ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილება საქმე „შრადე საქართველოს წინააღმდეგ“

ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილება საქმე „შრადე საქართველოს წინააღმდეგ“

ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს

მეხუთე სექციის

გადაწყვეტილება

საქმეზე „შრადე საქართველოს წინააღმდეგ“

(საჩივარი №15016/07)

სტრასბურგი

2021 წლის 11 მარტი

წინამდებარე გადაწყვეტილება საბოლოოა, მაგრამ შეიძლება დაექვემდებაროს რედაქციულ შესწორებას.

საქმეზე „შრადე საქართველოს წინააღმდეგ“

ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს (მეხუთე სექცია) კომიტეტმა შემდეგი შემადგენლობით:

მარტინს მიტსი, თავმჯდომარე,ლატიფ ჰუსეინოვი,მატიას გაიომარი, მოსამართლეები
და მარტინა კელერი, სექციის განმწესრიგებლის მოადგილე,2021 წლის 11 თებერვლის დახურული თათბირის შემდეგ,გამოიტანა შემდეგი გადაწყვეტილება, რომელიც იმავე დღეს იქნა მიღებული:

შესავალი

1. საქმე ეხება, კერძოდ, მომჩივნის მიერ წამოწყებული სამოქალაქო სამართალწარმოების ორი საქმის განხილვის სავარაუდო დაყოვნებას და ამ კონტექსტში დაცვის ქმედითი შიდასამართლებრივი საშუალების არარსებობას. მომჩივანმა იჩივლა კონვენციის მე-6(1) და მე-13 მუხლებისა და კონვენციის N1 ოქმის 1-ლი მუხლის შესაბამისად.

ფაქტები

2. მომჩივანი დაიბადა 1934 წელს და ცხოვრობს ბერლინ-მალოვში. მომჩივანს სასამართლოს წინაშე წარმოადგენდნენ ბატონი ი. ყანდაშვილი, ბატონი ჰ. ფონ ზაქსენ‑ალტენბურგი და ქალბატონი ნ. ანდრონიკაშვილი, ადვოკატები, რომლებიც საქმიანობენ თბილისში.

3. საქართველოს მთავრობას (შემდგომში „მთავრობა“) წარმოადგენდა სახელმწიფო წარმომადგენელი იუსტიციის სამინისტროდან, ბატონი ბ. ძამაშვილი.

4. საქმის ფაქტობრივი გარემოებები, როგორც ისინი წარმოდგენილია მხარეთა მიერ, შეიძლება შეჯამდეს შემდეგნაირად.

საქმის გარემოებები

სამართალწარმოება „გლობალ აქსეს ჯორჯიას“ წინააღმდეგ

5. 2005 წელს შპს „გლობალ აქსეს ჯორჯიამ“ (შემდგომში „გლობალ აქსეს ჯორჯია”) გამოაქვეყნა ინგლისურენოვანი ბროშურა საქართველოში უცხოელი ტურისტებისა და ვიზიტორებისთვის, სახელწოდებით „თქვენი პირადი კავშირი უკეთესი ბიზნესის კეთებისთვის საქართველოსა და კავკასიის რეგიონში“. ბროშურა შეიცავდა მომჩივნის მიერ გადაღებულ ფოტოსურათს, სახელწოდებით „გურჯაანის ეკლესია“, რომელიც გადმოღებული იყო 1986 წლის გერმანული გამოცემიდან – „Georgien: Wehrbauten und Kirchen“ (საქართველო: ციხე-სიმაგრეები და ეკლესიები).

6. 2005 წლის 7 სექტემბერს მომჩივანმა შეიტანა სარჩელი თბილისის საქალაქო სასამართლოში, რომლითაც ითხოვდა ზიანის ანაზღაურებას „გლობალ აქსესს ჯორჯიასგან“, მისი ინტელექტუალური საკუთრების უფლებების დარღვევის გამო, მისი ფოტოსურათის სავარაუდო უნებართვო გამოყენებისთვის. 2005 წლის 9 სექტემბერს თბილისის საქალაქო სასამართლომ მიუღებლად ცნო სარჩელი. სასამართლომ დაადგინა, რომ მომჩივანს არ შეეძლო ზემოხსენებულ უფლებაზე დავა.

7. 2005 წლის 22 ნოემბერს მომჩივანმა გაასაჩივრა პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება. 2005 წლის 15 დეკემბერს თბილისის სააპელაციო სასამართლომ უარი თქვა მომჩივნის სააპელაციო საჩივრის განხილვაზე, სასამართლო საფასურის გადაუხდელობის გამო.

8. 2006 წლის 12 იანვარს მომჩივანმა ხელახლა მიმართა სააპელაციო საჩივრით თბილისის სააპელაციო სასამართლოს, იმის მითითებით, რომ სასამართლო მოსაკრებლები არ ვრცელდებოდა დავაზე ინტელექტუალურ საკუთრებასთან დაკავშირებით, იმ დროისთვის მოქმედი კანონის შესაბამისად.

9. 2006 წლის 22 მარტს თბილისის სააპელაციო სასამართლომ დააკმაყოფილა მომჩივნის სააპელაციო საჩივარი და დაადგინა, რომ მას ჰქონდა საპროცესო უფლებუნარიანობა სამართალწარმოების დასაწყებად. იმავე გადაწყვეტილებით სასამართლომ საქმე გადასცა პირველი ინსტანციის სასამართლოს არსებითი განხილვისთვის. მომჩივანი ამტკიცებდა, რომ მას შემდეგ მისი საქმე განხილვის ქვეშ იყო თბილისის საქალაქო სასამართლოში. მთავრობამ, თავის მხრივ, წარმოადგინა 2006 წლის 18 აპრილის გადაწყვეტილების ასლი, რომლის თანახმად, თბილისის საქალაქო სასამართლომ უარყო მომჩივნის სარჩელი, აღნიშნული მოთხოვნის არაუფლებამოსილი წარმომადგენლის მიერ შეტანის გამო.

სამართალწარმოება „არტანუჯის“ წინააღმდეგ

10. 2004 წლის ბოლოს მომჩივანმა აღმოაჩინა, რომ ქართულმა კომპანიამ, გამომცემლობამ „არტანუჯი“ (შემდგომში „არტანუჯი“), უკანონოდ მოახდინა მისი საავტორო უფლებებით დაცული ორმოცდაჩვიდმეტი ფოტოსურათის რეპროდუცირება საქართველოს საშუალო სკოლების ისტორიის სახელმძღვანელოების სხვადასხვა გამოცემაში.

11. 2005 წლის 24 იანვარს მომჩივანმა შეიტანა საჩივარი თბილისის საოლქო სასამართლოში „არტანუჯისა“ და მისი მთავარი აღმასრულებელი ხელმძღვანელის, „ბ.კ.“-ს წინააღმდეგ. მომჩივანმა მოითხოვა 171 680 ლარი (GEL) (იმ დროისთვის დაახლოებით 85 000 ევრო (EUR) ) მატერიალური და მორალური ზიანის ასანაზღაურებლად, საავტორო უფლებების დარღვევის გამო. 2005 წლის 24 თებერვალს „არტანუჯმა“ შეიტანა წინასწარი პრეტენზია სასამართლოში, დავობდა რა, რომ მომჩივანს არ გააჩნდა საპროცესო უფლებუნარიანობა სარჩელის სასამართლოში წარსადგენად. მოპასუხის თანახმად, მომჩივანს არ გააჩნდა სადავო ინტელექტუალური საკუთრების უფლებები. ფაქტობრივი მესაკუთრე იყო გერმანული გამომცემლობა. სასამართლო განხილვა გაიმართა 2005 წლის 25 მარტს, 4 და 19 მაისს და 2, 23 და 29 ივნისს. 29 ივნისს სასამართლომ გასცა სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნულ ბიუროში („სეებ-ი“) სადავო ფოტოსურათების ექსპერტიზის ჩატარების ბრძანება.

12. 2005 წლის 15 ივლისს მომჩივანს შეატყობინეს, რომ მისი საქმე გადაეცა თბილისის საქალაქო სასამართლოს, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსში შეტანილი ცვლილებების შემდეგ სასამართლოების იურისდიქციის შეცვლის გამო.

13. 2005 წლის 5 დეკემბერს მომჩივნის წარმომადგენლებმა სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნულ ბიუროს მიმართეს განსახილველი პროცესის ფარგლებში დანიშნული ექსპერტიზის მიმდინარეობის შესახებ. პასუხის არარსებობის პირობებში, 2006 წლის 21 თებერვლის წერილით მათ თბილისის საქალაქო სასამართლოსგან მოითხოვეს განახლებული ინფორმაცია სამართალწარმოების შესახებ. მომჩივნის წარმომადგენლებმა, გამოთქვეს რა პრეტენზია სამართალწარმოების რვათვიანი შეჩერების გამო, სთხოვეს სასამართლოს, მიეთითებინა შემდეგი სასამართლო განხილვის შესაძლო თარიღი. მათი წერილი პასუხგაუცემელი დარჩა. 2006 წლის 1 მარტს მათ კიდევ ერთი წერილი გაუგზავნეს, ამჯერად, თბილისის სააპელაციო სასამართლოს თავმჯდომარეს. საპასუხოდ, 2006 წლის 9 მარტს, მომჩივნის წარმომადგენლებს განუცხადეს, რომ მომჩივნის საქმის მასალები კვლავაც ექსპერტიზის ეროვნულ ბიუროში იყო.

14. 2006 წლის 14 მარტს მომჩივანმა კვლავ მიმართა ექსპერტიზის ეროვნულ ბიუროს. მის მიმართვას არანაირი პასუხი არ მოჰყოლია.

15. სასამართლოს წინაშე წარდგენილი საქმის მასალები შეიცავს 2005 წლის 18 აგვისტოთი დათარიღებულ წერილს, რომლის თანახმად, ექსპერტიზის ეროვნულ ბიუროში არ მუშაობდა ხელოვნების ექსპერტი, რომელსაც შეეძლო ჩაეტარებინა სააპელაციო სასამართლოს მიერ გაცემული ბრძანების შესაბამისი ექსპერტიზა, ხოლო ფინანსური სახსრების არქონის გამო, ექსპერტიზის ეროვნულ ბიუროს არ შეეძლო ექსპერტიზის ჩატარება გარე რესურსების მოზიდვით. შესაბამისად, ექსპერტიზის ეროვნულმა ბიურომ თბილისის საქალაქო სასამართლოს შეატყობინა, რომ არ შეეძლო მოთხოვნილი ექსპერტიზის ჩატარება, ხოლო საქმის მასალები უკან გაუგზავნა სასამართლოს. წერილზე გაკეთებული შენიშვნის თანახმად, შესაბამისი საქმის მასალები თბილისის საქალაქო სასამართლომ უკან მიიღო 2007 წლის 14 მარტს.

16. 2007 წლის 14 ივნისს თბილისის საქალაქო სასამართლომ განაახლა სამართალწარმოება საქმეზე. ორი სასამართლო განხილვის ჩატარების შემდეგ, 2007 წლის 31 ივლისს თბილისის საქალაქო სასამართლომ უარყო მომჩივნის სარჩელი, როგორც დაუსაბუთებელი.

17. 2007 წლის 14 სექტემბერს მომჩივანმა გაასაჩივრა თბილისის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება. მომჩივნის თანახმად, სულ მცირე, ხუთი სასამართლო განხილვა ჩატარდა 2008 წელს, კიდევ ხუთი სასამართლო განხილვა – 2009 წელს და ათი სასამართლო განხილვა – 2010 წელს. მომჩივანმა ვერ წარმოადგინა სასამართლო განხილვების შესაბამისი ოქმები, თუმცა, როგორც საქმის მასალებიდან ჩანს, სასამართლო განხილვა თბილისის სააპელაციო სასამართლოში გადაიდო რამდენიმე საფუძვლით. ამრიგად, 2008 წლის 5 ივნისს თბილისის სააპელაციო სასამართლომ გასცა ფოტოსურათების ტექნიკური ექსპერტიზის ბრძანება. კვლევის შედეგების გათვალისწინებით, 2008 წლის 29 დეკემბერს მომჩივნის წარმომადგენლებმა შეიტანეს განცხადება თბილისის სააპელაციო სასამართლოში და მოითხოვეს ორთვიანი გადავადება, გერმანიაში დამატებითი ტექნიკური ექსპერტიზის ორგანიზების მიზნით. 2009 წლის 22 იანვრის სასამართლო განხილვაზე მათ კიდევ ერთხელ გაიმეორეს თავიანთი განცხადება. სააპელაციო სასამართლომ საქმის სასამართლო განხილვა გადადო 2009 წლის 30 იანვრამდე და მხარეებს მორიგება შესთავაზა. 2009 წლის 13 თებერვალს თბილისის სააპელაციო სასამართლომ მომჩივნის წარმომადგენლის განცხადების საფუძველზე შეაჩერა სამართალწარმოება და მომჩივანს ორი თვის ვადა მისცა, გერმანიაში ექსპერტიზის ორგანიზებისთვის. 2010 წელს სააპელაციო სასამართლომ კიდევ დააკმაყოფილა შემდგომი განცხადებები გადავადების შესახებ. აღსანიშნავია, რომ 2010 წლის 21 იანვრის სასამართლო განხილვა გადაიდო მომჩივნის განცხადების საფუძველზე 2010 წლის 25 თებერვლამდე; 2010 წლის 10 და 22 ივნისის სასამართლო განხილვები გადაიდო მოპასუხე მხარის განცხადებების საფუძველზე, მომჩივნის წარმომადგენლების თანხმობით, შესაბამისად, 2010 წლის 22 ივნისამდე და 8 ივლისამდე.

18. 2010 წლის 26 ივლისს თბილისის სააპელაციო სასამართლომ მომჩივნის სააპელაციო საჩივრის საფუძველზე გააუქმა განაჩენი და ნაწილობრივ დაუშვა მომჩივნის სარჩელი. სასამართლომ დაადგინა მომჩივნის ინტელექტუალური საკუთრების უფლებების დარღვევა 152 შემთხვევაში ორმოცდაჩვიდმეტ ფოტოსურათთან დაკავშირებით, რომელთათვისაც მომჩივანს მიენიჭა 3 090 ლარი (დაახლოებით 1500 ევრო) მატერიალური და მორალური ზიანის ანაზღაურების სახით, ასევე, 500 ლარი (დაახლოებით 250 ევრო) და 24 ევრო იურიდიული ხარჯებისა და დანახარჯებისათვის.

19. ორივე მხარემ წარადგინა საკასაციო სარჩელი საქართველოს უზენაეს სასამართლოში. მომჩივანი ამტკიცებდა, რომ ანაზღაურებული ზიანი იყო არაპროპორციულად მცირე.

20. 2011 წლის 10 თებერვლის გადაწყვეტილებით უზენაესმა სასამართლომ უარყო ორივე საკასაციო სარჩელი, როგორც მიუღებელი.

შესაბამისი სამართლებრივი ჩარჩო

21. 2000 წლის 23 თებერვლის საქართველოს კანონი საქართველოს საერთო სასამართლოების მოსამართლეთა დისციპლინური პასუხისმგებლობისა და დისციპლინური სამართალწარმოების შესახებ (შემდგომში „კანონი მოსამართლეთა დისციპლინური პასუხისმგებლობის შესახებ“) მუხლი 2(2)(ე), რა სახითაც შესაბამის დროს იყო ძალაში, ითვალისწინებდა, მათ შორის, შემდეგი ტიპის დისციპლინურ დარღვევას – „საქმის განხილვის უსაფუძვლო დაყოვნება, მოსამართლის მოვალეობების შეუსრულებლობა ან არაჯეროვნად შესრულება, ან/და სასამართლო დისციპლინის სხვაგვარი დარღვევა.“

22. ზემოხსენებული კანონის მუხლში 4(1) მოცემული იყო სხვადასხვა დისციპლინური სასჯელების სიები მათი სიმძიმის მიხედვით: შენიშვნა, საყვედური, მკაცრი საყვედური და მოსამართლის თანამდებობიდან გათავისუფლება.

23. კანონის მუხლის 6(1) თანახმად, ნებისმიერ დაინტერესებულ მხარეს შეუძლია მოითხოვოს მოსამართლის მიმართ დისციპლინური საქმის აღძვრა. შემდეგ კი, სასამართლო მოხელეების დისკრეციას წარმოადგენდა სამართალწარმოების დაწყება, კანონის მე-7(1) მუხლის შესაბამისად, შემდეგი თანმიმდევრობით:

„1. მოსამართლის მიმართ დისციპლინური სამართალწარმოება ... შეიძლება დაიწყოს:

ა) საქართველოს უზენაესი სასამართლოს თავმჯდომარემ (ან მისი მოვალეობის შემსრულებელმა) – საქართველოს უზენაესი სასამართლოს, სააპელაციო სასამართლოების, რაიონული (საქალაქო) სასამართლოების მოსამართლეთა მიმართ;

ბ) სააპელაციო სასამართლოს თავმჯდომარემ (ან მისი მოვალეობის შემსრულებელმა) – შესაბამისი სააპელაციო სასამართლოს და ასევე, ზემოხსენებული სააპელაციო სასამართლოს იურისდიქციაში შემავალი რაიონული (საქალაქო) სასამართლოების მოსამართლეების მიმართ;

2. საერთო სასამართლოს ყველა მოსამართლის მიმართ ... საქართველოს იუსტიციის უმაღლესმა საბჭომ.“

24. კანონი ასევე ითვალისწინებდა, რომ შესაბამის სასამართლო მოხელეს განკარგულებაში ჰქონდა ორი თვე, რათა ჩაეტარებინა მოთხოვნის საფუძვლების წინასწარი გამოკვლევა. შესაძლებელი იყო ზემოაღნიშნული ვადის ორი კვირით გახანგრძლივება, რის შემდეგაც მათ შეეძლოთ მოთხოვნა განუხილველად დაეტოვებინათ (მისი განხილვის შეუძლებლობის გამო), დისციპლინური სამართალწარმოების შეწყვეტა ან შესაბამისი მოსამართლის გასაუბრებაზე დაბარება. არანაირი სააპელაციო საჩივარი არ იქნა წარდგენილი შესაბამისი სასამართლო მოხელის გადაწყვეტილების მიმართ დისციპლინური სამართალწარმოების შეწყვეტის შესახებ. სამართალწარმოების დაწყების შემთხვევაში, შემდგომი ორსაფეხურიანი პროცედურა ითვალისწინებდა შეჯიბრებითობის პრინციპზე დაფუძნებულ სასამართლო განხილვას საერთო იურისდიქციის სასამართლოთა სადისციპლინო კოლეგიისა და უზენაესი სასამართლოს სადისციპლინო პალატის სააპელაციო ინსტანციაში.

კანონმდებლობა

წინამდებარე საქმის მოქმედების სფერო

25. მთავრობის შენიშვნების საპასუხოდ წარდგენილ მოსაზრებებში მომჩივანმა პრეტენზია გამოთქვა კონვენციის მე-3 მუხლის შესაბამისად, უწყვეტი ტანჯვისა და დისკრიმინაციის შესახებ, რომელიც მან, სავარაუდოდ, განიცადა საქართველოში გადაჭარბებული ბიუროკრატიისა და მართლმსაჯულების არასათანადო ადმინისტრირების გამო. სასამართლო აღნიშნავს, რომ მომჩივანმა აღნიშნული საჩივარი წარადგინა მხოლოდ საჩივრის გაგზავნის შემდეგ გაკეთებულ მოსაზრებებში. ის არ შეიძლება განიხილებოდეს, როგორც მომჩივნის თავდაპირველი საჩივრების განვითარება. შესაბამისად, ის გადის ამჟამინდელი საჩივრის მოქმედების სფეროდან (შეადარეთ, მაგალითად, საქმე „საღინაძე და სხვები საქართველოს წინააღმდეგ“, no18768/05, §§71 და 72, 2010 წლის 27 მაისი, მასში სხვა მითითებებით).

საჩივრების მისაღებობა

26. მომჩივანი ჩიოდა, რომ სამოქალაქო სამართალწარმოების ორივე საქმის საერთო ხანგრძლივობა შეუსაბამო იყო კონვენციის მე-6 მუხლის 1-ლი პუნქტით დადგენილ „გონივრული ვადის“ მოთხოვნასთან. შემდეგ მან იჩივლა მე-13 მუხლის შესაბამისად, მეექვსე მუხლის საჩივართან დაკავშირებით, რომ შიდასახელმწიფოებრივ სისტემაში არ არსებობდა სამართლებრივი დაცვის ქმედითი საშუალება. „გლობალ აქსეს ჯორჯიას“ წინააღმდეგ ჩატარებულ სამოქალაქო სამართალწარმოებასთან დაკავშირებით, ის დამატებით დაეყრდნო კონვენციის N 1 ოქმის 1-ელ მუხლს. აღნიშნული მუხლების შესაბამისი ნაწილები შემდეგნაირად იკითხება:

მუხლი 6(1)

„ყოველი ადამიანი, მისი სამოქალაქო ხასიათის უფლებებისა და მოვალეობების ... გამორკვევისას, აღჭურვილია გონივრულ ვადაში მისი საქმის სამართლიანი და საქვეყნოდ განხილვის უფლებით ... სასამართლოს მიერ“.

მუხლი 13🔗

ყველას, ვისაც ამ კონვენციით გაცხადებული უფლება ან თავისუფლება დაერღვა, უნდა ჰქონდეს სამართლებრივი დაცვის ქმედითი საშუალება ეროვნული ხელისუფლების წინაშე, თუნდაც ეს დარღვევა ჩაიდინოს პირმა, რომელიც სამსახურებრივ უფლებამოსილებას ახორციელებდა.“

კონვენციის №1 ოქმის 1-ლი მუხლი

„ყოველ ფიზიკურ ან იურიდიულ პირს აქვს თავისი საკუთრებით შეუფერხებელი სარგებლობის უფლება. მხოლოდ საზოგადოებრივი საჭიროებისათვის შეიძლება ჩამოერთვას ვინმეს თავისი საკუთრება კანონითა და საერთაშორისო სამართლის ზოგადი პრინციპებით გათვალისწინებულ პირობებში.

ამასთან, წინარე დებულებები არანაირად არ აკნინებს სახელმწიფოს უფლებას, გამოიყენოს ისეთი კანონები, რომელთაც ის აუცილებლად მიიჩნევს საერთო ინტერესების შესაბამისად საკუთრებით სარგებლობის კონტროლისათვის, ან გადასახადებისა თუ მოსაკრებლების ან ჯარიმების გადახდის უზრუნველსაყოფად“.

სამართალწარმოება „გლობალ აქსეს ჯორჯიას“ წინააღმდეგ

მხარეთა არგუმენტები

27. მთავრობა, პირველ რიგში, ამტკიცებდა, რომ წინამდებარე საჩივარი, რაც შეეხება „გლობალ აქსეს ჯორგიას“ წინააღმდეგ წარმოებულ საქმეს, უნდა ყოფილიყო უარყოფილი, როგორც საჩივრის წარდგენის უფლების ბოროტად გამოყენება, რადგან მომჩივანმა შეგნებულად არ წარმოადგინა საქმის განხილვისთვის შესაბამისი ყველა ფაქტი. კერძოდ, მათ წარუდგინეს სასამართლოს 2006 წლის 18 აპრილით დათარიღებული გადაწყვეტილების ასლი, რომლის თანახმად, თბილისის საქალაქო სასამართლომ უარყო მომჩივნის სარჩელი, აღნიშნული სარჩელის არაუფლებამოსილი წარმომადგენლის მიერ შეტანის გამო. მთავრობა აცხადებდა, რომ თერთმეტ წელზე მეტი ხნის განმავლობაში მომჩივანმა და მისმა წარმომადგენლებმა არ აცნობეს სასამართლოს თბილისის საქალაქო სასამართლოს ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილების შესახებ, რითაც მათ მიზნად ჰქონდათ დასახული სასამართლოს შეცდომაში შეყვანა. მომჩივნის მიერ სასამართლოს პირისპირ გულმოდგინე მოქმედების განუხორციელებლობა, სასამართლოს რეგლამენტის წესის 47(7) შესაბამისად (ყოფილი წესი 47(6)), სასამართლოს მოსაზრებით, ტოლფასი იყო ინდივიდუალური საჩივრის წარდგენის უფლების ბოროტად გამოყენებისა, კონვენციის 35-ე მუხლის მე-3(a) პუნქტის შესაბამისად.

28. გარდა ამისა, რაც შეეხება საჩივარს №1 ოქმის 1-ლი მუხლის შესაბამისად, მთავრობა ამტკიცებდა, რომ ის, ნებისმიერ შემთხვევაში, აშკარად ცუდად იყო დასაბუთებული, რადგან მომჩივანმა ვერ წარადგინა სააპელაციო საჩივარი სასამართლოს 2006 წლის 18 აპრილის გადაწყვეტილების წინააღმდეგ; ამრიგად, არ ყოფილა რაიმე შიდასახელმწიფოებრივი გადაწყვეტილება, რომელსაც შეეძლო წარმოშვა მომჩივნის კანონიერი მოლოდინები საკუთრების უფლებების შესახებ.

29. მომჩივანი არ დაეთანხმა, აღნიშნა რა, რომ მისთვის არასოდეს უცნობებიათ შიდასახელმწიფოებრივი სასამართლოს 2006 წლის 18 აპრილის გადაწყვეტილების შესახებ. ის ამტკიცებდა, რომ ეს გადაწყვეტილება არასოდეს გადაუციათ მისთვის, ან ალტერნატივის სახით, რომ ის რეტროაქტიურად იქნა გაყალბებული.

სასამართლოს შეფასება

30. სასამართლოს არ სჭირდება, განიხილოს მთავრობის განცხადება შუამდგომლობის უფლების ბოროტად გამოყენების შესახებ, რადგან მომჩივნის შესაბამისი საჩივრები, ნებისმიერ შემთხვევაში, მიუღებელია.

31. კერძოდ, იმ საკითხზე გადაწყვეტილების მიღების საჭიროების გარეშე, იყო თუ არა 2006 წლის 18 აპრილის გადაწყვეტილება გაყალბებული, როგორც მომჩივანი ამტკიცებს, სასამართლო აღნიშნავს, რომ მომჩივანმა ვერ აჩვენა, რომ შესაბამისი თორმეტწლიანი პერიოდის განმავლობაში (2006 წლის 22 მარტსა, როდესაც საქმე გადაეცა პირველ ინსტანციის სასამართლოს და 2018 წლის 21 ივნისს შორის პერიოდში, როდესაც მან მიიღო მთავრობის მოსაზრებების ასლი) ის დაინტერესდა ამ სამართალწარმოების მიმდინარეობის შესახებ ან გაასაჩივრა მისი გაჭიანურება შიდასახელმწიფოებრივ სასამართლოში, სადაც აღნიშნული საქმე იყო განხილვაში. ეს განსაკუთრებით გასაკვირია, როდესაც ვხედავთ, რომ მსგავსი სამართალწარმოების მეორე საქმეში, რომლის მხარეც იყო მომჩივანი, ის რეგულარულად გამოთქვამდა ასეთ პრეტენზიებს (იხ. პარაგრაფები 13 და 14 ზემოთ). ყველა შესაბამისი ფაქტის გათვალისწინებით, სასამართლო მიიჩნევს, რომ დაუსაბუთებელია მომჩივნის საჩივარი იმის თაობაზე, რომ 2006 წლის შემდეგაც სამართალწარმოება „გლობალ აქსეს ჯორჯიას" წინააღმდეგ კვლავ განხილვაში იყო. ამრიგად, მისთვის მისაღებია მთავრობის არგუმენტი და უარყოფს მომჩივნის შესაბამის საჩივარს კონვენციის მე-6 მუხლის 1-ლი პუნქტის მიხედვით, როგორც აშკარად დაუსაბუთებელს, კონვენციის 35-ე მუხლის მე-3(a) პუნქტისა და მე-4 მუხლის შესაბამისად.

32. მომჩივნის საჩივრები, კონვენციის მე-13 მუხლის შესაბამისად, განუყოფლად უკავშირდება ზემოთ განხილულ საჩივარს და შესაბამისად, უნდა გამოცხადდეს მიუღებლად, როგორც აშკარად არასაკმარისად (ცუდად) დასაბუთებული (იხ. საქმე კვანტალიანი საქართველოს წინააღმდეგ (dec), No. 38736/05, § 31, 2016 წლის 27 სექტემბერი).

33. რაც შეეხება საჩივარს N 1 ოქმის 1-ლი მუხლის შესაბამისად, სასამართლომ დაადგინა, რომ მომჩივანმა ვერ შეძლო თავისი სარჩელის წარდგენა. აქედან გამომდინარე, მომჩივანმა ვერ ამოწურა დაცვის ქმედითი შიდასამართლებრივი საშუალებები. შესაბამისად, მისი საჩივარი N 1 ოქმის 1-ლი მუხლის მიხედვით, უნდა გამოცხადდეს მიუღებლად, კონვენციის 35-ე მუხლის 1-ლი და მე-4 პუნქტების შესაბამისად (იხ. საქმე პეჩენკო სლოვენიის წინააღმდეგ (Pečenko v. Slovenia) (dec.) [Committee], no. 39485/14, § 47, 2018 წლის 6 მარტი).

სამართალწარმოება „არტანუჯის“ წინააღმდეგ

34. მთავრობამ განაცხადა, რომ დაცვის ქმედითი შიდასამართლებრივი საშუალებები არ იყო ამოწურული კონვენციის 35-ე მუხლის 1-ლი პუნქტის თანახმად. პასუხად მომჩივანი ამტკიცებდა, რომ საქართველოში არ არსებობდა დაცვის ქმედითი შიდასამართლებრივი საშუალებები სამართალწარმოების უმართებულო ხანგრძლივობის წინააღმდეგ.

35. სასამართლო გამოთქვამს მოსაზრებას, რომ კითხვა, დაკმაყოფილდა თუ არა მოთხოვნა, რომ მომჩივანმა უნდა ამოწუროს დაცვის შიდასამართლებრივი საშუალებები მოცემულ საქმეში, მჭიდრო კავშირშია სამართლებრივი დაცვის ქმედითი საშუალებების არსებობის შესახებ საჩივართან, კონვენციის მე-13 მუხლის მნიშვნელობის ფარგლებში. ამიტომ, სასამართლო მიიჩნევს, რომ დაცვის შიდასამართლებრივი საშუალებების ამოუწურაობის შესახებ შედავება, რომელიც წამოჭრა მთავრობამ კონვენციის მე-5(1) მუხლის შესაბამისად, უნდა გაერთიანდეს საჩივრის საფუძვლებთან, მე-13 მუხლის შესაბამისად (იხ., სხვა წყაროებს შორის, საქმე „შპს ფილი“ (Fil LLC) სომხეთის წინააღმდეგ, no. 18526/13, § 44, 2019 წლის 29 იანვარი; საქმე ვცისლო (Wcisło) და კაბაი (Cabaj) პოლონეთის წინააღმდეგ, nos. 49725/11 და 79950/13, § 123, 2018 წლის 8 ნოემბერი; საქმე ბალოგი და სხვები სლოვაკეთის წინააღმდეგ (Balogh and Others v. Slovakia), no. 35142/15, § 43, 2018 წლის 31 აგვისტო; და საქმე ანტონი ჩეხეთის რესპუბლიკის წინააღმდეგ (Antoni v. the Czech Republic ), no. 18010/06, § 26, 2010 წლის 25 ნოემბერი).

36. სასამართლო ასევე აღნიშნავს, რომ სამართალწარმოების ხანგრძლივობის შესახებ საჩივარი არ არის აშკარად არასაკმარისად (ცუდად) დასაბუთებული, კონვენციის 35‑ე მუხლის მე-3(a) პუნქტის შესაბამისად. არც მიუღებელია რაიმე სხვა საფუძვლით. მსგავსი მიზეზების გამო, ის მიიჩნევს, რომ საჩივარი სადავოა კონვენციის მე-13 მუხლის მიზნებისთვის. ამიტომ, კონვენციის მე-6 მუხლის 1-ლი პუნქტისა და მე-13 მუხლის მიხედვით საჩივრები მისაღებია.

სასამართლო მიზანშეწონილად მიიჩნევს, რომ ჯერ შეისწავლოს დაცვის ქმედითი შიდასამართლებრივი საშუალებების ხელმისაწვდომობის საკითხი მომჩივნის საჩივრისთვის, კონვენციის მე-6(1) მუხლის შესაბამისად.

კონვენციის მე-13 მუხლის სავარაუდო დარღვევა კონვენციის მე-6(1) მუხლთან ერთობლიობაში

მხარეთა არგუმენტები

37. მომჩივანი ჩიოდა იმ ფაქტის შესახებ, რომ საქართველოში არ არსებობდა სასამართლო, სადაც შეიძლებოდა საჩივრის შეტანა საჩივრის გადაჭარბებული ხანგრძლივობის გამო.

38. მთავრობა ამტკიცებდა, რომ მომჩივანს შეეძლო ეჩივლა შესაბამისი სამართალწარმოების გადაჭარბებული ხანგრძლივობის შესახებ უზენაესი სასამართლოს თავმჯდომარესთან, სააპელაციო სასამართლოს თავმჯდომარესთან ან/და იუსტიციის უმაღლეს საბჭოში. ამასთან დაკავშირებით მათ მიუთითეს „მოსამართლეთა დისციპლინური პასუხისმგებლობის“ შესახებ კანონის შესაბამის დებულებებზე, რომელთა მიხედვითაც ნებისმიერ დაინტერესებულ პირს შეეძლო დისციპლინური პასუხისმგებლობის ზომების მიღება მოსამართლის წინააღმდეგ, მისი საქმის განხილვის უმართებულო დაყოვნებასთან დაკავშირებით (იხ. ამ კანონის მე-2 და მე-6 მუხლები, რომლებიც მითითებულია პარაგრაფებში 21და 23ზემოთ). მათი არგუმენტის გასამყარებლად მათ წარადგინეს წერილი იუსტიციის უმაღლესი საბჭოსგან, რომლის თანახმად, 2006 და 2008 წლებში თოთხმეტ მოსამართლეს დაუდგინდა დისციპლინური პასუხისმგებლობა საქმეების განხილვის უმართებულო დაყოვნებისთვის. მთავრობა ამტკიცებდა, რომ მოსამართლისთვის დისციპლინური ზომის დაკისრებას, როგორიცაა საყვედური, შესაძლებელია დაეჩქარებინა საქმის განხილვა. ის ფაქტი, რომ მომჩივანმა არ ისარგებლა სამართლებრივი დაცვის ამ საშუალებით, მთავრობის თანახმად, იყო მაჩვენებელი მომჩივნის სუბიექტური გულგრილობისა შიდასახელმწიფოებრივი სამართალწარმოების ხანგრძლივობასთან დაკავშირებით.

სასამართლოს შეფასება

39. შედეგად სასამართლომ დაადგინა, რომ სამართლებრივი დაცვის საშუალებები, რომლებიც შიდასახელმწიფოებრივ დონეზე ხელმისაწვდომია საქმის მხარისთვის საჩივრის წარსადგენად სამართალწარმოების ხანგრძლივობის შესახებ, „ეფექტურია“ კონვენციის მე-13 მუხლის მნიშვნელობის ფარგლებში, თუ ისინი „[აღკვეთს] სავარაუდო დარღვევას ან მის გაგრძელებას, ან [უზრუნველყოფს] ზიანის ადეკვატურ ანაზღაურებას ნებისმიერი დარღვევისთვის, რომელსაც [უკვე] ადგილი ჰქონდა” (იხ. საქმე კუდლა პოლონეთის წინააღმდეგ (Kudła v. Poland [GC], no. 30210/96, § 158, 2000 წლის 26 ოქტომბერი). ამიტომ, მე-13 მუხლი გვთავაზობს ალტერნატივას: სამართლებრივი დაცვის საშუალება „ეფექტურია“, თუ მისმა გამოყენებამ შეიძლება დააჩქაროს საქმის განმხილველი სასამართლოების მიერ გადაწყვეტილების მიღება, ან საქმის მხარეს უზრუნველყოფს ადეკვატური ზიანის ანაზღაურებით უკვე მომხდარი დაყოვნების გამო (იხ. კუდლას საქმე, ციტირებული ზემოთ, § 159; შესაბამისი პრინციპების უახლესი შეჯამებისთვის, იხ. საქმე კინი ირლანდიის წინააღმდეგ (Keaney v. Ireland) , no. 72060/17, §§ 107-111, 2020 წლის 30 აპრილი).

40. რაც შეეხება მიმდინარე საქმის გარემოებებს, სასამართლო აღნიშნავს, რომ მთავრობას არ განუცხადებია, რომ მომჩივნისთვის ხელმისაწვდომი იყო საკომპენსაციო სამართლებრივი დაცვის საშუალება. ამრიგად, ერთადერთი საკითხი, რომელიც სასამართლომ უნდა შეისწავლოს, მდგომარეობს იმაში, არის თუ არა დისციპლინური პასუხისმგებლობის ზომები, როგორც აღნიშნული მთავრობის მიერ არის შემოთავაზებული, მომჩივნისთვის მართლაც ხელმისაწვდომი და იყო თუ არა ეფექტური თეორიასა და პრაქტიკაში, მიმდინარე სამართალწარმოების დაჩქარების მიზნით.

41. დასაწყისისთვის აღსანიშნავია, რომ სასამართლომ უკვე განიხილა ცალკეული მოსამართლეების მიმართ დისციპლინური პასუხისმგებლობის ზომების ეფექტურობის საკითხი, თუმცა სხვა წევრ სახელმწიფოებთან მიმართებით და დაადგინა, რომ როდესაც დისციპლინური სახდელი ეხებოდა მხოლოდ პასუხისმგებელი მოსამართლის პირად პოზიციას და არ იყო „პირდაპირი და უშუალო შედეგის მომტანი სამართალწარმოებისთვის, რომელმაც წარმოშვა საჩივარი“, ეს დისციპლინური სახდელი არ იყო ეფექტური სამართალწარმოების დასაჩქარებლად. (იხ. საქმე კორმაჩევა რუსეთის წინააღმდეგ , no. 53084/99, § 62, 2004 წლის 29 იანვარი; საქმე ეფიმენკო უკრაინის წინააღმდეგ, no. 55870/00, § 49, 2006 წლის 18 ივლისი და საქმე მოროზი და სხვები უკრაინის წინააღმდეგ, no. 36545/02, § 47, 2006 წლის 21 დეკემბერი; იხ. ასევე, შესაბამისი ცვლილებებით, საქმე კონსტანტინ ოპრეა (Constantin Oprea) რუმინეთის წინააღმდეგ , no. 24724/03, § 41, 2007 წლის 8 ნოემბერი). სასამართლოს არ აქვს საფუძველი, რომ მიმდინარე საქმეში სხვა დასკვნა გააკეთოს. მთავრობამ ვერ წარმოადგინა ერთი მაგალითიც კი იმისა, რომ პირმა ამ პროცედურის გამოყენებით მიაღწია წარმატებას სამართალწარმოების პროცესის დაჩქარების მხრივ. მთავრობის მიერ წარმოდგენილი მასალებიდან (იხ. პარაგრაფი 38ზემოთ) გაურკვეველია, ჰქონდა თუ არა რაიმე ზეგავლენა დისციპლინური წარმოების შედეგს თავდაპირველი სამართალწარმოების ხანგრძლივობაზე (იხ., მაგალითად, საქმე სურმელი გერმანიის წინააღმდეგ [GC], no. 75529/01, § 106, ECHR 2006‑VII, სადაც სასამართლომ დაასკვნა, რომ მთავრობამ ვერ შეძლო იმის ჩვენება, რომ ფედერალურ საკონსტიტუციო სასამართლოში სამართალწარმოების ხანგრძლივობის შესახებ გასაჩივრების შესაძლებლობას შეიძლებოდა გამოეწვია დაჩქარება; იხ. ასევე, შესაბამისი ცვლილებებით, საქმე ბელინგერი სლოვენიის წინააღმდეგ (dec.), 42320/98, 2001 წლის 2 ოქტომბერი. ნებისმიერ შემთხვევაში, შესაბამისი კანონმდებლობა, როგორც ჩანს, მიუთითებს, რომ სამართლებრივი დაცვის ეს საშუალება არ იყო დამოუკიდებელი ხელისუფლების ორგანოების დისკრეციული მოქმედებებისგან, ვინაიდან გადაწყვეტილება, უნდა დაწყებულიყო თუ არა სამართალწარმოება, უნდა მიეღო შესაბამისი სასამართლო ხელისუფლების შესაბამის ჩინოსანს; აღნიშნული სამართალწარმოების არდაწყების წინააღმდეგ არანაირი სააპელაციო საჩივარი არ იყო ხელმისაწვდომი (იხ., შესაბამისი ცვლილებებით, საქმე ვეისი ლატვიის წინააღმდეგ, no. 15152/12, § 68, 2014 წლის 28 იანვარი და საქმე ლუკენდა სლოვენიის წინააღმდეგ, no. 23032/02, § 63, ECHR 2005‑X; იხ., ასევე, შესაბამისი ცვლილებებით, საქმე ჰორვატი ხორვატიის წინააღმდეგ, no. 51585/99, § 41, ECHR 2001‑VIII). მთავრობა ასევე არ ამტკიცებს, რომ დისციპლინური სამართალწარმოების კონტექსტში გაუმართლებელი დაყოვნების დადგენა შეიძლება გახდეს ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის საფუძველი.

42. დასკვნის სახით, დისციპლინური საჩივარი, მაგალითად, ისეთი, როგორიც მომჩივნისთვის ხელმისაწვდომია განსახილველ საქმეში, არ შეიძლება ჩაითვალოს ეფექტურ სამართლებრივი დაცვის საშუალებად კონვენციის მნიშვნელობის ფარგლებში, სამართალწარმოებების ხანგრძლივობის შესახებ საჩივართან დაკავშირებით. ამრიგად, მთავრობამ ვერ აჩვენა მოცემული საქმის კონკრეტულ გარემოებებში, რომ არსებობდა შიდასახელმწიფოებრივი პროცედურა, რომელიც მომჩივანს აძლევდა სამართალწარმოების გადაჭარბებული ხანგრძლივობის გასაჩივრების საშუალებას და, რომ ეს საშუალება იყო როგორც იურიდიულად, ასევე პრაქტიკულად ეფექტური. შესაბამისად, დაირღვა კონვენციის მე-13 მუხლი მე-6(1) მუხლთან ერთობლიობაში, ხოლო მთავრობის შედავება დაცვის ქმედითი შიდასამართლებრივი საშუალებების ამოუწურაობის შესახებ, მომჩივნის ამ უკანასკნელი დებულების შესაბამისად, საჩივართან დაკავშირებით უნდა იქნეს უარყოფილი.

კონვენციის მე-6(1) მუხლის სავარაუდო დარღვევა

მხარეთა არგუმენტები

43. მომჩივანი ამტკიცებდა, რომ სამართალწარმოებების ხანგრძლივობა შეუსაბამო იყო კონვენციის მე-6 მუხლის 1-ლი პუნქტით დადგენილ „გონივრული ვადის“ მოთხოვნასთან. კერძოდ, ის ჩიოდა პირველი ინსტანციისა და სააპელაციო სტადიებზე დაყოვნების გამო.

44. მთავრობამ გაასაჩივრა ეს არგუმენტი. ისინი ამტკიცებდნენ, რომ ძირეულმა სამართლებრივმა რეფორმამ, კერძოდ, საქართველოში პირველი ინსტანციის სასამართლოების რეორგანიზაციამ იმ დროს გამოიწვია მომჩივნის საქმის განხილვის დაყოვნება. ისინი ასევე ამტკიცებდნენ, რომ საქმე ფაქტობრივად კომპლექსური იყო; ის მოიცავდა მხარეებს შორის მოლაპარაკებების რამდენიმე რაუნდს, რომელიც მიზნად ისახავდა მეგობრული მორიგების უზრუნველყოფას და, რომ მომჩივანმა თავად შეიტანა წვლილი მთლიან ხანგრძლივობაში, გადავადების რამდენიმე განცხადების შეტანით.

45. მის დამატებით მოსაზრებებში მთავრობამ მიუთითა სასამართლოს მიერ გამოტანილ მიუღებლობის გადაწყვეტილებებზე წინა ორ საქმეში, რომელიც მომჩივანს ეხებოდა (საქმე შრადე საქართველოს წინააღმდეგ (dec.), no.9289/08, 2016 წლის 2 თებერვალი და საქმე შრადე საქართველოს წინააღმდეგ (dec.), no. 52240/07, 2016 წლის 26 აპრილი) და დავობდა, რომ მიმდინარე საქმეში სამართალწარმოების საერთო ხანგრძლივობა არ გასულა იმ ზღვრის მიღმა, რაც შეიძლება მიჩნეული იქნეს, როგორც „გონივრული“, კონვენციის მე-6(1) მუხლის მნიშვნელობის ფარგლებში.

სასამართლოს შეფასება

46. კონვენციის მე-6(1) მუხლის შესახებ სასამართლოს პრეცედენტული სამართლის თანახმად, სამართალწარმოების ხანგრძლივობის გონივრულობის შეფასება უნდა მოხდეს საქმის გარემოებების გათვალისწინებით და შემდეგ კრიტერიუმებზე მითითებით: საქმის სირთულე, მომჩივნისა და შესაბამისი ორგანოების ქცევა და აგრეთვე, თუ რა დგას სასწორზე მომჩივნისთვის აღნიშნულ დავაში (იხ., სხვა მრავალ წყაროს შორის, საქმე ლუპენის ბერძნულ-კათოლიკური მრევლი და სხვები რუმინეთის წინააღმდეგ (Lupeni Greek Catholic Parish and Others v. Romania) [GC], no. 76943/11, § 143, 2016 წლის 29 ნოემბერი; საქმე ფრიდლენდერი საფრანგეთის წინააღმდეგ [GC], no. 30979/96, § 43, ECHR 2000-VII; და საქმე კომინგერსოლი ს.ა. პორტუგალიის წინააღმდეგ (Comingersoll S.A. v. Portugal) [GC], no. 35382/97, § 19, ECHR 2000‑IV).

47. რაც შეეხება მიმდინარე საქმის გარემოებებს, სასამართლო აღნიშნავს, რომ შესაბამისი სამართალწარმოება, რომელიც დაიწყო 2005 წლის 24 იანვარს და დასრულდა 2011 წლის 10 თებერვალს, მიმდინარეობდა ექვს წელზე ცოტა მეტი ხნის განმავლობაში იურისდიქციის სამ დონეზე. ის ასევე აღნიშნავს, რომ შესაბამისი სამართალწარმოება არ შეიძლება მიჩნეული იყოს განსაკუთრებულად კომპლექსურად. ამავე დროს, მიუხედავად იმისა, რომ საქმე თავისი ბუნებით არ მიეკუთვნებოდა იმ კატეგორიას, რომელიც მოითხოვს განსაკუთრებულ დაჩქარებას (იხ. სურმელის საქმე, ციტირებული ზემოთ, § 133, ECHR 2006‑VII), ის, რაც სასწორზე იდო მომჩივნისთვის, მაინც მოითხოვდა გონივრულად დაჩქარებულ ვადაში გადაწყვეტილების მიღებას, განსაკუთრებით მისი ასაკის გათვალისწინებით (შეადარეთ, საქმე პანტალეონი საბერძნეთის წინააღმდეგ, no. 6571/05, § 25, 2007 წლის 10 მაისი).

48. რაც შეეხება მხარეთა ქცევას, როგორც საქმის მასალებიდან და მხარეების მოსაზრებებიდან აშკარაა, სამართალწარმოების საერთო ხანგრძლივობაში წვლილი შეიტანა ორმა ძირითადმა ფაქტორმა: განსჯადობის პირველ დონეზე 2005 წლის ივნისიდან 2007 წლის ივნისამდე შუალედში ორწლიანმა უმოქმედობის პერიოდმა და გაჭიანურებულმა სააპელაციო სამართალწარმოებამ მრავალ გადავადებასთან ერთად 2007 წლის სექტემბრიდან 2010 წლის ივლისამდე დროის შუალედში.

49. სასამართლო განხილვას დაიწყებს სააპელაციო სამართალწარმოებიდან. საქმის მასალების თანახმად, მისი გაჭიანურება, სხვა საკითხებთან ერთად, მოხდა მომჩივნის განცხადებების გამო, გადადების შესახებ, რასაც რამდენჯერმე ჰქონდა ადგილი (იხ. პარაგრაფი 17ზემოთ). სულ მცირე, ერთ შემთხვევაში მაინც, სამართალწარმოება შეჩერდა მომჩივნის ერთ-ერთი განცხადების საფუძველზე, რომლითაც ითხოვდა გერმანიაში ექსპერტიზის ჩატარებას (იქვე). მომჩივანმა ვერ მიუთითა სააპელაციო სასამართლოს მხრიდან უმოქმედობის რაიმე მნიშვნელოვანი პერიოდის შესახებ. რაც შეეხება მოპასუხე მხარეების მიერ შეტანილ რამდენიმე განცხადებას გადადების შესახებ, ისინი სააპელაციო სასამართლომ დააკმაყოფილა მომჩივნის ცალსახა თანხმობის გათვალისწინებით, მათ შორის, მეგობრული მორიგებისთვის მოლაპარაკებების ხელშესაწყობად (იქვე). ასეთ გარემოებებში, მიუხედავად იმისა, რომ სააპელაციო სტადიაზე გაჭიანურება არ შეიძლება ჩაითვალოს, რომ მხოლოდ მომჩივნის ქცევით არის გამოწვეული, ეს ასევე არ შეიძლება გამოყენებული იქნეს მთავრობის წინააღმდეგ (შეადარეთ, საქმე იოჰანა ფრიოლიხი გერმანიის წინააღმდეგ (Johanna Fröhlich v. Germany), no. 16741/16, § 41, 2019 წლის 24 იანვარი). ნებისმიერ შემთხვევაში, მომჩივანმა ვერ მიაწოდა სასამართლოს დამატებითი ინფორმაცია სააპელაციო სასამართლოს მიერ ჩატარებული სასამართლო განხილვების რაოდენობის ან შიდასახელმწიფოებრივი სახელისუფლო ორგანოების საერთო ქცევის შესახებ (იქვე). ზემოხსენებული ფაქტების გათვალისწინებით, სასამართლო მიიჩნევს, რომ მომჩივანმა საკმარისად ვერ დაასაბუთა მისი ბრალდება, რომელიც მოპასუხე სახელმწიფოს შეტანილ გაუმართლებელ წვლილს ეხებოდა სააპელაციო სამართალწარმოების ხანგრძლივობაში.

50. განსჯადობის პირველ დონეზე სასამართლო აღნიშნავს, რომ მომჩივანს და მის წარმომადგენლებს არ გამოუწვევიათ სამართალწარმოების შეფერხება. მიუხედავად იმისა, რომ მათ მოსაზრებებში ვერც ერთმა მხარემ ვერ დააზუსტა ეროვნული ექსპერტიზის ბიუროს მიერ მოთხოვნილი საექსპერტო კვლევის ჩატარების შეუძლებლობის გარემოებები, ასევე, თუ ზუსტად რა გავლენა მოახდინა ამან საქმის განხილვის გაჭიანურებაზე (ამასთან დაკავშირებით იხ. პარაგრაფები 13-15ზემოთ), ცხადია, რომ სამართალწარმოების ამ სტადიაზე შეჩერება თითქმის ორი წელის განმავლობაში, მიუხედავად ეროვნული ექსპერტიზის ბიუროს როლისა, განაპირობა მთავრობამ. სასამართლო ამასთან დაკავშირებით კიდევ ერთხელ იმეორებს, რომ მაშინაც კი, როდესაც სამოქალაქო სამართალწარმოება ხორციელდება მხარეთა თავისუფალი დისპოზიციის პრინციპის შესაბამისად, რაც გულისხმობს მხარეთა პასუხისმგებლობას სამართალწარმოებაზე, სახელმწიფო ვალდებულია, მოახდინოს თავისი სასამართლო სისტემის ორგანიზება ისე, რომ დაცული იყოს გონივრულ ვადაში საქმის სასამართლოში განხილვის მოთხოვნა (იხ. საქმე ერფარ- ავეფი საბერძნეთის წინააღმდეგ (Erfar-Avef v. Greece), no. 31150/09, § 58, 2014 წლის 27 მარტი, მასში შემდგომი მითითებებით; იხ., ასევე, საქმე გიზელა მიულერი გერმანიის წინააღმდეგ (Gisela Müller v. Germany), no. 69584/01, § 86, 2005 წლის 6 ოქტომბერი). იმ შემთხვევებში, როდესაც აუცილებელია ექსპერტთა თანამშრომლობა ან/და ჩართულობა, შიდასახელმწიფოებრივი სასამართლოების პასუხისმგებლობაა უზრუნველყონ, რომ სამართალწარმოება არ გაგრძელდეს გადაჭარბებულად ხანგრძლივად (იხ. იოჰანა ფრიოლიხის საქმე, ციტირებული ზემოთ, § 42 მასში შემდგომი მითითებებით; იხ., ასევე, საქმე სტოიანოვი ყოფილი იუგოსლავიის რესპუბლიკა მაკედონიის წინააღმდეგ (Stojanov v. the former Yugoslav Republic of Macedonia), no. 34215/02, § 60, 2007 წლის 31 მაისი და საქმე ზიაია პოლონეთის წინააღმდეგ (Ziaja v. Poland) (dec.) [Committee], no. 45751/10, § 44, 2019 წლის16 მაისი).

51. მოცემულ საქმეში პირველი ინსტანციის სასამართლოს ქცევა ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროსთვის ექსპერტიზის ჩატარების შესახებ მოთხოვნის გაგზავნის შემდეგ არ შეიძლება ჩაითვალოს გულმოდგინედ. მთავრობის ახსნა-განმარტების არარსებობის გამო, გაურკვეველია, გაიგზავნა თუ არა და თუ გაიგზავნა, როდის მიიღო პირველი ინსტანციის სასამართლომ ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროსგან წერილი შეტყობინებით, რომ მათ არ შეეძლოთ მოთხოვნილი ექსპერტიზის ჩატარება. ნებისმიერ შემთხვევაში, იყო ეს ეროვნული ექსპერტიზის ბიუროს უმოქმედობის ვერ აღკვეთა ორი წლის განმავლობაში, თუ ექსპერტიზის სხვა დაწესებულებაში ჩატარების მოთხოვნის ორწლიანი შეუსრულებლობა, აღნიშნულმა გამოიწვია სამართალწარმოების სრული შეჩერება ორი წლით.

52. სასამართლო აღნიშნავს, რომ შესაბამის პერიოდში მომჩივნის საქმე გადაეცა თბილისის საოლქო სასამართლოდან ახლადშექმნილ თბილისის საქალაქო სასამართლოს. ამასთან დაკავშირებით არ შეიძლება სასამართლო სისტემის ძირითადი სტრუქტურული რეფორმის უგულებელყოფა, რომელიც მიმდინარეობდა საქართველოში იმ დროს (იხ., ამასთან დაკავშირებით, პარაგრაფი 12ზემოთ და კვანტალიანის საქმე, ციტირებული ზემოთ, § 29; შეადარეთ, საქმე ო’ლირი ირლანდიის წინააღმდეგ (O’Leary v. Ireland) (dec.) [Committee], no. 45580/16, § 41, 2019 წლის 14 თებერვალი). ამასთან, ეს ძნელად თუ გამოდგება ორი წლის განმავლობაში სრული უმოქმედობის გასამართლებელ ღირებულ საპატიო მიზეზად, რადგან კონვენციის მე-6 მუხლის 1-ლი პუნქტის თანახმად, ზოგადი პრინციპია, რომ ყოველთვის ხელშემკვრელი სახელმწიფოების პასუხისმგებლობას წარმოადგენს, მოახდინონ თავიანთი სასამართლოების ორგანიზება ისე, რომ თავიანთი სამოქალაქო უფლებებისა და მოვალეობების „გონივრულ ვადაში“ განსაზღვრის უფლება იყოს უზრუნველყოფილი ყველასთვის (იხ., საქმე ხარიტონაშვილი საქართველოს წინააღმდეგ, no. 41957/04, § 44, 2009 წლის 10 თებერვალი და საქმე გ.ჰ. ავსტრიის წინააღმდეგ (G.H. v. Austria), no. 31266/96, § 20, 2000 წლის 3 ოქტომბერი). ამ ფონზე, უმოქმედობის პერიოდი, რომელმაც პირველი ინსტანციის სასამართლოში მთლიანობაში საქმის ორწელიწადნახევრიანი განხილვა გამოიწვია, ვერ ჩაითვლება გამართლებულად.

53. მის მიერ წარმოდგენილ მოსაზრებებში მთავრობამ მიუთითა სასამართლოს მიერ მიუღებლობის შესახებ გამოტანილ გადაწყვეტილებებზე მომჩივნის მიერ წარდგენილ წინა ორ საქმეში (იხ. საქმე შრადე საქართველოს წინააღმდეგ, no. 9289/08, 2016 წლის 2 თებერვალი და საქმე შრადე საქართველოსდ წინააღმდეგ, no. 52240/07, 2016 წლის 26 აპრილი). თუმცა, ამ საქმეების შემთხვევაში სამართალწარმოება გაგრძელდა შედარებით ცოტა ხანს (პირველ შემთხვევაში – ოთხ წელიწადზე ნაკლები დროის, ხოლო მეორე შემთხვევაში – ოთხი წლისა და ოთხი თვის განმავლობაში), ხოლო განმეორებით განხილვის რამდენიმე რაუნდმა და მომჩივანმა წვლილი შეიტანა მათ საერთო ხანგრძლივობაში (იხ., კერძოდ, იქვე, §§ 29 და 34-36, შესაბამისად). გარდა ამისა, რაც შეეხება მეორე საქმეს, ის ასევე იმით განსხვავდებოდა, თუ რა იდო სასწორზე მომჩივნისთვის (თუ ის საქმე ეხებოდა ერთი ფოტოსურათის უკანონო რეპროდუცირებას, მიმდინარე ეხებოდა რეპროდუცირების 152 შემთხვევას, ორმოცდაჩვიდმეტ ფოტოსურათთან დაკავშირებით). ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, სასამართლო მიიჩნევს, რომ მიმდინარე საქმე არსებითად განსხვავებულია.

54. დასკვნის სახით, ზემოთ პარაგრაფში 46განსაზღვრული კრიტერიუმების გათვალისწინებით სასამართლო მიიჩნევს, რომ მიმდინარე საქმეში სამართალწარმოების ხანგრძლივობა იყო გადაჭარბებული და ვერ დააკმაყოფილა „გონივრული ვადის“ მოთხოვნა. შესაბამისად, ადგილი აქვს კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პუნქტის დარღვევას.

კონვენციის 41-ე მუხლის გამოყენება

55. კონვენციის 41-ე მუხლი ითვალისწინებს:

„თუ სასამართლო დაასკვნის, რომ დაირღვა კონვენციით ან მისი ოქმებით გათვალისწინებული უფლება, ხოლო შესაბამისი მაღალი ხელშემკვრელი მხარის შიდა სამართალი დარღვევის მხოლოდ ნაწილობრივი გამოსწორების შესაძლებლობას იძლევა, საჭიროების შემთხვევაში, სასამართლო დაზარალებულ მხარეს სამართლიან დაკმაყოფილებას მიაკუთვნებს“.

ზიანი

56. მომჩივანმა მოითხოვა სხვადასხვა თანხები მორალური ზიანთან დაკავშირებით, მათ შორის, 15 000 ევრო, „გლობალ აქსეს ჯორჯიას“ წინააღმდეგ მისი საქმის სამოქალაქო სამართალწარმოების წარმართვის ხანგრძლივობის, შედეგისა და წესის გათვალისწინებით, ხოლო 33 000 ევრო – საქმის სამართალწარმოების ხანგრძლივობის გამო „არტანუჯის“ წინააღმდეგ საქმეში. მან ასევე მოითხოვა 555.78 ევრო, მიყენებულ მატერიალურ ზიანთან დაკავშირებით, რომელიც მას სავარაუდოდ მიადგა მისი ფოტოების „გლობალ აქსეს ჯორჯიას“ მიერ უნებართვო გამოყენების გამო და 15 200 ევრო „არტანუჯთან" დაკავშირებით იმავე საფუძველზე. ამასთან დაკავშირებით, მან ასევე მოითხოვა, თანხების დაზუსტებისა და შესაბამისი ფინანსური ან სხვა დოკუმენტების მითითების გარეშე, საქართველოში სამოქალაქო სამართალწარმოების დაწყებასთან დაკავშირებით გაწეული პირადი ხარჯების ანაზღაურება, როგორიცაა მისი მოგზაურობისა და საქართველოში ყოფნის ხარჯები.

57. მთავრობამ განაცხადა, რომ მოთხოვნების ნაწილი, როგორიცაა სისხლისსამართლებრივ საჩივართან და მისი ფოტოების უნებართვო გამოყენების გამო გამოწვეულ მატერიალურ ზიანთან დაკავშირებული მოთხოვნები, არ უკავშირდება საჩივრის საგანს, რომელიც, თავის მხრივ, დაკავშირებულია სამოქალაქო სამართალწარმოების ხანგრძლივობასა და ამასთან დაკავშირებულ საკითხთან, დაცვის შიდასამართლებრივი საშუალების ხელმისაწვდომობის შესახებ. ისინი ასევე ამტკიცებდნენ, რომ დანარჩენი მოთხოვნები ან დაუსაბუთებელი იყო, მათ შორის, მომჩივნის საქართველოში მოგზაურობისა და ყოფნის ხარჯებთან დაკავშირებით, ან ძალზე გადაჭარბებული.

58. სასამართლო აღნიშნავს, რომ აღნიშნულ საქმეში მან აღმოაჩინა დარღვევები მხოლოდ „არტანუჯის“ წინააღმდეგ სამოქალაქო სამართალწარმოების ნაწილში. გარდა ამისა, ის ვერ ხედავს რაიმე მიზეზობრივ კავშირს მის მიერ დადგენილი მე-6 და მე-13 მუხლების არსებითად პროცედურულ დარღვევებსა და მომჩივნის მიერ მოთხოვნილ სავარაუდო მატერიალურ ზიანს შორის. მეორე მხრივ, სასამართლო მომჩივანს ანიჭებს 600 ევროს მის მიერ განცდილი მორალური ზიანის ასანაზღაურებლად, რომელიც მას მიადგა აღმოჩენილი დარღვევების გამო.

ხარჯები და დანახარჯები

59. მომჩივანმა მოითხოვა 2 000 ევრო შიდასახელმწიფოებრივი სასამართლოების წინაშე გაწეული იურიდიული ხარჯებისთვის, ხოლო 3500 ევრო – სასამართლოს წინაშე მის იურიდიულ წარმომადგენლობასთან დაკავშირებული ხარჯებისთვის, „გლობალ აქსეს ჯორჯიას“ წინააღმდეგ სამართალწარმოების ნაწილში. „არტანუჯის“ წინააღმდეგ აღძრულ საქმესთან დაკავშირებით, მან დამატებით მოითხოვა 12 300 ევრო შიდასახელმწიფოებრივი სასამართლოების წინაშე გაწეული იურიდიული ხარჯებისთვის, ხოლო 5 400 ევრო – სასამართლოს წინაშე მის იურიდიულ წარმომადგენლობასთან დაკავშირებით გაწეული ხარჯებისთვის. მომჩივანმა ასევე მოითხოვა საექსპერტო სამუშაოსთან დაკავშირებული ზოგიერთი ხარჯის ანაზღაურება.

60. მთავრობამ გაასაჩივრა ეს მოთხოვნები. მათ ხაზგასმით აღნიშნეს, რომ მომჩივანმა ვერ წარმოადგინა საჭირო დოკუმენტური მტკიცებულებები, მაგალითად, ანგარიშ-ფაქტურები ან სხვა ფინანსური დოკუმენტები, რომლებიც ადასტურებს, რომ ეს ხარჯები რეალურად იყო გაწეული. რაც შეეხება იურიდიული მომსახურების ხელშეკრულებას, რომელიც წარდგენილი იყო „გლობალ აქსეს ჯორჯიას“ საქმესთან დაკავშირებით, ის არც ადგენს მომჩივნის წარმომადგენელთა საათობრივ განაკვეთებს და არც ასახელებს მათ მიერ შესრულებულ სამუშაოს. გარდა ამისა, მთავრობის თანახმად, მომჩივანმა ვერ აჩვენა, თუ რატომ იყო აუცილებელი, რომ ის რამდენიმე ადვოკატით ყოფილიყო წარმოდგენილი სამართალწარმოებებში ეროვნული სასამართლოებისა და სასამართლოს წინაშე. რაც შეეხება „არტანუჯის“ წინააღმდეგ სამართალწარმოებას, მთავრობამ აღნიშნა, რომ, მიუხედავად იმისა, რომ მომჩივანმა ვერ წარმოადგინა შესაბამის წარმომადგენელთან დადებული ხელშეკრულების ასლი, საათობრივი განაკვეთები და სავარაუდოდ საქმეზე დახარჯული საათების რაოდენობა ძალზე გადაჭარბებული და დაუსაბუთებელი იყო.

61. სასამართლოს პრეცედენტული სამართლის თანახმად, მომჩივანს ხარჯებისა და დანახარჯების ანაზღაურებაზე უფლება აქვს მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ ნაჩვენებია, რომ ეს ხარჯები და დანახარჯები ფაქტობრივად და აუცილებლობიდან გამომდინარე იქნა გაწეული და გონივრულია მოთხოვნილი რაოდენობის მხრივ. მოცემულ საქმეში ზემოაღნიშნული კრიტერიუმების გათვალისწინებით და შესაბამისი დოკუმენტების არარსებობის პირობებში სასამართლომ გადაწყვეტა, რომ არ უნდა მოხდეს რაიმე ანაზღაურების მინიჭება ამ საფუძვლით.

საურავი

62. სასამართლო მიზანშეწონილად მიიჩნევს, რომ საურავის განაკვეთი განისაზღვროს ევროპის ცენტრალური ბანკის ზღვრული სასესხო განაკვეთით, რომელსაც უნდა დაემატოს სამი პროცენტი.

ამ მოტივით, სასამართლო ერთხმად,აცხადებს საჩივრებს, რომლებიც ეხება „არტანუჯის“ წინააღმდეგ სამართალწარმოების დაუსაბუთებელ ხანგრძლივობასა და ამ თვალსაზრისით სამართლებრივი დაცვის ქმედითი საშუალების არარსებობას, მისაღებად, ხოლო საჩივრის დანარჩენ ნაწილს – მიუღებლად.

ადგენს, რომ დაირღვა კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პუნქტი.

ადგენს, რომ დაირღვა კონვენციის მე-13 მუხლი.

ადგენს,რომ მოპასუხე სახელმწიფო ვალდებულია გადაწყვეტილების ძალაში შესვლის დღიდან სამი თვის განმავლობაში, გადახდის დღეს არსებული კურსით, ეროვნულ ვალუტაში, მომჩივანს გადაუხადოს 600 ევრო (ექვსასი ევრო), დამატებული ნებისმიერი გადასახადი, რომელიც შეიძლება დაეკისროს მომჩივანს მორალურ ზიანთან დაკავშირებით;

რომ, ზემოხსენებული სამთვიანი ვადის გასვლის შემდეგ, თანხის სრულ გადარიცხვამდე, გადასახდელ თანხას საჯარიმო პერიოდის განმავლობაში დაერიცხება გადახდის დღეს მოქმედი, ევროპის ცენტრალური ბანკის ზღვრული სასესხო განაკვეთის თანაბარი პროცენტები, რასაც დაემატება სამი პროცენტი;

უარყოფს მომჩივნის მოთხოვნას სამართლიანი დაკმაყოფილების დანარჩენ ნაწილში.

შესრულებულია ინგლისურ ენაზე და მხარეებს ეცნობათ წერილობით 2021 წლის 11 მარტს, სასამართლოს რეგლამენტის 77-ე წესის მე-2 და მე-3 პუნქტების შესაბამისად.

მარტინა კელერი

სექციის განმწესრიგებლის მოადგილე

მარტინს მიტსი
თავმჯდომარე