ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილება საქმეზე „ბათიაშვილი საქართველოს წინააღმდეგ“

ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს (მეხუთე სექცია) პალატამ, შემდეგი შემადგენლობით:

          ანგელიკა ნუსბერგერი, თავმჯდომარე,

          იონკო გროზევი,

          განა იუდკივსკა,

          სიოფრა ო’ლირი,

          მარტინშ მიტსი,

          ლატიფ ჰუსეინოვი,

          ლადო ჭანტურია, მოსამართლეები,

და კლაუდია ვესტერდიკი, სექციის განმწესრიგებელი,

2019 წლის 9 ივლისს, 3 სექტემბერსა და 10 სექტემბერს გამართული დახურული თათბირების შემდეგ,

გამოიტანა შემდეგი გადაწყვეტილება, რომელიც უკანასკნელ თარიღში იქნა მიღებული:

პროცედურა

1. საქმის საფუძველია საჩივარი (N 8284/07) საქართველოს წინააღმდეგ, რომელიც, ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციის (შემდგომში „კონვენცია“) 34-ე მუხლის შესაბამისად, 2007 წლის 31 იანვარს სასამართლოში წარადგინა ბ-ნმა ირაკლი ბათიაშვილმა (შემდგომში „მომჩივანი“).

2. მომჩივანს სასამართლოში წარმოადგენდა ბ-ნი ი. ბარათაშვილი, ადვოკატი, რომელიც საქმიანობს თბილისში; ასევე, თბილისში არსებული არასამთავრობო ორგანიზაციის „კონსტიტუციის 42-ე მუხლი“ ადვოკატები – ბოლოს ბ-ნი ნ. ლეგაშვილი; და ბ-ნი პ. ლიჩი, ბ-ნი ბ. ბოურინგი და ქ-ნი ჯ. ევანსი ევროპის ადამიანის უფლებათა დაცვის ცენტრიდან (EHRAC). საქართველოს მთავრობას (შემდგომში „მთავრობა“) წარმოადგენდნენ სახელმწიფო წარმომადგენლები იუსტიციის სამინისტროდან, ბოლოს ბ-ნი ლ. მესხორაძე.

3. მომჩივანმა, ეყრდნობოდა რა კონვენციის მე-5 მუხლის მე-3 პუნქტს, განაცხადა, რომ საქართველოს ხელისუფლებამ ვერ დაასაბუთა მისი პატიმრობა სასამართლოს მოლოდინში. ასევე, მომჩივანი კონვენციის მე-5 მუხლის მე-4 პუნქტის საფუძველზე ჩიოდა ზეპირი მოსმენის არარსებობაზე სააპელაციო დონეზე და რომ მას შეზღუდული წვდომა ჰქონდა საქმის მასალებზე. ეყრდნობოდა რა კონვენციის მე-6 მუხლის მე-2 პუნქტს, მომჩივანმა ასევე განაცხადა, რომ მისი უდანაშაულობის პრეზუმფცია დაირღვა მთავრობის მიერ მედიაში გაყალბებული მტკიცებულებების გავრცელებით.

4. 2008 წლის 16 იანვარს მთავრობას ეცნობა საჩივრის შესახებ.

ფაქტები

I. საქმის გარემოებები

5. მომჩივანი დაიბადა 1961 წელს და ცხოვრობს თბილისში.

A. საქმის საფუძველი

6. 1992-1993 წლების შეიარაღებული კონფლიქტის დროს აფხაზეთში, საქართველოში, რომლის შედეგად საქართველომ დე ფაქტო კონტროლი დაკარგა ამ რეგიონის დიდი ნაწილზე, მდინარე კოდორის მიმდებარე ხეობას, რომელსაც უწოდებდნენ „კოდორის ხეობას“, იცავდა ადგილობრივი გასამხედროებული დაჯგუფება „მონადირე“ („შეიარაღებული დაჯგუფება“), რომელსაც მეთაურობდა ბ-ნი ე.კ. 1994 წელს დადებული ცეცხლის შეწყვეტის შესახებ შეთანხმების შემდეგ კოდორის ხეობა რჩებოდა ცენტრალური ხელისუფლების კონტროლის ქვეშ და ე.კ. დაინიშნა პრეზიდენტის წარმომადგენლად ამ რაიონში და ამავე დროს ინარჩუნებდა შეიარაღებული დაჯგუფების ლიდერის როლს. შეიარაღებული დაჯგუფება ცეცხლის შეწყვეტის შემდეგ განაგრძობდა მოქმედებას კოდორის ხეობაში ამ რაიონში უსაფრთხოების უზრუნველყოფის მიზნით და მას თავდაცვის სამინისტრომ საქართველოს შეიარაღებული ძალების ბატალიონის სტატუსი მიანიჭა.

7. 2005 წლის 27 მაისს, თავდაცვის სამინისტრომ გამოსცა შეიარაღებული დაჯგუფების დაშლის ბრძანება, მაგრამ ეს უკანასკნელი არ დაემორჩილა ამ ბრძანებას.

8. 2006 წლის 22 ივლისს ე.კ.-მ გაავრცელა სატელევიზიო მიმართვა მისი შეიარაღებული დაჯგუფების გამოსვლის შესახებ ცენტრალური ხელისუფლების დაქვემდებარებიდან, რომელიც, მისი თქმით, გეგმავდა ძალის გამოყენებით კოდორის ხეობაზე კონტროლის დამყარებას 2006 წლის 27 ივლისს. მან გამოთქვა გაფრთხილება, რომ სიტუაცია შეიძლებოდა გადაზრდილიყო სამოქალაქო ომში.

9. 2006 წლის 22 ივლისს შინაგან საქმეთა სამინისტროს სპეციალური ოპერაციების დეპარტამენტმა სისხლის სამართლის საქმეზე N 090060756 წინასწარი გამოძიება დაიწყო. წინასწარი გამოძიების დაწყების შესახებ დოკუმენტში მითითებული იყო, რომ ის ეხებოდა „უკანონო შეიარაღებული დაჯგუფების შექმნასა და ხელმძღვანელობას და ცეცხლსასროლი იარაღის უკანონო შეძენას, შენახვასა და ტარებას“, გამოძიების დაწყების საფუძვლების განმარტებისა და ეჭვმიტანილად იდენტიფიცირებული პირების მითითების გარეშე.

10. 2006 წლის 23 ივლისს საგამოძიებო ორგანოებმა მიიღეს სასამართლო ორდერი, რომელიც ნებას რთავდა მათ ე.კ.-ის სატელეფონო ზარების მოსმენასა და ჩაწერაზე. შედეგად, გაირკვა, რომ ცენტრალური ხელისუფლების მიმართ დაუმორჩილებლობის გამოცხადების შემდეგ ის ეკონტაქტებოდა მომჩივანს, რომელიც იმ დროს ოპოზიციურ ფიგურას წარმოადგენდა, აგრეთვე საინფორმაციო-სადაზვერვო სამსახურს ხელმძღვანელობდა წარსულში და იცნობდა ე.კ.-ს 1992-1993 წლების შეიარაღებულ კონფლიქტში მისი როლიდან, ისევე როგორც იცნობდა შეიარაღებული დაჯგუფების შემდგომ მოქმედებებს რეგიონში. ამ სატელეფონო საუბრებში ეს ორი პირი იხილავდა ე.კ.-ს სიტუაციას, მის შემდგომ გეგმებს (მათ შორის, შემდეგი საჯარო მიმართვის გაკეთების საჭიროებას, რომელშიც ე.კ. მოუწოდებდა სახელმწიფოს შეიარაღებულ ძალებს, არ გამოეყენებინათ ძალა აჯანყებულების წინააღმდეგ), სხვადასხვა ოპოზიციური პოლიტიკოსების მიერ გაკეთებულ განცხადებებს, ისევე როგორც მომჩივნის განცხადებებს მასობრივი ინფორმაციის საშუალებებში.

11. 2006 წლის 25 და 26 ივლისს შინაგან საქმეთა სამინისტრომ განახორციელა საპოლიციო ოპერაცია და დაამყარა კონტროლი კოდორის ხეობაზე. ამ ოპერაციის დროს დაიჭრა ორი პოლიციელი, ერთი სამოქალაქო პირი დაიღუპა. ე.კ. და შეიარაღებული დაჯგუფების წევრები მიიმალნენ.

B. მოვლენების გაშუქება მედიაში

12. ე.კ.-ის მიერ დაუმორჩილებლობის გამოცხადება და კოდორის ხეობაში განვითარებული მოვლენები მედიის ყურადღების ცენტრში იყო.

13. 2006 წლის 23 ივლისს მომჩივანმა ინტერვიუ მისცა კერძო სატელევიზიო არხს „რუსთავი 2“ (შემდგომში „რუსთავი 2“), კოდორის ხეობაში განვითარებულ მოვლენებთან დაკავშირებით. მან განაცხადა, რომ მებრძოლები, რომლებმაც „გმირულად დაიცვეს კოდორის ხეობა“ ე.კ.-სთან ერთად 1992-1993 წლების შეიარაღებული კონფლიქტის დროს, ახლა ქვეყანაში არსებული პოლიტიკური სიტუაციის წინააღმდეგ ე.კ.-ის „სამართლიანი პროტესტის“ მხარდასაჭერად იკრიბებოდნენ. მომჩივანმა გააფრთხილა საზოგადოება მთავრობის სავარაუდო გეგმის შესახებ, რაც გულისხმობდა ძალის გამოყენებით პროტესტის ჩახშობას, და აღნიშნა, რომ ნებისმიერ ამგვარ ქმედებას შეიძლება დამანგრეველი შედეგი მოჰყოლოდა ქვეყნისთვის, რადგან „სისხლი შეიძლება დაღვრილიყო ძმებს შორის“. მომჩივანმა განაცხადა, რომ მთავრობას სიტუაცია უნდა გადაეწყვიტა კეთილგონიერად და ფრთხილად და თავი შეეკავებინა „პროტესტში ჩართული ადამიანებისთვის კრიმინალებისა და მოღალატეების იარლიყების მიწებებისგან“, რადგან ისინი სინამდვილეში იყვნენ „გმირები, რომლებმაც თავიანთი მიწა დაიცვეს [წარსულში]“.

14. 2006 წლის 25 ივლისის საღამოს 7 საათზე მომჩივანმა გააკეთა კომენტარი კოდორის ხეობის მოვლენების შესახებ კერძო სატელევიზიო არხთან „იმედი“ და სხვა საკითხებთან ერთად განაცხადა, რომ, თუ „ე.კ. არის მოღალატე და გ.ბ. [მმართველი პოლიტიკური პარტიის წევრი იმ დროს] არის პატრიოტი, მაშინ ეს ქვეყანა განწირულია...“ მომჩივანმა ერთი საათის შემდეგ იმავე სატელევიზიო არხთან კიდევ ერთ ინტერვიუში ასევე აღნიშნა, რომ ის რეგულარულად იღებს ახალ ინფორმაციას ე.კ.-სგან რეგიონში არსებული დაძაბული სიტუაციის შესახებ.

15. 2006 წლის 25 ივლისის საღამოს 9 საათზე „რუსთავი 2“-მა გადასცა სატელეფონო საუბრის ჩანაწერი ე.კ.-სა და მომჩივანს შორის. ჟურნალისტის განცხადებით, სატელევიზიო არხს ჩანაწერი შინაგან საქმეთა სამინისტრომ მიაწოდა. ჩანაწერი, რომელიც გადაიცა „რუსთავი 2“-ის მიერ, გრძელდებოდა ერთი წუთი და ორმოცდაოთხი წამი და შედგებოდა შემდეგი დიალოგისგან:

„[მომჩივანი]: ჰო...

[ე.კ.]: ჰო, მინდოდა მეთქვა, რომ, როგორც მათ თქვეს, რომ [მე] შევხვდი [ე.წ.] აფხაზეთის თავდაცვის მინისტრს ...

[მომჩივანი]: [პაუზის შესავსები სიტყვა]

[ე.კ.]: კი, რა თქმა უნდა, და ... მე სულ არ ვიცნობ თავდაცვის მინისტრს, არც მეორეს, სამშვიდობო ძალების სარდალს, ხომ ასეა?

[მომჩივანი]: კი, კი

[ე.კ.]: მე მას არ ვიცნობ და მე დამირეკა იმ კ.-მ [აფხაზური სეპარატისტული ძალების წარმომადგენელმა], რომელთანაც მე ყოველთვის მქონდა ... ხომ ასეა?

[მომჩივანი]: ჰო.

[ე.კ.]: ასე რომ, მან დამირეკა და მკითხა, თუ რა ხდებოდა.

[მომჩივანი]: ჰო, და ახლა ...

[ე.კ.]: მან შემომთავაზა, როგორც წინათ, რომ გვერდით დამიდგება გარკვეული რაოდენობით, მან საკმაოდ დიდი რიცხვი დაასახელა და ... [სიჩუმე 6 წამის განმავლობაში]

[მომჩივანი]: [იცინის, რასაც მოსდევს სიჩუმე 21 წამის განმავლობაში]

[ე.კ.]: მოკლედ, შენ კარგად ქენი, სხვა შემთხვევაში ადამიანები აქ დემოტივირებული იყვნენ, ამბობდნენ, რომ სულ არ უნდათ საქართველო.

[მომჩივანი]: [იცინის] არ ინერვიულო, გამაგრდი, გამაგრდი ახლა ...“

16. იმავე საღამოს, 11 საათზე, მომჩივანმა დაგმო ჩანაწერი „იმედის“ სატელევიზიო არხზე, განაცხადა რა, რომ ის დამახინჯებული იყო იმ ნაწილის გამოტოვებით, სადაც ე.კ.-მ ნათლად უარი თქვა კ.-ს შემოთავაზებულ დახმარებაზე და ამგვარი მანიპულაცია მიმართული იყო შთაბეჭდილების შესაქმნელად, რომ კ. და მისი ძალები მონაწილეობდნენ მოვლენებში ე.კ.-სთან ერთად. მომჩივანმა დაამატა, რომ ე.კ. არ მიმალულა და რომ მთავრობა ატყუებდა მოსახლეობას.

17. 2006 წლის 25 ივლისს, „რუსთავი 2“-ზე კოდორის ხეობის მოვლენების კომენტირებისას, ბ-ნმა მ.მ.-მ, საქართველოს პარლამენტის თავმჯდომარის მოადგილემ, განაცხადა შემდეგი:

„თუ ადამიანებს კიდევ არ ესმით, რა ხდება, ნება მომეცით, გავიმეორე, რომ ეს არის გეგმა, რომელიც შემუშავდა და ფინანსდება საქართველოს ფარგლებს გარედან წინა მთავრობის მომხრეების მიერ, რომელიც ეწინააღმდეგებიან ჩვენს ხელისუფლებას, რომელთაგან ერთ-ერთია ბათიაშვილი...“

18. 2006 წლის 25 ივლისის იმავე საღამოს ბ-ნმა გ.თ.-მ, საქართველოს პარლამენტის თავდაცვისა და უშიშროების კომიტეტის თავმჯდომარემ, გააკეთა კომენტარი კოდორის ხეობის მოვლენების შესახებ „რუსთავი 2“-ზე, და, მათ შორის, განაცხადა შემდეგი:

„მე მესმის, რომ ბათიაშვილს სურს რამენაირად გაიმართლოს თავი, მაგრამ იმედი მაქვს, საკმარისი მტკიცებულებები გვაქვს, რომ სხვაგან გავაგზავნოთ თავის სამართლებლად. ცოტა არ იყოს გასაოცარია, როდესაც ის საუბრობს სხვების უსინდისობაზე, როდესაც ის მხარს უჭერდა [ყოფილ პრეზიდენტს] და მის ძალებს, რამაც მიგვიყვანა იმ სიტუაციამდე, რომელშიც ახლა ვართ ... ის მართლაც დაკავშირებული იყო ამ ე.წ. პარტიზანებთან, რომლებიც, თავის დროზე, ჩართული იყვნენ კონტრაბანდაში და სარგებელს ნახულობდნენ აქედან. ეს ბატონი და სხვები ფულს აკეთებდნენ ე.კ.-სთან ერთად. ამგვარად, აშკარაა, რომ ვერ მივიღებთ მის თავის მართლებას. თუ როგორ კარგად იცავდა ე.კ.-ის დაქვემდებარებაში მყოფი შეიარაღებული დაჯგუფება საქართველოს ინტერესებს ხეობაში, ჩანს იმ განცხადებიდან, რომელიც მან გააკეთა ჩანაწერში. მან თქვა, რომ, როგორც წინათ, ისინი მეგობრები არიან და მიიღო დახმარება ჩვენი მტრებისგან. ... შესაბამისად, ჩემი აზრით, ეს არის მტკიცებულება, რომლითაც ჩვენ დავამტკიცეთ ყველაფერი, რასაც ვამბობდით ბოლო რამდენიმე დღის განმავლობაში. ეჭვი აღარ რჩება, რომ ეს არის ღალატი ... საქართველოს გაყიდვა, რაზეც გუშინ ვლაპარაკობდით, და ის სათანადოდ დაისჯება. ჩემი აზრით, მთავარია, რომ ჩვენი მთავრობა მტკიცედ იდგეს და არ უღალატოს თავის პრინციპებს ... ნებისმიერს, ვინც – და ახლა მე არ ვსაუბრობ მხოლოდ ბათიაშვილზე, რომელიც სახელმწიფოს აშკარა მტერია, არამედ [ჩვენს] ოპოზიციაზე, რომლის პოზიცია ე.კ.-სთან დაკავშირებით კვლავ არ არის ნათელი – მთელ პასუხისმგებლობას დააკისრებს მმართველ პარტიას ... უნდა ესმოდეს, რომ ყველა პოლიტიკოსს აქვს მისი პასუხისმგებლობა და მას სათანადოდ მიეზღვება.“

19. 2006 წლის 26 ივლისს მომჩივანი დაკითხა შინაგან საქმეთა სამინისტროს გამომძიებელმა მთავარი პროკურატურის შენობაში, როგორც მოწმე სისხლის სამართლის საქმეზე N 090060756 (იხ. პარაგრაფი 9 ზემოთ). სხვა შეკითხვებთან ერთად მომჩივანს დაუსვეს კითხვა, თუ რა იცოდა ე.კ.-ის განზრახვების შესახებ, შეჰპირდა თუ არა ე.კ.-ს მხარდაჭერის აღმოჩენას პოლიტიკური და სახალხო მხარდაჭერის მოპოვების საშუალებით, ისევე როგორც ე.კ.-სთვის თქმით, რომ „გამაგრებულიყო“, როგორც ისმოდა სატელეფონო საუბრის აუდიოჩანაწერში (იხ. პარაგრაფი 15 ზემოთ), აქეზებდა თუ არა მომჩივანი ე.კ.-ს, რომ ამ უკანასკნელს გაეგრძელებინა დაუმორჩილებლობა. მომჩივანმა უპასუხა, რომ სამართლებრივი კუთხით ე.კ.-ს და მის დაჯგუფებას არ ჰქონდათ უფლება, იარაღი აეღოთ მთავრობის წინააღმდეგ, მაგრამ კვლავ ხაზი გაუსვა მათ როლს რეგიონის დაცვაში, უთანხმოებების მშვიდობიანი გზით გადაწყვეტის მნიშვნელობას, და რომ მან გამოხატა მხოლოდ მისი მორალური მხარდაჭერა რეგიონში მცხოვრები ადამიანების მიმართ. მან აღნიშნა, რომ რამდენიმე პოლიტიკურმა პარტიამ გამოხატა მათი ადეკვატური პოზიცია ამ საკითხთან დაკავშირებით, მაგრამ მას არ ახსოვს, რომ ის ითხოვდა მათ მომავალ მხარდაჭერას. მომჩივანმა ასევე აღნიშნა, რომ სატელეფონო საუბარი, რომლის ჩანაწერიც „რუსთავი 2“-ის მიერ 2006 წლის 25 ივლისს გადაიცა, რედაქტირებული იყო, რომ გამოტოვებული ყოფილიყო ის ნაწილი, სადაც ე.კ.-მ უარი თქვა კ.-ის დახმარების მიღებაზე.

20. იმავე დღეს მომჩივანმა გააკეთა რამდენიმე განცხადება მედიაში. მან განაცხადა, რომ მას ჰქონდა ხშირი სატელეფონო საუბრები ე.კ.-სთან და რომ მას შეეძლო სიტუაციის განმუხტვა, თუ მას გაგზავნიდნენ კოდორის ხეობაში. მან გააკრიტიკა მთავრობა იმის გამო, რომ ამ უკანასკნელმა არჩია, ძალის გამოყენებით გადაეჭრა საკითხი და გააფრთხილა სიტუაციის შემდგომი ესკალაციის შესახებ.

21. 2006 წლის 26 ივლისის საღამოს მომჩივანს ინტერვიუ ჩამოართვა ნ.ტ.-მ, „რუსთავი 2“-ის ჟურნალისტმა, საღამოს პროგრამის ფარგლებში. ინტერვიუს რელევანტური ნაწილი შემდეგია:

„[ნ.ტ.]: ... [თუ] არ მეშლება, არის თქვენ მიერ ნათქვამი ფრაზა „გამაგრდი, გამაგრდი“ იმ სატელეფონო საუბარში, რომელიც ეხებოდა [კ.-ის] სამხედრო დახმარებას, რომელიც, როგორც თქვენ თქვით, ამოჭრილი იყო...

[მომჩივანი]: პირველ რიგში, მინდა გითხრათ, თქვენ, როგორც სატელევიზიო კომპანიას, რომელთანაც, როგორც მე ვფიქრობ, მე ვთანამშრომლობ და უარს არ ვეუბნები ინტერვიუს მიცემაზე, არ უნდა მიგეღოთ ასე უსირცხვილოდ დაჩეხილი ჩანაწერი კრიტიკული განხილვის გარეშე, როდესაც აშკარა იყო, რომ ის რედაქტირებული იყო...

...

[ნ.ტ.]: მე გიპასუხებთ, თუ ნებას მომცემთ. ნებისმიერ ცივილიზებულ ქვეყანაში, როდესაც არსებობს საზოგადოებრივი ინტერესი და ალბათ დამეთანხმებით, რომ სამხედრო აჯანყება იმსახურებს ამგვარ საჯარო ინტერესს, ნებისმიერ ჟურნალისტს ხანდახან უხდება, უარი თქვას ობიექტურობის შემოწმებაზე სისწრაფის სასარგებლოდ, რაც მოხდა ამ შემთხვევაში, და შემდეგ თქვენ მოგეცათ დრო „კურიერის“ გადაცემაში, და მე არ ვაპირებ თავი ვიმართლო ამასთან დაკავშირებით.

[მომჩივანი]: მე მესმის...“

22. სისხლის სამართლის საქმის მასალები მომჩივანთან დაკავშირებით შეიცავდა მომჩივანსა და ე.კ.-ს შორის 2006 წლის 23 ივლისს შემდგარი და ჩაწერილი საუბრის ოფიციალურ გაშიფვრას, რომელიც შინაგან საქმეთა სამინისტროს მიერ 2006 წლის 29 ივლისს მომზადდა. გაურკვეველია, როდის მიეცა მომჩივანს წვდომა ამ დოკუმენტზე. გაშიფვრის თანახმად, სატელეფონო საუბარი მომჩივანსა და ე.კ.-ს შორის გაგრძელდა ერთი წუთი და ორმოცდაოთხი წამი და, რამდენადაც რელევანტურია საქმისთვის, შედგა ამგვარი სახით [საუბრის ნაწილები, რომლებიც არ შევიდა „რუსთავი 2“-ის მიერ გადაცემულ ჩანაწერში (იხ. პარაგრაფი 15 ზემოთ), გამოყოფილია დახრილი შრიფტით]:

„[მომჩივანი]: ჰო...

[ე.კ.]: ჰო, მინდოდა მეთქვა, რომ, როგორც მათ თქვეს, რომ [მე] შევხვდი [ე.წ.] აფხაზეთის თავდაცვის მინისტრს...

[მომჩივანი]: [პაუზის შესავსები სიტყვა]

[ე.კ.]: კი, რა თქმა უნდა, და ... მე სულ არ ვიცნობ თავდაცვის მინისტრს, არც მეორეს, სამშვიდობო ძალების სარდალს, ხომ ასეა?

[მომჩივანი]: კი, კი

[ე.კ.]: მე მას არ ვიცნობ და მე დამირეკა იმ კ.-მ [აფხაზური სეპარატისტული ძალების წარმომადგენელმა], რომელთანაც მე ყოველთვის მქონდა მშვიდობიანი ურთიერთობა, ხომ ასეა?

[მომჩივანი]: ჰო.

[ე.კ.]: ასე რომ, მან დამირეკა და მკითხა, თუ რა ხდებოდა.

[მომჩივანი]: ჰო, და ახლა...

[ე.კ.]: მან შემომთავაზა, როგორც წინათ, რომ გვერდით დამიდგება გარკვეული რაოდენობით, მან საკმაოდ დიდი რიცხვი დაასახელა და მე ვუთხარი, რომ მე ამას გავაკეთებ თავად და, როდესაც ისინი გაგვანადგურებენ, მას შეუძლია გააკეთოს, რაც სურს, მაგრამ ისინი ვერ მოესწრებიან ამ დღეს.

[მომჩივანი]: [იცინის], მომისმინე, ისინი გამიზნულად ავრცელებენ ამას ახლა...

[ე.კ.]: მე ვიცი, კი, კი.

[მომჩივანი]: ეს დისკრედ... მაგრამ იცი რა, მიუხედავად იმ ყველაფრისა, რაც აჩვენეს ტელევიზიით შენ შესახებ, ეს შენ სასარგებლოდ მუშაობს, რადგან აჩვენებს, რომ შენ იბრძვი [ქვეყნის ამ ნაწილისთვის].

[ე.კ.]: მოკლედ, შენ კარგად ქენი, სხვა შემთხვევაში ადამიანები აქ დემოტივირებული იყვნენ, ამბობდნენ, რომ სულ არ უნდათ საქართველო.

მომჩივანი: [იცინის] არ ინერვიულო, გამაგრდი, გამაგრდი ახლა...“

23. 2006 წლის 1 აგვისტოს ბ-ნმა გ.თ.-მ, საქართველოს პარლამენტის თავდაცვისა და უშიშროების კომიტეტის თავმჯდომარემ, მომჩივანთან დაკავშირებით გააკეთა შემდეგი განცხადება პრესკონფერენციაზე, რომელიც გადაიცა „რუსთავი 2“-ის პირდაპირ ეთერში:

„ჩვენ ვიხილეთ შემდგომი მტკიცებულებები, რომლებიც წარმოადგინა პროკურატურამ ბათიაშვილის საქმესთან დაკავშირებით, და მე ვფიქრობ, ყველამ დაინახა, რომ ბ-ნი ირაკლი ბათიაშვილი რჩევას აძლევდა [ე.კ.-ს]. ეს რჩევა მიმართული იყო იმისკენ, რომ დახმარებოდა ამ უკანასკნელს, წარმატებით დაესრულებინა აჯანყება. ... მე ვფიქრობ, ბუნებრივია, ჩვენ არ გვქონდა შეკითხვები ამ პირის [მომჩივნის] ბრალეულობასთან დაკავშირებით და ვფიქრობ, თუ ვინმეს ჰქონდა [შეკითხვები], ამიერიდან აღარ უნდა ჰქონდეს შეკითხვები. შესაბამისად, თუ იყო ჩვენი პოლიტიკური ოპოზიციის „ლუსტრაციის“ საჭიროება, მათ თავის თავს ჩაუტარეს „ლუსტრაცია“, როდესაც მათ ერთხმად გამოაცხადეს ეს პირი უკანონოდ დაკავებულად და პოლიტიკურ პატიმრად, მაშინ როცა ის ჩართული იყო ღალატში, აჯანყების ორგანიზაციაში სახელმწიფოს წინააღმდეგ. ამ [ქმედებით], მე ვფიქრობ, მათ საბოლოოდ გამოავლინეს თავისი შეხედულებები, მათი აბსოლუტურად ანტისამთავრობო აზროვნება და ზურგი შეაქციეს ჩვენს ქვეყანას გადამწყვეტ მომენტში, და, ჩემი აზრით, საზოგადოებამ ბევრჯერ გასცა მათ პასუხი და საბოლოოდ ისინი ამ პასუხს მიიღებენ არჩევნებზე.“

C. სისხლის სამართლის საქმის აღძვრა მომჩივნის წინააღმდეგ და მისი წინასწარ პატიმრობაში აყვანა

24. 2006 წლის 27 ივლისს საგამოძიებო ორგანოებმა მიიღეს სასამართლო ბრძანება, რომელიც მათ უფლებას ანიჭებდა, გამოეთხოვათ მომჩივნის შემავალი და გამავალი სატელეფონო ზარების ამონაწერები.

25. 2006 წლის 28 ივლისს ე.კ.-ს დაუსწრებლად წარედგინა ბრალი სახელმწიფო ღალატში, რომელიც მიმართული იყო კონსტიტუციური წყობის ძალის გამოყენებით დამხობისკენ.

26. 2006 წლის 29 ივლისს მომჩივანი დააკავეს სისხლის სამართლის საქმესთან N 090060756 დაკავშირებით (იხ. პარაგრაფი 9 ზემოთ). მას ბრალი წარუდგინეს დანაშაულის მომზადების დაფარვაში, რადგან მან არ შეატყობინა შესაბამის ორგანოებს აფხაზური სეპარატისტული ძალების აჯანყებაში შესაძლო ჩართულობის შესახებ, აგრეთვე სახელმწიფო ღალატში დახმარებასა და მისკენ წაქეზებაში, რომელიც მიმართული იყო კონსტიტუციური წესრიგის ძალის გამოყენებით დამხობისკენ. პირველი ბრალდება, რომელიც ეხებოდა მომჩივნის მიერ აფხაზური სეპარატისტული ძალების აჯანყებაში ჩართულობის შესახებ ინფორმაციის შესაბამისი ორგანოებისთვის სავარაუდო შეუტყობინებლობას, მთლიანად ეფუძნებოდა მომჩივნის სატელეფონო საუბარს ე.კ.-სთან, როგორც გადაცემული იყო „რუსთავი 2“-ის მიერ 2006 წლის 25 ივლისს (იხ. პარაგრაფი 15 ზემოთ). რაც შეეხება მეორე ბრალდებას, კერძოდ, სახელმწიფო ღალატში დახმარებასა და მისკენ წაქეზებას, ბრალდება ამტკიცებდა, რომ მომჩივანმა ინტელექტუალური მხარდაჭერა აღმოუჩინა ე.კ.-ს მისთვის მითითებების, რჩევის, ინფორმაციის მიცემითა და მისი მიზნების მიღწევისთვის საჭირო მხარდაჭერის გამოხატვით. დოკუმენტის თანახმად, რომელიც შეიცავდა ბრალდებებს, მომჩივანი ასევე დაჰპირდა ე.კ.-ს, რომ მას და მის გეგმებს დადებით იმიჯს შეუქმნიდა საზოგადოებაში და მან გმირი უწოდა ე.კ.-ს ერთ-ერთი საჯარო გამოსვლის დროს, მაშინ როცა მეორე გამოსვლაში მოუწოდებდა მთავრობას, არ ჩაეხშო აჯანყება ძალის გამოყენებით. ის კვლავაც აძლევდა რჩევებს ე.კ.-ს საჯარო გამოსვლებისა და იმიჯის საკითხებზე. მეორე ბრალდება ეფუძნებოდა 2006 წლის 23-25 ივლისს მომჩივანსა და ე.კ.-ს შორის სატელეფონო საუბრების რამდენიმე ჩანაწერს, მომჩივნის გამოსვლებსა და კომენტარებს, რომლებიც გადაიცა მედიაში, ე.კ.-ის გამოსვლებს და სხვა მტკიცებულებებს.

27. 2006 წლის 29 ივლისს გამომძიებელმა წარადგინა შუამდგომლობა თბილისის საქალაქო სასამართლოში მომჩივნის წინასწარ პატიმრობაში აყვანის შესახებ. ზუსტი თარიღის დასახელების გარეშე, თუ როდის მოხვდა მომჩივანი ეჭვის ქვეშ, გამომძიებელმა განაცხადა, რომ სისხლის სამართლის საქმის N 090060756 გამოძიებამ ე.კ.-ის და სხვა პირის წინააღმდეგ გამოავლინა, რომ მომჩივანმა ჩაიდინა დანაშაულები, რაზეც მას ბრალი წარედგინა. გამომძიებლის თანახმად, აუცილებელი იყო მომჩივნის წინასწარ პატიმრობაში მოთავსება ბრალდებების განსაკუთრებული სერიოზულობის გამო, აგრეთვე იმის გამო, რომ არსებობდა საფუძვლები, რომ, თუ მომჩივანს გაათავისუფლებდნენ, ის განაგრძობდა თავის დანაშაულებრივ საქმიანობას, ხელს შეუშლიდა მართლმსაჯულებას, რადგან მოცემულ დანაშაულებში მონაწილე სხვა პირები ჯერ კიდევ თავისუფალი იყვნენ, და მიიმალებოდა.

28. 2006 წლის 30 ივლისს პირველი ინსტანციის სასამართლომ დაადგინა მომჩივნის წინასწარი პატიმრობა ორი თვის ვადით. სასამართლომ იმსჯელა, რომ მომჩივნის წინააღმდეგ წარდგენილი ბრალდებების სერიოზულობა ასაბუთებდა ამგვარ გადაწყვეტილებას. გარდა ამისა, სასამართლომ აღნიშნა რა მომჩივნის სატელევიზიო გამოსვლები და სატელეფონო საუბრები ე.კ.-სთან, დაასკვნა, რომ არსებობდა საფრთხე, რომ მომჩივანი ახალ დანაშაულებს ჩაიდენდა, თუ გათავისუფლებული იქნებოდა. სასამართლომ ასევე აღნიშნა, რომ არსებობდა მომჩივნის მიერ მართლმსაჯულების აღსრულებისთვის ხელის შეშლის საფრთხე, რადგან სხვა ეჭვმიტანილები ჯერ კიდევ თავისუფალი იყვნენ და მომჩივანს შეეძლო მათთან კავშირის დამყარება, თუ მას გამოუშვებდნენ. და ბოლოს, სასამართლომ აღნიშნა, შემდგომი დაკონკრეტების გარეშე, რომ არსებობდა მომჩივნის მიმალვის საფრთხე. სასამართლომ ასევე აღნიშნა, რომ საქმესთან დაკავშირებული ეროვნული კანონმდებლობა შეესაბამებოდა კონვენციას.

29. 2006 წლის 1 აგვისტოს მომჩივანმა შეიტანა სააპელაციო საჩივარი, ამტკიცებდა რა, რომ საფრთხეები, რომლებიც მითითებული იყო პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ მისი წინასწარი პატიმრობის გასამართლებლად, დაუსაბუთებელი იყო. მან აღნიშნა, რომ სასამართლომ არ გაითვალისწინა ის ფაქტი, რომ ის ნებაყოფლობით გამოცხადდა საგამოძიებო ორგანოებში გამოძახების შემდეგ და რომ ჰყავს ოჯახი, აქვს მუდმივი საცხოვრებელი ადგილი და სამსახური უნივერსიტეტში.

30. 2006 წლის 3 აგვისტოს თბილისის სააპელაციო სასამართლომ დასაბუთებული გადაწყვეტილებით არ დააკმაყოფილა მომჩივნის 2006 წლის 1 აგვისტოს სააპელაციო საჩივარი. მან გაიზიარა ქვედა ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობა (იხ. პარაგრაფი 28 ზემოთ) და დაამატა, რომ განსაკუთრებული საზოგადოებრივი საფრთხე, რომელსაც შეიცავდა ქმედებები, რომლებიც ჰბრალდებოდა მომჩივანს, თანამზრახველთა პოტენციურად ფართო წრე, ის ფაქტი, რომ სხვა იდენტიფიცირებული ეჭვმიტანილები ჯერ კიდევ თავისუფალი იყვნენ, ბრალდებების სერიოზულობა და შესაძლო სასჯელის სიმძიმე ამყარებს ეჭვს, რომ მომჩივანი მიიმალება და ხელს შეუშლის მართლმსაჯულების აღსრულებას. სასამართლომ ასევე აღნიშნა, რომ მომჩივნის სწრაფი დაკავების გათვალისწინებით, მას არ ჰქონდა საშუალება, ხელი შეეშალა სისხლის სამართლის საქმის გამოძიებისთვის ან გაეყალბებინა მტკიცებულებები და მისი დაპატიმრება ემსახურება ამგვარი საფრთხეების მატერიალიზაციის თავიდან აცილებას. შესაბამისად, ის ფაქტი, რომ მომჩივანი ნებაყოფლობით გამოცხადდა საგამოძიებო ორგანოებში მანამდე, სანამ მას ბრალს წაუყენებდნენ, არ შეიძლება ჩაითვალოს სისხლის სამართლის საქმის გამოძიების შედეგის მოლოდინში მისი არდაპატიმრების საკმარის მიზეზად.

31. 2006 წლის 29 ივლისს გამომძიებელმა წარმოადგინა ანგარიში მომჩივნის მიერ სისხლის სამართლის საქმეში არსებული მტკიცებულებების გაცნობის შესახებ. ამ ანგარიშს ხელი მოაწერა მომჩივნის ადვოკატმა და მომჩივანმა ხელნაწერი შენიშვნით, რომ სისხლის სამართლის საქმის მასალებში არ იყო მტკიცებულება, რომელიც მითითებული იყო განცხადებაში, რომელიც აღწერდა მის წინააღმდეგ ბრალდებებს. 2006 წლის 31 ივლისს მომჩივნის ადვოკატს შეატყობინეს შინაგან საქმეთა სამინისტროში საქმის მასალების გაცნობის შესაძლებლობის შესახებ. 2006 წლის 4 აგვისტოს გამომძიებელი უშედეგოდ შეეცადა დაჰკავშირებოდა მომჩივნის ადვოკატს ამ უკანასკნელის მობილურ ტელეფონზე. 2006 წლის 12 აგვისტოს მომჩივნის ადვოკატი გაეცნო სისხლის სამართლის საქმის მასალებს, მათ შორის სხვადასხვა სატელეფონო საუბრის გაშიფვრას, რასაც ადასტურებს მისი ხელმოწერა შესაბამის დოკუმენტზე. ადვოკატმა აღნიშნა, რომ საქმე არ შეიცავდა მომჩივნის ინტერვიუს ჩანაწერს, მიცემულს რუსეთის სატელევიზიო არხისთვის, და მომჩივანსა და ე.კ.-ს შორის სატელეფონო საუბრების აუდიოჩანაწერებს. 2006 წლის 15 აგვისტოს მომჩივნის ადვოკატი გაეცნო შესაბამისი სატელეფონო საუბრების ჩანაწერებს. 2006 წლის 21 აგვისტოს მომჩივნის ადვოკატმა გადაიღო სისხლის სამართლის საქმის მასალების სრული ასლი, რასაც ადასტურებს მისი ხელმოწერა.

32. 2006 წლის 22 სექტემბერს პროკურორმა მოითხოვა მომჩივნის წინასწარი პატიმრობის ვადის გაგრძელება ერთი თვით, აღნიშნა რა, რომ რამდენიმე მოწმე, მათ შორის ე.კ.-ის ძმა, ჯერ კიდევ არ იყო გამოკითხული და გამოძიება არ იყო დასრულებული.

33. 2006 წლის 22 სექტემბერს თბილისის საქალაქო სასამართლომ გამართა ზეპირი მოსმენა მხარეების თანდასწრებით და გააგრძელა მომჩივნის წინასწარი პატიმრობის ვადა ერთი თვით. მან იმსჯელა, რომ საქმე განსაკუთრებით რთული იყო და რომ გამოძიება აქტიურ ფაზაში იყო, მთელი რიგი საგამოძიებო მოქმედებები, როგორიცაა ე.კ.-ის ძმის და იმ პირების გამოკითხვა, რომლებიც იდენტიფიცირებული იყვნენ მომჩივნის სატელეფონო ზარების ამონაწერში, ჯერ კიდევ არ იყო ჩატარებული. გარდა ამისა, ოთხი ბრალდებულიდან სამი მიმალვაში რჩებოდა. შესაბამისად, მომჩივნის წინასწარ პატიმრობაში დატოვების მიზეზები კვლავ არსებობდა.

34. 2006 24 სექტემბერს მომჩივანმა გაასაჩივრა წინასწარი პატიმრობის გაგრძელების გადაწყვეტილება. მან განაცხადა, რომ საქმის მასალები არ შეიცავს კასეტებს სატელეფონო საუბრების ჩანაწერით ან სხვა შესაბამის მასალებს, რომლებიც გადაიცა მედიაში და მის წინააღმდეგ ბრალდებების წარდგენის საფუძვლად იყო გამოყენებული. გარდა ამისა, ის ამტკიცებდა, რომ მეორე ბრალდება უნდა მოხსნილიყო, რადგან შესაბამისი სატელეფონო საუბრის ჩანაწერმა აჩვენა, რომ ე.კ.-მ უარი თქვა სეპარატისტული ძალებისგან რაიმე დახმარების მიღებაზე. შემდეგ მომჩივანი ამტკიცებდა, რომ გაურკვეველი იყო, რატომ არ იყვნენ აქამდე დაკითხული მოწმეები. გარდა ამისა, ე.კ.-ის ძმა დაიკითხა 2006 წლის 11 აგვისტოს, მაგრამ მას არ დაუსვეს არცერთი შეკითხვა მომჩივნის საქმესთან დაკავშირებით. მან გამოთქვა ვარაუდი, რომ საგამოძიებო და პროკურატურის ორგანოები აჭიანურებდნენ გამოძიებას, რომ რაც შეიძლება დიდხანს ჰყოლოდათ ის წინასწარ პატიმრობაში. გარდა ამისა, მომჩივანმა შენიშნა, რომ გამოძიების დასრულების საჭიროება არ შეიძლებოდა ყოფილიყო წინასწარი პატიმრობის გაგრძელების საფუძველი.

35. 2006 წლის 27 სექტემბერს თბილისის სააპელაციო სასამართლომ უცვლელი დატოვა ქვედა ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება წერილობითი პროცედურით. სასამართლოს თანახმად, მომჩივნის არგუმენტებს მისი წინასწარი პატიმრობის საფუძვლის არსებობასთან დაკავშირებით სათანადოდ გაეცა პასუხი ქვედა ინსტანციის სასამართლოს მიერ და არცერთი ახალი გარემოება, რომელიც დაასაბუთებდა აღმკვეთი ღონისძიების შეცვლის საჭიროებას, არ აღმოჩენილა. სასამართლომ ასევე აღნიშნა, რომ საქმის სირთულეს წარმოადგენს 162-ე მუხლის მე-3 პუნქტით გათვალისწინებული საფუძველი, რომელიც ასაბუთებს წინასწარი პატიმრობის ვადის გაგრძელებას (იხ. პარაგრაფი 47 ქვემოთ). სასამართლომ იმსჯელა, რომ გარდა ქვედა ინსტანციის სასამართლოს მიერ აღნიშნული საფუძვლისა, საქმის სირთულე აძნელებდა გამოძიების დასრულებას წინასწარი პატიმრობის საწყისი ვადის პერიოდში, და გაამართლა, საგამოძიებო ორგანოების მხრიდან განზრახ გაჭიანურების არარსებობის პირობებში, დამატებითი დროის საჭიროება გამოძიების დასასრულებლად და გარკვეული საგამოძიებო ღონისძიებების ჩასატარებლად, საბრალდებო დასკვნის შესადგენად და საქმის სასამართლოში გასაგზავნად.

36. 2006 წლის 23 ოქტომბერს გამომძიებელმა მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს მომჩივნის წინასწარი პატიმრობის ვადის მეორედ გაგრძელების შესახებ ერთი თვით. მან მიუთითა, რომ რამდენიმე პირი, რომელიც იდენტიფიცირებული იყო მომჩივნის სატელეფონო ზარების ამონაწერში, ჯერ კიდევ არ იყო გამოკითხული, საბრალდებო დასკვნა შესადგენი იყო და საქმე უნდა გაგზავნილიყო ჯერ პროკურორთან და შემდეგ სასამართლოში.

37. 2006 წლის 26 ოქტომბერს თბილისის საქალაქო სასამართლომ გამართა ზეპირი მოსმენა მხარეების თანდასწრებით და, დაეთანხმა რა გამომძიებლის არგუმენტებს, რომლებიც ეხებოდა გამოძიების დასრულების საჭიროებას, მათ შორის იმ პირებთან დაკავშირებით, რომლებიც დაკავშირებული იყვნენ მომჩივანთან, და მართლმსაჯულების აღსრულებისთვის ხელის შეშლის საფრთხეს, გამოიტანა გადაწყვეტილება კიდევ ერთი თვით მომჩივნის წინასწარი პატიმრობის ვადის გაგრძელების შესახებ.

38. მომჩივანმა გაასაჩივრა ეს გადაწყვეტილება, ამტკიცებდა რა, რომ საგამოძიებო ორგანოებმა ვერ აჩვენეს, თუ რატომ იყო შეუძლებელი, 2006 წლის 29 ივლისიდან დაწყებული, შესაბამისი მოწმეების ვინაობის ზუსტად დადგენა და მათი დაკითხვა, და დასვა კითხვა, თუ რომელი ზარები მისი სატელეფონო ზარების ამონაწერიდან იყო საეჭვო. გარდა ამისა, საბრალდებო დასკვნის მომზადება და სისხლის სამართლის საქმის პროკურორთან გაგზავნა არ წარმოადგენს წინასწარი პატიმრობის ვადის გაგრძელების კანონიერ საფუძველს ეროვნული კანონმდებლობის ან კონვენციის თანახმად. არც საქმის სირთულე არ წარმოადგენს ამგვარ საფუძველს. და ბოლოს, სასამართლოს დასკვნა, რომ მომჩივნის მიმალვისა და მართლმსაჯულების აღსრულებისთვის ხელის შეშლის საფრთხე „არ იყო გამორიცხული“, არ ეფუძნებოდა რაიმე გონივრულ არგუმენტს ან მტკიცებულებას, განსაკუთრებით მომჩივნის საგამოძიებო ორგანოებთან ნებაყოფლობით თანამშრომლობის გათვალისწინებით.

39. 2006 წლის 1 ნოემბერს თბილისის სააპელაციო სასამართლომ განიხილა მომჩივნის აპელაცია წერილობითი პროცედურით და უცვლელი დატოვა ქვედა ინსტანციის სასამართლოს დასკვნა. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ სისხლის სამართლის საქმე N 090060756 ეხებოდა მომჩივანს „და სხვა პირებს“. სასამართლომ იმსჯელა, რომ საქმის განსაკუთრებული სირთულისა და იმის გათვალისწინებით, რომ საგამოძიებო ღონისძიებები კვლავ ჩასატარებელი იყო და საქმის განზრახ გაჭიანურების არარსებობის პირობებში დამატებითი დრო იყო ობიექტურად საჭირო ორგანოების მიერ გამოძიების დასასრულებლად. სააპელაციო სასამართლომ ასევე დაასკვნა, არასაპატიმრო აღკვეთის ღონისძიების შესაძლო გამოყენებასთან დაკავშირებით, რომ ისეთი ფაქტორები, როგორიცაა საქმის ფაქტობრივი გარემოებები, ბრალდების ხასიათი, სასჯელის სიმძიმე და თანამზრახველების არსებობა, რომლებიც უნდა ყოფილიყვნენ იდენტიფიცირებული, მთლიანობაში ქმნიდა გონივრულ ეჭვს, რომ წინასწარი პატიმრობის გამოყენების გარეშე მომჩივანი მიიმალებოდა, გააყალბებდა მტკიცებულებებს და ახალ დანაშაულს ჩაიდენდა. სასამართლომ ასევე აღნიშნა, რომ ეროვნული კანონმდებლობის შესაბამისად ამ საკითხთან დაკავშირებით (იხ. პარაგრაფი 48 ქვემოთ), სააპელაციო სასამართლოს გადასაწყვეტი იყო, გაემართა თუ არა ზეპირი მოსმენა.

40. 2006 წლის 24 ნოემბერს პროკურორმა დაამტკიცა საბრალდებო დასკვნა, რომელიც იმეორებდა 2006 წლის 29 ივლისის ბრალდებებს (იხ. პარაგრაფი 26 ზემოთ), როგორც სისხლის სამართლის საქმის N 090061129 ნაწილი და მომჩივნის საქმე გადაეგზავნა თბილისის საქალაქო სასამართლოს. საბრალდებო დასკვნაში არ იყო განმარტებული, თუ რატომ შეიცვალა სისხლის სამართლის საქმის ნომერი.

D. „რუსთავი 2“-ის ეთერში გადაცემული, მოსმენილი სატელეფონო საუბრის ჩანაწერის ავთენტურობის ეჭვქვეშ დაყენება

41. 2006 წლის 18 სექტემბერს მომჩივანმა შეიტანა საჩივარი მთავარ პროკურატურაში მტკიცებულების გაყალბებასთან დაკავშირებით და მოითხოვა სისხლის სამართლის საქმის აღძვრა ამ საკითხზე. მან განაცხადა, რომ სატელეფონო საუბრის ჩანაწერი მასა და ე.კ.-ს შორის, რომელიც გადაიცა „რუსთავი 2“-ის ეთერში, ხელისუფლების ორგანოების მიერ გავრცელებული იქნა გაყალბებული სახით, რომ დაემალათ ნაწილი, სადაც ე.კ. უარს ამბობს კ.-ის შემოთავაზების მიღებაზე. ის გადაცემული იყო შთაბეჭდილების შესაქმნელად, რომ მომჩივანი მონაწილეობდა დანაშაულში და არ შეატყობინა კ.-ის აჯანყებაში მონაწილეობის შესახებ.

42. 2006 წლის 2 ოქტომბერს მთავარმა პროკურატურამ არ დააკმაყოფილა მომჩივნის საჩივარი, აღნიშნა რა დანაშაულის არარსებობა. მან მიუთითა, რომ სისხლის სამართლის საქმის მასალებში იყო შესაბამისი სატელეფონო საუბრის სრული გაშიფვრა და, როგორც ჩანს, სატელევიზიო არხმა თავისი ინიციატივით შეამოკლა საუბარი შეზღუდული საეთერო დროის გამო.

43. 2007 წლის 14 თებერვალს, როდესაც სისხლის სამართლის საქმე განიხილებოდა პირველი ინსტანციის სასამართლოში, მომჩივანმა მოითხოვა, რომ ნ.ტ., „რუსთავი 2“-ის ყოფილი დირექტორი, დაეკითხათ მოწმის სახით. მომჩივანმა მიუთითა ნ.ტ.-ის განცხადების შესახებ 2006 წლის 26 ივლისს, რომ ზოგჯერ ჟურნალისტებს უხდებათ ინფორმაციის დაუყოვნებლივ მიწოდების მიზნის უფრო მაღლა დაყენება ამ ინფორმაციის ობიექტურობის შემოწმებასთან შედარებით (იხ. პარაგრაფი 21 ზემოთ) და განაცხადა, რომ ნ.ტ. დაადასტურებდა სასამართლოს წინაშე, რომ მომჩივანსა და ე.კ.-ს შორის სატელეფონო საუბრის ჩანაწერი გადაეცა შესაბამის მასობრივი ინფორმაციის საშუალებას უკვე გაყალბებული სახით, სადაც საუბრის ის ნაწილები, როდესაც ე.კ.-მ უარი თქვა აფხაზური სეპარატისტული ძალების მონაწილეობაზე, ჩახშობილი იყო. სასამართლომ დააკმაყოფილა მომჩივნის მოთხოვნა, ნ.ტ. დაკითხულიყო მოწმის სახით.

44. 2007 წლის 3 მაისს მომჩივანმა მოითხოვა „რუსთავი 2“-ის საინფორმაციო სამსახურის უფროსის მოადგილის კ.კ.-ის დაკითხვა ნ.ტ.-ის ნაცვლად, რომელიც აშშ-ში გაემგზავრა და რომლის ადგილმდებარეობის დადგენა შეუძლებელი იყო. პროკურორმა იშუამდგომლა ამ მოთხოვნის დაუკმაყოფილებლობის შესახებ, როგორც საქმესთან კავშირში არ მყოფის, რადგან შესაბამისი ბრალდება, რომელიც ეხებოდა დანაშაულის შეუტყობინებლობას (იხ. პარაგრაფი 26 ზემოთ), მოხსნილი იყო, თარიღის მითითების გარეშე. პირველი ინსტანციის სასამართლომ არ დააკმაყოფილა მომჩივნის მოთხოვნა, მიიჩნია რა აღნიშნული საქმის არასათანადოდ გაჭიანურების მცდელობად.

E. შემდგომი მსვლელობა

45. როგორც ჩანს მხარეების განცხადებებიდან, პირველი ინსტანციის სასამართლომ და სააპელაციო სასამართლომ დამნაშავედ ცნეს მომჩივანი, შესაბამისად, 2007 წლის 23 მაისს და 13 სექტემბერს. თუმცა, 2008 წლის 28 იანვარს უზენაესმა სასამართლომ შეწყვიტა მომჩივნის მიერ წარდგენილი საკასაციო საჩივრის განხილვა უფრო ადრე გამოცემული საპრეზიდენტო შეწყალების გათვალისწინებით, რომელიც დაუდგენელ დღეს გამოიცა.

II. შესაბამისი ეროვნული კანონმდებლობა

46. სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის (სსსკ) შესაბამისი დებულებები, რომლებიც ეხება წინასწარ პატიმრობას, შესაბამისი დროის რედაქციით, შეჯამებულია საქმეებში Patsuria v. Georgia (no. 30779/04, § 32, 2007 წლის 6 ნოემბერი) და Giorgi Nikolaishvili v. Georgia (no. 37048/04, §§ 35 და 36, 2009 წლის 13 იანვარი).

47. სსსკ-ის 162-ე მუხლის მე-3 ნაწილი ითვალისწინებდა, რომ „გამოძიების მოლოდინში“ პატიმრობის საწყისი ვადა ორი თვე შეიძლება გაგრძელდეს მაქსიმუმ ორჯერ, თითო ჯერზე ერთი თვით, სხვა საფუძვლებთან ერთად, საქმის სირთულიდან გამომდინარე.

48. იმ დროს მოქმედი სსსკ-ის 243-ე მუხლის მე-10 ნაწილი უფლებას ანიჭებდა სააპელაციო სასამართლოს, არ გაემართა ზეპირი მოსმენა წინასწარი გამოძიების ეტაპზე გამოყენებული აღკვეთის ღონისძიების გადახედვასთან დაკავშირებით.

49. სამოქალაქო კოდექსის მე-18 ნაწილი, როგორც ის იმ დროს იყო ჩამოყალიბებული, ითვალისწინებდა:

„... 2. პირს უფლება აქვს სასამართლოს მეშვეობით, კანონით დადგენილი წესით დაიცვას საკუთარი პატივი, ღირსება, პირადი ცხოვრების საიდუმლოება, პირადი ხელშეუხებლობა ან საქმიანი რეპუტაცია შელახვისაგან.

3. თუ პირის პატივის, ღირსების, საქმიანი რეპუტაციის ან პირადი ცხოვრების საიდუმლოების შემლახველი ცნობები გავრცელებულია მასობრივი ინფორმაციის საშუალებებით, მაშინ მათი უარყოფაც უნდა მოხდეს ამავე საშუალებებით ...

6. ამ მუხლით გათვალისწინებული სიკეთის დაცვა ხორციელდება, მიუხედავად ხელმყოფის ბრალისა. ხოლო, თუ დარღვევა გამოწვეულია ბრალეული მოქმედებით, პირს შეუძლია მოითხოვოს ზიანის (ზარალის) ანაზღაურებაც. ზიანის ანაზღაურება შეიძლება მოთხოვნილ იქნეს იმ მოგების სახით, რომელიც წარმოექმნა ხელმყოფს. ბრალეული ხელყოფის შემთხვევაში უფლებამოსილ პირს უფლება აქვს მოითხოვოს არაქონებრივი (მორალური) ზიანის ანაზღაურებაც ...“

სამართალი

I. კონვენციის მე-5 მუხლის მე-3 პუნქტის სავარაუდო დარღვევა

50. მომჩივანი კონვენციის მე-5 მუხლის მე-3 პუნქტის საფუძველზე ჩიოდა, რომ სასამართლო გადაწყვეტილებები, რომლებმაც დააკანონეს მისი წინასწარი პატიმრობა, არ იყო გონივრულად დასაბუთებული. დებულებაში ვკითხულობთ:

„ამ მუხლის 1(с) პუნქტით გათვალისწინებულ დებულებათა შესაბამისად დაკავებული თუ დაპატიმრებული პირი ... აღჭურვილია უფლებით, მისი საქმე განიხილოს სასამართლომ გონივრულ ვადაში, ან გათავისუფლდეს საქმის განხილვის განმავლობაში. ასეთი გათავისუფლება შეიძლება პირობადებული იყოს სასამართლოში მისი გამოცხადების რაიმე გარანტიით.

A. მხარეთა არგუმენტები

51. მთავრობამ სადავო გახადა ეს არგუმენტი. მან განაცხადა, რომ მიზეზები, რომლებიც ასაბუთებდნენ წინასწარი პატიმრობის გამოყენებას მომჩივანთან დაკავშირებით, არსებობდა წინასწარი პატიმრობის ოთხივე თვის განმავლობაში. შესაბამისად, არ იყო საჭიროება, ცალკე მითითებული ყოფილიყო ცალკეული სასამართლო გადაწყვეტილებები, რომლებიც მოითხოვდნენ და შემდგომში აგრძელებდნენ მომჩივნის წინასწარ პატიმრობას. რაც შეეხება მომჩივნის წინასწარი პატიმრობის შესახებ გადაწყვეტილების მიღების საფუძვლებს, მთავრობამ განაცხადა შემდეგი. პირველ რიგში, ახალი დანაშაულის ჩადენის საფრთხე ჩანდა იმ ფაქტით, რომ ბრალდება მომჩივნის წინაშე შედგებოდა საკონსტიტუციო წესრიგის დამხობისკენ მიმართული სამხედრო აჯანყების დახმარების და მისკენ წაქეზების ბრალდებებისგან და ეფუძნებოდა მის მიერ სატელეფონო საუბრებში გამოხატულ მხარდაჭერას აჯანყებულების მიმართ – საქმიანობა, რომელიც მომჩივანს შეეძლო განეახლებინა გათავისუფლების შემთხვევაში, იმ ფაქტის გათვალისწინებით, რომ აჯანყებულები ჯერ კიდევ თავისუფალი იყვნენ და მუქარებს უთვლიდნენ მთავრობას. მეორე, გათავისუფლების შემთხვევაში მომჩივანს შეეძლო ხელი შეეშალა გამოძიებისთვის იმ მოწმეებზე ზემოქმედების სახით, რომლებიც ჯერ არ იყვნენ დაკითხული. ეს იყო ის კონტექსტი, რომელშიც მოცემული სისხლის სამართლის საქმის გამოძიების სირთულე ასაბუთებდა მომჩივნის დატოვებას წინასწარ პატიმრობაში. მესამე, მომჩივნის გათავისუფლება ემუქრებოდა საზოგადოებრივ წესრიგს იმ საფრთხის გამო, რომ ის განაგრძობდა საზოგადოებრივ აზრზე ზემოქმედებას აჯანყებულებისთვის მხარდაჭერის მოსაპოვებლად. მთავრობამ განაცხადა, რომ სენსიტიურ საქმეებში, როგორიცაა მომჩივნის საქმე, რომლებიც უკავშირდება სახელმწიფო უსაფრთხოებას და ქვეყნის ტერიტორიულ მთლიანობას, არსებობს საჯარო ინტერესის რეალური მოთხოვნა, რომელიც გადაწონის პირადი თავისუფლების პატივისცემის წესს. გარდა ამისა, ეროვნული სასამართლოები ასევე ეყრდნობიან სხვა საფუძვლებს, როგორიცაა მიმალვის საფრთხე. ეს საფუძვლები, ერთად აღებული, ადეკვატური და საკმარისი იყო კონვენციის მე-5 მუხლის მე-3 პუნქტის საფუძველზე მომჩივნის წინასწარი პატიმრობის დასასაბუთებლად. ნებისმიერ შემთხვევაში, წინასწარი პატიმრობის მთლიანი ხანგრძლივობა ოთხი თვის სახით, რომლის შემდეგ მომჩივანი გათავისუფლდა, არ იყო არაგონივრული.

52. მომჩივანმა განაცხადა, რომ არ არსებობდა საფუძველი, რომელზე დაყრდნობითაც ეროვნული სასამართლოები აგრძელებდნენ მის წინასწარ პატიმრობას, რომელიც დაეფუძნებოდა დამაჯერებელ დასაბუთებას და მტკიცებულებას, და რომ საქმის სირთულე არ იყო კანონიერი საფუძველი, რომელზეც შეიძლებოდა დაფუძნებულიყო წინასწარი პატიმრობა.

B. სასამართლოს შეფასება

1. მისაღებობა

53. სასამართლო აღნიშნავს, რომ მოცემული საჩივარი აშკარად დაუსაბუთებელი არ არის კონვენციის 35-ე მუხლის 3(a) პუნქტის მნიშვნელობის ფარგლებში. სასამართლო ასევე აღნიშნავს, რომ საჩივარი არ არის მიუღებელი რომელიმე სხვა საფუძვლით. აქედან გამომდინარე, ის მისაღებად უნდა გამოცხადდეს.

2. საქმის არსებითი მხარე

54. სასამართლო იმეორებს, რომ ის, არის თუ არა გონივრული ბრალდებულის პატიმრობაში დატოვება, უნდა შეფასდეს თითოეულ საქმეში მისი კონკრეტული თავისებურებების მიხედვით (იხ., სხვა წყაროებს შორის, Kudła v. Poland [GC], no. 30210/96, § 110, ECHR 2000‑XI, და Pihlak v. Estonia, no. 73270/01, § 41, 2005 წლის 21 ივნისი). არსებითად, ეროვნული სასამართლოების მიერ მიღებულ გადაწყვეტილებებში მოცემული მიზეზებისა და მომჩივნის მიერ აპელაციებში წარმოდგენილი დოკუმენტურად დასაბუთებული ფაქტების საფუძველზე უნდა მიიღოს სასამართლომ გადაწყვეტილება, დაირღვა თუ არა მე-5 მუხლის მე-3 პუნქტი (იხ. Buzadji v. the Republic of Moldova [GC], no. 23755/07, § 91, 2016 წლის 5 ივლისი, და Galuashvili v. Georgia, no. 40008/04, § 46, 2008 წლის 17 ივლისი).

55. გონივრული ეჭვის არსებობა, რომ დაკავებულმა პირმა ჩაიდინა დანაშაული, არის sine qua non პირობა პატიმრობის გაგრძელების კანონიერებისთვის, მაგრამ გარკვეული დროის გასვლის შემდეგ ის არ არის საკმარისი ცალკე აღებული. ამგვარ შემთხვევებში სასამართლომ უნდა დაადგინოს, არსებობდა თუ არა სხვა საფუძვლები, რომლებზე დაყრდნობითაც სასამართლო ხელისუფლება აგრძელებდა თავისუფლების აღკვეთის დასაბუთებას. როდესაც ასეთი საფუძვლები „რელევანტური“ და „საკმარისია“, სასამართლომ ასევე უნდა დაადგინოს, გამოიჩინეს თუ არა შესაბამისმა ეროვნულმა ორგანოებმა „განსაკუთრებული ყურადღება“ საქმის წარმოებაში (იხ. Buzadji, ციტირებული ზემოთ, § 87, შემდგომი მითითებებით). გამოძიების სირთულე და განსაკუთრებული მახასიათებლები არის ის ფაქტორები, რომლებიც გათვალისწინებული უნდა იქნეს ამასთან დაკავშირებით (იხ. Kusyk v. Poland, no. 7347/02, § 35, 2006 წლის 24 ოქტომბერი).

56. თუ დავუბრუნდებით მოცემული საქმის გარემოებებს, მთავრობის განცხადებებიდან, რომლებიც მომჩივანს სადავო არ გაუხდია, ჩანს, რომ ეს უკანასკნელი გათავისუფლდა 2006 წლის 24 ნოემბერს, სასამართლოს წინაშე წარდგენის შემდეგ (იხ. პარაგრაფები 40 და 51 ზემოთ). შესაბამისად, სასამართლო ეთანხმება, რომ მომჩივნის წინასწარი პატიმრობა, რომელზეც ის ჩივის, გრძელდებოდა ოთხ თვეზე ცოტა ნაკლებ დროს.

57. ამ ვადის გონივრულობის შეფასება შეუძლებელია მოხდეს in abstracto (განყენებულად). ამასთან დაკავშირებით სასამართლო აღნიშნავს, რომ მომჩივნის წინასწარი პატიმრობის საწყისი ორი თვე განისაზღვრა და დადასტურდა პირველი ინსტანციის და სააპელაციო სასამართლოების გადაწყვეტილებებით, შესაბამისად, 2006 წლის 30 ივლისს და 3 აგვისტოს. პირველი ინსტანციის დონეზე ეს ვადა ორჯერ გაგრძელდა, თითოეულ შემთხვევაში ერთი თვით, 2006 წლის 22 სექტემბერს და 26 ოქტომბერს, ხოლო სააპელაციო დონეზე დადასტურდა დასაბუთებული გადაწყვეტილებებით 2006 წლის 27 სექტემბერს და 1 ნოემბერს. შესაბამისად, იმისთვის, რომ დადგინდეს, იყო თუ არა მომჩივნის დაპატიმრება გონივრული კონვენციის მე-5 მუხლის მე-3 პუნქტის მნიშვნელობის ფარგლებში, სასამართლომ უნდა შეისწავლოს ამ გადაწყვეტილებებში მოცემული მიზეზები, ისევე როგორც მომჩივნის არგუმენტები, რომლებიც წარმოდგენილია მის აპელაციებში გათავისუფლების შესახებ (იხ. Patsuria v. Georgia, no. 30779/04, § 63, 2007 წლის 6 ნოემბერი).

58. სასამართლო აღნიშნავს, რომ გარდა ეჭვისა, რომ მომჩივანმა ჩაიდინა დანაშაულები, რაზეც მას ბრალი წარედგინა, ეროვნული სასამართლოები დაეყრდნნენ მომჩივნის მიმალვის საფრთხეს, თუმცა განმარტების გარეშე, და მის მიერ გამოძიების მსვლელობისთვის ხელის შეშლის შესაძლებლობას, როგორც არგუმენტებს მისი გათავისუფლების წინააღმდეგ. ამ უკანასკნელთან დაკავშირებით ეროვნულმა სასამართლოებმა გაითვალისწინეს ის, რომ გამოძიება აქტიურ ფაზაში იყო და ძირითადად უთითებდნენ იმ ფაქტზე, რომ მომჩივანთან ერთად ბრალდებულები ჯერ კიდევ თავისუფალი იყვნენ და რომ შესაძლო მოწმეები, მათ შორის, მაგრამ არა მხოლოდ ე.კ.-ის ძმა, ჯერ კიდევ არ იყვნენ გამოკითხული (იხ. პარაგრაფები 28, 30, 33, 35, 37 და 39). ამ საფუძვლებზე დაყრდნობა ასევე მოხდა მომჩივნის მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის დროს, რომ გამოყენებული ყოფილიყო არასაპატიმრო აღკვეთის ღონისძიება (იხ. პარაგრაფი 39 ზემოთ). მოცემული საქმის კონკრეტული გარემოებების გათვალისწინებით, რაც უკავშირდება მომჩივნის და მასთან ერთად ბრალდებულების, რომლებიც ჯერ კიდევ თავისუფალი იყვნენ, წინააღმდეგ გამოძიების საწყის ეტაპს, სასამართლო ეთანხმება, რომ ეროვნული სასამართლოების მიერ ნახსენები მიზეზები წარმოადგენს რელევანტურ და საკმარის საფუძველს მომჩივნის წინასწარი დაკავების გასაგრძელებლად ოთხი თვის განმავლობაში.

59. უნდა დადგინდეს, გამოიჩინეს თუ არა ეროვნულმა ორგანოებმა „განსაკუთრებული ყურადღება“ მომჩივნის წინააღმდეგ სისხლის სამართლის საქმის წარმოებაში. ეროვნულმა სასამართლოებმა არაერთხელ მიუთითეს საქმის სირთულეზე ორგანოების მიერ ოთხ თვეზე ნაკლებ ვადაში გამოძიების დასრულების შეუძლებლობის კონტექსტში და საფრთხის შენარჩუნებაზე, რომ მომჩივანი მოახდენდა მოწმეებზე ზემოქმედებას და გააყალბებდა მტკიცებულებებს. თუმცა მომჩივნის არგუმენტი, რომელიც ეხებოდა საგამოძიებო ორგანოების უუნარობას, გამოეკითხათ ე.კ.-ის ძმა 2006 წლის აგვისტოში (იხ. პარაგრაფი 34 ზემოთ), არ იყო თვალნათლივ პასუხგაცემული, როგორც ჩანს, ეს არ იყო ერთადერთი საგამოძიებო ღონისძიება, რომელიც უნდა განხორციელებულიყო როგორც გამოძიების ნაწილი. ეროვნულმა სასამართლოებმა აღნიშნეს საგამოძიებო ორგანოების მხრიდან განზრახ გაჭიანურების არარსებობა (იხ. პარაგრაფები 35 და 39 ზემოთ). სასამართლო ასევე ყურადღებას აქცევს იმ ფაქტს, რომ მომჩივანი გათავისუფლდა გამოძიების დასრულების შემდეგ (იხ. პარაგრაფები 40, 51 და 56 ზემოთ). ამგვარ გარემოებებში, არ შეიძლება იმის თქმა, რომ საგამოძიებო და სასამართლო ორგანოებმა გამოიჩინეს განსაკუთრებული ყურადღების ნაკლებობა მომჩივნის საქმის წარმართვის დროს.

60. ზემოთქმულის გათვალისწინებით, სასამართლო მიიჩნევს, რომ კონვენციის მე-5 მუხლის მე-3 პუნქტი არ დარღვეულა.

II. კონვენციის მე-5 მუხლის მე-4 პუნქტის სავარაუდო დარღვევა

61. კონვენციის მე-5 მუხლის მე-4 პუნქტის საფუძველზე მომჩივანი ჩიოდა, რომ სააპელაციო წარმოება მისი პატიმრობის კანონიერების გადახედვასთან დაკავშირებით განხორციელდა ზეპირი მოსმენის გარეშე და მტკიცების ტვირთი დააკისრა მას, რომ დაედგინა იმ საფუძვლების არსებობა, რომლებიც ასაბუთებს საქმის განხილვის დროს მის გათავისუფლებას. ის ასევე ჩიოდა კონვენციის მე-6 მუხლის 1-ელი და 3(b) პუნქტების საფუძველზე, რომ დაკავების შემდეგ მას არ ჰქონდა სრული წვდომა მტკიცებულებების ერთობლიობაზე, რომელზეც გამომძიებელმა დააფუძნა მისი პოზიცია წინასწარი პატიმრობის გამოყენებასთან დაკავშირებით. წარმოადგენს რა საქმის განხილვისას დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების შემფასებელს (იხ. Söderman v. Sweden [GC], no. 5786/08, § 57, ECHR 2013), სასამართლო მიიჩნევს, რომ ეს საჩივარი ანალოგიურად უნდა იქნეს განხილული კონვენციის მე-5 მუხლის მე-4 პუნქტის შესაბამისად, რომელშიც ვკითხულობთ:

„ყველას, ვისაც დაკავებით ან დაპატიმრებით აღეკვეთა თავისუფლება, აქვს უფლება, მიმართოს სასამართლოს, რომელიც დაუყოვნებლივ განიხილავს მისი დაპატიმრების საკითხს და ბრძანებს მის გათავისუფლებას, თუ ეს დაპატიმრება უკანონოა.“

A. მისაღებობა

62. სასამართლო აღნიშნავს, რომ აღნიშნული საჩივრები აშკარად დაუსაბუთებელი არ არის კონვენციის 35-ე მუხლის 3(a) პუნქტის მნიშვნელობის ფარგლებში. სასამართლო ასევე აღნიშნავს, რომ საჩივრები არ არის მიუღებელი რომელიმე სხვა საფუძვლით. აქედან გამომდინარე, ისინი მისაღებად უნდა გამოცხადდეს.

B. საქმის არსებითი მხარე

1. მხარეთა არგუმენტები

63. მთავრობამ განაცხადა, რომ კონვენციის სტანდარტები დაცული იქნა, რადგან მომჩივნის მიმართ პირველი ინსტანციის სასამართლოში წინასწარი პატიმრობის გამოყენებისა და გადახედვისას უცილებელი ზეპირი მოსმენა იქნა გამართული. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებები სათანადოდ იყო დასაბუთებული. რაც შეეხება მტკიცებულებებზე წვდომას, თუმცა დაშვება ზოგიერთ მტკიცებულებასთან, როგორიცაა აუდიო- და ვიდეომასალების გაშიფვრები, თავდაპირველად შეზღუდული იყო ტექნიკური მიზეზების გამო, როგორიცაა შესაბამისი მასალების გაშიფვრის საჭიროება, მომჩივანმა შეძლო გასცნობოდა მტკიცებულებების უმეტესობას მისი დაკავების შემდეგ, რაც დადასტურებულია შესაბამისი ოქმით, რომელსაც მან ხელი მოაწერა. ნებისმიერ შემთხვევაში, შეზღუდვა იყო მხოლოდ ნაწილობრივი და მთლიანად მოიხსნა 2006 წლის 12 და 21 აგვისტოს შორის პერიოდში.

64. მომჩივანმა გაიმეორა, რომ არ იყო დასაბუთებული ზეპირი მოსმენის არჩატარება სააპელაციო წარმოების დროს. რაც შეეხება მტკიცებულებებზე წვდომას, ის ამტკიცებდა, რომ 2006 წლის 21 აგვისტომდე მტკიცებულებების ერთობლიობაზე წვდომის არარსებობამ მისთვის შეუძლებელი გახადა, დაჰპირისპირებოდა პროკურატურის პოზიციას მის წინასწარ პატიმრობასთან დაკავშირებით თავდაპირველი სასამართლო განხილვების დროს 2006 წლის 30 ივლისს და 3 აგვისტოს.

2. სასამართლოს შეფასება

65. სასამართლო აცხადებს, რომ პროცედურული სამართლიანობის მოთხოვნა მე-5 მუხლის მე-4 პუნქტის შესაბამისად არ აწესებს ერთგვაროვან შეუცვლელ სტანდარტს, რომელიც გამოყენებული უნდა იყოს კონტექსტის, ფაქტებისა და გარემოებების მიუხედავად. თუმცა ყოველთვის არ არის აუცილებელი, რომ მე-5 მუხლის მე-4 პუნქტის პროცედურა დაცული იყოს იმავე გარანტიებით, როგორც ეს მოითხოვება მე-6 მუხლის შესაბამისად სისხლის სამართლის ან სამოქალაქო საქმეებში, მას უნდა ჰქონდეს სასამართლო ხასიათი და იძლეოდეს გარანტიებს, რომლებიც შეესაბამება თავისუფლების აღკვეთის განსახილველ ტიპს (იხ. A. and Others v. the United Kingdom [GC], no. 3455/05, § 203, ECHR 2009, შემდგომი მითითებებით).

66. სასამართლოს პრეცედენტული სამართლის მიხედვით, საქმის წარმოება უნდა იყოს შეჯიბრებითობის პრინციპზე დაფუძნებული და ყოველთვის უნდა უზრუნველყოფდეს „მხარეების თანასწორობას“, კერძოდ, ბრალდების მხარისა და დაპატიმრებული პირის. თუმცა ეროვნული კანონმდებლობა შეიძლება აკმაყოფილებდეს ამ მოთხოვნას სხვადასხვა სახით, რა მეთოდიც არ უნდა იყოს არჩეული, ის უნდა უზრუნველყოფდეს, რომ მეორე მხარე იყოს ინფორმირებული, შენიშვნები იყოს წარდგენილი და ჰქონდეს მათი კომენტირების რეალური შესაძლებლობა (იხ. Garcia Alva v. Germany, no. 23541/94, § 39, 2001 წლის 13 თებერვალი, და Albrechtas v. Lithuania, no. 1886/06, § 73, 2016 წლის 19 იანვარი). იმ პირის შემთხვევაში, რომლის დაპატიმრება ექცევა მე-5 მუხლის 1(c) პუნქტის მოქმედების ქვეშ, მოსმენა აუცილებელია (იხ, მათ შორის, Nikolova v. Bulgaria [GC], no. 31195/96, § 58, ECHR 1999‑II). შესაძლებლობა, რომ ეფექტურად პასუხი გაეცეს განცხადებებს ან მოსაზრებებს, რომლებსაც ბრალდების მხარე აფუძნებს საქმეში არსებულ გარკვეულ დოკუმენტებზე, შეიძლება კონკრეტულ შემთხვევებში ითვალისწინებდეს იმას, რომ დაცვას ჰქონდეს წვდომა ამ დოკუმენტებზე (იხ. Włoch v. Poland, no. 27785/95, § 127, ECHR 2000‑XI).

67. სასამართლო იმეორებს, რომ, ჩვეულებრივ, კონვენციის მე-5 მუხლის მე-4 პუნქტის გარანტიები დაცულია იმ შემთხვევებში, როდესაც დაპატიმრებული პირი ესწრება პირველი ინსტანციის სასამართლოს, რომელმაც გამოიტანა გადაწყვეტილება მის მოთხოვნაზე გათავისუფლების შესახებ, მაგრამ არ წარდგება მეორე ინსტანციის სასამართლოს წინაშე სააპელაციო წარმოების დროს (იხ. Çatal v. Turkey, no. 26808/08, § 34, 2012 წლის 17 აპრილი).

68. თუ დავუბრუნდებით წინამდებარე საქმის გარემოებებს, სასამართლო აღნიშნავს, რომ მომჩივანი ესწრებოდა პირველი ინსტანციის სასამართლოს ყველა მოსმენას, რომლებიც ეხებოდა მის წინასწარ პატიმრობას, მაშინ როცა სააპელაციო სასამართლომ გამოიტანა თავისი გადაწყვეტილებები წერილობითი პროცედურის საშუალებით, საქმეში არსებული მასალების საფუძველზე. ეს გადაწყვეტილებები შეიცავდა შესაბამის დასაბუთებას, თუ რატომ უნდა დარჩენილიყო უცვლელი ქვედა ინსტანციის სასამართლოების გადაწყვეტილებები. შესაბამისად, ამასთან დაკავშირებით კონვენციის მე-5 მუხლის მე-4 პუნქტის მოთხოვნები დაცული იყო.

69. რაც შეეხება მომჩივნის სისხლის სამართლის საქმის მასალებზე წვდომას, სასამართლომ აღნიშნა საქმეში Galuashvili v. Georgia ((dec.), no. 40008/04, 2006 წლის 24 ოქტომბერი), რომ საქართველოს იმ დროს მოქმედი კანონმდებლობით გადახედვასთან დაკავშირებული წარმოება გადაუდებელი საკითხი იყო, რაც სწრაფად უნდა ჩატარებულიყო. სისწრაფის ამ მოთხოვნების გათვალისწინებით, რაც კონვენციის მე-5 მუხლის მე-4 პუნქტის ერთ-ერთი ძირითადი პრინციპია, ეროვნული სასამართლოები არ არიან ვალდებული, ყველა გარემოებაში უზრუნველყონ ყველა მხარის დოკუმენტების გაცვლა ერთდროულად, რამაც შეიძლება შეუძლებელი გახადოს გადაწყვეტილების მიღება კანონით დადგენილ ვადაში – 24 საათის განმავლობაში (ibid.).

70. სასამართლო აღნიშნავს, რომ პატიმრის ან მისი წარმომადგენლის უფლების ნებისმიერი შეზღუდვა, ჰქონდეს წვდომა საქმეში არსებულ დოკუმენტებზე, რომლებიც ქმნიან ბრალდების საფუძველს მის წინააღმდეგ, უნდა იყოს მკაცრად აუცილებელი მაღალი საზოგადოებრივი ინტერესის გათვალისწინებით. როდესაც სრული გამჟღავნება არ არის შესაძლებელი, მე-5 მუხლის მე-4 პუნქტი მოითხოვს, რომ სირთულეები, რომლებსაც ეს იწვევს, გაწონასწორებული იყოს იმგვარად, რომ პირს კვლავ ჰქონდეს შესაძლებლობა, ეფექტურად დაუპირისპირდეს ბრალდებებს მის წინააღმდეგ (იხ. Ovsjannikov v. Estonia, no. 1346/12, § 73, 2014 წლის 20 თებერვალი, და Gábor Nagy v. Hungary (no. 2), no. 73999/14, § 86, 2017 წლის 11 აპრილი). ამასთან დაკავშირებით სასამართლო აღნიშნავს, რომ მომჩივანს ჰქონდა ინფორმაცია შესაბამისი მტკიცებულებითი მასალების სიაზე იმ განცხადების საშუალებით, რომელშიც ჩამოყალიბებული იყო ეჭვი მის მიმართ (იხ. პარაგრაფი 31 ზემოთ). იმის გათვალისწინებით, რომ ბრალდებები მომჩივნის წინააღმდეგ ეხებოდა მის სავარაუდო მხარდაჭერას ე.კ.-ის მიმართ, რომელიც მან გამოხატა საკუთარ სატელევიზიო გამოსვლებში, და ე.კ.-ის მიერ გაკეთებული განცხადებების საჯარო ხასიათის მხედველობაში მიღებით, ისევე როგორც იმის გათვალისწინებით, რომ მათი სატელეფონო საუბრის ჩანაწერი საჯაროდ გადაიცა, ეს ფაქტორები აბალანსებს მომჩივნის შეზღუდულ წვდომას საქმის მასალებთან მისი დაკავებისა და პატიმრობის საწყის ეტაპზე იმგვარად, რომ მომჩივანს კვლავ ჰქონდა შესაძლებლობა, ეფექტურად ეპასუხა მის წინააღმდეგ წარდგენილ ბრალდებებზე.

71. ზემოთქმულის გათვალისწინებით, სასამართლო მიიჩნევს, რომ კონვენციის მე-5 მუხლის მე-4 პუნქტი არ დარღვეულა.

III. კონვენციის მე-6 მუხლის მე-2 პუნქტის სავარაუდო დარღვევა

72. მომჩივანი ჩიოდა, რომ პარლამენტის წევრების განცხადებებმა და მისი სატელეფონო საუბრის რედაქტირებული ჩანაწერის გავრცელებამ შელახა მისი უდანაშაულობის პრეზუმფცია კონვენციის მე-6 მუხლის მე-2 პუნქტის შესაბამისად, რომელშიც ვკითხულობთ:

„ყოველი ბრალდებული უდანაშაულოდ მიიჩნევა, ვიდრე მისი ბრალეულობა არ დამტკიცდება კანონის შესაბამისად.“

73. მთავრობამ სადავო გახადა აღნიშნული არგუმენტი.

A. მხარეთა არგუმენტები

74. მთავრობამ განაცხადა პარლამენტის წევრების განცხადებებთან დაკავშირებით, რომ მისი საჩივრის სასამართლოში პირველად წარდგენით მომჩივანმა არ ამოწურა დაცვის შიდასამართლებრივი საშუალებები. მთავრობამ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის მე-18 მუხლზე როგორც დაკმაყოფილების შესაძლო საშუალებაზე, რომლის ფარგლებშიც მომჩივანს შეეძლო აღეძრა სამოქალაქო საქმე შესაბამისი თანამდებობის პირების წინააღმდეგ.

75. რაც შეეხება ე.კ.-სთან მომჩივნის სატელეფონო საუბრის ჩანაწერის გავრცელებას, მთავრობამ განაცხადა, რომ ეს აუცილებელი გახდა ეროვნული უშიშროების მნიშვნელოვან საკითხებთან დაკავშირებული მოვლენების დროს გაზრდილი საჯარო ინტერესის გამო და მომჩივანს მიეცა შესაძლებლობა, ეპასუხა ამ ჩანაწერის გავრცელებაზე მასობრივი ინფორმაციის საშუალებების გამოყენებით. რაც შეეხება იმას, იყო თუ არა გაყალბებული სატელეფონო საუბრის ჩანაწერი მის გადაცემამდე მედიაში, მთავრობამ წარუდგინა სასამართლოს შესაბამისი აუდიოჩანაწერის ასლი, რომელიც ხანგრძლივობით და არსებითად იდენტური იყო იმის, რომელიც გაავრცელა „რუსთავი 2“-მა, აღნიშნა რა, რომ ეს იყო სატელეფონო საუბრის სრული ვერსია და „სხვა ვერსია სისხლის სამართლის საქმის მასალებში არ არსებობდა, რომელიც გამოყენებული იქნა [მომჩივნის წინააღმდეგ] ბრალდების საფუძვლად და გავრცელდა „რუსთავი 2“-ის მიერ.“ მთავრობამ ასევე განაცხადა, რომ კერძო სატელევიზიო არხის გადასაწყვეტი იყო, გადასცემდა ჩანაწერის მხოლოდ ნაწილებს, რომლებიც მას რელევანტურად მიაჩნდა, თუ საერთოდ არ გადასცემდა ჩანაწერს. ამასთან დაკავშირებით მომჩივანს არ აღუძრავს სამოქალაქო საქმე სატელევიზიო კომპანიის წინააღმდეგ. გარდა ამისა, მთავრობამ განაცხადა, რომ მომჩივნის არგუმენტები, რომლებიც ეხებოდა ჩანაწერის სრული ვერსიის არსებობას სისხლის სამართლის საქმის მასალებში, არ აძლიერებდა მომჩივნის არგუმენტებს მტკიცებულების გაყალბებასთან დაკავშირებით, განსაკუთრებით იმის გათვალისწინებით, რომ გაშიფვრა არ იძლეოდა ვარაუდის საფუძველს, რომ მომჩივანი არ იყო დაკავშირებული ე.კ.-სთან.

76. მომჩივანმა განაცხადა პარლამენტის წევრების განცხადებებთან დაკავშირებით, რომ მას არ სჭირდებოდა სამოქალაქო საქმის დაწყება იმ უფლების წმინდად სისხლის სამართლის ხასიათის გათვალისწინებით, რომ ის უდანაშაულოდ ყოფილიყო მიჩნეული სისხლის სამართლის საქმეში.

77. რაც შეეხება მედიაში გაყალბებული მტკიცებულების სავარაუდო გავრცელებას, მომჩივანმა განაცხადა, რომ იმის მტკიცებით, რომ ჩანაწერის მხოლოდ ერთი ვერსია არსებობდა, მთავრობამ არ წარუდგინა ანგარიში სასამართლოს იმ ფაქტის შესახებ, რომ სისხლის სამართლის საქმის მასალები შეიცავდა იმავე სატელეფონო საუბრის ოფიციალურ გაშიფვრას, რომელიც განსხვავდებოდა გავრცელებული მასალისგან. ის ფაქტი, რომ შინაგან საქმეთა სამინისტრომ გადასცა შესაბამისი ჩანაწერი სატელევიზიო კომპანიას, არ გამხდარა დავის საგანი და იმის გათვალისწინებით, რომ პარლამენტის წევრებმა მიუთითეს ჩანაწერზე იმ სახით, როგორც გადაიცა ის სატელევიზიო კომპანიის მიერ საჯარო განცხადებებში მომჩივანთან მიმართებით, მიუთითებს მთავრობის მცდელობაზე, ყალბად წარმოედგინა მომჩივანი ბოროტმოქმედად და გავლენა მოეხდინა საზოგადოებრივ აზრზე და არა უბრალოდ საზოგადოების ინფორმირებაზე შესაბამისი მოვლენების შესახებ.

B. სასამართლოს შეფასება

1. მისაღებობა

(a) მე-6 მუხლის მე-2 პუნქტის გამოყენებადობა

78. სასამართლო იმეორებს, რომ სისხლის სამართლის საქმეებში კონვენციის მე-6 მუხლი მოქმედებს იმ პირის მიმართ, რომელსაც წარედგინა „სისხლისსამართლებრივი ბრალდება“, ამ ტერმინის ავტონომიური შინაარსით კონვენციის ფარგლებში (იხ., სხვა წყაროებს შორის, Ibrahim and Others v. the United Kingdom [GC], nos. 50541/08 და 3 სხვა, § 249, 2016 წლის 13 სექტემბერი). „სისხლისსამართლებრივი ბრალდება“ არსებობს იმ მომენტიდან, როდესაც პირს ოფიციალურად ეცნობება უფლებამოსილი ორგანოს მიერ ბრალდების შესახებ, რომ მან ჩაიდინა სისხლის სამართლის დანაშაული, ან იმ მომენტიდან, როდესაც მის მდგომარეობაზე არსებითი გავლენა მოახდინა ხელისუფლების ორგანოების მოქმედებებმა მის წინააღმდეგ ეჭვის არსებობის შედეგად (იხ., სხვა წყაროებს შორის, Simeonovi v. Bulgaria [GC], no. 21980/04, § 110, 2017 წლის 12 მაისი, ასევე, მასში არსებული დამატებითი მითითებები). სასამართლო აღნიშნავს, რომ მთავრობის მიერ მის განცხადებებში არ გაკეთებულა მიუღებლობის მოთხოვნა კონვენციის მე-6 მუხლის მე-2 პუნქტთან ratione materiae შეუთავსებლობის გამო. თუმცა, რადგან ეს არის საკითხი, რომელიც შედის სასამართლოს იურისდიქციაში, სასამართლომ უნდა განიხილოს ის საკუთარი ინიციატივით (იხ. Mirovni Inštitut v. Slovenia, no. 32303/13, § 27, 2018 წლის 13 მარტი, იხ. ასევე Blečić v. Croatia [GC], no. 59532/00, § 67, ECHR 2006 III). შესაბამისი პრეცედენტული სამართალი კონვენციის მე-6 მუხლის მე-2 პუნქტის კონტექსტში შეჯამებულია სასამართლოს მიერ საქმეში Blake v. United Kingdom ((dec.), no. 68890/01, §§ 120-121, 2005 წლის 25 ოქტომბერი).

79. სასამართლო აღნიშნავს, რომ მომჩივანს ოფიციალურად წარედგინა ბრალი 2006 წლის 29 ივლისს და სადავო აუდიოჩანაწერის გავრცელება ამ ფაქტს ოთხი დღით უძღოდა წინ. თუმცა, სასამართლო იძულებულია, გამოიკვლიოს სიტუაციის რეალიები, რომლებიც არსებობდა ამ მომენტამდე (იხ., mutatis mutandis, Deweer v. Belgium, 1980 წლის 27 თებერვალი, § 44, Series A no. 35, და Kalēja v. Latvia, no. 22059/08, § 38, 2017 წლის 5 ოქტომბერი). ამ კონტექსტში სასამართლო აღნიშნავს, რომ ხელისუფლების ორგანოებმა ერთ-ერთი ბრალდება, რომელიც ოფიციალურად წარდგენილი იყო მომჩივნის წინააღმდეგ, დააფუძნეს მთლიანად ამ ჩანაწერზე (იხ. პარაგრაფი 26 ზემოთ). ნავარაუდევია, რომ პირველად მათ ჩანაწერი გააყალბეს იმისთვის, რომ შემპარავად ჩაეგონებინათ დანაშაულის არსებობა და შემდეგ მათ ხელმისაწვდომი გახადეს ის საჯაროდ, სანამ ოფიციალურად წაუყენებდნენ ბრალს მომჩივანს. ამგვარი სავარაუდო არაკეთილსინდისიერი ქცევა, თუ დადგინდება ან დასკვნის სახით მიიღება სასამართლოს მიერ საქმის არსებითი განხილვის დროს, ჩანაწერის გამოშვებას, მომჩივნის დაკითხვასა და მის წინააღმდეგ ბრალის წაყენებას შორის დროში მჭიდრო კავშირთან ერთად, შეიძლება გახდეს, ამ საქმის კონკრეტულ გარემოებებში, კონვენციის მე-6 მუხლის მე-2 პუნქტით დაცვის ამოქმედების მიზეზი (შეადარეთ Zollman v. the United Kingdom (dec.), no. 62902/00, ECHR 2003-XII, და Blake, ზემოთ მითითებული, §§ 120-121 და 123) იმ მომენტიდან, როდესაც შინაგან საქმეთა სამინისტრომ ჩანაწერის სავარაუდოდ გაყალბებული ვერსია გახადა ხელმისაწვდომი საზოგადოებისთვის.

80. შესაბამისად, მე-6 მუხლის მე-2 პუნქტის გამოყენებადობის საკითხი ისე მჭიდროდ არის დაკავშირებული ამ დებულების ფარგლებში მომჩივნის საჩივრის არსთან, რომ ისინი გაერთიანებული უნდა იყოს საქმის არსებით მხარესთან.

(b) დაცვის შიდასამართლებრივი საშუალებების ამოწურვა

81. სასამართლო იმეორებს, რომ დაცვის შიდასამართლებრივი საშუალებების ამოწურვის მოთხოვნის მიზანი კონვენციის 35-ე მუხლის 1-ლი პუნქტის შესაბამისად არის ხელშემკვრელი სახელმწიფოებისთვის შესაძლებლობის მიცემა, თავიდან აიცილონ ან აღკვეთონ დარღვევები, რომლებიც მიმართულია მათ წინააღმდეგ, სანამ ეს ბრალდებები სასამართლოსთვის იქნება წარდგენილი. შესაბამისად, სახელმწიფოები არ აგებენ პასუხს თავის ქმედებებზე საერთაშორისო ორგანოს წინაშე, სანამ მათ აქვთ შესაძლებლობა, გამოასწორონ სიტუაცია საკუთარი სამართლებრივი სისტემის მეშვეობით (იხ. Selmouni v. France [GC], no. 25803/94, § 74, ECHR 1999‑V, შემდგომი მითითებებით, და Sabeh El Leil v. France [GC], no. 34869/05, § 32, 2011 წლის 29 ივნისი, შემდგომი მითითებებით). სასამართლო ასევე აღნიშნავს, რომ უბრალოდ ეჭვის არსებობა სამართლებრივი დაცვის კონკრეტული საშუალების წარმატებულობის მიმართ, რომელიც არ არის აშკარად ფუჭი, დაცვის შიდასამართლებრივი საშუალებების არამოწურვის საფუძვლიან მიზეზს არ წარმოადგენს (იხ. Vučković and Others v. Serbia (წინასწარი პრეტენზია) [GC], nos. 17153/11 და 29 სხვა, § 74, 2014 წლის 25 მარტი).

82. სასამართლო აღნიშნავს, რომ წინამდებარე საქმეში მომჩივანს არც ერთხელ არ გამოუხატავს უკმაყოფილება შიდასახელმწიფოებრივ დონეზე პარლამენტის წევრების განცხადებებთან დაკავშირებით. მას შეეძლო ამის გაკეთება გასაჩივრებული სისხლის სამართლის საქმის კონტექსტში (იხ., მაგალითად, Fatullayev v. Azerbaijan, no. 40984/07, § 153, 2010 წლის 22 აპრილი), ან, როგორც შეთავაზებული იყო მთავრობის მიერ, სამოქალაქო სარჩელის წარდგენით (იხ. მაგალითად, Martin Babjak and Others v. Slovakia (dec.), no. 73693/01, 2004 წლის 30 მარტი). თუმცა ის მართალია, რომ სამოქალაქო კოდექსის მე-18 მუხლის მე-2 ნაწილთან დაკავშირებით შიდასახელმწიფოებრივ დონეზე პრეცედენტის არარსებობის გამო სასამართლოს არ შეუძლია დაასკვნას, რომ დაცვის ეს სამართლებრივი საშუალება მართლაც ხელმისაწვდომი და ეფექტური აღმოჩნდებოდა პრაქტიკაში, სასამართლო კვლავ მიუღებლად მიიჩნევს, რომ მომჩივანმა არ გაასაჩივრა შიდასახელმწიფოებრივ დონეზე მის მიმართ უდანაშაულობის პრეზუმფციის პრინციპის სავარაუდო დარღვევა. არ მისცა რა საშუალება მთავრობას, რომ ეპასუხა მის საჩივარზე შიდასახელმწიფოებრივ დონეზე, მომჩივანმა, სასამართლოს აზრით, არ დააკმაყოფილა კონვენციის 35-ე მუხლის 1-ლი პუნქტის მოთხოვნები (იხ. Tuskia and Others v. Georgia, no. 14237/07, § 91, 2018 წლის 11 ოქტომბერი). აქედან გამომდინარე, მომჩივნის საჩივარი კონვენციის მე-6 მუხლის მე-2 პუნქტის შესაბამისად, რომელიც ეხებოდა პარლამენტის წევრების თითქოსდა საზიანო განცხადებებს, მიუღებელია, რადგან მას არ ამოუწურავს დაცვის შიდასამართლებრივი საშუალებები.

83. რაც შეეხება მომჩივნის საჩივრის მეორე ნაწილს კონვენციის მე-6 მუხლის მე-2 პუნქტის შესაბამისად, რომ მის მიმართ დაირღვა უდანაშაულობის პრეზუმფცია სახელმწიფოს ორგანოების მხრიდან, ე.კ.-სთან სატელეფონო საუბრის ჩანაწერის რედაქტირებული ვერსიის მედიაში გავრცელების საშუალებით, სასამართლო აღნიშნავს, რომ მომჩივანმა იჩივლა ამ საკითხზე, თუმცა უშედეგოდ, მოითხოვა რა სისხლის სამართლის საქმის გამოძიების დაწყება, ისევე როგორც ამ საკითხის დაყენებით ეროვნული სასამართლოების წინაშე (იხ. პარაგრაფები 41 და 44 ზემოთ). ამგვარ გარემოებებში და იმის გათვალისწინებით, რომ ეს საჩივარი ეხებოდა სახელმწიფო ორგანოების ქმედებებს და არა კერძო პირების, არ იყო მოსალოდნელი, რომ მომჩივანი მიმართავდა დაცვის სხვა სამართლებრივ საშუალებას, როგორიცაა სამოქალაქო სამართალწარმოება სატელევიზიო კომპანიის წინააღმდეგ. შესაბამისად, სასამართლომ არ დააკმაყოფილა მთავრობის პროტესტი ამასთან დაკავშირებით.

84. სასამართლო ასევე აღნიშნავს, რომ მომჩივნის საჩივრის მეორე ნაწილი არ არის აშკარად დაუსაბუთებელი კონვენციის 35-ე მუხლის 3(a) პუნქტის მნიშვნელობის ფარგლებში ან მიუღებელი რომელიმე სხვა საფუძვლით. აქედან გამომდინარე, ის მისაღებად უნდა გამოცხადდეს.

2. საქმის არსებითი მხარე

(a) ზოგადი პრინციპები

85. სასამართლო იმეორებს, რომ უდანაშაულობის პრეზუმფცია, რომელიც განმტკიცებულია მე-6 მუხლის მე-2 პუნქტით, წარმოადგენს სისხლის სამართლის სამართლიანი წარმოების ერთ-ერთ ელემენტს, რომელიც 1-ელი პუნქტით მოითხოვება (იხ., სხვა წყაროებს შორის, Deweer v. Belgium, 1980 წლის 27 თებერვალი, § 56, Series A no. 35; Allenet de Ribemont v. France, 1995 წლის 10 თებერვალი, § 35, Series A no. 308; და Natsvlishvili and Togonidze v. Georgia, no. 9043/05, § 103, ECHR 2014 (ამონაწერები)). მე-6 მუხლის მე-2 პუნქტი კრძალავს სასამართლოს მიერ მოსაზრების დროზე ადრე გამოთქმას, რომ პირს, რომელსაც „ბრალი წარედგინა სისხლის სამართლის დანაშაულის ჩადენაში“ არის დამნაშავე, სანამ ეს არ იქნება დამტკიცებული მის მიმართ კანონის შესაბამისად (იხ., სხვა წყაროებს შორის, Minelli v. Switzerland, 1983 წლის 25 მარტი, § 37, Series A no. 62, და Peša v. Croatia, no. 40523/08, § 138, 2010 წლის 8 აპრილი). ის ასევე მოიცავს სხვა სახელმწიფო თანამდებობის პირების მიერ გაკეთებულ განცხადებებს სისხლის სამართლის საქმის მიმდინარე გამოძიებების შესახებ, რომლებიც აქეზებენ საზოგადოებას, დაიჯეროს ეჭვმიტანილის ბრალეულობა და წინ უსწრებენ ფაქტების შეფასებას უფლებამოსილი სასამართლო ორგანოების მიერ (იხ. Allenet de Ribemont, მითითებული ზემოთ, § 41; Daktaras v. Lithuania, no. 42095/98, §§ 41-43, ECHR 2000‑X; და Butkevičius v. Lithuania, no. 48297/99, § 49, ECHR 2002‑II (ამონაწერები)).

86. სასამართლო ასევე იმეორებს, რომ გამოხატვის თავისუფლება, რომელიც გარანტირებულია კონვენციის მე-10 მუხლით, მოიცავს ინფორმაციის მიღების ან გავრცელების თავისუფლებას, მათ შორის, გარკვეული ხარისხით ინფორმაციის მოძიების და მასზე წვდომის უფლებას (იხ. Magyar Helsinki Bizottság v. Hungary [GC], no. 18030/11, §§ 155-56, 2016 წლის 8 ნოემბერი). შესაბამისად, მე-6 მუხლის მე-2 პუნქტი ვერ აუკრძალავს ხელისუფლების ორგანოებს, მოახდინონ საზოგადოების ინფორმირება სისხლის სამართლის საქმის მიმდინარე გამოძიებების შესახებ, მაგრამ ის მოითხოვს, რომ მათ ეს გააკეთონ საჭირო სიფრთხილითა და წინდახედულობით, თუ უნდა იყოს დაცული უდანაშაულობის პრეზუმფცია (იხ. Allenet de Ribemont, მითითებული ზემოთ, § 38, და Karakaş and Yeşilırmak v. Turkey, no. 43925/98, § 50, 2005 წლის 28 ივნისი).

(b) აღნიშნული პრინციპების გამოყენება მოცემულ საქმეში

87. დასაწყისში სასამართლო აღნიშნავს, რომ მომჩივანი ამტკიცებს, რომ ხელისუფლება გადავიდა დასაშვებ ზღვარს მედიის ინფორმირებით ე.კ.-სთან სატელეფონო საუბრის საიდუმლო აუდიოჩანაწერის ვერსიის რედაქტირებით, სანამ მას მედიაში გაავრცელებდა იმგვარი ფორმით, რომელშიც გამოტოვებული იყო საუბრის გარკვეული ნაწილები და შექმნა შთაბეჭდილება, რომ მომჩივანმა არ შეატყობინა დანაშაულის შესახებ. აღსანიშნავია, რომ მომჩივანს წარედგინა ეს უკანასკნელი ბრალდება შესაბამისი ჩანაწერის საფუძველზე.

88. მხარეების განცხადებები განსხვავდება იმის შესახებ, იქნა თუ არა აუდიოჩანაწერი რედაქტირებული, ასევე განსხვავებულია ვერსიები, ეს გააკეთა სახელმწიფოს ორგანოებმა თუ კერძო სატელევიზიო არხმა.

89. სასამართლო აღნიშნავს მომჩივნის თანმიმდევრულ პოზიციას, რომელიც მან რამდენჯერმე შიდასახელმწიფოებრივ დონეზე გამოთქვა, მათ შორის მაშინ, როდესაც ის პირველად დაიკითხა პოლიციის მიერ, რომ აუდიოჩანაწერი გაყალბებული იქნა იმისთვის, რომ გამოეტოვებინათ მასა და ე.კ.-ს შორის საუბრის საკვანძო ნაწილები, რომლებიც ადასტურებდნენ ე.კ.-ის უარს, მიეღო სამხედრო დახმარება (იხ. პარაგრაფები 16, 19, 21, 41 და 43 ზემოთ).

90. ამის საწინააღმდეგოდ, მთავრობის პოზიციას შიდასახელმწიფოებრივ დონეზე და სასამართლოს წინაშე რამდენიმე შეუსაბამობა ჰქონდა. კერძოდ, მთავრობამ სასამართლოს წინაშე განაცხადა, რომ აუდიოჩანაწერის მხოლოდ ერთი ვერსია არსებობდა შიდასახელმწიფოებრივ დონეზე – ის, რომელიც გადაიცა სატელევიზიო არხის მიერ, იდენტური იყო ჩანაწერისა, რომელიც ხელმისაწვდომია მომჩივნის სისხლის სამართლის საქმის მასალებში. აღნიშნულის საწინააღმდეგოდ, მთავარი პროკურატურის უარმა, დაეწყო სისხლის სამართლის გამოძიება მომჩივნის ბრალდებებთან დაკავშირებით, რომლებიც ეხებოდა მტკიცებულების გაყალბებას, აშკარად დაადასტურა აუდიოჩანაწერის სრული გაშიფვრის არსებობა, რომელიც გამოყენებული იყო, როგორც არგუმენტი, რომ კერძო სატელევიზიო არხი იყო ის, ვინც შეამოკლა საუბარი მათი საჭიროებებიდან გამომდინარე (იხ. პარაგრაფები 41-42 ზემოთ). ჩანაწერის სრული გაშიფვრა, რომელზეც მთავარი პროკურატურა მიუთითებდა და რომელიც ხელმისაწვდომია სისხლის სამართლის საქმის მასალებში, მომზადდა შინაგან საქმეთა სამინისტროს მიერ (იხ. პარაგრაფი 22 ზემოთ) და მისი ავთენტურობა და სანდოობა არ დამდგარა ეჭვქვეშ. ეს გაშიფვრა, მის შესაბამის ნაწილებში, შეიცავდა საუბრის ტექსტს, რომელიც სავარაუდოდ წარმოებდა 6-წამიანი და 21-წამიანი სიჩუმის მონაკვეთებში იმ ჩანაწერში, რომელიც გადაიცა „რუსთავი 2“-ის მიერ (შეადარეთ ზემოთ პარაგრაფები 15 და 22). შესაბამისად, აუდიოჩანაწერის ორი ვერსიის არსებობა, თუნდაც ამ ჩანაწერის სრული ვერსია არ იყო ჩართული მომჩივნის სისხლის სამართლის საქმეში, დასტურდება ჩანაწერის სრული გაშიფვრის არსებობით, რომელიც მოამზადა შინაგან საქმეთა სამინისტრომ და რომელზე მითითებაც გააკეთა მთავარმა პროკურატურამ (შეადარეთ პარაგრაფები 22 და 42 ზემოთ). შესაბამისად, შეიძლება დავასკვნათ, შინაგან საქმეთა სამინისტროს და მთავარი პროკურატურის მიერ გაცემული ოფიციალური დოკუმენტების საფუძველზე, რომ შიდასახელმწიფოებრივ დონეზე არსებობდა ჩანაწერის ორი ვერსია. მთავრობამ ვერ შეძლო ამ ფაქტის რაიმე ახსნის წარმოდგენა.

91. რაც შეეხება საკითხს, თუ ვინ მოახდინა აუდიოჩანაწერის გაყალბება – სახელმწიფო ორგანოებმა თუ კერძო სატელევიზიო არხმა, მთავრობის არგუმენტი შიდასახელმწიფოებრივ დონეზე იყო ის, რომ სატელევიზიო არხმა მოახდინა აუდიოს რედაქტირება შესაბამისი ნაწილების ამოღებით, საეთერო დროის ხელმისაწვდომობიდან გამომდინარე (იხ. პარაგრაფი 42 ზემოთ). რაც შეეხება მთავრობის არგუმენტს სასამართლოს წინაშე, მან განაცხადა, რომ კერძო სატელევიზიო კომპანიის გადასაწყვეტი იყო, თუ საუბრის რომელ ნაწილებს ჩათვლიდნენ რელევანტურად (იხ. პარაგრაფი 75 ზემოთ) და შესაბამისად გადასცემდნენ. სასამართლო მიყოლებით უპასუხებს ამ ორ არგუმენტს. პირველი, არგუმენტი, რომელიც ეხებოდა სატელევიზიო არხის საჭიროებას და შეზღუდულ საეთერო დროს, არ არის დამაჯერებელი იმის გათვალისწინებით, რომ ჩანაწერი, რომელიც მედიაში გადაიცა, გრძელდებოდა ერთი წუთის და ორმოცდაოთხი წამის განმავლობაში, იგივე ხანგრძლივობა, რაც ჩანაწერი, რომელთან დაკავშირებით სრული გაშიფვრა ხელმისაწვდომი იყო სისხლის სამართლის საქმის მასალებში (შეადარეთ პარაგრაფები 15 და 22 ზემოთ). მეორე, რაც შეეხება დაკავშირებულ, მაგრამ უფრო ზოგად არგუმენტს, რომ სატელევიზიო კომპანიას შეეძლო გადაეცა საუბრის ნებისმიერი ნაწილი, რომელსაც ის რელევანტურად თვლიდა, ის არ შეესაბამება მთავრობის პოზიციას სასამართლოს წინაშე, რომ ჩანაწერის მხოლოდ ერთი ოფიციალური ვერსია არსებობდა და რომ ის იდენტური იყო იმისა, რომელიც გადაიცა შესაბამისი სატელევიზიო არხის მიერ (იხ. პარაგრაფი 75 ზემოთ).

92. ზემოთ აღნიშნული პუნქტების გარდა, სასამართლო აღნიშნავს, რომ ყველა ხელმისაწვდომი ინფორმაციის საფუძველზე, შესაბამისი ჩანაწერი მიწოდებული იყო მასობრივი ინფორმაციის საშუალებისთვის შინაგან საქმეთა სამინისტროს მიერ (იხ. პარაგრაფი 15 ზემოთ). გარდა ამისა, სასამართლო განსაკუთრებულ ყურადღებას უთმობს მომჩივნის ინტერვიუს, რომელიც მან მისცა ზემოთ ნახსენებ სატელევიზიო არხს სადავო ჩანაწერის გადაცემის საღამოს, რომელშიც ჟურნალისტმა, როდესაც გაკრიტიკებული იქნა რედაქტირებული ჩანაწერის გაშვების გამო მისი სიზუსტის შემოწმების გარეშე, განაცხადა, რომ მედია ვერ მოახდენს მისთვის მიწოდებული ინფორმაციის უტყუარობის შემოწმებას, როდესაც არსებობს მაღალი საზოგადოებრივი ინტერესი ისეთი მნიშვნელოვანი საკითხის მიმართ, როგორიცაა სამხედრო აჯანყება (იხ. პარაგრაფი 21 ზემოთ).

93. ამ ფონზე, სასამართლომ უნდა გადაწყვიტოს, იქნა თუ არა დადგენილი მტკიცებულებითი სტანდარტი „გონივრულ ეჭვს მიღმა“ მომჩივნის საჩივარში, რომელიც ეხებოდა აუდიოჩანაწერის რედაქტირებას სახელმწიფო ორგანოების მიერ მედიაში მის გავრცელებამდე. ამასთან დაკავშირებით სასამართლო იმეორებს, რომ მტკიცებულებების შეფასებისას ის არ არის შემოფარგლული ფორმულებით და გამოაქვს დასკვნები მტკიცებულებების თავისუფალი შეფასებით, ისეთი დასკვნების ჩათვლით, რომლებიც გამომდინარეობს ფაქტებიდან და მხარეთა განცხადებებიდან (იხ. Merabishvili v. Georgia [GC]), no. 72508/13, § 315, 2017 წლის 28 ნოემბერი). ზემოთ მოყვანილი მსჯელობის გათვალისწინებით სასამართლო მიიჩნევს, რომ მან უნდა გააკეთოს დასკვნა ხელმისაწვდომი მასალიდან და ხელისუფლების ორგანოების ქმედებებიდან, და ასკვნის, რომ მომჩივნის ბრალდებები, რომლებიც ეხება მტკიცებულების გაყალბებას მის სისხლის სამართლის საქმის მასალებში და ამ მტკიცებულების მედიაში შემდგომ გავრცელების მიზეზებსა და დროს, კარგად არის დასაბუთებული.

94. იმასთან დაკავშირებით, არის თუ არა ასეთი მოქმედება თავსებადი კონვენციის მე-6 მუხლის მე-2 პუნქტთან, სასამართლო აღნიშნავს, რომ მაშინ როცა აუდიოჩანაწერი გადაეცა მედიას 2006 წლის 25 ივლისს და მომჩივანს ოფიციალურად წარედგინა ბრალი 2006 წლის 29 ივლისს, სასამართლო, როგორც ზემოთ იყო აღნიშნული, მხედველობაში მიიღებს სიტუაციას ამ მომენტამდე და განიხილავს მოვლენების თანმიმდევრობას როგორც ერთ მთლიანს. კერძოდ, სასამართლო ყურადღების მიღმა არ ტოვებს იმ ფაქტს, რომ განსახილველი ჩანაწერი მოპოვებული იქნა როგორც სისხლის სამართლის საქმის წინასწარი გამოძიების ნაწილი, რომელიც დაიწყო 2006 წლის 22 ივლისს, რომელიც შემდგომში, დაუზუსტებელი თარიღით, ასევე მოიცავდა მომჩივანს (იხ. პარაგრაფები 9, 19, 26, 27 და 39 ზემოთ). რაც უფრო მნიშვნელოვანია, საგამოძიებო ორგანოებმა ეს ჩანაწერი გააყალბეს მედიისთვის გადაცემამდე 2006 წლის 25 ივლისს, რომ თანდათანობით ჩაეგონებინათ მოსაზრება, რომ თითქოს ე.კ. თანამშრომლობდა აფხაზურ სეპარატისტულ ძალებთან მისი აჯანყების კონტექსტში და რომ მომჩივანმა მოიწონა ამგვარი ქმედებები (იხ. პარაგრაფები 87-93 ზემოთ). მომჩივანი დაიკითხა 2006 წლის 26 ივლისს როგორც მოწმე და მან იჩივლა აუდიოჩანაწერის გაყალბებასთან დაკავშირებით (იხ. პარაგრაფი 19 ზემოთ, პარაგრაფის დასასრულს). ხელისუფლების ორგანოებმა მიიღეს გადაწყვეტილება, ოფიციალურად წარედგინათ ბრალი მისთვის და დაეკავებინათ მხოლოდ ოთხი დღის შემდეგ, 2006 წლის 29 ივლისს (იხ. პარაგრაფი 26 ზემოთ). ერთ-ერთი ბრალდება ეფუძნებოდა მთლიანად გაყალბებულ აუდიოჩანაწერს, როგორც გავრცელდა მედიაში (იხ. პარაგრაფი 26 ზემოთ). მჭიდროდ ურთიერთდაკავშირებული მოვლენების ეს თანმიმდევრობა, განხილული მთლიანობაში, მიუთითებს, რომ მომჩივნის სიტუაციაზე არსებითი გავლენა მოახდინა, კონვენციის მე-6 მუხლის მე-2 პუნქტის გამოყენებადობის მიზნებისთვის, საგამოძიებო ორგანოების ქმედებებმა, რომლებმაც არასწორად შექმნეს ეჭვი მომჩივნის მიმართ მტკიცებულების გაყალბების გზით და მისი გავრცელებით, იმისთვის, რომ შემდგომში ბრალი წაეყენებინათ მისთვის ამ მასალის საფუძველზე (შეადარეთ Blake, ციტირებულია ზემოთ, § 123).

95. თუმცა, და ეს არ წარმოადგენს მხარეებს შორის დავის საგანს, შესაბამისი ბრალდება მოიხსნა პირველი ინსტანციის სასამართლოში საქმის წარმოების მიმდინარეობისას (იხ. პარაგრაფი 44 ზემოთ), სასამართლო ყურადღების მიღმა არ ტოვებს იმ ფაქტს, რომ საბრალდებო დასკვნა, რომელიც გაიგზავნა სასამართლოში 2006 წლის 24 ნოემბერს – ჩანაწერის გასაჯაროებიდან თითქმის ოთხი თვის შემდეგ, კვლავ მიუთითებდა განსახილველ ბრალდებაზე (იხ. პარაგრაფი 40 ზემოთ), მიუხედავად იმისა, რომ პროკურატურის ორგანოებს კარგად უნდა სცოდნოდათ ამ ბრალდების საფუძველში არსებული მტკიცებულების გაყალბების შესახებ შინაგან საქმეთა სამინისტროს მანიპულაციის შედეგად, ისევე როგორც საქმის მასალებში ჩანაწერის სრული გაშიფვრის არსებობისა და ამასთან დაკავშირებით მომჩივნის მრავალრიცხოვანი საჩივრების შესახებ (იხ. პარაგრაფი 89 ზემოთ). ამგვარ გარემოებებში სასამართლო მიიჩნევს, რომ მომჩივნის დამნაშავედ წარმოდგენა დანაშაულის შეუტყობინებლობასთან დაკავშირებით კვლავ გრძელდებოდა აუდიოჩანაწერის თავდაპირველი გადაცემის შემდეგ და გაგრძელდა, სულ მცირე, ოთხი თვის განმავლობაში.

96. სასამართლო დამატებით აღნიშნავს, რომ მაშინვე აუდიოჩანაწერის გადაცემიდან 2006 წლის 25 ივლისს რამდენიმე განცხადება გაკეთდა პარლამენტის წევრების მიერ, რომლებიც მიუთითებდნენ ჩანაწერზე და გამოთქვამდნენ თავიანთ მოსაზრებებს კოდორის ხეობის მოვლენებში მომჩივნის როლის შესახებ (იხ. პარაგრაფები 17-18 და 23 ზემოთ). თუმცა მომჩივნის საჩივრები ამ განცხადებებთან დაკავშირებით ჩაითვალა სასამართლოს მიერ მიუღებლად დაცვის შიდასამართლებრივი საშუალებების არამოწურვის გამო (იხ. პარაგრაფი 82 ზემოთ), მიუხედავად ამისა ისინი ინფორმაციას იძლევიან ზოგად კონტექსტზე, რომელიც ახლდა ჩანაწერის გადაცემას და მიუთითებენ, რომ ის დაეხმარა შთაბეჭდილების შექმნას, რომ მომჩივანმა ჩაიდინა დანაშაულები, რომლებზეც მას ბრალი წარედგინა, მანამ, სანამ მისი ბრალეულობა დამტკიცებული იქნებოდა სასამართლოში.

97. ზემოთქმულის გათვალისწინებით, სასამართლო მიიჩნევს, რომ მომჩივანსა და ე.კ.-ს შორის სატელეფონო საუბრის ჩანაწერის გავრცელება გაყალბებული სახით არ შეიძლება გამართლებული იქნეს კოდორის ხეობის მოვლენებთან დაკავშირებით ინფორმაციის მიღებაზე საზოგადოებრივი ინტერესის არსებობით. შესაბამისად, სასამართლომ ასკვნის, რომ ხელისუფლების შესაბამისი ორგანოების ჩართულობამ აუდიოჩანაწერის მანიპულაციაში და მის შემდგომ გავრცელებაში მედიაში, ხელი შეუწყო მომჩივნის წარმოჩენას დამნაშავედ, მანამ, სანამ მისი ბრალეულობა დამტკიცდებოდა სასამართლოში.

ამგვარად, სასამართლო ასკვნის, წინამდებარე საქმის კონკრეტულ გარემოებების გათვალისწინებით, რომ მოქმედებს კონვენციის მე-6 მუხლის მე-2 პუნქტი და რომ მოხდა აღნიშნული დებულების დარღვევა.

IV. კონვენციის მე-18 მუხლის სავარაუდო დარღვევა მე-5 მუხლის 1-ელ პუნქტთან ერთობლიობაში

98. მომჩივანი ჩიოდა, რომ მისი წინასწარი პატიმრობის მიზანი იყო მისი პოლიტიკიდან ჩამოშორება და არა რომელიმე ის საფუძველი, რომელიც მოცემულია კონვენციის მე-5 მუხლის 1-ელ პუნქტში. მან ასევე აღნიშნა, რომ მაღალი რანგის პოლიტიკოსების განცხადებები, რომლებიც გაკეთდა უშუალოდ მის დაკავებამდე და დაკავების შემდეგ, ამყარებს მის პოზიციას. ის ეყრდნობოდა კონვენციის მე-18 მუხლს, რომელშიც ვკითხულობთ:

„დაუშვებელია ხსენებულ უფლებათა და თავისუფლებათა კონვენციით ნებადართული შეზღუდვების გამოყენება არა იმ მიზნით, რისთვისაც ისინია გათვალისწინებული.“

99. მთავრობა ამტკიცებდა, რომ მომჩივნის წინასწარი პატიმრობა მკაცრად იყო დაკავშირებული დანაშაულში მის სავარაუდო მონაწილეობასთან, დაექვემდებარა სასამართლო კონტროლს და რომ საქმის მასალებში არაფერი არ მიუთითებს სხვაგვარ დასკვნაზე.

100. შესაბამისი ზოგადი პრინციპები, რომლებიც ეხება კონვენციის მე-18 მუხლის ფარგლებს და მის გამოყენებას, განმარტებულია საქმეში Merabishvili v. Georgia (ციტირებულია ზემოთ, §§ 287-317).

101. სასამართლო მიუთითებს მის დასკვნაზე კონვენციის მე-5 მუხლის მე-3 პუნქტის შესაბამისად, რაც ეხებოდა სასამართლოს მიერ მომჩივნის წინასწარი პატიმრობის შესახებ გადაწყვეტილების მიღებას (იხ. პარაგრაფები 56-60 ზემოთ) და აღნიშნავს, რომ მომჩივნის დაკავება და წინასწარი პატიმრობა განხორციელდა კონვენციის მე-5 მუხლის 1(с) პუნქტით გათვალისწინებული მიზნისთვის. შესაფასებელი რჩება, ჰქონდა თუ არა თავისუფლების აღკვეთას ასევე მიზანი, რომელიც არ არის გათვალისწინებული კონვენციის მე-5 მუხლის 1(с) პუნქტით, და იყო თუ არა ამგვარი ფარული მოტივი გადამწყვეტი ფაქტორი მისი თავისუფლების აღკვეთაში (იხ. Merabishvili, ციტირებულია ზემოთ, § 318).

102. სასამართლო მიიჩნევს, რომ სისხლისსამართლებრივი დევნა ოპოზიციური პოლიტიკური ფიგურის წინააღმდეგ, ისევე როგორც პოლიტიკოსების განცხადებები მომჩივნის დაკავებასთან დაკავშირებით, როგორც ასეთმა, არ შეიძლება მიგვიყვანოს, იმ მტკიცებულებების არარსებობის პირობებში, რომ სასამართლო ორგანოები არ იყვნენ საკმარისად დამოუკიდებელი აღმასრულებელი ორგანოებისგან, დასკვნამდე, რომ სასამართლოები, რომლებიც იხილავდნენ საკითხს, იყოს თუ არა მომჩივანი წინასწარ პატიმრობაში, ხელმძღვანელობდნენ ფარული მიზეზით, რომ ჩამოეშორებინათ ის პოლიტიკიდან (ibid., §§ 323-24). საქმე, რომელიც არის სასამართლოს წინაშე და რომელზეც მომჩივნის წინააღმდეგ წარმოება დაჩქარებული და დასაბუთებული წესით ჩატარდა (იხ. ზემოთ პარაგრაფები 56-60 და 67-71), ასევე არ მიუთითებს, რომ ამგვარი მიზანი არსებობდა მომჩივნის წინასწარი პატიმრობის განხორციელებისას.

103. ზემოთქმულის გათვალისწინებით, სასამართლო დადგენილად არ მიიჩნევს, რომ არსებობდა მომჩივნის წინასწარი პატიმრობის ფარული მოტივი, მისი საქართველოს პოლიტიკიდან ჩამოშორების სახით.

104. აქედან გამომდინარეობს, რომ ეს საჩივარი აშკარად დაუსაბუთებელია და არ უნდა დაკმაყოფილდეს კონვენციის 35-ე მუხლის 3(a) და მე-4 პუნქტების ფარგლებში.

V. კონვენციის 41-ე მუხლის გამოყენება                                                  

105. კონვენციის 41-ე მუხლში ვკითხულობთ:

თუ სასამართლო დაასკვნის, რომ დაირღვა კონვენციით ან მისი ოქმებით გათვალისწინებული უფლება, ხოლო შესაბამისი მაღალი ხელშემკვრელი მხარის შიდა სამართალი დარღვევის მხოლოდ ნაწილობრივი გამოსწორების შესაძლებლობას იძლევა, საჭიროების შემთხვევაში, სასამართლო დაზარალებულ მხარეს სამართლიან დაკმაყოფილებას მიაკუთვნებს.

A. ზიანი

106. მომჩივანმა მოითხოვა 50 000 ევრო მორალური ზიანისთვის.

107. მთავრობა არ დაეთანხმა ამ მოთხოვნას, როგორც დაუსაბუთებელს.

108. სასამართლომ, იხელმძღვანელა რა სამართლიანი დაკმაყოფილების პრინციპით, როგორც მოცემულია 41-ე მუხლში, მიაკუთვნა მომჩივანს 3600 ევრო მორალური ზიანის ანაზღაურებისთვის.

B. ხარჯები და დანახარჯები

109. მომჩივანმა ასევე მოითხოვა 12500 ევრო ეროვნული ორგანოების წინაშე გაწეული ხარჯებისთვის; 3100 ევრო, 475 ბრიტანული გირვანქა სტერლინგი და 12284 ლარი სასამართლოს წინაშე საქმის წარმოებისთვის.

110. მთავრობამ განაცხადა, რომ მოთხოვნილი თანხა არ იყო გამყარებული რაიმე მტკიცებულებით და არც გონივრული.

111. სასამართლოს დამკვიდრებული პრეცედენტული სამართლის მიხედვით, მომჩივანს უფლება აქვს, მიიღოს ხარჯებისა და დანახარჯების ანაზღაურება მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ ნაჩვენებია, რომ ეს ხარჯები და დანახარჯები ფაქტობრივად და აუცილებლობიდან გამომდინარე იქნა გაწეული და გონივრულია ოდენობის მხრივ (იხ. Buzadji v. the Republic of Moldova [GC], no. 23755/07, § 130, 2016 წლის 5 ივლისი). წარმომადგენლის საფასური ითვლება ფაქტობრივად გაწეულ ხარჯად, თუ მომჩივანმა გაიღო ეს ხარჯები, ან ვალდებულია გაიღოს ისინი. საწინააღმდეგო შემთხვევასთან გვაქვს საქმე იმ წარმომადგენლის საფასურთან მიმართებით, რომელმაც, მასზე უარის თქმის გარეშე, უბრალოდ არ გადადგა ნაბიჯები, რათა მოეთხოვა მისი გადახდა ან მოახდინა მისი გადავადება. წარმომადგენლისთვის გადახდილი საფასური, პირობითი ჰონორარის შესახებ შეთანხმების საფუძველზე, ფაქტობრივად გადახდილად ითვლება მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ აღნიშნული შეთანხმება აღსრულებადია შესაბამის იურისდიქციაში (იხ. Merabishvili v. Georgia [GC], no. 72508/13, § 371, 2017 წლის 28 ნოემბერი, შემდგომი მითითებებით).

112. წინამდებარე საქმეში მომჩივანს არ წარმოუდგენია დოკუმენტები, რომლებიც აჩვენებდა, რომ მან გადაუხადა ან იურიდიული ვალდებულება აქვს, გადაუხადოს ანაზღაურება მის წარმომადგენლებს, იქნება ეს ეროვნულ დონეზე საქმის წარმოება თუ საქმის წარმოება სასამართლოს წინაშე. ამგვარი დოკუმენტების არარსებობის პირობებში სასამართლოს არ შეუძლია შეაფასოს წინა პარაგრაფში აღნიშნული პუნქტები. შესაბამისად, სასამართლო ვერ პოულობს საფუძველს, რის მიხედვითაც ის მიიჩნევს, რომ მომჩივნის მიერ მოთხოვნილი ხარჯები ნამდვილად და საჭიროებისამებრ იქნა გაწეული მის მიერ (შეადარეთ Merabishvili, ციტირებულია ზემოთ, §§ 361-72). აქედან გამომდინარე, მოთხოვნა უნდა იქნეს უარყოფილი.

C. საურავი

113. სასამართლო მიზანშეწონილად მიიჩნევს, რომ საურავის განაკვეთი განისაზღვროს ევროპის ცენტრალური ბანკის ზღვრული სასესხო განაკვეთით, რომელსაც უნდა დაემატოს სამი პროცენტი.

ამ მოტივით, სასამართლო ერთხმად

1. აერთიანებს არსებით მხარესთან კონვენციის მე-6 მუხლის მე-2 პუნქტის გამოყენებადობის საკითხს სავარაუდოდ რედაქტირებული აუდიოჩანაწერის მედიაში გავრცელების კონტექსტში;

2. აცხადებს მისაღებად მე-5 მუხლის მე-3 და მე-4 პუნქტების შესაბამისად წარდგენილ საჩივრებს, აგრეთვე მე-6 მუხლის მე-2 პუნქტის შესაბამისად წარდგენილ საჩივარს მედიაში რედაქტირებული აუდიოჩანაწერის გავრცელებასთან დაკავშირებით, ხოლო საჩივრის დანარჩენ ნაწილს აცხადებს მიუღებლად;

3. ადგენს, რომ არ დარღვეულა კონვენციის მე-5 მუხლის მე-3 პუნქტი;

4. ადგენს, რომ არ დარღვეულა კონვენციის მე-5 მუხლის მე-4 პუნქტი;

5. ადგენს, რომ მოქმედებს კონვენციის მე-6 მუხლის მე-2 ნაწილი და რომ მოხდა აღნიშნული დებულების დარღვევა;

6. ადგენს,

(a) რომ მოპასუხე სახელმწიფო ვალდებულია კონვენციის 44-ე მუხლის მე-2 პუნქტის შესაბამისად გადაწყვეტილების ძალაში შესვლიდან სამი თვის ვადაში, მოპასუხე სახელმწიფოს ვალუტაში ანგარიშსწორების დღეს არსებული კურსით, მომჩივანს გადაუხადოს 3600 ევრო (სამი ათას ექვსასი ევრო) მორალური ზიანისთვის. აღნიშნულ თანხას უნდა დაემატოს ნებისმიერი გადასახადი, რაც შესაძლოა დაეკისროს მომჩივანს;

(b) რომ ზემოხსენებული სამთვიანი ვადის გასვლის შემდეგ, თანხის სრულ ანაზღაურებამდე, ზემოთ აღნიშნულ თანხას საჯარიმო პერიოდის განმავლობაში დაერიცხება გადახდის დღეს მოქმედი, ევროპის ცენტრალური ბანკის ზღვრული სასესხო განაკვეთის თანაბარი მარტივი პროცენტები, რასაც დაემატება სამი პროცენტი;

7. უარყოფს მომჩივნის მოთხოვნას სამართლიანი დაკმაყოფილების დანარჩენ ნაწილში.

შესრულებულია ინგლისურ ენაზე და მხარეებს წერილობით ეცნობათ 2019 წლის 10 ოქტომბერს, სასამართლო რეგლამენტის 77-ე წესის მე-2 და მე-3 პუნქტების შესაბამისად.

კლაუდია ვესტერდიკი                                             ანგელიკა ნუსბერგერი
 განმწესრიგებელი                                                            თავმჯდომარე