ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილება საქმე „თორთლაძე საქართველოს წინააღმდეგ“

 

საქმეზე „თორთლაძე საქართველოს წინააღმდეგ“

ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს (მეხუთე სექცია) პალატამ, შემდეგი შემადგენლობით:

სიფრა ო’ლირი, თავმჯდომარე
განა იუდკივსკა,
იოვან ილიევსკი,
ლადო ჭანტურია,
ივანა იელიჩი,
არნფინნ ბარდსენი,
მატიას გიომარი, მოსამართლეები,
და ვიქტორ სოლოვეიტჩიკი, სექციის განმწესრიგებელი

მხედველობაში მიიღო:

საქართველოს მოქალაქის, ბ-ნი ერმილე თორთლაძის (შემდგომში „მომჩივანი“) მიერ, 2008 წლის 14 აგვისტოს, „ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციის“ (შემდგომში „კონვენცია“) 34-ე მუხლის საფუძველზე საქართველოს წინააღმდეგ სასამართლოში შეტანილი საჩივარი (N 42371/08);

გადაწყვეტილება საქართველოს მთავრობისთვის (შემდგომში „მთავრობა“) საჩივრის ნაწილის შესახებ შეტყობინებასა და დანარჩენი ნაწილის მიუღებლად ცნობასთან დაკავშირებით;

მხარეთა მოსაზრებები;

2021 წლის 9 თებერვლის დახურული თათბირის შემდეგ,

გამოიტანა შემდეგი გადაწყვეტილება, რომელიც იმავე დღეს იქნა მიღებული:

შესავალი

1. საქმე ეხება, კერძოდ, სისხლის სამართლის საქმეზე წინასწარი გამოძიების მიმდინარეობისას საქართველოში კოტ დივუარის საპატიო გენერალური კონსულის კაბინეტში ჩატარებულ ჩხრეკას და ეროვნული სასამართლოების დაყრდნობას ჩხრეკის შედეგად მოპოვებულ მტკიცებულებებზე. მომჩივანმა საჩივარი წარმოადგინა კონვენციის მე-3 მუხლის, მე-6 მუხლის 1-ლი პუნქტისა და მე-8 მუხლის 1-ლი პუნქტის საფუძველზე.

ფაქტები

2. მომჩივანი დაიბადა 1964 წელს და ცხოვრობს თბილისში. სასამართლოს წინაშე მას წარმოადგენდნენ ადვოკატები ქ-ნი ნ. მარგიევა და ქ-ნი მ. შათირიშვილი, რომლებიც საქმიანობენ თბილისში.

3. მთავრობას წარმოადგენდა სახელმწიფო წარმომადგენელი იუსტიციის სამინისტროდან ბ-ნი ლ. მესხორაძე.

4. მხარეთა მიერ წარმოდგენილი საქმის ფაქტები შეიძლება შეჯამდეს შემდეგნაირად.

A. საკონსულოს კარ-მიდამოს ჩხრეკა და სისხლის სამართალწარმოების დაწყება

5. მომჩივანი, მოცემულ დროს, იყო კოტ დივუარის საპატიო გენერალური კონსული საქართველოში. საქმის მასალებიდან ირკვევა, რომ დროდადრო ის ასევე ასრულებდა საკონსულო კურიერის ფუნქციასაც.

6. 2005 წლის 24 აგვისტოს პოლიციამ დააკავა ა.ი., კოტ დივუარის საპატიო გენერალური საკონსულოს (შემდგომში „საპატიო საკონსულო“) უსაფრთხოების სამსახურის ყოფილი უფროსი და, მოცემულ დროს, საკონსულოს ადვოკატი, ეჭვის საფუძველზე, რომ ის უკანონოდ ფლობდა ნარკოტიკულ საშუალებებს და აპირებდა მათ რეალიზაციას. მისი, როგორც ეჭვმიტანილის დაკითხვის დროს მან მომჩივანი  დიდი ხნის ნარკორეალიზატორად დაასახელა. ის ასევე ამტკიცებდა, რომ მან მანამდე იმავე დღეს საპატიო საკონსულოს კარ-მიდამოს ტერიტორიაზე მომჩივნისგან შეიძინა თორმეტ-ნახევარი სუბუტექსის (ბუპრენორფინი) აბი.

7. იმავე დღეს შინაგან საქმეთა სამინისტრომ საგარეო საქმეთა სამინისტროს სთხოვა ინფორმაციის მიწოდება საპატიო საკონსულოს სამართლებრივი სტატუსისა და იმ იმუნიტეტის შესახებ, რომლითაც მომჩივანი სარგებლობდა, როგორც საპატიო გენერალური კონსული.

8. 2005 წლის 25 აგვისტოს საგარეო საქმეთა სამინისტროს საკონსულო დეპარტამენტის უფროსმა წერილობითი ფორმით უპასუხა შინაგან საქმეთა სამინისტროს და განმარტა, რომ „საკონსულო ურთიერთობების შესახებ ვენის კონვენციის“ (შემდგომში „ვენის კონვენცია“) 43-ე მუხლის თანახმად, საკონსულო თანამდებობის პირები სარგებლობენ ფუნქციური იმუნიტეტით. რაც შეეხება კარ-მიდამოს, მან აღნიშნა, რომ „ვენის კონვენციის“ 31-ე მუხლით გათვალისწინებული საკონსულოს კარ-მიდამოს ხელშეუხებლობა არ ვრცელდებოდა საპატიო კონსულის მიერ დაკავებულ კარ-მიდამოზე. დაბოლოს, საპატიო კონსულზე ვრცელდებოდა მხოლოდ „ვენის კონვენციის“ III თავის დებულებები (იხ. ქვემოთ დებულებები ციტირებული 38-ე პარაგრაფში).

9. იმავე დღეს, ა.ი.-ის საქმის გამომძიებელმა გამოსცა დადგენილება საპატიო საკონსულოს მიერ დაკავებულ კარ-მიდამოში ჩხრეკის გადაუდებელ გარემოებებში ჩატარების შესახებ. დადგენილებით არ იყო განსაზღვრული ნივთები, რომლებიც პოლიციას უნდა მოეძებნა, ასევე, არც საგამოძიებო ღონისძიებასთან დაკავშირებული სხვა დეტალები. 2005 წლის 25 აგვისტოს პოლიცია, რომელიც მოქმედებდა ზემოხსენებული დადგენილების შესაბამისად, შევიდა საპატიო საკონსულოში და ჩაატარა ჩხრეკა. დამსწრე მომჩივანმა ეჭვქვეშ დააყენა ჩხრეკის კანონიერება და ამტკიცებდა, რომ ამით ირღვეოდა სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 328-ე მუხლი და დიპლომატიური და საკონსულო წარმომადგენლობის უფლებათა დაცვის შესაბამისი საერთაშორისო ნორმები. მან უარი თქვა ჩხრეკის ოქმზე ხელის მოწერაზე და მას დაურთო წერილობითი შენიშვნა, სადაც განმარტა, რომ ნებისმიერი ჩხრეკის ჩატარებამდე საჭირო იყო გენერალური კონსულისგან, ამ კონკრეტულ შემთხვევაში კი თავად მისგან, წინასწარი თანხმობის მიღება.

10. ოფიციალური ჩანაწერების მიხედვით, საპატიო საკონსულოს ჩხრეკა ჩატარდა საღამოს 5:27 საათსა და 6:45 საათს შორის პერიოდში და მას ესწრებოდა დ.ჯ., საგარეო საქმეთა სამინისტროს წარმომადგენელი; ამასთანავე, მოხდა ჩხრეკის პროცესის ვიდეოგადაღება. მომჩივანმა უარი თქვა ჩხრეკაზე დასასწრებად დამსწრეთა მოწვევის უფლების გამოყენებაზე. ჩხრეკის შედეგად, მომჩივნის კაბინეტში არსებული მაგიდიდან და სეიფიდან ამოღებულ იქნა 227 აბი სუბუტექსი, შვიდი ამპულა მორფინის ჰიდროქლორიდი და ცეცხლსასროლი იარაღის რამდენიმე ვაზნა.

11. იმავე დღეს პოლიციამ ასევე გაჩხრიკა მომჩივნის ავტომანქანა და ბინა. აღნიშნული ჩხრეკაც ასევე ჩატარდა საგარეო საქმეთა სამინისტროს წარმომადგენლის, დ.ჯ.-სა, და მომჩივნის მეუღლის თანდასწრებით, რომელმაც, ჩხრეკის ოქმის თანახმად, უარი თქვა ჩხრეკაზე დასასწრებად დამოუკიდებელ მოწმეთა მოწვევის უფლების გამოყენებაზე. ჩხრეკის შედეგად, რომლის ვიდეოგადაღებაც მოხდა, მომჩივნის ბინიდან ამოღებულ იქნა ცეცხლსასროლი იარაღი და რამდენიმე ვაზნა. მომჩივნის მეუღლემ უარი განაცხადა ჩხრეკის ოქმის ხელმოწერაზე და მიუთითა, რომ ამოღებული ცეცხლსასროლი იარაღი არ ეკუთვნოდა მათ ოჯახს.

12. დაკავების ოქმის თანახმად, მომჩივანი დააკავეეს საპატიო საკონსულოს კარ-მიდამოს ტერიტორიაზე 2005 წლის 25 აგვისტოს, საღამოს 6:50 საათზე.

13. 2005 წლის 26 აგვისტოს, მისი შემდგომი დაკითხვისას მომჩივნმა განაცხადა, რომ ჩხრეკა ჩატარდა უკანონოდ, „საკონსულო ურთიერთობების შესახებ ვენის კონვენციის“ დარღვევით. ის ამტკიცებდა, რომ მის კაბინეტში ნაპოვნი სუბუტექსის აბები მას არ ეკუთვნოდა და წარმოდგენა არ ჰქონდა, თუ როგორ მოხვდა ისინი სეიფში. რაც შეეხება მორფინის ამპულებს, მომჩივანმა აღიარა, რომ ისინი მას ეკუთვნოდა და, როგორც გულის დაავადების მქონე, მათ ინახავდა გადაუდებელ შემთხვევებში გამოსაყენებლად. მან ასევე უარყო, რომ მის ბინაში ნაპოვნი ცეცხლსასროლი იარაღი მას ეკუთვნოდა. ზემოხსენებული დაკითხვის შემდეგ, მომჩივანი და ა.ი. დაკითხვისას ერთმანეთს დაუპირისპირეს, რა დროსაც ა.ი.-მ არ შეცვალა მისი ბრალდებები, მომჩივანმა კი უარყო ისინი და განაცხადა, რომ აღნიშნული ბრალდებები არ იყო სიმართლე.

14. იმავე დღეს, მომჩივნის წინააღმდეგ აღძრული სისხლის სამართლის საქმის ხელმძღვანელმა პროკურორმა შეიტანა სამი შუამდგომლობა თბილისის პირველი ინსტანციის სასამართლოში, რომლებითაც ითხოვდა 2005 წლის 25 აგვისტოს ჩატარებული ჩხრეკების კანონიერად ცნობას რომლებიც, მისი მტკიცებით, იყო გადაუდებელი. შუამდგომლობებში უბრალოდ აღნიშნული იყო ის ადგილები, სადაც ჩატარდა ჩხრეკა (საპატიო საკონსულო, მომჩივნის ავტომანქანა და ბინა), ჩხრეკის შედეგად ამოღებული ნივთიერებები და ცეცხლსასროლი იარაღი, და დანაშაულები, რომელთა ჩადენაშიც ეჭვმიტანილი იყო მომჩივანი. შუამდგომლობათა თანახმად, სამივე ჩხრეკა ჩატარდა გადაუდებელ გარემოებებში. სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 290-ე, 315-ე, 317-ე, 322-ე და 323-ე მუხლების თანახმად, პროკურორმა სთხოვა სასამართლოს ჩატარებული ჩხრეკის კანონიერად ცნობა. შუამდგომლობებში ნახსენები არ იყო არანაირი პროცედურული დოკუმენტი მათ დასასაბუთებლად.

15. იმავე დღეს, თბილისის საქალაქო სასამართლომ შეისწავლა სამივე წერილობითი შუამდგომლობა ისე, რომ მომჩივანს არ მისცა თავისი განცხადებების წარდგენის უფლება, და დაადგინა რომ ჩხრეკები იყო კანონიერი. შეჯამების სახით დაწერილი სამი გადაწყვეტილებიდან არცერთი არ მიუთითებდა შესაბამის ფაქტობრივ გარემოებებზე და არც დეტალურად განიხილავდა ჩხრეკის გადაუდებელ გარემოებებში ჩატარების აუცილებლობის საკითხს. საკონსულოს კარ-მიდამოს ჩხრეკის ჩატარებასთან დაკავშირებით სასამართლომ აღნიშნა, რომ პროკურორის შუამდგომლობიდან ცხადი იყო, რომ ჩხრეკა ჩატარდა დანაშაულის მტკიცებულებათა განადგურების საშიშროების არსებობისა და გადაუდებელი აუცილებლობის გამო, და რომ პოლიციამ დაიცვა სისხლის სამართლის საპროცესო ნორმები. გადაწყვეტილებები ითვალისწინებდა გასაჩივრების სამოცდათორმეტსაათიან ვადას. საქმის მასალებიდან ირკვევა, რომ მომჩივანმა არ გამოიყენა ეს შესაძლებლობა.

16. 2005 წლის 27 აგვისტოს მომჩივანს ოფიციალურად წარედგინა ბრალი ნარკოტიკულ საშუალებებთან და ცეცხლსასროლ იარაღთან დაკავშირებულ სხვადასხვა დანაშაულში სისხლის სამართლის კოდექსის 260-ე მუხლის მე-2 ნაწილის (ა) ქვეპუნქტისა და მე-3 ნაწილის (ა) ქვეპუნქტის, და 236-ე მუხლის 1-ლი და მე-3 ნაწილების თანახმად. მომდევნო დღეს, პროკურორის მოთხოვნით, მოსამართლემ მომჩივანს აღკვეთის ღონისძიების სახით სამთვიანი პატიმრობა შეუფარდა.

17. წინასწარი გამოძიებისას მომჩივნის ადვოკატმა ითხოვა მისი კლიენტის კაბინეტიდან ამოღებული ნარკოტიკული საშუალებების და, სავარაუდოდ, მის ბინაში ნაპოვნი ცეცხლსასროლი იარაღის დაქტილოსკოპიური (თითის ანაბეჭდების) ექსპერტიზის ჩატარება. პროკურორმა არ დააკმაყოფილა მოთხოვნა და დაასკვნა, რომ რადგან ფიზიკურ მტკიცებულებებზე აღბეჭდილი იყო სხვადასხვა ადამიანის თითის ანაბეჭდები რომლებიც მონაწილეობდნენ ამოღებისა და შემდგომ სასამართლო ექსპერტიზის პროცესში, დაქტილოსკოპიური ექსპერტიზა იქნებოდა უშედეგო.

18. მეორე შუამდგომლობაში მომჩივანი ამტკიცებდა, რომ მის კაბინეტში ნაპოვნი ნარკოტიკული საშუალებები ეკუთვნოდა ა.ი.-ს, რომელიც საპატიო საკონსულოში მუშაობის პერიოდში სარგებლობდა შეუზღუდავი წვდომით საკონსულოს კარ-მიდამოზე. ამასთან დაკავშირებით მომჩივანმა მოითხოვა, რომ საკონსულოს რამდენიმე სხვა თანამშრომელიც დაკითხულიყო. მან ასევე უარყო ა.ი.-ს ბრალდებები იმასთან დაკავშირებით, რომ ამ უკანასკნელმა საკონსულოს კარ-მიდამოს ტერიტორიაზე იყიდა სუბუტექსი 2005 წლის 24 აგვისტოს და განაცხადა, რომ აღნიშნული ბრალდებები არ შეესაბამებოდა სიმართლეს და მოითხოვა ამასთან დაკავშირებით საკონსულოს უსაფრთხოების სამსახურის რამდენიმე სხვა თანამშრომლის დაკითხვაზე დაბარება. მომჩივნის არცერთი შუამდგომლობა არ დაკმაყოფილდა.

19. 2005 წლის 14 ნოემბერს წინასწარი გამოძიება დასრულდა. 2005 წლის 19 ნოემბერს მომჩივანმა, თავისი ადვოკატის მეშვეობით, საქმის გამომძიებელს წარუდგინა შუამდგომლობა, რომლითაც დავობდა გამოძიების არაობიექტურობისა და მიკერძოებულობის გამო. ის აცხადებდა, რომ საკონსულოს თანამშრომლებისა და უსაფრთხოების სამსახურის წევრების დაკითხვაზე უარის თქმით გამომძიებელმა უგულებელყო მომჩივნის უფლება, ეჭვქვეშ დაეყენებინა ა.ი.-ს სანდოობა და მისი ჩვენებების უტყუარობა. ის კიდევ ერთხელ მოითხოვდა აღნიშნული მოწმეების დაკითხვაზე დაბარებას და ამოღებულ ნარკოტიკულ საშუალებებსა და ცეცხლსასროლ იარაღზე დაქტილოსკოპიური ექსპერტიზის ჩატარებას. მომჩივანი ასევე ამტკიცებდა, რომ საპატიო საკონსულოს ჩხრეკა იყო უკანონო, პირველ რიგში იმიტომ, რომ მას არ მიეცა ჩხრეკაზე დასასწრებად დამოუკიდებელი მოწმეების მიწვევის საშუალება, და მეორე რიგში იმის გამო, რომ საკონსულოს კარ-მიდამო ხელშეუხებელი იყო საერთაშორისო სამართლის თანახმად. სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის მე-4 ნაწილზე მითითებით მომჩივანი აცხადებდა, რომ არ არსებობდა დამოუკიდებელი მოწმეების დაუსწრებლად ჩხრეკის ჩატარების გადაუდებელი აუცილებლობა, რადგან საკონსულოს კარ-მიდამო და თავად ის იყო პოლიციის სრული კონტროლის ქვეშ, რაც არ აძლევდა მას მტკიცებულებებზე ზემოქმედების საშუალებას. ის ითხოვდა სრულ წვდომას საკონსულოსა და მისი ბინის ჩხრეკის ვიდეოჩანაწერებზე.

20. 2005 წლის 21 ნოემბრის გადაწყვეტილებით გამომძიებელმა არ დააკმაყოფილა მომჩივნის შუამდგომლობები.

B. მომჩივნის საქმის სასამართლო განხილვა

21. სასამართლო პროცესი დაიწყო 2006 წლის 19 ოქტომბერს. პირველი ინსტანციის სასამართლოს წინაშე მომჩივანმა კიდევ ერთხელ მოითხოვა ამოღებულ ნარკოტიკულ საშუალებებსა და ცეცხლსასროლ იარაღზე დაქტილოსკოპიური ექსპერტიზის ჩატარება და საკონსულოს რამდენიმე თანამშრომლის დაკითხვა. მომჩივანი აცხადებდა, რომ აღნიშნულ მოწმეებს შეეძლოთ დაემტკიცებინათ, მათ შორის, რომ ა.ი. არ იმყოფებოდა საკონსულოში 2005 წლის 24 აგვისტოს და, შესაბამისად, ამ დღეს ვერ იყიდდა მომჩივნისგან ნარკოტიკულ საშუალებებს. მომჩივანმა ასევე ითხოვა 2005 წლის 25 აგვისტოს საკონსულოში გაკეთებული ვიდეოჩანაწერების მტკიცებულებებად მიჩნევა და კერძო სატელევიზიო კომპანიის მიერ გადაღებული, პოლიციის მიერ საკონსულოს კარ-მიდამოს ჩხრეკის ამსახველი, ვიდეოჩანაწერის მოპოვება და ასევე მტკიცებულებად მიჩნევა. პირველი ინსტანციის სასამართლოში წარდგენილ რამდენიმე სხვა საჩივარში მომჩივანი ამტკიცებდა, რომ საკონსულოს კარ-მიდამოს ჩხრეკა იყო უკანონო, პირველ რიგში იმიტომ, რომ მასზე, როგორც საკონსულო კურიერსა, და მთლიანად საკონსულოზე ვრცელდებოდა დიპლომატიური იმუნიტეტი, და მეორე რიგში იმიტომ, რომ არცერთ დამოუკიდებელ მოწმეს არ მისცემია ჩხრეკაზე დასწრების უფლება. მომჩივანმა სასამართლოს სთხოვა, რომ პოლიციის ოქმი საკონსულოს ჩხრეკისა და შედეგად ამოღებული ფიზიკური მტკიცებულებების შესახებ მიეჩნია მიუღებლად.

22. 2006 წლის 23 ოქტომბერს თბილისის საქალაქო სასამართლომ ნაწილობრივ დააკმაყოფილა დაცვის მხარის შუამდგომლობები. სასამართლომ თანხმობა განაცხადა, მათ შორის, დაცვის მხარის მოწმეთა დაკითხვაზე სასამართლოში. საკონსულოს ფუნქციონირების შესახებ ზოგადი ინფორმაციის მიწოდებისას მომჩივნის მოწმეებმა განაცხადეს, რომ ვერ იხსენებდნენ საკონსულოს კარ-მიდამოში ა.ი.-ს ნახვას 2005 წლის 24 აგვისტოს.

23. სასამართლო პროცესის დროს ასევე დაიკითხა პოლიციის ორი ოფიცერი, რომლებმაც საკონსულოს ჩხრეკა ჩაატარეს. ორივემ აღნიშნა, რომ ჩხრეკა ჩატარდა ოპერატიული ინფორმაციის საფუძველზე, რომ მოხდა ჩხრეკის ვიდეოგადაღება და რომ ჩხრეკის დროს საკონსულოს კარ-მიდამოში იმყოფებოდა დაახლოებით ათიდან ოცამდე ადამიანი. ა.ი.-მ, ბრალდების მხარის მთავარმა მოწმემ, რომელიც ასევე დაიკითხა სასამართლო პროცესის დროს, დაადასტურა თავისი წინასასამართლო ჩვენება, რომლითაც ბრალს სდებდა მომჩივანს ნარკოტიკული საშუალებების რეალიზაციაში.

24. 2006 წლის 13 ნოემბერს პირველი ინსტანციის სასამართლომ დაკითხა დ.ჯ., საგარეო საქმეთა სამინისტროს საკონსულო დეპარტამენტის უფროსი, რომელიც ესწრებოდა ჩხრეკას. საკონსულოს სტატუსტთან მიმართებით მან აღნიშნა, რომ რადგან საკონსულოს ხელმძღვანელობდა საპატიო გენერალური კონსული და არა შტატის საკონსულო თანამდებობის პირი, მასზე ვრცელდებოდა 1963 წლის „ვენის კონვენციის“ მხოლოდ III თავი. რაც შეეხებოდა ჩხრეკაში მის მონაწილეობას, მან განმარტა, რომ ჩხრეკას დაესწრო სისხლის სამართლის საპროცესო კანონმდებლობის მოთხოვნების გათვალისწინებით; ის არ იმყოფებოდა იქ როგორც დიპლომატიური წარმომადგენელი, რადგან აღნიშნული საკონსულო არ წარმოადგენდა „ვენის კონვენციით“ დაცულ დიპლომატიურ წარმომადგენლობას. კონკრეტულ კითხვაზე პასუხად მან დაადასტურა, რომ „ვენის კონვენციის“ 31-ე მუხლის მე-2 პუნქტი საკონსულოს კარ-მიდამოს ხელშეუხებლობის შესახებ არ ვრცელდებოდა აღნიშნული საპატიო საკონსულოს კარ-მიდამოზე.

25. სასამართლო პროცესის დროს ნაჩვენები იქნა საკონსულოს კარ-მიდამოს ჩხრეკის ამსახველი ვიდეოჩანაწერი. ვიდეოჩანაწერის ორ კადრში ასახული იყო მომჩივნის სამუშაო მაგიდასა და სეიფში ნარკოტიკული საშუალებების პოვნის მომენტი. მომჩივანმა დაგმო ვიდეოჩანაწერი და ამტკიცებდა, რომ ის იყო გაყალბებული.

26. 2006 წლის 20 ნოემბერს თბილისის საქალაქო სასამართლომ დამნაშავედ სცნო მომჩივანი მის წინააღმდეგ წაყენებულ ბრალდებებში და მიუსაჯა პატიმრობა თვრამეტი წლის ვადით. მომჩივნის ბრალის დადგენისას საქმის განმხილველი მოსამართლე დაეყრდნო შესაბამის ჩხრეკის ოქმებს, ა.ი.-ს მტკიცებულებებს, პოლიციის ორი ოფიცრის ჩვენებებს, რომლებმაც ჩაატარეს საკონსულო დაწესებულების ჩხრეკა, და მომჩივნის ბინისა და საკონსულო დაწესებულების ჩხრეკის ვიდეოჩანაწერებს. პირველი ინსტანციის სასამართლომ დაცვის მხარის მოწმეთა ჩვენებები არასარწმუნოდ და ურთიერთგამომრიცხავად მიიჩნია. რაც შეეხება იმუნიტეტისა და პრივილეგიების საკითხს, სასამართლო მთლიანად დაეყრდნო საგარეო საქმეთა სამინისტროს საკონსულო დეპარტამენტის ხელმძღვანელის მიერ მიცემულ განმარტებებს.

27. მომჩივანმა განაცხადა, რომ სასამართლო პროცესზე ის მოთავსებული იყო ლითონის გისოსებს მიღმა.

28. მომჩივანმა გაასაჩივრა მისი მსჯავრდება. სხვა საკითხებთან ერთად ის ამტკიცებდა, რომ საკონსულო დაწესებულების ჩხრეკა იყო უკანონო. ამასთან დაკავშირებით ის ამტიცებდა, რომ მისთვის არ უცნობებიათ, რომ მას ჰქონდა ჩხრეკაზე დამსწრეთა მიწვევის უფლება, და რომ ჩხრეკა ჩატარდა სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 328-ე მუხლის მე-3 ნაწილის დარღვევით (იხ. ქვემოთ 37-ე პარაგრაფი), რადგან პოლიციას არ მიუღია თანხმობა კოტ დივუარის დიპლომატიური წარმომადგენლობის ხელმძღვანელისგან.

29. 2007 წლის 19 ივნისის გადაწყვეტილებით, თბილისის სააპელაციო სასამართლომ ძალაში დატოვა მომჩივნის მსჯავრდება, თუმცა მისი განაჩენი ჩვიდმეტ წლამდე შეამცირა. პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსგავსად, სააპელაციო სასამართლომაც უარყო მომჩივნის არგუმენტი იმუნიტეტთან დაკავშირებით. კერძოდ, საგარეო საქმეთა სამინისტროს მიერ წარდგენილი მტკიცებულებების საფუძველზე სასამართლომ დაასკვნა, რომ მომჩივანი არ სარგებლობდა პირადი ხელშეუხებლობით, როგორც საპატიო კონსული და არც რამე იურისდიქციული იმუნიტეტით; მომჩივნის დამატებით არგუმენტთან დაკავშირებით, რომ ის ასრულებდა საკონსულო კურიერის ფუნქციებს, „ვენის კონვენციის“ 35-ე მუხლზე მითითებით სააპელაციო სასამართლომ დაასკნა, რომ დაკავების მომენტში მომჩივანი არ ასრულებდა აღნიშნულ კონკრეტულ ფუნქციას. რაც შეეხება საკონსულოს კარ-მიდამოს, „საკონსულო ურთიერთობების შესახებ ვენის კონვენციის“ 59-ე მუხლის მიხედვით, ადგილსამყოფელ სახელმწიფოს მოეთხოვებოდა მხოლოდ მისი დაცვა. მომჩივნის ბრალის დამტკიცებისას თბილისის სააპელაციო სასამართლო დაეყრდნო ა.ი.-ს მტკიცებულებებს, პოლიციის ორი ოფიცრის ჩვენებებს, რომლებმაც ჩაატარეს საკონსულო დაწესებულების ჩხრეკა, დ.ჯ.-ს მტკიცებულებებს, რომელიც ესწრებოდა ჩხრეკის ღონისძიებებს, საკონსულო დაწესებულებისა და მომჩივნის ბინის ჩხრეკის ოქმებსა და შესაბამის ვიდეოჩანაწერებს.

30. 2007 წლის 13 ივლისს მომჩივანმა შეიტანა საკასაციო საჩივარი, სადაც გამეორებული იყო წინა საჩივარში მოყვანილი არგუმენტები. მომჩივანი ამტკიცებდა, რომ საკონსულო დაწესებულების ჩხრეკის ამსახველ შესაბამის ვიდეოჩანაწერებში ნათლად ჩანდა, რომ მას არ ეცნობა დამსწრეთა მოწვევის უფლების შესახებ და, შესაბამისად, ამ უფლების გამოყენებაზე უარს ვერ იტყოდა, და რომ მას ჯერ  თავისუფლება შეუზღუდეს და მხოლოდ ამის შემდეგ დაიწყეს ჩხრეკა, რაც გულისხმობდა იმას, რომ ის მტკიცებულებებზე ზემოქმედებას ვერ მოახდენდა. ის ასევე იმეორებდა არგუმენტებს იმუნიტეტთან დაკავშირებით და ხაზგასმით აღნიშნავდა, რომ ის იყო არა მხოლოდ საპატიო გენერალური კონსული, არამედ ასევე საკონსულო კურიერის ფუნქციებსაც ასრულებდა.

31. 2008 წლის 18 თებერვალს საქართველოს უზენაესმა სასამართლომ მიუღებლად სცნო და არ დააკმაყოფილა მომჩივნის საკასაციო საჩივარი. სასამართლომ გაიმეორა სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის შესაბამისი დებულება და მიუთითა, რომ „საქმე არ [იყო] მნიშვნელოვანი სამართლისა და თანმიმდევრული სასამართლო პრაქტიკის განვითარებისთვის; [სადავო] გადაწყვეტილება არ განსხვავდებოდა მსგავს საკითხებში უზენაესი სასამართლოს არსებული პრაქტიკისგან და სააპელაციო სასამართლოს არ ჰქონდა დაშვებული რაიმე სერიოზული პროცედურული ხარვეზი საქმის შესწავლისას, რასაც შეეძლო მნიშვნელოვანი გავლენა მოეხდინა მის შედეგზე.“

32. არადამაკმაყოფილებელი ჯანმრთელობის მდგომარეობის გათვალისწინებით მომჩივანი ვადაზე ადრე, 2013 წლის 21 იანვარს, გაათავისუფლეს ციხიდან.

C. სასამართლოს შენობაში გადაყვანისა და გაჩერების პირობები

33. 2006 წლის 20 ოქტომბერს, მიმდინარე სასამართლო სხდომების დროს, მომჩივანმა წარადგინა საჩივარი იუსტიციის მინისტრისა და სასჯელაღსრულების დეპარტამენტის უფროსის სახელზე იმ პირობებთან დაკავშირებით, რომელშიც ის გადაიყვანეს და ამყოფეს თბილისის საქალაქო სასამართლოს შენობაში მისი საქმის სასამართლო განხილვამდე. 2006 წლის 19 ოქტომბერს მიღებული საკუთარი გამოცდილების საფუძველზე ის ამტკიცებდა, რომ ყველა მოპასუხე გადაყვანილ იქნა სასამართლოს შენობაში დაახლოებით დილის 10 საათზე, თუმცა მათი დაბარება მათი საქმეების სასამართლო სხდომებზე არ მომხდარა საღამოს 5 საათსა და 7 საათს შორის შუალედამდე. დროის ამ შუალედში დაახლოებით 25 დაკავებული პირი მოთავსებული იყო სასამართლოს ერთ 5-6 კვ.მ. ფართის დროებითი მოთავსების საკანში, სადაც არ იყო არც ვენტილაცია და არც სკამები. მომჩივანი მიუთითებდა თავის ჯანმრთელობის მდგომარეობაზე და ამტკიცებდა, რომ ეს იყო არაადამიანური და დამამცირებელი მოპყრობის ტოლფასი.

34. მომჩივნის საქმეში არსებული 2006 წლის 2 ნოემბრის ზეპირი მოსმენის ოქმის მიხედვით, მისი აღნიშნული საჩივარი უბრალოდ დართულ იქნა მისი სისხლის სამართლის საქმის მასალებში, განუხილველად. სასამართლო მოსმენის ოქმით დგინდება, რომ არცერთ მომდევნო ეტაპზე მომჩივანს განმეორებით აღარ წარუდგენია საჩივარი პირველი ინსტანციის სასამართლოს ე.წ. „დროებითი მოთავსების საკანში“ მისი გადაყვანისა და დაკავების პირობებთან დაკავშირებით.

35. 2007 წლის 15 მაისს მომჩივანმა საჩივარი წარადგინა იუსტიციის მინისტრისა და სასჯელაღსრულების დეპარტამენტის უფროსის სახელზე სააპელაციო სასამართლოს ე.წ. „დროებითი მოთავსების საკანში“ არსებულ პირობებთან დაკავშირებით. ის ამტკიცებდა, რომ მათი შესაბამისი საქმეების მოსმენამდე პატიმრებს უწევდათ 8-10 საათი ლოდინი მიწისქვეშ განთავსებულ საკანში; 20-დან 35-მდე პატიმარი იყო მოთავსებული 10-მდე ადამიანისთვის განკუთვნილ ბეტონის საკანში, რომელსაც არ გააჩნდა სათანადო ვენტილაციის სისტემა. 2007 წლის 7 მაისს მიღებულ საკუთარ გამოცდილებაზე მითითებით მომჩივანმა აღნიშნა, რომ ის 10 საათის განმავლობაში იყო მოთავსებული ასეთ საკანში, რის შედეგადაც მან მიიღო სტენოკარდიული შეტევა. კონვენციის მე-3 მუხლზე მითითებით, მომჩივანმა სთხოვა შესაბამის ორგანოებს, მიეღოთ სანათადო ზომები მისი სიცოცხლისა და ჯანმრთელობის დასაცავად.

შესაბამისი სამართლებრივი ჩარჩო

A. 1998 წლის სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსი

36. სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის შესაბამისი დებულებები, მოცემულ დროს მოქმედი რედაქციით, ადგენს შემდეგს:

„1. არავის არა აქვს უფლება თვითნებურად და უკანონოდ ჩაერიოს სხვის პირად ცხოვრებაში. საცხოვრებელი ბინის ან სხვა მფლობელობის, ... ხელშეუხებლობა გარანტირებულია კანონით.

2. ... ჩხრეკა, [ან/და] ამოღება, ... შეიძლება მხოლოდ მოსამართლის ბრძანებით ან სასამართლო განჩინებით (დადგენილებით). თუ არსებობს კანონით დადგენილი გადაუდებელი აუცილებლობა ... ჩხრეკა და ამოღება შეიძლება ჩატარდეს მოსამართლის ბრძანების გარეშე, მაგრამ მათი კანონიერება და დასაბუთებულობა უნდა შეამოწმოს მოსამართლემ მათ შესახებ მასალების წარდგენიდან არა უგვიანეს [ოცდაოთხი] საათისა. ამასთან, მოსამართლე წყვეტს აღნიშნული საპროცესო მოქმედებებით მიღებული მტკიცებულების დასაშვებობის საკითხს.“

„...

2. ამოღება, [ან/და] ჩხრეკა, ... გადაუდებელ შემთხვევაში შეიძლება ჩატარდეს მოსამართლის ბრძანების გარეშეც, მომკვლევის, გამომძიებლის, პროკურორის დადგენილებით ... რის შესახებაც მოსამართლეს რომლის სამოქმედო ტერიტორიაზედაც ჩატარდა აღნიშნული საგამოძიებო მოქმედება, ... უნდა ეცნობოს 24 საათის განმავლობაში და გადაეცეს სისხლის სამართლის საქმის მასალები, რომლებიც ასაბუთებს საგამოძიებო მოქმედებათა ჩატარების აუცილებლობას. ... მოსამართლე ... პროკურორის მონაწილეობით ამოწმებს ... ჩატარებული საგამოძიებო მოქმედების კანონიერებას. ... მოსამართლეს გამოაქვს დადგენილება: (ა) ჩატარებული საგამოძიებო მოქმედების კანონიერად ცნობის შესახებ; ან (ბ) ჩატარებული საგამოძიებო მოქმედების უკანონოდ ცნობის და ამ მოქმედებით მიღებულ მტკიცებულებათა დაუშვებლობის შესახებ.

3. ამოღება, [ან/და] ჩხრეკა, ... მოსამართლის ბრძანების გარეშე, გადაუდებელ შემთხვევებში, შეიძლება ჩატარდეს სისხლის სამართლის საქმის აღძვრამდეც. აღნიშნულის შესახებ მოკვლევის ორგანოს გამოაქვს მოტივირებული დადგენილება. [მოკვლევის ორგანომ] მათი [საგამოძიებო მოქმედებების] ჩატარების თაობაზე დაუყოვნებლივ უნდა შეატყობინოს პროკურორს, რომელიც გაეცნობა მოკვლევის ორგანოს დადგენილებას ჩატარებული საგამოძიებო მოქმედებების შესახებ, [შესაბამის] ოქმებს, მიღებულ ფაქტობრივ მონაცემებს. პროკურორი ვალდებულია 24 საათის განმავლობაში აღნიშნულის შესახებ აცნობოს იმ მოსამართლეს ..., და წარუდგინოს მასალები, რომლებიც ასაბუთებენ საგამოძიებო მოქმედების ჩატარების აუცილებლობას სისხლის სამართლის საქმის აღძვრამდე. მოსამართლე, ... პროკურორის მონაწილეობით ამოწმებს სისხლის სამართლის საქმის აღძვრამდე ჩატარებული საგამოძიებო მოქმედების კანონიერებას. პროკურორის შუამდგომლობის განხილვის შემდეგ მოსამართლეს ... გამოაქვს დადგენილება: (ა) ... საგამოძიებო მოქმედების კანონიერად ცნობის შესახებ; ან (ბ) ... საგამოძიებო მოქმედების უკანონოდ ცნობის, ამ მოქმედების საფუძველზე აღძრული სისხლის სამართლის საქმის შეწყვეტისა და აღნიშნული მოქმედებით მიღებულ მტკიცებულებათა გაუქმების შესახებ [როგორც მართლსაწინააღმდეგო].

4. გადაუდებელია შემთხვევა, როდესაც: არსებობს დანაშაულის კვალისა და ნივთიერი მტკიცებულების მოსპობისა და დაკარგვის რეალური საშიშროება, პირს დანაშაულის ფაქტზე წაასწრებენ, საქმისთვის საჭირო საგნები და დოკუმენტები აღმოჩენილია სხვა საგამოძიებო მოქმედების ჩატარებისას (შემთხვევის ადგილის დათვალიერება, საგამოძიებო ექსპერიმენტი, შემოწმება) ან შეუძლებელია მოსამართლის ბრძანების მიღება მისი ადგილზე არყოფნის გამო.

...

7. ამ მუხლის მე-2-3 ნაწილებით გათვალისწინებულ შემთხვევებში სასამართლო სხდომის ოქმი არ დგება, ხოლო მოსამართლის მიერ გამოტანილი დადგენილება არ გასაჩივრდება.“

37. 328-ე მუხლში აღწერილია დიპლომატიური წარმომადგენლობის კარ-მიდამოში ამოღებისა და ჩხრეკის პროცედურა. აღნიშნულ მუხლში, მათ შორის, დეტალურადაა განსაზღვრული, რომ ჩხრეკის ან ამოღების ჩატარება დიპლომატიური წარმომადგენლობის მიერ დაკავებულ კარ-მიდამოში, დიპლომატიური იმუნიტეტის მქონე პირის, აგრეთვე მისი ოჯახის წევრების საცხოვრებელ შენობაში, შეიძლება მხოლოდ დიპლომატიური წარმომადგენლობის ხელმძღვანელის თხოვნით ან თანხმობით.

B. 1963 წლის 24 აპრილის „ვენის კონვენცია საკონსულო ურთიერთობების შესახებ“

38. 1963 წლის „ვენის კონვენცია საკონსულო ურთიერთობების შესახებ“, რომელსაც საქართველო მიუერთდა 1993 წლის 21 ივლისს, წარმოადგენს საპატიო კონსულის ინსტიტუტის საფუძველს. კონვენციის თანახმად არსებობს საკონსულოს თანამდებობის პირთა ორი კატეგორია: შტატის საკონსულო თანამდებობის პირი და საპატიო საკონსულო თანამდებობის პირი (1-ლი მუხლის მე-2 პუნქტი). ვენის კონვენციის III თავი მოიცავს დებულებებს, რომლებიც ეხება საპატიო კონსულებსა და საკონსულო დაწესებულებებს, რომლებსაც ისინი ხელმძღვანელობენ. ვენის კონვენციის შესაბამისი დებულებები ადგენს შემდეგს:

მუხლი 1 – განსაზღვრებანი

„1. ამ კონვენციაში ქვემოთ მოყვანილ ტერმინებს ასეთი მნიშვნელობა აქვს:

...

(d) „საკონსულოს თანამდებობის პირი“ ნიშნავს ნებისმიერ პირს, მათ შორის, საკონსულო დაწესებულებების მეთაურს, რომელსაც დავალებული აქვს, როგორც ასეთმა, შეასრულოს საკონსულო ფუნქციები; ...

(j) „საკონსულო კარ-მიდამო“ ნიშნავს მხოლოდ საკონსულო დაწესებულების მიზნებისათვის გამოყენებულ შენობებს ან შენობათა ნაწილებს და ამ შენობებისა თუ შენობის ნაწილის გარშემო მიწის ნაკვეთს, ვის საკუთრებასაც უნდა შეადგენდეს იგი.

2. არსებობს საკონსულოს თანამდებობის პირთა ორი კატეგორია, სახელდობრ, შტატის საკონსულო თანამდებობის პირები და საპატიო საკონსულო თანამდებობის პირები. ამ კონვენციის II თავის დებულებანი ვრცელდება საკონსულო დაწესებულებებზე, რომლებსაც სათავეში უდგანან შტატის საკონსულო თანამდებობის პირები, III თავის დებულებანი ვრცელდება საკონსულო დაწესებულებებზე, რომლებსაც სათავეში უდგანან საპატიო საკონსულო თანამდებობის პირები.

3. საკონსულო დაწესებულებათა იმ მუშაკების სტატუსი, რომლებიც ადგილსამყოფელი სახელმწიფოს მოქალაქენი არიან ან მუდმივად ცხოვრობენ იქ, ამ კონვენციის 71-ე მუხლით რეგულირდება.

„1. საკონსულოს კარმიდამო ხელშეუხებელია იმდენად, რამდენადაც ეს მუხლი ითვალისწინებს.

2. ადგილსამყოფელი სახელმწიფოს ხელისუფლების წარმომადგენლებს უფლება არა აქვთ შევიდნენ საკონსულოს შენობის იმ ნაწილში, რომელიც მხოლოდ საკონსულო დაწესებულების სამუშაოდ გამოიყენება, თუ მათ არა აქვთ საკონსულო დაწესებულების, მის მიერ დანიშნული პირის ან წარმდგენი სახელმწიფოს დიპლომატიური წარმომადგენლობის მეთაურის თანხმობა. თუმცა შეიძლება იყოს საკონსულო დაწესებულების მეთაურის წინასწარი თანხმობა ხანძრის ან სხვა სტიქიური უბედურების დროს შესასვლელად, შენობის დაცვის გადაუდებელ ღონისძიებათა გასატარებლად.

...”

„ ...

5. საკონსულოს კურიერს ეძლევა ოფიციალური დოკუმენტი, რომელშიც აღნიშნულია მისი სტატუსი და საკონსულო ვალიზის შემადგენელი შეკვრების რიცხვი. იმ გამონაკლისი შემთხვევის გარდა, როცა არის ადგილსამყოფელი სახელმწიფოს თანხმობა, საკონსულოს კურიერი არ შეიძლება იყოს ადილსამყოფელი სახელმწიფოს მოქალაქე და არც პირი, რომელიც მუდმივად ცხოვრობს ამ ქვეყანაში. თავისი ფუნქციების შესრულებისას მას იცავს ადგილსამყოფელი სახელმწიფო, სარგებლობს პირადი ხელშეუხებლობით და არ შეიძლება მისი დაპატიმრება ან დაკავება არავითარი ფორმით.

6. წარმდგენ სახელმწიფოს, მის დიპლომატიურ წარმომადგენლობებს და საკონსულო დაწესებულებებს შეუძლიათ დანიშნონ სპეციალური საკონსულო კურიერები ad hoc. ამ შემთხვევაში გამოიყენება ამ მუხლის მე-5 პუნქტის დებულებანი, მხოლოდ იმ გამონაკლისით, რომ მასში მოხსენებული იმუნიტეტები მაშინვე წყვეტს მოქმედებას, როგორც კი კურიერი მისთვის მინდობილ საკონსულო ვალიზას დანიშნულების ადგილას ჩააბარებს.“

რეჟიმი, რომელიც გამოიყენება საპატიო საკონსულო თანამდებობის პირებისადმი და იმ საკონსულო დაწესებულებებისადმი, რომლებსაც ეს თანამდებობის პირები ხელმძღვანელობენ

39. „საკონსულო ურთიერთობების შესახებ ვენის კონვენციის“ III თავი განსაზღვრავს რეჟიმს, რომელიც გამოიყენება საპატიო საკონსულო თანამდებობის პირებისადმი და იმ საკონსულო დაწესებულებებისადმი, რომლებსაც ეს თანამდებობის პირები ხელმძღვანელობენ. 58-ე მუხლის (შეღავათებთან, პრივილეგიებთან და იმუნიტეტთან დაკავშირებული ზოგადი დებულებები) თანახმად, 31-ე მუხლი (საკონსულოს კარ-მიდამოს ხელშეუხებლობა) არ ვრცელდება იმ ობიექტებზე, რომლებსაც ხელმძღვანელობენ საპატიო საკონსულო თანამდებობის პირები. საპატიო საკონსულო თანამდებობის პირებთან დაკავშირებული ყველაზე შესაბამისი დებულებები ადგენს შემდეგს:

„ადგილსამყოფელი სახელმწიფო ვალდებულია ყველაფერი იღონოს იმ საკონსულო დაწესებულების, რომელსაც ხელმძღვანელობს საპატიო საკონსულო თანამდებობის პირი, საკონსულოს შენობის ყოველგვარი შეჭრისაგან ან ზარალის მიყენებისაგან დასაცავად და საკონსულო დაწესებულებების მყუდროების ყოველგვარი დარღვევის ან მისი ღირსების შელახვის აღსაკვეთად.“

„თუ საპატიო საკონსულო თანამდებობის პირის მიმართ აღიძრა სისხლის სამართლის საქმე, ეს პირი უნდა გამოცხადდეს კომპეტენტურ ორგანოებში. ამის მიუხედავად საქმის წარმოების დროს მას პატივისცემით უნდა მოეპყრან მისი ოფიციალური მდგომარეობის გამო და, იმ შემთხვევათა გარდა, როდესაც ის დაპატიმრებულია ან დაკავებულია, რაც შეიძლება ნაკლები დაბრკოლებები უნდა შეუქმნან საკონსულო ფუნქციების შესრულებაში. როდესაც იქმნება აუცილებლობა დააკავონ საპატიო საკონსულო თანამდებობის პირი, სასამართლო დევნა მის წინააღმდეგ უნდა დაიწყოს რაც შეიძლება მოკლე ვადაში.“

 მუხლი 64 – საპატიო საკონსულო თანამდებობის პირთა დაცვა

„ადგილსამყოფელი სახლემწიფო ვალდებულია საპატიო საკონსულო თანამდებობის პირს გამოუყოს ისეთი დაცვა, როგორიც შეიძლება დასჭირდეს მას თავის ოფიციალურ თანამდებობასთან დაკავშირებით."

„1. თუ საკონსულო თანამდებობის პირებს, რომლებიც ადგილსამყოფელი სახელმწიფოს მოქალაქეები არიან ან იქ მუდმივად ცხოვრობენ, ადგილსამყოფელი სახელმწიფო რაიმე დამატებით უპირატესობებს, პრიველეგიებსა და იმუნიტეტებს არ ანიჭებს, ისინი სარგებლობენ მხოლოდ იურისდქციისაგან იმუნიტეტით და პირადი ხელშეუხებლობით თავიანთი ფუნქციების შესრულებისას ჩადენილი ოფიციალური მოქმედებისათვის და 44-ე მუხლის მე-3 პუნქტით გათვალისწინებული პრიველეგიით. ამ თანამდებობის პირთა მიმართ ადგილსამყოფელი სახელმწიფო ასევე ვალდებულია დაიცვას 42-ე მუხლში გადმოცემული პირობები. თუ საკონსულო თანამდებობის პირის მიმართ აღიძვრება სისხლის სამართლის საქმე, სასამართლო გარჩევა, იმ შემთხვევის გარდა, როდესაც ეს პირი დაპატიმრებული ან დაკავებულია, უნდა მიმდინარეობდეს იმგვარად, რომ რაც შეიძლება ნაკლებად უშლიდეს ხელს საკონსულო ფუნქციების შესრულებას.“

სამართალი

I. კონვენციის მე-3 მუხლის სავარაუდო დარღვევა

40. მომჩივანმა წარადგინა საჩივარი პირველი ინსტანციის სასამართლოს შენობაში მისი გადაყვანისა და მოცდის პირობებთან დაკავშირებით და ასევე იმის თაობაზე, რომ სასამართლო პროცესის დროს ის მოთავსებული იყო ლითონის გისოსებს მიღმა. მომჩივანი დაეყრდნო კონვენციის მე-3 მუხლს, რომელიც ადგენს შემდეგს:

“ადამიანის წამება, არაადამიანური თუ დამამცირებელი დასჯა ან მასთან ასეთი მოპყრობა დაუშვებელია.“

A. მისაღებობა

1. მხარეთა არგუმენტები

41. რაც შეეხება მე-3 მუხლის საფუძველზე მომჩივნის საჩივრის პირველ ნაწილს, მთავრობამ განაცხადა, რომ მომჩივნის საჩივარი პირველი ინსტანციის სასამართლოს შენობაში მისი გადაყვანისა და მოცდის პირობებთან დაკავშირებით იყო მიუღებელი, რადგან იყო დაგვიანებული. მთავრობამ აღნიშნა, რომ მომჩივანმა ერთადერთხელ გააჟღერა ეს ბრალდება 2006 წლის 20 ოქტომბერს (იხ. ზემოთ 33-ე პარაგრაფი). საჩივარი შეტანილ იქნა მომჩივნის საქმის მასალებში 2006 წლის 2 ნოემბერს, მაგრამ პირველი ინსტანციის სასამართლოს არ მიუღია არანაირი გადაწყვეტილება მასთან დაკავშირებით (იხ. ზემოთ 34-ე პარაგრაფი). მთავრობის აზრით, თუ მომჩივანს აღარ ჰქონდა დამატებითი პრეტენზია და თუ მას მიაჩნდა, რომ მის განკარგულებაში აღარ იყო არანაირი სამართლებრივი დაცვის ქმედითი საშუალება რათა გაესაჩივრებინა სასამართლოში მისი გადაყვანისა და დროებითი მოთავსების საკანში მისი გაჩერების პირობები, მომჩივანს საჩივარი უნდა შეეტანა სასამართლოში არაუგვიანეს 2007 წლის 2 მაისისა და არა 2008 წლის 14 აგვისტოს, როგორც ეს მან გააკეთა. ამასთან დაკავშირებით მთავრობამ ხაზი გაუსვა, რომ მომჩივნის 2007 წლის 15 მაისის საჩივარი ეხებოდა მხოლოდ სააპელაციო სასამართლოს შენობაში მისი გადაყვანისა და გაჩერების პირობებს, და არა მისი პირველი ინსტანციის სასამართლოში გამოცხადების გარემოებებს.

42. ალტერნატივის სახით, მთავრობამ განაცხადა, რომ კონვენციის მე-3 მუხლზე დაფუძნებული მომჩივნის საჩივრის შესაბამისი ნაწილი უტოლდებოდა საჩივრის უფლების ბოროტად გამოყენებას შემდეგი მიზეზების გამო: ეროვნული სასამართლოს წინაშე შეტანილ მხოლოდ ერთ საჩივარში და ამ სასამართლოს წინაშე საქმის წარმოების ფარგლებში მომჩივანმა აღნიშნა, რომ ის გადაიყვანეს პირველი ინსტანციის სასამართლოში და მოათავსეს იქ არაადამიანურ და დამამცირებელ პირობებში 2006 წლის 19 ოქტომბერს. თუმცა პირველი ინსტანციის სასამართლოს შესაბამის ოქმებზე მითითებით მთავრობამ აღნიშნა, რომ მომჩივანი არ ყოფილა გადაყვანილი პირველი ინსტანციის სასამართლოში 2006 წლის 19 ოქტომბერს. მთავრობა ამტკიცებდა, რომ არაზუსტი ინფორმაციის მიწოდებით მომჩივანს განზრახული ჰქონდა სასამართლოს შეცდომაში შეყვანა და, შესაბამისად, საჩივარი იყო მიუღებელი კონვენციის 35-ე მუხლის მე-3(a) პუნქტის საფუძველზე.

43. რაც შეეხება მომჩივნის საჩივრის მეორე ნაწილს კონვენციის მე-3 მუხლის საფუძველზე, კერძოდ, საქმის ზეპირი მოსმენის დროს მის მოთავსებას ლითონის გისოსებს მიღმა, მთავრობამ განაცხადა, რომ მომჩივანმა ვერ შეასრულა ექვსთვიანი ვადის წესი. მათ აღნიშნეს, რომ მომჩივნის აღნიშნული საჩივარი ეხებოდა მხოლოდ პირველი ინსტანციის სასამართლოში გამართული პროცესის პერიოდს, რომელიც დასრულდა მისთვის მსჯავრის დადებით 2006 წლის 20 ნოემბერს. მომჩივანს არასდროს გაუჟღერებია თავისი ბრალდებები სააპელაციო ან უზენაესი სასამართლოს წინაშე. ამგვარად, მისი საჩივარი იყო მიუღებლი კონვენციის 35-ე მუხლის 1-ლი პუნქტის შესაბამისად.

44. მომჩივანს არ გაუკეთებია კომენტარი მთავრობის არგუმენტებზე საჩივრის მიუღებლობასთან დაკავშირებით.

2. სასამართლოს შეფასება

45. მომჩივნის საჩივრის პირველი ნაწილით დაწყებული, რომელიც ეხებოდა პირველი ინსტანციის სასამართლოში მისი გადაყვანისა და იქ განთავსების პირობებს, სასამართლო აღნიშნავს, რომ მას მომჩივნისგან არ მიუღია ინფორმაცია იმის შესახებ, თუ რამდენჯერ გადაიყვანეს ის პირველი ინსტანციის სასამართლოში და იყო თუ არა მისი გადაყვანისა და განთავსების პირობები ყოველთვის იდენტური. თავის თავდაპირველ არგუმენტებში მომჩივანმა გამოიყენა საკმაოდ აბსტრაქტული და ზოგადი ფორმულირება, და თავისი ბრალდებების დასასაბუთებლად წარადგინა ეროვნულ სასამართლოში შეტანილი მხოლოდ ერთი საჩივრის ასლი. შემდგომ განცხადებებში, მიუხედავად იმისა, რომ მას წარმოადგენდა ადვოკატი და ის ვალდებული იყო წარმოედგინა სავარაუდო მოვლენების ვრცელი და გონივრულად დეტალური ანგარიში (იხ. საქმე ანანიევი და სხვები რუსეთის წინააღმდეგ, nos. 42525/07 და 60800/08, § 122, 2012 წლის 10 იანვარი), მომჩივანმა უბრალოდ ამოიღო კონვენციის მე-3 მუხლზე დაფუძნებული შესაბამისი საჩივარი. აქედან გამომდინარე, მან ვერ გააბათილა მთავრობის არგუმენტი იმასთან დაკავშირებით, რომ სინამდვილეში ის არ გადაუყვანიათ თბილისის საქალაქო სასამართლოში 2006 წლის 19 ოქტომბერს, და რომ, აქედან გამომდინარე, მისი საჩივარი იყო არაზუსტი. ასეთ გარემოებებში, სათანადო ინფორმაციისა და დეტალების არარსებობისას, სასამართლო ვერ განიხილავს მომჩივნის საჩივარს (იხ. საქმე კრასნიუკი უკრაინის წინააღმდეგ [კომიტეტი], no. 66217/10, §§ 105-106, 2019 წლის 17 დეკემბერი). შესაბამისად, საჩივრის აღნიშნული ნაწილი არის აშკარად დაუსაბუთებელი და უნდა იქნეს უარყოფილი კონვენციის 35-ე მუხლის მე-3(a) და მე-4 პუნქტების შესაბამისად.

46. რაც შეეხება კონვენციის მე-3 მუხლზე დაფუძნებულ მომჩივნის საჩივრის მეორე ნაწილს, სასამართლო აღნიშნავს, რომ მომჩივნის შესაბამისი საჩივარი, რომელიც მან წარმოადგინა 2008 წლის 14 აგვისტოს სასამართლოში შეტანილი საჩივრის სახით, ეხებოდა მის განთავსებას ლითონის გისოსებს მიღმა მხოლოდ სასამართლო პროცესის მიმდინარეობისას. საქმის წარმოების ეს ეტაპი დასრულდა 2006 წლის 20 ნოემბერს მომჩივნისთვის მსჯავრის დადებით. მომჩივანს არ წარუდგენია საჩივარი ეროვნული ორგანოს წინაშე. იმ შემთხვევაში, თუ არ არსებობდა არანაირი შიდასამართლებრივი გასაჩივრების ქმედითი საშუალება, რომელიც შესაძლოა ამოწურული ყოფილიყო, მას სასამართლოში საჩივარი უნდა შეეტანა არაუგვიანეს 6 თვისა იმ სიტუაციის ამოწურვიდან, რომელსაც ეხებოდა მისი საჩივარი. რადგან ვერ შეძლო ამის გაკეთება, მომჩივანმა ვერ დაიცვა ექვსთვიანი ვადის წესი და, შესაბამისად, მისი საჩივარი არის მიუღებელი კონვენციის 35-ე მუხლის 1-ლი და მე-4 პუნქტების შესაბამისად (იხ. საქმე სვინარენკო და სლიადნევი რუსეთის წინააღმდეგ [დიდი პალატა], nos. 32541/08 და 43441/08, §§ 86-87, „ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო“, 2014 წელი (ამონარიდები)).

II. კონვენციის მე-6 მუხლის 1-ლი პუნქტისა და მე-8 მუხლის 1-ლი პუნქტის სავარაუდო დარღვევა

47. მომჩივნის საჩივარი ეხებოდა იმ საკონსულოს კარ-მიდამოში ჩატარებული ჩხრეკის უკანონობასა და დაუსაბუთებულობას, სადაც ის მსახურობდა როგორც საპატიო გენერალური კონსული, და ეროვნული სასამართლოების მიერ ჩხრეკის შედეგად მოპოვებულ მტკიცებულებებზე დაყრდნობას. მან შემდგომ ასევე წარადგინა საჩივარი სასამართლოს ხელმისაწვდომობის უფლების დარღვევასთან დაკავშირებით, უზენაესი სასამართლოს მიერ მისი საკასაციო საჩივრის არსებითად განხილვაზე უარის თქმის გამო. მომჩივანი დაეყრდნო კონვენციის მე-6 მუხლის 1-ლ პუნქტსა და მე-8 მუხლის 1-ლ პუნქტს, რომელთა შესაბამისი ნაწილებიც ადგენს შემდეგს:

მე-6 მუხლის 1-ლი პუნქტი

„ყოველი ადამიანი, ... მისთვის წარდგენილი სისხლისსამართლებრივი ბრალდების საფუძვლიანობის გამორკვევისას, აღჭურვილია ... მისი საქმის სამართლიანი ... განხილვის უფლებით ... სასამართლოს მიერ.“

„1. ყველას აქვს უფლება, რომ დაცული იყოს მისი პირადი და ოჯახური ცხოვრება, საცხოვრისი და მიმოწერა.

2. დაუშვებელია ამ უფლების განხორციელებაში საჯარო ხელისუფლების ჩარევა, გარდა ისეთი შემთხვევისა, როდესაც ასეთი ჩარევა ხორციელდება კანონის შესაბამისად და აუცილებელია დემოკრატიულ საზოგადოებაში ეროვნული უშიშროების, საზოგადოებრივი უსაფრთხოების, ქვეყნის ეკონომიკური კეთილდღეობის ინტერესებისთვის, უწესრიგობისა თუ დანაშაულის თავიდან ასაცილებლად, ჯანმრთელობისა ან მორალის, ანდა სხვათა უფლებებისა და თავისუფლებების დასაცავად.“

A. მისაღებობა

48. მხარეებს კომენტარი არ გაუკეთებიათ აღნიშნული საჩივრების მისაღებობაზე. სასამართლო აღნიშნავს, რომ საჩივრები არ არის აშკარად დაუსაბუთებელი კონვენციის 35-ე მუხლის მე-3(a) პუნქტის მნიშვნელობით. ის ასევე აღნიშნავს, რომ საჩივრები არ არის მიუღებელი არც რაიმე სხვა საფუძვლით. ამგვარად, აღნიშნული საჩივრები უნდა გამოცხადდეს მისაღებად.

B. არსებითი მხარე

1. მხარეთა არგუმენტები

49. მომჩივანი ამტკიცებდა, რომ მის წინააღმდეგ წარმართული სისხლის სამართალწარმოება იყო უსამართლო. ის ამტკიცებდა, რომ მის პირად იმუნიტეტსა და საკონსულოს კარ-მიდამოს ხელშეუხებლობაზე დაფუძნებული მისი არგუმენტი არ იქნა სათანადოდ განხილული ეროვნული სასამართლოების მიერ, და საკონსულოს კარ-მიდამოს უკანონო ჩხრეკის პრობლემაც დარჩა რეაგირების გარეშე. ამასთან დაკავშირებით, მან სადავო გახადა უზენაესი სასამართლოს მიერ მისი საკასაციო საჩივრის უარყოფა საქმის არსებითად განხილვის გარეშე და განაცხადა, რომ მისი საქმე იყო უპრეცედენტო, რადგან საკასაციო ინსტანციის სასამართლოს მანამდე არ განუხილია საქმე, რომელიც ეხებოდა დიპლომატიურ იმუნიტეტს.

50. რაც შეეხებოდა ჩხრეკას, მომჩივანი ამტკიცებდა, რომ საკონსულოს კარ-მიდამოს ჩხრეკა წარმოადგენდა მისი პირადი ცხოვრების დაცულობის უფლებაში ჩარევას, რომელიც არ იყო განსაზღვრული კანონით და არ იყო აუცილებელი დემოკრატიულ საზოგადოებაში. კერძოდ, მომჩივნის თანახმად, ჩხრეკა ჩატარდა სასამართლო ბრძანების არქონის პირობებში, რაც ეწინააღმდეგებოდა შიდა კანონმდებლობის მოთხოვნებს და არღვევდა საერთაშორისო სამართლის პრინციპებს საკონსულო იმუნიტეტთან დაკავშირებით.

51. მთავრობა, თავის მხრივ, ამტკიცებდა, რომ საკონსულოს კარ-მიდამოს ჩხრეკა ჩატარდა ეროვნული კანონმდებლობის სრული დაცვით. მომჩივნის სტატუსთან დაკავშირებით მთავრობა ამტკიცებდა, რომ თვითონ მომჩივნის მიერ ეროვნული სასამართლოებისა და ამ სასამართლოს წინაშე წარდგენილი არგუმენტები იყო არათანმიმდევრული, რადგან მომჩივანი ერთ დღეს ამტკიცებდა, რომ ასრულებდა დიპლომატიური კურიერის ფუნქციებს, ხოლო მეორე დღეს იმას, რომ იყო საკონსულო კურიერი. „საკონსულო ურთიერთობების შესახებ ვენის კონვენციის“ შესაბამის დებულებებზე მითითებით და საგარეო საქმეთა სამინისტროს ოფიციალურ პოზიციაზე დაყრდნობით, მთავრობამ უარყო მომჩივნის განცხადებები მის სტატუსთან და შესაბამის იმუნიტეტთან დაკავშირებით, როგორც უსაფუძვლო. რაც შეეხება საკონსულო დაწესებულებას, მთავრობამ აღნიშნა, რომ შესაბამისი კარ-მიდამო იყო საპატიო კონსულის და არა შტატის საკონსულო თანამდებობის პირის განკარგულებაში და, ამგვარად, მასზე არ ვრცელდებოდა „საკონსულო ურთიერთობების შესახებ ვენის კონვენციის“ 31-ე მუხლის მე-2 პუნქტით გათვალისწინებული საკონსულოს კარ-მიდამოს დაცვა. ჩხრეკის ჩატარებამდე შესაბამისმა ორგანოებმა გადაამოწმეს კარ-მიდამოს სტატუსი საგარეო საქმეთა სამინისტროსთან და ასევე დააორგანიზეს, რომ საგარეო საქმეთა სამინისტროს წარმომადგენელი დასწრებოდა ჩხრეკას. ამგვარად, მთავრობამ ხაზი გაუსვა იმას, რომ მიღებულ იქნა ყველა ადეკვატური და შესაბამისი დამცავი ზომა.

52. რაც შეეხება ეროვნული სასამართლოების მიერ სადავო ჩხრეკის შედეგად მოპოვებულ მტკიცებულებებზე დაყრდნობას, მთავრობა ამტკიცებდა, რომ, პირველ რიგში, მომჩივანს ჰქონდა უამრავი შესაძლებლობა სადავო გაეხადა მტკიცებულებები, განსაკუთრებით მისი საქმის სასამართლოში განხილვის დროს. ყველა მისი შესაბამისი მოთხოვნის დაკმაყოფილებით, ეროვნულმა სასამართლოებმა შესაძლებლობა მისცეს მომჩივანს ეფექტიანი გზით გაეხადა სადავო ჩხრეკის კანონიერება. მათი დასაბუთებული გადაწყვეტილებები ეფუძნებოდა ეროვნული და საერთაშორისო სამართლის შესაბამისი ნორმების ანალიზს და მომჩივანს ერთხელაც კი არ განუცხადებია მისი დაცვის უფლებების დარღვევის შესახებ. მეორე რიგში, მთავრობამ აღნიშნა, რომ ჩხრეკის შედეგად მოპოვებულ მტკიცებულებებთან ერთად, მომჩივნის მსჯავრდება გამყარებული იყო სხვა ძლიერი და სანდო მტიცებულებებით, მათ შორის, საკონსულოს კარ-მიდამოში ჩატარებული ჩხრეკის ვიდეოჩანაწერით, დ.ჯ.-ს ჩვენებით, რომელიც დაესწრო ჩხრეკას, და ა.ი.-ს მიერ წარდგენილი მტკიცებულებით.

53. რაც შეეხება უზენაესი სასამართლოს გადაწყვეტილებას, რომლითაც მან დაუშვებლობის საფუძველზე არ დააკმაყოფილა მომჩივნის საკასაციო საჩივარი, მთავრობამ განაცხადა, რომ უზენაესი სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალში საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის კრიტერიუმებთან დაკავშირებით ჩამოყალიბებული ეროვნული სტანდარტისა და საკასაციო  სასამართლოს ხელმიწვდომობასთან დაკავშირებით ამ სასამართლოს მიერ დაწესებული შესაბამისი სტანდარტების გათვალისწინებით, მომჩივანს უნდა ჰქონოდა ასეთი შედეგის მოლოდინი. სასამართლოს შესაბამისი პრეცედენტული სამართლის გათვალისწინებით (მითითება გაკეთდა საქმეზე პერეზი საფრანგეთის წინააღმდეგ, [დიდი პალატა], no. 47287/99, § 81, „ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო“, 2004‑I, და საქმე იანქე და ლენობლი საფრანგეთის წინააღმდეგ, (გადაწყვეტილება), no. 40490/98, „ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო“, 2000‑IX) მთავრობამ განაცხადა, რომ უზენაესი სასამართლოს მსჯელობა მომჩივნის საჩივრის დასაშვებობასთან დაკავშირებით იყო საკმარისი და ადეკვატური.

2. სასამართლოს შეფასება

54. მომჩივნის პრეტენზიების არსის გათვალისწინებით, სასამართლოს მიზანშეწონილად მიაჩნია თავდაპირველად განიხილოს მომჩივნის საჩივარი კონვენციის მე-8 მუხლის 1-ლი პუნქტის საფუძველზე.

a. კონვენციის მე-8 მუხლი

i. ზოგადი პრინციპები

55. იმისთვის, რომ მომჩივნის „სახლში“ ან მის „პირად ცხოვრებაში“ ჩარევა მომხდარიყო მე-8 მუხლის შესაბამისად, ის უნდა ყოფილიყო „კანონის შესაბამისი,“ განხორციელებულიყო „ლეგიტიმური მიზნით“ და უნდა ყოფილიყო „საჭირო დემოკრატიულ საზოგადოებაში“ (იხ. მაგ., საქმე პარადისო და კამპანელი იტალიის წინააღმდეგ, [დიდი პალატა], no. 25358/12, §167, 2017 წლის 24 იანვარი; საქმე რომან ზახაროვი რუსეთის წინააღმდეგ, [დიდი პალატა], no. 47143/06, § 227, „ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო“, 2015 წელი; კომპანია „Saint-Paul Luxembourg S.A.“ ლუქსემბურგის წინააღმდეგ, no. 26419/10, § 40, 2013 წლის 18 აპრილი; და საქმე კენედი გაერთიანებული სამეფოს წინააღმდეგ, no. 26839/05, § 130, 2010 წლის 18 მაისი).

56. ფორმულირება „კანონის შესაბამისად“ მოითხოვს, რომ სადავო ზომას ჰქონდეს რაღაც საფუძველი შიდა კანონმდებლობაში და ასევე იყოს კანონის უზენაესობის შესაბამისი, რაც ცალსახად არის აღნიშნული კონვენციის პრეამბულაში და ნიშანდობლივია მე-8 მუხლის არსისა და მიზნისთვის. ამგვარად, კანონმა უნდა დააკმაყოფილოს ხარისხთან დაკავშირებული მოთხოვნები: ის ხელმისაწვდომი უნდა იყოს დაინტერესებული პირისთვის და მისი შედეგები უნდა იყოს განჭვრეტადი (იხ. ზემოთ მითითებული საქმე რომან ზახაროვი, §§ 228-230, დამატებითი მითითებებით).

57. რაც შეეხება „ლეგიტიმური მიზნის“ მოთხოვნას, მიზანს „გამოვლინდეს ფიზიკური მტკიცებულებები, რომლებიც შეიძლება მნიშვნელოვანი იყოს მძიმე დანაშაულის სისხლის სამართლის გამოძიებისთვის“, სასამართლო მუდმივად თვლიდა და თვლის „ლეგიტიმურად“, რადგან ის ემსახურება საზოგადოებრივი უსაფრთხოების ინტერესებს და დაკავშირებულია დანაშაულის თავიდან აცილებასა და სხვათა უფლებების დაცვასთან (იხ. მაგ. საქმე კ.ს. და მ.ს. გერმანიის წინააღმდეგ, no. 33696/11, § 43, 2016 წლის 6 ოქტომბერი, და საქმე სმირნოვი რუსეთის წინააღმდეგ, no. 71362/01, § 40, 2007 წლის 7 ივნისი).

58. „აუცილებლობის“ ცნება გულისხმობს, რომ ჩარევა მისაღწევი ლეგიტიმური მიზნის პროპორციული უნდა იყოს (იხ. ბევრ სხვა წყაროს შორის საქმე კამენზინდი შვეიცარიის წინააღმდეგ, 1997 წლის 16 დეკემბერი, § 44, ანგარიშები, 1997‑VIII). კერძოდ, ჩხრეკასთან, ამოღებასა და სხვა მსგავს ზომებთან დაკავშირებით (ძირითადად, გარკვეული დანაშაულების ფიზიკური მტკიცებულებების მოპოვების კონტექსტში), სასამართლო შეაფასებს იყო თუ არა აღნიშნული ზომების გასამართლებლად წარმოდგენილი მიზეზები შესაბამისი და საკმარისი, და იყო თუ არა დაცული ზემოთ აღნიშნული პროპორციულობის პრინციპი (იხ. მაგ. ზემოთ მითითებული საქმე კამენზიდი, § 45, შემდგომი მითითებებით; იხ. ასევე ზემოთ მითითებული საქმე კ.ს. და მ.ს. გერმანიის წინააღმდეგ, § 43). უკანასკნელ საკითხთან დაკავშირებით, უპირველეს ყოვლისა, სასამართლომ უნდა უზრუნველყოს, რომ შესაბამისი კანონმდებლობა და პრაქტიკა ადამიანებს უქმნიდეს ადეკვატურ და ეფექტურ გარანტიებს უფლებათა ბოროტად გამოყენების წინააღმდეგ; იმ შეფასების თავისუფლების მიუხედავად, რომელსაც სასამართლო აღიარებს რომ ხელშემკვრელ სახელმწიფოებს გააჩნიათ ამ სფეროში, სასამართლო განსაკუთრებით ფრთხილად უნდა იყოს იმ შემთხვევებში, როდესაც შიდა კანონმდებლობის თანახმად, ხელისუფლების ორგანოები უფლებამოსილნი არიან გასცენ ბრძანება და ჩაატარონ ჩხრეკა სასამართლოს ბრძანების გარეშე (იხ., ასევე, საქმე გუსტანოვი ბულგარეთის წინააღმდეგ, no. 34529/10, § 220, „ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო“, 2013 წელი (ამონარიდები)). მეორე რიგში, სასამართლომ უნდა გაითვალისწინოს თითოეული საქმის განსაკუთრებული გარემოებები, რომლებიც მოიცავს, მაგრამ არ შემოიფარგლება შემდეგით: ჩადენილი დანაშაულის სიმძიმე, ჩხრეკის ორდერის გაცემის ფორმა და გარემოებები, იმ დროისთვის სხვა მტკიცებულებების ხელმისაწვდომობა, მოცემული ორდერის შინაარსი და მოქმედების სფერო და ჩხრეკით დაზარალებული პირის რეპუტაციაზე ჩხრეკის შესაძლო უარყოფითი შედეგების ფარგლები (იხ. ბევრ სხვა წყაროს შორის ზემოთ მითითებული საქმეები: სმირნოვი, § 44, კამენზინდი, §§ 45-46, და კ.ს. და მ.ს. გერმანიის წინააღმდეგ, § 44; იხ. ასევე საქმე მისანი რუსეთის წინააღმდეგ, no. 4261/04, § 55, 2014 წლის 2 ოქტომბერი, და საქმე ბაკი გერმანიის წინააღმდეგ, no. 41604/98, § 45, „ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო“, 2005‑IV).

ii. ზემოთ მოყვანილი პრინციპების გავრცელება მოცემული საქმის გარემოებებზე

1. ჰქონდა თუ არა ადგილი უფლების განხორციელებაში ჩარევას

59. მხარეებს შორის საერთო საფუძველი არის ის, რომ საკონსულოს კარ-მიდამოს ჩხრეკა წარმოადგენდა მომჩივნის უფლებების განხორციელებაში ჩარევას კონვენციის მე-8 მუხლის თანახმად. სასამართლო ვერ ხედავს ვერანაირ მიზეზს, დაადგინოს სხვაგვარად (იხ., სხვა წყაროებს შორის, ზემოთ მითითებული საქმეები: მოდესტოუ საბერძნეთის წინააღმდეგ, no. 51693/13, § 29, 2017 წლის 16 მარტი; საქმე კომპანია „Saint-Paul Luxembourg S.A.“, § 37 და § 39; საქმე კომპანია „Wieser and Bicos Beteiligungen GmbH“ ავსტრიის წინააღმდეგ, no. 74336/01, § 43, „ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო“, 2007‑IV; და საქმე პანტელეიენკო უკრაინის წინააღმდეგ, no. 11901/02, § 47, 2006 წლის 29 ივნისი). ამგვარად, რჩება კითხვა, იყო თუ არა აღნიშნული უფლებების განხორციელებაში ჩარევა გამართლებული კონვენციის მე-8 მუხლის მე-2 პუნქტით.

2. იყო თუ არა ჩარევა გამართლებული

60. იმასთან დაკავშირებით, მოხდა თუ არა ჩარევა კანონის შესაბამისად, სასამართლო აღნიშნავს, რომ ჩხრეკა ჩატარდა სისხლის სამართლის გამოძიების ფარგლებში, რომელიც დაწყებულ იქნა უკანონო ნარკოტიკული საშუალებების ფლობისა და რეალიზაციის ბრალდებებთან დაკავშირებით. „გადაუდებელ შემთხვევაში ჩხრეკის ჩატარება“ რეგულირდებოდა სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის იმ დროისთვის მოქმედი რედაქციის მე-13 მუხლითა და 290-ე მუხლის მე-2 და მე-4 ნაწილებით (იხ.ზემოთ 36-ე პარაგრაფი). აქედან გამომდინარე, მას ჰქონდა საფუძველი შესაბამის შიდა კანონმდებლობაში. რაც შეეხება მომჩივნის არგუმენტს იმასთან დაკავშირებით, რომ ჩხრეკით დაირღვა სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 328-ე მუხლი, რადგან ჩხრეკა ჩატარდა დიპლომატიური წარმომადგენლობის ხელმძღვანლის თანხმობის გარეშე, სასამართლო აღნიშნავს, რომ როგორც ეს აღნიშნეს ეროვნულმა სასამართლოებმა, ამ დებულებაში ცალსახად იყო ნათქვამი, რომ ის არეგულირებდა დიპლომატიური წარმომადგენლობის კარ-მიდამოში ჩხრეკის ჩატარების პროცედურას და, აქედან გამომდინარე, არ ეხებოდა მომჩივნის საქმეს (იხ. ზემოთ 37-ე პარაგრაფი).

61. რაც შეეხება ჩხრეკის შესაბამისობას „საკონსულო ურთიერთობების შესახებ ვენის კონვენციის“ მოთხოვნებთან, სასამართლო აღნიშნავს, რომ ეროვნულმა სასამართლოებმა გულდასმით შეისწავლეს საერთაშორისო სამართლის შესაბამისი პრინციპები, რამდენადაც ეს შეეხებოდა საკონსულო იმუნიტეტის საკითხს, და დასაბუთებულად უპასუხეს მომჩივნის არგუმენტებს (იხ. ზემოთ 26-ე და 29-ე პარაგრაფი). ამასთან დაკავშირებით სასამართლო მიუთითებს „საკონსულო ურთიერთობების შესახებ ვენის კონვენციის“ „მოსამზადებელ სამუშაოებზე“ (travaux préparatoires), რომელთა თანახმადაც ორი კატეგორიის საკონსულო თანამდებობის პირებს, კერძოდ, შტატის საკონსულო თანამდებობის პირებსა და საპატიო საკონსულო თანამდებობის პირებს, გააჩნიათ სხვადასხვა სამართლებრივი სტატუსი, როდესაც საქმე ეხება საკონსულო პრივილეგიებსა და იმუნიტეტს. ვენის კონვენციის „მოსამზადებელი სამუშაოების“ მიხედვით, საპატიო კონსულები, რომლებიც არიან ადგილსამყოფელი სახელმწიფოს მოქალაქეები, თავიანთი ფუნქციების შესრულებისას განხორციელებულ ოფიციალურ საქმიანობასთან მიმართებით არ სარგებლობენ არანაირი საკონსულო იმუნიტეტით, გარდა იურისდიქციული იმუნიტეტისა. რაც შეეხება იმ საკონსულოს კარ-მიდამოს, რომელსაც ხელმძღვანელობს საპატიო კონსული, უნდა აღინიშნოს, რომ მიუხედავად იმისა, რომ კონვენციის წინასწარი პროექტის ტექსტი ითვალისწინებდა ასეთი კარ-მიდამოს ხელშეუხებლობას, თუ ის გამოიყენებოდა მხოლოდ საკონსულო ფუნქციების შესასრულებლად, აღნიშნული დებულება საბოლოოდ ამოღებულ იქნა პროექტიდან.

62. „მოსამზადებელი სამუშაოების“ ზემოაღნიშნული ამონარიდების და „საკონსულო ურთიერთობების შესახებ ვენის კონვენციის“ შესაბამისი მუხლების, კერძოდ კი მისი 31-ე, 58-ე, 59-ე და 71-ე მუხლების, გათვალისწინებით (იხ. ზემოთ 38-ე და 39-ე პარაგრაფები), სასამართლო ადგენს, რომ ეროვნული სასამართლოების დასკვნები საკონსულო იმუნიტეტის შესახებ საერთაშორისო სამართლის პრინციპებთან დაკავშირებით იყო დასაბუთებული და გონივრული.

63. ეჭვგარეშეა, რომ ჩხრეკა ემსახურებოდა ლეგიტიმურ მიზანს, კერძოდ, დანაშაულის თავიდან აცილებასა და სხვათა უფლებების დაცვას (იხ. ზემოთ მითითებული საქმეები: მოდესტოუ, § 39, კ.ს. და მ.ს. გერმანიის წინააღმდეგ, § 36, გერაშჩენკო, § 128, და სმირნოვი, § 40). გასარკვევი რჩება იყო თუ არა უფლებების განხორციელებაში ჩარევა „აუცილებელი დემოკრატიულ საზოგადოებაში.“ ამასთან დაკავშირებით, სასამართლო აქცენტს აკეთებს მომჩივნის ბრალდებებზე თვითნებობისგან არასაკმარის დაცვასა და ადეკვატური დამცავი ზომების არარსებობასთან დაკავშირებით.

64. პირველ რიგში, ჩხრეკის ჩატარების გადაწყვეტილებასთან დაკავშირებით უნდა აღინიშნოს, რომ მოცემულ შემთხვევაში ჩხრეკა ჩატარდა წინასწარ გაცემული სასამართლო ბრძანების გარეშე, შესაბამისი პოლიციის განყოფილების უფროსის მიერ 2005 წლის 25 აგვისტოს გამოცემული გადაწყვეტილების საფუძველზე. აღნიშნული გადაწყვეტილება არ მიუთითებდა შესაბამის ფაქტებზე და არ იყო ზუსტი ტერმინებით ფორმულირებული. გადაწყვეტილება არ შეიცავდა არანაირ მითითებას იმ ნივთებზე, მაგალითად ნარკოტიკულ საშუალებებზე, რომლებსაც ეძებდნენ; გადაწყვეტილება ასევე არ შეიცავდა ინფორმაციას გამოძიებაში არსებულ საქმესა და საკონსულოს კარ-მიდამოს შორის არსებულ შესაძლო კავშირზე (შედარებისთვის იხილეთ ზემოთ მითითებული საქმე მოდესტოუ, § 46). ამასთან ერთად, გადაწყვეტილებით არ იყო განსაზღვრული გადაუდებელი გარემოებები, რომლებმაც სავარაუდოდ გახადა სასწრაფო ჩხრეკის ჩატარების აუცილებლობა წინასწარი სასამართლო ორდერის გარეშე (ამასთან დაკავშირებით, იხ. ზემოთ 36-ე პარაგრაფში ციტირებული სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 290-ე მუხლის მე-3 ნაწილი). სასამართლოს აზრით, სასამართლო ბრძანების არარსებობა აღნიშნულ საქმეში რჩება განსაკუთრებით პრობლემურ საკითხად. აღსანიშნავია, რომ შესაბამისმა საგამოძიებო ორგანოებმა მიზანშეწონილად ჩათვალეს, გაერკვიათ საკონსულოს კარ-მიდამოს სტატუსი საგარეო საქმეთა სამინისტროსთან ჩხრეკის ჩატარების წინა დღეს (იხ. ზემოთ მე-7 პარაგრაფი). თუმცა დროის იმავე მონაკვეთში, გაურკვეველი მიზეზების გამო, მათ არ მოითხოვეს სასამართლო ორდერი ჩხრეკის ჩასატარებლად. სასამართლოს მიაჩნია, რომ მოცემული საქმის გარემოებებში მთავრობამ ვერ დაასაბუთა გადაუდებელი პროცედურის გამოყენების საჭიროება (შედარებისთვის იხილეთ საქმე დრაგოს იოან რუსუ რუმინეთის წინააღმდეგ, no. 22767/08, § 41, 2017 წლის 31 ოქტომბერი).

65. ამავდროულად, სასამართლოს არ გამორჩენია ის ფაქტი, რომ ჩხრეკას თან ახლდა გარკვეული პროცედურული გარანტიები. ამგვარად, პოლიციის ოფიცრებს თან ახლდა საგარეო საქმეთა სამინისტროს წარმომადგენელი, რომელსაც უფლება მიეცა დასწრებოდა მთელ საგამოძიებო ღონისძიებას. განხორციელდა ჩხრეკის ვიდეოგადაღება, რომელიც ნაჩვენები იქნა სასამართლოში; ასევე, მომჩივანიც ესწრებოდა ჩხრეკის პროცესს. ამასთან, მომჩივანს ერთხელაც არ გაუხდია სადავოდ, რომ ჩხრეკის დროს ამოღებულ იქნა სხვა ნივთები, განსაკუთრებით, მის სამუშაოსთან დაკავშირებული ნივთები (შედარებისთვის იხ. ზემოთ მითითებული საქმე სმირნოვი, § 48).

66. რაც შეეხება სასამართლო გამოძიების საკითხს, სასამართლო აღნიშნავს, რომ წინასწარი სასამართლო ორდერის არარსებობა შეიძლება დაბალანსდეს ex post factum სასამართლო განხილვის შესაძლებლობით (იხ. საქმე ჰეინო ფინეთის წინააღმდეგ, no. 56720/09, § 45, 2011 წლის 15 თებერვალი). თუმცა, აღნიშნული სასამართლო განხილვა უნდა იყოს ეფექტური მოცემული საქმის კონკრეტულ გარემოებებში (იხ. ზემოთ მითითებული საქმე სმირნოვი, § 45, ბოლო ნაწილი). მოცემულ საქმეში, ex post factum სასამართლო განხილვა ჩატარდა მალევე, 2005 წლის 26 აგვისტოს (იხ. ზემოთ მე-14პუნქტი). თუმცა სასამართლო აღნიშნავს, რომ საქართველოს წინააღმდეგ გამოტანილ სხვა გადაწყვეტილებებში, მიუხედავად იმისა, რომ ისინი გამოტანილ იქნა კონვენციის მე-6 მუხლის თანახმად სისხლის სამართლის საქმის წარმოების სამართლიანობის შემოწმების კონტექსტში, მას უკვე დადგენილი ჰქონდა, რომ ჩხრეკის შემდგომი სასამართლო განხილვა არ არის ადეკვატური და საკმარისი ჩხრეკის გარემოებების დადგენის მიზნებისთვის (იხ. საქმე კობიაშვილი საქართველოს წინააღმდეგ, no. 36416/06, §§ 67-69, 2019 წლის 14 მარტი და საქმე მეგრელიშვილი საქართველოს წინააღმდეგ, [კომიტეტი], no. 30364/09, § 35, 2020 წლის 7 მაისი). სასამართლო მიიჩნევს, რომ ამ შემთხვევაში მსგავსი დასკვნა გამართლებულია კონვენციის მე-8 მუხლით. ამგვარად, ეროვნულ სასამართლოს თავის გადაწყვეტილებაში დეტალურად არ განუხილავს ჩხრეკის გადაუდებელ გარემოებებში ჩატარების აუცილებლობის საკითხი (იხ. საქმე სტოიანოვი და სხვები ბულგარეთის წინააღმდეგ, no. 55388/10, § 130, 2016 წლის 31 მარტი). მას ასევე არ შეუსწავლია იყო თუ არა აღნიშნული ზომა „აუცილებელი დემოკრატიულ საზოგადოებაში“ და იყო თუ არა ის თანაზომიერი (იხ. ზემოთ მე-15პუნქტი; შედარებისთვის იხ. საქმე დოროზი პოლონეთის წინააღმდეგ, no. 71205/11, § 28, 2020 წლის 29 ოქტომბერი; იხ. ასევე, შესაბამისი ცვლილებების გათვალისწინებით, საქმე ჰამბარძუმიანი სომხეთის წინააღმდეგ, no. 43478/11, § 46, 2019 წლის 5 დეკემბერი, და საქმე ზუბკოვი და სხვები რუსეთის წინააღმდეგ, nos. 29431/05 და 2 სხვა საქმე, §§ 97‑98, 2017 წლის 7 ნოემბერი). როგორც ჩანს, ეროვნულ სასამართლოს მოეთხოვებოდა ამის გაკეთება, რადგან სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის მე-13 მუხლის მე-2 ნაწილი ცალსახად ითვალისწინებდა სასამართლო ბრძანების გარეშე ჩატარებული ჩხრეკისა და ამოღების კანონიერებისა და გონივრულობის შეფასებას (იხ. სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის მე-13 მუხლის მე-2 ნაწილი, რომელიც ციტირებულია ზემოთ 36-ე პუნქტში; შედარებისთვის იხ. საქმე ივაშჩენკო რუსეთის წინააღმდეგ, no. 61064/10, § 89, 2018 წლის 13 თებერვალი).

67. მომჩივანმა ეჭვქვეშ დააყენა ჩხრეკის კანონიერება და დასაბუთებულობა მის წინააღმდეგ ჩატარებული სისხლის სამართალწარმოების დროს. სასამართლო აღნიშნავს, რომ მიუხედავად იმისა რომ, როგორც მთავრობა ამტკიცებს, ეროვნულმა სასამართლოებმა ნამდვილად განიხილეს ჩხრეკის კანონიერების საკითხი, მათ არ გაუთვალისწინებიათ აღნიშნული ჩარევის დასაბუთებულობისა და თანაზომიერების საკითხი.

68. ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, განსაკუთრებით, ზემოთ გამოვლენილი „გადაუდებელი პროცედურის“ ხარვეზებისა და, მოცემულ საქმეში, უფლებების განხორციელებაში ჩარევის ადეკვატური და ქმედითი სასამართლო გამოძიების არარსებობის მხედველობაში მიღებით, სასამართლო მიიჩნევს, რომ საკონსულოს კარ-მიდამოს ჩხრეკა არ მომხდარა სათანადო და საკმარისი დამცავი ზომების დაცვით. შესაბამისად, დაირღვა კონვენციის მე-8 მუხლის 1-ლი პუნქტი.

b. კონვენციის მე-6 მუხლის 1-ლი პუნქტი

i. ზოგადი პრინციპები

69. შესაბამისი ზოგადი პრინციპები კონვენციის მე-8 მუხლის დარღვევით მოპოვებული მტკიცებულებების გამოყენებასთან დაკავშირებით, როდესაც საქმე ეხება საქმის წარმოების სამართლიანობას, სასამართლომ შეაჯამა საქმეში ბიკოვი რუსეთის წინააღმდეგ, ([დიდი პალატა], no. 4378/02, §§ 88-93, 2009 წლის 10 მარტი). კერძოდ, იმის განსაზღვრისას, იყო თუ არა საქმის წარმოება საერთო ჯამში სამართლიანი, ასევე გათვალისწინებული უნდა იქნეს ისიც, იყო თუ არა დაცული დაცვის მხარის უფლებები. კერძოდ, გამოკვლეული უნდა იქნეს, ჰქონდა თუ არა მომჩივანს შესაძლებლობა ეჭვქვეშ დაეყენებინა მტკიცებულებების ნამდვილობა და შეწინააღმდეგებოდა მათ გამოყენებას. ამასთან, გათვალისწინებული უნდა იქნეს მტკიცებულებების ხარისხი, მათ შორის, ისიც, ეჭვქვეშ აყენებს თუ არა მათ უტყუარობასა და სარწმუნოობას ის გარემოებები, რომლებშიც ისინი იქნა მოპოვებული. მიუხედავად იმისა, რომ მაინცდამაინც არ ჩნდება სამართლიანობის პრობლემა, როდესაც მოპოვებული მტკიცებულებები არ არის გამყარებული სხვა მასალით, შეიძლება აღინიშნოს, რომ როდესაც მტკიცებულებები არის ძალიან მყარი და არ არსებობს მათი არასანდოობის საფრთხე, დამატებითი მტკიცებულებების საჭიროება, შესაბამისად, შედარებით ნაკლებია (იხ. იქვე, § 90; იხ. ასევე საქმე ლისიკა ხორვატიის წინააღმდეგ, no. 20100/06, § 49, 2010 წლის 25 თებერვალი; საქმე გეფგენი გერმანიის წინააღმდეგ, [დიდი პალატა], no. 22978/05, § 162-165, „ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო“, 2010 წელი; საქმე პრადე გერმანიის წინააღმდეგ, no. 7215/10, § 33-34, 2016 წლის 3 მარტი, და ზემოთ მითითებული საქმე კობიაშვილი, §§ 56-58).

70. ზოგადი პრინციპები სასამართლო ხელმისაწვდომობასთან დაკავშირებით სასამართლომ ახლახანს შეაჯამა საქმეში ზუბაკი ხორვატიის წინააღმდეგ ([დიდი პალატა], no. 40160/12, §§ 76-99, 2018 წლის 5 აპრილი; იხ. ასევე საქმე ჩონგ კორონადო ანდორას წინააღმდეგ, no. 37368/15, § 32, 2020 წლის 23 ივლისი).

ii. ზემოთ მოყვანილი პრინციპების გავრცელება მოცემული საქმის გარემოებებზე

71. სასამართლო აღნიშნავს, რომ მომჩივნის საჩივარი კონვენციის მე-6 მუხლის 1-ლი პუნქტის საფუძველზე ეხებოდა ორ საკითხს: პირველი ის, რომ მისი მსჯავრდება იყო უსამართლო, რადგან ის დაფუძნებული იყო უკანონო ჩხრეკის შედეგად მოპოვებულ მტკიცებულებებზე, და მეორე ის, რომ უზენაესმა სასამართლომ თვითნებურად შეზღუდა მისი წვდომა საკასაციო სასამართლოზე. სასამართლო მომჩივნის საჩივრის ორ ნაწილს ცალ-ცალკე განიხილავს.

1. ბრალდებები სასამართლო პროცესის უსამართლობასთან დაკავშირებით, საკონსულოს კარ-მიდამოს ჩხრეკისას მოპოვებული მტკიცებულებების მისაღებობისა და გამოყენების გამო

72. სხვადასხვა საქმის კონკრეტულ გარემოებებში სასამართლომ უკვე დაადგინა, რომ ის ფაქტი, რომ ეროვნული სასამართლოები დაეყრდნენ მტკიცებულებებს, რომლებიც ითვლებოდა უკანონოდ მოპოვებულად კონვენციის მე-8 მუხლის მიზნებისთვის, არ ეწინააღმდეგება კონვენციის მე-6 მუხლის 1-ლი პუნქტით გათვალისწინებულ სამართლიანობის მოთხოვნებს (იხ., სხვა წყაროებს შორის, ზემოთ მითითებული საქმე ბიკოვი, §§ 94-98; იხ. ასევე საქმე ხანი გაერთიანებული სამეფოს წინააღმდეგ, no. 35394/97, §§ 34-40, „ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო“, 2000-V; საქმე პ.გ. და ჯ.ჰ. გაერთიანებული სამეფოს წინააღმდეგ, no. 44787/98, §§ 76-81, „ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო“, 2001‑IX; ვალენტინო აკატრინეი რუმინეთის წინააღმდეგ, no. 18540/04, §§ 73-77, 2013 წლის 25 ივნისი; და ზემოთ მითითებული საქმე ჰამბარძუმიანი, §§ 78-81). რაც შეეხება მოცემულ საქმეს, სასამართლო მიიჩნევს, რომ ბიკოვის საქმეში (მითითებულია ზემოთ, §§ 89-90) დადგენილი შესაბამისი პრინციპების გათვალისწინებით, მომჩივანს შეეძლო ეჭვქვეშ დაეყენებინა სადავო ჩხრეკის შედეგად მოპოვებული მტკიცებულებების კანონიერება და ნამდვილობა შეჯიბრებითი სამართალწარმოების წესით პირველი ინსტანციისა  და სააპელაციო სასამართლოების წინაშე. მიუხედავად იმისა, რომ ჩხრეკის შემდგომი სასამართლო განხილვა შეიბღალა არაადეკვატურობისა და არასაკმარისობის გამო (იხ. შესაბამისი დასაბუთება კონვენციის მე-8 მუხლის საფუძველზე ზემოთ 66-ე პუნქტში), მომჩივნის არგუმენტები ჩხრეკის გარემოებებთან და შედეგად მოპოვებული მტკიცებულებების სანდოობასთან დაკავშირებით განხილულ და უარყოფილ იქნა სასამართლოების მიერ დასაბუთებულ გადაწყვეტილებებში სისხლის სამართლის პროცესის მიმდინარეობისას. ამასთან დაკავშირებით სასამართლო აღნიშნავს, რომ მომჩივანს არ წარმოუდგენია საჩივარი მისი დაცვის უფლებების სავარაუდო დარღვევის შესახებ.

73. რაც შეეხება მტკიცებულებების ხარისხს, ჩხრეკის გარემოებებით დაწყებული, სასამართლო აღნიშნავს, რომ მოცემულ საქმეში საკონსულოს კარ-მიდამოს ჩხრეკის აუცილებლობა დააყენა ა.ი.-ს მიერ მიცემულმა მამხილებელმა მტკიცებულებამ. მომჩივანთან მისი წინასასამართლო დაპირისპირების გარდა, ეს უკანასკნელი ასევე დაიკითხა პირველი ინსტანციისა და სააპელაციო სასამართლოების წინაშე, დაცვის მხარის მონაწილეობით. ამ მხრივ, მოცემული საქმე განსხვავდება საქართველოს წინააღმდეგ მანამდე შემოტანილი სხვა საქმეებისგან, რომლებშიც სასამართლომ დაადგინა, რომ ოპერატიული ინფორმაციის საფუძველზე ჩატარებული ჩხრეკები, რომლებიც არასდროს განხილულა ეროვნული სასამართლოების მიერ, უკანონო იყო თვითნებობის გამო (იხ. ზემოთ მითითებული საქმეები: კობიაშვილი §§ 61-65 და მეგრელიშვილი, § 33; და საქმე ბაქრაძე საქართველოს წინააღმდეგ, [კომიტეტი], no. 21074/09, § 26, 2020 წლის 10 დეკემბერი). ამასთან ერთად, საკონსულოს კარ-მიდამოს ჩხრეკის გარემოებები დამოწმდა ვიდეოჩანაწერითა და საგარეო საქმეთა სამინისტროს წარმომადგენლის ჩვენებებით. სასამართლოს პრობლემურად მიაჩნია ის, რომ საკონსულოს კარ-მიდამოს ჩხრეკა ჩატარდა ისე, რომ გამოირიცხა ამოღებული მტკიცებულებების შემდგომი დაქტილოსკოპიური ექსპერტიზის ჩატარების შესაძლებლობა. სასამართლოს მიაჩნია, რომ პოლიციას უნდა მიეღო ადეკვატური უსაფრთხოების წინასწარი ზომები, რათა აღეკვეთა მტკიცებულებების შესაძლო განადგურება. ამის მიუხედავად, მოცემული საქმის გარემოებებში, ეს კითხვის ნიშნის ქვეშ არ აყენებს იმ მტკიცებულების სანდოობას, რომ ამოღებული ნივთიერება ეკუთვნოდა მომჩივანს. აღსანიშნავია, რომ მომჩივანმა აღიარა, რომ მორფინის ამპულები მას ეკუთვნოდა. ამასთან ერთად, ნარკოტიკული საშუალებები ამოღებულ იქნა მომჩივნის კაბინეტში არსებული სეიფიდან და მაგიდიდან.

74. დაბოლოს, სასამართლომ მნიშვნელობა მიანიჭა იმ ფაქტს, რომ ამოღებული ნივთიერება არ წარმოადგენდა ერთადერთ მტკიცებულებას, რომელზეც მომჩივნის მსჯავრდება იყო დაფუძნებული. მომჩივნის დამნაშავედ ცნობისას ეროვნული სასამართლოები დაეყრდნენ ა.ი.-ს მიერ მიცემულ მამხილებელ მტკიცებულებას. ამ უკანასკნელმა გაიმეორა თავისი წინასასამართლო მამხილებელი მტკიცებულება პირველი ინსტანციისა და სააპელაციო სასამართლოების წინაშე. მომჩივნის მსჯავრდება დამატებით დაეფუძნა სასამართლოს მიერ შემოწმებულ სხვა მტკიცებულებებს, კერძოდ, ჩხრეკის ვიდეოჩანაწერს, საგარეო საქმეთა სამინისტროს წარმომადგენლის ჩვენებას და  პოლიციის იმ ოფიცრების ჩვენებებს, რომლებმაც ჩაატარეს ჩხრეკა.

75. აღნიშნულ გარემოებებში სასამართლო ადგენს, რომ კონვენციის მე-8 მუხლის დარღვევით მოპოვებული მტკიცებულებები ძირს არ უთხრის მომჩივნის წინააღმდეგ წარმოებული სისხლის სამართალწარმოების საერთო სამართლიანობას.

76. შესაბამისად, ამ მხრივ, არ დარღვეულა კონვენციის მე-6 მუხლის 1-ლი პუნქტი.

2. ხელმისაწვდომობა უზენაეს სასამართლოზე

77. რაც შეეხება მომჩივნის საჩივარს უზენაეს სასამართლოზე ხელმისაწვდომობის არქონასთან დაკავშირებით, სასამართლო იხსენებს, რომ იგივე საკითხი უკვე შესწავლილ იქნა საქართველოს შესაბამისი საპროცესო კანონმდებლობისა და პრაქტიკის კონტექსტში და დადგინდა, რომ ის შესაბამისობაში იყო კონვენციის მე-6 მუხლის 1-ლ პუნქტთან (იხ. საქმე ქადაგიშვილი საქართველოს წინააღმდეგ, no. 12391/06, § 175, 2020 წლის 14 მაისი; ზემოთ მითითებული საქმე კობიაშვილი, § 76; საქმე ყუფარაძე საქართველოს წინააღმდეგ, no. 30742/09, §§ 75-77, 2017 წლის 21 სექტემბერი; და საქმე ჭაღიაშვილი საქართველოს წინააღმდეგ, (გადაწყვეტილება), no. 19312/07, § 34, 2014 წლის 2 სექტემბერი). მოცემულ შემთხვევაში, მომჩივნის თანახმად, ეს იყო პირველი შემთხვევა როდესაც უზენაესი სასამართლო იხილავდა საკონსულო იმუნიტეტის საკითხთან დაკავშირებულ საქმეს  და, ამგვარად, საკასაციო სასამართლოსთვის მნიშვნელოვანი იყო მიეღო საქმე წარმოებაში და გადაეწყვიტა ის არსებით მხარეებზე დაყრდნობით, ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის შემუშავების მიზნებისთვის. თუმცა სასამართლო აღნიშნავს, რომ მომჩივანმა ისარგებლა სრულიად შეჯიბრებითი სამართალწარმოებით საქმის არსებით მხარეებზე დაყრდნობით პირველი ინსტანციისა და სააპელაციო სასამართლოების წინაშე. პირველი და მეორე ინსტანციის სასამართლოების მიერ მომჩივნის შესაბამისი არგუმენტების დეტალური განხილვის გათვალისწინებით, სასამართლო მიიჩნევს, რომ მომჩივნის საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად გამოცხადების ფაქტი ვერ ჩაითვლება სასამართლოზე ხელმისაწვდომობის უფლების დაუსაბუთებელ და არაპროპორციულ შეზღუდვად. არც უზენაესი სასამართლოს მიერ თავის 2008 წლის 18 თებერვლის გადაწყვეტილებაში წარმოდგენილი მწირი დასაბუთება მომჩივნის საკასაციო საჩივრის უარყოფასთან დაკავშირებით  წამოჭრის სადავო საკითხს (იხ., ბევრ სხვა წყაროს შორის, საქმე ნერსესიანი სომხეთის წინააღმდეგ, (გადაწყვეტილება), no.15371/07, §§ 23-24, 2010 წლის 19 იანვარი; საქმე ქუქონენი ფინეთის წინააღმდეგ, (no. 2), no. 47628/06, § 24, 2009 წლის 13 იანვარი; საქმე უნუკი პოლონეთის წინააღმდეგ, (გადაწყვეტილება), no. 38308/05, 2009 წლის 1 სექტემბერი; საქმე მარინი ალბანეთის წინააღმდეგ, no. 3738/02, § 106, „ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო“, 2007‑XIV (ამონარიდები), და საქმე იოცქუ უნგრეთის წინააღმდეგ, no. 40109/03, § 29, 2006 წლის 18 ივლისი).

78. ზემოხსენებულის გათვალისწინებით. სასამართლო ადგენს, რომ კონვენციის მე-6 მუხლის 1-ლი პუნქტი არ დარღვეულა იმით, რომ უზენაესმა სასამართლომ უარი განაცხადა მომჩივნის საქმის არსებით განხილვაზე.

III. კონვენციის 41-ე მუხლის გამოყენება

79. კონვენციის 41-ე მუხლი ადგენს შემდეგს:

„თუ სასამართლო დაასკვნის, რომ დაირღვა კონვენციით ან მისი ოქმებით გათვალისწინებული უფლება, ხოლო შესაბამისი მაღალი ხელშემკვრელი მხარის შიდა სამართალი დარღვევის მხოლოდ ნაწილობრივი გამოსწორების შესაძლებლობას იძლევა, საჭიროების შემთხვევაში სასამართლო დაზარალებულ მხარეს სამართლიან დაკმაყოფილებას მიაკუთვნებს.“

A. ზიანი

80. მომჩივანი ითხოვდა 100 000 ევროს მორალური ზიანის ანაზღაურებისთვის. ის აცხადებდა, რომ მთავრობის უკანონო ქმედებების გამო ციხეში მისი ჯანმრთელობის მდგომარეობა გაუარესდა და რომ მისთვის არ ჩაუტარებიათ ადეკვატური მკურნალობა აღნიშნულთან დაკავშირებით. მომჩივანს არ მოუთხოვია არანაირი მატერიალური ზიანის ანაზღაურება.

81. მთავრობა აცხადებდა, რომ მომჩივნის მოთხოვნა მორალური ზიანის ანაზღაურებასთან დაკავშირებით იყო უსაფუძვლო ან ზედმეტად გადაჭარბებული. მთავრობა ხაზგასმით აღნიშნავდა, რომ მომჩივანმა მოითხოვა მორალური ზიანის ანაზღაურება, უპირველესად, სავარაუდოდ ციხეში ადეკვატური მკურნალობის არარსებობის გამო, ეს საკითხი კი სცდებოდა განსახილველი საქმის ფარგლებს.

82. სასამართლო მიიჩნევს რომ, მოცემული საქმის გარემოებებში, მე-8 მუხლის დარღვევის დადგენა თავისთავად წარმოადგენს ნებისმიერი იმ მორალური ზიანის სამართლიანი დაკმაყოფილების საფუძველს, რომელიც მომჩივანმა განიცადა დარღვევის შედეგად.

B. ხარჯები

83. მომჩივანმა ასევე მოითხოვა დაახლოებით 3 000 ევრო (3 500 აშშ დოლარი) ეროვნული სასამართლოების წინაშე გაწეული ხარჯების, და 20 000 ევრო ამ სასამართლოს წინაშე გაწეული ხარჯების ასანაზღაურებლად. მოთხოვნის გასამყარებლად მომჩივანმა წარმოადგინა ეროვნულ სასამართლოებში საქმის წარმოების მიზნით ორ ადვოკატთან გაფორმებული შესაბამისი ხელშეკრულებების ასლები და ამ სასამართლოში საქმის წარმოების მიზნით ოთხ სხვა ადვოკატთან გაფორმებული ხელშეკრულებების ასლები. დამატებით, მან სასამართლოს მოსთხოვა სხვადასხვა ხარჯების ანაზღაურება 5 000 ევროს ოდენობით.

84. მთავრობამ განაცხადა, რომ მომჩივნის მიერ მოთხოვნილი სასამართლო ხარჯები არ იყო სათანადოდ დასაბუთებული, რადგან მან სასამართლოს ვერ წარუდგინა მოთხოვნილი ფინანსური და სხვა დოკუმენტაცია.

85. სასამართლოს პრეცედენტული სამართლის თანახმად, მომჩივანი უფლებამოსილია მიიღოს ხარჯების ანაზღაურება, თუ ნაჩვენები იქნება, რომ ეს ხარჯები ნამდვილად და აუცილებლობიდან გამომდინარე იქნა გაწეული და კომპენსაციის გონივრული ოდენობის ფარგლებშია (იხ. საქმე მერაბიშვილი საქართველოს წინააღმდეგ, [დიდი პალატა], no. 72508/13, §§ 370-372, 2017 წლის 28 ნოემბერი). მოცემულ საქმეში, მის ხელთ არსებული დოკუმენტებისა და ზემოაღნიშნული კრიტერიუმების გათვალისწინებით, სასამართლო არ აკმაყოფილებს ეროვნულ სასამართლოებში საქმის წარმოების ხარჯების ანაზღაურების მოთხოვნას და მართებულად მიიჩნევს, მიაკუთვნოს მომჩივანს ამ სასამართლოში საქმის წარმოების ხარჯების ანაზღაურება 2 000 ევროს ოდენობით; აღნიშნულ თანხას უნდა დაემატოს ნებისმიერი გადასახადი, რაც შესაძლოა დაეკისროს მომჩივანს. სასამართლო ასევე არ აკმაყოფილებს მომჩივნის მოთხოვნას სხვა ხარჯებთან მიმართებით დაუსაბუთებულობის გამო.

C. საურავი

86. სასამართლო მიზანშეწონილად მიიჩნევს, რომ საურავის განაკვეთი განისაზღვროს „ევროპის ცენტრალური ბანკის“ ზღვრული სასესხო განაკვეთით, რასაც უნდა დაემატოს სამი პროცენტი.

ამ მოტივით, სასამართლო ერთხმად

1. აცხადებს კონვენციის მე-6 მუხლის 1-ლი პუნქტისა და მე-8 მუხლის 1-ლი პუნქტის საფუძველზე შეტანილ საჩივრებს მისაღებად, ხოლო საჩივრის დანარჩენ ნაწილს – მიუღებლად;

2. ადგენს, რომ დაირღვა კონვენციის მე-8 მუხლის 1-ლი პუნქტი;

3. ადგენს, რომ არ დარღვეულა კონვენციის მე-6 მუხლის 1-ლი პუნქტი სამართალწარმოების სავარაუდო უსამართლობასთან დაკავშირებით;

4. ადგენს, რომ არ დარღვეულა კონვენციის მე-6 მუხლის 1-ლი პუნქტი უზენაეს სასამართლოზე ხელმისაწვდომობის არარსებობასთან დაკავშირებით;

5. ადგენს,

a. რომ მოპასუხე სახელმწიფო ვალდებულია, კონვენციის 44-ე მუხლის მე-2 პუნქტის შესაბამისად, გადაწყვეტილების ძალაში შესვლის დღიდან სამი თვის განმავლობაში, გადახდის დღეს არსებული კურსით, ეროვნულ ვალუტაში, მომჩივანს გადაუხადოს 2,000 (ორი ათასი) ევრო ხარჯების ასანაზღაურებლად, დამატებული ნებისმიერი გადასახადი, რომელიც შეიძლება დაეკისროს მომჩივანს;

b. რომ, ზემოხსენებული სამთვიანი ვადის გასვლის შემდეგ, თანხის სრულ გადარიცხვამდე, გადასახდელ თანხას საჯარიმო პერიოდის განმავლობაში დაერიცხება გადახდის დღეს მოქმედი, ევროპის ცენტრალური ბანკის ზღვრული სასესხო განაკვეთის თანაბარი პროცენტები, რასაც დაემატება სამი პროცენტი;

c. უარყოფს მომჩივანს მოთხოვნას სამართლიან დაკმაყოფილებაზე დანარჩენ ნაწილში.

შედგენილია ინგლისურ ენაზე და მხარეებს წერილობით ეცნობათ 2021 წლის 18 მარტს, სასამართლოს რეგლამენტის 77-ე წესის მე-2 და მე-3 პუნქტების შესაბამისად.

 

ვიქტორ სოლოვეიტჩიკი                                                 სიფრა ო’ლირი

სექციის განმწესრიგებელი                                             თავმჯდომარე.