ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილება საქმე „კალანდია საქართველოს წინააღმდეგ“

ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილება საქმე „კალანდია საქართველოს წინააღმდეგ“

ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს

მეხუთე სექციის

საქმე „კალანდია საქართველოს წინააღმდეგ“

(საჩივარი № 57255/10)

გადაწყვეტილება

სტრასბურგი

2021 წლის 22 აპრილი

გადაწყვეტილება საბოლოოა, მაგრამ ის შეიძლება დაექვემდებაროს რედაქციული ხასიათის შესწორებას.

საქმეზე „კალანდია საქართველოს წინააღმდეგ“

ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს (მეხუთე სექცია) პალატამ, შემდეგი შემადგენლობით:

ლატიფ ჰუსეინოვი, თავმჯდომარე,ლადო ჭანტურია,მატიას გაიომარი, მოსამართლეები
და მარტინა კელერი, სექციის განმწესრიგებლის მოადგილე,გაითვალისწინა რა:

საჩივარი (№57255/10) საქართველოს წინააღმდეგ, რომელიც ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციის (შემდგომში „კონვენცია“) 34-ე მუხლის შესაბამისად, სასამართლოში შეიტანა საქართველოს მოქალაქემ, ბ-ნმა თენგიზ კალანდიამ, (შემდგომში „მომჩივანი“) 2010 წლის 17 სექტემბერს;

გადაწყვეტილება ეცნობოს საქართველოს მთავრობას (შემდგომში „მთავრობა“) პრეტენზიები კონვენციის მე-6 მუხლის 1-ლი პუნქტის და მე-8 მუხლის შესაბამისად და რომ საჩივრის დანარჩენი ნაწილი  გამოცხადდეს მიუღებლად;

მხარეთა მოსაზრებები;

2021 წლის 25 მარტს გამართული დახურული თათბირის შემდეგ,გამოიტანა შემდეგი გადაწყვეტილება, რომელიც იმავე დღეს იქნა მიღებული:

შესავალი

1. საქმე ეხებამმომჩივნის მიმართწარმოებული სისხლის სამართლის საქმისწარმოების სავარაუდო უსამართლობას, კონვენციის მე-6 მუხლის 1-ლი პუნქტის მნიშვნელობის ფარგლებში, მის წინააღმდეგ ძირითადი მტკიცებულების მოპოვებისა და გამოყენების წესთან დაკავშირებით.

ფაქტები

2. მომჩივანი დაიბადა 1957 წელს.მომჩივანს წარმოადგენდა ქ-ნი ნ. ჯომარჯიძე, ადვოკატი, რომელიც საქმიანობას ეწევა თბილისში. მომჩივანი გარდაიცვალა 2017 წლის 5 თებერვალს. მისმა ვაჟმა, ბ-ნმა კონსტანტინე კალანდიამ გამოთქვა სურვილი, გაეგრძელებინა საქმისწარმოება სასამართლოს წინაშე მისი მამის ნაცვლად.

3. მთავრობას წარმოადგენდა სახელმწიფო წარმომადგენელი იუსტიციის სამინისტროდან ბ-ნი ბ.ძამაშვილი.

4. საქმის ფაქტები, როგორც წარმოდგენილია მხარეების მიერ, შეიძლება შეჯამდეს შემდეგნაირად.

მომჩივნის დაკავება და ჩხრეკა

5. 2009 წლის 25 მარტს სამეგრელო-ზემო სვანეთის პოლიციის დეპარტამენტის გამომძიებელმა კ.კ.-მ მოამზადა მოხსენება დეპარტამენტის უფროსის მისამართით. მოხსენებაში აღნიშნული იყო, რომ კ.კ.-მ მიიღო ოპერატიული ინფორმაცია (ნაგულისხმევია ანონიმური წყაროდან მიღებული ინფორმაცია), რომ მომჩივანმა უკანონოდ შეიძინა ნარკოტიკები და აღნიშნულ ნარკოტიკებს ის ფლობდა ქალაქ ზუგდიდში. კ.კ-მ მოითხოვა, დამატებითი დაკონკრეტების გარეშე, მიეცათ მისთვის „საგამოძიებო ღონისძიებების განხორციელების ნებართვა“.

6. იმავე დღეს დაიწყო გამოძიება ნარკოტიკების სავარაუდო შეძენა-შენახვასთან დაკავშირებით. დილის 10 საათიდან 10:15 საათამდე, კ.კ. დაკითხა სხვა გამომძიებელმა, გ.ჯ.-მ. დაკითხვის დროს კ.კ.-მ გაიმეორა მისი მოხსენების შინაარსი (იხილეთ წინა პუნქტი).

7. მაინც, იმავე დღეს პროკურორმა დაავალა ორ გამომძიებელს – გ.ჯ.-სა და გ.ლ.-ს, რომ განეხორციელებინათ „შესაბამისი საგამოძიებო ღონისძიებები“.

8. მოვლენების ოფიციალური ვერსიის თანახმად, 2009 წლის 25 მარტის საღამოს, როდესაც მომჩივანი მართავდა მანქანას, მას მიუახლოვდა პოლიციის ორი მანქანა და მომჩივანმა გააჩერა მისი მანქანა. გ.ჯ.-ს მიერ, საღამოს 6.45 სთ-ზე შედგენილ „ეჭვმიტანილის დაკავების ოქმში“ აღნიშნული იყო, რომ მომჩივანი ეჭვმიტანილი იყო ნარკოტიკების სავარაუდო შეძენა-შენახვაში. ოქმში შედიოდა დაკავების შესაძლო საფუძვლების ჩამონათვალი. არცერთი საფუძველი არ ყოფილა მონიშნული. მომჩივანმა ხელი არ მოაწერა ოქმს.

9. შემდეგ მომჩივანი გაჩხრიკეს ადგილზე, საღამოს 6.46 საათსა და 6.59 საათს შორის პერიოდში. ჩხრეკა ჩატარდა „სასწრაფო გარემოებებში“, პოლიციელების – გ.ს.-სა და დ.ტ.-ს მიერ, გ.ჯ.-ს ხელმძღვანელობით. როგორც სასამართლო პროცესის დროს გახდა ცნობილი, კიდევ ერთი პოლიციელი – ლ.რ. ასევე იქ იმყოფებოდა მომჩივნის დაპატიმრებისა და ჩხრეკის დროს (იხილეთ მე-16 პუნქტი ქვემოთ). პირადი ჩხრეკის ოქმის პირველი გვერდი შეიცავდა ნაწილს იმის შესახებ, დათანხმდა, თუ უარი თქვა პირმა, რომელსაც ჩხრეკდნენ, ჩხრეკის დროს მოწმეების დასწრებაზე. ეს ნაწილი შეუვსებელი იყო. ოქმის მეორე გვერდი შეიცავდა ნაწილს სათაურით „ობიექტური საფუძვლები, რომლებიც ასაბუთებენ ჩხრეკის ღონისძიების განხორციელებას მოწმეების დასწრების გარეშე”. ქვემოთ ტექსტი მიუთითებდა, რომ მომჩივანმა უარი თქვა მოწმეების მოწვევაზე, მაგრამ უარი თქვა ოქმის ხელმოწერაზე. პირადი ჩხრეკის ოქმის თანახმად, მომჩივანის შარვლის მარცხენა ჯიბეში აღმოჩნდა ვერცხლის პაკეტი, რომელიც შეიცავდა მოყავისფრო ნივთიერებას (მოგვიანებით ექსპერტიზამ დაადასტურა, რომ ეს იყო ჰეროინი). პაკეტი იქნა ამოღებული და დალუქული. მომჩივანმა ხელი არ მოაწერა პირადი ჩხრეკის ოქმს.

10. იმ დღეს ჩატარებული ნარკოლოგიური შემოწმების შედეგად დადგინდა, რომ მომჩივანი არ ყოფილა ნარკოტიკების ზემოქმედების ქვეშ.

11. 2009 წლის 26 მარტს ზუგდიდის რაიონულმა სასამართლომ, წერილობითი სამართალწარმოების გზით და მომჩივნის ან მისი ადვოკატის მონაწილეობის გარეშე, დააკმაყოფილა პროკურორის შუამდგომლობა ex post facto (მას შემდეგ რაც ქმედება ჩადენილია) ჩხრეკის და ამოღების ღონისძიების კანონიერების დასადასტურებლად. შუამდგომლობა შედგენილი იყო ოპერატიული ინფორმაციის არსებობის შესახებ მოხსენების, (იხილეთ მე-5 პუნქტი ზემოთ), საგამოძიებო ღონისძიებების განხორციელების ბრძანების და მომჩივნის პირადი ჩხრეკის შესახებ ოქმის საფუძველზე. შეჯამების ფორმით შედგენილ სასამართლოს გადაწყვეტილებაში ჩამოთვლილი იყო შიდა კანონმდებლობის რამდენიმე დებულება, დამატებითი დაკონკრეტების გარეშე და ნათქვამი იყო, რომ ბრალდების მხარის შუამდგომლობის მიხედვით, ჩხრეკა ჩატარდა როგორც გადაუდებელი აუცილებლობა და შეესაბამებოდა შესაბმისი კანონმდებლობის პროცედურულ მოთხოვნებს. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე სასამართლომ ჩათვალა, რომ მომჩივნის პირადი ჩხრეკა და შედეგად მოპოვებული მტკიცებულება იყო კანონიერი. გაურკვეველია, თუ როდის გადაეცა ეს გადაწყვეტილება მომჩივანს. გადაწყვეტილება ითვალისწინებდა სამოცდათორმეტსაათიან გასაჩივრების პერიოდს. მომჩივანმა არ ისარგებლა ამ შესაძლებლობით.

12. 2009 წლის 26 მარტს ექსპერტმა შეაფასა ვერცხლის პაკეტის შემადგენელი მასალა – ფხვნილი და გრანულები – 2.5321 გრამის ოდენობით და დაასკვნა, რომ მასში იყო 1,3962 გრამი ჰეროინი. მომჩივანმა კიდევ ერთხელ გაიმეორა, როდესაც მას შესაბამისი ოქმი წარუდგინეს, რომ ნარკოტიკი მას არ ეკუთვნოდა.

13. 2009 წლის 27 მარტს პროკურორი ესაუბრა მომჩივანს იმის დასადგენად, თუ რატომ თქვა ამ უკანასკნელმა უარი დაპატიმრებისა და ჩხრეკის ოქმების ხელმოწერაზე. მომჩივანმა მისი ადვოკატის თანდასწრებით განმარტა, რომ მას ჩაუდეს ნარკოტიკები სამაგიეროს გადახდის მიზნით იმის გამო, რომ ის მისი მეგობრის (რომელიც ასევე დააკავეს) ოპოზიციური პოლიტიკური საქმიანობის მხარდამჭერი იყო.

14. 2009 წლის 22 მაისს მომჩივანს ბრალი წაუყენეს განსაკუთრებით დიდი ოდენობით ნარკოტიკული ნივთიერების უკანონო შეძენა-შენახვასთან დაკავშირებით. მას ბრალი წაუყენეს შესაბამისი პოლიციელების ჩვენებების, დაკავებისა და პირადი ჩხრეკის შესახებ ოქმების და ექსპერტის დასკვნის საფუძველზე იმასთან დაკავშირებით, რომ ამოღებული ნივთიერება იყო ჰეროინი.

მომჩივნის მსჯავრდების პროცესი

15. ზუგდიდის რაიონულ სასამართლოში საქმის განხილვის დროს გამომძიებელმა კ.კ.-მ აღნიშნა, რომ მომჩივნის მიერ ნარკოტიკების ფლობის შესახებ 2009 წლის 25 მარტს, დილით მიღებულ ინფორმაციაში (იხილეთ მე-5 პუნქტი ზემოთ) ასევე აღნიშნული იყო, რომ მომჩივანი იყო ნარკოტიკების მომხმარებელი. კ.კ.-ს თქმით, ნარკოტიკების მოხმარების საკითხი არ იყო აღნიშნული მოხსენებაში, რადგან ეს მოგვიანებით იქნა აღმოჩენილი. კ.კ.-მ აღნიშნა, რომ მას მონაწილეობა არ მიუღია ჩხრეკის პროცედურაში.

16. როგორც საქმის სასამართლოში განხილვის დროს გაირკვა, ორმა პირმა (გამომძიებლებმა გ.ჯ.-მ და გ.ლ.-მ) დაგეგმეს საგამოძიებო ღონისძიებები, ხოლო ოთხმა პირმა (გ.ჯ., გ.ს. დ.ტ. და ლ.რ.), მათ შორის ორი გამომძლიებლიდან ერთ-ერთმა, განახორციელეს მომჩივნის დაკავებისა და ჩხრეკის ღონისძიებები .

17. გ.ს.-მ და დ.ტ.-მ განაცხადეს, რომ 2009 წლის 25 მარტის დილას მიიღეს ოპერატიული ინფორმაცია, რომ მომჩივანი იყო ნარკოტიკების მომხმარებელი და გარკვეული მანქანის ტარების დროს თან ჰქონდა ნარკოტიკები. აღნიშნული ინფორმაციის გადასამოწმებლად ჩამოყალიბდა პოლიციელთა ჯგუფი. ამ ჯგუფმა გააჩერა მომჩივნის მანქანა და განუმარტა მომჩივანს მისი უფლებები, მაგრამ მომჩივანმა უარი თქვა მოწმეთა მოწვევაზე. ვერცხლის პაკეტი, რომელიც შეიცავდა მოყავისფრო ნივთიერებას, აღმოუჩინეს პირადად მას ჩხრეკის დროს. გ.ს.-ს მიხედვით, მომჩივანს არ გაუწევია რაიმე წინააღმდეგობა და ნებაყოფლობით გადმოვიდა მანქანიდან, ჩხრეკის პროცედურა არ იყო გადაღებული ვიდეოკამერით, ხოლო ოფიცერთა ჯგუფიდან პირადი ჩხრეკის პროცედურა განახორციელეს მან და დ.ტ.-მ. ამ უკანასკნელის თქმით, ჩხრეკის პროცესი და მომენტი, როდესაც მომჩივანს აღმოაჩნდა ნარკოტიკი, ლ.რ.-ს (სხვა პოლიციელის) მიერ იყო გადაღებული, ხოლო ჩანაწერი უნდა ყოფილიყო გამომძიებლის (იგულისხმება გ.ჯ.) მფლობელობაში. დ.ტ.-ს არც უფიქრია, რომ რომელიმე გამვლელს ჰქონდა ჩხრეკა გადაღებული.

18. ლ.რ.-მ განაცხადა, რომ იგი აკვირდებოდა ჩხრეკის პროცესს, მაგრამ პირადად არ მონაწილეობდა მასში. არანაირი იძულებითი ზომა არ ყოფილა საჭირო დაკავებისა და ჩხრეკის პროცედურის დროს. იმ დროს, როდესაც ის ცდილობდა პროცედურის გადაღებას, მისი ელემენტი თითქმის დაცლილი იყო და დაწყებისთანავე შეწყვიტა გადაღების პროცესი. ლ.რ.-მ განაცხადა, რომ გ.ს.-მ გაიგო, რომ კამერის ელემენტი იყო დაცლილი და ვერ შეძლებდნენ გადაღებას.

19. გ.ჯ.-მ აღნიშნა, რომ ის და გ.ლ. იყვნენ საქმის გამომძიებლები. გ.ჯ.-ს თქმით, მან პირველად დაკითხა კ.კ. და შემდეგ იგი პოლიციელთა ჯგუფთან ერთად წავიდა ოპერატიული ინფორმაციის გადასამოწმებლად და არ იყო საკმარისი დრო სასამართლო ვარანტის მოსათხოვად. გ.ლ. წავიდა პოლიციელთა სხვა ჯგუფთან ერთად. მომჩივანი გააჩერეს და მანქანიდან ძალით გადმოიყვანეს. გ.ჯ.-ს არ ახსოვდა, თუ რატომ არ ჰქონდა მას შევსებული ოქმების ყველა შესაბამისი ნაწილები. რაც შეეხება მოწმეების საკითხს, მომჩივანმა სიტყვიერად გასცა მითითება, რომ არავინ მოეწვიათ და უარი თქვა შესაბამისი ოქმების ხელმოწერაზე. გ.ჯ.-მ განაცხადა, რომ საგამოძიებო ღონისძიებები არ იყო გადაღებული ლ.რ.-ს მიერ იმის გამო, რომ ვიდეოკამერის ელემენტი იყო დაცლილი. დ.ტ. მოშორებით იდგა და შეიძლება არ გაუგონია, რომ ელემენტი იყო დაცლილი.

20. ი.მ.-მ, იმ მანქანის მფლობელმა, რომელსაც მომჩივანი მართავდა დაკავების დროს, აღნიშნა, რომ ის ბავშვობიდან მომჩივნის მეგობარი იყო და არასდროს გაუგია, რომ მომჩივანი ნარკოტიკების მომხმარებელი ყოფილიყო. მან აღნიშნა, რომ მომჩივანი ხშირად თხოულობდა მისგან აღნიშნულ მანქანას.

21. მომჩივანმა განაცხადა, რომ იგი ძალით გადმოიყვანეს მანქანიდან და მიწაზე გადმოსვეს. აღნიშნულს ესწრებოდა კ.კ. მომჩივნის თქმით, პოლიციელები ცდილობდნენ ნარკოტიკების ჩადებას მის ფეხსაცმელებში, მაგრამ მან ფეხსაცმელები სწრაფად გაიხადა. შემდეგ პოლიციელმა მას ნარკოტიკი ჩაუდო ჯიბეში. ეს პროცესი გადაიღო პოლიციელმა, რომელმაც დაუყოვნებლივ შეაჩერა გადაღება, როდესაც მომჩივანმა თქვა, რომ მას ჩაუდეს ნარკოტიკი. მომჩივანმა ასევე განაცხადა, რომ იყვნენ თვითმხილველები, რომლებმაც გადაიღეს ეს პროცესი, მაგრამ მას მისი დამცველი ადვოკატებისთვისაც კი არ მიუთითებია მათი სახელები, რათა ნებისმიერი ნეგატიური შედეგი თავიდან ყოფილიყო აცილებული ამ პირების მიმართ. ის იმეორებდა, რომ მისი დაპატიმრება და მისთვის მტკიცებულების ჩადება დაკავშირებული იყო იმასთან, რომ ის აქტიურად უჭერდა მხარს მის მეგობარს, რომელიც იყო პოლიტიკურადაქტიური და იყო მთავრობის მოწინააღმდეგე. მომჩივანი ამტკიცებდა, რომ დაკავებისა და ჩხრეკის ოქმებში სათანადოდ არ იყო აღნიშნული ოპერატიული ინფორმაციის ხასიათი, მისი გადაუდებელი ხასიათი, ან მოწმის მოწვევაზე უარის თქმა. მან შემდგომ განაცხადა, რომ ერთადერთი მოწმეები მის წინააღმდეგ იყვნენ პოლიციელები, რომლებიც მონაწილეობდნენ მის დაკავებასა და ჩხრეკაში და რომ მათი გათვლები ერთმანეთთან შეუსაბამო იყო. მან მოითხოვა, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიუღებლად გამოეცხადებინა დაკავებისა და ჩხრეკის ოქმები და შედეგად მიღებული მტკიცებულებები.

22. 2009 წლის 7 ოქტომბერს ზუგდიდის რაიონულმა სასამართლომ დაადგინა, რომ მომჩივანი ცნობილ იქნა დამნაშავედ განსაკუთრებით დიდი ოდენობით ნარკოტიკული ნივთიერების უკანონო შეძენა-შენახვაში. მომჩივანს მიესაჯა 18 წლით თავისუფლების აღკვეთა. მოვლენების შესახებ მომჩივნის ვერსიის გათვალისწინებით, სასამართლომ აღნიშნა, რომ ამ ვერსის არ ასაბუთებდა საქმის მასალებში არსებული მტკიცებულებები და ამრიგად, გამიზნული იყო სისხლის სამართლის პასუხისმგებლობის თავიდან ასაცილებლად. მომჩივნის ბრალის დადგენისას სასამართლო დაეყრდნო პოლიციელების და მომჩივნის მეგობრის მოწმეთა ჩვენებებს (იხილეთ მე-15-მე-20 პუნქტები ზემოთ), დაკავებისა და ჩხრეკის ოქმებს (იხილეთ მე-8-მე-9 პუნქტები ზემოთ) და ექსპერტიზას, რომელიც ადასტურებდა, რომ მოყავისფრო ნივთიერება ვერცხლის პაკეტში იყო ჰეროინი (იხილეთ მე-9 პუნქტი ზემოთ). სასამართლომ გაითვალისწინა ჩხრეკის შემდგომი სასამართლო განხილვა (იხილეთ მე-11 პუნქტი ზემოთ) და ფაქტი, რომ მომჩივნის პირადი ჩხრეკის შედეგად მიღებული მტკიცებულება კანონიერად იქნა ცნობილი. დაცვის მხარის განცხადება დაკავებისა და ჩხრეკის ოქმების მიუღებლად ცნობის შესახებ არ დაკმაყოფილდა იმაზე დაყრდნობით, რომ შესაბამისი პროცესის განმავლობაში პროცედურის არანაირი სერიოზული დარღვევა არ მომხდარა.

23. 2009 წლის 2 ნოემბერს მომჩივანმა აღძრა სააპელაციო საჩივარი და გაიმეორა მისი არგუმენტები (იხილეთ21-ე პუნქტი ზემოთ).

24.  2010 წლის 26 იანვარს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლომ მთლიანად ძალაში დატოვა ქვედა ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება. იმავე მტკიცებულებებზე დაყრდნობით და მოწმეების მიერ მიცემული ჩვენებებისა და ჩხრეკის შემდგომი სასამართლო განხილვის შედეგების შემოკლებული განხილვის საფუძველზე (იხილეთ მე-11 პუნქტი ზემოთ), სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ მომჩივნის არგუმენტი, რომ თვითმხილველებმა გადაიღეს პროცესი, იყო მთლიანად დაუსაბუთებელი. რაც შეეხება პოლიციელების მიერ ვიდეოგადაღებას, სააპელაციო სასამართლომ განაცხადა, რომ დამაჯერებელი იყო ლ.რ.-ს განმარტება იმის შესახებ, რომ ვიდეოკამერის ელემენტი იყო დაცლილი.

25. 2010 წლის 18 მარტს, საქართველოს უზენაესმა სასამართლომ მომჩივნის მიერ საკასაციო სარჩელის წარდგენა სამართლებრივი თვალსაზრისით გამოაცხადა დაუშვებლად, როგორც აშკარად დაუსაბუთებელი.

26. 2013 წლის 18 იანვარს მომჩივანი გაათავისუფლეს თავისუფლების აღკვეთის დაწესებულებიდან, 2012 წლის 28 დეკემბრის ამნისტიის აქტის მე-8 ნაწილის შესაბამისად (იხილეთ 28-ე პუნქტი ქვემოთ).

შესაბამისი სამართლებრივი ჩარჩო

27. სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის (სსსკ) შესაბამისი დებულებები, რომელიც ძალაში იყო შესაბამის დროს, განსაზღვრული იქნა სასამართლოს მიერ საქმეებში „კობიაშვილი საქართველოს წინააღმდეგ“ (№36416/06, §37, 2019 წლის14მარტი) და „მეგრელიშვილი საქართველოს წინააღმდეგ“ ([Committee], № 30364/09, §23, 2020 წლის 7მაისი).

28. 2012 წლის 28 დეკემბრის ამნისტიის აქტის მე-8 ნაწილი ითვალისწინებს ამნისტიას ნარკოტიკებთან დაკავშირებულ დანაშაულებთან მიმართებით, გარდა ნარკოტიკების რეალიზაციასთან დაკავშირებული შემთხვევებისა.

კანონმდებლობა

წინასწარი საკითხი

29. სასამართლო დასაწყისშივე აღნიშნავს, რომ თავდაპირველი მომჩივანი, ბ-ნი თენგიზ კალანდია, გარდაიცვალა 2010 წლის 17 სექტემბერს, საჩივრის აღძვრის შემდეგ და რომ მისი ვაჟმა, ბ-ნმა კონსტანტინე კალანდიამ, გამოთქვა სურვილი, რომ გაეგრძელებინა სასამართლოს წინაშე საქმისწარმოება (იხილეთ 22-ე პუნქტი ზემოთ).მთავრობა არ დავობდა, რომ ბ-ნი კონსტანტინე კალანდია იყო იმ პოზიციაზე, რომ გაეგრძელებინა საჩივრის განხილვის პროცესი მომჩივანის ნაცვლად.

30. სასამართლო ამტკიცებდა, რომ იმ საქმეებში, სადაც მომჩივანი გარდაიცვალა სამართალწარმოების მიმდინარეობისას, ის ითვალისწინებდა მომჩივნის მემკვიდრეების, ან ოჯახის ახლო წევრების ჩვენებებს, რომლებიც გამოხატავდნენ სასამართლოს წინაშე საქმისწარმოების გაგრძელების სურვილს (იხილეთ სამართლებრივი რესურსების ცენტრი ვალენტინ კამპიანუს სახელით რუმინეთის წინააღმდეგ [GC], N 47848/08, § 97, ECHR 2014). მოცემული საქმის გარემოებების გათვალისწინებით, სასამართლო აცხადებს, რომ მომჩივნის ვაჟს გააჩნია საჩივრის განხილვის გაგრძელების კანონიერი ინტერესი, რამდენადაც აღნიშნული საჩივარი შეტანილი იყო მომჩივანის მიერ (იხილეთ საქმე „სინგჰი და სხვები საბერძნეთის წინააღმდეგ“, № 60041/13, §26, 2017 წლის 19 იანვარი და საქმე „გარბუზი უკრაინის წინააღმდეგ“, № 72681/10, §28, 2019 წლის 19 თებერვალი).

31. გამარტივების მიზნით, ამ გადაწყვეტილების ტექსტში ბ-ნი თენგიზ კალანდია მოიხსენიება როგორც „მომჩივანი“, თუმცა ამჟამად ამ სტატუსის მატარებლად განიხილება მისი ვაჟი.

კონვენციის მე-6 მუხლის სავარაუდო დარღვევა

32. კონვენციის მე-6 მუხლის 1-ელ პუნქტზე დაყრდნობით, მომჩივანი ჩიოდა, რომ ჩხრეკა, რომელიც მას ჩაუტარდა, იყო უკანონო და ნარკოტიკი, რომელიც თითქოს აღმოაჩინეს მისი ჩხრეკის დროს, სინამდვილეში ჩაუდეს მას. იგი ამტკიცებდა, რომ ეროვნულმა სასამართლოებმა ვერ შეძლეს სათანადო ყურადღება დაეთმოთ არგუმენტებისთვის, რომლებიც სადავოდ ხდიდა შესაბამისი მტკიცებულების სანდოობასა და გამოყენებას, რის გამოც მისი საქმის სასამართლოში განხილვა ჩაითვალა უსამართლოდ. მე-6 მუხლის 1-ლი პუნქტში, რამდენადაც ეს საქმეს ეხება, ვკითხულობთ შემდეგს:

„ყოველი ადამიანი, მისთვის წარდგენილი სისხლისსამართლებრივი ბრალდების საფუძვლიანობის გამორკვევისას, აღჭურვილია მისი საქმის სამართლიანი.განხილვის უფლებით დამოუკიდებელი და მიუკერძოებელი სასამართლოს მიერ.“

მისაღებობა

33. სასამართლო აღნიშნავს, რომ ეს საჩივარი არც აშკარად დაუსაბუთებელია და არც დაუშვებელი, კონვენციის 35-ე მუხლში ჩამოთვლილი ნებისმიერი სხვა საფუძვლის შესაბამისად. ამიტომ, ის მისაღებად უნდა იქნეს ცნობილი.

საქმის არსებითი მხარე

მხარეთა განმარტებები

34. მომჩივანმა განაცხადა, სხვა არგუმენტებს შორის, რომ: (a) ოპერატიული ინფორმაცია არასაკმარისი იყო სასამართლოს ვარანტის გარეშე მისი პირადი ჩხრეკის დასასაბუთებლად; (b) მას არ აღასრულებინეს ჩხრეკაზე დასასწრებად მოწმეთა მოწვევის საკუთარი უფლება; (c) მას ჩაუდეს ნარკოტიკი ჩხრეკის დროს; და (d) მიუხედავად იმისა, რომ მტკიცებულებას, რომლის საფუძველზეც იგი იყო მსჯავრდებული, არ გააჩნდა სიზუსტისა და სანდოობის ნიშნები, ეროვნულმა სასამართლოებმა ვერ შეძლეს,რომ სათანადოდ განეხილათ მისი არგუმენტები ამასთან დაკავშირებით.

35. მთავრობამ განმარტა, სხვა არგუმენტებს შორის, რომ: (a) ხელისუფლების ორგანოებს ნება დართეს, რომ დაყრდნობოდნენ ოპერატიულ ინფორმაციას დანაშაულის გამოძიების დროს და ჩხრეკის განხორციელება შესაძლებელი იყო სასამართლოს ვარანტის გარეშე, როდესაც არსებობდა საკმარისი საფუძველი იმის დასადგენად, რომ პირს შეეძლო გადაემალა ან გაენადგურებინა აკრძალული ნივთი; (b) ჩხრეკა და შედეგად მიღებული მტკიცებულება კანონიერად იქნა ცნობილი ჩხრეკის შემდგომი სასამართლო განხილვის დროს, რომლის წინააღმდეგაც მომჩივანმა ვერ შეიტანა სააპელაციო საჩივარი; (c) მომჩივანს ჰქონდა რეალური შესაძლებლობა, რომ ედავა აღნიშნული ღონისძიებების კანონიერების შესახებ; და (d) პრეტენზია ჩხრეკის განმავლობაში მოწმეთა დასწრების თაობაზე იყო დაუსაბუთებელი. მთავრობა ასევე ამტკიცებდა, რომ მომჩივანს არ მოუთხოვია ეროვნული სასამართლოებისგან, რომ მოესმინათ მტკიცებულება რომელიმე პირისგან, რომლებიც სავარაუდოდ იმყოფებოდნენ მისი დაკავებისა და ჩხრეკის დროს მის მახლობლად.

სასამართლოს შეფასება

ზოგადი პრინციპები

36. შესაბამისი ზოგადი პრინციპები შეჯამებულია საქმეებში "ბიკოვი რუსეთის წინააღმდეგ“ ([GC] N4378/02, §§88-90, 2009 წლის 10 მარტი) და "კობიაშვილი საქართველოს წინააღმდეგ“ (№36416/06, §§56-58, 2019 წლის 14 მარტი).

ზოგადი პრინციპების გამოყენება წინამდებარე საქმეში

37. სასამართლოს უკვე განხილული აქვს საქმეები ჩხრეკის სავარაუდო უკანონობასთან დაკავშირებით, რომელიც ჩატარდა სასამართლოს მიერ წინასწარი უფლებამოსილების მინიჭების გარეშე და შედეგად მიღებული მტკიცებულებების არასაიმედოობასთან დაკავშირებით, რის საფუძველზეც მან დაადგინა, რომ მომჩივანების წინააღმდეგ ძირითადი მტკიცებულების მოპოვების გზა ეჭვქვეშ აყენებდა მის საიმედოობასა და სისწორეს (იხილეთ საქმე კობიაშვილი, ციტირებული ზემოთ, §§59-73 და საქმე "მეგრელიშვილი საქართველოს წინააღმდეგ“ [Committee], № 30364/09, §§32-39, 2020 წლის 7 მაისი). სასამართლომ მიიჩნია, აღნიშნული მტკიცებულების მნიშვნელობიდან გამომდინარე, რომ ერთობლივად, პროცედურულმა დარღვევებმა მომჩივნების პირადი ჩხრეკის დროს; შეუსაბამო და წინააღმდეგობრივმა მტკიცებულებებმა ჩხრეკის ფაქტობრივ გარემოებებთან დაკავშირებით; არაადეკვატურმა სასამართლო მოკვლევამ როგორც სასამართლო პროცესამდე, ისე სასამართლო პროცესის მიმდინარეობის დროს, მათ შორის, იმან, რომ ეროვნულმა სასამართლოებმა საკმარისად ვერ შეისწავლეს მომჩივნების მტკიცებები იმის შესახებ, რომ უკანონო ნივთები მათ არ ეკუთვნოდათ; და დამადასტურებელი მტკიცებულების სისუსტემ, საქმის სასამართლოში განხილვა მომჩივნების წინააღმდეგ მთლიანობაში უსამართლოდ გადააქცია (იხილეთ კობიაშვილი, §73 და მეგრელიშვლი, §39, ორივე ციტირებული ზემოთ).

38. მიუხედავად იმისა, რომ წინამდებარე საჩივრის გარემოებები გარკვეულწილად განსხვავებულია, სასამართლოს მხრიდან ანალიზის გადამწყვეტი ელემენტები იგივე რჩება.

39. კერძოდ, მომჩივნის დაკავება და ჩხრეკა განხორციელდა სასამართლოს ვარანტის გარეშე, წყაროდან მიღებული „ოპერატიული ინფორმაციის“ საფუძველზე, რომლის ვინაობის გამჟღავნება შეუძლებელია (იხილეთ მე-5 პუნქტი ზემოთ). ასეთი ინფორმაციის წყარო, ხასიათი და სანდოობა, რომლის საფუძველზეც დაიწყო მომჩივნის დაკავება და ჩხრეკა, უშუალოდ არ ყოფილა შესწავლილი, როგორც ჩხრეკის შემდგომი განხილვის ნაწილი, ან როგორც მომჩივნის წინააღმდეგ სისხლის სამართლის საქმისწარმოებაში (იხილეთ მე-11, 22-ე და 24-ე ზემოთ; იხილეთ ასევე კობიაშვილი, ციტირებული ზემოთ, §§67-69).

40. რაც შეეხება დაკავებისა და ჩხრეკის გარემოებებს, დაკავების საფუძვლები არ იყო მითითებული შესაბამის ოქმში (იხილეთ მე-8 პუნქტი ზემოთ) და ოქმის ერთ ნაწილში პირადი ჩხრეკის შესახებ არ იყო აღნიშნული მომჩივნის სავარაუდო უარი მოწმეთა მოწვევასთან დაკავშირებით (იხილეთ მე-9 პუნქტი ზემოთ). გარდა ამისა, პოლიციელებმა წარმოადგინეს ურთიერთსაწინააღმდეგო ანგარიშები იმის შესახებ, მომჩივანი ნებაყოფლობით გადმოვიდა მანქანიდან, თუ პოლიციელებმა ამისათვის ძალა გამოიყენეს (შეადარეთ მე-17-მე-19 პუნქტები ზემოთ). ამის საპირისპიროდ, მომჩივანი მთელი პროცესის განმავლობაში ამტკიცებდა, რომ ჩხრეკა ჩატარდა თანმხლები პროცედურული გარანტიების გარეშე და რომ მას ნარკოტიკები ჩაუდეს (იხილეთ მე-13, 21-ე და 23-ე პუნქტები ზემოთ). ამასთან დაკავშირებით სასამართლო ამტკიცებს, რომ როდესაც სადავოა მტკიცებულების სანდოობა, მტკიცებულების მისაღებობის შესამოწმებლად კიდევ უფრო მეტ მნიშვნელობას იძენს  სამართლიანი პროცედურების არსებობა (იხილეთ ბიკოვი, ციტირებული ზემოთ, §95).

41. საწინააღმდეგოდ ამისა, ხოლო რაც შეეხება მომჩივნის შესაძლებლობას, გაესაჩივრებინა მტკიცებულების ნამდვილობა და შეწინააღმდეგებოდა მის გამოყენებას, სასამართლო აღნიშნავს, რომ მისი მოთხოვნები, რომ სადავო ჩხრეკის ღონისძიების განხორციელების შედეგად მიღებული მტკიცებულება გამოცხადებულიყო მიუღებლად, განუხილველად იქნა დატოვებული პირველი ინსტანციის სასამართლოსა და სააპელაციო სასამართლოს მიერ, რომლებიც აღნიშნავდნენ, სხვა საფუძვლებს შორის, რომ პირადი ჩხრეკის ღონისძიების ნამდვილობა უკვე იქნა ცნობილი ჩხრეკის შემდგომი სასამართლო განხილვის დროს (იხილეთ მე-11 პუნქტი ზემოთ). ამასთან, სასამართლომ უკვე დაადგინა, რომ ასეთი განხილვები არ არის ადეკვატური და საკმარისი მტკიცებულების ნამდვილობისა და სანდოობის სადავოობისთვის (იხილეთ კობიაშვილი, §§67-69 და მეგრელიშვილი, §35, ორივე ციტირებული ზემოთ). პირველი ინსტანციის სასამართლომ და სააპელაციო სასამართლომ ასევე აღნიშნეს, დამატებითი დაკონკრეტების გარეშე, რომ ადგილი არ ჰქონია პროცედურული კანონმდებლობის სერიოზულ დარღვევას, რომელიც მიიყვანდა მათ იქამდე, რომ დაკავებისა და ჩხრეკის ოქმები გამოეცხადებინათ მიუღებლად და რომ საქმის მასალებში არსებული მტკიცებულება, რომლის საიმედოობის შესახებაც დავობდა მომჩივანი, საკმარისი იყო მომჩივნის საჩივრების დაუსაბუთებლად გამოცხადებისთვის (იხილეთ 22-ე და 24-ე პუნქტი ზემოთ). დამატებით, სასამართლო ვერ უგულვებელყოფს იმ ფაქტს, რომ მომჩივნის უწყვეტი მტკიცებები მტკიცებულების ჩადებასთან დაკავშირებით (იხილეთ მე-13, 21-ე და 23-ე პუნქტები ზემოთ) სერიოზულად არ იყო განხილული მის წინააღმდეგ სისხლის სამართლის საქმისწარმოების არც ერთ ეტაპზე.

42. ყოველივე ზემოთქმული მოსაზრებების გათვალისწინებით, სასამართლო ასკვნის, რომ გარემოებებმა, როდესაც ჩატარდა ჩხრეკა, მათ შორის მომჩივნის თავდაცვის უფლებების სავარაუდო უგულებელყოფამ, ეჭვქვეშ დააყენა მომჩივნის წინააღმდეგ არსებული გადამწყვეტი მტკიცებულების სანდოობა და რომ ამ უკანასკნელს არ მიეცა რეალური შესაძლებლობა, რომ გაესაჩივრებინა (საადავო გაეხადა) ეს გარემოებები და შეწინააღმდეგებოდა ამ მტკიცებულების გამოყენებას ეროვნული სასამართლოს დონეზე, განსაკუთრებით იმ ფაქტის გათვალისწინებით, რომ მის ზოგიერთ გადამწყვეტ არგუმენტზე არ იყო გაცემული ადეკვატური პასუხი (შეადარეთ ბიკოვი, ციტირებული ზემოთ, §98).

43. გასათვალისწინებელია, დასტურდებოდა თუ არა ჩხრეკის შედეგად მოპოვებული ფიზიკური მტკიცებულება სხვა წყაროებიდან მიღებული მტკიცებულებით. სასამართლო მიიჩნევს, რომ საქმის მასალებში არსებული არცერთი სხვა მტკიცებულება, პირადი ჩხრეკის ოქმის არარსებობის პირობებში, თავისთავად არ იყო საკმარისად ძლიერი. კერძოდ, რაც შეეხება შესაბამისი პოლიციელების ჩვენებებს, ეს უკანასკნელი საფუძვლად დაედო მომჩივნის წინააღმდეგ სამართალწარმოებას და შედგენილი იყო იმ ორგანოს მიერ, რომელმაც წამოიწყო ეს სამართალწარმოება და დაინტერესებული იყო სამართლებრივი დევნის შედეგებით. მათი ინტერესი განსაკუთრებით აშკარა იყო მომჩივნის მტკიცებების გათვალისწინებით იმასთან დაკავშირებით, რომ მათ ჩაუდეს ნარკოტიკი. გარდა ამისა, მათ ჩვენებებს არ ჩაუვლია წინააღმდეგობების გარეშე (იხილეთ მე-16-მე-19 პუნქტები ზემოთ). მიუხედავად ამისა, მათი ჩვენება ავტომატურად მიიღეს როგორც ობიექტური და სანდო, რაიმე მნიშვნელოვანი მცდელობის გარეშე, რომ გადაეწყვიტათ ეს წინააღმდეგობები, ან მომჩივანთან დაკავშირებული შედავებები. ამიტომ, სასამართლო მიიჩნევს, რომ მთავრობის არგუმენტების საპირისპიროდ, საქმის მასალებში არსებული არც ერთი სხვა მტკიცებულება, ფიზიკური მტკიცებულების არარსებობის პირობებში, რომელიც მოპოვებული იყო ჩხრეკის შედეგად, თავისთავად არ იყო საკმარისად ძლიერი (შეადარეთ ბიკოვი, ციტირებული ზემოთ, §98).

44. ზემოაღნიშნული განხილვა სასამართლოსათვის საკმარისია იმის დასადგენად, რომ მომჩივნის მიმართ არ ჩატარებულა სამართლიანი სასამართლო.

ადგილი ჰქონდა კონვენციის მე-6 მუხლის 1-ლი პუნქტის დარღვევას;

კონვენციის მე-8 მუხლის სავარაუდო დარღვევა

45. მომჩივანი ჩიოდა, რომ ჩხრეკის ღონისძიება განხორციელდა კონვენციის მე-8 მუხლის დარღვევით და რომ ეროვნულმა სსამართლოებმა ვერ მოახერხეს საჭირო წონასწორობის დაცვა საჯარო ინტერესსა და მომჩივანის უფლებებს შორის.

46. მთავრობამ განაცხადა, რომ კონვენციის მე-8 მუხლი არ დაირღვა.

47. სასამართლოს მოსაზრებით, მომჩივანი არ ამტკიცებდა, შიდასახელმწიფოებრივი სამართალწარმოების კონტექსტში, რომ ჩხრეკის ღონისძიებამ დაარღვია კონვენციის მე-8 მუხლით გარანტირებული მისი უფლებები. აღნიშნული ხარვეზის გამო, ეროვნულ სასამართლოებს არ მიეცათ შესაძლებლობა, რომ შეეფასებინათ მათი პრეტენზიები. ასეთ გარემოებებში, მომჩივნის პრეტენზია, აღნიშნული დებულების შესაბამისად, არის აშკარად დაუსაბუთებელი და საჩივრის ეს ნაწილი უნდა იქნეს უარყოფილი, კონვენციის 35-ე მუხლის მე-3(a) და მე-4 პუნქტების შესაბამისად.

კონვენციის 41-ე მუხლის გამოყენება

48. კონვენციის 41-ე მუხლი ითვალისწინებს:

„თუ სასამართლო დაასკვნის, რომ დაირღვა კონვენციით ან მისი ოქმებით გათვალისწინებული უფლება, ხოლო შესაბამისი მაღალი ხელშემკვრელი მხარის შიდა სამართალი დარღვევის მხოლოდ ნაწილობრივი გამოსწორების შესაძლებლობას იძლევა, საჭიროების შემთხვევაში, სასამართლო დაზარალებულ მხარეს სამართლიან დაკმაყოფილებას მიაკუთვნებს.“

49. მომჩივანმა მოითხოვა 5 000 ევრო (EUR) მორალური ზიანისთვის.

50. მთავრობამ მოთხოვნა გადაჭარბებულად მიიჩნია.

51. სამართლიანობის საფუძველზე შეფასების გზით, სასამართლო მომჩივანს ანიჭებს 3 600 ევროს (EUR) ოდენობით მორალური ზიანის სახით ანაზღაურების მიღების უფლებას, ნებისმიერი გადასახადის ჩათვლით, რომელიც შეიძლება დაეკისროს მომჩივანს.

52. სასამართლო მიზანშეწონილად მიიჩნევს, რომ საურავის განაკვეთი განისაზღვროს ევროპის ცენტრალური ბანკის ზღვრული სასესხო განაკვეთის მიხედვით, რომელსაც უნდა დაემატოს სამი პროცენტი.

ამ მოტივით, სასამართლო ერთხმად,ადგენს, რომ მომჩივნის შვილს, ბ-ნ კონსტანტინე კალანდიას, აქვს უფლება, რომ გააგრძელოს წინამდებარე სამართალწარმოება მის ნაცვლად;

აცხადებს საჩივარს, მე-6 მუხლის 1-ლი პუნქტის მიხედვით, მისაღებად, ხოლო საჩივრის დანარჩენ ნაწილს – მიუღებლად;

ადგენს, რომ ადგილი ჰქონდა კონვენციის მე-6 მუხლის 1-ლი პუნქტის დარღვევას;

ადგენს,რომ მოპასუხე სახელმწიფო ვალდებულია გადაწყვეტილების ძალაში შესვლის დღიდან სამი თვის განმავლობაში, გადახდის დღეს არსებული კურსით, ეროვნულ ვალუტაში, მომჩივანს გადაუხადოს 3 600 ევრო (სამი ათას ექვსასი ევრო), დამატებული ნებისმიერი გადასახადი, რომელიც შეიძლება დაეკისროს მომჩივანს მორალურ ზიანთან დაკავშირებით;

რომ, ზემოხსენებული სამთვიანი ვადის გასვლის შემდეგ, თანხის სრულ გადარიცხვამდე, გადასახდელ თანხას საჯარიმო პერიოდის განმავლობაში დაერიცხება გადახდის დღეს მოქმედი, ევროპის ცენტრალური ბანკის ზღვრული სასესხო განაკვეთის თანაბარი პროცენტები, რასაც დაემატება სამი პროცენტი;

უარს ამბობს დააკმაყოფილოს მომჩივნის მოთხოვნა სამართლიანი დაკმაყოფილების დანარჩენ ნაწილში.

შესრულებულია ინგლისურ ენაზე და მხარეებს ეცნობათ წერილობით 2021 წლის 22 აპრილს, სასამართლოს რეგლამენტის 77-ე წესის მე-2 და მე-3 პუნქტების შესაბამისად.

მარტინა კელერი                                                                                ლატიფ ჰუსეინოვი
სექციის განმწესრიგებლის მოადგილე                                              თავმჯდომარე