველა ფინანსურ ოპერაციას ფიქტიური კომპანიის მიმართ და ამ კომპანიიდან, როგორც ჩანს, ახორციელებდა პირველი მომჩივანი. მან აღნიშნა, რომ არ არსებობდა რაიმე ხელშეკრულება, რომელიც საფუძვლად ედო ამ ფინანსურ ოპერაციებს. მან არ იცოდა, თუ ვისი ფული გათეთრდა.

27. 2005 წლის 13 სექტემბერს, პირველი ინსტანციის სასამართლომ დაკითხა საკორესპონდენტო ანგარიშების განყოფილების დირექტორი, ბ-ნი ნ.პ. (იხილეთ 13 პარაგრაფი ზემოთ). სხვა საკითხებთან ერთად, მან აღწერა ბანკში თავისი ფუნქციები, დაადასტურა ის ფაქტი, რომ ბანკს პირველი მომჩივანი მართავდა და აღწერა „ჯენერალ ჩარტერ ბანკში“ გადარიცხვები და შემდგომი ტრანზაქციები, რომლებიც გაკეთდა მომჩივნების კუთვნილ ანგარიშებზე, ასევე, გარკვეული გადაცდომები სათანადო დოკუმენტების არმქონე სხვადასხვა კლიენტისთვის სესხების გაცემისას. რაც შეეხება საკუთარი თავის დამნაშავედ ცნობას საპროცესო შეთანხმების ფარგლებში, მან განაცხადა შემდეგი: „მე ეს ვაღიარე, რადგან გამოძიებამ დაადგინა, რომ მე მართლსაწინააღმდეგო ქმედება ჩავიდინე“. სასამართლო სხდომის თავმჯდომარემ იკითხა, ჩვენების მიცემისას მოწმეზე რაიმე არასათანადო ზეწოლა ხომ არ განხორციელებულა, და ის გააფრთხილეს თუ არა, რომ საპროცესო შეთანხმების დასკვნა მას სამოქალაქო პასუხისმგებლობისგან არ გაანთავისუფლებდა. ნ.პ.-მ დაადასტურა ზეწოლის არარსებობა და რომ მას შესაბამისი გაფრთხილება მიეცა სამოქალაქო პასუხისმგებლობასთან დაკავშირებით, ასევე, მის მიერ ჩვენების მიცემა მისი ადვოკატების თანდასწრებით. ნ.პ.-მ თავისი ჩვენება პირველი ინსტანციის სასამართლოში 2006 წლის დაუდგენელ თარიღში დაადასტურა.

28. 2005 წლის 13 სექტემბერს, ბ-ნი ა. ჯ., მეორე მომჩივნის ბიძაშვილი და „ჯენერალ ჩარტერ გრუპის“ – „გამაბანკის“ ერთ-ერთი აქციონერის დირექტორი, რომელსაც სავარაუდოდ ფლობდნენ მომჩივნები და იყენებდნენ ბრალდების დასკვნაში ნახსენები სხვადასხვა უკანონო გარიგებისთვის, დაკითხა პირველი ინსტანციის სასამართლომ. მან აღნიშნა, რომ მოცემული კომპანია რაიმე რეალურ საქმიანობას არ ახორციელებდა, არ ჰქონდა ოფისი და მისი ბეჭედი ინახებოდა პირველი მომჩივნის მეორე ვაჟის (გ.ქ.) ოფისში. ა.ჯ.-მ დაადასტურა, რომ მან სხვადასხვა დოკუმენტსა და ფინანსურ ოპერაციებს ხელი პირველი მომჩივნის თხოვნით მოაწერა. იმ სხვა კომპანიასთან დაკავშირებით, რომელსაც სავარაუდოდ ფლობდნენ მომჩივნები და რომელიც ნახსენები იყო სხვა ეპიზოდებთან დაკავშირებით, მან აღნიშნა რომ ის ასევე დანიშნეს მის დირექტორად, პირველი მომჩივნის თხოვნით, თუმცა, რომ რეალურად, ის დირექტორი არ იყო.

29. 2005 წლის 27 სექტემბერს, ბ-ნი დ.მ., „გამაბანკის“ ყოფილი ბუღალტერი და საკრედიტო ოფიცერი მოწმის სახით დაიკითხა. მან დაადასტურა ბანკში პირადი ანგარიშის ქონა, თუმცა, აღნიშნა, რომ მას ის არასდროს გამოუყენებია და მასზე არანაირი ფული არ ჰქონდა. როდესაც ამ ანგარიშთან დაკავშირებული სხვადასხვა შემომავალი და გამავალი ფულადი თანხის ჩანაწერები აჩვენეს, მან თავისი ის წინასასამართლო ჩვენება, რომელშიც მან მეორე მომჩივანი დაადანაშაულა, ნაწილობრივ შეცვალა. დ.მ.-მ დაადასტურა ცარიელი საბანკო ჩეკების ხელმოწერა მისი იმ პირადი საბანკო ანგარიშიდან გარკვეული ფულადი თანხების გატანებთან დაკავშირებით, რომელსაც ის თავად არ იყენებდა, თუმცა, გამოძიების ეტაპზე მიცემული ჩვენებისგან განსხვავებით, მან აღნიშნა, რომ არ ახსოვდა, ბრძანებებს ვისი მითითებებით მოაწერა ხელი. როცა მას უჩვენეს თავისი წინასასამართლო ჩვენება, რომელშიც ის გულისხმობდა მეორე მომჩივანს, როგორც მისთვის ბრძანებების გამცემ პირს, მან განმარტა, რომ ესენი განსხვავებული დოკუმენტები იყო. 2005 წლის 6 ოქტომბერს სასამართლოში შემდგომი დაკითხვისას, დ.მ.-მ აღნიშნა, რომ მას ბრალი ედებოდა მართლმსაჯულების განხორციელებისთვის ხელის შეშლაში მოწმის არათანმიმდევრული ჩვენებების გამო, თუმცა, ის ამას არ მიიჩნევდა პროკურატურის მხრიდან რაიმე სახის არასათანადო ზეწოლად. 2005 წლის 13 დეკემბერს, დ.მ.-მ პროკურატურას ჩვენება მისცა მართლმსაჯულების განხორციელებისათვის ხელის შეშლის საქმისწარმოების ფარგლებში. მან აღნიშნა, რომ ის შეხვდა მეორე მომჩივანს მისი ჩართვის შემდეგ და რომ მეორე მომჩივანმა მას უსაყვედურა მისი დასახელების და წინასწარ პატიმრობაში მოთავსების გამო. დ.მ.-ს თქმით, ეს იყო მისი ჩვენების შეცვლის მიზეზი, რადგან ის მეორე მომჩივნის გამო წუხდა. საქმის მასალა არანაირ ინფორმაციას არ შეიცავდა მართლმსაჯულების განხორციელებისთვის შეწინააღმდეგების წარმოების საბოლოო შედეგის შესახებ. შემდგომში, 2006 წლის 6 თებერვალს, დ.მ. თბილისის საქალაქო სასამართლოში ხელახლა დაიკითხა. მან უპასუხა მხარეებისა და მოსამართლის შეკითხვებს და გაიმეორა თავისი პირველი განცხადება, რომელშიც ის გულისხმობდა მეორე მომჩივანს, რომელმაც მას უბრძანა ცარიელი საბანკო ჩეკების ხელმოწერა და აღნიშნა, რომ მასზე ბრალდების მხარეს რაიმე არასათანადო ზეწოლა არ განუხორციელებია. დ.მ.-მ აღნიშნა, რომ მან აქცენტი შეცვალა თავის ადრინდელ ჩვენებაში, რომელშიც მან პირდაპირ არ მიანიშნა მეორე მომჩივანზე და განაცხადა, რომ მისი უკანასკნელი ჩვენება, რომელიც მას გულისხმობდა, უნდა ჩათვლილიყო ნამდვილად და გულწრფელად. ამასთან დაკავშირებით, მომჩივნებმა მიმართეს სააპელაციო სასამართლოს დ.მ.-სა და მტკიცებულებად დაშვებულ მეორე მომჩივანს შორის საუბრის ფარული ჩანაწერის გასაკეთებლად. დ.მ.-მ განაცხადა, რომ მან არ იცოდა საუბრის ჩაწერის თაობაზე. საჩივარი განუხილველად დატოვეს იმ მიზეზით, რომ მეორე მომჩივანი დანაშაულის მსხვერპლი არ ყოფილა და რომ სასამართლოსთვის არადამაჯერებელი იყო მისი ვერსია ჩანაწერის შემთხვევით გაკეთებასთან დაკავშირებით.

30. 2005 წლის 6 ოქტომბერს, რ.ს.-მ, ბანკის ყოფილმა ადვოკატმა აღნიშნა, რომ რამდენიმე იმ დოკუმენტზე, რომლებითაც სესხები იყო გაცემული, ხელმოწერები მას არ ეკუთვნოდა და მას მანამდე ეს დოკუმენტები არასოდეს უნახავს. ბანკის ყოფილმა თანამშრომელმა, გ.ქ.-მ, აუდიტის სამსახურის უფროსმა დაადასტურა, რომ მას ბანკში პირადი ანგარიში ჰქონდა, თუმცა, აღნიშნა, რომ მას ის პირადად არ გამოუყენებია, არამედ ხელი მოაწერა 12000 აშშ დოლარის გაცემის შესახებ ბრძანებას პირველი მომჩივნის მოთხოვნით, რაიმე თანხის გატანის გარეშე. მან ასევე დაადასტურა, რომ მან რამდენიმე ბეჭედი პირველი მომჩივნის თხოვნით დაამზადებინა. იმავე დღეს, ასევე დაიკითხა ს.კ., ბანკის ყოფილი გენერალური დირექტორი. მან განაცხადა, რომ რეალურად ბანკს პირველი მომჩივანი მართავდა. ს.ქ.-ს განმარტებით, მან ბანკი დატოვა, რადგან აღმოაჩინა, რომ სახელმწიფოსთვის გადასახდელი გარკვეული თანხები გადაცემულ იქნა სხვა დანიშნულების ადგილზე, და იმის გამო, რომ ზოგადად, სხვადასხვა ტრანზაქციების კანონიერების შესახებ გარკვეული ეჭვების, მათ შორის, „ჯენერალ ჩარტერ ბანკთან“, გაჩენის შემდეგ, რომელიც უცხოური ბანკი იყო.

31. 2005 წლის 6 ოქტომბერს დაიკითხნენ ბ-ნი ზ.გ., „გამაბანკის“ ყოფილი დირექტორი, სამეთვალყურეო საბჭოს წევრი და შიდა აუდიტორული სამსახურის დირექტორი (იხილეთ პარაგრაფი 13 ზემოთ). მან აღნიშნა, რომ გარკვეული თანხები სახელმწიფო ბიუჯეტის ნაცვლად გადამისამართდა „ჯენერალ ჩარტერ ბანკის“ ანგარიშზე. მოწმემ დაადასტურა სხვადასხვა გარანტიების გაცემა ბანკის სახელით, პირველი მომჩივნის მითითებების საფუძველზე.

32. 2006 წლის 18 იანვარს, დაიკითხა ქ-ნი ც. მ., „გამაბანკის“ ბუღალტრული აღრიცხვის სპეციალისტი (იხილეთ პარაგრაფი 13 ზემოთ). მან დაადასტურა თანხების გადარიცხვა „ჯენერალ ჩარტერ ბანკის“ ანგარიშზე და ამ უკანასკნელიდან მომჩივნების ანგარიშზე, კონვერტირებული სახით.

33. 2006 წლის 14 თებერვალს პირველი ინსტანციის სასამართლომ განუხილველად დატოვა მომჩივნების საჩივარი იმასთან დაკავშირებით, რომ გარკვეული საფინანსო ექსპერტი დაეკითხათ მომჩივნებზე დაკისრებული ფინანსური ვალდებულებების კანონიერებასთან დაკავშირებით (იხილეთ პარაგრაფი 10 ზემოთ). მოსამართლემ განმარტა, რომ დაცვის მხარემ მხოლოდ წარადგინა მოწმობა იმის შესახებ, რომ დასახელებული პირი კვალიფიციური აუდიტორი იყო. თუმცა, ექსპერტს არ ჰქონდა არანაირი კავშირი სისხლის სამართლის საქმესთან და არ მონაწილეობდა მასთან დაკავშირებულ არცერთ პროცედურაში არც სპეციალისტისა და არც ექსპერტის სახით, როგორც ამას შიდა კანონმდებლობა მოითხოვდა.

34. 2006 წლის 6 მარტს, მომჩივნებმა შუამდგომლობით მოითხოვეს პირველი ინსტანციის სასამართლოსგან საქმის მასალაში რამდენიმე განსხვავებული დოკუმენტის შეტანა, რომელიც, მათი შეხედულებით, მათ არგუმენტებს გაამყარებდნენ. სასამართლომ ეს შუამდგომლობა ნაწილობრივ დააკმაყოფილა და მიიღო მხოლოდ დოკუმენტების ასლები, რომლებიც სათანადოდ დამოწმებული იყო და შეესაბამეოდა მომჩივნების ბრალდებებს, ხოლო დანარჩენი დოკუმენტები უარყო დამოწმებისა და შესაბამისობის ამ ორი კრიტერიუმის დაუკმაყოფილებლობის გამო. სასამართლომ ასევე დააკმაყოფილა მომჩივნების მოთხოვნა გარკვეული დოკუმენტაციის ბანკიდან ამოღებასთან დაკავშირებით.

35. 2006 წლის 6 მარტს, მომჩივნებმა შუამდგომლობით მოითხოვეს დ.მ.-ს ჩვენებების დაუშვებელ მტკიცებულებად გამოცხადება იმის გამო, რომ ისინი წინააღმდეგობრივი იყო. აღნიშნული შუამდგომლობა არ დაკმაყოფილდა იმ მიზეზით, რომ მოწმეთა ჩვენებები, სასამართლოს აზრით, არ იყო „დიამეტრიულად საწინააღმდეგო“ და შესაბამისად, არსებითად არათანმიმდევრული.

(b) 2006 წლის 18 აპრილის მსჯავრდება

36. 2006 წლის 18 აპრილს, თბილისის საქალაქო სასამართლომ მომჩივნები დამნაშავედ ცნო ორგანიზებული დამნაშავეობრივი ჯგუფის სახით მათთვის წარდგენილი სხვადასხვა დანაშაულის ჩადენაში.

37. პირველი ინსტანციის სასამართლომ დაადგინა, რომ პირველმა მომჩივანმა შექმნა ორგანიზებული დამნაშავეობრივი ჯგუფი, ფულის გათეთრებისა და სხვა უკანონო ქმედებების განხორციელების მიზნით. ჯგუფის შემადგენლობაში შედიოდა პირველი მომჩივნის ცოლი და ორი ვაჟი (მესამე მომჩივანი და მეორე ვაჟი, რომელიც გათავისუფლებული იყო) და მასში შემდგომში გაერთიანდნენ „გამაბანკის“ თანამშრომლები. სხვა საკითხებთან ერთად, პირველი ინსტანციის სასამართლომ დაადგინა, რომ დანაშაულებრივი ჯგუფი მოქმედებდა შემდეგნაირად: სხვადასხვა თანხა უცხოური ანგარიშებიდან შეედინებოდა „გამაბანკში“ ან მის საკორესპონდენტო ანგარიშებზე საქართველოში და რუსეთში მდებარე სხვადასხვა ბანკში, სავარაუდოდ, „ნებადართული სააქციო კაპიტალის შეტანის“ მიზნით (საწესდებო კაპიტალის შევსება) ან წყაროს სავარაუდო განზრახვებით, რომლებიც უკავშირდებოდა საინვესტიციო საქმიანობის განხორციელებას. ერთ-ერთი ასეთი საბანკო გადარიცხვის (1,230,244 აშშ დოლარის ოდენობით) შემდეგ, რომელიც, სავარაუდოდ, განხორციელდა „ნებადართულ სააქციო კაპიტალში შენატანის გაკეთების“ მიზნით, ანგარიშებს შორის 2004 წლის იანვარში მოხდა სხვადასხვა გადარიცხვა და შემდგომში, ფიქტიურ ორგანიზაციებთან დაკავშირებით შედგა ფიქტიური სასესხო ხელშეკრულებები, შესაბამისი სესხების რეალურად გაცემის გარეშე, ხოლო ფული თხუთმეტ სხვადასხვა ოდენობად დაიყო და საბოლოოდ „გათეთრებული“ სახით თავდაპირველ წყაროში დაბრუნდა. ბანკიდან ამოღებული დოკუმენტაცია მიანიშნებდა ამ ფიქტიური სესხების გაცემისას სხვადასხვა პროცესუალურ დარღვევებზე. დანაშაულებრივმა ჯგუფმა ასევე გამოიყენა ფულის გათეთრების სხვადასხვა სქემა მის მიერ შექმნილი ფიქტიური კომპანიების, ასევე სხვა, მონტენეგროში რეგისტრირებული ბანკის – „ჯენერალ ჩარტერ ბანკის“ საშუალებით, რომელსაც ლიცენზია გაუუქმდა 2002 წლის 1 აგვისტოს, მაგრამ პირველმა მომჩივანმა მისი სახელი უკანონოდ გამოიყენა, რადგან დანაშაულებრივი ჯგუფი ფლობდა ამ დაწესებულებასთან დაკავშირებულ ფალსიფიცირებულ ბეჭდებსა და ნაბეჭდ ბლანკებს. გათეთრებული ფულის გარკვეული ნაწილი დაგროვდებოდა ბანკის თანამშრომლების პირად ანგარიშებზე, რომლებსაც შემდეგ მომჩივნები გაიტანდნენ. 2004 წლის 1 იანვრიდან 13 ივლისამდე პერიოდთან დაკავშირებულ ერთ-ერთ ეპიზოდში, რუსეთში რეგისტრირებულმა სამმა კომპანიამ „გამაბანკის“ რუსულ ბანკში არსებული საკორესპონდენტო ანგარიშის მეშვეობით 2,095,679,603 რუსული რუბლი (დაახლოებით 58,618,500 ევრო) გადარიცხა გამანაბანკის ანგარიშზე ამერიკის შეერთებულ შტატებში რეგისტრირებული კომპანიისთვის. დანაშაულებრივი ჯგუფი ფლობდა აღნიშნული ამერიკული კომპანიის ყალბ ბეჭედს, რომელიც ამოღებულ იქნა ბანკის ოფისში ჩატარებული ჩხრეკის შედეგად. დანაშაულებრივმა ჯგუფმა უცხოური ვალუტით ვაჭრობა განახორციელა ამ ამერიკულ კომპანიასთან დაკავშირებით მიღებულ თანხასთან მიმართებით. ეს ვაჭრობა სხვაგვარად ბანკის ინტერესებისთვის საზიანო იყო და მის მიზანს წარმოადგენდა სხვადასხვა ტრანზაქციის შემდეგ ფულის გათეთრება და საწყის წყაროში დაბრუნება. ამგვარად კონვერტირებული თანხა გადაირიცხა ფიქტიურ კომპანიებში, რომლებსაც მომჩივნები ფლობდნენ, მათ შორის, მ.მ.-ს განცხადებაში ნახსენებ კომპანიაში (იხილეთ პარაგრაფი 25 ზემოთ) და შემდეგ, ის გადაიგზავნა 2659 საბანკო გადარიცხვის მეშვეობით. გარდა ამისა, სახელმწიფო ბიუჯეტისთვის გადასახდელი გარკვეული თანხა თავდაპირველად გადაირიცხა „ჯენერალ ჩარტერ ბანკში“, კონვერტირდა უცხოურ ვალუტაში, საბანკო ტრანსფერით ჩაირიცხა სხვა ანგარიშზე და საბოლოოდ გადაირიცხა მომჩივნების პირად ანგარიშებზე და მათ საქმიანობებთან დაკავშირებულ ფიქტიურ კომპანიებში. გარკვეული ფულადი თანხები ასევე დაგროვდა ბანკის ზოგიერთი თანამშრომლის პირად ანგარიშებზე, რომლებიც მოგვიანებით მომჩივნებმა გაიტანეს. პირველმა მომჩივანმა ასევე ჩაიდინა სადაზღვევო თაღლითობა ერთ-ერთი ფიქტიური კომპანიის სასარგებლოდ. როგორც „გამაბანკის“ ოფისების ჩხრეკამ და იქიდან ამოღების შედეგებმა დაადასტურეს, ჯგუფმა გამოიყენა სხვადასხვა ფალსიფიცირებული ნაბეჭდი ბლანკები, ელექტრონული ხელმოწერები და სხვადასხვა კომპანიების ბეჭდები თავისი მიზნების მისაღწევად. სასამართლო დაეყრდნო ფიქტიური კომპანიების ყოფილი მმართველების განცხადებებს, რომლებიც იყვნენ მომჩივნების მეგობრები ან ნათესავები, იმ დასკვნის გასაკეთებლად, რომ სწორედ მომჩივნებმა შექმნეს და მართავდნენ ამ კომპანიებს სხვადასხვა უკანონო გარიგების ჩასატარებლად. პირველი ინსტანციის სასამართლომ, ამნისტიის აქტის გამოყენების შემდეგ იმ ბრალდებების ნაწილთან დაკავშირებით, რომელიც უკავშირდებოდა 2004 წლის 1 იანვრამდე პერიოდს, დაადგინა, რომ მთლიანი 11,717,378.03 ლარიდან (დაახლოებით 5,326,115 ევრო), რომლებსად შეადგენდნენ გადასახადები სახელმწიფოსთვის და მისთვის მიყენებული ზიანი, მხოლოდ 2,919,882.58 ლარი (დაახლოებით 1,327,228 ევრო) უნდა ჩათვლილიყო გადახდევინებულად და გადასახდელად.

38. პირველი მომჩივანი დამნაშავედ ცნეს ყველა იმ ბრალდებაში, რომლებიც უკავშირდებოდა ფულის გათეთრებას, საქმიან სფეროში თაღლითობას, გაფლანგვას, სხვადასხვა ფინანსური დოკუმენტების გაყალბებასა და უფლებამოსილების ბოროტად გამოყენებას. მესამე მომჩივანთან ერთად, მას ასევე მსჯავრი დასდეს იარაღის უკანონოდ ფლობაში, რომელიც პოლიციამ მომჩივნების სახლის ჩხრეკისას აღმოაჩინა, და საზოგადოებრივი წესრიგის დარღვევაში. ეს ორი უკანასკნელი ბრალი ემყარებოდა რამდენიმე მოწმის, მათ შორის, „გამაბანკის“ ოფისის დაცვის ორი ყოფილი თანამშრომლის რამდენიმე განცხადებას. მეორე და მესამე მომჩივნებს მსჯავრი დასდეს ფულის გათეთრებაში, გაფლანგვაში, სხვადასხვა ფინანსური დოკუმენტების გაყალბებასა და უფლებამოსილების ბოროტად გამოყენებაში იმ ეპიზოდებთან დაკავშირებით, რომლებიც უკავშირდებოდა ყალბი სესხების გაცემას; სავალუტო ვაჭრობას და ფიქტიური კომპანიების გამოყენებას კონვერტირებული თანხების ნამდვილი წყაროს, ადგილმდებარეობის, გადაადგილებისა და მფლობელის დასამალად; სახელმწიფოსთვის გადასახდელი ფულის მითვისებასა და გათეთრებაში; ყალბი ბეჭდების, ხელმოწერის და ნაბეჭდი ბლანკების დამზადებასა და გამოყენებაში. მეორე და მესამე მომჩივანი გაამართლეს ყველა იმ ბრალდებაში, რომლებიც უკავშირდებოდა სადაზღვევო თაღლითობის, ეროვნული ბანკისთვის გადასახდელი გადასახადების შემცირების და სახელმწიფო ბიუჯეტში შესატანი გარკვეული თანხის გადახდისთვის თავის არიდების ეპიზოდებს. მესამე მომჩივანი ასევე გაამართლეს ცეცხლსასროლი იარაღის შეძენასა და შენახვასთან დაკავშირებულ ბრალდებაში.

39. პირველ მომჩივანს მიესაჯა თერთმეტი წლით თავისუფლების აღკვეთა. მეორე მომჩივანს შეეფარდა ხუთი წლით პირობითი მსჯავრი. მესამე მომჩივანს მიესაჯა ცხრა წლით თავისუფლების აღკვეთა.

40. მსჯავრდება, უპირველესად, დაემყარა „გამაბანკის“ თექვსმეტი თანამშრომლის ჩვენებას, მათ შორის, იმ ათი თანამშრომლის, რომლებსაც მსჯავრი დაედოთ იმავე ფინანსური დანაშაულისთვის, პროკურატურასთან მათი საპროცესო შეთანხმებების საფუძველზე. თბილისის საქალაქო სასამართლომ დამატებით აღნიშნა, რომ ამ ათი პირის მსჯავრდებას ჰქონდა მბოჭავი ძალის მქონე პრეცენდენტის ძალა, იმდენად, რამდენადაც იმ საბოლოო სასამართლო გადაწყვეტილებებით უკვე დადგენილი იყო ფულის გათეთრების და მომჩივნების პირდაპირი თანამონაწილეობით ჩადენილი სხვა ფინანსური დანაშაულების არსებობა. სასამართლომ თავისი მსჯელობა ასევე დაამყარა სხვა მასალაზე, მაგალითად, პირველი მომჩივნის მეორე ვაჟის (გ.ქ.-ს) პირადი კომპიუტერიდან და „გამაბანკიდან“ ამოღებულ ფინანსურ და სხვა სახის დოკუმენტებზე, ექსპერტიზაზე, რომელიც, როგორც ჩანს, ჩაუტარდა შესაბამის დოკუმენტებს, და ამერიკის შეერთებული შტატების ხაზინიდან მიღებულ ანგარიშზე („შესულია საქმის მასალის მე-12 ტომში“). ამ უკანასკნელის შინაარსი და მისი შესაბამისობა მომჩივნების ბრალდებების განსაზღვრისთვის არ იყო განმარტებული.

41. 2006 წლის 18 აპრილის მსჯავრდება ასევე შეიცავდა სხვადასხვა ქონების კონფისკაციის შესახებ ბრძანებას. თბილისის საქალაქო სასამართლომ სისხლის სამართლის კოდექსის („სსკ“, იხილეთ პარაგრაფი 88 ქვემოთ) 52-ე მუხლითს მე-3 ნაწილის შესაბამისად, გასცა ბრძანება ამ აქტივების კონფისკაციის შესახებ, ნებისმიერ დაგროვებულ პროცენტთან ერთად, „რომლებიც მოპოვებულ [იქნა] დანაშაულებრივი ქმედებების შედეგად“. ჩამორთმეული ქონების სიაში შედის შემდეგი საგნები: ფიქტიური კომპანიებისა და სხვა კომპანიების საკუთრებაში არსებული ყველა ქონება, რომელიც მითითებულია ბრალდებებში და რომლებიც შეტანილ იქნა „გამაბანკის“ სააქციო კაპიტალში, „გამანაბანკში“ მომჩივნების ანგარიშებზე არსებული ფულადი თანხები, ასევე, მომჩივნების კომპანიების ანგარიშებზე არსებული ფულადი თანხები და ყველა ამ კომპანის უძრავ-მოძრავი ქონება. კონფისკაციის შესახებ ბრძანება ასევე ეხებოდა იმ შენობას, სადაც „გამაბანკის“ ოფისები მდებარეობდა, თუმცა, რომელიც, სასამართლოს განცხადებით, „გენერალ ჩარტერ ბანკს“ მიეყიდა ფიქტიურად“.

42. დაბოლოს, საქალაქო სასამართლომ ასევე დაუშვა ფინანსთა სამინისტროს სამოქალაქო სარჩელი, რომელიც სისხლის სამართლის პროცესს შეუერთდა, როგორც დაზარალებული, მომჩივნებს დააკისრა სახელმწიფოსთვის მატერიალური ზიანის ანაზღაურება 2,919,882.58 ლარის ოდენობით (დაახლოებით 1,327,228 ევრო).

3. სააპელაციო სამართალწარმოება

43. დაუზუსტებელ თარიღში, მომჩივნებმა 2006 წლის 18 აპრილის მსჯავრდება გაასაჩივრეს.

44. თავის განცხადებებში, მომჩივნებმა ეჭვქვეშ დააყენეს თბილისის საქალაქო სასამართლოს მიერ ფაქტისა და სამართლის კუთხით სხვადასხვა მსჯელობა, მოწმის მტკიცებულების შეფასება და იმ მოწმეთა ჩვენებებზე დაყრდნობა, რომლებმაც საპროცესო შეთანხმებები დადეს ბრალდების მხარესთან, ასევე, პირველი ინსტანციის სასამართლოს განცხადება იმის შესახებ, რომ საპროცესო შეთანხმებებს ჰქონდათ მბოჭავი ძალის მქონე პრეცედენტის ძალა. მომჩივნებმა მიმართეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს „გამაბანკის“ საქმიანობასთან დაკავშირებული რამდენიმე დოკუმენტის საქართველოს ეროვნული ბანკიდან ამოღებასთან დაკავშირებით. მომჩივნებმა ასევე მოითხოვეს საქმის მასალებიდან ბ-ნი დ.მ.-ს, ქ-ნი მ.მ.-ს, ბ-ნი ზ.გ.-ს და ქ-ნი ნ.პ.-ს ჩვენებების გამორიცხვა მათი არათანამიმდევრულობის გამო. გარდა ამისა, ისინი ჩიოდნენ, რომ ბ-ნ დ.მ.-ს აიძულეს ჩვენების მიცემა მეორე მომჩივნის წინააღმდეგ მის მიმართ მართლმსაჯულების განხორციელებისთვის ხელშეშლის გამო სამართალწარმოებისას. მომჩივნებმა სააპელაციო სასამართლოს ყურადღება ასევე მიაპყრეს ქ-ნ მ.მ.-ს წერილს, რომელშიც მან, მომჩივნების მოსაზრებით, აღიარა, რომ მას მათ წინააღმდეგ მიაცემინეს ჩვენება. მომჩივნებმა ასევე იჩივლეს იმასთან დაკავშირებით, რომ კონფისკაციის შესახებ ბრძანება იყო მათი საქმის მიმართ უკუქმედითად გამოყენებული პასუხისმგებლობის ზომა იმდენად, რამდენადაც მისი კანონიერი საფუძველი – სსკ-ის 52-ე მუხლის მე-3 ნაწილი მიღებულ იქნა 2005 წლის 28 დეკემბერს, ანუ მას შემდეგ, რაც სადავო დანაშაულებს ჰქონდა ადგილი. მომჩივნებმა ასევე იჩივლეს იმასთან დაკავშირებით, რომ ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლომ ვერ დაადგინა კავშირი „გამაბანკში“ მათ საქმიანობებსა და კონფისკაციით ჩამორთმეული ქონების წარმოშობას შორის.

45. როგორც საქმის მასალიდან ირკვევა, სააპელაციო სასამართლომ მომჩივნების მტკიცებულების დასაშვებობასთან დაკავშირებულ არგუმენტებს უპასუხა, რომ იმ დროს, როცა დ.მ.-მ თავისი ჩვენება ერთხელ შეცვალა, მან შემდგომში ცალსახად დაადასტურა პირველი ინსტანციის სასამართლოში წარდგენილი თავისი წინასასამართლო ჩვენება. ისევე, როგორც მ.მ.-მ გააკეთა წინასასამართლო ჩვენება და შემდეგ, ანალოგიური ჩვენება პირველი ინსტანციის სასამართლოში, რომელშიც მან სათანადოდ განმარტა მომჩივნებისთვის წერილის მიწერის მიზეზი და დაადასტურა თავისი ჩვენების სისწორე. მომჩივნების (ზ.გ. და ნ.პ.) მიერ გასაჩივრებული ორი სხვა მოწმის ჩვენება ასევე საკმარისად თანმიმდევრული იყო. შესაბამისად, არ არსებობდა ამ მტკიცებულებების გამორიცხვის არანაირი საფუძვლები. გარკვეული დოკუმენტების დაბრუნებასთან დაკავშირებით, სააპელაციო სასამართლომ უპასუხა, რომ დაცვის მხარემ ვერ განმარტა ამ დაგვიანებული საჩივრის შეტანის მიზეზი იმ ფაქტებთან დაკავშირებით, რომლებიც ცნობილი იყო სასამართლო განხილვის ეტაპზე, და მოთხოვნილი დოკუმენტების შესაბამისობა საკმარისად არ იქნა განმარტებული.

46. სააპელაციო წარმოების მსვლელობისას, პირველი მოსმენა გაიმართა 2006 წლის 21 ივლისს, მომჩივნებმა მათ წინააღმდეგ საქმის ფაბრიკაციის ეჭვის საფუძველზე მოითხოვეს გენერალური პროკურატურის იმ რამდენიმე წარმომადგენლის დაკითხვა, რომლებიც მონაწილეობდნენ გამოძიებაში. მათ აღნიშნეს, რომ მათი საქმე წარმოადგენდა იმ პირველ საქმეს, რომელიც მოიცავდა ფულის გათეთრების ბრალდებას და მოითხოვეს ფინანსური მონიტორინგის სამსახურისა და საქართველოს ეროვნული ბანკის იმ მაღალი თანამდებობის პირების სააპელაციო სასამართლოს მიერ დაკითხვა, რომლებსაც შეეძლოთ ექსპერტული ცოდნის მიწოდება ამ კონკრეტული ფინანსური დანაშაულის ელემენტების შესახებ. აღნიშნული მოთხოვნები თბილისის სააპელაციო სასამართლომ უარყო, როგორც მნიშვნელობის არმქონე საკითხზე გადაწყვეტილების მისაღებად, საქმის მასალაში არსებული მტკიცებულების გათვალისწინებით.

47. 2006 წლის 19 სექტემბერს, მომჩივნებმა მოითხოვეს მტკიცებულებად იმ ფარული ჩანაწერის მიღება, რომელშიც ფიგურირებდნენ მეორე მომჩივანი და დ.მ. (იხილეთ პარაგრაფი 29 ზემოთ). ბრალდების მხარე ამტკიცებდა, რომ სხვა მიზეზებთან ერთად, ჩანაწერი დაუშვებლად უნდა გამოცხადებულიყო, რადგან მან დაარღვია მოწმე დ.მ.-ს პირადი ცხოვრების საიდუმლოება და ეს უკანასკნელი გასაჯაროებას ეწინააღმდეგებოდა. მომჩივნების საჩივარი სააპელაციო სასამართლომ განსახილველად არ მიიღო და აღნიშნა, რომ ის ეთანხმებოდა ქვედა ინსტანციის სასამართლოს პოზიციას ამასთან დაკავშირებით (იქვე).

48. როგორც სააპელაციო წარმოებასთან დაკავშირებული საქმის მასალით დამატებით გამომჟღავნდა, პირველი მომჩივანი მოათავსეს მოსამართლეთა სკამთან ახლოს მდებარე ოთახში. ოთახს ჰქონდა მინის ტიხრები რამდენიმე ღრეჩოთი (და სახურავის გარეშე), რომლის ერთი მხარე ესაზღვრებოდა ადვოკატისთვის განკუთვნილ მაგიდას. პირველმა მომჩივანმა სასამართლო სხდომის თავმჯდომარეს სთხოვა დოკის შიგნით პატარა მაგიდის დადგმის ნებართვა. მან განმარტა, რომ მას დამატებითი ფართი ესაჭიროებოდა თავის დასაცავად აუცილებელი მასალის დასალაგებლად. როგორც საქმის მასალიდან გაირკვა, მომჩივანს მიეთითა, რომ დოკში არსებული ფართი არ იძლეოდა მასში მაგიდის ჩადგმის შესაძლებლობას.

49. 2006 წლის 26 ოქტომბერს, სააპელაციო სასამართლოში ბოლო მოსმენის დროს, პირველმა მომჩივანმა წამოიძახა, „ვის ხელში ვართ?!“ სასამართლო სხდომის თავმჯდომარემ ეს გამოთქმა სასამართლოს უპატივცემულობად ჩათვალა, აღნიშნა, რომ მომჩივანს ადრე რამდენჯერმე მიეცა გაფრთხილება მის მიერ გაკეთებულ სხვადასხვა განცხადებებთან დაკავშირებით და გასცა სასამართლოს სხდომის დარბაზიდან პირველი მომჩივნის გაძევების ბრძანება. იმ დღეს სხდომის დასასრულისკენ, ადვოკატმა შუამდგომლობით მოითხოვა პირველი მომჩივნის სასამართლოს სხდომის დარბაზში დაბრუნება, რათა ამ უკანასკნელს შეძლებოდა თავისი დასკვნითი სიტყვის წარმოთქმა, თუმცა, ამ მოთხოვნას უარი ეთქვა იმ მიზეზით, რომ გაძევებამდე, პირველმა მომჩივანმა მრავალი შენიშვნა მიიღო და სასამართლოს სხდომის დარბაზში დაბრუნების შემთხვევაში, ის სასამართლო სხდომის წესრიგის დარღვევას გააგრძელებდა. ადვოკატმა წარმოთქვა დასკვნითი სიტყვა და საქმის მასალაზე დართული იყო მომჩივნის განცხადების წერილობითი ასლი.

50. 2006 წლის 26 ოქტომბრის იმავე ბოლო სააპელაციო სხდომაზე, მომჩივანთა ადვოკატმა განაცხადა, რომ მას ესაჭიროებოდა თავად გაცნობოდა ქვედა ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილებებში ნახსენებ, ამერიკის შეერთებული შტატების ხაზინიდან მიღებულ საგამოძიებო დოკუმენტს. ბრალმდებელმა აღნიშნა, რომ დოკუმენტი საქმის მასალაზე იყო დართული. როგორც ჩანს, სასამართლომ მოთხოვნაზე რეაგირება არ მოახდინა.

51. 2006 წლის 27 ოქტომბერს, თბილისის სააპელაციო სასამართლომ გამოიტანა განაჩენი, განუხილველად დატოვა მომჩივნების საჩივარი და ძალაში დატოვა მათი მსჯავრდებები და სასჯელები. სასამართლომ აღნიშნა, რომ სააპელაციო დონეზე არანაირი ახალი მტკიცებულება არ აღმოჩენილა, სასამართლო სრულად დაეთანხმა ქვედა ინსტანციის სასამართლოს მიერ საქმისა და მისი სამართლებრივი ხასიათის გარემოებების ფაქტობრივ შეფასებას. რაც შეეხება კონფისკაციის შესახებ ბრძანებას, სააპელაციო სასამართლომ დაასაბუთა, რომ, თუმცა, სავარაუდოდ, სსკ-ის 52-ე მუხლის 3-ე ნაწილი ამოქმედდა დანაშაულების ჩადენის შემდეგ, ამის მიუხედავად, დებულება შეიძლება უკუქმედითად გამოყენებულიყო იმდენად, რამდენადაც დამატებითი პასუხისმგებლობის ზომის გამოცემამ არ იმოქმედა, როგორც ასეთი, მომჩივნების სისხლისსამართლებრივი პასუხისმგებლობის მოქმედების სფეროზე.

4. საკასაციო სამართალწარმოება

52. დაუზუსტებელ თარიღში, მომჩივნებმა საკასაციო საჩივარი შეიტანეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2006 წლის 27 ოქტომბრის განაჩენთან დაკავშირებით. მომჩივნებმა უპირველესად გაასაჩივრეს ქვედა ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტით, მტკიცებულების შეფასება და შესაბამისი შიდა კანონმდებლობა. მომჩივნებმა ასევე გაასაჩივრეს ქვედა ინსტანციის სასამართლოს ის გადაწყვეტილება, რომელიც ეხებოდა მ.მ.-სა და დ.მ.-ს მიერ მოწმეების სახით მიცემული ჩვენებების მტკიცებულებად მიღებას, სააპელაციო სასამართლოს უარი დ.მ.-სთან დაკავშირებით მეორე მომჩივნის მიერ წარდგენილი ვიდეოჩანაწერის მტკიცებულებად მიღების შესახებ, ის შესაძლო უარყოფითი ზემოქმედება, რომელიც მართლმსაჯულების განხორციელებისათვის ხელის შეშლის საქმისწარმოებას შეიძლება ჰქონოდა ჩვენების მიცემის შესახებ დ.მ.-ს გადაწყვეტილებაზე, მომჩივნების სასამართლოს სხდომის დარბაზიდან გაძევება სააპელაციო სასამართლოს მიერ და კონფისკაციის შესახებ ბრძანების კანონიერება და მომჩივნებისთვის დაწესებული ჯარიმები. საკასაციო საჩივარი ასევე ეჭვქვეშ აყენებდა მომჩივნების სასჯელების სიმკაცრეს იმ პირებთან შედარებით, რომლებმაც ბრალდების მხარესთან საპროცესო შეთანხმებები გააფორმეს. მომჩივნებმა მოითხოვეს საქმის არსებითი განხილვა, როგორც იმ პირველი საქმის მნიშვნელობის საფუძველზე, რომელიც მოიცავდა საქართველოში ფულის გათეთრების დანაშაულს.

53. 2007 წლის 2 თებერვალს, უზენაესმა სასამართლომ უარყო მომჩივნების საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი. სასამართლომ, დეტალების დაუზუსტებლად, განაცხადა, რომ „საქმე არ [იყო] მნიშვნელოვანი სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკისთვის; [გასაჩივრებული] გადაწყვეტილება არ განსხვავდებოდა უზენაესი სასამართლოს არსებული პრაქტიკისგან ამ საკთხებში, და სააპელაციო სასამართლომ არ განიხილა საქმე იმ მნიშვნელოვანი პროცედურული დარღვევებით, რომლებსაც შეეძლოთ მნიშვნელოვანი გავლენის მოხდენა ამ განხილვის შედეგებზე“.

5. შემდგომი მოვლენები

54. 2009 წლის 18 აპრილს, მესამე მომჩივანი შეიწყალეს და სასჯელაღსრულების დაწესებულებიდან გაათავისუფლეს.

55. 2012 წლის 10 ნოემბერს, პირველი მომჩივანი სასჯელაღსრულების დაწესებულებიდან გაანთავისუფლეს, როგორც ჩანს, პირობით ვადაზე ადრე განთავისუფლების შედეგად.

56. როგორც საქმის მასალიდან ირკვევა, დაახლოებით 2015 წელს, მთავარმა პროკურატურამ მომჩივნების საქმეზე ჩატარებული სისხლის სამართლის გამოძიების ფარგლებში დაიწყო სამსახურებრივი უფლებამოსილებების გადამეტების ფაქტის გამოძიება. როგორც ჩანს, გამოძიება მიმდინარეა.

ბ. მომჩივნების პატიმრობის პირობები და მათი ჯანმრთელობის პრობლემები

1. რაც შეეხება პირველ და მესამე მომჩივანს

(a) პატიმრობის პირობები და სამედიცინო მომსახურება სასჯელაღსრულების სხვადასხვა დაწესებულებაში

57. 2004 წლის 20 ივლისს დაკავების შემდეგ, პირველი და მესამე მომჩივანი მოათავსეს წინასწარი დაკავების იზოლატორში, რომელიც ეკუთვნოდა სახელმწიფო უსაფრთხოების სამსახურს.

58. 2004 წლის 20 ივლისს, პირველი მომჩივანი ექიმმა მოინახულა, რომელმაც აღნიშნა, რომ მას 1994 წლიდან ჰქონდა მე-2 ტიპის დიაბეტი და ჩატარებული ჰქონდა ხერხემლის ოპერაცია. ექიმმა დაასკვნა, რომ პირველ მომჩივანს შეეძლო შემდგომ საგამოძიებო ღონისძიებებში მონაწილეობა. პირველი მომჩივნის ჯანმრთელობის სხვა პრობლემები, მაგალითად, გულის იშემიური დაავადება, გულის უკმარისობა და არტერიული ჰიპერტენზია (სისხლის მაღალი წნევა) შესაბამის სამედიცინო ბარათზე იყო დაფიქსირებული.

(i) თბილისის N 5 სასჯელაღსრულების დაწესებულება

59. 2004 წლის 23 ივლისს, პირველი და მესამე მომჩივანი გადაიყვანეს თბილისის N5 სასჯელაღსრულების დაწესებულების („თბილისის ციხის“) N88 საკანში. მომჩივნების თქმით, საკანი, რომლის ფართობი იყო დაახლოებით 50 კვადრატული მეტრი, უკიდურესად გადაჭედილი იყო, მას დაახლოებით ორმოცდარვა პატიმარი იყოფდა. საკანში არ იყო ბუნებრივი განათება, ჰაერის ცირკულაცია, რადგან ფანჯარა გარედან დაფარული იყო ლითონის დარაბებით. დარაბები ზაფხულში ცხელდებოდა, რაც სუნთქვას აძნელებდა. საკანი, რომელშიც იყო დროებითი შხაპი და ტუალეტი, არ იყო იზოლირებული, და ამიტომ, ეს შეუძლებელს ხდიდა ტუალეტის გამოყენებას იმ დროს, როცა ვინმე საკვებს იღებდა, და ზოგადად, ეს საკანში არსებულ პირობებს კიდევ უფრო არასასიამოვნოს ხდიდა. საკანში ბინადრობდნენ ტილები, სხვადასხვა მწერები და თაგვები. მომჩივნებს პატიმრობის დროს არ აძლევდნენ გარეთ სეირნობის უფლებას.

60. 2004 წლის 7 აგვისტოს, პირველი მომჩივანი თბილისის ციხის N88 საკნიდან ციხის საავადმყოფოში გადაიყვანეს. 2004 წლის 14 აგვისტოს, მესამე მომჩივანი ასევე გადაიყვანეს თბილისის ციხის N88 საკნიდან ციხის საავადმყოფოში. საქმის მასალა არ შეიცავდა ინფორმაციას ციხის საავადმყოფოში არსებულ პირობებთან ან ამ დაწესებულებაში პირველი და მესამე მომჩივნებისთვის გაწეული მკურნალობის კურსთან დაკავშირებით.

61. საქმის მასალის მიხედვით, 2004 წლის 18 სექტემბერს, მესამე მომჩივანი თბილისის ციხეში დაბრუნდა. როგორც საქმის მასალიდან ჩანს, იგი ამ ციხის თერაპიულ განყოფილებაში მოათავსეს. 2004 წლის 16 ოქტომბერს, პირველი მომჩივანი ასევე დააბრუნეს თბილისის ციხეში. როგორც საქმის მასალიდან ირკვევა, იგი მოათავსეს N130 საკანში (იხილეთ პარაგრაფი 63 ქვემოთ) 2004 წლის 19 ოქტომბრამდე ანუ მოცემული საპატიმრო დაწესებულების თერაპიულ განყოფილებაში მის გადაყვანამდე. საქმის მასალა არ შეიცავს ინფორმაციას ან მომჩივნების ანგარიშს თბილისის ციხის თერაპიულ განყოფილებაში არსებულ პირობებთან დაკავშირებით.

62. 2005 წლის 27 ოქტომბერს, პირველი მომჩივანი დააბრუნეს თბილისის ციხის თერაპიული განყოფილებიდან N130 საკანში. იგი იქ დარჩა 2005 წლის 29 ნოემბრამდე (გარდა იმ რამდენიმე დღისა, რომლებიც მან გაატარა კერძო კლინიკაში 2005 წლის 22-დან 25 ნოემბრამდე პერიოდში). მესამე მომჩივანი ასევე მოთავსეს N130 საკანში 2005 წლის 25 ოქტომბერსა და 25 ნოემბერს შორის პერიოდში.

63. ორი მომჩივნის თქმით, N130 საკანში ბინადრობდნენ ტილები და სხვადასხვა მწერები. მის შიგნით ტუალეტი არ იყო, და გარეთ მდებარე ტუალეტით სარგებლობა შეიძლებოდა მხოლოდ დღეში სამჯერ კონკრეტულ დროებში, რაც არასაკმარისი იყო, კერძოდ, პირველი მომჩივნისთვის, მისი დიაბეტის გათვალისწინებით. საკანი ზაფხულში არ ნიავდებოდა, ხოლო ზამთარში არ თბებოდა. მასში იყო დღის არასაკმარისი განათება და იგი იყო ჭუჭყიანი. ორივე მომჩივანი იზიარებდა ამ საკანს, რომლის ფართობი იყო 10 კვადრატული მეტრი, ოთხ სხვა პატიმართან ერთად, რომელიც ინტენსიური მწეველი იყო. პატიმრობის პერიოდში, მომჩივნებს არ აძლევდნენ გარეთ გასეირნების უფლებას. როგორც ჩანს, არცერთი სამედიცინო ჩანაწერი არ გაკეთებულა N130 საკანში პირველი და მესამე მომჩივნის მოთავსების დროს.

64. იმდენად, რამდენადაც საქმე შეეხება პირველი მომჩივნის ჯანმრთელობის მდგომარეობას და მისთვის გაწეულ სამედიცინო მომსახურებას შესაბამის თერაპიულ განყოფილებაში, შესაბამის სამედიცინო დოკუმენტაციაში ნათქვამია, რომ პირველი მომჩივანი უჩიოდა საერთო სისუსტეს, თავის ტკივილებს, თავბრუსხვევას, ტკივილს მკერდის მიდამოში, პირის სიმშრალეს, წონის კლებას და სახსრების სისუსტეს. მის მდგომარეობას აკონტროლებდა მორიგე ექიმი და მას სხვადასხვა მედიკამენტები გამოუწერეს. ის ასევე რამდენჯერმე მოინახულეს ენდოკრინოლოგმა და კარდიოლოგმა. 2005 წლის 22 ნოემბრისა და 25 ნოემბრის პერიოდში, პირველი მომჩივანი მოათავსეს სამოქალაქო კლინიკის ენდოკრინოლოგიურ განყოფილებაში. დადასტურდა მისი მე-2 ტიპის დიაბეტი 1994 წლიდან, გულის იშემიური დაავადება, გულის უკმარისობა და მაღალი არტერიული წნევა. მას დაენიშნა სხვადასხვა მედიკამენტით მკურნალობა და სპეციალური დიეტა.

65. 2005 წლის 2 დეკემბერს, ენდოკრინოლოგიის სფეროში კერძო ექსპერტმა გამოსცა სამედიცინო დასკვნა პირველი მომჩივნის მდგომარეობასთან დაკავშირებით, ამ უკანასკნელის თხოვნის შემდეგ. პირველი მომჩივნის სამედიცინო ისტორიის საფუძველზე დამყარებული ექსპერტიზის დასკვნის მიხედვით, ჯანმრთელობის სხვადასხვა პრობლემა, მათ შორის, თირკმლის და ღვიძლის პრობლემები, რომლებიც პირველ მომჩივანს აწუხებდა, განვითარდა [მომჩივნის] დიაბეტის არასწორი არარეგულარული მკურნალობის შედეგად“. ექსპერტის რეკომენდაციით, პირველ მომჩივანს ენდოკრინოლოგის ზედამხედველობით ინსულინით უნდა დაეწყო მკურნალობა.

66. სხვადასხვა შემდგომ თარიღებში გაცემულ რამდენიმე სამედიცინო ცნობაში მითითებული იყო, რომ პირველი მომჩივანი დიაბეტური კვების რაციონზე იმყოფებოდა და რაიმე დამატებითი დეტალი წარმოდგენილი არ იყო. ასევე, როგორც ჩანს, პირველმა მომჩივანმა 2006 წლის პირველ ნახევარში დაიწყო ინსულინის ინექციების გაკეთება. მის სისხლში შაქრის დონე რეგულარულად კონტროლდებოდა.

67. რაც შეეხება მესამე მომჩივნის ჯანმრთელობის მდგომარეობას და მისთვის თერაპიულ განყოფილებაში ჩატარებულ სამედიცინო ღონისძიებას, მას დაუსვეს (ადრე არსებული) ჰიპოფიზის ადენომის (ტვინის კეთილთვისებიანი სიმსივნის) დიაგნოზი და ის უჩიოდა სისუსტეს, უძილობას და მუდმივ თავის ტკივილს. მესამე მომჩივნის მდგომარეობას მორიგე ექიმი აკონტროლებდა. როგორც ჩანს, ის რამდენჯერმე ნეიროქირურგმაც მოინახულა. 2005 წლის 25 ოქტომბრით დათარიღებულ სამედიცინო დასკვნაში ნახსენები იყო ნეიროქირურგის რეკომენდაცია კომპიუტერული ტომოგრაფიის ჩატარებასთან დაკავშირებით, თუმცა, იქვე აღნიშნული იყო, რომ ამ რეკომენდაციის შესრულება „შეუძლებელი იყო“, ხოლო შესაძლო მიზეზები მითითებული არ იყო. 2005 წლის 29 ნოემბერს, ნეიროქირურგის, ოფთალმოლოგისა და ენდოკრინოლოგის მიერ უშუალო გამოკვლევის საფუძველზე შედგენილი დასკვნით და კომპიუტერული ტომოგრაფიის შედეგებით, მესამე მომჩივნის მდგომარეობა შეფასებული იყო, როგორც „დამაკმაყოფილებელი“. სამედიცინო ექსპერტებმა დაასკვნეს, რომ აუცილებელი იყო ხანგრძლივი კონსერვატიული მკურნალობის დანიშვნა ენდოკრინოლოგის, ნეიროპათოლოგისა და ოფთალმოლოგის მეთვალყურეობით, და ტვინის სკანირების პერიოდულად ჩატარება.

(ii) რუსთავის N2 სასჯელაღსრულების დაწესებულება

68. 2006 წლის 7 დეკემბერს, პირველი და მესამე მომჩივანი გადაიყვანეს რუსთავის N2 სასჯელაღსრულების დაწესებულების ჩვეულებრივ ციხის საკანში. ზოგადი საცხოვრებელი პირობები – ადამიანის პირადი სივრცე, ჰიგიენა, დღის განათება, ვენტილაცია, გათბობა და ა.შ. – როგორც მოსარჩელეებმა დაადასტურეს, უკეთესი იყო, ვიდრე თბილისში ციხეში. ამ ორ მომჩივანს უფლებას აძლევდნენ, რუსთავის N2 სასჯელაღსრულების დაწესებულების ეზოში ესეირნათ ყოველდღე, დილის 11 საათსა და საღამოს 6 საათს შორის პერიოდში, და თვეში ერთხელ მათთვის საოჯახო პაემანი დაენიშნათ. ლოგინის თეთრეულის იშვიათად ცვლიდნენ, თუმცა, პატიმრების განკარგულებაში იყო სამრეცხაოები. მაგრამ, მომჩივნების თქმით, მათ მიერ მიღებული საკვების ხარისხი მთლიანად არადამაკმაყოფილებელი იყო, განსაკუთრებით, მათი ჯანმრთელობის მდგომარეობის გათვალისწინებით.

69. 2006 წლის 14 დეკემბერს, პირველმა მომჩივანმა რუსთავის N1 სასჯელაღსრულების დაწესებულების ადმინისტრაციასთან პრეტენზია გამოთქვა იმასთან დაკავშირებით, რომ წინა კვირის განმავლობაში მას დანიშნულ ინსულინის ინექციებს ორი საათის შეფერხებით უკეთებდნენ და რომ ამას შეიძლება მის ჯანმრთელობაზე მავნე ზეგავლენა მოეხდინა. მან ასევე უარყო ის ფაქტი, რომ ციხეში მას აუცილებელი დიაბეტური საკვები რაციონით არ უზრუნველყოფდნენ. მომჩივანმა განაცხადა, რომ თუ ციხის ადმინისტრაცია ვერ შეძლებდა საჭირო პროდუქტების შეძენას, მის ოჯახს უნდა მისცემოდა მისთვის საჭირო საკვების მიწოდების უფლება. არ იკვეთება, რომ მომჩივანმა პასუხი მიიღო.

70. რამდენადაც საქმე ეხება რუსთავის N2 სასჯელაღსრულების დაწესებულებაში პირველი მომჩივნისთვის ჩატარებულ სამედიცინო ღონისძიებას, როგორც ჩანს, მოცემულ დაწესებულებაში მის მოთავსებასთან დაკავშირებით არანაირი სამედიცინო ისტორია არ შედგენილა. საქმის მასალაში არსებული რამდენიმე ცალკეული სამედიცინო ცნობის მიხედვით, პირველი მომჩივანი ექიმებმა რამდენჯერმე მოინახულეს. კერძოდ, 2006 წლის 18 დეკემბერს, პირველ მომჩივანს თითქმის ჰიპოგლიკემიური კომა განუვითარდა და ის ციხის მორიგე ექიმმა მოინახულა, რომელმაც მას ამ მიზეზით გარკვეული მედიკამენტი დაუნიშნა. ჰიპოგლიკემიური ეპიზოდი განმეორდა 2007 წლის 20 იანვარს. მორიგე ექიმმა აღნიშნა დიაბეტური კვების რეჟიმის დანიშვნის საჭიროება. 2007 წლის 5 აპრილს, პირველ მომჩივანს მეორე ჰიპოგლიკემიური ეპიზოდი ჰქონდა და მორიგე ექიმმა მას შაქრის დოზა მისცა. 2007 წლის 20 აპრილს, პირველმა მომჩივანმა ითხოვა, რომ ის ენდოკრინოლოგს მოენახულებინა, რადგან მას არ შეეძლო საკუთარ სისხლში შაქრის დონის კონტროლი. 2007 წლის 6 ივნისს, პირველი მომჩივანი მოინახულა ექიმმა, რომელმაც მას სისხლის მაღალი წნევის მედიკამენტი მისცა. აღინიშნა, რომ მომჩივანი განაგრძობდა დანიშნული მკურნალობის მიღებას, და რაიმე დამატებითი დეტალი არ მიუთითებიათ. უცნობია, მოცემული ექიმი იყო თუ არა ენდოკრინოლოგი. 2007 წლის 14 ივლისს, მომჩივანმა ციხის ადმინისტრაციასთან პრეტენზია გამოთქვა იმასთან დაკავშირებით, რომ მის საკანში სუფთა ჰაერის ნაკლებობისა და აუტანელი სიცხის გამო, წინა ღამის განმავლობაში მას გულის შეტევა ჰქონდა. მან მოითხოვა დაუყოვნებლივი კარდიოლოგიური გამოკვლევა, მათ შორის, ელექტროკარდიოგრაფია. როგორც ჩანს, წერილს შესაბამისმა ორგანოებმა პასუხი არ გასცეს. უცნობია, მომჩივანი მოინახულა თუ არა კარდიოლოგმა. არ არსებობს ინფორმაცია მორიგე ექიმის ცნობებში ნახსენებ დანიშნულებასთან დაკავშირებით, იმაზე, თუ რამდენად ხშირად ხდებოდა მედიკამენტის მიცემა, რა მასშტაბით ხდებოდა მომჩივანზე ზედამხედველობა და როგორი იყო მკურნალობის გეგმა.

71. რაც შეეხება მესამე მომჩივანს, 2007 წლის 8 თებერვალს კერძო კლინიკაში ჩატარებული გამოკვლევის შესახებ სამედიცინო ცნობიდან გაირკვა, რომ ტვინის კეთილთვისებიანი სიმსივნის გარდა, მას ჰქონდა კენჭები ნაღვლის ბუშტში, კუჭის წყლული და წვრილი ნაწლავის ზედა ნაწლავის ანთება. არ არსებობს სამედიცინო ისტორია ან ინფორმაცია იმის შესახებ, თუ ეს დიაგნოზები შემდგომში რამდენად გაკონტროლდა, მესამე მომჩივნისთვის რა მკურნალობა იყო ხელმისაწვდომი და არსებობდა თუ არა ამ მხრივ რაიმე მკურნალობის გეგმა.

72. 2007 წლის 9 ივლისს, მომჩივნების წარმომადგენლებმა სასამართლოებში („წარმომადგენლებმა“) რუსთავის N2 სასჯელაღსრულების დაწესებულების ხელმძღვანელობას სთხოვეს მათთვის პირველი და მესამე მომჩივნის სამედიცინო ისტორიების ასლის მიწოდება, რომელშიც დაფიქსირებული იყო ციხეში მათთვის ჩატარებული მკურნალობა. წარმომადგენლებმა ასევე იკითხეს, ენდოკრინოლოგი რეგულარულად ამოწმებდა თუ არა პირველ მომჩივანს და ეძლეოდა თუ არა მას საჭირო კვებითი რაციონი. მათ ციხის ადმინისტრაციის ყურადღება მიაპყრეს იმ ფაქტს, რომ ცნობილი იყო, რომ ორი თვის განმავლობაში მესამე მომჩივანს ჰქონდა პნევმონია და თირკმლის მწვავე ტკივილი და ამგვარად, ამ მხრივ ის საჭიროებდა სპეციალურ დიეტას.

73. 2007 წლის 12 და 13 ივლისს, მეორე მომჩივანმა სთხოვა ციხის ხელმძღვანელობას, სხვადასხვა სამედიცინო სპეციალისტისთვის მიეცათ რუსთავის N2 სასჯელაღსრულების დაწესებულებაში შესვლის უფლება მისი ქმრისა და ვაჟისთვის საფუძვლიანი სამედიცინო შემოწმების, ლაბორატორიული გამოკვლევების ჩატარებისა და მათი მკურნალობის გეგმის შემუშავების მიზნით. მან დააზუსტა, რომ მზად იყო დაეფარა ამ მკურნალობის ხარჯები. როგორც ჩანს, წერილს შესაბამისმა ორგანოებმა პასუხი არ გასცეს.

74. 2007 წლის 24 ივლისით დათარიღებულ წერილში, რუსთავის N2 სასჯელაღსრულების დაწესებულების ადმინისტრაციამ უპასუხა წარმომადგენლების 2007 წლის 9 ივლისით დათარიღებულ წერილს, სადაც ნათქვამი იყო, რომ პირველი და მესამე მომჩივნის ჯანმრთელობის მდგომარეობა აშკარად პრობლემური, თუმცა, სტაბილური იყო და რომ ამ დაწესებულებაში შემოსვლის თარიღიდან დაწყებული, მათ ამბულატორიულ საფუძველზე ისარგებლეს სამედიცინო მომსახურებით. აღინიშნა, რომ მომჩივნებს რეგულარულად უზრუნველყოფდნენ შესაბამისი მედიკამენტებით და უწევდნენ სიმპტომურ მკურნალობას. რაც შეეხება პირველი მომჩივნის მდგომარეობას, მას ჰქონდა ჯანმრთელობის ეპიზოდური გაუარესება, რომელსაც სიმპტომურად მკურნალობდნენ. წერილში აღიარებული იყო, რომ ციხის ხელმძღვანელობის სამედიცინო პერსონალში ენდოკრინოლოგი არ შედიოდა. თუმცა, პირველი მომჩივანი ერთხელ გამოიკვლია ამ სპეციალისტმა, რომელიც სამოქალაქო საავადმყოფოდან გამოიძახეს. ენდოკრინოლოგმა იმ ჩვეულებრივ ამბულატორიულ მკურნალობაში, რომელიც ციხეში პირველ მომჩივანს უკვე დანიშნული ჰქონდა, რაიმე ცვლილების შეტანა არ ურჩია. სპეციალისტს პირველი მომჩივანი კვლავ უნდა ენახა, თუკი ციხის სამსახურის ექიმ-ექსპერტების ჯგუფი ციხეს კვლავ ეწვეოდა. რაც შეეხება მესამე მომჩივანს, მას მკურნალობდნენ პნევმონიაზე, რომელსაც ის 2007 წლის 5 ივლისს უჩიოდა და 2007 წლის 8 თებერვლის სამედიცინო გამოკვლევის შედეგები შეატყობინეს (იხილეთ პარაგრაფი 71 ზემოთ).

75. ციხის ადმინისტრაციამ 2007 წლის 24 ივლისით დათარიღებულ წერილში ცალსახად აღიარა, რომ ციხემ ვერ მოახერხა პირველი და მესამე მომჩივნის მდგომარეობის გათვალისწინებით, მათი საჭირო საკვები რაციონით უზრუნველყოფა და რომ კვების საკითხი პრობლემურად რჩებოდა. რაც შეეხება წარმომადგენლების თხოვნას მომჩივნების სამედიცინო ისტორიების ასლის მიღებაზე, ის უპასუხოდ დარჩა.

76. 2007 წლის 7 აგვისტოს, წარმომადგენლებმა მოითხოვეს, რომ იუსტიციის სამინისტროს, სასჯელაღსრულების დაწესებულებაზე პასუხისმგებელ ორგანოს ჩაეტარებინა პირველი და მესამე მომჩივნის ყოვლისმომცველი სამედიცინო შემოწმება, შესაბამისი სამედიცინო სპეციალისტების მონაწილეობით, სახელმწიფოს ხარჯზე. წარმომადგენლებმა კიდევ ერთხელ დაადასტურეს თავისი მოთხოვნა მომჩივნების სამედიცინო ისტორიების ასლის მიღებასთან დაკავშირებით. როგორც ჩანს, ეს თხოვნა უპასუხოდ დარჩა.

77. 2008 წლის 14 აგვისტოს, პირველმა მომჩივანმა რუსთავის N2 სასჯელაღსრულების დაწესებულების ადმინისტრაციასთან პრეტენზია გამოთქვა საკვების მიწოდების შეფერხების გამო. მან დააზუსტა, რომ მისი ინსულინით მკურნალობის ფარგლებში, მისთვის სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვანი იყო საკვების ერთსა და იმავე ფიქსირებულ საათებში მიღება, ინსულინის ინექციის მიღებიდან მალევე. მისი პრეტენზიის შინაარსით გაირკვა, რომ რუსთავის N2 სასჯელაღსრულების დაწესებულებამ 2007 წლის მარტში, მისი ოჯახის წევრებს მისცა მისი კვებისთვის საჭირო პროდუქტების შეძენის უფლება. თუმცა, მომჩივანი პრეტენზიას გამოთქვამდა ციხის ადმინისტრაციის 2008 წლის 14 აგვისტოს უარზე მომჩივნების მიერ მისი ოჯახის მიერ შეძენილი პროდუქტების მიღებასთან დაკავშირებით. როგორც ჩანს, მომჩივანს პასუხი არ მიუღია საკვების მიღებასთან დაკავშირებულ პრეტენზიაზე.

(b) მომჩივნების ჯანმრთელობის მდგომარეობასთან დაკავშირებით სამართალწაროება სასამართლოში

78. 2007 წლის 15 აგვისტოს, წარმომადგენლებმა სასამართლოს შეატყობინეს, რომ პირველი და მესამე მომჩივნის ჯანმრთელობის მდგომარეობა კიდევ უფრო გაუარესდა რუსთავის N2 სასჯელაღსრულების დაწესებულებაში სათანადო მკურნალობისა და საჭირო კვების არარსებობის გამო.

79. 2007 წლის 22 აგვისტოს, სექციის თავმჯდომარემ საქართველოს მთავრობას, სასამართლოს რეგლამენტის 39-ე წესით, ურჩია, მხარეთა ინტერესების გათვალისწინებით და სასამართლოში სამართალწარმოების სწორი წარმართვით, პირველი და მესამე მომჩივნები გადაეყვანა ისეთ სამედიცინო დაწესებულებაში, რომელიც შეძლებდა სათანადო სამედიცინო მკურნალობის განხოციელებას მათი თითოეული დაავადების მიხედვით. თავმჯდომარემ მთავრობას, სასამართლოს რეგლამენტის 54(2)(ა)-ე წესით, ასევე შესთავაზა სასამართლოსთვის 2007 წლის 12 სექტემბრისთვის წარედგინა დეტალური ფაქტები და რიცხვები ციხეში ორი მომჩივნისთვის ჩატარებული სამედიცინო მკურნალობის დაფინანსებასთან დაკავშირებით.

80. 2007 წლის 12 სექტემბერს, მთავრობამ პირველ მომჩივანთან დაკავშირებით განაცხადა, რომ საჭირო არ იყო მისი სამედიცინო დაწესებულებაში განთავსება, თუნდაც ციხის საავადმყოფოში, რადგან ის უკვე გადაყვანილი იყო რუსთავის ახლად გარემონტებულ N2 დაწესებულებაში, სადაც პატიმრობის პირობები სრულად შეესაბამებოდა საჭირო საერთაშორისო სტანდარტებს. მთავრობამ დასძინა, რომ რუსთავის N2 საპატიმრო დაწესებულებაში არსებობდა სამედიცინო ფლიგელი, რომელიც პაციენტებისთვის განკუთვნილი სამი ოთახისგან შედგებოდა და რომ ციხის სამედიცინო პერსონალს შეადგენდა რვა ექიმი (ერთი ქირურგი და შვიდი საერთო პროფილის ექიმი) და ერთი სტომატოლოგი. პირველი მომჩივანი იქ განთავსეს 2007 წლის 22 აგვისტოს სასამართლოს მიერ დროებითი ღონისძიებების მითითების საფუძველზე. პირველი მომჩივნის რუსთავის N2 საპატიმრო დაწესებულების სამედიცინო ფლიგელში ყოფნის შესახებ არანაირი სამედიცინო დოკუმენტაცია არ წარდგენილა. მთავრობამ სასამართლოს ასევე აცნობა, რომ პირველი მომჩივნის დიაბეტის შორსწასული ფორმის გათვალისწინებით, იუსტიციის მინისტრის 2007 წლის 11 სექტემბრის ბრძანებით შექმნილი სპეციალური სამედიცინო კოლეგია შეიკრიბა და მას სპეციალური საკვები რაციონი დაუნიშნა ცხიმისა და ნახშირწყლების დაბალი შემცველობით. მთავრობამ განაცხადა, რომ პირველი მომჩივანი საჭიროების შემთხვევაში დაუყოვნებლივ მოთავსდებოდა სამედიცინო დაწესებულებაში. მთავრობამ ასევე წარადგინა რუსთავის N2 სასჯელაღსრულების დაწესებულების მორიგე ექიმის 2007 წლის 7 სექტემბრით დათარიღებული სამედიცინო ცნობა პირველ მომჩივანთან დაკავშირებით, რომელშიც აღნიშნული იყო, რომ ეს უკანასკნელი იყო ინსულინდამოკიდებული ქრონიკული პაციენტი მე-2 ტიპის დიაბეტით, გულის იშემიური დაავადებით და სისხლის მაღალი წნევით. იგი, ცნობის მიხედვით, მოცემულ დაწესებულებაში მოთავსების დღიდან მუდმივი ამბულატორიული სამედიცინო ზედამხედველობის ქვეშ იმყოფებოდა და მიეწოდა მისი დაავადებების სამკურნალო მედიკამენტი.

81. მესამე მომჩივანთან დაკავშირებით, მთავრობამ სასამართლოს აცნობა, რომ 2007 წლის 1 სექტემბერს, ის მოათავსეს ციხის საავადმყოფოში, სადაც, როგორც წარდგენილი სამედიცინო ისტორიით დადასტურდა, მას დაუწყეს საჭირო მკურნალობა კუჭისა და სხვა პრობლემებზე. მთავრობამ ასევე განაცხადა, რომ ორი მომჩივნის სათანადო და საკმარისი მკურნალობის ხარჯები ციხის ხელმძღვანელობამ სრულად დაფარა.

82. 2007 წლის 18 სექტემბერს, მესამე მომჩივანმა უარი თქვა ღია ქირურგიული ოპერაციის ჩატარებაზე ნაღვლის ბუშტის ამოსაკვეთად, რომელიც მას ციხის საავადმყოფოში უფასოდ შესთავაზეს. ამის ნაცვლად, 2007 წლის 30 ოქტომბერს, მესამე მომჩივანს საკუთარი ხარჯებით ჩაუტარდა ნაღვლის ბუშტის ლაპაროსკოპიული ამოკვეთა.

83. 2008 წლის 24 დეკემბერს, მომჩივნებმა სასამართლოში იჩივლეს იმის გამო, რომ მთავრობამ ვერ წარადგინა დეტალური მონაცემები პირველი და მეორე მომჩივნების ციხეში მკურნალობის დაფინანსებასთან დაკავშირებით, იმის საწინააღმდეგოდ, რაც მისგან სექციის თავმჯდომარემ 2007 წლის 22 აგვისტოს მოითხოვა. ამ ფაქტმა, მათი თქმით, დაადასტურა, რომ ორი მომჩივნის მკურნალობის ხარჯების უმეტესი ნაწილი მათ ოჯახს დაეკისრა. მათ წარადგინეს პირველი მომჩივნის მიერ განმეორებითი საჩივრების ასლები, რომელთა ადრესატი იყო რუსთავის N2 სასჯელაღსრულების დაწესებულების სამედიცინო პერსონალი და რომლებშიც მან ციხის ადმინისტრაციას სთხოვა მისი იმ თოთხმეტი სხვადასხვა სახის მედიკამენტით უფასოდ უზრუნველყოფა, რომელიც მას სავარაუდოდ სამედიცინო კოლეგიამ დაუნიშნა. მათ სასამართლოს ასევე წარუდგინეს აფთიაქებიდან ქვითრების ასლი იმ მოთხოვნის გასამყარებლად, რომ შესაბამისი წამლებისა და სამედიცინო გამოკვლევების ხარჯები დაეკისრა მეორე მომჩივანს.

84. 2009 წლის 23 თებერვალს, მთავრობამ კიდევ ერთხელ დაადასტურა, რომ პირველ მომჩივანს სათანადო სამედიცინო მომსახურება მისი პატიმრობის დასაწყისიდანვე გაეწია, მთავრობის მოთხოვნის გასამყარებელი რაიმე ახალი დოკუმენტების წარდგენის გარეშე.

85. 2010 წლის 28 ოქტომბერს, პირველი მომჩივანი მოათავსეს ციხის საავამდყოფოში. დაუზუსტებელ თარიღში, იგი გადაიყვანეს რუსთავის N17 სასჯელაღსრულების დაწესებულებაში, ამ მიზნით, მისი მხრიდან განმეორებითი თხოვნების შემდეგ. მთავრობის შემდგომ განცხადებებში ნათქვამი იყო, რომ პირველმა მომჩივანმა 2011 წლის სექტემბერსა და ოქტომბერში არ დაიცვა დიაბეტური კვებითი რაციონი.

2. რაც შეეხება მეორე მომჩივანს

86. 2004 წლის 21 სექტემბერს დაკავების შემდეგ, მეორე მომჩივანი მოათავსეს წინასწარი დაკავების იზოლატორში, რომელიც ეკუთვნოდა სახელმწიფო უსაფრთხოების სამსახურს. 2004 წლის 24 სექტემბერს, ის გადაიყვანეს თბილისის N5 სასჯელაღსრულების დაწესებულებაში, სადაც ის დარჩა 2005 წლის 15 თებერვლამდე, ანუ გირაოთი განთავისუფლების დღემდე. 2006 წლის 18 აპრილს, მას შეუფარდეს არასაპატიმრო სასჯელი (ხუთწლიანი პირობითი გამოსაცდელი ვადით პატიმრობა – იხილეთ პარაგრაფი 39 ზემოთ).

II. შესაბამისი შიდა კანონმდებლობა და პრაქტიკა

87. სსკ-ის 52-ე მუხლი (დანაშაულის საგნის ან იარაღის კონფისკაცია), რომელიც ძალაში იყო იმ დანაშაულების ჩადენის მომენტში, რომლებისთვისაც მომჩივნებს მსჯავრი დაედოთ, ნათქვამი იყო შემდეგი:

„1. დანაშაულის საგნის ან საშუალების ჩამორთმევა ნიშნავს მსჯავრდებულისათვის მის საკუთრებაში ან კანონიერ მფლობელობაში არსებული, განზრახი დანაშაულის ჩასადენად [გამოყენებული] ნივთის უსასყიდლოდ ჩამორთმევას.

2. ნივთის ჩამორთმევის საკითხს წყვეტს სასამართლო. ასეთი ღონისძიების გამოყენება შეიძლება იმ შემთხვევაში, როცა იგი საჭიროა სახელმწიფო და საზოგადოებრივი აუცილებლობიდან ან ცალკეულ პირთა უფლებებისა და თავისუფლებების დაცვის ინტერესებიდან გამომდინარე ანდა ახალი დანაშაულის თავიდან აცილების მიზნით.“

88. 2005 წლის 28 დეკემბერს განხორციელებული ცვლილებების შედეგად, სსკ-ის 52-ე მუხლში ნათქვამია შემდეგი:

„1. ქონების ჩამორთმევა ნიშნავს დანაშაულის საგნის ან/და იარაღის, დანაშაულის ჩასადენად გამიზნული ნივთის ან/და დანაშაულებრივი გზით მოპოვებული ქონების სახელმწიფოს სასარგებლოდ უსასყიდლოდ ჩამორთმევას.

2. დანაშაულის საგნის ან/და იარაღის ან დანაშაულის ჩასადენად გამიზნული ნივთის ჩამორთმევა ნიშნავს ეჭვმიტანილისთვის, ბრალდებულისთვის, მსჯავრდებულისთვის მის საკუთრებაში ან კანონიერ მფლობელობაში არსებული, განზრახი დანაშაულის ჩასადენად გამოყენებული ან ამისათვის რაიმე სახით გამიზნული ქონების სახელმწიფოს სასარგებლოდ უსასყიდლოდ ჩამორთმევას. დანაშაულის საგნის ან/და იარაღის ან დანაშაულის ჩასადენად გამიზნული ნივთის ჩამორთმევა ხდება სასამართლოს მიერ, ამ კოდექსით გათვალისწინებული ყველა განზრახი დანაშაულისათვის, იმ შემთხვევაში, როდესაც სახეზეა დანაშაულის საგანი ან/და იარაღი ან დანაშაულის ჩასადენად გამიზნული ნივთი და მათი ჩამორთმევა საჭიროა სახელმწიფო და საზოგადოებრივი აუცილებლობიდან ან ცალკეულ პირთა უფლებებისა და თავისუფლებების დაცვის ინტერესებიდან გამომდინარე ანდა ახალი დანაშაულის თავიდან ასაცილებლად.

3. დანაშაულებრივი გზით მოპოვებული ქონების ჩამორთმევა ნიშნავს მსჯავრდებულისთვის დანაშაულებრივი გზით მიღებული ქონების (ყველა ნივთი და არამატერიალური ქონებრივი სიკეთე, ასევე იურიდიული დოკუმენტები, რომლებიც იძლევა უფლებას ქონებაზე), აგრეთვე ამ ქონებიდან მიღებული ნებისმიერი ფორმის შემოსავლების ან მათი ღირებულების ეკვივალენტური ქონების სახელმწიფოს სასარგებლოდ უსასყიდლოდ ჩამორთმევას. დანაშაულებრივი გზით მოპოვებული ქონების ჩამორთმევა სასამართლოს მიერ ინიშნება ამ კოდექსით გათვალისწინებული ყველა განზრახი დანაშაულისათვის, იმ შემთხვევაში, თუ დამტკიცდება, რომ ეს ქონება დანაშაულებრივი გზითაა მოპოვებული“.

89. სსკ-ის 194-ე მუხლი, როგორც ის იყო ფორმულირებული შესაბამის პერიოდში, ფულის გათეთრებას განსაზღვრავდა შემდეგნაირად: „ფულისათვის ან სხვა ქონებისათვის კანონიერი სახის მიცემა, აგრეთვე უკანონო შემოსავლის წყაროს, ადგილმდებარეობის, განთავსების, მოძრაობის, ქონების ნამდვილი მესაკუთრის ან მფლობელის ანდა ქონებრივი უფლების დამალვა.“

90. სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსში (1998) („სსსკ“), 2004 წლის 1 იანვრის მდგომარეობით, ნათქვამია შემდეგი:

„ის ფაქტები, რომლებზეც „დავა გადაწყვეტილია“ [ხარისხი თანდართულია] შეიძლება იქნეს უკუგდებული სამართალწარმოების ერთ-ერთი მხარის მიერ, განჩინება ან გადაწყვეტილება, თუ ეს ფაქტები შეუსაბამობა სასამართლოში შეფასებულ მტკიცებულებასთან და ის ეწინააღმდეგება მოსამართლეების შინაგან მრწამსს“.

„1. ნივთიერი მტკიცებულება მოიცავს ნებისმიერ ნივთს, რომელიც, თავისი ხასიათის და კომპონენტების, წარმოშობის ადგილის, აღმოჩენის ადგილის და დროის, [ან] მასზე დატოვებული კვალის გამო, დაკავშირებულია საქმის ფაქტობრივ გარემოებებთან და რომელიც შეიძლება დაეხმაროს ჭეშმარიტების დადგენაში.

2. ნივთიერი მტკიცებულება არის დანაშაულის იარაღი, დანაშაულებრივი ქმედების საგანი ან მასზე დატოვებული კვალი, დანაშაულებრივად მოპოვებული ფული და ღირებული ნივთები, ასევე, ნებისმიერი სხვა საგანი, რომელიც შეიძლება იყოს დანაშაულის, დამნაშავის აღმოჩენის ან ბრალდებების უარყოფის საშუალება...“

„განჩინებაში, გადაწყვეტილებაში... რომელიც ეხება სამართალწარმოების შეწყვეტას, ნივთიერი მტკიცებულების საკითხი შემდეგნაირად უნდა გადაწყდეს:

(ა) თუ დანაშაულის იარაღის ღირებულება არ გააჩნია, ის უნდა განადგურდეს, ხოლო თუ მას ღირებულება გააჩნია, ის უნდა დაექვემდებაროს პროცედურულ კონფისკაციას; ...

(დ) ფული და ღირებული ნივთები, მოპოვებული დანაშაულებრივი გზებით, უნდა გამოყენებულ იქნეს დანაშაულით გამოწვეული ზიანის საკომპენსაციოდ, [ან] გადაეცეს სახელმწიფოს, თუ უცნობია იმ პირის ვინაობა, რომელსაც ზიანი მიადგა“.

„1. სამოქალაქო სარჩელის, ფულადი სანქციების, ასევე, პროცედურული კონფისკაციის და დანაშაულებრივი სავალდებულო ზომების გარანტირებისთვის, სასამართოს შეუძლია გამოსცეს დაყადაღების შესახებ წინასწარი ბრძანება ქონებასთან, მათ შორის, საბანკო ანგარიშებთან დაკავშირებით, რომელიც ეკუთვნის იმ ეჭვმიტანილ, ბრალდებულ ან იმ პირს, რომელსაც ასამართლებენ, [ან] იმ პირს, რომელიც მატერიალურად პასუხისმგებელია თავის მოქმედებებზე, თუ არსებობს ინფორმაცია იმის შესახებ, რომ ქონება დაიმალება ან გაიხარჯება ან რომ ქონება დანაშაულებრივი გზებით იქნა მოპოვებული. ...“

„თუ ბრალდებული ან სასჯელმისჯილი პირი რეაბილიტირდა, დაყადაღებული ქონება... უნდა დაბრუნდეს ნატურის სახით ან, თუ ეს შეუძლებელია, ფულადი სახით, რეაბილიტაციის დღეს შეფასებული საშუალო საბაზრო ღირებულების საფუძველზე.“

91. სსსკ-ს დაემატა შემდეგი დებულებები 2004 წლის 13 თებერვლის ცვლილებების მიხედვით:

“...

49. დანაშაულებრივი გზით მიღებული ქონების კონფისკაცია – ქონების, ასევე, შემოსავლის, ამ ქონებიდან მიღებული აქციების ან ამ ქონების ეკვივალენტური ფულადი სახსრების კონფისკაცია.“

„1. განაჩენის სარეზოლუციო ნაწილში უნდა მიეთითოს: ...

(n) გადაწყვეტილება დანაშაულებრივი გზით მოპოვებული ქონების ჩამორთმევაზე და პროცედურულ კონფისკაციაზე“.

92. სისხლის სამართლის კოდექსის 52-ე მუხლის უკუქმედითი გამოყენების შემთხვევაში, უზენაესი სასამართლოს 2016 წლის გადაწყვეტილება (უზენაესი სასამართლო, სისხლის სამართლის საქმეთა პალატა, საზედამხედველო გადაწყვეტილება, N 17აგ.-2016, 12 ივლისი 2016) შეიცავს შემდეგ ციტატას:

„საკასაციო პალატა არ ეთანხმება იმ მოსაზრებას, რომ სისხლის სამართლის საქმის მასალა არ შეიცავს იმ ერთ მტკიცებულებას, რომელიც დაადასტურებდა, რომ [საკასაციო საჩივრის ავტორმა] ქონება მოიპოვა დანაშაულებრივი გზებით, და რომ საკანონმდებლო ცვლილება, რომელმაც გააუარესა მისი იურიდიული სტატუსი, გამოყენებულ იქნა ქონების კონფისკაციასთან დაკავშირებით (მითითებული იყო სისხლის სამართლის კოდექსის 52-ე მუხლი, რომელშიც შესწორება შევიდა 2005 წლის 28 დეკემბერს), რადგან ის მიიჩნევს, რომ ქონების კონფისკაცია მოხდა [პირველი ინსტანციის სასამართლოს განჩინებით] არა როგორც დამატებითი სასჯელის სახით, არამედ როგორც უკანონოდ მოპოვებულის, რომელიც განიხილებოდა, როგორც ნივთიერი მტკიცებულება ... “

93. საქმეში, რომელიც ეხება „res judicata“ პრინციპის გამოყენებას სისხლის სამართლის პროცესში (უზენაესი სასამართლო, სისხლის სამართლის საქმეთა პალატა, N 2კ-76კოლ.-02, 25 დეკემბერი 2001), უზენაესმა სასამართლომ აღნიშნა, რომ სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 113-ე მუხლის მიხედვით, საბოლოო გადაწყვეტილებაში დადგენილი ფაქტები შეიძლება განხილულ იქნეს სისხლის სამართლის პროცესების განსხვავებულ სერიაში, თუ ამ უკანასკნელი სერიის სამართალწარმოებების ერთ-ერთი მხარე გაასაჩივრებს. ამ ფაქტებს არ ექნებოდათ „res judicata“-ს ხარისხი, თუ დადგინდებოდა, რომ ისინი შეუსაბამობაა უკანასკნელი სამართალწარმოების ფარგლებში შესწავლილი მტკიცებულებისა და შესაბამისი მოსამართლეების შინაგანი რწმენის წინააღმდეგი იქნებოდა. ამრიგად, უზენაესმა სასამართლომ უარი თქვა იმ სამართალწარმოებაში საბოლოო გადაწყვეტილებით დადგენილი ფაქტების მიღებაზე, რომლის მხარეც არ ყოფილა მოცემული პირი, როგორც „res judicata“-ს ხარისხის მქონე მის წინაშე არსებულ საქმეში, რაც იმით დაასაბუთა, რომ მოცემული პირი ამ ფაქტებს თანმიმდევრულად ასაჩივრებდა, და ბრალდების მხარემ ვერ მოახერხა რაიმე სხვა მტკიცებულების წარდგენა თავისი ბრალის დასამტკიცებლად მის წინააღმდეგ სისხლის სამართლის პროცესის ფარგლებში.

94. შესაბამისი შიდასახელმწიფოებრივი სამართლებრივი დებულებები საპროცესო შეთანხმებებთან დაკავშირებით, რომლებიც ძალაში იყო შესაბამის დროს, რომლებიც განსაზღვრა სასამართლომ საქმეში Natsvlishvili and Togonidze v. Georgia (N 9043/05, § 49, ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო 2014 (ნაწყვეტები)).

III. შესაბამისი საერთაშორისო დოკუმენტები

95. 2005 წლის 30 ივნისის ანგარიშის შესაბამისი ნაწილები (CPT/Inf (2005) 12) საქართველოში ვიზიტზე, რომელიც განხოციელდა წამების პრევენციის და არაადამიანური და ღირსების შემლახველი მოპყრობის ან დასჯის ევროპული კომიტეტის („the CPT“) მიერ 2003 წლის 18-დან 28 ნოემბრამდე და 2004 წლის 7-დან 14 მაისამდე, და შესაბამისი ნაწილები 2007 წლის 25 ოქტომბრის ანგარიშისა (CPT/Inf (2007) 42) საქართველოში ვიზიტზე, რომელიც განხორციელდა CPT-ის მიერ 2007 წლის 21 მარტიდან 2 აპრილამდე, შეჯამდა შემდეგ საქმეებშიRamishvili and Kokhreidze v. Georgia (N 1704/06, § 70, 27 იანვარი 2009) და Ghavtadze v. Georgia (N 23204/07, § 56, 3 მარტი 2009).

96. „Human Rights Watch“-ის ანგარიშის „არასათანადო დასჯა: საქართველოში პატიმრების მიმართ სასტიკად მოპყრობა“ შესაბამისი ნაწილები. (ტომი 18, No. 8(D) სექტემბერი 2006) შეჯამდა საქმეში Ramishvili and Kokhreidze (ზემოთ ციტირებული, § 71).

კანონი

I. კონვენციის მე-3 მუხლის სავარაუდო დარღვევა

97. პირველმა და მესამე მომჩივნებმა პრეტენზიები გამოთქვეს იმასთან დაკავშირებით, რომ მათ ციხეში სათანადო სამედიცინო მომსახურება არ გაუწიეს. მათ დამატებით განაცხადეს, რომ მათი პატიმრობის პირობები ეწინააღმდეგებოდა კონვენციის მე-3 მუხლით დადგენილ სტანდარტებს, რომელშიც ნათქვამია:

„ადამიანის წამება, არაადამიანური თუ დამამცირებელი დასჯა ან მასთან ასეთი მოპყრობა დაუშვებელია.“

98. მთავრობამ ეს არგუმენტი გაასაჩივრა.

ა. მისაღებობა

1. მხარეთა არგუმენტები

99. მთავრობამ განაცხადა, რომ პირველმა და მესამე მომჩივანმა ვერ ამოწურა შიდასამართლებრივი გასაჩივრების საშუალებები იმ საჩივრებთან დაკავშირებით, რომლებიც ეხებოდა ციხეში მათ მიმართ განხორციელებული სამედიცინო მკურნალობის სავარაუდო შეუსაბამობას. კერძოდ, ერთ-ერთი ის შესაძლო სამოქმედო კურსი, რომელიც მომჩივნებს შეეძლოთ განეხორციელებინათ, იყო სამართალწარმოების დაწყება და სახელმწიფოს წარმომადგენლის მიერ მოქმედების შესრულების მოთხოვნა. მათ წარადგინეს 2010 წლის 12 თებერვლით დათარიღებული პირველი ინსტანციის სასამართლოს საილუსტრაციო საქმე, რომელმაც დააკმაყოფილა პატიმრის მოთხოვნა გარკვეული სამედიცინო პროცედურების კერძო კლინიკაში ჩატარებასთან დაკავშირებით; პირველი ინსტანციისა და სააპელაციო სასამართლოების გადაწყვეტილებები 2007 და 2008 წლებიდან, რომლებითაც დაკმაყოფილდა პატიმრის მოთხოვნა, რომ ის არ გადაეყვანათ მაღალი უსაფრთხოების საპატიმრო დაწესებულებაში; და გადაწყვეტილებების წყება 2007 წლიდან იძულებით გადაადგილებულ პირთა მიმართ, რომელშიც შრომის, ჯანდაცვისა და სოციალური დაცვის სამინისტრო ვალდებული იყო მოსარჩელეების სასარგებლოდ სხვადასხვა ქმედებები განეხორციელებინა. მეორე სამართლებრივი დაცვის საშუალება, რომლის გამოყენებაც მომჩივნებს შეეძლოთ, იყო სამართალწარმოების დაწყება ციხეში მიღებულ სავარაუდოდ შეუსაბამო სამედიცინო მომსახურებასთან დაკავშირებით ზიანის გამო. ეს სამართლებრივი დაცვის საშუალება, მთავრობის თქმით, ჯერ კიდევ ხელმისაწვდომი იყო მომჩივნების მიერ გამოსაყენებლად.

100. ორმა მომჩივანმა განაცხადა, რომ მთავრობის მიერ მითითებული სხვადასხვა ცალკეულ საქმეში გამოყენებული სამართლებრივი გასაჩივრების საშუალება იყო პრაქტიკაში არაეფექტიანი და ციხეში ჯანდაცვასთან დაკავშირებული საჩივრების კონტექსტში შეუსაბამო. მომჩივნების თქმით, მთავრობამ ვერ მოახერხა იმის დემონსტრირება, რომ სამაგალითო გადაწყვეტილებები ოდესმე აღსრულებულა. გარდა ამისა, სისხლის სამართლის კოდექსი, როგორც ის იყო ფორმულირებული შესაბამის დროს, არ ითვალისწინებდა მკაფიო სახელმძღვანელო პრინციპებს საჩივრების პროცედურასთან დაკავშირებით. ამის მიუხედავად, მომჩივნებმა რამდენჯერმე პრეტენზია გამოთქვეს შესაბამის ციხის ადმინისტრაციებთან, თუმცა, უშედეგოდ.

2. სასამართლოს შეფასება

(ა) სამედიცინო მომსახურება ციხეში

101. შესაბამისი ზოგადი პრინციპები შიდასამართლებრივი გასაჩივრების საშუალებების ამოწურვის წესთან დაკავშირებით მოცემულია საქმეში Vučković and Others v. Serbia ((პირველადი უარი) [GC], NN 17153/11 და 29 სხვები, §§ 69-77, 2014 წლის 25 მარტი), სხვა წყაროებს შორის.

102. სასამართლო უბრუნდება წინამდებარე საქმის გარემოებებს და ეთანხმება მომჩივნებს იმაში, რომ მთავრობამ ვერ მოახდინა იმის დემონსტრირება, რომ მის მიერ მითითებული სამაგალითო გადაწყვეტილებები ოდესმე აღსრულებულა. გარდა ამისა, სასამართლომ უკვე შეაფასა მთავრობის მიერ მითითებული შიდასამართლებრივი გასაჩივრების საშუალებების ეფექტიანობა (იხილეთ Goginashvili v. Georgia, N 47729/08, §§ 51-61, 2011 წლის 4 ოქტომბერი). ამასთან დაკავშირებით, პირველი და მესამე მომჩივნის საჩივრის ძირითადი ნაწილი ეხება 2010 წლის 1 ოქტომბრამდე ანუ იმ თარიღამდე პერიოდს, როცა სისხლის სამართლის კოდექსი ძალაში შევიდა და რომლითაც დადგინდა გასაჩივრების მკაფიო პროცედურა (იქვე, §§ 58 და 60). იმის გათვალისწინებით, რომ მომჩივნებმა ციხის ადმინისტრაციის ყურადღება მიაპყრეს თავიანთი ჯანმრთელობის საკითხებსა და საჭიროებებს და მათთვის ხელმისაწვდომი მომსახურებით მათი უკმაყოფილებას (იხ. პარაგრაფები 64-65, 67, 69-70, და 72-77  ზემოთ), ციხის სამსახურმა კარგად იცოდა, რომ პირველი და მესამე მომჩივნის სამედიცინო მდგომარეობა საჭიროებდა მკურნალობას და მისთვის ცნობილი იყო მათი პრეტენზიები ამასთან დაკავშირებით (იხილეთ Melnik v. Ukraine, N 72286/01, § 70, 2006 წლის 28 მარტი; Sławomir Musiał v. Poland, N28300/06, § 74, 2009 წლის 20 იანვარი; და Hummatov v. Azerbaijan, NN 9852/03 და 13413/04, § 92, 2007 წლის 29 ნოემბერი).

103. შესაბამისად, პირველი და მესამე მომჩივნის საჩივარი ციხეში სამედიცინო მომსახურების სავარაუდო შეუსაბამობასთან დაკავშირებით მიუღებელი არ არის კონვენციის 35-ე მუხლის 1-ლი და მე-4 პუნქტებით გასაჩივრების შიდასამართლებრივი საშუალებების ამოუწურაობის გამო. ის არც აშკარად დაუსაბუთებელი არ არის კონვენციის 35-ე მუხლის მე-3(a) მუხლის მნიშვნელობით ან მიუღებელი რაიმე სხვა საფუძვლებით. შესაბამისად, ის უნდა გამოცხადდეს მისაღებად.

(b) პატიმრობის პირობები

104. სასამართლო უკვე მიიჩნევს, რომ მას გააჩნია მისი საკუთარი შუამდგომლობის ექვსთვიანი წესის გამოყენების იურისდიქცია, თუნდაც მთავრობამ უარი არ თქვას (იხილეთ Assanidze v. Georgia [GC], N 71503/01, § 160, ECHR 2004‑II; Sabri Güneş v. Turkey [GC], N 27396/06, § 29, 2012 წლის 29 ივნისი; და Fábián v. Hungary [GC], N 78117/13, § 90, 2017 წლის 5 სექტემბერი). შესაბამისად, ის შეაფასებს პირველი და მესამე მომჩივნის მიერ ამ წესის შესრულებას სასჯელაღსრულების სხვადასხვა დაწესებულებებში პატიმრობის პირობებთან დაკავშირებულ მათ საჩივრებთან მიმართებით.

(I) წინასწარი მოთავსების იზოლატორი

105. სასამართლო აღნიშნავს, რომ პირველი და მესამე მომჩივნის საჩივრები წინასწარი მოთავსების იზოლატორში მათი პატიმრობის პირობებთან დაკავშირებით, რომელიც მიეკუთვნება სახელმწიფო უსაფრთხოების სამსახურს, წარდგენილ იქნა ექვსთვიანი ვადის მიღმა. კერძოდ, ორი მომჩივანი აღნიშნულ დაწესებულებაში მოათავსეს მათი დაკავებისას 2004 წლის 20 ივლისს და თბილისის N5 საპატიმრო დაწესებულებაში გადაიყვანეს 2004 წლის 23 ივლისს (იხილეთ პარაგრაფები 57 და 59 ზემოთ). ამის საპირისპიროდ, საჩივარი სასამართლოში შეიტანეს 2006 წლის 3 აპრილს. შესაბამისად, პირველი და მესამე მომჩივნის მიერ მე-3 მუხლის საფუძველზე წარდგენილი საჩივრების ეს ნაწილი უარყოფილი უნდა იქნეს კონვენციის 35-ე მუხლის 1-ლი და მე-4 პუნქტების შესაბამისად.

(ii) თბილისის N 5 სასჯელაღსრულების დაწესებულება

106. რაც შეეხება პირველი და მესამე მომჩივნის განთავსებას თბილისის N5 სასჯელაღსრულების დაწესებულებაში 2004 წლის 23 ივლისისა და 2006 წლის 7 დეკემბერს შორის პერიოდში, სასამართლო განიხილავს, შეიძლება თუ არა მათი დაკავება ამ დაწესებულებაში ჩაითვალოს უწყვეტად (იხილეთAnanyev and Others v. Russia, NN 42525/07 და 60800/08, §§ 71-78, 2012 წლის 10 იანვარი) ციხის საავადმყოფოში და ამავე ციხის თერაპიულ განყოფილებაში მათი დროებითი გაჩერების გათვალისწინებით (იხილეთ პარაგრაფები 60-61 ზემოთ).

107. სასამართლო აღნიშნავს, რომ პირველი და მესამე მომჩივანი თავდაპირველად მოათავსეს N88 საკანში, რომელიც სავარაუდოდ ძალიან გადატვირთული იყო და რომელშიც ჰიგიენასთან დაკავშირებული ბევრი პრობლემა იყო (იხილეთ პარაგრაფი 59 ზემოთ). თუმცა, 2004 წლის აგვისტოში ისინი ციხის საავადმყოფოში გადაიყვანეს. პირველმა მომჩივანმა იქ ორ თვესა და ერთ კვირაზე ოდნავ მეტი გაატარა, ხოლო მესამე პატიმარი ციხის საავადმყოფოში ერთ თვეზე ოდნავ მეტხანს დარჩა (იხილეთ პუნქტები 60-61 ზემოთ). როცა ორივე მომჩივანი მოგვიანებით თბილისის ციხეში დაბრუნდა, პირველი მომჩივანი მოათავსეს ციხის ჩვეულებრივ საკანში N130 მხოლოდ სამი დღით, მისი იმავე ციხის თერაპიულ განყოფილებაში გადაყვანამდე 2004 წლის 19 ოქტომბერს, და მესამე მომჩივანი დაუყოვნებლივ მოათავსეს თერაპიულ განყოფილებაში 2004 წლის 18 სექტემბერს (იხილეთ პარაგრაფი 61 ზემოთ). ორი მომჩივანი ციხის ჩვეულებრივ N130 საკანში მხოლოდ 2005 წლის ოქტომბერში, მათი თერაპიულ განყოფილებაში მოთავსებიდან დაახლოებით ერთი წლის შემდეგ გადაიყვანეს (იხილეთ პარაგრაფები 61-63 ზემოთ). იმ ფაქტის გათვალისწინებით, რომ მომჩივნების მიერ შედგენილი ციხის სავარაუდოდ არასათანადო პირობების დეტალური ანგარიში მხოლოდ ეხება N99 და N130 ჩვეულებრივ საკნებს და ციხის ჩვეულებრივი საკნისა და თერაპიული განყოფილების პატიმრობის რეჟიმებს შორის განსხვავების გათვალისწინებით, სასამართლო მიიჩნევს, რომ მომჩივნების ხანგრძლივმა ყოფნამ თერაპიულ განყოფილებაში, ექვსთვიანი ვადის გამოთვლის მიზნებისთვის, დაასრულა „განგრძობადი გარემოება“ 2004 წლის ივლის-აგვისტოსა და ოქტომბერში ჩვეულებრივ ციხის საკნებში მათი დაკავების პირობებთან დაკავშირებით (იხილეთ Ananyev and Others, მითითებულია ზემოთ, § 77, in fine).

108. შესაბამისად, რადგან საჩივარი სასამართლოში შეტანილ იქნა 2006 წლის 3 აპრილს, პირველი და მესამე მომჩივნების საჩივრები 2004 წლის ივლის-აგვისტოსა და ოქტომბერში ციხის ჩვეულებრივ საკანში ციხის პირობებთან დაკავშირებით წარდგენილ იქნა შესაბამისი პატიმრობის პერიოდების დასრულებიდან ექვს თვეზე მეტი ხნის შემდეგ, და ეს საჩივრები უნდა იქნეს უარყოფილი კონვენციის 35-ე მუხლის 1-ლი და მე-4 პუნქტების შესაბამისად.

109. რაც შეეხება მომჩივნებს საჩივრებს 2005 წლის ოქტომბერსა და ნოემბერში N130 საკანში მათი ყოფნის დროს პატიმრობის პირობებთან დაკავშირებით, ეს საჩივრები წარდგენილ იქნა ექვსი თვის ვადაში. ეს უკანასკნელი საჩივრები არ არის აშკარად დაუსაბუთებელი კონვენციის 35-ე მუხლის მე-3(ა) პუნქტის მნიშვნელობით ან მიუღებელი რაიმე სხვა საფუძვლებით. ამიტომ, ისინი უნდა გამოცხადდნენ მისაღებად.

(iii) რუსთავის N2 სასჯელაღსრულების დაწესებულება

110. წინამდებარე საჩივრის სასამართლოში წარდგენის ზემოაღნიშნული თარიღისა და პირველი და მესამე მომჩივნის რუსთავის N2 სასჯელაღსრულების დაწესებულებაში 2006 წლის 7 დეკემბერს მოთავსების გათვალისწინებით, მათი საჩივრები ამ საპატიმრო დაწესებულებასთან დაკავშირებით ასევე წარდგენილ იქნა ექვსთვიან ვადაში.

111. თუმცა, სასამართლო აღნიშნავს, რომ ორი მომჩივნის საჩივრების მთავარი ნაწილი რუსთავის N2 სასჯელაღსრულების დაწესებულებაში პატიმრობის პირობებთან დაკავშრებით ეხებოდა ამ დაწესებულებაში არსებულ, სავარაუდოდ ცუდ კვებას, ორი მომჩივნის ჯანმრთელობის მდგომარეობის გათვალისწინებით (იხილეთ პარაგრაფი 68 ზემოთ და პარაგრაფები 114‑115 ქვემოთ). მათი საჩივრების ეს ნაწილი, შესაბამისად, განხილული იქნება სასჯელაღსრულების დაწესებულებაში ჩატარებული სამედიცინო მკურნალობის შესაბამისობასთან დაკავშირებით მათი საჩივრების ფარგლებში (იხილეთ პარაგრაფები 125და 129 ქვემოთ).

112. რაც შეეხება რუსთავის N2 სასჯელაღსრულების დაწესებულებაში პატიმრობის პირობებს, მომჩივნებმა აღიარეს მნიშვნელოვანი გაუმჯობესება თბილისის N5 სასჯელაღსრულების დაწესებულებაში არსებულ პირობებთან შედარებით (იხილეთ პარაგრაფი 68 ზემოთ). სასამართლო აღნიშნავს ორი მომჩივნის მიერ ამ მდგომარეობის აღწერას (იხილეთ პარაგრაფი 68 ზემოთ) და მათი მხრიდან დეტალური და დასაბუთებული საჩივრის არარსებობას (იხილეთ პარაგრაფი 118 ქვემოთ), და მიიჩნევს, რომ ამასთან დაკავშირებით, კონვენციის მე-3 მუხლის შესაბამისად არ არსებობს რაიმე სადავო საკითხი. შესაბამისად, საჩივრის ეს ნაწილი აშკარად დაუსაბუთებელია და ის უნდა იქნეს უარყოფილი კონვენციის 35-ე მუხლის მე-3(a) და მე-4 პუნქტების შესაბამისად.

(c) დასკვნა საჩივრების მისაღებობასთან დაკავშირებით, რომელიც ეხება პატიმრობის პირობებს

113. ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, სასამართლო მისაღებად აცხადებს პირველი და მესამე მომჩივნის საჩივრებს მათი პატიმრობის პირობებთან დაკავშირებით, 2005 წლის ოქტომბერსა და ნოემბერში თბილისის N5 სასჯელაღსრულების დაწესებულების N130 საკანში ყოფნის დროს.

ბ. საქმის არსებითი მხარე

1. მხარეთა არგუმენტები

(a) სამედიცინო მომსახურება ციხეში

(i) პირველი და მესამე მომჩივანი

114. რაც შეეხება სასჯელაღსრულების დაწესებულებაში სამედიცინო მკურნალობას, პირველმა მომჩივანმა განაცხადა, რომ განსაკუთრებით 2004 და 2007 წლებს შორის პერიოდში, მას არ უწევდნენ სათანადო ყურადღებას მის დიაბეტთან დაკავშირებით, რომლის დიაგნოზიც მას დაპატიმრების წინ დაუსვეს – ასევე მისი ჯანმრთელობის რამდენიმე სხვა საკითხთან დაკავშირებით. ინსულინის ყოველდღიური ინექციების ჩვეულებისამებრ გაკეთება ხდებოდა 30-დან 60 წუთამდე შეფერხებით. პირველი მომჩივნის თქმით, ამ ინექციებს, ასევე, მისი ჯანმრთელობის სხვადასხვა მდგომარეობისთვის საჭირო სხვა მედიკამენტებს და გამოკვლევებს მისთვის უზრუნველყოფდა მისი ოჯახი და არა სახელმწიფო. სასამართლოს მიერ დროებითი ღონისძიების გამოყენებაზე მითითებამდე, პირველი მომჩივანი ექიმმა მხოლოდ რამდენჯერმე გასინჯა. პირველმა მომჩივანმა ასევე აღნიშნა, რომ ის არ იღებდა მისი ჯანმრთელობის მდგომარეობისთვის საჭირო, სპეციალისტი ექიმის მიერ დანიშნულ სპეციალურ საკვებ რაციონს.

115. მესამე მომჩივანმა განაცხადა, რომ მისი ჯანმრთელობის მდგომარეობა გაუარესდა ციხეში გატარებულ პერიოდში და რომ მთავრობამ ის ვერ უზრუნველყო აუცილებელი მკურნალობით და სპეციალური საკვები რაციონით, როგორც ეს პირდაპირ აღიარა ციხის ადმინისტრაციამ. მან ასევე აღნიშნა, რომ მან უარი თქვა ოპერაციაზე, რომელიც მას მთავრობამ შესთავაზა, სასამართლოს მიერ დროებითი ღონისძიებების მითითების შემდეგ, რადგან მთავრობამ ის ვერ უზრუნველყო ნაკლებად მტკივნეული, მაგრამ უფრო ძვირი პროცედურით, რომელიც მან საბოლოოდ საკუთარი ხარჯებით გაიარა. ნებისმიერ შემთხვევაში, ეს პროცედურა, მესამე მომჩივნის თქმით, დაგვიანდა.

(ii) მთავრობა

116. მთავრობა ამტკიცებდა, რომ ორი მომჩივანი ყოველთვის უზრუნველყოფილი იყო სათანადო სამედიცინო მომსახურებით. კერძოდ, პირველ მომჩივანთან მიმართებით, ინსულინის ინექციები, რომლებიც ციხეში პირველი მომჩივნის ოჯახს მოჰქონდა, მას უკეთდებოდა მთავრობის დიაბეტის საწინააღმდეგო პროგრამის ფარგლებში. გარდა ამისა, შესაბამისი ექიმების მიერ გამოწერილ ყველა აუცილებელ მედიკამენტს მომჩივანს სახელმწიფო აწვდიდა. პირველი მომჩივნის ოჯახის წევრებმა შეძლეს მედიკამენტების დამატება, როცა და როგორც მათ აირჩიეს. მედიკამენტის ხელმისაწვდომობასთან დაკავშირებით მათი პრეტენზიის გასამყარებლად წარდგენილმა ქვითრებმა ვერ გამოვლინა, მედიკამენტი ვინ შეიძინა ან ვისთვის. რაც შეეხება პირველი მომჩივნის სპეციალურ საკვებ რაციონს, ის უზრუნველყოფილ იქნა 2007 წლის 11 სექტემბერს ექსპერტთა კოლეგიის რეკომენდაციის შედეგად და შესაბამისად მიეცა, თუმცა, პირველი მომჩივნის მიერ მაღაზიაში პროდუქტების შეძენის ისტორია იმაზე მიუთითებდა, რომ მთავრობის თქმით, ის ამ საკვებ რაციონს 2011 წლის სექტემბერსა და ოქტომბერში არ იცავდა. რაც შეეხება მესამე მომჩივანს, მისი ჯანმრთელობის მდგომარეობა სათანადოდ კონტროლდებოდა და მკურნალობა უტარდებოდა ექიმების რეკომენდაციების შესაბამისად.

117. თავისი არგუმენტის გასამყარებლად, და იმდენად, რამდენადაც საქმე ეხებოდა ორი მომჩივნის თბილისის N5 სასჯელაღსრულების დაწესებულებაში ყოფნას, მთავრობამ მიუთითა მომჩივნების ავადმყოფობის ისტორიაზე ამ დაწესებულების თერაპიულ განყოფილებაში მათი ყოფნის დროსთან დაკავშირებით. რაც შეეხება მომჩივნების მოთავსებას რუსთავის N2 სასჯელაღსრულების დაწესებულებაში, მთავრობა დაეყრდნო ამ დაწესებულების მორიგე ექიმის მიერ გაცემულ სამედიცინო ცნებასა და მოცემულ საპატიმრო დაწესებულებაში პირველი მომჩივნის ყოფნის განმავლობაში ამ მომჩივანთან დაკავშირებით შედგენილ ოთხ სამედიცინო ცნობას. რაც შეეხება მესამე მომჩივნის მიერ მითითებულ ქირურგიულ ოპერაციას, მთავრობამ განაცხადა, რომ მესამე მომჩივნის არჩევანი იყო ძვირადღირებული პროცედურის ჩატარება სახელმწიფოს ხარჯებით მთავრობის მიერ შეთავაზებული სტანდარტული ქირურგიული ოპერაციის ნაცვლად.

(b) პატიმრობის პირობები

118. პირველმა და მესამე მომჩივნებმა განაცხადეს, რომ პატიმრობის პირობები და განსაკუთრებით, ძლიერი გადატვირთულობა თბილისის N5 სასჯლეაღსრულების დაწესებულების N130 საკანში მთლიანად არასათანადო იყო.

119. მთავრობამ განაცხადა, რომ ყველა შესაბამის პენიტენციურ დაწესებულებაში პატიმრობის პირობები დამაკმაყოფილებელი იყო და მას დეტალურად არ უსაუბრია თბილისის N5 სასჯელაღსრულების დაწესებულებაში არსებულ პირობებზე.

2. სასამართლოს შეფასება

(a) სამედიცინო მომსახურება ციხეში

120. შესაბამისი ზოგადი პრინციპები სასჯელაღსრულების დაწესებულებებში სამედიცინო მომსახურების ადეკვატურობის შესახებ სასამართლომ შეაჯამა შემდეგი საქმეებში: Blokhin v. Russia ([GC], N47152/06, §§ 135-40, ECHR 2016, დამატებითი მითითებებით), Goginashvili (მითითებულია ზემოთ, §§ 69-70), Jeladze v. Georgia (N1871/08, §§ 41-42, 2012 წლის 18 დეკემბერი) და Irakli Mindadze v. Georgia (N17012/09, §§ 39-40, 2012 წლის 11 დეკემბერი).

(i) პირველი მომჩივანი

121. სასამართლო უბრუნდება წინამდებარე საქმის გარემოებებს და აღნიშნავს, რომ პირველი მომჩივნის საჩივარი ციხეში მიღებულ სამედიცინო მომსახურებასთან დაკავშირებით ეხება სამედიცინო მომსახურების არასათანადოობას მის დიაბეტთან და მასთან დაკავშირებულ ჯანმრთელობის პრობლემებთან დაკავშირებით, ინსულინის ინექციების გაკეთების სავარაუდო შეფერხებას, ციხის ადმინისტრაციის მიერ მისთვის აუცილებელი სპეციალური საკვები რაციონით ვერ უზრუნველყოფასა და მისი ოჯახის მიერ მედიკამენტებითა და სამედიცინო მომსახურებით მის უზრუნველყოფას.

122. სასამართლო მხედველობაში იღებს მთავრობის განცხადებას იმასთან დაკავშირებით, რომ ინსულინის ინექციებს, თუმცა ისინი ციხეში პირველი მომჩივანის ოჯახს მიჰქონდა, ანტიდიაბეტური პროგრამის ფარგლებში უზრუნველყოფდა სახელმწიფო. პირველ მომჩივანს სადავოდ არ გაუხდია ამ პროგრამაში მონაწილეობა. ის არც იმას ამტკიცებდა, რომ მის ოჯახს ინსულინის ინექციები ამ პროგრამის მეშვეობით არ მოუპოვებია. რაც შეეხება იმის მტკიცებას, რომ მეორე მომჩივანს პირველი მომჩივანი უნდა უზრუნველყო მედიკამენტებით, მოთხოვნის გასამყარებლად წარდგენილი ქვითრები არ მიუთითებენ ამ მედიკამენტის მყიდველს ან მიმღებს (იხილეთ პარაგრაფი 83 ზემოთ). შესაბამისად, სასამართლო ზუსტად ვერ იმსჯელებს მათი წარმოშობის ადგილზე ან შესაბამისობაზე პირველი მომჩივნის საჩივართან.

123. რაც შეეხება პირველი მომჩივნის ჯანმრთელობის საკითხებთან დაკავშირებით სამედიცინო ზედამხედველობისა და სამედიცინო მომსახურების სათანადობას, სასამართლო აღნიშნავს, რომ მისი დიაბეტის დიაგნოზი და ჯანმრთელობის სხვა პრობლემები შესაბამისი ორგანოებისთვის მისი თავდაპირველი დაკავების დროიდან იყო ცნობილი (იხილეთ პარაგრაფი 58 ზემოთ). თუმცა, პირველი მომჩივნის თბილისის N5 სასჯელაღსრულების დაწესებულების თერაპიულ განყოფილებაში მკურნალობასთან დაკავშირებული ავადმყოფობის ისტორია აჩვენებს, რომ მის მდგომარეობას ამ დაწესებულების მორიგე ექიმი მუდმივად ზედამხედველობდა და რომ მან ასევე რამდენჯერმე კონსულტაცია გაიარა ენდოკრინოლოგთან და კარდიოლოგთან (იხილეთ პარაგრაფი 64 ზემოთ), სასამართლო ვერ უგულებელყოფს კერძო სამედიცინო ექსპერტის დასკვნას, რომელმაც 2005 წლის დეკემბერში პაციენტი გასინჯა, იმასთან დაკავშირებით, რომ პირველი მომჩივნის ჯანმრთელობის მდგომარეობა გაუარესდა „სავარაუდოდ [მისი] დიაბეტის არერეგულარული მკურნალობის გამო“ (იხილეთ პარაგრაფი 65 ზემოთ). დამატებით, ვერ დადგინდა სამედიცინო ჩანაწერები პირველი მომჩივნის მიერ თბილისის N5 სასჯელაღსრულების დაწესებულების ჩვეულებრივ ციხის საკნებში გატარებულ დროსთან დაკავშირებით (იხილეთ პარაგრაფები 59-63 ზემოთ).

124. გარდა ამისა, და ნებისმიერ შემთხვევაში, როგორც ჩანს, რუსთავის N2 სასჯელაღსრულების დაწესებულებაში განთავსების დროს, არ შედგა პირველი მომჩივნის ავადმყოფობის ისტორია, 2006 წლის 7 დეკემბერსა და 2007 წლის 22 აგვისტოს სასამართლოს რეგლამენტის 39-ე წესით დროებითი ღონისძიებების შესახებ სასამართლოს მიერ მითითების შემდეგ ამავე დაწესებულების თერაპიულ განყოფილებაში მისი გადაყვანის შორის პერიოდში. მორიგე ექიმის საერთო ცნობა და პირველი მომჩივნის ოთხი სამედიცინო შეფასების ჩანაწერები, რომლებიც, როგორც ჩანს, გაკეთდა მისი ჰიპოგლიკემიური ეპიზოდების საპასუხოდ (იხილეთ პარაგრაფები 70და 81 ზემოთ), ვერ იქნება მიღებული მთავრობის იმ არგუმენტის მტკიცებულებად, რომელიც ეხება პირველი მომჩივნისთვის ჩატარებული სამედიცინო ღონისძიების თანმიმდევრულობასა და სათანადობას. ამის საპირისპიროდ, სამედიცინო ცნობებში მითითებულია, რომ პირველ მომჩივანს ჰქონდა კრიზისები, რომლებზეც რეაგირება მხოლოდ სიმპტომატურად მოხდა და მათში არაა გასაჯაროებული ის, თუ როგორ და საერთოდ თუ ხდებოდა ზოგადი მდგომარეობის მართვა. არც ის ჩანს, რუსთავის N2 სასჯელაღსრულების დაწესებულებაში ყოფნის დროს, მომჩივანს რეგულარულად სინჯავდა თუ არა ენდოკრინოლოგი, როგორი რეკომენდაციაც ადრე იყო გაცემული (იხილეთ პარაგრაფი 65 ზემოთ), გარდა ერთი შემთხვევისა (იხილეთ პარაგრაფი 74 ზემოთ). ამის გარდა, არ არსებობს ჩანაწერი რუსთავის სასჯელაღსრულების დაწესებულებაში პირველი მომჩივნისთვის მიცემულ ინსულინის ინექციებთან დაკავშირებით. ამრიგად, სასამართლო მიიჩნევს, რომ მთავრობამ ვერ მოახერხა თავისი მტკიცების ტვირთისგან განთავისუფლება სასჯელაღსრულების დაწესებულებაში პირველი მომჩივნის სათანადო სამედიცინო ზედამხედველობის არსებობასთან და მკურნალობასთან დაკავშირებით (იხილეთ Irakli Mindadze, მითითებულია ზემოთ, § 47, დამატებითი მითითებებით).

125. სიტუაცია გამწვავდა რუსთავის N2 სასჯელაღსრულების დაწესებულების შეუძლებლობით, როგორც ეს შესაბამისმა ორგანოებმა აღიარეს, პირველი მომჩივანი უზრუნველყოთ აუცილებელი დიაბეტური საკვები რაციონით (იხილეთ პარაგრაფი 75 ზემოთ), რომელიც მას 2005 წლის ნოემბერში დაენიშნა (იხილეთ პარაგრაფი 64 ზემოთ). პირველი მომჩივნის სპეციალური საკვები რაციონით უზრუნველყოფის საჭიროება ასევე მოინიშნა, როგორც მნიშვნელოვანი საკითხი რუსთავის N2 სასჯელაღსრულების დაწესებულების მორიგე ექიმის მიერ 2007 წლის 20 იანვარს (იხილეთ პარაგრაფი 70 ზემოთ). თუმცა, როგორც ჩანს, ორგანოებმა პირველი მომჩივნის ოჯახს მისცეს უფლება, იგი უზრუნველეყო შესაბამისი პროდუქტებით 2007 წლის მარტში (იხილეთ პარაგრაფი 77 ზემოთ), მისი 2007 წლის აგვისტოს საჩივარში მითითებულია, რომ შეიძლება პროდუქტების შეტანის უფლება ყოველთვის არ გაცემულიყო (იქვე). შესაბამისად, არ არსებობს იმის მინიშნება, რომ პირველი მომჩივნის გარემო პატიმრობისას ადაპტირებული იყო მის ჯანმრთელობის მდგომარეობაზე (იხილეთ Yunusova and Yunusov v. Azerbaijan, N 59620/14, § 147, 2016 წლის 2 ივნისი). ეს დასკვნა ვერ კომპენსირდება პირველი მომჩივნის მიერ ოთხი წლის შემდეგ, 2011 წელს დიაბეტური საკვები რაციონის ვითომდა უგულებელყოფით (იხილეთ პარაგრაფები 85და 116 ზემოთ).

126. ზემოაღნიშნული მოსაზრებები საკმარისია სასამართლოსთვის იმ დასკვნის გასაკეთებლად, რომ დაირღვა მე-3 მუხლი იმდენად, რამდენადაც საქმე ეხება პირველი მომჩივნისთვის ჩატარებულ სამედიცინო ღონისძიებას სასჯელაღსრულების დაწესებულებაში.

(ii) მესამე მომჩივანი

127. მესამე მომჩივანმა ასევე პრეტენზია გამოთქვა მისი ჯანმრთელობის პრობლემებთან დაკავშირებით სამედიცინო მომსახურების არასათანადობაზე, და ციხის ადმინისტრაციის მიერ მისთვის სპეციალური საკვები რაციონით ვერ უზრუნველყოფაზე. ამ ფონზე, სასამართლო აღნიშნავს, რომ მისი ჰიპოფიზის სიმსივნისა (ტვინის კეთილთვისებიან სიმსივნის) და სისუსტის, უძილობისა და მუდმივი თავის ტკივილების დიაგნოზი ციხის ადმინისტრაციისთვის ცნობილი გახდა მისი დაპატიმრებიდან მალევე (იხილეთ პარაგრაფი 67 ზემოთ). თუმცა, თბილისის N5 სასჯელაღსრულების დაწესებულების თერაპიულ განყოფილებაში მესამე მომჩივნის მკურნალობასთან დაკავშირებული ავადმყოფობის ისტორია აჩვენებს, რომ მის მდგომარეობას ამ დაწესებულების ექიმები მუდმივ მეთვალყურეობას უწევდნენ, ციხის ჩვეულებრივ საკნებში მისი ყოფნის დროს ამგვარი სამედიცინო ისტორია არ შეუდგენიათ (იხილეთ პარაგრაფები 59-63 ზემოთ). გარდა აღნიშნულისა, სამედიცინო ექსპერტმა გასცა მესამე მომჩივნის კონსერვატიული თერაპიით მკურნალობის რეკომენდაცია ენდოკრინოლოგის, ნევროპათოლოგისა და ოფთალმოლოგის ზედამხედველობით, ასევე, პერიოდულად ტვინის მაგნიტო-რეზონანსული ტომოგრაფიები (იხილეთ პარაგრაფი 67  ზემოთ), თუმცა, თვალსაჩინო არ იყო, რა მოცულობით უტარდებოდა მას ეს მკურნალობა აღნიშნულ დაწესებულებაში, ან რა იყო მისი მკურნალობის საერთო სტრატეგია, ასეთის არსებობის შემთხვევაში.

128. სასამართლო აღნიშნავს, რომ 2007 წლის 1 სექტემბერს ციხის საავამდყოფოში მისი მოთავსების შემდეგ, მესამე მომჩივანს ჩაუტარდა სხვადასხვა გამოკვლევა და მკურნალობა და შეთავაზებულ იქნა ქირურგიული ოპერაცია (იხილეთ პარაგრაფები 80, 82, და 84 ზემოთ), თუნდაც თუ მესამე მომჩივანი აირჩევდა უფრო ძვირადღირებულ ქირურგიულ პროცედურას თავისი საკუთარი ხარჯით (იხილეთ პარაგრაფი 82 ზემოთ). თუმცა, და აღნიშნულისგან განსხვავებით, არანაირი ავადმყოფობის ისტორია არ შედგენილა მესამე მომჩივანთან დაკავშირებით რუსთავის N2 სასჯელაღსრულების დაწესებულებაში მისი ყოფნის დროს 2006 წლის 7 დეკემბერსა და ციხის საავადმყოფოში მის 2007 წლის 1 სექტემბრამდე გადაყვანის შორის პერიოდში, სასამართლოს მიერ დროებითი ღონისძიებების მითითების საფუძველზე, 2007 წლის 22 აგვისტოს, სასამართლოს რეგლამენტის 39-ე წესის შესაბამისად. 2007 წლის 8 თებერვალს კერძო კლინიკაში ჩატარებული სამედიცინო გამოკვლევის ჩანაწერიდან ირკვევა, რომ მესამე მომჩივანს ჰქონდა ჯანმრთელობის სხვადასხვა პრობლემა (იხილეთ პარაგრაფი 71 ზემოთ). თუმცა, მთავრობას არ წარუდგენია არანაირი სამედიცინო დოკუმენტაცია თავისი იმ არგუმენტის გასამყარებლად, რომ მესამე მომჩივანი უზრუნველყოფილი იყო სათანადო სამედიცინო ზედამხედველობითა და მკურნალობით ან მის თავდაპირველ დიაგნოზთან და შესაბამის რეკომენდაციებთან დაკავშირებით (იხილეთ პარაგრაფი 67  ზემოთ), ან 2007 წლის 8 თებერვალს გაკეთებულ დიაგნოზთან დაკავშირებით (იხილეთ პარაგრაფი 71 ზემოთ). ამიტომ, სასამართლო მიიჩნევს, რომ მთავრობა ვერ გათავისუფლდა თავისი მტკიცების ტვირთისგან, რომელიც ეხებოდა მესამე მომჩივნის სათანადო სამედიცინო ზედამხედველობისა და მკურნალობის ხელმისაწვდომობას სასჯელაღსრულების დაწესებულებაში 2007 წლის 1 სექტემბერს (იხილეთ Irakli Mindadze, მითითებულია ზემოთ, § 47, დამატებითი მითითებებით).

129. სასამართლო დამატებით ითვალისწინებს რუსთავის N2 სასჯელაღსრულების დაწესებულების შესაბამისი ადმინისტრაციის მკაფიო აღიარებას იმასთან დაკავშირებით, რომ მან ვერ უზრუნველყო მესამე მომჩივანი მისი ჯანმრთელობის მდგომარეობისთვის აუცილებელი საკვები რაციონით (იხილეთ პარაგრაფი 75 ზემოთ). თუმცა, დოკუმენტები არ შეიცავს იმის შესახებ მითითებას, მესამე მომჩივანს დაუნიშნეს თუ არა, ან როდის, სპეციალური საკვები რაციონი, როგორც ჩანს, ადმინისტრაციამ კარგად იცოდა მისი ამ საკვები რაციონით უზრუნველყოფის საჭიროება. ამასთან დაკავშირებით, არ არსებობს იმის მინიშნება, რომ მესამე მომჩივნის გარემო პატიმრობისას ადაპტირებული იყო მის ჯანმრთელობის მდგომარეობაზე
(იხილეთ Yunusova and Yunusov, მითითებულია ზემოთ, § 147).

130. ზემოაღნიშნული მოსაზრებები საკმარისია სასამართლოსთვის იმ დასკვნის გასაკეთებლად, რომ დაირღვა მე-3 მუხლი, მესამე მომჩივნისთვის სასჯელაღსრულების დაწესებულებაში ჩატარებულ სამედიცინო ღონისძიებასთან დაკავშირებით.

(b) პატიმრობის პირობები

131. შესაბამისი ზოგადი პრინციპები მოცემულია საქმეში Muršić v. Croatia ([GC], N 7334/13, §§ 96-101 და 136-41, 2016 წლის 20 ოქტომბერი).

132. სასამართლო უბრუნდება წინამდებარე საქმის გარემოებებს, მან რამდენჯერმე დაადგინა, რომ შესაბამის დროს პატიმრობის პირობები, განსაკუთრებით, ციხის გადავსებულობა, თბილისის N5 სასჯელაღსრულების დაწესებულებაში არ იყო კონვენციის მე-3 მუხლის შესაბამისი (იხილეთ Aliev v. Georgia, N 522/04, §§ 79-84, 2009 წლის 13 იანვარი; Ramishvili and Kokhreidze, მითითებულია ზემოთ, §§ 91-93; და Ghavtadze, მითითებულია ზემოთ, § 93). გარდა აღნიშნულისა, პირველი და მესამე მომჩივნის მიერ ციხის გადავსებულობის და N130-ე საკანში მათი პატიმრობის პირობების რამდენიმე სხვა ასპექტის აღწერა შეესაბამება CPT-ს და „Human Rights Watch“-ის მიერ მოპოვებულ კვლევის შედეგებს ამ ციხესთან და იმავე პერიოდთან დაკავშირებით (იხილეთ პარაგრაფები 95-96 ზემოთ, და Ramishvili and Kokhreidze, მითითებულია ზემოთ, §§ 70-71). სასამართლო ასევე ითვალისწინებს იმ ფაქტს, რომ მთავრობამ არ წარადგინა რაიმე ინფორმაცია, რომელიც დაუპირისპირდებოდა ამ თვალსაზრისით პირველი და მესამე მომჩივნების დეტალურ ანგარიშს.

133. ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, სასამართლო ადგენს, რომ დაირღვა კონვენციის მე-3 მუხლი, 2005 წლის ოქტომბერში და დეკემბერში თბილისის N5 სასჯელაღსრულების დაწესებულების N130 საკანში პირველი და მესამე მომჩივნების დაკავების პირობებთან დაკავშირებით.

II. კონვენციის მე-6 მუხლის სავარაუდო დარღვევა

134. სამივე მომჩივანმა პრეტენზია გამოთქვა იმასთან დაკავშირებით, რომ მათ წინააღმდეგ სისხლის სამართლის პროცესი რამდენიმე თვალსაზრისით უსამართლო იყო, მათ უარი ეთქვათ უზენაეს სასამართლოზე ხელმისაწვდომობაზე და მათი უდანაშაულობის პრეზუმფციის უფლება დაირღვა იმ ფორმით, რომლითაც მედიაში მათი დაკავება გაშუქდა, და განცხადებებით, რომლებიც ამ კონტექსტში საგამოძიებო ორგანოებმა გააკეთეს. ისინი დაეყრდნენ კონვენციის მე-6 მუხლის პუნქტებს 1-ელ, მე-2 და მე-3(d). პირველმა მომჩივანმა, კონვენციის მე-6(3)(b‑c) მუხლის საფუძველზე, პრეტენზია გამოთქვა იმასთან დაკავშირებით, რომ მას არ მიეცა სათანადო საშუალებები საკუთარი თავის დასაცავად იმის გამო, რომ სააპელაციო სამართალწარმოების დროს ის მოათავსეს შემოზღუდულ ოთახში, და რომ ის სააპელაციო ეტაპზე სასამართლო დარბაზიდან გააძევეს. მოცემულ დებულებაში, იმ ნაწილში, რომელიც ეხება განსახილველ საკითხს, ნათქვამია შემდეგი:

„1. ყოველი ადამიანი... მისთვის წარდგენილი სისხლისსამართლებრივი ბრალდების საფუძვლიანობის გამორკვევისას, აღჭურვილია მისი საქმის სამართლიანი ... განხილვის უფლებით ... სასამართლოს მიერ.

2. ყოველი ბრალდებული უდანაშაულოდ მიიჩნევა, ვიდრე მისი ბრალეულობა არ დამტკიცდება კანონის შესაბამისად.

3. ყოველ ბრალდებულს აქვს, სულ მცირე, შემდეგი უფლებები:

...

(b) ჰქონდეს საკმარისი დრო და საშუალებანი საკუთარი დაცვის მოსამზადებლად;

(c) დაიცვას თავი პირადად ან მის მიერ არჩეული დამცველის მეშვეობით ან, თუ მას არ გააჩნია საკმარისი საშუალება იურიდიული მომსახურების ასანაზღაურებლად, უფასოდ ისარგებლოს ასეთი მომსახურებით ხაზინის ხარჯზე, როდესაც ამას მოითხოვს მართლმსაჯულების ინტერესები;

(d) თვითონ დაკითხოს ან დააკითხვინოს მისი ბრალდების მოწმეები, და, გამოაძახებინოს და დააკითხვინოს მისი დაცვის მოწმეები ბრალდების მოწმეების თანაბარ პირობებში...“

A. მისაღებობა

1. მხარეთა არგუმენტები

135. უდანაშაულობის პრეზუმფციის უფლებასთან დაკავშირებით, მთავრობამ განაცხადა, რომ გამომძიებლისა და ფინანსური მონიტორინგის სამსახურის ხელმძღვანელის განცხადებები რეალური იყო და ისინი მომჩივნებს არც კი უხსენებიათ. რაც შეეხება კერძო სატელევიზიო არხის მიერ გადაცემულ იმ დანარჩენ განცხადებებსა და ინფორმაციას, რომლებსაც მომჩივნები ასაჩივრებდნენ, ისინი არ უკავშირდებოდა სახელმწიფოს, და მომჩივნებმა ვერ დაიწყეს სამოქალაქო სამართალწარმოება სამოქალაქო კოდექსის მე-18 მუხლით, რომელიც ითვალისწინებდა, რომ „პირს უფლება აქვს, სასამართლოს მეშვეობით მოითხოვოს იმ ცნობების უარყოფა, რომელიც ლახავს მის პატივს, ღირსებას, პირადი ცხოვრების საიდუმლოებას, პირად ხელშეუხებლობას ან საქმიან რეპუტაციას“.

136. მომჩივნებმა განაცხადეს, რომ გამომძიებელმა ახსენა „10 მილიარდი ევრო“, რაც, უდავოდ, დაკავშირებული იყო მომჩივნებთან. გარდა ამისა, მას შემდეგ, რადგან მოცემულ საინფორმაციო გამოშვებაში გამოყენებულ იქნა „გამაბანკის“ ოფისებში ჩატარებული ჩხრეკისა და იქიდან ამოღების ამსახველი ვიდეომასალა, ეს მასალა მისთვის სახელმწიფო უწყებას უნდა მიეწოდებინა. მათ დამატებით აღნიშნეს, რომ ჟურნალისტის განცხადება, რომელიც მათ უარყვეს, როგორც მათი უდანაშაულობის პრეზუმფციის დარღვევა, უნდა მიწერილიყო სახელმწიფოსთვის იმ ფაქტის გათვალისწინებით, რომ მომჩივნების თქმით, ფართოდ იყო ცნობილი, რომ ეს სატელევიზიო არხი წარმოადგენდა იმ დროს მმართველი პარტიის მხარდამჭერს. რაც შეეხება სამოქალაქო კოდექსის მე-18 მუხლით გათვალისწინებულ გასაჩივრების საშუალებას, მომჩივნებმა განაცხადეს, რომ ის იყო პრაქტიკული გამოყენების გარეშე, და ნებისმიერ შემთხვევაში, რადგან ის ეხებოდა პირის პატივსა და ღირსებას და არა უდანაშაულობის პრეზუმფციას, ზემოაღნიშნული გასაჩივრების საშუალება უნდა გამოყენებულიყო მხოლოდ გამართლების შემდეგ.

2. სასამართლოს შეფასება

137. სასამართლოს არ ესაჭიროება განიხილოს მთავრობის უარი მომჩივნების იმ საჩივართან დაკავშირებით, რომელიც ეხება მათ უფლებას უდანაშაულობის პრეზუმფციაზე, რადგან ეს საჩივარი ნებისმიერ სხვა შემთხვევაში მიუღებელია სხვა საფუძვლით.

138. კერძოდ, უდავოა, რომ მომჩივნებმა საკითხი არ დააყენეს შიდა სასამართლოების წინაშე – არც მათ მიმართ სისხლის სამართალწარმოების დროს და არც ცალკეული პროცესების დროს. ამგვარად, თუნდაც იმ ვარაუდით, რომ მათთვის ხელმისაწვდომი არ იყო რაიმე შესაბამისი ან შიდასამართლებრივი გასაჩივრების ქმედითი საშუალება, სასამართლო აღნიშნავს, რომ ეს საჩივარი მის წინაშე აღიძრა 2006 წლის 3 აპრილს, ხოლო ის მოვლენა, რომელსაც საჩივარი ეხება, მოხდა 2004 წლის ივლისის დასასრულს (იხილეთ პარაგრაფები 8-9 ზემოთ). შესაბამისად, ეს საჩივარი შეტანილ იქნა ვადის დარღვევით და ის უნდა იქნეს უარყოფილი კონვენციის 35-ე მუხლის 1-ლი და მე-4 პუნქტების შესაბამისად.

139. რაც შეეხება მომჩივნების დანარჩენ საჩივრებს კონვენციის მე-6 მუხლის შესაბამისად, სასამართლო მიიჩნევს, რომ ეს საჩივრები არ არის აშკარად დაუსაბუთებელი კონვენციის 35-ე მუხლის მე-3(a) პუნქტის შესაბამისად და არც მიუღებელია რაიმე სხვა საფუძვლით. ამიტომ, ისინი უნდა გამოცხადდნენ მისაღებად.

B. საქმის არსებითი მხარე

1. მხარეთა არგუმენტები

(a) მომჩივნები

140. მომჩივნებმა პრეტენზია გამოთქვეს იმასთან დაკავშირებით, რომ შიდა სასამართლოების მიერ ბანკის იმ ყოფილი ათი თანამშრომლის მოწმის სახით განცხადებების მტკიცებულებად მიღება, რომლებმაც ბრალდების მხარესთან საპროცესო შეთანხმება გააფორმეს, არასამართლიანი იყო. კერძოდ, მათ განაცხადეს, რომ საპროცესო შეთანხმების დადების პროცედურა განხორციელდა ადგილობრივი კანონმდებლობის დარღვევით, მას ჰქონდა პრეიუდიციალური ეფექტი, და როგორც ჩანს, ზოგიერთმა მოცემულმა პირმა არასწორად გაიგო, თუ რა იყო მათი დანაშაული, ან რას ნიშნავდა საპროცესო შეთანხმების დადების პროცედურა. მომჩივნებმა ასევე პრეტენზია გამოთქვეს იმასთან დაკავშირებით, რომ ზოგიერთი მოწმე სასამართლო პროცესს ესწრებოდა და სამართალწარმოების თვითმხილველი იყო და მოისმინა ერთმანეთის განცხადებები, უარყოფითად იმოქმედა მათზე და მომჩივნების კონვენციით გათვალისწინებულ უფლებებზე.

141. გარდა ამისა, მომჩივნებმა პრეტენზია გამოთქვეს ადგილობრივი სასამართლოების უარზე, დაუშვებლად გამოეცხადებინათ სავარაუდოდ არათანამიმდევრული მტკიცებულება, მაგალითად, დ.მ.-ს და მ.მ.-ს მიერ გაკეთებული განცხადებები, და დაეკითხათ მოწმეები მათი სახელით, მაგალითად, თავის მიერ არჩეული ფინანსური ექსპერტები. ამის გარდა, მართლმსაჯულების განხორციელებისათვის ხელის შეშლის საქმისწარმოების დაწყება იმ მოწმეების წინააღმდეგ, რომლებმაც სასამართლოში თავისი განცხადებები უკან წაიღეს, წარმოადგენდა მათზე არასათანადო ზეწოლას და იყო უსამართლო. მომჩივნებმა ასევე პრეტენზია გამოთქვეს იმასთან დაკავშირებით, რომ გარკვეული ფინანსური დოკუმენტები და მეორე მომჩივანს და დ.მ.-ს – მომჩივნების ყოფილ კოლეგას შორის საუბრის ვიდეოჩანაწერი, რომელმაც ჩვენება მისცა მეორე მომჩივნის წინააღმდეგ და თითქოს დაადასტურა ჩვენების იძულებით მიცემა – სასამართლოზე მტკიცებულად არ დაუშვეს. მომჩივნები ასევე, ზოგადად, არ დაეთანხმნენ ადგილობრივი სასამართლოების მიერ გაკეთებულ საქმის გარემოებების შეფასებას, საქმეში დაშვებულ მტკიცებულებას და მოქმედ სამართლებრივ დებულებებს.

142. მომჩივნებმა ასევე განაცხადეს, რომ მათ არ ჰქონდათ წვდომა იმ დოკუმენტზე, რომელიც მოპოვებულ იქნა ამერიკის შეერთებული შტატების ხაზინის დეპარტამენტიდან რომელიც იყო ერთ-ერთი ის ელემენტი, რომელსაც ეყრდნობოდა მათი მსჯავრდება.

143. პირველმა მომჩივანმა ასევე პრეტენზია განაცხადა იმასთან დაკავშირებით, რომ ის იჯდა შემოღობილ ოთახში სააპელაციო სასამართლოს სხდომათა დარბაზში, რომელიც არ წარმოადგენდა სათანადო გარემოს, რომელშიც მისი საქმე უნდა მომზადებულიყო და განხორციელებულიყო. იმ დოკში მაგიდის არარსებობის გათვალისწინებით, მან ვერ შეძლო დოკუმენტების დალაგება და საქმის მასალებზე მუშაობა ფინანსურ საქმეზე სააპელაციო წარმოების დროს საკუთარი თავის ეფექტიანად დასაცავად, რაც მოითხოვდა მის სპეციალიზებულ ცოდნას. ამის გარდა, ბოლოს მისმა გაძევებამ სასამართლოს სხდომათა დარბაზიდან მას წაართვა თავისი დასკვნითი სიტყვის პირადად წარმოთქმის შესაძლებლობა.

144. მომჩივნებმა დამატებით პრეტენზია გამოთქვეს უზენაესი სასამართლოს უართან დაკავშირებით, რომ მათი საკასაციო საჩივარი განსახილველად მიეღო; სასამართლომ განაცხადა, რომ მათი საქმე მსგავსი სახის პირველი საქმე იყო და მისი შესაბამისი პრეცედენტი არ არსებობდა, რაც უზენაესი სასამართლოს მიერ საკითხის განხილვას კიდევ უფრო აუცილებელს ხდიდა.

(b) მთავრობა

145. მთავრობამ განაცხადა, რომ საპროცესო შეთანხმების დადების პროცედურა განხორციელდა შესაბამისი საპროცესო სტანდარტებით, რომელთა მეშვეობითაც მომჩივნების ყოფილ კოლეგებს შეეძლოთ სრულად ინფორმირებული თანხმობის მიცემა, და მოწმეებმა უარყვეს, რომ მათზე რაიმე ზეწოლა განხორციელდა. ამის გარდა, ათივე მოწმემ დაადასტურა ის განსხვავებული როლები, რომლებიც მათ შეასრულეს მომჩივნების მიერ გამოყენებულ დანაშაულებრივ სქემებში; და მათი განცხადებები შეესაბამებოდა წინასასამართლო საგამოძიებო ეტაპზე გაკეთებულ განცხადებებს. თუმცა, ზოგიერთმა ვერ შეძლო „ფულის გათეთრებისა“ და „თაღლითობის“ სამართლებრივი განმარტების გაკეთბა, მათი, როგორც მოწმეების როლი არ მდგომარეობდა ამ განმარტების გაკეთებაში. იმ ფაქტის მიღებითაც კი, რომ ზოგიერთი მოწმისთვის უცნობი იყო მათი სხვა შემთხვევაში უკანონო ქმედებების საბოლოო მიზანი, ამ ცოდნის არარსებობა ვერ შეცვლიდა დანაშაულებრივი ქმედებების ხასიათს ან მათში ჩართული პირების ბრალეულობას. ნებისმიერ შემთხვევაში, მთავრობის განცხადებით, მოწმეთა განცხადებები შეადგენდა იმ მტკიცებულების მხოლოდ ერთ ნაწილს, რომელსაც მომჩივნების მსჯავრდება ემყარებოდა. მტკიცებულება ასევე მოიცავდა „გამაბანკის“ ოფისების ჩხრეკის შედეგებს, ფალსიფიცირებულ ნაბეჭდ ბლანკებს, ბეჭდებს და ფაქსიმილეებს, საგადასახადო ბრძანებებს ფიქტიურ კომპანიებთან დაკავშირებით, პერსონალური კომპიუტერებიდან მოპოვებულ დოკუმენტაციას, ამერიკის შეერთებული შტატების ხაზინის დეპარტამენტიდან მოპოვებულ დოკუმენტაციას, შესწორების აქტს და სხვა საგნებს.

146. რაც შეეხება მომჩივნების არგუმენტს მოწმეების ვერ იზოლირებასთან და მათ სასამართლო პროცესზე შესაძლო უარყოფით ზემოქმედებასთან დაკავშირებით, მთავრობამ განაცხადა, რომ თუმცა, ზოგიერთი მოწმე შეიძლება 2005 წლის 9 ივნისის მოსმენის დროს იზოლირებული არ იყო, მოცემულ მოწმეებს უკვე გაკეთებული ჰქონდათ თავისი განცხადებები საგამოძიებო ორგანოების წინაშე, ასევე, 2005 წლის 21 თებერვლის სასამართლო სხდომაზე საპროცესო შეთანხმების დადების პროცედურასთან დაკავშირებით, და შემდგომ, 2006 წლის იანვარში, როცა მათ დაადასტურეს თავიანთი განცხადებები სასამართლო პროცესზე მომჩივნების წინააღმდეგ. ამრიგად, 2005 წლის 9 ივნისს ამ მოწმეების იზოლაციამ არ შეიძლება უარყოფითად იმოქმედოს მომჩივნის მიმართ სისხლის სამართლის პროცესზე. ნებისმიერ შემთხვევაში, მომჩივნებმა სათანადოდ ვერ გაასაჩივრეს ეს ფაქტი სააპელაციო და უზენაეს სასამართლოებში.

147. რაც შეეხება ადგილობრივი სასამართლოს უარს მტკიცებულებად ბ-ნ დ.მ.-სა და მეორე მომჩივანს შორის საუბრის ამ უკანასკნელის მიერ გაკეთებული ფარული ჩანაწერის მტკიცებულებად მიღებაზე, მთავრობამ განაცხადა, რომ მტკიცებულების დასაშვებობასთან დაკავშირებული საკითხები ეროვნული სასამართლოების შესაფასებელი იყო. ადგილობრივი სასამართლოების უარი მოცემული ჩანაწერის მიღებაზე სათანადოდ იყო დასაბუთებული. გარდა ამისა, დ.მ.-მ ბრალდების მხარეს 2005 წლის 13 დეკემბერს მართლმსაჯულების განხორციელებისათვის ხელის შეშლის საქმისწარმოების ფარგლებში განუმარტა, რომ მასზე რაიმე არასათანადო ზეწოლა არ განხორციელებულა, და რომ მან თავისი განცხადება მეორე მომჩივნის მიმართ სიბრალულის გამო შეცვალა. მან ეს პოზიცია პირველი ინსტანციის სასამართლოში 2006 წლის 6 თებერვალს მომჩივნების საქმეზე დაადასტურა. ნებისმიერ შემთხვევაში, მომჩივნების მსჯავრდებები ემყარებოდა მტკიცებულებათა ერთობლიობას და არა ერთ განცხადებას. რაც შეეხება ორი მოწმის წინააღმდეგ მართლმსაჯულების განხორციელებისათვის ხელის შეშლის საქმისწარმოების დაწყებას, ამას არ შეიძლება უარყოფითი ზემოქმედება მოეხდინა მომჩივნების წინააღმდეგ სისხლის სამართალწარმოების დაწყებაზე იმ ფაქტის გამო, რომ მოცემულ მოწმეებს მომჩივნების თანდასწრებით ხელახლა მოუსმინეს, და მომჩივნების მსჯავრდება ემყარებოდა თანმიმდევრული მტკიცებულებების ერთობლიობას.

148. მთავრობამ ასევე განაცხადა, რომ ვინაიდან საქმე ეხებოდა ახალი მტკიცებულების მიღებას, მოწმეთა და ექსპერტების დაკითხვას, როგორც ბრალდების, ისე დაცვის მხარეები ვალდებულები იყვნენ, დაესაბუთებინათ თავისი საჩივრების შესაბამისობა. ამ ფონზე, მომჩივნებმა ვერ მოახდინეს თავიანთი საჩივრების შესაბამისობის დემონსტრირება, როგორც ეს დაადასტურა შიდა სასამართლოების დასაბუთებულმა უარმა. რაც შეეხება მომჩივნების წვდომას ამერიკის შეერთებული შტატების ხაზინის დეპარტამენტიდან მოპოვებულ დოკუმენტზე, პირველი მომჩივანი სათანადოდ გაეცნო სისხლის სამართლის საქმის მე-12 ტომს, რომელიც შეიცავდა მოცემულ დოკუმენტს.

149. მთავრობამ ასევე, ვინაიდან საქმე ეხებოდა პირველი მომჩივნის მოთავსებას ოთახში და მის შემდგომ გაძევებას სხდომათა დარბაზიდან, განაცხადა, რომ პირველ მომჩივანს უფლება მისცეს დამჯდარიყო დაცვის მაგიდასთან, თავის ადვოკატთან ერთად და მონაწილეობა მიეღო სამართალწარმოებაში პირველი ინსტანციის სასამართლოში. რაც შეეხება სააპელაციო წარმოებას, პირველმა მომჩივანმა ითხოვა მისთვის ოთახში პატარა მაგიდის დადგმა შესაბამისი დოკუმენტების უკეთ დასალაგებლად, თუმცა, მოთხოვნა უარყოფილ იქნა ოთახში სივრცის ნაკლებობის გამო. სამართალწარმოების მთლიანობაში თუ შევაფასებთ, მხოლოდ ეს ფაქტი ვერ გამოიწვევდა კონვენციის მე-6 მუხლით დადგენილი მისი უფლებების დარღვევას, იმის გათვალისწინებით, რომ პირველ მომჩივანს ადვოკატი ამ სამართალწარმოებების დროს ყოველთვის ეხმარებოდა. ამ უკანასკნელმა მისი ინტერესები დაიცვა სააპელაციო სასამართლოს ბოლო სხდომაზე მისი სხდომათა დარბაზიდან გაძევების შემდეგაც, 2006 წლის 21 ივლისს სააპელაციო მოსმენების დაწყებიდან რამდენიმე თვის შემდეგ, და პირველი მომჩივნისთვის მისი საქციელის გამო მიცემული ექვსი წინასწარი გაფრთხილების შემდეგ. რადგან მოპასუხის პირადად დასწრებას სააპელაციო მოსმენისთვის იგივე მნიშვნელობა არ ჰქონდა, მომჩივნის გაძევება იმ მრავალი გაფრთხილების შემდეგ, რომლებიც ეხებოდა მართლმსაჯულების განხორციელებაში არ ჩარევას, არ ყოფილა კონვენციის მე-6 მუხლის დარღვევა.

150. ამის გარდა, მთავრობამ განაცხადა, რომ უზენაესი სასამართლო, როგორც საკასაციო სასამართლო, რომელმაც არ შეაფასა საქმის არსებითი მხარე, იყო ის ორგანო, რომელიც განსაზღვრავდა ქვეყნის სასამართლო პოლიტიკას და იმას, საქმეს პრეცედენტული მნიშვნელობა ჰქონდა თუ არა. შესაბამისად, უზენაესი სასამართლოს გადაწყვეტილება მომჩივნების საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შესახებ, მათი იმ არგუმენტის მიუხედავად, რომელიც ეხებოდა საქმის მნიშვნელობას უზენაესი სასამართლოს პრეცედენტული სამართლის განვითარებისთვის, შეესაბამებოდა სასამართლოზე მათი ხელმისაწვდომობის უფლებას კონვენციის მე-6 მუხლის შესაბამისად.

2. სასამართლოს შეფასება

(a) ზოგადი პრინციპები

151. კონვენციის მე-19 მუხლის შესაბამისად, სასამართლოს მოვალეობაა უზრუნველყოს კონვენციის ხელშემკვრელი მხარეების მიერ აღებული ვალდებულებების შესრულება. კერძოდ, მისი ფუნქცია არ არის ეროვნული სასამართლოს მიერ სავარაუდოდ დაშვებული ფაქტობრივი შეცდომების ან სამართლებრივი შეცდომების მოგვარება, თუკი და იმდენად, რამდენადაც მათ შეიძლება არ დაერღვიათ კონვენციით დაცული უფლებები და თავისუფლებები (იხილეთ García Ruiz v. Spain [GC], N 30544/96, § 28, ECHR 1999‑I; Perez v. France [GC], N 47287/99, § 82, ECHR 2004‑I; და Gäfgen v. Germany [GC], N 22978/05, § 162, ECHR 2010). თუმცა, კონვენციის მე-6 მუხლი იძლევა სამართლიანი მოსმენის უფლების გარანტიას, ის არ აწესებს რაიმე წესს, როგორც ასეთი, მტკიცებულების დასაშვებობაზე, რაც უმთავრესად ეროვნული კანონმდებლობით რეგულირების საკითხს წარმოადგენს (იხილეთ Jalloh v. Germany [GC], N 54810/00, §§ 94-96, ECHR 2006‑IX, და Erkapić v. Croatia, N 51198/08, § 70, 2013 წლის 25 აპრილი, დამატებითი მითითებებით).

152. სასამართლოს ამოცანას, კონვენციის მიხედვით, არ წარმოადგენს მსჯელობა იმასთან დაკავშირებით, მოწმეთა განცხადებები მტკიცებულებად სწორად იქნა მიღებული თუ არა, არამედ, იმის დადგენა, მთლიანობაში სამართალწარმოება, მათ შორის, მტკიცებულების მიღების ფორმა, იყო თუ არა სამართლიანი (სხვა წყაროებთან ერთად, იხილეთ Perna v. Italy [GC], N 48898/99, § 29, ECHR 2003‑V).

153. სასამართლო, პრინციპულად, არ ჩაერევა, თუკი ადგილობრივი სასამართლოების მიერ მიღებული გადაწყვეტილებები არ იქნება თვითნებური ან აშკარად დაუსაბუთებელი და იმ პირობით, თუ სამართალწარმოება მთლიანობაში იქნება სამართლიანი, როგორც ამას მოითხოვს მე-6(1) მუხლი (იხილეთ Ilgar Mammadov v. Azerbaijan (N 2), N 919/15, § 205, 2017 წლის 16 ნოემბერი, დამატებითი მითითებებით).

(b) ზემოაღნიშნული პრინციპების გამოყენება წინამდებარე საქმეში

154. რადგან კონვენციის მე-6(3) მუხლის მოთხოვნები მიჩნეული უნდა იქნეს კონვენციის მე-6(1) მუხლით გარანტირებული საქმის სამართლიანი განხილვის უფლების კონკრეტულ ასპექტებად (ბევრ სხვა წყაროსთან ერთად, იხილეთ Van Mechelen and Others v. the Netherlands, 1997 წლის 23 აპრილი, § 49, განჩინებებისა და გადაწყვეტილებების ანგარიშები 1997-III), სასამართლო, საჭიროების შემთხვევაში, ერთად შეისწავლის მომჩივნების საჩივრებს ამ ორი დებულების მიხედვით.

(i) სისხლის სამართალწარმოების სამართლიანობა

(α) საპროცესო შეთანხმების პროცედურა და შიდა სასამართლოების მიერ მოწმეთა განცხადებებისადმი დამოკიდებულება

155. სასამართლო აღნიშნავს, რომ მომჩივნებმა პრინციპულად გაასაჩივრეს შიდა სასამართლოების მიერ მოწმეთა იმ განცხადებებზე დაყრდნობის ფაქტი, რომლებიც პირველი ინსტანციის სასამართლოს მომჩივნების წინააღმდეგ სამართალწარმოებისას გააკეთეს იმ პირებმა, რომლებმაც ბრალდების მხარესთან დადეს საპროცესო შეთანხმება, იმის მტკიცებით, რომ საპროცესო შეთანხმების დადების პროცედურა განხორციელდა შიდასა კანონმდებლობის დარღვევით, მას ჰქონდა პრეიუდიციური ეფექტი და როგორც ჩანს, ზოგიერთმა მოწმემ არასწორად გაიგო ის, თუ რა იყო მათი დანაშაულები ან რას ნიშნავდა საპროცესო შეთანხმების დადების პროცედურა. ამის გარდა, ზოგიერთი მოწმე, მომჩივნების თქმით, არ იყო იზოლირებული პროცესის დროს და მათზე შეიძლება გავლენა მოეხდინა იმ სამართალწარმოებებს, რომლებსაც ისინი ესწრებოდნენ.

156. რაც შეეხება საპროცესო შეთანხმების დადების პროცედურას, სასამართლო აღნიშნავს, რომ ის ევროპული სისხლის სამართლის სისტემების საერთო ელემენტია და სწორად გამოყენების შემთხვევაში, ის შეიძლება წარმატებული ინსტრუმენტი იყოს კორუფციასა და ორგანიზებულ დანაშაულთან ბრძოლაში (იხილეთ, სხვა წყაროებთან ერთად, Natsvlishvili and Togonidze, v. Georgia (N9043/05, § 90, ECHR 2014 (ამონარიდები)). ამ კონტექსტში, საპროცესო შეთანხმებები ათი მოწმესთან დაკავშირებით დაიდო მათი ადვოკატების მონაწილეობით, სასამართლომ და მოცემულმა ათივე პირმა დაადასტურა, რომ ყველა შეთანხმების დადება განხორციელდა რაიმე ზეწოლის გარეშე (იხილეთ პარაგრაფი 14 ზემოთ). შესაბამისად, პროცედურა ჩატარდა იმ დროს მოქმედი შიდა კანონმდებლობის შესაბამისად, და მას თან ახლდა სათანადო სასამართლო კონტროლი, შესაბამისი მხარეების მონაწილეობით (იხილეთ Natsvlishvili and Togonidze, მითითებული ზემოთ, §§ 94-95). რაც შეეხება მომჩივნების არგუმენტს იმასთან დაკავშირებით, რომ საპროცესო შეთანხმებების მიღწევისას, როგორც ჩანს, ზოგიერთმა ამ პირმა არ იცოდა თავისი ქმედებების სამართლებრივი კვალიფიკაცია, სასამართლო აღნიშნავს, რომ კანონის ეს არცოდნა, თუნდაც ასე იყოს, გასაჩივრებულ შეთანხმებებსა და მათ შემდგომ განცხადებებს არასანდოს არ გახდიდა. კერძოდ, სასამართლო მნიშვნელობას ანიჭებს იმ ფაქტს, რომ ზემოაღნიშნული ათი პირიდან თითოეულმა პირველი ინსტანციის სასამართლოზე გააკეთა განცხადებები მომჩივნების საქმეზე, და ამ სასამართლოს საკმარისი შესაძლებლობები ჰქონდა მათი ჯვარედინი დაკითხვისთვის. მოწმეთა უმრავლესობამ თავისი განცხადებები განმეორებით დაადასტურა და დეტალური და თანმიმდევრული ინფორმაცია წარადგინა საკუთარ როლზე იმ დანაშაულებში, რომლებშიც მომჩივნებს ბრალი ედებოდათ (იხილეთ პარაგრაფები 19-20, 22-27, და 31-32  ზემოთ).

157. გარდა აღნიშნულისა, მიუხედავად იმისა, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ მის წინაშე დაკითხული მოწმის მტკიცებულების განხილვის შემდეგ აღნიშნა, რომ ათ მოწმესთან დადებულ საპროცესო შეთანხმებებს ჰქონდათ მბოჭავი ძალის მქონე პრეცენდენტის ძალა (იხილეთ პარაგრაფი 40 ზემოთ), სასამართლოს მხედველობიდან არ გამორჩენია ის ფაქტი, რომ ამ პროცესში არცერთი ფაქტის დადგენა იყო მომჩივნების საქმეში დაშვებული მომჩივნების სასამართლო პროცესზე სრული და სათანადო დაკითხვის გარეშე (განასხვავეთ და შეადარეთ Navalnyy and Ofitserov v. Russia, N46632/13 და N28671/14, § 105, 2016 წლის 23 თებერვალი). უფრო მეტიც, თუმცა, შიდა კანონმდებლობა და სასამართლო პრაქტიკა აღიარებდა იმ ფაქტების „res judicata“-ს შესაძლო ეფექტს, რომლებიც დადგენილია საბოლოო გადაწყვეტილებებში, ისინი ითვალისწინებდნენ ამ ფაქტების დასაშვებობისა და სანდოობის შემოწმებას სამართალწარმოების მხარეთა მოთხოვნით, და ეროვნულ სასამართლოებს შეეძლოთ არ მიეღოთ ეს ფაქტები, როგორც დადგენილი, თუ საქმის მასალაში არსებული ხელმისაწვდომი მტკიცებულება მათ წინაშე ასეთ გარანტიას მისცემდა (იხილეთ პარაგრაფები 90და 93 ზემოთ). ამ გარემოებებში, პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ საპროცესო შეთანხმებების პრეცედენტულ ღირებულებაზე მითითებას, რომელიც სხვა სამართალწარმოების დროს იქნა დადასტურებული, თავისთავად, არ ჰქონია პრეიუდიციური ეფექტი მომჩივნების წინააღმდეგ სისხლის სამართალწარმოების სამართლიანობაზე (განასხვავეთ და შეადარეთ Navalnyy and Ofitserov, მითითებულია ზემოთ, §§ 107-108). უფრო მეტიც, თუმცა, უზენაესი სასამართლო ეფექტიანი ტრიბუნა იყო ამ ნებისმიერი უარყოფითი ზემოქმედების მოსაგვარებლად (იხილეთ პარაგრაფი 93 ზემოთ), მომჩივნების საკასაციო საჩივარში არ დამდგარა შესაძლო პრეიუდიციური ეფექტის ან იმ სხვა ზემოქმედების საკითხი, რომელიც საპროცესო შეთანხმებებს შეიძლება ჰქონოდათ სისხლის სამართალწარმოების სამართლიანობაზე, გარდა შესაბამის წინადადებებში განსხვავების ეჭვქვეშ დაყენებისა (შეადარეთ პარაგრაფები 52 და 93 ზემოთ).

158. სასამართლო დამატებით მხედველობაში იღებს მომჩივნების იმ მოსაზრებას, რომ ერთ-ერთი სხდომის დროს ზოგიერთი მოწმის სავარაუდო არა იზოლირებამ უარყოფითად იმოქმედა პროცესზე (იხილეთ პარაგრაფი 21 ზემოთ) გაურკვეველი რჩება, 2005 წლის 9 ივნისის პირველი ინსტანციის სასამართლოს სხდომას რამდენი მოწმე ესწრებოდა. ნებისმიერ შემთხვევაში, როგორც ჩანს, მომჩივნებმა სააპელაციო და საკასაციო სასამართლოების წინაშე საკითხი სათანადოდ არ დააყენეს მოქმედი პროცედურის შესაბამისად. ასეთ გარემოებებში, სასამართლო მომჩივნების საჩივრის ამ ასპექტს საკმარისად დასაბუთებულად არ მიიჩნევს.

159. გარდა ამისა, ნებისმიერ შემთხვევაში, იმის დადგენისას, რომ სამართალწარმოების სამართლიანობა არ დარღვეულა, სასამართლო განსაკუთრებულ ყურადღებას აქცევს იმ ფაქტს, რომ მომჩივნების მსჯავრდება ემყარებოდა მტკიცებულებათა ერთობლიობას, მათ შორის, იმ ბანკის სხვა თანამშრომლების მიერ მოწმეების სახით მიცემულ ჩვენებებს, რომლებიც არ მონაწილეობდნენ საპროცესო შეთანხმების დადების პროცესში (იხილეთ პარაგრაფები 12, 28, და 30 ზემოთ), და მტკიცებულების სხვადასხვა პუნქტებს, მათ შორის, ბანკიდან ამოღებულ ყალბ ბეჭდებს და ნაბეჭდ ბლანკებს, ფინანსურ ჩანაწერებს, პირველი მომჩივნის მეორე ვაჟის პერსონალური კომპიუტერიდან ამოღებულ დოკუმენტებს, და სხვა მტკიცებულებას (იხილეთ პარაგრაფები 36-40 ზემოთ).

160. ზემოაღნიშნული მოსაზრებების და იმის გათვალისწინებით, რომ მომჩივნებმა ისარგებლეს შეჯიბრებითობის პრინციპზე დაფუძნებული სასამართლო მოსმენით, სასამართლომ დაადგინა, რომ კონვენციის მე-6 მუხლის შესაბამისად არ წარმოიშვა რაიმე საკითხი მომჩივნების საჩივრის ამ ასპექტთან დაკავშირებით, რომელიც ეხებოდა სისხლის სამართალწარმოების სამართლიანობას.

(Β) შიდა სასამართლოების მიერ მომჩივნების იმ საჩივრების განხილვა, რომელიც ეხება მტკიცებულების დასაშვებობას და მოწმეთა დაკითხვას

161. სასამართლო უბრუნდება მომჩივნების საჩივრებს შიდა სასამართლოების უართან დაკავშირებით გარკვეული ფინანსური დოკუმენტებისა და მეორე მომჩივანსა და დ.მ.-ს – მათი იმ ყოფილ კოლეგას შორის საუბრის ვიდეოჩანაწერის მტკიცებულად მიღებაზე, რომელმაც იგულისხმა მეორე მომჩივანი და რომელმაც სავარაუდოდ აღიარა ამის იძულების ქვეშ გაკეთება და იმეორებს კონვენციის მე-6 მუხლით დადგენილ ზოგად პრინციპებს, რომელთა შესაბამისად სასამართლოს ამოცანას არ წარმოადგენს მისი შეფასების ადგილობრივი სასამართლოების შეფასებით ჩანაცვლება (იხილეთ პარაგრაფები 151-152 ზემოთ).

162. ამის ფონზე, სასამართლო მიიჩნევს, რომ მომჩივნების შესაბამისი საჩივრები შიდა სასამართლოებმა სათანადოდ განიხილეს. კერძოდ, შიდა სასამართლოების უარი მეორე მომჩივნის მიერ გაკეთებული დ.მ.-სთან საუბრის ფარული ვიდეოჩანაწერის მტკიცებულებად დაშვებაზე დასაბუთებული იყო იმ საფუძვლებით, რომ მეორე მომჩივანი დანაშაულის პირდაპირი მსხვერპლი არ იყო, და რომ მისი ვერსია ვიდეოჩანაწერის წარმოშობის ადგილთან დაკავშირებით დამაჯერებელი არ იყო (იხილეთ პარაგრაფები 29და 47  ზემოთ). რაც შეეხება მომჩივნების არგუმენტს მოწმე მ.მ.-ზე განხორციელებული სავარაუდო ზეწოლასთან დაკავშირებით, მას ადგილობრივმა სასამართლოებმა ასევე პასუხი გასცეს და აღნიშნეს, რომ მოცემულმა მოწმემ დამაკმაყოფილებლად განმარტა, რომ მასზე ზეწოლა არ განხორციელებულა (იხილეთ პარაგრაფები 25და 45  ზემოთ).

163. რაც შეეხება მომჩივნების საჩივარს ორი მოწმის განცხადებების გამოთხოვასთან და მათ წინააღმდეგ მართლმსაჯულების განხორციელებისათვის ხელის შეშლის საქმისწარმოების დაწყებასთან დაკავშირებით, ეს სამართალწარმოებები დაიწყო ორი მოწმესთან – ნ.ბ.-სა და დ.მ.-სთან მიმართებით (იხილეთ პარაგრაფები 23 და 29 ზემოთ). თუმცა, სასამართლო აღნიშნავს, რომ მომჩივნების საჩივარი შიდა სასამართლოების წინაშე დარჩა მხოლოდ დ.მ.-სთან დაკავშირებით (იხილეთ პარაგრაფი 52 ზემოთ). მიუხედავად იმისა, რომ შიდა სასამართლოები დაეყრდნენ მის მიერ წინასასამართლო ეტაპზე, ასევე, გასაჩივრებულ სამართალწარმოებების დაწყების შემდეგ მიცემულ ჩვენებებს, სასამართლო აღნიშნავს, რომ როდესაც შიდა სასამართლოები დაპირისპირებულნი არიან იმავე პირის მიერ შეთავაზებული სიმართლის შესახებ რამდენიმე წინააღმდეგობრივი ვერსიის კუთხით, მათ მიერ საბოლოო უპირატესობის მინიჭება საგამოძიებო ორგანოების წინაშე მიცემული ჩვენებებისთვის იმ ჩვენებებთან შედარებით, რომლებიც მიცემულ იქნა ღია სასამართლო სხდომაზე, თავისთავად არ აყენებს საკითხს კონვენციის შესაბამისად, იმ შემთხვევაში, როცა ეს უპირატესობის მიცემა დასაბუთებულია და თავად განცხადება გაკეთდა პირის საკუთარი ნებით (სხვა წყაროებთან ერთად, იხილეთ Lutsenko v. Ukraine,N 30663/04, § 49, 2008 წლის 18 დეკემბერი და Doorson v. the Netherlands, 1996 წლის 26 მარტი, § 78, ანგარიშები 1996‑II).

164. ამასთან დაკავშირებით, შიდა სასამართლოებმა, რომლებსაც, როგორც წესი, ყველაზე უკეთ შეუძლიათ მოწმეების სანდოობისა და მტკიცებულების საქმეში არსებულ საკითხებთან შესაბამისობის შეფასება (იხილეთ Karpenko v. Russia, N 5605/04, § 80, 2012 წლის 13 მარტი) იმსჯელეს მომჩივნების მოთხოვნებზე დ.მ.-ს ჩვენების დაუშვებლად გამოცხადებასთან დაკავშირებით და გაითვალისწინეს დ.მ.-ს არგუმენტები იძულების არარსებობასთან დაკავშირებით (იხილეთ პარაგრაფები 35 და 45 ზემოთ). გარდა ამისა, სასამართლო განსაკუთრებით აღნიშნავს იმ ფაქტს, რომ მოცემული მოწმე პირველი ინსტანციის სასამართლომ ხელახლა დაკითხა მას შემდეგ, რაც მან თავდაპირველი ჩვენება უარყო მომჩივნების თანდასწრებით, და ამ უკანასკნელებს მიეცათ შესაძლებლობა მოწმისთვის შეკითხვები დაესვათ (განასხვავეთ და შეადარეთ Cabral v. the Netherlands, N 37617/10, §§ 10, 13, და 34-37, 2018 წლის 28 აგვისტო, და Bondar v. UkraineN 18895/08, §§ 75-82, 2019 წლის 16 აპრილი).

165. რაც შეეხება მომჩივნების სხვა მოთხოვნებს, მათ შორის, გარკვეული მოწმეების გამოძახებასა და დოკუმენტების მტკიცებულებად დაშვებასთან დაკავშრებით, მათზე სათანადო რეაგირება (იხილეთ პარაგრაფები 33-34 და 45-46 ზემოთ) მოახდინეს პირველი ინსტანციისა და სააპელაციო სასამართლოებმა. დაცვის მოწმეთა გამოძახებასთან დაკავშირებული ზოგადი პრინციპების გათვალისწინებით (იხილეთMurtazaliyeva v. Russia [GC], N 36658/05, §§ 150-168, 2018 წლის 18 დეკემბერი), სასამართლო არ მიიჩნევს, რომ სასამართლო განხილვამ და სააპელაციო სასამართლოის უარმა გარკვეული მოწმეების დაკითხვაზე მომჩივნების სახით უარყოფითი ზემოქმედება მოახდინა მომჩივნების საქმეზე სამართალწარმოების საერთო სამართლიანობაზე. გარდა ამისა, და ნებისმიერ შემთხვევაში, სასამართლო ხაზს უსვამს იმ ფაქტს, რომ მომჩივნებს ეს საკითხი უზენაესი სასამართლოს წინაშე არ განუხილავთ (იხილეთ პარაგრაფი 52 ზემოთ).

166. გარდა ამისა, სასამართლო იმეორებს, რომ მომჩივანთა მსჯვარდება ემყარებოდა გამამყარებელ მტკიცებულებათა დიდ ერთობლიობას (იხილეთ პარაგრაფი 159 ზემოთ). მას შემდეგ, რაც მომჩივნებმა ისარგებლეს შეჯიბრობითობის პრინციპზე დაფუძნებული სასამართლო განხილვით, სასამართლო ადგენს, რომ კონვენციის მე-6 მუხლის შესაბამისად არ წარმოიშობა რაიმე საკითხი შიდა სასამართლოების მიერ მომჩივნების იმ საჩივრების განხილვის გამო, რომელიც ეხება მტკიცებულების დასაშვებობასა და მოწმეთა დაკითხვას.

(γ) მტკიცებულებაზე წვდომა

167. სასამართლო აღნიშნავს, რომ მომჩივნების ადვოკატმა მოითხოვა წვდომა ამერიკის შეერთებული შტატების ხაზინის დეპარტამენტიდან მოპოვებულ საგამოძიებო დოკუმენტზე სააპელაციო სასამართლოს ბოლო სხდომაზე (იხილეთ პარაგრაფი 50 ზემოთ). თუმცა, როგორც ჩანს, პირველი მომჩივანი გაეცნო იმ საქმის მასალის ნაწილს, რომელიც მოიცავდა გასაჩივრებულ დოკუმენტს (შეადარეთ პარაგრაფები 16და 40  ზემოთ), და ეს დოკუმენტი ჩართული იყო პირველი ინსტანციის სასამართლოსთვის გაგზავნილი მტკიცებულების ნუსხაში (იხილეთ პარაგრაფი 16 ზემოთ). მომჩივნების იმ საჩივრების არარსებობისას, რომლებიც უკავშირდება ან პირველი ინსტანციის სასამართლოში ან სააპელაციო სასამართლოში სამართალწარმოების ადრეულ ეტაპზე დაყენებულ საკითხს, და იმის გათვალისწინებით, რომ მომჩივნებმა ეს საკითხი ვერ დააყენეს უზენაეს სასამართლოში (იხილეთ პარაგრაფი 52 ზემოთ), სასამართლო საკმარისად დასაბუთებულად არ მიიჩნევს მომჩივნების საჩივარს გასაჩივრებულ დოკუმენტზე შეზღუდულ წვდომასთან დაკავშირებით.

168. შესაბამისად, ამასთან დაკავშირებით არანაირი საკითხი არ წარმოიშობა კონვენციის მე-6 მუხლის შესაბამისად.

(δ) პირველი მომჩივნის მოთავსება ოთახში სააპელაციო სამართალწარმოების დროს და მისი შემდგომი გაძევება სასამართლო სხდომის დარბაზიდან

169. სასამართლო იმეორებს, რომ სასამართლოს სხდომათა დარბაზში შეზღუდვის ზომამ შეიძლება გავლენა იქონიოს კონვენციის მე-6 მუხლით გარანტირებულ სასამართლოში საქმის მოსმენის სამართლიანობაზე. კერძოდ, მან შეიძლება ზემოქმედება მოახდინოს ბრალდებულის უფლებების განხორციელებაზე, ეფექტიანად მიიღოს მონაწილეობა სამართალწარმოებებში და მიიღოს პრაქტიკული და ეფექტიანი სამართლებრივი დახმარება (იხილეთ Yaroslav Belousov v. Russia, NN 2653/13 და 60980/14, § 149, 2016 4 ოქტომბერი).

170. სასამართლო უბრუნდება წინამდებარე საქმის გარემოებებს და განსაკუთრებულ მნიშვნელობას ანიჭებს იმ ფაქტს, რომ პირველი მომჩივანი არ იყო მოთავსებული შემოსაზღვრულ ოთახში პირველი ინსტანციის სასამართლოში სამართალწარმოების დროს, და მომჩივანს, რომელიც ადვოკატის გვერდით იჯდა, შეეძლო სრულად მიეღო მონაწილეობა ამ სამართალწარმოებებში (იხილეთ პარაგრაფი 18 ზემოთ, განასხვავეთ და შეადარეთ Yaroslav Belousov, მითითებული ზემოთ, §§ 151-52). სადავო ღონისძიება გამოყენებული იქნა მხოლოდ სააპელაციო დონეზე და, პირველი მომჩივნის იმ განცხადებების საწინააღმდეგოდ, რომელიც მიუთითებდა შემოსაზღვრულ ოთახზე, ის მოათავსეს მინის ტიხრებიან ოთახში (იხილეთ პარაგრაფი 48 ზემოთ). მიუხედავად იმისა, რომ პრინციპულად, ამგვარ ორგანიზებას შეიძლება გავლენა მოეხდინა მისი კონცენტრაციის უნარებზე და გონებრივ აქტივობაზე, მან მთელი სააპელაციო სამართალწარმოების განმავლობაში ისარგებლა თავისი ადვოკატის დახმარებით. არაფერი მიუთითებს იმაზე, რომ მომჩივნის ოთახში მოთავსებამ მისთვის შეუძლებელი გახადა, კონფიდენციალურად და თავისუფლად ჰქონოდა ურთიერთობა ადვოკატთან ან თავისუფალი კომუნიკაცია ჰქონოდა სასამართლოსთან. არც თავად მომჩივანს წაუყენებია ასეთი ბრალდებები (იხილეთ Ashot Harutyunyan v. Armenia, N 34334/04, § 138, 2010 წლის 15 ივნისი). აქედან გამომდინარე, სასამართლო ასკვნის, რომ პირველმა მომჩივანმა შეძლო საქმის ეფექტიანად გადმოცემა და არ შეიძლება ითქვას, რომ მოცემულმა ღონისძიებამ ის არსებითად არახელსაყრელ მდგომარეობაში ჩააყენა ბრალდების მხარესთან მიმართებით.

171. რაც შეეხება პირველი მომჩივნის გაძევებას თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სხდომათა დარბაზიდან, სასამართლო იმეორებს, რომ მოპასუხის პირადად დასწრებას სააპელაციო მოსმენისთვის იგივე გადამწყვეტი მნიშვნელობა არ შეუძენია, რაც პირველი ინსტანციის სასამართლოს სხდომაზე მოსმენისთვის, კონვენციით გათვალისწინებული ზოგადი პრინციპების შესაბამისად (იხილეთ Hermi v. Italy [GC], N 18114/02, § 60, ECHR 2006‑XII, დამატებითი მითითებებით). ის განსაკუთრებით აღნიშნავს იმ ფაქტს, რომ პირველი მომჩივანი გაძევებულ იქნა წინასწარი გაფრთხილებების შემდეგ (იხილეთ პარაგრაფი 49 ზემოთ; განასხვავეთ და შეადარეთ Idalov v. Russia [GC] N 5826/03, §§ 176-178, 2012 წლის 22 მაისი), და მხოლოდ ბოლო მოსმენის დროს სააპელაციო სასამართლოში. ამის გარდა, პირველი მომჩივანი სათანადოდ იყო წარმოდგენილი მისი ადვოკატით, რომელმაც გააკეთა დასკვნითი განცხადებები, და პირველი მომჩივნის განცხადება სასამართლომ დაურთო საქმის მასალას (იხილეთ პარაგრაფი 49 ზემოთ). ასეთ გარემოებებში, სასამართლო არ მიიჩნევს, რომ სასამართლოს დარბაზიდან პირველი მომჩივნის გაძევებამ და მის მიერ დასკვნითი განცხადებების პირადად ვერ გაკეთებამ დაარღვია კონვენციის მე-6 მუხლის მოთხოვნები.

172. ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, სასამართლო ამ საქმის გარემოებებში ასკვნის, რომ პირველი მომჩივნის მიმართ უსამართლობას ადგილი არ ჰქონია.

(ε) დასკვნა მომჩივნების საჩივრებთან დაკავშირებით, რომლებიც ეხება კონვენციის მე-6 მუხლით გათვალისწინებულ სისხლის სამართალწარმოების სამართლიანობას.

173. ზემოხსენებული მოსაზრებების გათვალისწინებით, სასამართლო მიიჩნევს, რომ სამართალწარმოების საერთო სამართლიანობა დაირღვა წინამდებარე საქმის კონკრეტულ გარემოებებში. შესაბამისად, არ დარღვეულა კონვენციის მე-6 მუხლის 1-ლი და მე-3 (b)-(d) პუნქტები სამ მომჩივანთან მიმართებით.

(ii) უზენაეს სასამართლოზე ხელმისაწვდომობა

174. სასამართლო იმეორებს, რომ „სასამართლოზე უფლება“, რომლის ერთი ასპექტიც არის წვდომის უფლება, არ არის აბსოლუტური; ის ექვემდებარება დათქმის შესაბამისად ნებადართულ შეზღუდვებს, კერძოდ, იმ შემთხვევაში, როცა საქმე ეხება საჩივრის დასაშვებობის პირობებს, რადგან თავისი ბუნებით, ის მოითხოვს სახელმწიფოს მიერ რეგულირებას, რასაც გააჩნია ამასთან დაკავშირებით გარკვეული თავისუფალი შეფასების არე. თუმცა, ამ შეზღუდვებმა არ უნდა შებოჭონ ან შეამცირონ პირის ხელმისაწვდომობა იმგვარად ან იმ მოცულობით, რომ უფლების მთავარი არსი დაირღვეს; და ბოლოს, ეს შეზღუდვები თავსებადი ვერ იქნება მე-6(1) მუხლთან, თუ ისინი არ განახორციელებენ კანონიერ მიზანს ან თუ არ არსებობს პროპორციულობის გონივრული მიმართება გამოყენებულ საშუალებებსა და მისაღწევ მიზანს შორის (სხვა წყაროებთან ერთად, იხილეთ Brualla Gómez de la Torre v. Spain, 19 დეკემბერი 1997, § 33, ანგარიშები 1997-VIII; Nersesyan v. Armenia (dec.), N 15371/07, § 21, 2010 წლის 19 იანვარი; და Kuparadze v. Georgia, N 30743/09, § 76, 2017 წლის 21 სექტემბერი).

175. სასამართლომ რამდენჯერმე დაადგინა, რომ საკასაციო სასამართლოებში შეტანილ საჩივრებთან დაკავშირებით დასაშვებობის მოთხოვნების შემოღება და გამოყენება ისახავს კანონიერ მიზანს მართლმსაჯულების კარგი ადმინისტრირების ინტერესებისთვის (იხილეთ Tchaghiashvili v. Georgia (dec.), N 19312/07, § 34, 2014 წლის 2 სექტემბერი; Nersesyan, მითითებული ზემოთ, § 22, 2010 წლის 19 იანვარი; და Borisenko and Yerevanyan Bazalt Ltd v. Armenia (dec.), N 18297/08, 2009 წლის 14 აპრილი). სასამართლო აღნიშნავს, რომ საქართველოს უზენაეს სასამართლოს, ქვედა ინსტანციის სასამართლოებისგან განსხვავებით, საქმე სრულად არ განუხილავს, მაგალითად, უზენაეს სასამართლოს არ შეუფასებია ფაქტები და გამოყენებული მტკიცებულება, და მისი განხილვის არეალი შემოიფარგლება კონკრეტული სამართლებრივი საკითხებით (იხილეთ Kuparadze, მითითებული ზემოთ, §§ 41 და 76). ამ გარემოებებში, სასამართლო არ მიიჩნევს, რომ საკასაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საჩივრის არ მიღებაზე იყო მისაღწევი სამართლებრივი მიზნის არაპროპორციული. ამის გარდა, იმდენად, რამდენადაც საქმე ეხება უზენაესი სასამართლოს გადაწყვეტილების დასაბუთებას, სასამართლო იმეორებს, რომ იმ შემთხვევაში, როცა საკასაციო სასამართლო უარს ამბობს საქმის მიღებაზე, რადგან მისი სამართლებრივი საფუძვლები არ დამტკიცებულა, კონვენციის მე-6 მუხლის მოთხოვნები შეიძლება დაკმაყოფილდეს ძალიან შეზღუდული დასაბუთებით (იხილეთ Jaczkó v. Hungary, N 40109/03, § 29, 2006 წლის 18 ივლისი, და Kuparadze, მითითებული ზემოთ, § 76).

176. რაც შეეხება მომჩივნების არგუმენტს მათი საქმის პრეცედენტულ ღირებულებასთან დაკავშირებით (სავარაუდოდ, ეს იყო ფულის გათეთრების დანაშაულს პირველი საქმე), სასამართლო აღნიშნავს, რომ საკითხი განეკუთვნებოდა შიდა სასამართლო პოლიტიკის სფეროს და უზენაესი სასამართლოს კომპეტენციაში შედიოდა იმის გადაწყვეტა, საქმეს ნამდვილად გააჩნდა თუ არა ასეთი ღირებულება.

177. ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, სასამართლო ადგენს, რომ კონვენციის მე-6(1) მუხლი არ დარღვეულა უზენაესი სასამართლოს მიერ საქმის არსებითი მხარის განხილვაზე უარის გამო.

III. კონვენციის მე-7 მუხლის სავარაუდო დარღვევა

178. მომჩივნებმა იჩივლეს იმასთან დაკავშირებით, რომ მათი ქონების კონფისკაცია მოხდა სისხლისსამართლებრივი სანქციის უკუძალით გამოყენების შედეგად. ისინი დაეყრდნენ კონვენციის N 1 ოქმის პირველ მუხლს. სასამართლომ, საკუთარი ინიციატივით, განსაზღვრა საჩივარი კონვენციის მე-7 მუხლის შესაბამისად და ამის შესახებ ასევე აცნობა მთავრობას. მოცემულ დებულებაში ნათქვამია შემდეგი:

„1. არავინ შეიძლება ბრალეულად იქნეს მიჩნეული რაიმე დანაშაულში ისეთი მოქმედების ან უმოქმედობის გამო, რომელიც არ წარმოადგენდა დანაშაულს ეროვნული ან საერთაშორისო სამართლის მიხედვით იმ დროს, როდესაც იგი ჩაიდინეს. არც იმაზე უფრო მკაცრი სასჯელი შეიძლება შეეფარდოს ვინმეს, ვიდრე სასჯელი, რომელიც გამოიყენებოდა დანაშაულის ჩადენის დროს.

2. ეს მუხლი არ ვრცელდება იმ პირის გასამართლებასა და დასჯაზე მოქმედებისა თუ უმოქმედობისათვის, რომელიც მისი ჩადენის დროისათვის დანაშაულს წარმოადგენდა ცივილიზებული სახელმწიფოების მიერ აღიარებული სამართლის ზოგადი პრინციპების თანახმად.“

N 1 ოქმი მუხლი 1

„ყოველ ფიზიკურ ან იურიდიულ პირს აქვს თავისი საკუთრებით შეუფერხებელი სარგებლობის უფლება. მხოლოდ საზოგადოებრივი საჭიროებისთვის შეიძლება ჩამოერთვას საკუთრება ვინმეს კანონითა და საერთაშორისო სამართლის ზოგადი პრინციპებით გათვალისწინებულ პირობებში.

ამასთან, წინარე დებულებანი ვერ ხელყოფს სახელმწიფოს უფლებას, გამოიყენოს ისეთი კანონი, რომელსაც ის აუცილებლად მიიჩნევს საერთო ინტერესების შესაბამისად საკუთრებით სარგებლობის კონტროლისთვის, ან გადასახადებისა თუ სხვა მოსაკრებლის ანდა ჯარიმების გადახდის უზრუნველსაყოფად.“

179. სასამართლო წარმოადგენს საქმის განხილვისას დადგენილი, კანონში მოცემული იმ ფაქტობრივი გარემოებების შემფასებელს, ის შებოჭილი არ არის მომჩივნის ან მთავრობის მიერ გაკეთებული შეფასებით. „juva novit curia“ პრინციპის მეშვეობით, მან, მაგალითად, განიხილა თავისი საკუთარი ინიციატივით იმ მუხლებით ან პუნქტებით, რომლებსაც მხარეები არ ეყრდნობიან. საჩივარი ხასიათდება მასში მოცემული ფაქტებით და არა მხოლოდ იმ სამართლებრივი საფუძველბით ან არგუმენტებით, რომლებსაც ისინი ეყრდნობა (იხილეთ Molla Sali v. Greece [GC], N 20452/14, § 85, 2018 წლის 19 დეკემბერი, დამატებითი მითითებებით). რადგან წინამდებარე საქმის მთავარი აქცენტი არის სისხლის სამართლებრივი სანქციის უკუქმედითი გამოყენება და არა როგორც ასეთი, ქონების ჩამორთმევა, სასამართლო საქმეს მხოლოდ კონვენციის მე-7 მუხლის შესაბამისად განიხილავას.

A. მისაღებობა

180. სასამართლო თავიდანვე აღნიშნავს, რომ კონფისკაციის შესახებ ბრძანება ეხებოდა რამდენიმე ქონებას (იხილეთ პარაგრაფი 41 ზემოთ). სხვა საკითხებთან დაკავშირებით, ის ეხებოდა იმ შენობას, სადაც „გამაბანკის“ ოფისები მდებარეობდა, თუმცა, რომელიც, სასამართლოს თქმით, ”ფიქტიურად „ჯენერალ ჩარტერ ბანკს“ მიყიდეს“. ამასთან დაკავშირებით, სასამართლო მხედველობაში იღებს იმ ფაქტს, რომ შენობა და მისი სავარაუდო ფლობა რამდენჯერმე იყო ნახსენები მომჩივნების წინააღმდეგ გამართულ სისხლის სამართლის პროცესზე (იხილეთ პარაგრაფები 10, 12, და 20 ზემოთ). თუმცა, შიდა სასამართლოებმა დაადგინეს, რომ ამ ქონების გაყიდვა ფიქტიური გარიგება იყო, და თუნდაც იმის დაშვებით, რომ ბანკი მას ნამდვილად ფლობდა, მომჩივნებმა, რომლებიც არ იყვნენ ამ ბანკის de jure მფლობელები, ვერ დაასაბუთეს თავისი ინდივიდუალური უფლებები ამ ქონებაზე იმ მასშტაბის საჩვენებლად, რომლითაც კონფისკაციის ღონისძიებამ მოახდინა მათზე ზემოქმედება. რაც შეეხება ფიქტიურ კომპანიებს და მათთან დაკავშირებულ ჩამორთმეულ ქონებას, მომჩივნები მთელი სამართალწარმოების განმავლობაში ამტკიცებდნენ, რომ ამ კომპანიებთან არანაირი კავშირი არ ჰქონიათ. თუმცა, ადგილობრივმა სასამართლოებმა დაადგინეს, რომ მომჩივნები იყვნენ ამ კომპანიების de facto მფლობელები ან მმართველები სხვადასხვა უკანონო გარიგების განხორციელების მიზნებისთვის, სასამართლო მომჩივნების ინდივიდუალურ უფლებებს ამ კომპანიების ქონებაზე საკმარისად დადგენილად არ მიიჩნევს იმისათვის, რათა შეაფასოს ის მასშტაბი, რომლითაც კონფისკაციის შესახებ ბრძანებამ მომჩივნებზე მოახდინა ზეგავლენა. მათი საჩივრის ეს ნაწილი, შესაბამისად, უარყოფილ იქნა, როგორც აშკარად დაუსაბუთებელი კონვენციის 35-ე მუხლის მე-3(a) და მე-4 პუნქტების შესაბამისად.

181. საპირისპიროდ, სასამართლო განიხილავს კონფისკაციის შესახებ ბრძანების გამოყენებას მომჩივნების პირადი საბანკო ანგარიშების მიმართ. სასამართლო მიიჩნევს, რომ მომჩივნების საჩივრის ეს ასპექტი არ არის აშკარად დაუსაბუთებელი კონვენციის 35(3)(a)-ე მუხლის მნიშვნელობით ან არ არის მიუღებელი რაიმე სხვა საფუძვლებით. შესაბამისად, ის უნდა გამოცხადდეს მისაღებად.

b. საქმის არსებითი მხარე

1. მხარეთა არგუმენტები

182. მომჩივნეებმა განაცხადეს, რომ მათი ქონება ჩამორთმეული იქნა იმ სისხლისსამართლებრივი სანქციის შედეგად, რომელიც შემოღებულ იქნა კანონში იმ დანაშაულების ჩადენის შემდეგ, რომლებისთვისაც მათი მსჯავრდება მოხდა. ამან გამოიწვია უფრო მკაცრი სასჯელის გამოყენება, ვიდრე ეს სხვა შემთხვევაში მოხდებოდა.

183. მთავრობამ განაცხადა, რომ ეროვნული კანონმდებლობა მოიცავდა იმ სხვადასხვა დებულებას, რომელიც იძლეოდა უკანონოდ მოპოვებული ქონების ან დანაშაულის იარაღების კონფისკაციის უფლებას, რომლითაც მოხდა მომჩივნების მიერ მოცემული დანაშაულების ჩადენის ადრე თარიღით დათარიღება და სადავოდ გახადა 2005 წლის 28 დეკემბრის საკანონმდებლო ცვლილებები. შესაბამისად, დანაშაულებრივ ქმედებებში ჩართვისას, მომჩივნებს შეეძლოთ წინასწარ სცოდნოდათ მოცემული ქონების კანონმდებლობის მიხედვით კონფისკაციის შესაძლებლობა. ამასთან დაკავშირებით, 2005 წლის 28 დეკემბრის ცვლილებები იყო ქონების კონფისკაციის შესახებ იმ ზოგადი წესის უბრალო სრულყოფა, რომელიც არსებობდა სისხლის სამართლის კოდექსში და კონფისკაციის შესახებ პროცედურული წესები არსებული სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსით იყო გათვალისწინებული.

2. სასამართლოს შეფასება

184. სასამართლო იმეორებს, რომ კარგად დამკვიდრებული პრეცედენტული სამართლის მიხედვით, დანაშაულები და შესაბამისი სასჯელები კანონით მკაფიოდ უნდა განისაზღვროს. ეს მოთხოვნა დაკმაყოფილებულია იმ შემთხვევაში, როცა პირს შესაბამისი დებულების ფორმულირებიდან გამომდინარე, შეუძლია იცოდეს, საჭიროების შემთხვევაში, ამ ფორმულირების სასამართლოების მიერ განმარტების დახმარებით, და სათანადო იურიდიული კონსულტაციის მიღების შემდეგ, თუ რომელი ქმედებები და უმოქმედობები აკისრებს მას სისხლისსამართლებრივ პასუხისმგებლობას და რა სახის სასჯელი შეიძლება დაეკისროს ამის გამო. ამიტომ, სასამართლომ უნდა დაადასტუროს, რომ იმ დროს, როცა ბრალდებულმა პირმა ჩაიდინა ის ქმედება, რომელმაც გამოიწვია მისი სამართლებრივი დევნა და მსჯავრდება, ძალაში იყო ის სამართლებრივი დებულება, რომელმაც ეს ქმედება დასჯადი გახადა, და რომ დაკისრებული სასჯელი არ აღემატებოდა ამ დებულებით დადგენილ ფარგლებს (იხილეთ Berardi and Mularoni v. San Marino, NN 24705/16 და 24818/16, §§ 40-41, 2019 წლის 10 იანვარი; ასევე იხილეთ Coëme and Others v Belgium, NN 32492/96 და 4 სხვა, § 145, ECHR 2000-VII; Achour v. France [GC], N 67335/01, § 43, ECHR 2006-IV; და Del Río Prada v. Spain [GC], N 42750/09, § 80, ECHR 2013).

185. სასამართლო უბრუნდება წინამდებარე საქმის გარემოებებს და აღნიშნავს, რომ მომჩივნების იმ არგუმენტის არსი, რომ სისხლის სამართლის კოდექსის 52(3)-ე მუხლის გამოყენება, რომელშიც ცვლილებები შევიდა 2005 წლის 28 დეკემბერს – ანუ იმ დანაშაულების ჩადენის შემდეგ, რომლებისთვისაც მათ მსჯავრი დაედოთ – წარმოადგენდა უფრო მკაცრი სასჯელის უკუქმედით გამოყენებას, ვიდრე ამას სხვა შემთხვევაში ექნებოდა ადგილი.

186. ამ კონტექსტში, სასამართლო აღნიშნავს, რომ სისხლის სამართლის კოდექსის 52(3)-ე მუხლი არ არსებობდა იმ დროს, როცა მომჩივნეებისთვის ბრალად დადებული დანაშაულები იქნა ჩადენილი (შეადარეთ ზემოაღნიშნული დებულების 2005 წლის 28 დეკემბრის წინა და შემდგომ ვერსიებს 87-88-ე პარაგრაფებში ზემოთ). იმ ვარაუდით, რომ კონფისკაციის შესახებ ბრძანება წარმოადგენს სასჯელს მე-7 მუხლის შესაბამისად, „სსსკ“ ითვალისწინებდა სასამართლოების იურისდიქციას უკანონო გზებით მოპოვებული ქონების კონფისკაციასთან დაკავშირებით გასაჩივრებული ცვლილებების მიღებამდე კარგა ხნით ადრე (იხილეთ პარაგრაფები 90-91 ზემოთ). კერძოდ, „სსსკ“ 2004 წლის 1 იანვრის ანუ იმ თარიღის მდგომარეობით, რომელიც შიდა სასამართლოებმა აიღეს მომჩივნების სისხლის სამართლებრივი პასუხისმგებლობის საწყის წერტილად მათი საქმის მიმართ გამოყენებული ამნისტიის აქტის გათვალისწინებით (იხილეთ პარაგრაფი 37 ზემოთ, in fine), ითვალისწინებდა დანაშაულებრივი გზებით განსხვავებული საფუძვლებით მოპოვებული ქონების კონფისკაციას.

187. პირველ რიგში, სსსკ-ის 121-ე და 124-ე მუხლებით, თუ ეს ქონება ჩაითვლებოდა ნივთიერ მტკიცებულებად, ის შეიძლება დაქვემდებარებოდა კონფისკაციას მსჯავრდების შემდეგ (იხილეთ პარაგრაფები 90და92 ზემოთ).

188. ალტერნატივის სახით, და რაც კიდევ უფრო მნიშვნელოვანია, სსსკ-ის 190-ე მუხლი, სხვა საკითხებთან ერთად, ითვალისწინებდა სასამართლო ბრძანების გამოყენებას იმ აქტივების დასაყადაღებლად, რომლებიც „მოპოვებულ იქნა დანაშაულებრივი გზებით“, რომლის დაბრუნებაც გათვალისწინებული იყო სსსკ-ის 201-ე მუხლით მხოლოდ რეაბილიტაციის შემთხვევებში (იხილეთ პარაგრაფი 90 ზემოთ), ანუ, ამ აქტივების კონფისკაცია განხორციელდებოდა მსჯავრდების შემთხვევაში. ამასთან დაკავშირებით, სასამართლო აღნიშნავს, რომ მომჩივნების საბანკო ანგარიშები გაიყინა სსსკ-ის 190-ე მუხლის შესაბამისად (იხილეთ პარაგრაფი 11 ზემოთ). ამის გარდა, სასამართლოს მხედველობიდან არ გამორჩენია ის ფაქტი, რომ მომჩივნების მსჯავრდებისას, ადგილობრივმა სასამართლოებმა დაადგინეს, რომ უკანონო ფულადი თანხები გადაირიცხა მომჩივნების პირად საბანკო ანგარიშებზე (იხილეთ პარაგრაფები 37და 51 ზემოთ). შესაბამისად, ზემოაღნიშნული იმ სამართლებრივი დებულებების გათვალისწინებით, რომლებიც გამოყენებულ იქნა მომჩივნების აქტივების დაყადაღებისას, მომჩივნების მსჯავრდება გამოიწვევდა მოცემული ქონების დაკარგვას თუნდაც სისხლის სამართლის კოდექსის 52(3)-ე მუხლის არარსებობის შემთხვევაში.

189. ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, სასამართლო მიიჩნევს, რომ სისხლის სამართლის კოდექსის 52(3)-ე მუხლის გამოყენება მომჩივნების მიმართ, თუნდაც ისინი მიღებული იყოს მოცემული დანაშაულების ჩადენის შემდეგ, ფაქტობრივად, არ წარმოადგენდა სასჯელის უკუქმედით გამოყენებას. დანაშაულებრივი გზით მოპოვებული ქონების კონფისკაცია ნებისმიერ შემთხვევაში მოხდებოდა, თუნდაც, სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის და არა სისხლის სამართლის კოდექსის დებულებების საფუძველზე. ამ გარემოებებში, მომჩივნები არ დადგნენ უფრო დიდი ზიანის წინაშე, ვიდრე ისინი დადგებოდნენ მოცემული დებულების გამოყენების შემთხვევაში (იხილეთ Rohlena v. the Czech Republic [GC], N 59552/08, § 69, ECHR 2015 და შეადარეთ Welch v. the United Kingdom, 9 თებერვალი1995, § 34, სერია A N307-A).

ამრიგად, წინამდებარე საქმის კონკრეტულ გარემოებებში კონვენციის მე-7 მუხლი არ დარღვეულა.

IV. კონვენციის 34-ე მუხლის შესაბამისობა

190. მომჩივნებმა პრეტენზია განაცხადეს იმასთან დაკავშირებით, რომ მთავრობამ ვერ მოახერხა სასამართლოს მიერ 39-ე წესის მიხედვით მითითებული დროებითი ღონისძიების ინსტრუქციისა და სულისკვეთების შესრულება და ამგვარად, დაარღვია მათი ინდივიდუალური გამოყენების უფლება. პირველმა მომჩივანმა, დეტალების ან მტკიცებულების წარდგენის გარეშე, ასევე პრეტენზია განაცხადა იმასთან დაკავშირებით, რომ მის წარმომადგენლებს ორჯერ შეუშალეს ხელი ციხის საავადმყოფოში შესვლაში მთავრობის მოსაზრებებზე საკუთარი პასუხის დასასრულებლად. ისინი დაეყრდნენ კონვენციის 34-ე მუხლს, რომელშიც ნათქვამია:

„საჩივრით სასამართლოს შეიძლება მიმართოს ნებისმიერმა ფიზიკურმა პირმა, არასამთავრობო ორგანიზაციამ ან ცალკეულ პირთა ჯგუფმა, რომელსაც მიაჩნია, რომ მსხვერპლია რომელიმე მაღალი ხელშემკვრელი მხარის მიერ კონვენციით ან მისი ოქმებით გათვალისწინებულ უფლებათა დარღვევისა. მაღალი ხელშემკვრელი მხარეები კისრულობენ ვალდებულებას, არაფრით დააბრკოლონ ამ უფლების სრულად განხორციელება.“

A. მხარეთა არგუმენტები

191. მთავრობამ განაცხადა, რომ მან შეასრულა სასამართლოს მიერ მითითებული დროებითი ღონისძიება მესამე მომჩივნის ციხის საავადმყოფოში გადაყვანით და მისთვის საჭირო გამოკვლევებისა და მკურნალობის განხორციელებით. რაც შეეხება პირველ მომჩივანს, არ არსებობდა მისი ციხის საავადმყოფოში მოთავსების საჭიროება, რადგან რუსთავის N2 სასჯელაღსრულების დაწესებულება ახალი გარემონტებული იყო და იქ არსებობდა თერაპიული განყოფილება, რომელშიც პირველი მომჩივანი შემდგომში მოათავსეს კიდეც.

192. პირველმა მომჩივანმა გაიმეორა თავისი საჩივარი იმასთან დაკავშირებით, რომ მთავრობამ ვერ შეასრულა 2007 წლის 22 აგვისტოს დროებითი ღონისძიებები, ვინაიდან მან ვერ მოახერხა მისი ციხის საავადმყოფოში მოთავსება 2010 წლის 28 ოქტომბრამდე. მან ასევე აღნიშნა, რომ ის უნდა მოეთავსებინათ სამოქალაქო საავადმყოფოში და არა ციხის საავადმყოფოში. რაც შეეხება მესამე მომჩივანს, ციხის საავადმყოფო სათანადო სამედიცინო დაწესებულება არ იყო. პირველმა მომჩივანმა ასევე განაცხადა, რომ 2011 წლის 21 ივლისსა და 15 აგვისტოს, მის წარმომადგენლებს სასამართლოში ასევე არ მისცეს მასთან ციხეში შეხვედრის შესაძლებლობა მისი პოზიციის განსახილველად სასამართლოს წინაშე მთავრობის მოსაზრებებთან დაკავშირებით.

B. სასამართლოს შეფასება

193. შესაბამისი ზოგადი პრინციპები შეჯამებულია, სხვა წყაროებთან ერთად, Yunusova and Yunusov-ში (იხილეთ ზემოთ, პარაგრაფები 109-12).

194. სასამართლო უბრუნდება წინამდებარე საქმის გარემოებებს და აღნიშნავს, რომ პირველი მომჩივნის საჩივარს იმასთან დაკავშირებით, რომ ის ორჯერ ვერ შეხვდა თავის წარმომადგენებს სასამართლოს წინაშე მთავრობის მოსაზრებებთან დაკავშირებით მისი პოზიციის განსახილველად, აკლდა დეტალიზაცია და რომ ის რაიმე მტკიცებულებით არ იყო გამყარებული. შესაბამისად, სასამართლო არ მიიჩნევს მას საკმარისად დასაბუთებულად, რათა განიხილოს იგი.

195. საპირისპიროდ, 2007 წლის 22 აგვისტოს, სასამართლომ საქართველოს მთავრობას, სასამართლოს რეგლამენტის 39-ე წესის მიხედვით, მხარეთა ინტერესების გათვალისწინებით და სასამართლოში საქმის წარმოების სათანადო წარმართვით, ურჩია პირველი და მესამე მომჩივნების ისეთ სამედიცინო დაწესებულებაში გადაყვანა, სადაც შესაძლებელი იქნებოდა თითოეული მათგანის დაავადებებისთვის სათანადო სამკურნალო ღონისძიებების განხორციელება.

196. დროებითი ღონისძიების მითითების შემდეგ, 2007 წლის 12 სექტემბერსა და 2009 წლის 23 თებერვალს, მთავრობამ სასამართლოს გადაუგზავნა წერილები, რომლებიც შეიცავდა ორი მომჩივნის სამედიცინო მდგომარეობის მიმოხილვას. წერილებში მითითებული იყო, რომ მესამე მომჩივანი მოთავსებული იყო ციხის საავადმყოფოში და რომ შესაბამისი სამედიცინო დოკუმენტაცია ადასტურებდა, რომ მას ჩაუტარდა სხვადასხვა სამედიცინო გამოკვლევა და მკურნალობა. რაც შეეხება პირველი მომჩივნის ჯანმრთელობის მდგომარეობას, მთავრობამ განაცხადა, რომ ის არასტაბილური იყო და არ საჭიროებდა მომჩივნის სამედიცინო დაწესებულებაში გადაყვანას იმ ფაქტის გათვალისწინებით, რომ რუსთავის N2 სასჯელაღსრულების დაწესებულება ახლად გარემონტებული იყო და მასში განთავსებული იყო თერაპიული განყოფილება, რომელშიც მოათავსეს პირველი მომჩივანი (იხილეთ პარაგრაფები 80და 84 ზემოთ). თუმცა, არგუმენტის გასამყარებლად არანაირი სამედიცინო დოკუმენტი არ იყო დართული, გარდა რუსთავის N2 სასჯელაღსრულების დაწესებულების მორიგე ექიმის ზოგადი ცნობისა, რომელშიც ნათქვამი იყო, რომ პირველი მომჩივანი იყო ქრონიკული დიაბეტის მქონე პაციენტი და მას სათანადო მკურნალობა უტარდებოდა (იხილეთ პარაგრაფი 81 ზემოთ). მხოლოდ 2010 წლის 28 ოქტომბერს, მთავრობისთვის დროებითი ღონისძიებების მითითებიდან სამ წელზე მეტი დროის შემდეგ, მოათავსეს პირველი მომჩივანი ციხის საავადმყოფოში (იხილეთ პუნქტი 85 ზემოთ). თუმცა, ამ ორ მოვლენას შორის დროის მნიშვნელოვანი შუალედის გათვალისწინებით, სასამართლო მიიჩნევს, რომ ეს მოთავსება არ მოჰყვა 2007 წლის 22 აგვისტოს შუალედურ ღონისძიებებს, არამედ, ის წარმოადგენდა ცალკე ქმედებას, რომელიც მოცემული დროებითი ღონისძიების მოქმედების სფეროს მიღმა იყო.

197. ამასთან დაკავშირებით, სასამართლო აღნიშნავს, რომ მთავრობას სადაოდ არ გაუხდია კონვენციის 34-ე მუხლით გათვალისწინებული თავისი ვალდებულება სასამართლოს მიერ მითითებული დროებითი ღონისძიების შესრულებასთან დაკავშირებით. ამის ნაცვლად, მთავრობამ სადაოდ გახადა მომჩივნების განცხადებები და ის ამტკიცებდა, რომ მათ მთლიანად შეასრულეს დროებითი ღონისძიება.

198. სასამართლო რიგ-რიგობით განიხილავს ორი მომჩივნის სიტუაციას.

199. პირველ მომჩივანთან მიმართებით, სასამართლო ვერ დაეთანხმება მთავრობის განცხადებებს იმასთან დაკავშირებით, რომ სასამართლოს გადაეგზავნა პირველი მომჩივნის ჯანმრთელობის მდგომარეობისა და მისთვის ჩატარებული სამედიცინო ღონისძიებების ამსახველი ყველა მასალა, და რომ არსებული საქმის მასალა არ ადასტურებდა სამედიცინო დაწესებულებაში მისი მოთავსების საჭიროებას. სასამართლომ უკვე დაადგინა, რომ რუსთავის N2 სასჯელაღსრულების დაწესებულებაში პირველი მომჩივნის ყოფნის პერიოდთან დაკავშირებით ავადმყოფობის ისტორია არ არსებობდა (იხილეთ პარაგრაფი 124 ზემოთ). ამ ფონზე, ამ საპატიმრო დაწესებულების მორიგე ექიმის ზოგადი ცნობის მიწოდება, რომელშიც ნათქვამია, რომ პირველი მომჩივნის მდგომარეობა იყო სტაბილური და რომ მას ამ დაწესებულების თერაპიულ განყოფილებაში უტარდებოდა სათანადო მკურნალობა, არასაკმარისია მთავრობის იმ არგუმენტის გასამყარებლად, რომ არ არსებობდა მისი გარე ან სპეციალიზებულ ციხის სამედიცინო დაწესებულებაში მოთავსების საჭიროება.

200. ამასთან დაკავშირებით, სასამართლო იმეორებს, რომ თუმცა, დროებითი ღონისძიების ფორმულირება ერთ-ერთი ის ელემენტია, რომელიც სასამართლოს იმ ანალიზში უნდა იქნეს გათვალისწინებული, რომელიც ეხება იმას, სახელმწიფომ შეასრულა თუ არა 34-ე მუხლით გათვალისწინებული თავისი ვალდებულებები, სასამართლოს უნდა გაეთვალისწინებინა მითითებული დროებითი ღონისძიების არა მხოლოდ ინსტრუქცია, არამედ სულისკვეთებაც (იხილეთ Paladi v. Moldova [GC], N 39806/05, § 91, 2009 წლის 10 მარტი, და Patranin v. Russia, N 12983/14, § 52, 2015 წლის 23 ივლისი) და რა თქმა უნდა, მისი მიზანი. ამასთან დაკავშირებით სასამართლო აღნიშნავს, რომ წინამდებარე საქმეში დროებითი ღონისძიების მთავარ მიზანს, რაზეც მთავრობას არ უთქვამს, რომ მისთვის ამის შესახებ ცნობილი არ იყო, წარმოადგენდა მომჩივნების მიმართ არაადამიანური და დამამცირებელი მოპყრობის თავიდან აცილება მათი ცუდი ჯანმრთელობის მდგომარეობის გათვალისწინებით. შესაბამისად, დროებით ღონისძიებაში, სასამართლომ მთავრობას ურჩია მომჩივნების ისეთ სამედიცინო დაწესებულებაში გადაყვანა, სადაც შესაძლებელი იქნებოდა თითოეული მათი დაავადებისთვის შესაფერისი სამკურნალო ღონისძიების ჩატარება. მომჩივნები ეჭვქვეშ აყენებენ სათანადო დაწესებულებებში გადაყვანისა და მათთვის სათანადო მკურნალობის ჩატარების ფაქტს. ამ გარემოებებში, ძალიან მნიშვნელოვანია, რომ სასამართლოს მთავრობამ მიაწოდოს ინფორმაცია მომჩივნების ჯანმრთელობის მდგომარეობის შესახებ, რომელიც გამყარებული იქნება შესაბამისი სამედიცინო დოკუმენტებით, რომელთა გარეშე სასამართლო ვერ შეძლებს მომჩივნებისთვის ჩატარებული მკურნალობის ხარისხისა და მათი სამედიცინო საჭიროებებიდან გამომდინარე მათი პატიმრობის პირობების სათანადობის შეფასებას.

201. ამგვარად, სასამართლო მიიჩნევს, რომ მთავრობის მიერ სასამართლოსთვის შესაბამისი სამედიცინო დოკუმენტების ვერ წარდგენამ და მის მიერ იმისმა მტკიცებამ, რომ არ არსებობდა პირველი მომჩივნის გარე ან სპეციალიზებულ ციხის სამედიცინო დაწესებულებაში მოთავსების საჭიროება, იმის დემონსტრირების გარეშე, რომ ის დაწესებულება (რუსთავის N2 სასჯელაღსრულების დაწესებულების თერაპიული განყოფილება), სადაც პირველი მომჩივანი იყო მოთავსებული, შეძლებდა მისთვის სათანადო მკურნალობის ჩატარებას მისი თითოეული დაავადების გათვალისწინებით, დაარღვია დროებითი ღონისძიების შინაარსი და მიზანი. შესაბამისად, პირველ მომჩივანთან მიმართებით, მთავრობამ სასამართლოს ვერ დაუდასტურა, რომ ეს დროებითი ღონისძიება შესრულდა.

202. საპირისპიროდ, და მესამე მომჩივანთან მიმართებით, სასამართლო, მისთვის მთავრობის მიერ წარდგენილი ინფორმაციისა და სამედიცინო დოკუმენტაციის გათვალისწინებით (იხილეთ პარაგრაფი 80 ზემოთ), დარწმუნებულია, რომ მესამე მომჩივნის ციხის საავადმყოფოში მოთავსებით, მთავრობამ შეასრულა სასამართლოს მიერ მითითებული დროებითი ღონისძიება.

203. ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, პირველ მომჩივანთან მიმართებით, სასამართლო ასკვნის, რომ წინამდებარე საქმეში მოპასუხე სახელმწიფომ ვერ შეასრულა სასამართლოს რეგლამენტის 39-ე წესით მითითებული დროებითი ღონისძიება, რითაც დაირღვა კონვენციის 34-ე მუხლით გათვალისწინებული ვალდებულება. ამის საპირისპიროდ, მთავრობამ შეასრულა სასამართლოს მიერ მითითებული დროებითი ღონისძიება მესამე მომჩივანთან მიმართებით.

V. კონვენციის სავარაუდო დარღვევები

204. კონვენციის მე-3 მუხლზე დაყრდნობით, მეორე მომჩივანმა იჩივლა თავისი პატიმრობის დროს ციხის არასათანადო პირობებზე. თუმცა, სასამართლო აღნიშნავს, რომ მეორე მომჩივანი გაათავისუფლეს 2005 წლის 15 თებერვალს (იხილეთ პარაგრაფი 86 ზემოთ). რადგან საჩივარი სასამართლოს 2006 წლის 3 აპრილს წარედგინა, ეს საჩივარი იყო დაგვიანებული და მას უარი უნდა ეთქვას კონვენციის 35-ე მუხლის 1-ლი და მე-4 მუხლების საფუძველზე.

205. რაც შეეხება მომჩივნების დარჩენილ საჩივრებს, სასამართლო ადგენს, რომ მის ხელთ არსებული ყველა მასალის გათვალისწინებით, მის კომპეტენციას მიკუთვნებულ საკითხებთან მიმართებით, რომლებსაც ეხება საჩივრები, რაიმე ნიშნით არ იკვეთება, რომ კონვენციით ან მისი ოქმებით გათვალისწინებული უფლებები და თავისუფლებები დაირღვა. შესაბამისად, ეს საჩივრები არის აშკარად დასაბუთებული და ისინი უარყოფილი უნდა იქნეს კონვენციის 35-ე მუხლის მე-3(a) და მე-4 პუნქტებით.

VI. კონვენციის 41-ე მუხლის გამოყენება

206. კონვენციის 41-ე მუხლში ნათქვამია:

„თუ სასამართლო დაასკვნის, რომ დაირღვა კონვენციით ან მისი ოქმებით გათვალისწინებული უფლება, ხოლო შესაბამისი მაღალი ხელშემკვრელი მხარის შიდა სამართალი დარღვევის მხოლოდ ნაწილობრივ გამოსწორების შესაძლებლობას იძლევა, საჭიროების შემთხვევაში, სასამართლო დაზარალებულ მხარეს სამართლიან დაკმაყოფილებას მიაკუთვნებს“.

A. ზიანი

207. მომჩივნებმა ერთობლივად მოითხოვეს 8,289,648.62 ევრო და თითოეულმა 150,000 ევრო, შესაბამისად, მატერიალურ და მორალურ ზიანთან დაკავშირებით.

208. მთავრობამ განაცხადა, რომ მომჩივნების საჩივარი მატერიალური ზიანის ანაზღაურებასთან დაკავშირებით დაუსაბუთებელი იყო და არანაირი მტკიცებულებით არ იყო გამყარებული. რაც შეეხება მოთხოვნებს მორალური ზიანის ანაზღაურებასთან დაკავშირებით, მოთხოვნილი თანხა ძალიან გადაჭარბებული იყო.

209. სასამართლო, ერთი მხრივ, ვერ ხედავს მიზეზობრივ კავშირს აღმოჩენილ დარღვევასა და სავარაუდო მატერიალურ ზიანს შორის; ამიტომ, იგი უარყოფს ამ საჩივარს. მეორე მხრივ, პირველ და მესამე მომჩივნებს სტრესი უნდა განეცადათ დადგენილი დარღვევების გამო. ამრიგად, სასამართლომ, სამართლიანობის საფუძველზე დაადგინა, როგორც ამას მოითხოვს კონვენციის 41-ე მუხლი, რომ პირველ და მესამე მომჩივანს თითოეულს მიეკუთვნოს 12,000 ევრო მორალური ზიანის ასანაზღაურებლად.

B. ხარჯები

210. მომჩივნებმა ასევე მოითხოვეს სულ 13,174 ევრო გაწეული სასამართლო ხარჯებისა და სხვა დანახარჯებისთვის სასამართლოში.

211. მთავრობამ გაასაჩივრა მოთხოვნა, რომელიც არ იყო გამყარებული მტკიცებულებით.

212. სასამართლოს პრეცენდენტული სამართლით, მომჩივანი უფლებამოსილია აუნაზღაურდეს ხარჯები იმდენად, რამდენადაც დადასტურდა, რომ ეს ხარჯები რეალურად და აუცილებლობიდან გამომდინარე იქნა გაწეული და რომ ისინი გონივრულია კომპენსაციის ოდენობასთან მიმართებით. წინამდებარე საქმეში, სასამართლო ითვალისწინებს ზემოაღნიშნულ კრიტერიუმებსა და შესაბამისი დოკუმენტების არარსებობა და იღებს გადაწყვეტილებას, რომ ამ კუთხით კომპენსაცია არ უნდა იქნეს მინიჭებული.

C. საურავი

213. სასამართლო მიზანშეწონილად მიიჩნევს, რომ საურავი განისაზღვროს ევროპის ცენტრალური ბანკის ზღვრული სასესხო განაკვეთით, რომელსაც უნდა დაემატოს სამი პროცენტი.

ამ მოტივით, სასამართლო ერთხმად,

1. აცხადებს კონვენციის მე-3 მუხლის საფუძველზე წარდგენილ საჩივრებს პირველი და მესამე მომჩივნების თბილისის N5 სასჯელაღსრულების დაწესებულების N130 საკანში პატიმრობის პირობებთან და სასჯელაღსრულების დაწესებულებაში ჩატარებულ სამედიცინო მკურნალობასთან დაკავშირებით; კონვენციის მე-6 მუხლის 1-ლი და მე-3 პუნქტების საფუძველზე წარდგენილ საჩივრებს სამი მომჩივნის წინააღმდეგ სისხლის სამართალწარმოების სამართლიანობასა და სასამართლოზე მათი ხელმისაწვდომობის უფლებასთან დაკავშირებით, ასევე, სამი მომჩივნის მიერ კონვენციის მე-7 მუხლის შესაბამისად წარდგენილ საჩივრებს მათ პირად საბანკო ანგარიშებთან დაკავშირებით კონფისკაციის შესახებ ბრძანების გამოცემის თაობაზე, მისაღებად და საჩივრის დანარჩენ ნაწილს მიუღებლად;

 

2. ადგენს, რომ დაირღვა კონვენციის მე-3 მუხლი პირველი და მესამე მომჩივნის თბილისის N5 სასჯელაღსრულების დაწესებულებაში პატიმრობის პირობებთან დაკავშირებით;

 

3. ადგენს, რომ დაირღვა კონვენციის მე-3 მუხლი პირველი და მესამე მომჩივნისთვის სასჯელაღსრულების დაწესებულებაში ჩატარებულ სამედიცინო მკურნალობასთან დაკავშირებით;

 

4. ადგენს, რომ არ დარღვეულა კონვენციის მე-6 მუხლის 1-ლი და მე-3 პუნქტები სისხლის სამართალწარმოების სამართლიანობასთან დაკავშირებით;

 

5. ადგენს, რომ არ დარღვეულა კონვენციის მე-6 მუხლის 1-ლი პუნქტი სასამართლოზე ხელმისაწვდომობის უფლებასთან დაკავშირებით;

 

6. ადგენს, რომ არ დარღვეულა კონვენციის მე-7 მუხლი;

 

7. ადგენს, რომ მოპასუხე სახელმწიფომ არ შეასრულა კონვენციის 34-ე მუხლით გათვალისწინებული თავისი ვალდებულებები პირველ მომჩივანთან მიმართებით;

 

8. ადგენს, რომ მოპასუხე სახელმწიფოს მხრიდან ადგილი არ ჰქონია კონვენციის 34-ე მუხლით გათვალისწინებული თავისი ვალდებულებების შეუსრულებლობას მესამე მომჩივანთან მიმართებით;

 

9. ადგენს

(a) რომ მოპასუხე სახელმწიფო ვალდებულია, კონვენციის 44-ე მუხლის მე-2 პუნქტის შესაბამისად, გადაწყვეტილების ძალაში შესვლის დღიდან სამი თვის განმავლობაში, გადახდის დღეს არსებული კურსით, ეროვნულ ვალუტაში, პირველ და მესამე მომჩივანს, თითოეულს გადაუხადოს 12,000 (თორმეტი ათასი) მორალური ზიანისთვის, დამატებული ნებისმიერი გადასახადი, რომელიც შეიძლება დაეკისროს მომჩივანს;

(b) რომ, ზემოხსენებული სამთვიანი ვადის გასვლის შემდეგ, თანხის სრულ გადარიცხვამდე, გადასახდელ თანხას საჯარიმო პერიოდის განმავლობაში დაერიცხება გადახდის დღეს მოქმედი, ევროპის ცენტრალური ბანკის ზღვრული სასესხო განაკვეთის თანაბარი პროცენტები, რასაც დაემატება სამი პროცენტი;

 

10. უარყოფს მომჩივნების მოთხოვნას სამართლიან დაკმაყოფილების დანარჩენ ნაწილში.

შესრულებულია ინგლისურ ენაზე და მხარეებს წერილობით ეცნობათ 2020 წლის 14 მაისს, სასამართლოს რეგლამენტის 77-ე წესის მე-2 და მე-3 პუნქტების შესაბამისად.

ვიქტორ სოლოვეიჩიკი                                                  სიოფრა ო’ლირი
განმწესრიგებელის მოადგილე                                      თავმჯდომარე