პროფესიულ დაავადებათა პროფილაქტიკის მეთოდური მითითებების დამტკიცების შესახებ
მიღების თარიღი 18.09.2002
გამომცემი ორგანო საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის მინისტრი
ნომერი №263/ნ
სარეგისტრაციო კოდი 470.230.000.11.119.005.494
გამოქვეყნების წყარო სსმ, 97, 30/09/2002
📄 ტექსტზე გადასვლა ↓
18.09.2002 მიღება
დამატებითი მეტამონაცემები (15)
| 1 | 2 |
| 8 | 1,4 |
| 16 | 1,4 |
| 63 | 5,6 |
| 125 | 11,0 |
| 250 | 22,0 |
| 500 | 45,0 |
| 1000 | 89,0 |
| დიაგნოზი | ძირითადი ნიშნები და სინდრომები |
| საეჭვო ვიბრაციულ დაავადებზე | ვიბრაციის მოქმედებით განვითარებული ზოგიერთი ნიშნები: მტევნების ციანოზი, ხელის გულების ჰიპერჰიდროზი, იშვიათი ტკივილი, დაბუჟება, ვიბრაციული და ტკივილის მგრძნობელობის ზღურბლის გაზრდა. |
| ვიბრაციული დაავადება – I ხარისხი | 1. ზემო კიდურების პერიფერიული ანგიოდისტონიური სინდრომი, მათ შორის, ხელის თითების იშვიათი ანგიოსპაზმით. 2. ზემო კიდურების სენსორული (ვეგეტატიურ – სენსორული) პოლინევროპათიის სინდრომი. |
| ვიბრაციული დაავადება III ხარისხი | ზემო კიდურების სენსომოტორული პოლინევროპათიის სინდრომი; ენცეფალოპოლინევრო– პათიის სინდრომი, პოლინევროპათიის სინდრომი გენერალიზებული აკროანგიოსპაზმებით. |
| № | აღრიცხვის ჯგუფი |
| I | პრაქტიკულად ჯანმრთელი |
| II | მაღალი რისკის ჯგუფის პირები |
🕸️ გრაფი — კავშირების ვიზუალიზაცია
დოკუმენტის ტექსტი
პროფესიულ დაავადებათა პროფილაქტიკის მეთოდური მითითებების დამტკიცების შესახებ
/* Font Definitions */ @font-face {font-family:Helvetica; panose-1:2 11 6 4 2 2 2 2 2 4;} @font-face {font-family:Courier; panose-1:2 7 4 9 2 2 5 2 4 4;} @font-face {font-family:"Tms Rmn"; panose-1:2 2 6 3 4 5 5 2 3 4;} @font-face {font-family:Helv; panose-1:2 11 6 4 2 2 2 3 2 4;} @font-face {font-family:"New York"; panose-1:2 4 5 3 6 5 6 2 3 4;} @font-face {font-family:System; panose-1:0 0 0 0 0 0 0 0 0 0;} @font-face {font-family:Wingdings; panose-1:5 0 0 0 0 0 0 0 0 0;} @font-face {font-family:"MS Mincho"; panose-1:2 2 6 9 4 2 5 8 3 4;} @font-face {font-family:Batang; panose-1:2 3 6 0 0 1 1 1 1 1;} @font-face {font-family:SimSun; panose-1:2 1 6 0 3 1 1 1 1 1;} @font-face {font-family:PMingLiU; panose-1:2 2 5 0 0 0 0 0 0 0;} @font-face {font-family:"MS Gothic"; panose-1:2 11 6 9 7 2 5 8 2 4;} @font-face {font-family:Dotum; panose-1:2 11 6 0 0 1 1 1 1 1;} @font-face {font-family:SimHei; panose-1:2 1 6 9 6 1 1 1 1 1;} @font-face {font-family:MingLiU; panose-1:2 2 5 9 0 0 0 0 0 0;} @font-face {font-family:Mincho; panose-1:2 2 6 9 4 3 5 8 3 5;} @font-face {font-family:Gulim; panose-1:2 11 6 0 0 1 1 1 1 1;} @font-face {font-family:Century; panose-1:2 4 6 4 5 5 5 2 3 4;} @font-face {font-family:"Angsana New"; panose-1:2 2 6 3 5 4 5 2 3 4;} @font-face {font-family:"Cordia New"; panose-1:2 11 3 4 2 2 2 2 2 4;} @font-face {font-family:Mangal; panose-1:2 4 5 3 5 2 3 3 2 2;} @font-face {font-family:Latha; panose-1:2 11 6 4 2 2 2 2 2 4;} @font-face {font-family:Sylfaen; panose-1:1 10 5 2 5 3 6 3 3 3;} @font-face {font-family:Vrinda; panose-1:2 11 5 2 4 2 4 2 2 3;} @font-face {font-family:Raavi; panose-1:2 11 5 2 4 2 4 2 2 3;} @font-face {font-family:Shruti; panose-1:2 11 5 2 4 2 4 2 2 3;} @font-face {font-family:Sendnya; panose-1:0 0 4 0 0 0 0 0 0 0;} @font-face {font-family:Gautami; panose-1:2 11 5 2 4 2 4 2 2 3;} @font-face {font-family:Tunga; panose-1:2 11 5 2 4 2 4 2 2 3;} @font-face {font-family:"Estrangelo Edessa"; panose-1:3 8 6 0 0 0 0 0 0 0;} @font-face {font-family:"Cambria Math"; panose-1:2 4 5 3 5 4 6 3 2 4;} @font-face {font-family:"Arial Unicode MS"; panose-1:2 11 6 4 2 2 2 2 2 4;} @font-face {font-family:Cambria; panose-1:2 4 5 3 5 4 6 3 2 4;} @font-face {font-family:Calibri; panose-1:2 15 5 2 2 2 4 3 2 4;} @font-face {font-family:Tahoma; panose-1:2 11 6 4 3 5 4 4 2 4;} @font-face {font-family:SPParliament;} @font-face {font-family:SPLiteraturuly;} @font-face {font-family:Marlett; panose-1:0 0 0 0 0 0 0 0 0 0;} @font-face {font-family:"\@Batang"; panose-1:2 3 6 0 0 1 1 1 1 1;} @font-face {font-family:BatangChe; panose-1:2 3 6 9 0 1 1 1 1 1;} @font-face {font-family:"\@BatangChe"; panose-1:2 3 6 9 0 1 1 1 1 1;} @font-face {font-family:Gungsuh; panose-1:2 3 6 0 0 1 1 1 1 1;} @font-face {font-family:"\@Gungsuh"; panose-1:2 3 6 0 0 1 1 1 1 1;} @font-face {font-family:GungsuhChe; panose-1:2 3 6 9 0 1 1 1 1 1;} @font-face {font-family:"\@GungsuhChe"; panose-1:2 3 6 9 0 1 1 1 1 1;} @font-face {font-family:DaunPenh; panose-1:1 1 1 1 1 1 1 1 1 1;} @font-face {font-family:DokChampa; panose-1:2 11 6 4 2 2 2 2 2 4;} @font-face {font-family:Euphemia; panose-1:2 11 5 3 4 1 2 2 1 4;} @font-face {font-family:Vani; panose-1:2 11 5 2 4 2 4 2 2 3;} @font-face {font-family:"\@Gulim"; panose-1:2 11 6 0 0 1 1 1 1 1;} @font-face {font-family:GulimChe; panose-1:2 11 6 9 0 1 1 1 1 1;} @font-face {font-family:"\@GulimChe"; panose-1:2 11 6 9 0 1 1 1 1 1;} @font-face {font-family:"\@Dotum"; panose-1:2 11 6 0 0 1 1 1 1 1;} @font-face {font-family:DotumChe; panose-1:2 11 6 9 0 1 1 1 1 1;} @font-face {font-family:"\@DotumChe"; panose-1:2 11 6 9 0 1 1 1 1 1;} @font-face {font-family:Impact; panose-1:2 11 8 6 3 9 2 5 2 4;} @font-face {font-family:"Iskoola Pota"; panose-1:2 11 5 2 4 2 4 2 2 3;} @font-face {font-family:Kalinga; panose-1:2 11 5 2 4 2 4 2 2 3;} @font-face {font-family:Kartika; panose-1:2 2 5 3 3 4 4 6 2 3;} @font-face {font-family:"Khmer UI"; panose-1:2 11 5 2 4 2 4 2 2 3;} @font-face {font-family:"Lao UI"; panose-1:2 11 5 2 4 2 4 2 2 3;} @font-face {font-family:"Lucida Console"; panose-1:2 11 6 9 4 5 4 2 2 4;} @font-face {font-family:"Malgun Gothic"; panose-1:2 11 5 3 2 0 0 2 0 4;} @font-face {font-family:"\@Malgun Gothic"; panose-1:2 11 5 3 2 0 0 2 0 4;} @font-face {font-family:Meiryo; panose-1:2 11 6 4 3 5 4 4 2 4;} @font-face {font-family:"\@Meiryo"; panose-1:2 11 6 4 3 5 4 4 2 4;} @font-face {font-family:"Meiryo UI"; panose-1:2 11 6 4 3 5 4 4 2 4;} @font-face {font-family:"\@Meiryo UI"; panose-1:2 11 6 4 3 5 4 4 2 4;} @font-face {font-family:"Microsoft Himalaya"; panose-1:1 1 1 0 1 1 1 1 1 1;} @font-face {font-family:"Microsoft JhengHei"; panose-1:2 11 6 4 3 5 4 4 2 4;} @font-face {font-family:"\@Microsoft JhengHei"; panose-1:2 11 6 4 3 5 4 4 2 4;} @font-face {font-family:"Microsoft YaHei"; panose-1:2 11 5 3 2 2 4 2 2 4;} @font-face {font-family:"\@Microsoft YaHei"; panose-1:2 11 5 3 2 2 4 2 2 4;} @font-face {font-family:"\@MingLiU"; panose-1:2 2 5 9 0 0 0 0 0 0;} @font-face {font-family:"\@PMingLiU"; panose-1:2 2 5 0 0 0 0 0 0 0;} @font-face {font-family:MingLiU_HKSCS; panose-1:2 2 5 0 0 0 0 0 0 0;} @font-face {font-family:"\@MingLiU_HKSCS"; panose-1:2 2 5 0 0 0 0 0 0 0;} @font-face {font-family:MingLiU-ExtB; panose-1:2 2 5 0 0 0 0 0 0 0;} @font-face {font-family:"\@MingLiU-ExtB"; panose-1:2 2 5 0 0 0 0 0 0 0;} @font-face {font-family:PMingLiU-ExtB; panose-1:2 2 5 0 0 0 0 0 0 0;} @font-face {font-family:"\@PMingLiU-ExtB"; panose-1:2 2 5 0 0 0 0 0 0 0;} @font-face {font-family:MingLiU_HKSCS-ExtB; panose-1:2 2 5 0 0 0 0 0 0 0;} @font-face {font-family:"\@MingLiU_HKSCS-ExtB"; panose-1:2 2 5 0 0 0 0 0 0 0;} @font-face {font-family:"Mongolian Baiti"; panose-1:3 0 5 0 0 0 0 0 0 0;} @font-face {font-family:"\@MS Gothic"; panose-1:2 11 6 9 7 2 5 8 2 4;} @font-face {font-family:"MS PGothic"; panose-1:2 11 6 0 7 2 5 8 2 4;} @font-face {font-family:"\@MS PGothic"; panose-1:2 11 6 0 7 2 5 8 2 4;} @font-face {font-family:"MS UI Gothic"; panose-1:2 11 6 0 7 2 5 8 2 4;} @font-face {font-family:"\@MS UI Gothic"; panose-1:2 11 6 0 7 2 5 8 2 4;} @font-face {font-family:"\@MS Mincho"; panose-1:2 2 6 9 4 2 5 8 3 4;} @font-face {font-family:"MS PMincho"; panose-1:2 2 6 0 4 2 5 8 3 4;} @font-face {font-family:"\@MS PMincho"; panose-1:2 2 6 0 4 2 5 8 3 4;} @font-face {font-family:"MV Boli"; panose-1:2 0 5 0 3 2 0 9 0 0;} @font-face {font-family:"Microsoft New Tai Lue"; panose-1:2 11 5 2 4 2 4 2 2 3;} @font-face {font-family:Nyala; panose-1:2 0 5 4 7 3 0 2 0 3;} @font-face {font-family:"Microsoft PhagsPa"; panose-1:2 11 5 2 4 2 4 2 2 3;} @font-face {font-family:"Plantagenet Cherokee"; panose-1:2 2 6 2 7 1 0 0 0 0;} @font-face {font-family:"Segoe Script"; panose-1:2 11 5 4 2 0 0 0 0 3;} @font-face {font-family:"Segoe UI"; panose-1:2 11 5 2 4 2 4 2 2 3;} @font-face {font-family:"Segoe UI Semibold"; panose-1:2 11 7 2 4 2 4 2 2 3;} @font-face {font-family:"Segoe UI Light"; panose-1:2 11 5 2 4 2 4 2 2 3;} @font-face {font-family:"Segoe UI Symbol"; panose-1:2 11 5 2 4 2 4 2 2 3;} @font-face {font-family:"\@SimSun"; panose-1:2 1 6 0 3 1 1 1 1 1;} @font-face {font-family:NSimSun; panose-1:2 1 6 9 3 1 1 1 1 1;} @font-face {font-family:"\@NSimSun"; panose-1:2 1 6 9 3 1 1 1 1 1;} @font-face {font-family:SimSun-ExtB; panose-1:2 1 6 9 6 1 1 1 1 1;} @font-face {font-family:"\@SimSun-ExtB"; panose-1:2 1 6 9 6 1 1 1 1 1;} @font-face {font-family:"Microsoft Tai Le"; panose-1:2 11 5 2 4 2 4 2 2 3;} @font-face {font-family:"Shonar Bangla"; panose-1:2 11 5 2 4 2 4 2 2 3;} @font-face {font-family:"Microsoft Yi Baiti"; panose-1:3 0 5 0 0 0 0 0 0 0;} @font-face {font-family:"Microsoft Sans Serif"; panose-1:2 11 6 4 2 2 2 2 2 4;} @font-face {font-family:Aparajita; panose-1:2 11 6 4 2 2 2 2 2 4;} @font-face {font-family:Ebrima; panose-1:2 0 0 0 0 0 0 0 0 0;} @font-face {font-family:Gisha; panose-1:2 11 5 2 4 2 4 2 2 3;} @font-face {font-family:Kokila; panose-1:2 11 6 4 2 2 2 2 2 4;} @font-face {font-family:Leelawadee; panose-1:2 11 5 2 4 2 4 2 2 3;} @font-face {font-family:"Microsoft Uighur"; panose-1:2 0 0 0 0 0 0 0 0 0;} @font-face {font-family:MoolBoran; panose-1:2 11 1 0 1 1 1 1 1 1;} @font-face {font-family:Utsaah; panose-1:2 11 6 4 2 2 2 2 2 4;} @font-face {font-family:Vijaya; panose-1:2 11 6 4 2 2 2 2 2 4;} @font-face {font-family:Andalus; panose-1:2 2 6 3 5 4 5 2 3 4;} @font-face {font-family:"Arabic Typesetting"; panose-1:3 2 4 2 4 4 6 3 2 3;} @font-face {font-family:"Simplified Arabic"; panose-1:2 2 6 3 5 4 5 2 3 4;} @font-face {font-family:"Simplified Arabic Fixed"; panose-1:2 7 3 9 2 2 5 2 4 4;} @font-face {font-family:"Sakkal Majalla"; panose-1:2 0 0 0 0 0 0 0 0 0;} @font-face {font-family:"Traditional Arabic"; panose-1:2 2 6 3 5 4 5 2 3 4;} @font-face {font-family:Aharoni; panose-1:2 1 8 3 2 1 4 3 2 3;} @font-face {font-family:David; panose-1:2 14 5 2 6 4 1 1 1 1;} @font-face {font-family:FrankRuehl; panose-1:2 14 5 3 6 1 1 1 1 1;} @font-face {font-family:"Levenim MT"; panose-1:2 1 5 2 6 1 1 1 1 1;} @font-face {font-family:Miriam; panose-1:2 11 5 2 5 1 1 1 1 1;} @font-face {font-family:"Miriam Fixed"; panose-1:2 11 5 9 5 1 1 1 1 1;} @font-face {font-family:Narkisim; panose-1:2 14 5 2 5 1 1 1 1 1;} @font-face {font-family:Rod; panose-1:2 3 5 9 5 1 1 1 1 1;} @font-face {font-family:FangSong; panose-1:2 1 6 9 6 1 1 1 1 1;} @font-face {font-family:"\@FangSong"; panose-1:2 1 6 9 6 1 1 1 1 1;} @font-face {font-family:"\@SimHei"; panose-1:2 1 6 9 6 1 1 1 1 1;} @font-face {font-family:KaiTi; panose-1:2 1 6 9 6 1 1 1 1 1;} @font-face {font-family:"\@KaiTi"; panose-1:2 1 6 9 6 1 1 1 1 1;} @font-face {font-family:AngsanaUPC; panose-1:2 2 6 3 5 4 5 2 3 4;} @font-face {font-family:"Browallia New"; panose-1:2 11 6 4 2 2 2 2 2 4;} @font-face {font-family:BrowalliaUPC; panose-1:2 11 6 4 2 2 2 2 2 4;} @font-face {font-family:CordiaUPC; panose-1:2 11 3 4 2 2 2 2 2 4;} @font-face {font-family:DilleniaUPC; panose-1:2 2 6 3 5 4 5 2 3 4;} @font-face {font-family:EucrosiaUPC; panose-1:2 2 6 3 5 4 5 2 3 4;} @font-face {font-family:FreesiaUPC; panose-1:2 11 6 4 2 2 2 2 2 4;} @font-face {font-family:IrisUPC; panose-1:2 11 6 4 2 2 2 2 2 4;} @font-face {font-family:JasmineUPC; panose-1:2 2 6 3 5 4 5 2 3 4;} @font-face {font-family:KodchiangUPC; panose-1:2 2 6 3 5 4 5 2 3 4;} @font-face {font-family:LilyUPC; panose-1:2 11 6 4 2 2 2 2 2 4;} @font-face {font-family:DFKai-SB; panose-1:3 0 5 9 0 0 0 0 0 0;} @font-face {font-family:"\@DFKai-SB"; panose-1:3 0 5 9 0 0 0 0 0 0;} @font-face {font-family:"Lucida Sans Unicode"; panose-1:2 11 6 2 3 5 4 2 2 4;} @font-face {font-family:"Arial Black"; panose-1:2 11 10 4 2 1 2 2 2 4;} @font-face {font-family:Candara; panose-1:2 14 5 2 3 3 3 2 2 4;} @font-face {font-family:"Comic Sans MS"; panose-1:3 15 7 2 3 3 2 2 2 4;} @font-face {font-family:Consolas; panose-1:2 11 6 9 2 2 4 3 2 4;} @font-face {font-family:Constantia; panose-1:2 3 6 2 5 3 6 3 3 3;} @font-face {font-family:Corbel; panose-1:2 11 5 3 2 2 4 2 2 4;} @font-face {font-family:"Franklin Gothic Medium"; panose-1:2 11 6 3 2 1 2 2 2 4;} @font-face {font-family:Gabriola; panose-1:4 4 6 5 5 16 2 2 13 2;} @font-face {font-family:Georgia; panose-1:2 4 5 2 5 4 5 2 3 3;} @font-face {font-family:"Palatino Linotype"; panose-1:2 4 5 2 5 5 5 3 3 4;} @font-face {font-family:"Segoe Print"; panose-1:2 0 6 0 0 0 0 0 0 0;} @font-face {font-family:"Trebuchet MS"; panose-1:2 11 6 3 2 2 2 2 2 4;} @font-face {font-family:Verdana; panose-1:2 11 6 4 3 5 4 4 2 4;} @font-face {font-family:Webdings; panose-1:5 3 1 2 1 5 9 6 7 3;} @font-face {font-family:"MT Extra"; panose-1:5 5 1 2 1 2 5 2 2 2;} @font-face {font-family:Haettenschweiler; panose-1:2 11 7 6 4 9 2 6 2 4;} @font-face {font-family:"MS Outlook"; panose-1:5 1 1 0 1 0 0 0 0 0;} @font-face {font-family:"Book Antiqua"; panose-1:2 4 6 2 5 3 5 3 3 4;} @font-face {font-family:"Century Gothic"; panose-1:2 11 5 2 2 2 2 2 2 4;} @font-face {font-family:"Bookshelf Symbol 7"; panose-1:5 1 1 1 1 1 1 1 1 1;} @font-face {font-family:"MS Reference Sans Serif"; panose-1:2 11 6 4 3 5 4 4 2 4;} @font-face {font-family:"MS Reference Specialty"; panose-1:5 0 5 0 0 0 0 0 0 0;} @font-face {font-family:"Bradley Hand ITC"; panose-1:3 7 4 2 5 3 2 3 2 3;} @font-face {font-family:"Freestyle Script"; panose-1:3 8 4 2 3 2 5 11 4 4;} @font-face {font-family:"French Script MT"; panose-1:3 2 4 2 4 6 7 4 6 5;} @font-face {font-family:"Juice ITC"; panose-1:4 4 4 3 4 10 2 2 2 2;} @font-face {font-family:"Kristen ITC"; panose-1:3 5 5 2 4 2 2 3 2 2;} @font-face {font-family:"Lucida Handwriting"; panose-1:3 1 1 1 1 1 1 1 1 1;} @font-face {font-family:Mistral; panose-1:3 9 7 2 3 4 7 2 4 3;} @font-face {font-family:Papyrus; panose-1:3 7 5 2 6 5 2 3 2 5;} @font-face {font-family:Pristina; panose-1:3 6 4 2 4 4 6 8 2 4;} @font-face {font-family:"Tempus Sans ITC"; panose-1:4 2 4 4 3 13 7 2 2 2;} @font-face {font-family:"Arial Narrow"; panose-1:2 11 6 6 2 2 2 3 2 4;} @font-face {font-family:Garamond; panose-1:2 2 4 4 3 3 1 1 8 3;} @font-face {font-family:"Monotype Corsiva"; panose-1:3 1 1 1 1 2 1 1 1 1;} @font-face {font-family:"Agency FB"; panose-1:2 11 5 3 2 2 2 2 2 4;} @font-face {font-family:"Arial Rounded MT Bold"; panose-1:2 15 7 4 3 5 4 3 2 4;} @font-face {font-family:"Blackadder ITC"; panose-1:4 2 5 5 5 16 7 2 13 2;} @font-face {font-family:"Bodoni MT"; panose-1:2 7 6 3 8 6 6 2 2 3;} @font-face {font-family:"Bodoni MT Black"; panose-1:2 7 10 3 8 6 6 2 2 3;} @font-face {font-family:"Bodoni MT Condensed"; panose-1:2 7 6 6 8 6 6 2 2 3;} @font-face {font-family:"Bookman Old Style"; panose-1:2 5 6 4 5 5 5 2 2 4;} @font-face {font-family:"Calisto MT"; panose-1:2 4 6 3 5 5 5 3 3 4;} @font-face {font-family:Castellar; panose-1:2 10 4 2 6 4 6 1 3 1;} @font-face {font-family:"Century Schoolbook"; panose-1:2 4 6 4 5 5 5 2 3 4;} @font-face {font-family:"Copperplate Gothic Bold"; panose-1:2 14 7 5 2 2 6 2 4 4;} @font-face {font-family:"Copperplate Gothic Light"; panose-1:2 14 5 7 2 2 6 2 4 4;} @font-face {font-family:"Curlz MT"; panose-1:4 4 4 4 5 7 2 2 2 2;} @font-face {font-family:"Edwardian Script ITC"; panose-1:3 3 3 2 4 7 7 13 8 4;} @font-face {font-family:Elephant; panose-1:2 2 9 4 9 5 5 2 3 3;} @font-face {font-family:"Engravers MT"; panose-1:2 9 7 7 8 5 5 2 3 4;} @font-face {font-family:"Eras Bold ITC"; panose-1:2 11 9 7 3 5 4 2 2 4;} @font-face {font-family:"Eras Demi ITC"; panose-1:2 11 8 5 3 5 4 2 8 4;} @font-face {font-family:"Eras Light ITC"; panose-1:2 11 4 2 3 5 4 2 8 4;} @font-face {font-family:"Eras Medium ITC"; panose-1:2 11 6 2 3 5 4 2 8 4;} @font-face {font-family:"Felix Titling"; panose-1:4 6 5 5 6 2 2 2 10 4;} @font-face {font-family:Forte; panose-1:3 6 9 2 4 5 2 7 2 3;} @font-face {font-family:"Franklin Gothic Book"; panose-1:2 11 5 3 2 1 2 2 2 4;} @font-face {font-family:"Franklin Gothic Demi"; panose-1:2 11 7 3 2 1 2 2 2 4;} @font-face {font-family:"Franklin Gothic Demi Cond"; panose-1:2 11 7 6 3 4 2 2 2 4;} @font-face {font-family:"Franklin Gothic Heavy"; panose-1:2 11 9 3 2 1 2 2 2 4;} @font-face {font-family:"Franklin Gothic Medium Cond"; panose-1:2 11 6 6 3 4 2 2 2 4;} @font-face {font-family:Gigi; panose-1:4 4 5 4 6 16 7 2 13 2;} @font-face {font-family:"Gill Sans MT"; panose-1:2 11 5 2 2 1 4 2 2 3;} @font-face {font-family:"Gill Sans MT Condensed"; panose-1:2 11 5 6 2 1 4 2 2 3;} @font-face {font-family:"Gill Sans Ultra Bold"; panose-1:2 11 10 2 2 1 4 2 2 3;} @font-face {font-family:"Gill Sans Ultra Bold Condensed"; panose-1:2 11 10 6 2 1 4 2 2 3;} @font-face {font-family:"Gill Sans MT Ext Condensed Bold"; panose-1:2 11 9 2 2 1 4 2 2 3;} @font-face {font-family:"Gloucester MT Extra Condensed"; panose-1:2 3 8 8 2 6 1 1 1 1;} @font-face {font-family:"Goudy Old Style"; panose-1:2 2 5 2 5 3 5 2 3 3;} @font-face {font-family:"Goudy Stout"; panose-1:2 2 9 4 7 3 11 2 4 1;} @font-face {font-family:"Imprint MT Shadow"; panose-1:4 2 6 5 6 3 3 3 2 2;} @font-face {font-family:"Lucida Sans"; panose-1:2 11 6 2 3 5 4 2 2 4;} @font-face {font-family:"Lucida Sans Typewriter"; panose-1:2 11 5 9 3 5 4 3 2 4;} @font-face {font-family:"Maiandra GD"; panose-1:2 14 5 2 3 3 8 2 2 4;} @font-face {font-family:"OCR A Extended"; panose-1:2 1 5 9 2 1 2 1 3 3;} @font-face {font-family:"Palace Script MT"; panose-1:3 3 3 2 2 6 7 12 11 5;} @font-face {font-family:Perpetua; panose-1:2 2 5 2 6 4 1 2 3 3;} @font-face {font-family:"Perpetua Titling MT"; panose-1:2 2 5 2 6 5 5 2 8 4;} @font-face {font-family:"Rage Italic"; panose-1:3 7 5 2 4 5 7 7 3 4;} @font-face {font-family:Rockwell; panose-1:2 6 6 3 2 2 5 2 4 3;} @font-face {font-family:"Rockwell Condensed"; panose-1:2 6 6 3 5 4 5 2 1 4;} @font-face {font-family:"Rockwell Extra Bold"; panose-1:2 6 9 3 4 5 5 2 4 3;} @font-face {font-family:"Script MT Bold"; panose-1:3 4 6 2 4 6 7 8 9 4;} @font-face {font-family:"Tw Cen MT"; panose-1:2 11 6 2 2 1 4 2 6 3;} @font-face {font-family:"Tw Cen MT Condensed"; panose-1:2 11 6 6 2 1 4 2 2 3;} @font-face {font-family:"Tw Cen MT Condensed Extra Bold"; panose-1:2 11 8 3 2 2 2 2 2 4;} @font-face {font-family:Algerian; panose-1:4 2 7 5 4 10 2 6 7 2;} @font-face {font-family:"Baskerville Old Face"; panose-1:2 2 6 2 8 5 5 2 3 3;} @font-face {font-family:"Bauhaus 93"; panose-1:4 3 9 5 2 11 2 2 12 2;} @font-face {font-family:"Bell MT"; panose-1:2 2 5 3 6 3 5 2 3 3;} @font-face {font-family:"Berlin Sans FB"; panose-1:2 14 6 2 2 5 2 2 3 6;} @font-face {font-family:"Berlin Sans FB Demi"; panose-1:2 14 8 2 2 5 2 2 3 6;} @font-face {font-family:"Bernard MT Condensed"; panose-1:2 5 8 6 6 9 5 2 4 4;} @font-face {font-family:"Bodoni MT Poster Compressed"; panose-1:2 7 7 6 8 6 1 5 2 4;} @font-face {font-family:"Britannic Bold"; panose-1:2 11 9 3 6 7 3 2 2 4;} @font-face {font-family:Broadway; panose-1:4 4 9 5 8 11 2 2 5 2;} @font-face {font-family:"Brush Script MT"; panose-1:3 6 8 2 4 4 6 7 3 4;} @font-face {font-family:"Californian FB"; panose-1:2 7 4 3 6 8 11 3 2 4;} @font-face {font-family:Centaur; panose-1:2 3 5 4 5 2 5 2 3 4;} @font-face {font-family:Chiller; panose-1:4 2 4 4 3 16 7 2 6 2;} @font-face {font-family:"Colonna MT"; panose-1:4 2 8 5 6 2 2 3 2 3;} @font-face {font-family:"Cooper Black"; panose-1:2 8 9 4 4 3 11 2 4 4;} @font-face {font-family:"Footlight MT Light"; panose-1:2 4 6 2 6 3 10 2 3 4;} @font-face {font-family:"Harlow Solid Italic"; panose-1:4 3 6 4 2 15 2 2 13 2;} @font-face {font-family:Harrington; panose-1:4 4 5 5 5 10 2 2 7 2;} @font-face {font-family:"High Tower Text"; panose-1:2 4 5 2 5 5 6 3 3 3;} @font-face {font-family:Jokerman; panose-1:4 9 6 5 6 13 6 2 7 2;} @font-face {font-family:"Kunstler Script"; panose-1:3 3 4 2 2 6 7 13 13 6;} @font-face {font-family:"Lucida Bright"; panose-1:2 4 6 2 5 5 5 2 3 4;} @font-face {font-family:"Lucida Calligraphy"; panose-1:3 1 1 1 1 1 1 1 1 1;} @font-face {font-family:"Lucida Fax"; panose-1:2 6 6 2 5 5 5 2 2 4;} @font-face {font-family:Magneto; panose-1:4 3 8 5 5 8 2 2 13 2;} @font-face {font-family:"Matura MT Script Capitals"; panose-1:3 2 8 2 6 6 2 7 2 2;} @font-face {font-family:"Modern No\. 20"; panose-1:2 7 7 4 7 5 5 2 3 3;} @font-face {font-family:"Niagara Engraved"; panose-1:4 2 5 2 7 7 3 3 2 2;} @font-face {font-family:"Niagara Solid"; panose-1:4 2 5 2 7 7 2 2 2 2;} @font-face {font-family:"Old English Text MT"; panose-1:3 4 9 2 4 5 8 3 8 6;} @font-face {font-family:Onyx; panose-1:4 5 6 2 8 7 2 2 2 3;} @font-face {font-family:Parchment; panose-1:3 4 6 2 4 7 8 4 8 4;} @font-face {font-family:Playbill; panose-1:4 5 6 3 10 6 2 2 2 2;} @font-face {font-family:"Poor Richard"; panose-1:2 8 5 2 5 5 5 2 7 2;} @font-face {font-family:Ravie; panose-1:4 4 8 5 5 8 9 2 6 2;} @font-face {font-family:"Informal Roman"; panose-1:3 6 4 2 3 4 6 11 2 4;} @font-face {font-family:"Showcard Gothic"; panose-1:4 2 9 4 2 1 2 2 6 4;} @font-face {font-family:"Snap ITC"; panose-1:4 4 10 7 6 10 2 2 2 2;} @font-face {font-family:Stencil; panose-1:4 4 9 5 13 8 2 2 4 4;} @font-face {font-family:"Viner Hand ITC"; panose-1:3 7 5 2 3 5 2 2 2 3;} @font-face {font-family:Vivaldi; panose-1:3 2 6 2 5 5 6 9 8 4;} @font-face {font-family:"Vladimir Script"; panose-1:3 5 4 2 4 4 7 7 3 5;} @font-face {font-family:"Wide Latin"; panose-1:2 10 10 7 5 5 5 2 4 4;} @font-face {font-family:"Wingdings 2"; panose-1:5 2 1 2 1 5 7 7 7 7;} @font-face {font-family:"Wingdings 3"; panose-1:5 4 1 2 1 8 7 7 7 7;} @font-face {font-family:"\@Arial Unicode MS"; panose-1:2 11 6 4 2 2 2 2 2 4;} @font-face {font-family:Geo_Arial;} @font-face {font-family:"SPLiteraturuly MT";} @font-face {font-family:Chveulebrivy; panose-1:0 0 0 0 0 0 0 0 0 0;} @font-face {font-family:Chveulebrivy-ITV; panose-1:0 0 0 0 0 0 0 0 0 0;} @font-face {font-family:LitNusx;} @font-face {font-family:SPGrotesk;} @font-face {font-family:Geo_dumM;} @font-face {font-family:SPAcademi;} @font-face {font-family:SPDumbadze;} @font-face {font-family:"BPG Nino Mkhedruli";} @font-face {font-family:SPGrigolia;} @font-face {font-family:GEO-GrigoliaMtavr;} @font-face {font-family:Grigolia;} @font-face {font-family:AcadNusx;} @font-face {font-family:"Geo ABC";} @font-face {font-family:"SPAcademi MT";} @font-face {font-family:Geo_Times;} @font-face {font-family:AcadMtavr;} @font-face {font-family:SPKolheti;} @font-face {font-family:SPKolhetiMT;} @font-face {font-family:SymbolPS;} @font-face {font-family:G&G_Ilia;} @font-face {font-family:Geo_Dumbadze;} @font-face {font-family:Chveul;} @font-face {font-family:"Baltica TD";} @font-face {font-family:DumbaNusx;} @font-face {font-family:Geo-Sabechty;} @font-face {font-family:GeoDumba;} @font-face {font-family:LitMtavrPS;} @font-face {font-family:"BPG Academiuri UAm";} @font-face {font-family:GrigoliaMtavr;} @font-face {font-family:"Chveulebrivi TD";} @font-face {font-family:Dumbadze-GGE;} @font-face {font-family:"\#Gremy_m Cond";} @font-face {font-family:"Acad Nusx Geo";} @font-face {font-family:Kudriashov;} @font-face {font-family:"SPGrigolia MT";} @font-face {font-family:Geo-English;} @font-face {font-family:敳Geo_Time;} /* Style Definitions */ p.MsoNormal, li.MsoNormal, div.MsoNormal {margin:0in; margin-bottom:.0001pt; font-size:10.0pt; font-family:"Arial","sans-serif";} h1 {margin-top:.25in; margin-right:0in; margin-bottom:6.0pt; margin-left:0in; text-align:center; page-break-after:avoid; font-size:10.0pt; font-family:"SPLiteraturuly MT"; layout-grid-mode:line;} h2 {margin-top:12.0pt; margin-right:0in; margin-bottom:0in; margin-left:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:center; line-height:12.0pt; page-break-after:avoid; font-size:10.0pt; font-family:SPLiteraturuly; letter-spacing:2.75pt; font-weight:normal;} h3 {margin:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:center; line-height:12.0pt; page-break-after:avoid; font-size:10.0pt; font-family:"SPLiteraturuly MT"; letter-spacing:2.5pt;} h6 {margin-top:12.0pt; margin-right:0in; margin-bottom:0in; margin-left:0in; margin-bottom:.0001pt; page-break-after:avoid; font-size:10.0pt; font-family:SPLiteraturuly;} p.MsoToc1, li.MsoToc1, div.MsoToc1 {margin:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:justify; font-size:10.0pt; font-family:SPLiteraturuly;} p.MsoToc2, li.MsoToc2, div.MsoToc2 {margin-top:0in; margin-right:0in; margin-bottom:0in; margin-left:12.0pt; margin-bottom:.0001pt; text-align:justify; font-size:10.0pt; font-family:SPLiteraturuly;} p.MsoToc3, li.MsoToc3, div.MsoToc3 {margin-top:0in; margin-right:0in; margin-bottom:0in; margin-left:24.0pt; margin-bottom:.0001pt; text-align:justify; font-size:10.0pt; font-family:SPLiteraturuly;} p.MsoToc4, li.MsoToc4, div.MsoToc4 {margin-top:0in; margin-right:0in; margin-bottom:12.0pt; margin-left:.5in; text-align:center; font-size:10.0pt; font-family:"SPLiteraturuly MT"; letter-spacing:5.0pt; font-weight:bold;} p.MsoFootnoteText, li.MsoFootnoteText, div.MsoFootnoteText {margin:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:justify; font-size:10.0pt; font-family:SPLiteraturuly;} p.MsoHeader, li.MsoHeader, div.MsoHeader {margin:0in; margin-bottom:.0001pt; font-size:10.0pt; font-family:"Arial","sans-serif";} p.MsoFooter, li.MsoFooter, div.MsoFooter {margin:0in; margin-bottom:.0001pt; font-size:10.0pt; font-family:"Arial","sans-serif";} span.MsoFootnoteReference {vertical-align:super;} p.MsoTitle, li.MsoTitle, div.MsoTitle {margin-top:300.0pt; margin-right:0in; margin-bottom:3.0pt; margin-left:0in; text-align:center; font-size:16.0pt; font-family:"SPGrotesk","sans-serif"; letter-spacing:3.0pt; font-weight:bold;} p.MsoBodyText, li.MsoBodyText, div.MsoBodyText {margin:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:justify; font-size:14.0pt; font-family:SPAcademi;} p.MsoBodyText2, li.MsoBodyText2, div.MsoBodyText2 {margin:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:justify; line-height:12.0pt; font-size:10.0pt; font-family:"Arial","sans-serif";} p.MsoPlainText, li.MsoPlainText, div.MsoPlainText {margin-top:6.0pt; margin-right:0in; margin-bottom:0in; margin-left:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:center; page-break-before:always; font-size:10.0pt; font-family:SPLiteraturuly; font-style:italic;} p.MsoAutoSig, li.MsoAutoSig, div.MsoAutoSig {margin:0in; margin-bottom:.0001pt; font-size:10.0pt; font-family:"Arial","sans-serif";} p.parlamdrst, li.parlamdrst, div.parlamdrst {mso-style-name:parlamdrst; margin:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:justify; text-indent:14.2pt; font-size:11.0pt; font-family:SPLiteraturuly;} p.chveulebrivi, li.chveulebrivi, div.chveulebrivi {mso-style-name:chveulebrivi; margin:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:justify; text-indent:14.2pt; font-size:10.0pt; font-family:SPLiteraturuly; layout-grid-mode:line;} p.data, li.data, div.data {mso-style-name:data; margin:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:justify; font-size:10.0pt; font-family:SPLiteraturuly; layout-grid-mode:line; font-style:italic;} p.petiti, li.petiti, div.petiti {mso-style-name:petiti; margin-top:6.0pt; margin-right:0in; margin-bottom:0in; margin-left:14.2pt; margin-bottom:.0001pt; text-align:justify; font-size:8.5pt; font-family:SPLiteraturuly; layout-grid-mode:line; font-style:italic;} p.prezident, li.prezident, div.prezident {mso-style-name:prezident; margin:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:justify; font-size:10.0pt; font-family:SPLiteraturuly; layout-grid-mode:line;} p.kanoni, li.kanoni, div.kanoni {mso-style-name:kanoni; margin-top:.25in; margin-right:0in; margin-bottom:6.0pt; margin-left:0in; text-align:center; font-size:12.0pt; font-family:"Geo_dumM","serif"; letter-spacing:3.0pt; font-weight:bold;} p.kitxva, li.kitxva, div.kitxva {mso-style-name:kitxva; margin-top:0in; margin-right:0in; margin-bottom:5.65pt; margin-left:0in; text-align:justify; text-indent:14.2pt; text-autospace:none; font-size:10.0pt; font-family:SPLiteraturuly; font-weight:bold;} p.pasuxi, li.pasuxi, div.pasuxi {mso-style-name:pasuxi; margin-top:0in; margin-right:0in; margin-bottom:0in; margin-left:56.7pt; margin-bottom:.0001pt; text-align:justify; text-indent:-28.35pt; text-autospace:none; font-size:10.0pt; font-family:SPLiteraturuly;} p.Style1, li.Style1, div.Style1 {mso-style-name:Style1; margin:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:justify; text-indent:14.15pt; font-size:11.0pt; font-family:SPLiteraturuly;} p.chveulebrivi-wigni, li.chveulebrivi-wigni, div.chveulebrivi-wigni {mso-style-name:chveulebrivi-wigni; margin:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:justify; text-indent:22.7pt; text-autospace:none; font-size:10.0pt; font-family:SPLiteraturuly;} p.satauri, li.satauri, div.satauri {mso-style-name:satauri; margin:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:center; font-size:13.0pt; font-family:"SPLiteraturuly MT"; font-weight:bold;} p.satauri2, li.satauri2, div.satauri2 {mso-style-name:satauri2; margin:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:center; font-size:11.0pt; font-family:"Sylfaen","serif"; font-weight:bold;} p.tarigi, li.tarigi, div.tarigi {mso-style-name:tarigi; margin:0in; margin-bottom:.0001pt; font-size:10.0pt; font-family:"Arial","sans-serif";} p.muxliparl, li.muxliparl, div.muxliparl {mso-style-name:muxli_parl; margin-top:12.0pt; margin-right:0in; margin-bottom:0in; margin-left:14.15pt; margin-bottom:.0001pt; text-indent:-14.15pt; font-size:11.0pt; font-family:"SPDumbadze","serif"; font-weight:bold;} p.muxlixml, li.muxlixml, div.muxlixml {mso-style-name:muxli_xml; margin-top:12.0pt; margin-right:0in; margin-bottom:0in; margin-left:42.5pt; margin-bottom:.0001pt; text-indent:-42.5pt; line-height:12.0pt; page-break-after:avoid; font-size:11.0pt; font-family:"Sylfaen","serif"; font-weight:bold;} p.tavisataurixml, li.tavisataurixml, div.tavisataurixml {mso-style-name:tavi_satauri_xml; margin-top:0in; margin-right:0in; margin-bottom:12.0pt; margin-left:0in; text-align:center; font-size:11.0pt; font-family:"Sylfaen","serif"; font-weight:bold;} p.tavixml, li.tavixml, div.tavixml {mso-style-name:tavi_xml; margin-top:12.0pt; margin-right:0in; margin-bottom:0in; margin-left:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:center; font-size:11.0pt; font-family:"Sylfaen","serif"; font-weight:bold;} p.abzacixml, li.abzacixml, div.abzacixml {mso-style-name:abzaci_xml; margin:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:justify; text-indent:14.15pt; font-size:11.0pt; font-family:"Sylfaen","serif";} p.karixml, li.karixml, div.karixml {mso-style-name:kari_xml; margin-top:12.0pt; margin-right:0in; margin-bottom:0in; margin-left:42.5pt; margin-bottom:.0001pt; text-indent:-42.5pt; line-height:12.0pt; page-break-after:avoid; font-size:11.0pt; font-family:"Sylfaen","serif";} p.karisataurixml, li.karisataurixml, div.karisataurixml {mso-style-name:kari_satauri_xml; margin:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:justify; text-indent:14.15pt; font-size:11.0pt; font-family:"Sylfaen","serif";} p.petitixml, li.petitixml, div.petitixml {mso-style-name:petiti_xml; margin:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:justify; text-indent:14.15pt; font-size:11.0pt; font-family:"Sylfaen","serif";} p.cignixml, li.cignixml, div.cignixml {mso-style-name:cigni_xml; margin:0in; margin-bottom:.0001pt; font-size:10.0pt; font-family:"Sylfaen","serif";} p.sataurixml, li.sataurixml, div.sataurixml {mso-style-name:satauri_xml; margin:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:center; text-indent:14.15pt; font-size:12.0pt; font-family:"Sylfaen","serif"; font-weight:bold;} p.zogadinacilixml, li.zogadinacilixml, div.zogadinacilixml {mso-style-name:zogadi_nacili_xml; margin-top:12.0pt; margin-right:0in; margin-bottom:0in; margin-left:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:center; text-indent:-42.5pt; line-height:12.0pt; page-break-after:avoid; font-size:11.0pt; font-family:"Sylfaen","serif"; font-weight:bold;} p.gansakutrebulinacilixml, li.gansakutrebulinacilixml, div.gansakutrebulinacilixml {mso-style-name:gansakutrebuli_nacili_xml; margin-top:12.0pt; margin-right:0in; margin-bottom:0in; margin-left:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:center; text-indent:-42.5pt; page-break-after:avoid; font-size:11.0pt; font-family:"Sylfaen","serif"; font-weight:bold;} p.StylecxrilixmlSylfaen, li.StylecxrilixmlSylfaen, div.StylecxrilixmlSylfaen {mso-style-name:"Style cxrili_xml + Sylfaen"; mso-style-link:"Style cxrili_xml + Sylfaen Char"; margin:0in; margin-bottom:.0001pt; font-size:10.0pt; font-family:"Sylfaen","serif";} span.StylecxrilixmlSylfaenChar {mso-style-name:"Style cxrili_xml + Sylfaen Char"; mso-style-link:"Style cxrili_xml + Sylfaen"; font-family:"Sylfaen","serif";} p.adgilixml, li.adgilixml, div.adgilixml {mso-style-name:adgili_xml; margin-top:6.0pt; margin-right:0in; margin-bottom:6.0pt; margin-left:0in; text-align:center; text-indent:14.2pt; font-size:11.0pt; font-family:"Sylfaen","serif"; font-weight:bold;} p.ckhrilixml, li.ckhrilixml, div.ckhrilixml {mso-style-name:ckhrili_xml; margin:0in; margin-bottom:.0001pt; font-size:9.0pt; font-family:"Sylfaen","serif";} p.danartixml, li.danartixml, div.danartixml {mso-style-name:danarti_xml; margin-top:6.0pt; margin-right:0in; margin-bottom:6.0pt; margin-left:0in; text-align:right; text-indent:14.2pt; font-size:10.0pt; font-family:"Sylfaen","serif"; font-weight:bold; font-style:italic;} p.khelmoceraxml, li.khelmoceraxml, div.khelmoceraxml {mso-style-name:khelmocera_xml; margin-top:6.0pt; margin-right:0in; margin-bottom:6.0pt; margin-left:0in; text-indent:14.15pt; font-size:11.0pt; font-family:"Sylfaen","serif"; font-weight:bold;} p.kodixml, li.kodixml, div.kodixml {mso-style-name:kodi_xml; margin-top:0in; margin-right:0in; margin-bottom:12.0pt; margin-left:255.1pt; text-align:right; page-break-after:avoid; font-size:10.0pt; font-family:"Sylfaen","serif";} p.mimgebixml, li.mimgebixml, div.mimgebixml {mso-style-name:mimgebi_xml; margin:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:center; text-indent:14.2pt; font-size:14.0pt; font-family:"Sylfaen","serif"; font-weight:bold;} p.sulcvlilebaxml, li.sulcvlilebaxml, div.sulcvlilebaxml {mso-style-name:sul_cvlileba_xml; margin:0in; margin-bottom:.0001pt; text-indent:14.15pt; font-size:11.0pt; font-family:"Sylfaen","serif"; font-weight:bold;} p.tarigixml, li.tarigixml, div.tarigixml {mso-style-name:tarigi_xml; margin-top:6.0pt; margin-right:0in; margin-bottom:6.0pt; margin-left:0in; text-align:center; text-indent:14.2pt; font-size:11.0pt; font-family:"Sylfaen","serif"; font-weight:bold;} p.saxexml, li.saxexml, div.saxexml {mso-style-name:saxe_xml; margin-top:6.0pt; margin-right:0in; margin-bottom:0in; margin-left:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:center; text-indent:14.15pt; font-size:11.0pt; font-family:"Sylfaen","serif"; font-weight:bold;} p.gazette, li.gazette, div.gazette {mso-style-name:gazette; margin:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:justify; text-indent:.5in; font-size:11.0pt; font-family:"BPG Nino Mkhedruli";} p.muxligazette, li.muxligazette, div.muxligazette {mso-style-name:muxli_gazette; margin:0in; margin-bottom:.0001pt; text-indent:14.15pt; font-size:11.0pt; font-family:"BPG Nino Mkhedruli"; font-weight:bold;} p.tavigazette, li.tavigazette, div.tavigazette {mso-style-name:tavi_gazette; margin:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:center; text-indent:14.15pt; font-size:11.0pt; font-family:"BPG Nino Mkhedruli"; font-weight:bold;} p.Normal, li.Normal, div.Normal {mso-style-name:"\[Normal\]"; margin:0in; margin-bottom:.0001pt; font-size:12.0pt; font-family:"Arial","sans-serif";} span.msoIns {mso-style-name:""; text-decoration:underline; color:teal;} span.msoDel {mso-style-name:""; text-decoration:line-through; color:red;} /* Page Definitions */ @page Section1 {size:8.5in 11.0in; margin:1.0in .5in 1.0in 1.0in;} div.Section1 {page:Section1;} /* List Definitions */ ol {margin-bottom:0in;} ul {margin-bottom:0in;} სახელმწიფო სარეგისტრაციო კოდი 470.230.000.11.119.005.494
საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის მინისტრის ბრძანება №263/ნ
2002 წლის 18 სექტემბერი
ქ. თბილისი
პროფესიულ დაავადებათა პროფილაქტიკის მეთოდური მითითებების დამტკიცების შესახებ
საწარმოო გარემოს მავნე ფაქტორების ზემოქმედების თავიდან აცილების, პროფესიულ დაავადებათა ადრეული დიაგნოსტიკისა და პრევენციული ღონისძიებების დროულად გატარების უზრუნველყოფის მიზნით, „ჯანმრთელობის დაცვის შესახებ” საქართველოს კანონის 70-ე მუხლის შესაბამისად, ვბრძანებ:
1. დამტკიცდეს, თანდართული მეთოდური მითითებები:
ა) „თამბაქოს მტვრის ორგანიზმზე მოქმედების პოლიმორფიზმი, ადრეული დიაგნოსტიკა და პრევენცია”;
ბ) „ლოკალური ვიბრაციით გამოწვეული დაავადების დიაგნოსტიკა და პრევენცია”;
გ) „ადამიანის ორგანიზმზე მანგანუმის ნაერთების მოქმედების თავისებურებანი”;
დ) „ადამიანის ორგანიზმზე ლოკალური ვიბრაციისა და მანგანუმის ერთობლივი მოქმედების პროფილაქტიკა”.
2. ბრძანება ამოქმედდეს გამოქვეყნებისთანავე.
ა. გამყრელიძე
2.2.9. მომუშავეთა ჯანმრთელობის მდგომარეობა საწარმოო
გარემოს მდგომარეობასთან დაკავშირებით
თამბაქოს მტვრის ორგანიზმზე მოქმედების
პოლიმორფიზმი, ადრეული დიაგნოსტიკა და პრევენცია
მეთოდური მითითებები
მმ 2.2.9. 001-02
თავი I. გამოყენების სფერო
მუხლი 1🔗
1. წინამდებარე მეთოდური მითითებები მოიცავს თამბაქოს მტვრის ორგანიზმზე მოქმედების ხასიათს, ადრეული დიაგნოსტიკის და პრევენციული ღონისძიებების მონაცემებს.
2. მეთოდური მითითებები განკუთვნილია იმ სამედიცინო დაწესებულებებისათვის, რომლებიც მომსახურებას უწევენ თამბაქოს წარმოების ყველა ეტაპზე დასაქმებულ მუშა-მომსამსახურეებს (თამბაქოს მოყვანა, საფერმენტაციო წარმოება, თამბაქოს ფაბრიკები).
თავი II. თამბაქოს მტვრის ორგანიზმზე მოქმედების პოლიმორფიზმი, ადრეული დიაგნოსტიკა და პრევენცია
მუხლი 2🔗
1. მეთამბაქეობა საქართველოს სოფლის მეურნეობის ერთ-ერთ წამყვან დარგს წარმოადგენს. ჩვენს ქვეყანაში თამბაქოს წარმოების განვითარებამ მნიშვნელოვნად გაზარდა კონტინგენტი, რომელიც შეხებაშია თამბაქოს ნაწარმთან (მოყვანა, გადამუშავება, დამზადება).
2. თამბაქოს ადამიანის ორგანიზმზე მოქმედების შესწავლის საკითხს დიდი ხნის ისტორია აქვს, მაგრამ, ძირითადად, იგი ეხება თამბაქოს წევის და ნიკოტინის მოქმედების მავნეობას. თამბაქოს მტვერში კი, ნიკოტინის გარდა, შედის მთელი რიგი ტოქსიკური ნივთიერებები (ნოკოტეინი, ნიკოტოპლინი, პიროლიდინი, ამონიაკი, ფენოლი, ეთერზეთები და სხვა), რომლებიც ტოქსიკურობით არ ჩამოუვარდება ნიკოტინს და ერთობლივი მოქმედებით აძლიერებენ ტოქსიკურ ეფექტს. როგორც ცნობილია, თამბაქოს წარმოება მიეკუთვნება განსაკუთრებით მავნე დარგს, რამეთუ ტექნოლოგიური პროცესის დროს გამოყოფილი თამბაქოს მტვრისა და მისი შემადგენელი ქიმიური ნივთიერებების კომპლექსური მოქმედება, სხვა საწარმოო ფაქტორებთან ერთად, მავნე გავლენას ახდენს მომუშავეთა ორგანიზმზე.
3. თამბაქო მიეკუთვნება მცენარეული წარმოების მავნე ნივთიერებათა რიცხვს, რომელიც თავისი ხასიათით წარმოადგენს დაბალი ხვედრითი წონისა და მაღალი დისპერსობის მქონე ორგანულ მტვერს, რის გამოც ის მუდამ იმყოფება სამუშაო ზონის ჰაერში შეწონილ მდგომარეობაში. თამბაქოს მტვრის ორგანიზმზე ტოქსიკური მოქმედება, ძირითადად, განპირობებულია მასში ნიკოტინის შემცველობით (0,7-დან 3%-მდე), ხოლო თამბაქოს მტვრისა და მის შემადგენლობაში მყოფი სხვადასხვა ტოქსიკური ქიმიური ნივთიერებების კონცენტრაციების მაღალი დონე განსაზღვრავს თამბაქოს წარმოების ძირითად მავნეობას.
4. ნიკოტინი (ჩ10 14 2), რთული ნაერთი – პიროდილ-მეთილპიროლიდინი, უფერო, ზეთოვანი სითხეა, არასასიამოვნო სუნით, რომელიც მალე ორთქლდება, კარგად იხსნება წყალში, სპირტში, ეთერში, ნავთში და აზოტმჟავას ზემოქმედების დროს გადადის ნიკოტინის მჟავაში.
5. ნიკოტინი ორგანიზმში ხვდება სასუნთქი ორგანოებიდან, კუჭ-ნაწლავის ტრაქტიდან და კანიდან. ის ადვილად იხსნება ბიოსუბსტრატში. ნიკოტინის ორგანიზმიდან გამოყოფა უცვლელი სახით ხდება ამოსუნთქული ჰაერის საშუალებით, ნაწილობრივ, თირკმელებიდან და სარძევე ჯირკვლებიდან.
მუხლი 3🔗. თამბაქოს მტვრის ორგანიზმზე მოქმედების თავისებურებანი
1. თამბაქოს მტვერს ახასიათებს პოლიმორფული და ორფაზიანი მოქმედება. ის, უპირატესად, აზიანებს ცენტრალურ და პერიფერიულ ნერვულ სისტემას. ამასთანავე, პირველად ვითარდება აღგზნება, ხოლო შემდგომში – პარალიზება. ადამიანისთვის ნიკოტინის სასიკვდილო დოზაა 60მგ/კგ., თეთრი ვირთაგვებისათვის – 125მგ/კგ, ცხოველები საერთო დეპრესიის ფონზე იღუპებიან 1-2 სთ-ის შემდეგ.
2. ნიკოტინი იწვევს მწვავე და ქრონიკულ მოწამვლას.
ა) ნიკოტინით მწვავე მოწამვლის სურათი შემდეგია: მსუბუქ შემთხვევებში აღინიშნება თავის ტკივილი, თავბრუსხვევა, სისუსტე, გულის რევა, ღებინება, ფაღარათი, პულსის შენელება, არითმია, ტკივილი გული არეში, სუნთქვის გაძნელება, ცივი ოფლი, ჭარბი ნერწყვდენა, გუგების შევიწროება, სხეულის ტემპერატურის დაწევა, კანის ქავილი.
აა) შედარებით მძიმე შემთხვევაში, ზემოთ აღნიშნული მოვლენების გარდა, აღინიშნება უგონო მდგომარეობა, ბოდვა, ქოშინი, კრუნჩხვები, გულისა და სუნთქვის დამბლისაგან ვითარდება სიკვდილი.
აბ) გადატანილი მოწამვლის შედეგად რჩება ძილიანობა, სიცივის შეგრძნება, ცალკეული კუნთების კონტრაქტურები, გაშეშება, სუნთქვის დარღვევა, ზოგჯერ მხედველობის დასუსტება.
ბ) თამბაქოს მტვრითა და ნიკოტინით ადამიანის ქრონიკული მოწმავლის დროს თამბაქოს წარმეობაში მომუშავეებს აღენიშნებათ შემდეგი ჩივილები: თავის ტკივილი, ადვილად აღგზნებადონბა, ემოციური ლაბილობა, უმიზეზოდ ტირილი, უძილობა, ზედაპირული ძილი, საერთო სისუსტე, შრომის უნარიანობის დაქვეითება, გულის არეში ტკივილი (მჩხვლეტავი და მოჭერითი ხასიათის), ლოკალიზებული, უმეტეს შემთხვევაში, მკერდის ძვლის უკან, იშვიათად, გულის მწვერვალზე ირადიაციით. მარცხენა ბეჭში და წინა მხარეში ტკივილები ვითარდება, ძირითადად, მძიმე ფიზიკური დატვირთვის შემდეგ, ხასიათდება სხვადასხვა ინტენსივობითა და ხანგრძლივობით. ხშირად ვითარდება მარცხენა ხელის თითების დაბუჟება და სიმძიმის შეგრძნება გულის არეში. ტკივილის გავლის შემდეგ დიდი ხნით რჩება დაღლილობა და სისუსტე.
ბა) აღინიშნება აგრეთვე ცხვირ-ხახაში სიმშრალის შეგრძნება, ღრძილებიდან სისხლდენა, მხედველობის დაქვეითება, ეგზემატოზური გამონაყარი კანზე, მენსტრუალური ციკლის ნაადრევი დაწყება და მისი დარღვევა. ხშირია აგრეთვე უნებლიე აბორტები, მკვდრადშობადობის შემთხვევები, ბავშვთა სიკვდილიანობა ადრეულ ასაკში სპაზმოფილიის გამო, მამაკაცებში სქესობრივი აქტის დაქვეითება.
3. გამოკვლევებით დადგინდა, რომ თამბაქოს მტვერი წარმოადგენს სუსტ ალერგენს, რისი მოქმედების შედეგადაც შეიძლება განვითარდეს პროფესიული ბრონქიალური ასთმა და ასთმური ბრონქიტი.
ა) დამახასიათებელია მშრალი ხველა, ძირითადად, დილაობით და ნახველით, არაიშვიათად სუნთქვის გაძნელება, დროებითი ძლიერი ხველა, სულის ხუთვის შეტევებით დაავადების ეტაპობრივი და თანდათანობითი დაწყება, შრომის პირობებთან გამოკვეთილი კორელაცია, გადატანილი მწვავე რესპირატორული დაავადებების გამორიცხვა, სულის ხუთვის შეტევების განვითარება.
ბ) ობიექტურად: ცხვირ-ხახის ლორწოვანის ატროფია, ღრძილების ანთებითი ცვლილებები. ფილტვებში – სხვადასხვა სიმაღლის და კალიბრის მშრალი ხიხინი. ფილტვის ქვედა წილებში კოლოფისებური ხმიანობა. რენტგენოლოგიურად ბრონქების და სისხლ-ძარღვთა სურათის გაძლიერება, გარეგანი სუნთქვის ფუნქციის დარღვევა, ძირითადად, შერეული ობსტრუქციულ-რესტრუქციული ტიპით.
გ) გულის მხრივ – ყრუ ტონები, მარცხენა პარკუჭის ჰიპერტროფია, ელექტროკარდიოგრაფიულად – გულის ელექტრული ღერძის გადახრა მარცხნივ. დაბალი ვოლტაჟი, ატრიოვენტრიკულარული გამტარებლობის შეფერხება, პარკუჭოვანი ექსტრასისტოლია.
დ) დოზირებული ფიზიკური დატვირთვის შემდგომ ზემოთ აღწერილი ცვლილებები ღრმავდება, რაც მიუთითებს გული-კუნთის ფუნქციურ უკმარისობაზე;
ე) მხედველობის ორგანოს მხრივ აღინიშნება მხედველობის არის შემცირება, სასქესო სისტემის მხრივ აღწერილია გარეგანი სასქესო ორგანოების ანთება, საშოს კედლების დაწევა, საშვილოსნოს ყელის ეროზია, საკვერცხეების ანთება, ფარისებრი ჯირკვლის ტოტალური, ან რომელიმე წილის ჰიპერპალზია, არაიშვიათად თირკმელზედა ჯირკვლის ფუნქციის მომატებაც, სისხლში – ტრანსამინაზების შემცველობის ზომიერი მომატება, საერთო ცილის მომატება, გლობულინის ყველა ფრაქციის მომატების ფონზე ალბუმინის ფრაქციის დაქვეითება;
ვ) თამბაქოს მტვერთან ხანგრძლივი კონტაქტის დროს, შარდში მომატებული რადიოაქტიური იოდის შემცველობა. დამახასაითებელია რადიოაქტიური იოდის სწრაფი დაგროვება ჯირკვალში, რაც დგინდება სკანირების მეთოდით.
მუხლი 4🔗. პირველადი დახმარება ნიკოტინით მწვავე მოწამვლისას
1. მძიმე შემთხვევაში – ჟანგბადისა და კარბოგენის ინჰალაცია (მორიგეობით), ხანგრძლივი ხელოვნური სუნთქვა. კანქვეშ 1,0 მლ 01,%-იანი ატროპინი, გულის გაჩერების შემთხვევაში ადრენალინის (0,5 – 1% ხსნარი) შეყვანა. თუ მოწამვლა მოხდა საჭმლის მომნელებელი ტრაქტის გზით, აუცილებელია ღებინების გამოწვევა (ამ მიზნით კანქვეშ შეჰყავთ 2 მლ 1%-იანი აპომორფინის ხსნარი), კუჭის ამორეცხვა 0,1-0,2%-იანი ახლად მომზადებული კალიუმის პერმანგანატის ხსნარით, შემდეგ ყოველ 10-15 წუთში ერთხელ სუფრის კოვზით იოდის ნაყენის მიღება (ორი ჩაის კოვზი 1 ჭიქა წყალში) და შერეული შხამსაწინააღმდეგოს (TXM) მიღება, რომელიც შედგება: 2გ ტანინისა, 50გ გააქტივებული ნახშირისა და 25გ დამწვარი მაგნეზიისაგან, კარგად გახსნილი 0,5 1 ჭიქა წყალში, გამხსნელი მარილები, ძლიერი კუჭისაშლილობის შემთხვევაში – მორფინი კანქვეშ, მუცელზე სათბურის დადება, აგზნებისას – დამამშვიდებლები (ვალერიანის წვეთები, ბრომიდები) და გულის საშუალებები (კარდამინი, ქაფური და სხვ.), კანკალის შემთხვევაში – კუნთში ჰექსანოლი (10მლ 10%-იანი ხსნარი), ან ბარბამილი (5-10მლ 5%-იანი ხსნარი).
მუხლი 5🔗. ნიკოტინით ქრონიკული ინტოქსიკაციის მკურნალობა
საერთო მდგომარეობის გამაჯანსაღებელი საშუალებები (გლუკოზა, ვიტამინები, ბარბიტურატები), ფიზიოპროცედურები (წიწვოვანი აბაზანა ,იონოგალვანიზაცია და სხვ.), ვიტამინებით მდიდარი დიეტა.
მუხლი 6🔗. პრევენციული ღონისძიებები
1. თამბაქოს წარმოებაში შრომის პირობების გაჯანსაღების ფართო ღონისძიებების გატარება;
2. ტექნოლოგიური პროცესების გაუმჯობესება (ნედლეულის ჩალაგებისას, დატვირთვის, პრესირების, დასატენ მანქანებში ჩატვირთვის მექანიზაცია, მტვერწარმომქმნელი მოწყობილობების ჰერმეტიზაცია, ავტომატიზაცია, შენობის ვენტილაცია);
3. წინასწარი და პერიოდული სამედიცინო შემოწმების სავალდებული ჩატარება. პერიოდული – წელიწადში ერთხელ თერაპევტის, ნევროპათოლოგის, გინეკოლოგის, დერმატოლოგის, ოტორინოლარინგოლოგის, ენდოკრინოლოგის მონაწილეობით. მომუშავე ქალთა გასინჯვა წელიწადში 2-ჯერ, აუცილებელი კოლპოსკოპიური და ციტოლოგიური მეთოდების გამოყენებით.
4. გამოვლენილ ავადმყოფთა დისპანსერულ მეთვალყურეობაზე აყვანა.
5. პირადი ჰიგიენის მკაცრი დაცვა (სამუშაოს შემდეგ სავალდებული დაბანა, სპეცტანსაცმლის ხშირი გამოცვლა).
6. მომუშავეთა პროფილაქტიკური ვიტამინოთერაპია. თამბაქოსა და თუთუნის წარმოებაში მტვერთან კონტაქტში მყოფთათვის ყოველდღიურად 2მგ ვიტამინი და 150 მგ ასკორბინმჟავას მიღება.
7. წარმოებაში არ დაიშვებიან 18 წლამდე მოზარდები, ორსული და მეძუძური ქალები.
8. სამუშაოზე მიღების უკუჩვენებას წარმოადგენს გულ-სიხლძარღვთა, ენდოკრინული, სასქესო, ცენტრალური და ვეგეტატიური ნერვული სისტემის ორგანული დაავადებები.
9. თამბაქოს მტვრის ზღვრულად დასაშვები კონცენტრაცია სამუშაო ზონის ჰაერში არის 3,0 მგ/მ3, ნიკოტინსულფანატის – 0,1მგ/მ3.
2.2.9. მომუშავეთა ჯანმრთელობის მდგომარება საწარმოო გარემოს მდგომარეობასთან დაკავშირებით
ლოკალური ვიბრაციით გამოწვეული დაავადების
დიაგნოსტიკა და პრევენცია
მეთოდური მითითებები
მ.მ. 2.2.9. 002-02
თავი I. გამოყენების სფერო
მუხლი 1🔗
1. მეთოდურ მითითებებში წარმოდგენილია ლოკალური ვიბრაციის მოქმედებით გამოწვეული დაავადების პათოგენეზის, კლინიკის, დიაგნოსტიკის, მკურნალობის, შრომისუნარიანობის ექსპერტიზის საკითხები; პრევენციული ღონისძიებები, დაავადებულთა სამედიცინო, პროფესიული და შრომითი რეაბილიტაციის საკითხები.
2. მეთოდური მითითებები შედგენილია პრაქტიკოსი ექიმებისათვის, რომლებიც დახმარებას უწევენ ლოკალურ ვიბრაციასთან კონტაქტში მყოფ მუშებს, სამედიცინო პროფილის დაწესებულებებისათვის, შრომის მედიცინის ცენტრებისათვის.
თავი II. ლოკალური ვიბრაციით გამოწვეული დაავადების
დიაგნოსტიკა და პრევენცია
მუხლი 2🔗. შესავალი
1. ვიბრაცია, როგორც ჰიგიენური პრობლება, აღმოცენდა XIX საუკუნის დასასრულს (erisman F.F. 1877 წ. და სხვ.). თანამედროვე სამეცნიერო-ტექნიკური პროგრესის ინტენსიფიკაციის პირობებში ვიბრაციული ფაქტორის მნიშვნელობა არა თუ კლებულობს, არამედ იზრდება. ამიტომაც ვიბრაციასთან ბრძოლის პრობლემა დღემდე აქტუალური რჩება. იზრდება მისი სოციალურ-ეკონომიკური მნიშვნელობა, რაც გამოწვეულია ვიბრაციული ფაქტორის მოქმედების პირობებში, მომუშავეთა რიცხვის ზრდით და მისი უარყოფითი ბიოლოგიური მოქმედების მკვეთრად გამოხატული ეფექტით, რაც იწვევს შრომის უნარის, საწარმოო ტრავმატიზმის და პროფესიული დაავადების განვითარებას.
2. ადამიანს ვიბრაცია გადაეცემა დეტალის დამუშავებისას, ხელის მექანიზებული ინსტრუმენტებიდან ფუნდამენტიდან და მოწყობილობებიდან, რომლებიც ახდენენ ვიბრაციის გენერალიზებას. ორგანიზმზე ვიბრაციის ხანგრძლივი მოქმედება იწვევს ვიბრაციულ დაავადებას – პროფესიული დაავადების ერთ-ერთ ყველაზე გავრცელებულ და მძიმედ მიმდინარე ფორმას, რომელც მსოფლიოში “მკვდარი ხელის”, “თეთრი თითების”, ან რეინოს სინდრომის სახელწოდებით არის ცნობილი.
მუხლი 3🔗. ეტიოლოგია და პათოგენეზი
1. ლოკალური ვიბრაციით გამოწვეული ვიბრაციული დაავადება ხასიათდება გამოვლინების მრავალფეროვნებით, რაც პირობადებულია პათოლოგიური პროცესის ფორმირებაში მონაწილე პათოგენეზური მექანიზმების სირთულით. კლინიკური სურათის დასაწყისში ვლინდება ნერვული და სისხლძარღვოვანი სისტემის დაზიანება, შემდეგი პროცესი ვრცელდება საყრდენ-მამოძრავებელ აპარატზე, თითქმის ყველა ორგანოსა და სისტემაზე. დაავადების განვითარებას საფუძვლად უდევს რეგულაციის მექანიზმების მოშლა, რის შედეგადაც ვითარდება ნერვულ-ჰუმორული და ნერვულ-რეფლექსური დარღვევები.
2. ჯერ კიდევ ფილოგენეზის პროცესში ადამიანს ჩამოუყალიბდა მექანიზმები, რომლებიც იცავენ სასიცოცხლო მნიშვნელობის ორგანოებსა და სისტემებს, მაგრამ აღმოჩნდა, რომ ხანგრძლივად მოქმედ ინტენსიურ ვიბრაციას შეუძლია გადალახოს ორგანიზმის ეს დამცავი ბარიერი და მრავალფეროვანი ცვლილებების განვითარება გამოიწვიოს. დამტკიცებულია, რომ ვიბრაციას ახასიათებს ზოგადბიოლოგიური მოქმედება უჯრედებზე, ქსოვილებზე და ორგანოებზე.
3. ვიბრაცია შეიძლება განხილულ იქნეს, როგორც ვიბრაციული ანალიზატორის სპეციფიკური გამღიზიანებელი. ვიბრაციული დაავადების პროგრესირებისას ვიბრაციული მგრძნობელობის დაქვეითების პარალელურად ირღვევა ორგანიზმის ტკივილის, ტაქტილური და ტემპერატურული მგრძნობელობა. ეს აიხსნება იმ გარემოებით, რომ ვიბრაციული მგრძნობელობის ზურგის ტვინის თალამური და ქერქული ზონები ლოკალიზებულია სისხლძარღვთა მამოძრავებელი, ტკივილის და ტემპერატურული მგრძნობელობის ცენტრებთან ახლოს, რის გამოც ვიბრაციის ცენტრიდან აღგზნება ვრცელდება მეზობელ უბნებზე. პირველ რიგში, სისხლძარღვთა მამოძრავებალ ცენტრებზე, ვითარდება პერიფერიულ სიხლძარღვთა ვეგეტატიური ფუნქციების მოშლა, რაც განაპირობებს ანგიოსპაზმს, მოგვიანებით კი – ატონიას.
4. ვიბრაციის ფაქტორის მოქმედებით მცირდება ქსოვილოვანი მეტაბოლიზმის ჰომეოსტატიკური რეგულირების ფუნქცია, ადგილი აქვს სისხლძარღვების ინტიმის ადგილობრივ დაზიანებას, სისხლში მატულობს ტუტეფოსფატაზის აქტივობა, იცვლება ნუკლეინის მჟავების (რნმ და დნმ) თანაფარდობა, მცირდება სუქცინატდეჰიდროგენაზის აქტივობა. ჟანმგბადის დეფიციტი ხელს უწყობს ზემო კიდურების დისტალურ ნაწილში მიკროცირკულაციის, სისხლძარღვთა გამტარობის, ტროფიკული დარღვევების განვითარებას. ამის შედეგად ვითარდება მიოფიბროზი, ართროზი, პერიართროზი, კისტა. ადრეულ სტადიებში ითრგუნება ხელის თითების კაპილარული სისხლის მიმოქცევა, შემდგომში კი იცვლება მხარისა და წინამხრის მსხვილი სისხლძარღვების (არტერია და ვენა) ტონუსი, რაც კლინიკურად ვლინდება ანგიოდისტონიური, ან ანგიოსპასტიკური სინდრომის სახით. კუნთებში ქოლინესთერაზის აქტივობის შეცვლა კი იწვევს აღმასრულებელ ორგანომდე ნერვული იმპულსების გატარების მოშლას, რაც ხელს უწყობს პერიფერიული პოლინევროპათიის განვითარებას.
5. ვიბრაციული დაავადებისას არსებულ სისხლძარღვოვან ცვლილებებს ახასიათებს გენერალიზაცია, რაც გამოიხატება თავის ტვინის სისხლის მიმოქცევის ქრონიკულ უკმარისობაში (ცერებრული ანგიოდისტონიური სინდრომი და ენცეფალოპათია). ამის გამო, კერძოდ, მხედველობის ანალიზატორში ფუნქციური ცვლილებები ვითარდება, რაც მხედველობის ველის შევიწროებით ფიზიოლოგიური სკორომის ზომების გადიდებით და თვალის ფსკერის სისხლძარღვების ცვლილებებით ვლინდება. შესაძლებელია, კატარაქტის და ბადურა გარსის დეგენერაციის სახით. მხედველობის ორგანოს ორგანული დაზიანებაც.
6. ვიბრაციულ გამღიზიანებელზე აქტიურად რეაგირებს ვესტიბულარული აპარატიც, კერძოდ, მისი სიხშირის ვიბრაცია ისევე მოქმედებს, როგორც ხმაური.
7. ვიბრაციული დაავადების დროს შესაძლებელია, აგრეთვე თავი იჩინოს იმუნოლოგიურმა ძვრებმა: მძიმე ფორმების განვითარების შემთხვევაში აღინიშნება იმუნიტეტის T და B სისტემების ფუნქციური აქტივობის მოშლა.
8. ამგვარად, ლოკალური ვიბრაციის მოქმედებით გამოწვეული დაავადების გენეზში მნიშვნელოვანი როლი ენიჭება როგორც ქსოვილოვანი სტრუქტურის ადგილობრივ დაზიანებას, ასევე პერიფერიული სისხლის მიმოქცევის რეგულაციის ცენტრალური (ნეირო-ჰუმორული და ნეირო-რეფლექსური) მექანიზმების მოშლას.
მუხლი 4🔗. კლინიკა
1. ვიბრაციული პათოლოგიის კლინიკური მიმდინარეობის თავისებურებანი, ძირითადად, განისაზღვრება მოქმედი ვიბრაციის პარამეტრებით. ვიბრაციის ინტენსივობა დამოკიდებულია იარაღის ტიპზე და მის ტექნიკურ მდგომარეობაზე. ვიბრაციული დაავადების განვითარების ვადებზე მოქმედებს სამუშაო დღის განმავლობაში ვიბრაციასთან კონტაქტის ხანგრძლივობა, იძულებითი პოზა, კუნთების ფიზიკური გადაძაბვის ხარისხი და ხელების გადაცივება.
2. ლოკალური ვიბრაციით გამოწვეული დაავადების კლინიკური სურათი ხასიათდება ვეგეტატიურ-სისხლძარღვოვანი, მგრძნობელობის საყრდენ-მამოძრავებელი აპარატის ცვლილებებით, რომელიც პირველ რიგში, ვითარდება ზემო კიდურებში, ვიბრაციის საშუალო და მაღალი სიხშირის ტალღების მოქმედება ხასიათდება ვეგეტატიურ-სისხლძარღვოვანი დარღვევებით (ვეგეტატიური სინდრომი, ან პერივასკალური პოლინევროპათია), მაშინ, როდესაც დაბალი სიხშირის ვიბრაციის მოქმედებისას ჭარბობს ცვლილებები პერიფერიულ ნერვულ სისტემასა და ზემო კიდურების საყრდენ-მამოძრავებელ აპარატში (სენსორული და სენსომოტორული პოლინევროპათიის სინდრომი, მათ შორის, მიოფიბროზით) ვიბრაციის ხანგრძლივი მოქმედების დროს, როდესაც მომატებულია ზღვრულად დასაშვები დონეები ფართო დიაპაზონის სიხშირეებში, დაავადების კლინიკურ სურათებში აღინიშნება დაბალი და მაღალი სიხშირეებისათვის დამახასიათებელი ნიშნები (ვეგეტატიურ-სენსორული პოლინევროპათიის სინდრომი).
3. ლოკალური ვიბრაციის მოქმედებით გამოწვეული ვიბრაციული დავადებისათვის ტიპურია ზემო კუდურების ტკივილი (მტევნები, სხივ-მაჯის სახსარი და წინამხარი), მოსვენებულ მდგომარეობაში ღამით მტევნის პარესთეზიები, ხელების გაცივება. ტკივილი თანდათან ძლიერდება, ღებულობს მუდმივ ხასიათს და იწვევს უძილობას. მაღალი და საშუალო სიხშირეებით გამოწვეული ვიბრაციული დაავადების დამახასიათებელი ნიშანია თითების გათეთრება, რომელიც თავდაპირველად ვლინდება კიდურების ზოგადი და ადგილობრივი გადაცივებისას, ხოლო შემდეგ სპონტანური ხასიათისაა.
4. ვიბრაციული დაავადების კლასიფიკაციაში არჩევენ 3 ხარისხს: I სარისხი, ანუ საწყისი, II ხარისხი, ანუ ზომიერად გამოხატული და III ხარისხი, ანუ გამოხატული. ვიბრაციული დაადების I ხარისხი მიმდინარეობს ორი ძირითადი სინდრომით: ზემო კიდურების პერიფერიული ანგიოდისტონიური და ვეგეტატიურ-სენსორული (სენსორული) პოლინევროპათია.
5. პერიფერიული ანგიოდისტონიური სინდრომი გვხვდება სხვადასხვა სიხშირის ვიბრაციის ხანგრძლივი მოქმედების შედეგად. კლინიკური სურათი მოსვენებულ მდგომარეობაში ხასიათდება ზემო კიდურების პარესთეზიებით და მსუბექად გამოხატული ტკივილებით. ობიექტურად აღინიშნება ჰიპოთერმია, ციანოზი და ჰიპერჰიდროზი, “თეთრი ლაქის” სინდრომი, ვიბრაციული მგრძნობელობის დაქვეითება. კაპილაროსკოპიით აღინიშნება კაპილარების სპასტიკურ-ატონური მდგომარეობა, იშვიათად მხოლოდ ატონია, ან სპაზმი. პერიფერიული რეოგრაფიული მონაცემებით აღინიშნება პულსური სისხლსავსეობის დაქვეითება, ოკლუზიური პლეტიზმოგრაფიით – ზემო კიდურების ვენების ტონუსის დაქვეითება და თითებში არტერიული სისხლის ნაკადის შემცირება. სიცივის ცდის დროს აღინიშნება თერმო-ასიმეტრია (10C->). შესაძლებელია, ზემო კიდურების კანის ტემპერატურა აღდგენის დროის გახანგრძლივება (20წთ. და >) საწყის სიდიდემდე.
6. ანგიოდისტონიური სინდრომის კლინიკურ ვარიანტს წარმოდგენს „თეთრი თითების”, ან რეინოს სინდრომი. გათეთრების შეტევები მეტად აწუხებთ წელიწადის ცივ პერიოდში. გათეთრება თავიდან იწყება იმ თითების ბოლო ფალანგებით, რომლებიც უშუალოდ იმყოფება ვიბრაციის მოქმედების ქვეშ. პროცესის წინსვლასთან ერთად გათეთრება ვრცელდება ორივე ხელის თითებზე. ზოგიერთი პროფესიის (მხეხავები) – მუშებში, რომლებიც მუშაობენ ზედმეტი გადაცივების პირობებში, თითების ანგიოსპაზმი შეიძლება იყოს ვიბრაციული. დაავადების ერთადერთი ძირითადი კლინიკური სურათი სისხლძარღვების აკროსპაზმის შეტევის გარეშე მცირედ განსხვავდება ამ სინდრომის კლინიკური გამოვლინებისაგან შეტევის დროს.
7. ვიბრაციული დაავადების გამოვლინების ადრეულ ეტაპზე „თითების გათეთრების” შეტევები იშვიათია და შესაძლებელია სიცივის ცდის ჩატარების დროს არ გამოვლინდეს. მისი პროვოცირება ხდება ორგანიზმის საგრძნობი გადაცივებისას. შეტევა, როგორც წესი, გრძელდება რამდენიმე წუთს და მთავრდება თითების გამოხატული ციანოზით და ჩხვლეტის შეგრძნებით.
8. ვიბრაციული დაავადების პროგრესირებისას (II ხარისხი) აკროანგიოსპაზმი უფრო ხშირი და ხანგრძლივია. ზოგჯერ შეტევა სპონტანურ ხასიათს ატარებს, გრძელდება 1/2 საათი და მეტი. კანის გათეთრებას მოსდევს თითების ან მტევნის გამოხატული ციანოზი, შეიძლება განვითარდეს „ლურჯი თითების” შეტევა.
9. პერიფერიული ანგიოდისტონიური სინდრომი ხშირი აკროანგიოსპაზმით გვხვდება მაღალი სტაჟის მქონე მუშებში, რომლებიც განიცდიან მაღალი და საშუალო სიხშირის ვიბრაციისა და გადაცივების ერთდროულ მოქმედებას. ამ დროს, არცთუ იშვიათად, აღინიშნება პოლინევროპათიის ნიშნები. ზოგიერთ შემთხვევაში, ხშირი აკროანგიოსპაზმი შეიძლება აღენიშნოს მცირე სტაჟის მქონე მუშებს, რომლებიც განიცდიან მაღალი სიხშირის ლოკალური ვიბრაციის ინტენსიურ გავლენას, რაც იწვევს მუშების პროფესიული შრომისუნარიანობის დაქვეითებას, საერთო შრომისუნარიანობის შენარჩუნებით.
10. ვიბრაციული ეტიოლოგიის რეინოს სინდრომი, პირველ რიგში, უნდა იქნეს დიფერენცირებული რეინოს დაავადებისაგან და ზოგადი წარმოშობის რეინოს სინდრომთან, რომელიც ვლინდება შემაერთებელი ქსოვილების სისტემური დაავადებით (რევმატიზმი, რევმატოიდური ართრიტი, წითელი მგლურა, სკლეროდერმია, დერმატომიოზიტი) დიფერენცირების მიზნით, მხედველობაში მისაღებია ანამნეზური მონაცემები, შესაბამისი იმუნოლოგიური და რეოლოგიური ტესტების შედეგები.
11. რეინოს დაავადების დროს, ვიბრაციული ეტიოლოგიის რეინოს სინდრომისაგან განსხვავებით, მგრძნობელობის მოშლა არ არის დამახასიათებელი, პროცესი ატარებს გენერალიზებულ ხასიათს და ხშირად გვხვდება ქალებში.
12. ლოკალური ვიბრაციით გამოწვეული ვიბრაციული დაავადების ერთ-ერთი ძირითადი გამოვლინებაა ზემო კიდურების სენსორული (ვეგეტატიურ-სენსორული) პოლინევროპათიის სინდრომი, რომელსაც ახასიათებს ტკივილი და პარესთეზიები ზემო კუდურებში მოსვენებულ მდგომარეობაში, პოლინევროპათიული ტიპის ტკივილით მგრძნობელობის დაქვეითება. ტკივილები ლოკალიზდება მტევნებში და წინამხარში, დიფუზური ხასიათისაა და ხშირად ვლინდება ართრალგიის სახით.
13. დაბალი სიხშირის ვიბრაციის მოქმედების დროს ჭარბობს ზერელე მგრძნობელობის მოშლა, განსაკუთრებით ტკივილის (სენსორული პოლინევროპათიის სინდრომი). ტემპერატურული, ტაქტილური და ვიბრაციული მგრძნობელობა ნაკლებად ქვეითდება. ვეგეტატიურ-სისხლძარღვოვანი ცვლილებები გამოხატულია სუსტად. მაღალი და საშუალო სიხშირის ვიბრაციის მოქმედებისათვის დამახასიათებელია ვიბრაციული და ტკივილის მგრძნობელობის დაქვეითება, რომელიც შერწყმულია პერიფერიულ-ვეგეტატიურ-სისხლძარღვოვან ცვლილებებთან (ციანოზი, ჰიპერჰიდროზი და მტევნების ჰიპოთერმია).
14. ვიბრაციული დაავადების II ხარისხის ზემო კიდურების ვეგეტატიურ-სენსორული პოლინევრიოპათია უფრო მკვეთრადაა გამოხატული და დიფუზური ხასიათისაა, პროცესი შიძლება გავრცელდეს ქვემო კიდურებზე. პერიფერიულ ვეგეტატიურ-სისხლძარღვოვანი ცვლილებები ამ დროს შეიძლება გამოვლინდეს არა მარტო ხშირი აკროანგიოსპაზმით, არამედ მყარი ვეგეტატიურ-ტროფიკული ცვლილებებით მტევანსა და თითებში. შეინიშნება თითების პასტოზურობა და შეშუპება, დილით წვრილ სახსრებში მაღალი სიხშირის ლოკალური ვიბრაცია, რომელსაც თან ერთვის ხელების გადაცივება და დასველება.
15. ვიბრაციული დაავადების II ხარისხს ასევე მიეკუთვნება ზემო კიდურების ვეგეტატიურ-სენსორული პოლინევროპათიის სინდრომი, საყრდენ-მამოძრავებელი აპარატის დისტროფიული ცვლილებებით, რომელიც ვლინდება მიოფიბროდისტროფიული (მიოფიბროზი, პერიართროზი) და ოსტეოდისტროფიული (ართროზი) პროცესებით. ეს მოვლენები ვითარდება მაღალი სტაჟის მქონე მუშებში, ზემო კიდურებზე, მხრის სარტყელზე ვიბრაციისა და სტატიკური გადაძაბვის მოქმედების დროს.
16. მიოდისტროფიული ცვლილებისათვის დამახასიათებელია ტკივილი კუნთებში და კიდურების გადაღლა. დასაწყისი პალპაციით აღინიშნება წინამხრის, მტევნების, თითების გამშლელი კუნთებისა და ბეჭზედა არის მტკივნეულობა (მიალგია), მოგვიანებით, ამავე კუნთებში ჩნდება მტკივნეული გამკვრივების კერები (მიოფიბროზი). ზოგიერთი კუნთი განლევას განიცდის, აღინიშნება ჰიპოტროფიის მოვლენები, ქვეითდება კუნთის გამძლეობა და ძალა სტატიკური დატვირთვისადმი. მუშაობის დროს აღინიშნება წვრილი კუნთების ტონური კრუნჩხვები, რაც მუშას აიძულებს შეწყვიტოს მუშაობა.
17. გამოხატული ლოკალური მიოფიბროზების (იდაყვის, სხივ-მაჯის, იშვიათად, მხარის და ფალანგთშორისი სახსრების პერიართროზი) შემთხვევებში აღინიშნება ტკივილი ხელის შესაბამის სახსრებში და მყესებში, ზოგჯერ მოძრაობის შეზღუდვით. შესაძლებელია იდაყვის, სხივ-მაჯის, იშვიათად მხრის სახსრის ართროზის განვითარება, კლინიკურად პროცესი ერთმხრივია, თუმცა რენტგენოლოგიურად ცვლილებები შეიძლება ორივე მხარეს გამოვლინდეს. ავადმყოფს აწუხებს დაზიანებული სახსრის ტკივილი, მოძრაობის შეზღუდვით. ზოგიერთ შემთხვევაში, ვითარდება მაჯის ძვლის ასეპტიკური ნეკროზი (ოსტროქონდროპათია), რომელიც სტატიკური დატვირთვის და მტევანზე ზეწოლის შედეგია.
18. ძვლების დისტროფიული ცვლილებები გვიჩვენებს ზოგჯერ დაავადების ნერვულ-სისხლძარღვოვანი სინდრომის გამოვლენის ხარისხს, მაგრამ იმ შემთხვევაში, როდესაც ეს სინდრომი არ ვლინდება კავშირის იზოლირებულ პერიართროზებს და ლოკალური ვიბრაციით გამოწვეულ ართროზებს შორის, საეჭვო ხდება.
19. ვიბრაციული დაავადება შეიძლება გამწვავდეს კისრისა და მხრის პლექსოპათიით, რომელიც ამძიმებს მიმდინარე ვეგეტატიურ-სენსორულ პოლინევროპათიას. კისრისა და მხრის პლექსოპათია ვითარდება თანდათან და, როგორც წესი, ატარებს ცალმხრივ ხასიათს. ვიბრაციული დაავადების და კისრის მალების ოსტეოქონდროზის დიფერენცირება ამ დაავადების თანაარსებობისას რთულია, ძნელია თითოეული დაავადების კლინიკური გამოვლენის ხარისხის განსაზღვრა, რომლებიც პრაქტიკაში არცთუ იშვიათად გვხვდება. დინამიკური დაკვირვება დაავადების ხასიაზე (ვიბრაციული მგრძნობელობის დაქვეითება), ლოკალიზაციაზე (ჰიპალგეზიის დისტალური ტიპი) და შემდგომ განვითარებაზე (ჰიპალგეზიის მომატება პროქსიმალური მიმართულებით) გვხვდება ვიბრაციული დაავადების დიაგნოსტიკაში.
20. ზემოთ ჩამოთვლილ პერიფერიულ ნერვულ-სისხლძარღვოვან ცვლილებებს შეიძლება მყარი ხასიათის ცერებრული სისხლძარღვოვანი ცვლილებებიც დაერთოს (ვიბრაციული დავადების II ხარისხი). ვითარდება ცერებრული ანგიოდისტონიური სინდრომი, რომელსაც ახასიათებს თავის ტკივილი, არასისტემური ხასიათის თავბრუსხვევა, ადვილად დაღლა, აღგზნებადობა. ზოგიერთ შემთხვევაში აღინიშნება ძილის დარღვევა, წნევის და პულსის ლაბილობა. რეოენცეფალოგრაფიით პულსური სისხლავსების ინტენსივობის დაქვეითება და ვენური სისხლძარღვების ტონუსის ცვლილებები ვლინდება.
21. ვიბრაციული დაავადების მკვეთრად გამოხატული ფორმა (III ხარისხი) ნაკლებად გვხვდება და უვითარდება იმ პროფესიული ჯგუფის მუშებს, რომლებიც განიცდიან ლოკალური ვიბრაციის და სხვა მავნე პროფესიული ფაქტორების ერთდროულ მოქმედებას (სამთამადნო წარმოების მუშები, შემომჭრელები და სხვა). დაავადების ეს ფორმა ვლინდება ზემო კიდურების სენსომოტორული პოლინევროპათიის სინდრომით, რომელიც მიმდინარეობს მტევნის, წინამხრის კუნთების ნაკლებად გამოხატული ჰიპოტროფიით, კუნთთა, პრიოსტალური რეფლექსების დაქვეითებით და გამოვარდნით. პოლინევროპათია შეიძლება შერწყმული იყოს დიფუზურ დისცირკულაციურ სისხლძარღვოვან დარღვევებთან, რომელიც ატარებს ცერებრულ და პერიფერიულ ხასიათს. უკანასკნელ შემთხვევაში ზემო და ქვემო კიდურების ვეგეტატიურ-სისხლძარღვოვანი და ნერვულ-კუნთოვანი ცვლილებების ფონზე შეიძლება აღინიშნოს მიკროკეროვანი, ცერებრული სიმპტომატიკა ასთენიით. შესაძლებელია გამოვლინდეს ვერტებრობაზილური სისხლძარღვოვანი უკმარისობის ნიშნები, ღეროვანი, ჰიპოთალამური, ან ვეგეტატიურ-ვესტიბულარული ხასიათის სიმპტომები. ეს მიუთითებს დისცირკულაციური ენცეფალოპათიის ჩამოყალიბებაზე, რომელიც ენცეფალოპოლინევროპათიის სინდრომის სახით ვითარდება პერიფერიული პოლინევროპათიის ფონზე.
22. ცალკეულ შემთხვევებში პროცესი პროგრესირებს რეინოს სინდრომის ტიპით. მიმდინარე გენერალიზებული ანგიოსპასტიკური მოვლენების ხარჯზე აკროანგიოსპაზმის შეტევები ვითარდება როგორც მტევნებზე, ასევე ტერფებზეც. განსხვავებით რეინოს დაავადებისაგან, ვიბრაციული გენეზის გენერალიზებული აკროსპაზმი ვითარდება ზემო კიდურებში უკვე კარგად გამოხატული პოლინევროპათიის ფონზე. ეს მოვლენები შეიძლება განვითარდეს მაღალი სიხშირის ინტენსიური ვიბრაციის ხანგრძლივი მოქმედების შედეგად.
თავი III. პარაკლინიკური გამოკვლევები
მუხლი 5🔗
სიცივის სინჯი. გამოსაკვლევი პირის ხელის მტევნები 10წთ-ის განმავლობაში მოთავსებულია წყალში (t 10-150C). სინჯი ითვლება დადებითად ხელის თითების გათეთერების, ან გალურჯების შემთხვევაში. იმ პირებში, რომლებიც ანამნეზში მიუთითებენ ხელის თითების გათეთრების შეტევაზე, სინჯის ინფორმაციულობა შეადგენს 50-60%-ს.
მუხლი 6🔗
კანის თერმომეტრია. კანის ტემპერატურას იკვლევენ ელექტროთერმომეტრით. რეკომენდებულია გამოკვლევა სიცივის სინჯთან ერთად ჩატარდეს, რაც გვეხმარება სისხლძარღვების დაზიანების სიღრმის და კომპენსაციის პროცესის ხარისხის შესახებ. კანის ტემპერატურა იზომება ხელის თითების ფრჩხილების ფალანგის მთელ ზედაპირზე. ჯანმრთელი ადამიანების ხელის თითების კანის ტემპერატურა, ძირითადად მერყეობს 27-310C-ის ფარგლებში. ვიბრაციული დაავადების დროს იგი საგრძნობლად კლებულობს (18-200C-მდე). განსაკუთრებული სადიაგნოსტიკო მნიშვნელობა აქვს ტემპერატურის აღდგენის პერიოდის ხანგრძლივობას სიცივის სინჯის შემდეგ. კანის ტემპერატურის გაზომვის შემდეგ ხელის მტევანს წყალში ათავსებენ (წყლის ტემპარატურა 8-100C) 5 წუთით. ამ დროს ყურადღება ექცევა მტევნის შეფერილობის შეცვლას, გათეთრების ასიმეტრიას. ხელის თითების გათეთრების შემთხვევაში სინჯი ითვლება დადებითად. სინჯის შეწყვეტის შემდეგ კვლავ ზომავენ კანის ტემპერატურას და განსაზღვრავენ დროს, რომლის შემდეგაც ტემპერატურა აღდგება საწყის მაჩვენებლამდე. სიცივის სინჯი ავლენს ხელის თითების გათეთრების შეტევებს, აგრეთვე საშუალებას გვაძლევს ვიმსჯელოთ კომპენსაციის რეაქციების შესახებ, ჯანმრთელ ადამიანებში საწყის მაჩვენებელს ტემპარატურა უბრუნდება არა უგვიანეს 20-25 წუთისა. ვიბრაციული დაავადების დროს ტემპერატურის აღდგენის შეფერხება აღინიშნება 40 წთ. და მეტი.
მუხლი 7🔗
პროვოკაციული სინჯი. (შეტევის პროვოცირება) წამლების საშუალებით გამოიყენება იმ შემთხვევაში, როდესაც სიცივის სინჯის შედეგი ნეგატიური, ან საეჭვო, აგრეთვე ისეთი ჩივილების არსებობისას, რომლებიც მიუთითებენ რეინოს სინდრომზე. წამლისმიერი სინჯი სიცივის სინჯთან შედარებით დიაგნოსტიკურ ინფორმაციულობას ზრდის 20%-ით. რეინოს სინდრიომის გამოსაწვევად გამოიყენება ადრენალინის სინჯი (0,1% ადრენალინი კანქვეშა ინექციის სახით 0,1მლ.). ის კეთდება იმ თითის ბოლო ფალანგის გვერდით ზედაპირზე, რომელშიც, ავადმყოფის გადმოცემით, აღინიშნება გათეთრების შეტევები, ნორმაში ინექციის ადგილზე ხდება თეთრი ლაქა.
მუხლი 8🔗
კაპილაროსკოპია გვეხმარება შევაფასოთ წვრილ სისხლძარღვებში მიმდინარე ცვლილებები, მაგრამ დამოუკიდებლად საფრჩხილე ფალანგის კაპილარების ცვლილებებს არა აქვს დიაგნოსტიკური მნიშვნელობა და მისი გათვალისწინება ხდება ვიბრაციული დაავადებისათვის დამახასიათებელი სხვა ნიშნების არსებობისას. რეკომენდებულია გამოკვლეული იქნეს ორივე ხელის IV თითის საფრჩხილე ფალანგის კაპილარები. გამოკვლევისას ყურადღება ექცევა ფონს და შეფერილობას (ნორმის შემთხვევაში, ფონი არის ღია ვარდისფერი, მკაფიო, კაპილარების მარყუჟის რაოდენობა – არა უმცირეს 8 კაპილარისა 1მმ-ში), ყოველი მარყუჟი მოხრილია და აქვს თმის სარჭის ფორმა. არტერიული ნაწილი ვენოზურთან შედარებით მოკლეა, სისხლის დინება ჰომოგენურია, კაპილარების მდგომარეობა, ძირითადად, ნორმალურია. ვიბრაციული დაავადების შემთხვევაში კი კაპილარები სპასტიკური, სპასტიკურ-ატონიური, ან ატონიურია.
მუხლი 9🔗
ალგეზიმეტრია. ტკივილის შეგრძნების განსაზღვრისათვის, ჩვეულებრივი ნემსის გარდა, გამოიყენება ალგეზიმეტრი. პრაქტიკაში გავრცელებულ ალგეზიმეტრიის მეთოდს საფუძვლად უდევს ნემსის ჩხვლეტის სიღრმის განსაზღვრა (მმ-ში), რომელზეც აღინიშნება ტკივილის შეგრძნება. ალგეზიმეტრს ათავსებენ ვერტიკალურად და გრადუირებული სკალის ბრუნვით პოულობენ ტკივილის ზღვარს – ტკივილის შეგრძნების მინიმალურ სიდიდეს. ნორმის ფარგლებში ტკივილის მგრძნობელობის ზღვარი ხელის მტევნის ზურგის ზედაპირზე არ აღემატება ნემსის ჩხვლეტას 0,5მმ-ზე. ვიბრაციული დაავადების მქონე პირებს აღენიშნებათ ამ ზღვრის გაზრდა.
მუხლი 10🔗
ვიბრაციული მგრძნობელობა. ვიბრაციული მგრძნობელობის განსაზღვრის მიზნით გამოიყენება ხელსაწყო HB4-02 ან BT-2. მისი გამოყენება შეიძლება ვიბრაციული დაავადების დიაგნოსტიკის და პროფესიული შერჩევის დროს. ზღურბლის ცვლილებები საშუალებას იძლევა, ვიმსჯელოთ პროცესის გამოხატულობის ხარისხზე. ვიბრაციული მგრძნობელობის ზღურბლის დადგენა ხდება მარჯვენა და მარცხენა ხელის III თითის ბილო ფალანგის შიგნითა ზედაპირზე. ვიბრაციული დაავადების დროს აღინიშნება ზღურბლის გაზრდა ყველა სიხშირეზე, ვიბროდატვირთვის შემდეგ აღდგენის შენელებით. პალესთეზიომეტრიის არარსებობისას დასაშვებია ვიბრაციული მგრძნობელობის განსაზღვრა C- 128- კამერტონით.
მუხლი 11🔗
ფიზიკურ დატვირთვაზე კუნთების ძალა და გამძლეობა. ამ მაჩვენებლის გამოკვლევა ხდება ზამბარიანი და როზენბლანტის დინამომეტრით. ვიბრაციული დაავადების გამოხატული ფორმების დროს აღინიშნება ძალის შემცირება 15-20კგ-მდე (ნორმაში – კაცების 40-50კგ, ქალების 30-40კგ) და გამძლეობის შემცირება 10-15 წმ-მდე (ნორმაში 50-60 წმ.).
მუხლი 12🔗
გლობალური ელექტრომიოგრაფია რეკომენდებულია სენსომოტორული სისტემის შესაფასებლად. ჩაწერა ხდება ელექტროენცეფალოგრამაზე და სხვასდასხვა მარკის ელექტრომიოგრაფზე. ამ მეთოდს მაღალი სადიაგნოსტიკო მნიშვნელობა ენიჭება.
მუხლი 13🔗
სტიმულაციური ელექტრომიოგრაფია („მედიკორი”, „დიზას” ფირმის ელექტრომიოგრაფი) საშუალებას იძლევა განისაზღვროს ნერვულ ბოჭკოებში აგზნების გავრცელების სიჩქარე. რეკომენდებულია აგზნების გავრცელების სიჩქარის განსაზღვრა სომატური ნერვების მამოძრავებელ და მგრძნობიარე ბოჭკოებში. ეს მეთოდი მეტად ინფორმაციულია, ასახავს ვიბრაციული დაავადების გამოხატულებასა და აგზნების გავრცელების სიჩქარის ცვლილებებს შორის კავშირს.
მუხლი 14🔗
რეოგრაფია საშუალებას იძლევა შევაფასოთ სისხლძარღვთა ტონუსი და პულსური სისხლსავსეობის ინტენსივობა. რეოგრაფიულ მრუდში გათვალისწინებულია რეოგრაფიული ტალღის ფორმა, მისი მწვერვალების ხასიათი, დიკროტიკული კბილის გამოხატულება და კატაკროტზე მისი განლაგება. განისაზღვრება შემდეგი ძირითადი მაჩვენებლები: ა) რეოგრაფიული ინდექსი; ბ) მრუდის აღმავალი ნაწილის დახრილობის სიმკვეთრე გრადუსებში; გ) ანაკროტული აღმავლობის – მრუდის აღმავალი ნაწილის დრო; დ) ანაკროტული ნაწილის ხანგრძლივობა.
მუხლი 15🔗
თერმოგრაფიის მეთოდი გამოიყენება ვიბრაციული დაავადების დროს პერიფერიული სისხლძარღვოვანი დარღვევების სადიაგნოსტიკოდ.
მუხლი 16🔗
რეოპლეტიზმოენცეფალოგრაფია სტადიონის პირობებში ვენოოკლუზიური გაზომვებით გამოიხატება თავის ტვინის ქერქის რეგიონალური სისხლით მომარაგებისა და მამოძრავებელი ანალიზატორის ზონის სისხლით მომარაგების შეფასებისათვის, კლინიკის პირობებში.
მუხლი 17🔗
ელექტროენცეფალოგრაფია. ჩაწერა წარმოებს მოსვენებულ მდგომარეობაში ფუნქციური დატვირთვის ფონზე. რეკომენდებულია ნეიროდინამიკური დარღვევების (თავის ტვინის ქერქის ელექტროგენეზი) ხარისხის შესაფასებლად, განსაკუთრებით ზოგადი ვიბრაციის მოქმედებით გამოწვეული ვიბრაციული დაავადების შემთხვევაში.
მუხლი 18🔗.
კამპიმეტრია - მხედველობის ველის განსაზღვრა, ბრმა ლაქის ზომების შესწავლა საშუალებას იძლევა ანგიოსპაზმის გენერალიზაციის ხარისხის დასადგენად. ოფთალმოსკოპია და ბიომიკროსკოპია: გამოიყენება ბროლში შემღვრევების და ბადურა გარსში დეგენერაციული ცვლილებების გამოვლინების მიზნით.
თავი IV. საექიმი შრომითი ექსპერტიზა
მუხლი 19🔗. დროებითი შრომის უუნარობის ექსპერტიზა
1. ვიბროსაშიში პროფესიის მუშები, რომლებსაც პერიოდული სამედიცინო გასინჯვების დროს გამოუვლინდებათ ვიბრაციის მოქმედების ცალკეული ნიშნები, ექვემდებარებიან დისპანსერულ აღრიცხვას, პროფილაქტიკური ხასიათის ამბულატორიულ მკურნალობას წელიწადში ორჯერ, წარმოებისაგან მოუწყვეტლად (ჯანპუნქტში, ან სამედიცინო-სანიტარიულ ნაწილში).
2. ვიბრაციულ დაავადებაზე საეჭვო პირების დიაგნოზის დაზუსტების, დაავადებასა და პროფესიას შორის კავშირის დასადგენად საჭირო დოკუმენტაციით იგზავნებიან პროფპათოლოგიურ კლინიკაში, შრომის მედიცინისა და ეკოლოგიის ინსტიტუტში.
3. ვიბრაციული დაავადების I ხარისხის დროს, როდესაც დასნებოვნებული პირი მუშაობას აგრძელებს ვიბრაციასთან კონტაქტში, სტაციონარული მკურნალობა უტარდება წელიწადში ერთჯერ სპეციალიზებულ დაწესებულებაში – შრომის უუნარობის ფურცლის გაცემით.
4. სტაციონარში ყოფნის ვადა, საექსპერტოდ ვიბრაციულ დაავადებაზე საეჭვო პირების გამოკვლევისას, არ უნდა აღემატებოდეს 10-12 დღეს, ხოლო მკურნალობის კურსის ჩატარებისას – 23-25 დღეს. გართულებული ფორმების (მხარ-კისრის პლექსოპათია, კისრისა და გულ-მკერდის რადიკულოპათია და სხვ.) და ასევე თანმხლები დაავადებების, სტაციონარში დაყოვნების პერიოდი შეიძლება იყოს უფრო ხანგრძლივი, რომლებიც ვიბრაციული დაავადების განვითარებისათვის რისკის-ფაქტორს წარმოადგენენ (კისრის მალების ოსტეოქონდროზი, ჰიპერტონიული დაავადება, გულის იშემიური დაავადება, სხვადასხვა ეტიოლოგიის პოლინევროპათია და სხვ.).
5. დროებითი გადაყვანა სხვა სამუშაოზე, რომელიც არ არის დაკავშირებული ვიბრაციის, გადაცივების და სხვა მავნე პროფესიული ფაქტორების მოქმედებასთან, ხორციელდება პროფესიული შრომის უუნარობის ფურცლის გაცემით. ეს უკანასკნელი გაიცემა მხოლოდ დადგენილი დიაგნოზის დროს, წელიწადში არა უმეტეს 2 თვისა. იგი გაიცემა ამბულატორიული მკურნალობისათვის და ასევე სტაციონარიდან გაწერის შემდეგ მკურნალობის დასამთავრებლად სამედიცინო-სოციალური საექსპერტო კომისიის დასკვნის შედეგად. ამბულატორიული მკურნალობის კურსის ჩატარება მიზანშეწონილია წელიწადში ორჯერ, ჯანპუნქტის, პოლიკლინიკის, სამედიცინო-სანიტარიული ნაწილის პირობებში.
მუხლი 20🔗. შრომის უნარის მყარი დაქვეითების ექსპერტიზა
1. შრომის უნარიანობის ექსპერტიზის საკითხი ვიბრაციული დაავადების დროს დამოკიდებულია კლინიკურ სინდრომზე და მისი გამოყენების ხარისხზე, აგრეთვე თანმხლები დაავადების ხასიათზე.
ა) ვიბრაციული დაავადების I ხარისხის დროს სხვა სამუშაოზე მუდმივად გადასაყვანად (ვიბრაციის ზემოქმედების გარეშე) ჩვენებას წარმოადგენს ისეთი თანმხლები დაავადებები, რომლებიც ხელს უშლიან ვიბრაციასთან კონტაქტში მუშაობის შესრულებას;
ბ) ვიბრაციული დაავადების II ხარისხი მსუბუქ სამუშაოზე გადასაყვანად აუცილებელ ჩვენებას წარმოადგენს. იმ შემთხვევაში, თუ ეს გამოიწვევს ავადმყოფის კვალიფიკაციის დაქვეითებას, იგი გაგზავნილი უნდა იქნეს საექიმო-შრომითი საექსპერტო კომისიაზე პროფესიული შრომის უნარის დაქვეითების ხარისხის განსაზღვრისათვის. ახალგაზრდა პირებს აუცილებლად უნდა შეეცვალოთ კვალიფიკაცია.
2. რაციონალური შრომითი მოწყობის შემდეგ იმ პირებს, რომლებსაც აქვთ ვიბრაციული დაავადების I ხარისხი გართულებული ზოგადი დაავადებით, რაც ზღუდავს პროფესიულ შრომისუუნარობას, შესაძლებელია ვიბრაციული დაავადების ნიშნების უკუგანვითარება.
ა) ვიბრაციული დაავადების II ხარისხის დროს რაცინალური შრომითი მოწყობის შემდეგ, დაავადების ნიშნების რეგრესი (ტკივილის, პერიფერიული ანგიოსპაზმის შემცირება, ან გაქრობა) უნდა შეფასდეს, როგორც დაავადების გამოვლენის ნარჩენი მოვლენები. ვიბრაციული დაავადების III ხარისხის დროს აბსოლუტური გამოჯანმრთელება არ აღინიშნება;
ბ) წარსულში ვიბრაციული დაავადებით შეპყრობილ პირთა დაბრუნება ვიბრაციის ფაქტორთან კონტაქტში სამუშაოდ, არ არის მიზანშეწონილი.
3. ვიბრაციული დაავადებით შეპყრობილ ავადმყოფთა არასწორი შრომითი მოწყობის შემთხვევაში ვიბრაციული დაავადების უკუგანვითარება არ აღინიშნება, განსაკუთრებით თანმხლები გულ-სისხლძარღვთა და საყრდენ-მამოძრავებელი აპარატის დაავადების არსებობის დროს.
4. 1-ლ დანართში მოცემულია ვიბროსაშიში პროფესიის მუშების პროფესიული ვარგისიანობა ვიბრაციული დაავადების სინდრომების და მათი გამოხატვის ხარისხის გათვალისწინებით.
თავი V. მკურნალობა
მუხლი 21🔗
1. სამკურნალო კომპლექსის შერჩევისას აუცილებელია დიფერენცირებული მიდგომა: დაავადების ფორმის და გამოხატვის ხარისხის გათვალისწინება. რეკომენდებულია მკურნალობის დაწყება დაავადების ადრეულ სტადიაში.
2. ვიბრაციული დაავადების მკურნალობის ძირითადი პრინციპებია: ეტიოლოგიური, პათოგენეზური და სიმპტომური თერაპია. ეტიოლოგიური პრინციპი იმაში მდგომარეობს, რომ ვიბრაციული პათოლოგიის ნებისმიერი ხარისხის განვითარების შემთხვევაში უნდა შეწყდეს ორგანიზმზე ვიბრაციის და სხვა არახელსაყრელი პროფესიული ფაქტორების (კიდურების მნიშვნელოვანი ფიზიკური დაძაბვა და გადაცივება) მოქმედება.
3. პათოგენეზური თერაპია მიმართული უნდა იყოს ძირითადი დაავადების კლინიკური ნიშნების ნორმალიზაციისაკენ, როგორიცაა მიკროცირკულაციის და პერიფერიული სისხლმომარაგების გაუმჯობესება,ტროფიკული დარღვევების აღდგენა, ნეიროდინამიკური დარღვევების ნორმალიზაცის, სენსომოტორული სისტემის ფუნქციის გაუმჯობესება.
მუხლი 22🔗
1. ვიბრაციული დაავადების მკურნალობის დროს ეფექტურია კომპლექსური თერაპია – მედიკამენტების გამოყენების შერწყმა მკუნალობის ფიზიკურ და რეფლექტორულ მეთოდებთან. ვიბრაციული დაავადების საწყისი ფორმის (I ხარისხი) გამოვლინებისას, რომელიც მიმდინარეობს ორი ძირითადი სინდრომით, საჭიროა დაინიშნოს სისხლძარღვთა გამაფართოვებელი (სპაზმოლიზური) საშუალებები განგლიობლოკატორებთან ერთად და ცენტრალური მოქმედების ქოლინესთერაზული პრეპარატების მცირე დოზებთან კომბინირებულად.
2.პერიფერიული ანგიოდისტონიური სინდრომის დროს, რომელსაც ახლავს ხელის თითების ანგიოსპაზმი, ინიშნება სისხლძარღვების გამაფართოვებელი საშუალებები: ჰალიდორი 0,1გ ნო-შპა 0,02გ (დღეში 3-ჯერ ორ-ორი აბი 15-20 დღის განმავლობაში), ნიკოტინის მჟავა (0,05-0,1გ 2-ჯერ დღეში 10-12 დღე, ან ინიექციების სახით 0,1% ხსნარის 1მლ კუნთებში 10-12 დღე) და მისი წარმოებული (ნიკოშპანი, თეონიკოლი და სხვ.), ტრენტალი (0,1-0,2გ დღეში 3-ჯერ, კურსი 3 კვირა). ნაჩვენებია აგრეთვე კუჭქვეშა ჯირკვლის პრეპარატები: ადრენალინი (20-40 ერთ. 2 დღეში ერთხელ, 10-12 ინიექცია). სისხლძარღვების მიკროცირკულაციის და განვლადობის გაუმჯობესების მიზნით: ჰეპარინი, ვენორუტონი (ტროქსევაზინი) –20 დღე. პარმიდინი (პროდექტინი) 0,25 გ დღეში 3-ჯერ (კურსი – 20 დღე) და სხვ. პათოგენეზური თერაპიის საშუალებები, ან გამოიყენება განგლიობლოკატორები: პახიკარპინი 0,05-0,1გ დღეში 2-ჯერ) კურსი – 20 დღე, ბენზოჰექსონიუმი (ჰექსამეტაზონი) 0,1 გ დღეში 3-ჯერ (კურსი – 20 დღე), ამიზილი 0,001გ დღეში 2-ჯერ, (კურსი 20 დღე), აგრეთვე ანტიადრენერგიული საშუალებები, მაგალითად, მეთილდოფა (დოპეგიტი) 0,25გ დღეში 2-ჯერ, კურსი – 15-20 დღე (არტერიული წნევის კონტროლით).
3. ვიბრაციული დაავადების საშუალოდ გამოხატული ფორმის (II ხარისხი) დროს ზემო კიდურების ვეგეტატიურ-სენსორული პოლინევროპათიის სინდრომის შემთხვევაში ინიშნება შემდეგი მკურნალობა: ატფ 1% 1-2 მლ. კუნთებში ყოველდღიურად – 20 დღე; თეონიკოლი (კომპალანი) 0,15 გ დღეში 3-ჯერ (3 კვირა); ვიტამინი B12 500 მკგ კუნთებში ყოველდღიურად, 10 დღე; ხელის მტევნებისათვის ნაფთალინის ნავთობის ემულსიით ორკამერიანი, ან ოთხკამერიანი აბაზანები დღეგამოშვებით. მტევნების და მხრის სარტყლის დიადინამოთერაპია (10-12 პროცედურა); მხრის სარტყლის მასაჟი (10-12 პროცედურა); მხრის სარტყლის მასაჟი (15 დღის განმავლობაში); სამკურნალო ფიზკულტურა.
4. კიდურების ვეგეტატიურ-სენსორული პოლინევროპათიის დროს, რომელსაც ახლავს მიოფიბროდისტროფიული დარღვევები, ინიშნება ფოსფადენი 2% 2 მლ კუნთებში ყოველდღიურად 20 დღე; ჰალიდორი 0,1გ დღეში 3-ჯერ (3 კვირა); ინდომეტაცინი 0,025გ დღეში 3-ჯერ (კურსი 7-10 დღე); დღეგამოშვებით ხერხემლის კისრისა და გულმკერდის ნაწილზე დიადინამიკური დენები (10 დღე), აგრეთვე მონაცვლეობით კეთდება ჰიდროკორტიზონის ფონოფორეზი (მტკივნეულ ნაწილზე) 6-8 დღე; ზოგადი იოდოვან-ბრომიანი აბაზანები ყოველდღიურად (15 დღე); ხელისა და მხრის სარტყლის კუნთების მასაჟი (15 დღე); მხარ-კისრის პლექსოპათიის და ოსტეოქონდროზის არსებობის დროს ინიშნება რეოპირინი (პირაბუტოლი) 5,0მლ კუნთებში (5-6 ინექცია). ტაბლეტები: ბუტადიონი, ინდომეტაცინი, ბრუფენი. იბუპროფენი 2-3ჯერ დღეში (10 დღე). ასევე ფიზიოთერაპიული მკურნალობა, რადონის და იოდოვან-ბრომიანი აბაზანები, ტალახის აპლიკაციები, სამკურნალო ფიზკულტურა.
5. კიდურების ვეგეტატიურ-სენსორულ პოლინევროპათიის დროს, რომელსაც თან ახლავს რეინოს სინდრომი, კარგ ეფექტს იძლევა განგლიობლოკატორების (პახიკარპინი და სხვა) და ამინაზილის (0,001 დღეში 2-ჯერ) ერთობლივი მოქმედება; განგლერონი 0,04 2-ჯერ დღეში, ან 1,5% 1-2 მლ. კუნთებში 20 დღე. ანდეკალინი 40 ერთეული კუნთებში დღეგამოშვებით 10 ინიექცია.
6. II ხარისხის ვიბრაციული დაავადების კლინიკურ სურათში ცერებრული ანგიოდისტონიური სინდრომის არსებობისას თავის ტვინის ჰემოდინამიკის გაუმჯობესების მიზნით რეკომენდებულია ცინარიზინი (სტუგერონი) 0,025გ დღეში 3-ჯერ (კურსი 1-2 თვე). თეონიკოლი (კომპალანი) 0,15გ დღეში 3-ჯერ (კურსი 1 თვე), კავინტონი 0,005გ 3-ჯერ დღეში (კურსი 1-2 თვე).
7. ვიბრაციული პათოლოგიის მქონე პირებს, რომელთაც გამოხატული აქვთ ცენტრალური ნერვული სისტემის ფუნქციური დარღვევები, ენიშნებათ დასამშვიდებელი საშუალებები (ვალერიანის, შავბალახას პრეპარატები) და ტრანკვილიზატორები: ნოზეპამი (ტაზეპამი), სიბაზონი (სედუქსენი), მედაზეპამი (რუდოტელი), ქლოზეპიდი (ელენიუმი) 1 ტაბლეტი დღეში 2-ჯერ.
8. მხედველობის ორგანოში განვითარებული ორგანული ხასიათის ცვლილებების დროს (კატარაქტა, ბადურა გარსის დეგენერაცია) მოწოდებულია სისხლძარღვთა გამაფართოებელი საშუალებების ხმარება (ცინარიზინი, ფეზამი, ნოოტროპილი). ადგილობრივად წვეთების სახით ვიტამინები (კატაქრომი, ვიტა-იოდუროლი, ვიტა-ფაკოლი).
9. ვიბრაციული დაავადების სხვადასხა ფორმის და ხარისხის დროს დადებით ეფექტს იძლევა ბალნეოთერაპია: ზოგადი სულფიდური, წიწვოვანი, ზღვის წყლის და სხვა სახის აბაზანები, მკურნალობის კურსი 12-15 პროცედურა.
10. კარგ თერაპიულ ეფექტს იძლევა რეფლექსოთერაპიის მეთოდი, იყენებენ რეფლექსოთერაპიას ნემსით, ელექტრო აკუპუნქტურას, აგრეთვე ბიოლოგიურად აქტიურ წერტილებზე ლაზერული სხივის მოქმედებას (ლაზეროთერაპია). ზოგ შემთხვევაში (ტკივილის სინდრომის დროს) რეკომენდებულია კორპორალური აკუპუნქტურა.
11. ვიბრაციული დაავადების ფორმირების ძირითადი მექანიზმის გათვალისწინებით იყენებენ ლოკალურ ოქსიგენოთერაპიას, რომელიც აუმჯობესებს ხელის სისხლმომარაგებას, იწვევს სენსორული აპარატის ფუნქციის აღდგენას, კუნთური ძალისა და გამძლეობის მომატებას.
12. დიდი ყურადღება ექცევა ვიბრაციული დაავადების მკურნალობას მინერლური წყლებითა და ტალახის აპლიკაციებით. რეკომენდებულია მინერალური აბაზანები (თბილისი, მენჯი, წყალტუბო, ბორჯომი, საირმე, ახტალა).
თავი VI. პროფილაქტიკა
მუხლი 23🔗
1. ვიბრაციული დაავადების პროფილაქტიკაში დიდი მნიშვნელობა აქვს მომუშავეთა ორგანიზმზე არახელსაყრელი ფაქტორების მოქმედების გამორიცხვას, მათი სანიტარიული ნორმების დაცვას, შრომის სწორ ორგანიზაციას. მუშების გაჯანსაღებას სანატორიუმ პროფილაქტორიუმებში, ვიტამინიზაციას, რაციონალურ კვებას და დასვენებას.
2. სამედიცინო პროფილაქტიკის ერთ-ერთი უმთავრესი ღონისძიებაა სავალდებულო წინასწარი და პერიოდული სამედიცინო გასინჯვების ჩატარება.
წინასწარი სამედიცინო შემოწმების მიზანს წარმოდგენს მავნე ფაქტორებთან კონტაქტში სამუშაოდ მიღების წინ იმ პირთა გამოვლენა, რომელთაც აქვთ წინააღმდეგ ჩვენებები. მსოფლიოს ყველა ქვეყანას გააჩნია დაავადების ნუსხა, რომლებიც წარმოადგენენ შესაბამის სამსახურებში მიღებისათვის წინააღმდეგ ჩვენებას და სპეციფიკურია კონკრეტული ქვეყნისათვის.
3. პერიოდული სამედიცინო შემოწმების ძირითად ამოცანას წარმოდგენს დაავადების საწყისი, შექცევადი ნიშნების გამოვლენა, დროული სამკურნალო-პროფილაქტიკური ღონისძიებების ჩატარება, პერიოდული სამედიცინო შემოწმების შედეგების ანალიზი და შრომითი-საექსპერტო საკითხების ინდივიდუალური სქემების შემუშავება თითოეული გამოვლენილი პროფესიული და საერთო ხასიათის დაავადების მიმართ.
თავი VII. ლოკალური ვიბრაციით გამოწვეული ვიბრაციული დაავადების კლასიფიკაცია
მუხლი 24🔗. საწყისი გამოვლინება (I ხარისხი)
1. ზემო კიდურების პერიფერიული ანგიოდისტონიური სინდრომი, თითების იშვიათი ანგიოსპაზმით.
2. ზემო კიდურების სენსორული (ვეგეტატიურ-სენსორული) პოლინევროპათიის სინდრომი.
მუხლი 25🔗. ზომიერად გამოხატული (II ხარისხი)
1. ზემო კიდურების პერიფერიული ანგიოდისტონიური სინდრომი თითების ხშირი ანგიოსპაზმით.
2. ზემო კიდურების სენსორული (ვეგეტატიურ-სენსორული) პოლინევროპათიის სინდრომი – შერწყმულ ფორმებში:
ა) თითების ხშირ ანგიოსპაზმთან;
ბ) მტევნების მყარ ვეგეტატიურ-ტროფიკულ ცვლილებებთან;
გ) ხელების და მხრის სარტყლის საყრდენ-მამოძრავებელი აპარატის დისტროფიულ ცვლილებებთან (მიოფიბროზი, პერიართროზი, ართროზი);
დ) მხარ-კისრის პლექსოპათიასთან;
ე) ცერებრულ ანგიოდისტონიურ სინდრომთან.
მუხლი 26🔗. გამოხატული (III ხარისხი)
1. ზემო კიდურების სენსომოტორიული პოლინევროპათიის სინდრომი;
2. პოლინევროპათიის სინდრომი გენერალიზებული აკროანგიოსპაზმით.
დანართი №1
დიაგნოზი
ძირითადი ნიშნები და სინდრომები
დასკვნა პროფესიულ ვარგისიანობაზე და რეკომენდაციები
1
2
3
საეჭვო ვიბრაციულ დაავადებზე
ვიბრაციის მოქმედებით განვითარებული ზოგიერთი ნიშნები: მტევნების ციანოზი, ხელის გულების ჰიპერჰიდროზი, იშვიათი ტკივილი, დაბუჟება, ვიბრაციული და ტკივილის მგრძნობელობის ზღურბლის გაზრდა.
თავის პროფესიისათვის შრომისუნარიანია. მკურნალობა ამბულატორიულად. დისპანსერული მეთვალყურეობა.
ვიბრაციული დაავადება – I ხარისხი
1.
ზემო კიდურების პერიფერიული ანგიოდისტონიური სინდრომი, მათ შორის, ხელის თითების იშვიათი ანგიოსპაზმით.
2.
ზემო კიდურების სენსორული (ვეგეტატიურ – სენსორული)
პოლინევროპათიის სინდრომი.
თავის პროფესიაში შრომისუნარიანია. მკურნალობა პროფპათოლოგიურ კლინიკაში (წელიწადში ერთხელ). ამბულატორიული მკურნალობა საცხოვრებელი ადგილის მიხედვით.
სტაციონარში ჩატარებული მკურნალობის მყარი ეფექტის შემთხვევაში თავის პროფესიაში შრომისუნარიანია. თანმხლები დაავადების არსებობისას, რომლებიც ხელს უშლიან რეაბილიტაციას პროფესიულ შრომის უნარს მოკლებულია. სანატორიულ-კურორტული მკურნალობა.
ვიბრაციული დაავადება - II ხარისხი
1. ზემო კიდურების პერიფერიული ანგიოდისტონიური სინდრომი ხელის თითების ხშირის ანგიოსპაზმით.
2.სენსორული (ვეგეტატიურ-სენსორუ–
ლი) პოლინევროპათიის სინდრომი მყარი ვეგეტატიურ-ტროფიკული მოშლილობებით კიდურებში, ხელის თითების ხშირის ანგიოსპაზმით; კიდურებში ძვლის მიოფიბროზული და დისტორფიული ცვლილებებით, მხარ-კისრის პლექსოპათიით ცერებრული ანგიოდისტონიური სინდრომით.
თავის პროფესიაში შრომისუუნაროა. გამოკვლევა და მკურნალობა პროფპათოლოგიურ კლინიკაში წელიწადში ერთხელ, ამბულატორიული მკურნალობა საცხოვრებელი ადგილის მიხედვით, რაციონალური შრომითი მოწყობა, ან სამედიცინო-სოციალურ საექსპერტო კომისიაზე გაგზავნა. სანატორიულ-კურორტული მკურნალობა.
ვიბრაციული დაავადება III ხარისხი
ზემო კიდურების სენსომოტორული პოლინევროპათიის სინდრომი; ენცეფალოპოლინევრო–
პათიის სინდრომი, პოლინევროპათიის სინდრომი გენერალიზებული აკროანგიოსპაზმებით.
პროფესიულ შრომის უნარს მოკლებულია. გამოკვლევა და მკურნალობა პროფპათოლოგიურ კლინიკაში წელიწადში 1-2 - ჯერ. ამბულატორიული მკურნალობა საცხოვრებელი ადგილის მიხედვით, რაციონალური შრომითი მოწყობა, ან საერთო შრომის უნარის განსაზღვრისათვის სამედიცინო-სოციალურ საექსპერტო კომისიაზე გაგზავნა. სანატორიულ-კურორტული მკურნალობა.
2.2.9. მომუშავეთა ჯანმრთელობის მდგომარება საწარმოო გარემოს მდგომარეობასთან დაკავშირებით.
ადამიანის ორგანიზმზე მანგანუმის ნაერთების მოქმედების თავისებურებანი მეთოდური მითითებები
მ.მ. 2.2.9. 003-02
თავი I. გამოყენების სფერო
მუხლი 1🔗
1. მეთოდურ მითითებებში წარმოდგენილია მანგანუმის ნაერთების მოქმედებით გამოწვეული დაავადების პათოგენეზის, კლინიკის, დიაგნოსტიკის, მკურნალობის, შრომისუნარიანობის ექსპერტიზის საკითხები. პრევენციული ღონისძიებები, დაავადებულთა სამედიცინო, პროფესიული და სოციალური რეაბილიტაციის საკითხები.
2. მეთოდური მითითებები შედგენილია პრაქტიკოსი ექიმებისათვის, რომლებიც დახმარებას უწევენ მანგანუმის ნაერთებთან კონტაქტში მყოფ მუშებს; სამედიცინო პროფილის დაწესებულებებისათვის; შრომის მედიცინის პროფილის ცენტრებისათვის.
თავი II. ადამიანის ორგანიზმზე მანგანუმის ნაერთების მოქმედების თავისებურებანი
მუხლი 2🔗. შესავალი
1. მანგანუმი მიეკუთვნება ბუნებაში ფართოდ გავრცელებულ ელემენტს. იგი შეადგენს დედამიწის ქერქის 0,1%-ს. მანგანუმის შემცველი ნაერთებიდან უფრო ხშირად გვხვდება მინერალური პიროლუზიტი (MnO2), ბრაუნიტი (Mn2O3), ჰაუსმანიტი (Mn3O4).
2. მანგანუმი შედის 100-ზე მეტი მინერალის შემადგენლობაში, მაგრამ სამრეწველო მნიშვნელობა აქვს მხოლოდ მის ოქსიდებს. მანგანუმის 90-95% გამოიყენება შავ მეტალურგიაში. იგი გამოყენებას პოულობს ქიმიურ, ელექტროტექნიკურ, ფარმაცევტულ, შუშის, კერამიკულ, პოლიგრაფიულ მრეწველობაში, მედიცინასა და სოფლის მეურნეობაში.
3. შავ მეტალურგიაში მანგანუმს იყენებენ მაღალი ხარისხის ფოლადის და თუჯის მისაღებად. იგი დიდი რაოდენობით გამოიყენება სპეციალური ფოლადისა და სხვადასხვა შენადნობების, განსაკუთრებით ფერომანგანუმის, სარკისა და თუჯის წარმოებაში. ელექტროქიმიურ წარმოებაში მანგანუმი გამოიყენება მშრალი ელემენტების, აგრეთვე სხვადასხვა ძვირფასი საღებავების დასამზადებლად.
4. სოფლის მეურნეობაში მანგანუმი გამოიყენება სასუქების სახით. დადგენილია, რომ მანგანუმი მნიშვნელოვან როლს ასრულებს მცენარეების ზრდაში და ხელს უწყობს ნაყოფში ნახშირწყლების დაგროვებას. მედიცინაში გამოიყენება მანგანუმის ოქსიდი და კალიუმის პერმანგანატი (KMnO4). ცოცხალი ორგანიზმისათვის მანგანუმს, როგორც მიკროელემენტს, აქვს დიდი მნიშვნელობა. იგი აქტიურ მონაწილეობას ღებულობს ორგანიზმში მიმდინარე ნივთიერებათა ცვლის პროცესებში.
5. ორგანიზმისათვის მანგანუმის სადღეღამისო მოთხოვნილება შეადგენს 0,3მგ.-ს 1კგ-ზე. მოზრდილი ადამიანი ყოველდღიურად ღებულობს 4,5მგ მანგანუმს. ორგანიზმში მოხვედრის შემდეგ მანგანუმი ნაწილდება ყველა ორგანოსა და ქსოვილში, ზედმეტი კი დეპონირდება ღვიძლში, ფილტვებში, ელენთაში, ძვლებში წვრილი ნაწლავების კედლებში და თავის ტვინში. სისხლში მანგანუმი ცირკულირებს მცირედ ხსნადი ფოსფორმჟავას მარილების სახით, ხოლო ორგანიზმიდან გამოიყოფა შარდთან, განავალთან და ოფლთან ერთად.
6. წარმოების პირობებში მანგანუმი ორგანიზმში ძირითადად აეროზოლის სახით სასუნთქი სისტემებიდან, ხოლო მცირე რაოდენობით კუჭნაწლავის ტრაქტით ხვდება. შესაძლებელია მისი შეღწევა ორგანიზმში დაუზიანებელი კანიდანაც. დიდი რაოდენობით მანგანუმის მოხვედრის საშიშროება არსებობს მანგანუმის მოპოვების, გამდიდრების და მეტალურგიულ ქარხანაში გადამუშავების დროს.
7. მანგანუმი არ იწვევს მწვავე მოწამვლას. მისი ხანგრძლივი მოქმედების შედეგად შეიძლება განვითარდეს, ერთი მხრივ, ფილტვების პროფესიული დაავადება, ხოლო მეორე მხრივ – ცენტრალური ნერვული სისტემის, კერძოდ, სტრიოპალიდარული სისტემის მძიმე ინტოქსიკაცია, რომელიც თავისი კლინიკური გამოვლინებით მოგვაგონებს ენცეფალიტურ პარკინსონიზმს. წარმოადგენს რა კუმილაციური მოქმედების შხამს, მანგანუმი ჰემატოენცეფალური ბარიერის გავლით იწვევს ცენტრალური ნერვული სისტემის მძიმე დაავადებას, ქერქქვეშა სტრუქტურების უპირატესი დაზიანებით.
8. მანგანუმით ინტოქსიკაციის პათოგენეზში თანამედროვე წარმოდგენით ძირითადი მანიშვნელობა ენიჭება მედიატორების – დოფამინისა და აცეტილქოლინის ცვლისა და თანაფარდობის მოშლას განგლიებში. აღმოჩენილია დარღვევები სტრიალური ჰორმონების და ამინომჟავების ცვლაშიც.
9. ნევროლოგიური ცვლილებების და ექსტრაპირამიდული პათოლოგიის სუბკლინიკური ნიშნების დროულად გამოვლენას დიდი პრქტიკული მნიშვნელობა აქვს პათოლოგიური პროცესის პროგნოზირების და ეფექტური სამკურნალო-პროფილაქტიკური ღონისძიებების გატარების საქმეში.
მუხლი 3🔗. კლინიკა
1. მანგანუმს ახასიათებს ორგანიზმზე პოლიმორფული მოქმედება. ტოქსიკურ მოქმედებას იგი ახდენს ძირითადად ცენტრალურ ნერვულ სისტემაზე, როგორც სუსტი ალერგენი, იწვევს ბრონქული ასთმის და ეგზემის განვითარებას, მტვრის ხანგრძლივი შესუნთქვის შედეგად კი კეთილთვისებიანად მიმდინარე პნევმოკონიოზს – მანგანოკონიოზს, ან კონიოგენურ ბრონქიტს. მანგანუმის შენაერთების ორგანიზმზე მოქმედებისას ვლინდება ცენტრალური ნერვული სისტემის დაზიანება, რომელიც წარმოადგენს მანგანუმით ქრონიკულ პროფესიულ ინტიქსიკაციას, ანუ მანგანიზმს.
2. მანგანუმით ქრონიკული ინტოქსიკაციის დროს არჩევენ დაავადების 3 სტადიას:
ა) I სტადია, ანუ ფუნქციური ძვრები, ხასითდება ღარიბი სიმპტომატიკით: საერთო სისუსტე, დაღლილობა, ძილიანობა ან უძილობა, მადის დაკარგვა, თავის ტკივილი, თავბრუსხვევა, კიდურების სისუსტე და პარესთეზიები, განსაკუთრებით ქვედა კიდურებში, ობიექტურად – ვეგეტატიური დისფუნქცია ჰიპერ, ან ჰიპოტონიური ტიპის ნეიროცირკულაციური დისტონიის მოვლენებით, არაიშვითად სენსიტურ-ვეგეტატიური პოლინევროპათიისათვის დამახასიათებელი სუსტად გამოხატული ნიშნებით, თვალის ნაპრალების გაფართოება, წამწამების იშვიათი ხამხამი, ქვედა კიდურების ჰიპოტონია, წამწამების, ენის, თითების, ხელის მტევნების ტრემორი. დამახასიათებელია, აგრეთვე, ენდოკრინული სისტემების დარღვევები, კერძოდ, ფარისებრი ჯირკვლების დისფუნქცია;
ბ) II სტადია, ანუ დაწყებითი ტოქსიკური ენცეფალოპათიის სტადია. ზემოაღნიშნული სიმპტომების ფონზე თავს იჩენს ორგანული დაზიანების სიმპტომატიკა: სიარულის დროს ხელების შეუღლებული მოძრაობის შესუსტება, კუნთთა ტონუსის მომატება, სიარულის გაძნელება, ძილიანობა, ინერტულობა, შენელებული და ცუდად მოდულირებული მეტყველება, ჰიპერსალივაცია, ჰიპომიმია, წამწამების იშვიათი ხამხამი, მყესთა რეფლექსების შეცვლა, ფსევდობულბარული რეფლექსები, დიდი ამპლიტუდით მთელი მტევნის კანკალი, ნერვული ღეროს გაყოლებაზე მტკივნეულობა, არათანაბარი გუგების, კონვერგენციის დარღვევა, ნისტაგმი, მხედველობის არის შევიწროება, განსაკუთრებით თეთრ და წითელ ფერებზე, ქანაობა რომბერგის პოზაში და საკოორდინაციო სინჯების არაზუსტი შესრულება;
გ) III სტადია – მანგანუმისმიერი პარკინსონიზმი. ხასიათდება სტრიოპალიდარული სისტემის დაზიანების გამოხატული სიმპტომატიკით: ჰიპო, ან ამიმია, მუსკულატურის რიგიდობა, მოძრაობის შებოჭილობა, სიარული თითის წვერებზე, ე.წ. „მამლის სიარული”, ყბის ტრიზმი, დაკბილული ბორბლის სიმპტომი, გულგრილობა – ემოციური სიჩლუნგე, ნაძალადევი სიცილი ან ტირილი, მიკროგრაფიის სიმპტომი.
3. მანგანუმისმიერი პარკინსონიზმის დროს ავადმყოფი ხდება მორცხვი და კეთილი. ექსტრაპირამიდული სისტემის დაზიანების ზემოთ აღნიშნულ სიმპტომებთან ერთად, ხშირად გვხვდება პირამიდული უკმარისობის ნიშნები სახისა და ენისქვეშა ნერვების ინერვაციის ასიმეტრიის, ჰორიზონტალური ნისტაგმის სახით, აღინიშნება მყესთა რეფლექსების მომატება, ასიმეტრია ტენდენციით სპასტიკურისაკენ, აქსილარული რეფლექსების მომატება, ბაბინსკის პათოლოგიური რეფლექსები; აგრეთვე მკვეთრადაა გამოხატული ვეგეტატიური დისფუნქციის ნიშნები.
4. იმ მუშებს შორის, რომლებიც პროფესიულ კონტაქტში არიან ერთდროულად მანგანუმისა და სხვადასხვა ქიმიურ და ფიზიკურ ფაქტორებთან, აღინიშნება გარკვეული კანონზომიერებანი: კლინიკურ-ფუნქციურ დარღვევებს შორის განსაკუთრებულ ყურადღებას იმსახურებს ცვლილებები, რომლებსაც სადღეღამისოდ იხილავენ არა როგორც პროფესიულ პათოლოგიას, არამედ როგორც პროფესიით განპირობებულ სინდრომს.
5. ამ მხრივ ყველაზე მნიშვნელოვანია გულ-სისხლძარღვთა სისტემების დაზიანების სინდრომი, რომელსაც სიხშირის მიხედვით, როგორც დამოუკიდებელ ნოზოლოგიურ ფორმას, ასევე პროფესიულ პათოლოგიასთან შერწყმულს, პირველი ადგილი უკავია. გულ-სისხლძარღვთა სისტემის პათოლოგია ხასიათდება უპირატესად გულის კუნთის დისტროფიული ცვლილებებით. ერთ-ერთ ადრეულ მგრძნობიარე სუბიექტურ ნიშანს წარმოადგენს გულის არეში ჩხვლეტითი ხასიათის ტკივილი. ხოლო დამახასიათებელ ობიექტურ ნიშანს კი – ბრადიკარდია, გულის ტონების მოყრუება, მარცხენა საზღვრის გადიდება და II ტონის აქცენტი აორტაზე. მანგანუმის წარმოების მუშებში ადრეულ ელექტროკარდიოგრაფიულ გადახრებს მიეკუთვნება ნომიტროპულ კერაში აგზნებადობის შენელება, ელექტრული ღერძის გადახრა მარცხნივ, ვოლტაჟის შემცირება, ST – სეგმენტის და T – კბილის არასპეციფიკური ცვლილებები. ჯერ კიდევ კლინიკამდელ სტადიაში მიოკარდიუმის შეკუმშვის ფუნქციის შესწავლისას აღინიშნება იზომეტრიული შეკუმშვის ფაზის შემოკლებით და შიდასისტოლური მაჩვენებლების გაზრდით, გამოხატული ჰიპერდინამიის ფაზური სინდრომი, რომელიც პერიოდულად იცვლება ჰიპოდინამიის ფაზური სინდრომით, რაც გულის კუნთის დისტროფიულ ცვლილებებს ასახავს.
6. აორტის ათეროსკლეროზი ვლინდება CM/CE < I შეფარდების შემცირებით. როგორც ელასტიკური, ასევე კუნთოვანი ტიპის სისხლძარღვების პულსური ტალღის გავრცელების სიჩქარე იზრდება. ამგვარად, მანგანუმის წარმოების მუშებში გულ-სისხძარღვთა სისტემის მხრივ ცვლილებები ვლინდება გულის კუნთში მეტაბოლური ცვლილებების და სისხლძარღვთა ტონუსის (არტერიული ჰიპერტონიის) მომატების სახით.
7. ყურადსაღებია კუჭ-ნაწლავის ტრაქტის ფუნქციური დარღვევებიც, რომლებიც ვლინდება მოგვიანებითი ნევროლოგიური სიმპტომების განვითარების შემდეგ, კერძოდ, მანგანუმის ხანგრძლივ კონტაქტში მყოფ პირებში კუჭის სეკრეცია დარღვეულია როგორც კუჭის წვენის საერთო მჟავიანობის, ასევე თავისუფალი მარილმჟავას დებიტის სახით, რაც განპირობებულია ცენტრალური ნერვული სისტემის დისფუნქციით.
8. ინტოქსიკაციის უკვე I სტადიაში ცენტრალური ნერვული სისტემის მხრი არსებულ დარღვევებს თან ახლავს ცვლილებები ჰემატობილარულ სისტემაში: ღვიძლი გადიდებული და გამკვრივებულია, აღინიშნება სხვადასხვა სახის ფუნქციური დარღვევები. ღვიძლის ჰემოცირკულაციის მდგომარეობის გამოკვლევა რეოგრაფიის მეთოდით ადასტურებს ღვიძლის სისხლძარღვოვანი სისტემის დაზიანებას, ღვიძლშიდა ჰემოცირკულაციის შემდგომში დარღვევის ყველა ეს ძვრები მატულობს მუშაობის სტაჟისა და დაავადების სტადიის ზრდის პარალელურად. ამგვარად, ღვიძლის ფუნქციური დარღვევები დაკავშირებულია მანგანუმის ნაერთების კომპლექსურ მოქმედებასთან. ნიშანდობლივია, რომ ღვიძლის დაავადებები უფრო ხშირად გვხვდება იმ საამქროებში, სადაც ძირითად ფაქტორს – მანგანუმს ემატება სხვა ქიმიური ნივთიერებებიც (ფოსფორი, ამონიაკი და სხვა).
9. მანგანუმთან ხანგრძლივ კონტაქტში მყოფ მუშებს შარდის გამოყოფის ფუნქცია დიდხანს აქვთ შენარჩუნებული. იგი ცვლილებას განიცდის ინტოქსიკაციის პროგრესირებასთან ერთად, რაც გამოიხატება გორგლოვანი ფილტრაციის უნარისა და რეაბსორბაციის დაქვეითებით და პათოლოგიური სკენოგრამის გაჩენით.
ექსპერიმენტში დადგენილია მანგანუმის მოქმედებით გენერაციული ფუნქციის და სპერმატოგენეზის პროცესის დარღვევა, კერძოდ აქტივობისა და განაყოფიერების უნარის დათრგუნვა. იცვლება ესტრალური ციკლი. ორგანიზმზე მანგანუმის შენაერთების მოქმედება იწვევს ცვლილებებს როგორც I, ასევე II თაობის მემკვიდრეობაში, რაც გამოიხატება მკვდარი და განუვითარებელი ემბრიონების რიცხვის გაზრდით, შთამომავლობის სიცოცხლისუნარიანობის შემცირებით და სქესობრივი მომწიფების შეფერხებით.
10. მანგანუმის წარმოების მაღალი სტაჟის მქონე მუშებს აღენიშნებათ მხედველობის ორგანოს ფუნქციური დარღვევები: მხედველობის არის შევიწროება თეთრ ფერზე, ფიზიოლოგიური სკოტომის ზომების მომატება და სიბნელის ადაპტაციის ზღურბლის გაზრდა. მანგანუმით ქრონიკული ინტოქსიკაციის დროს პერიფერიულ სისხლში აღინიშნება ჰემოგლობინისა და ერითროციტების რაოდენობის გაზრდა, ზომიერი რეტიკულოციტოზი, ლიმფო და მონოციტოზი.
11. მკაცრი პარალელიზმი ინტოქსიკაციის კლინიკურ გამოვლინებასა, სისხლსა და შარდში მანგანუმის კონცენტრაციას შორის არ აღინიშნება (მანგანუმის ნორმალური შემცველობა სისხლში 0,015 – 0,02მგ%, ხოლო შარდში 0,02-0,07მგ/ლ-ს უდრის).
12. იმუნურ სტატუსში აღინიშნება იმუნური ინდექსის შემცირება. საწყის პრემორბიდულ სტადიაში ვლინდება სიმპტომოადრენალური სისტემის ჰორმონალური და მედიატორული რგოლების გააქტიურება. გამოხატული ინტოქსიკაციის (IIსტ.) დროს დოფამინისა და დოფას სისტემის აქტიურობის მკვეთრი დაქვეითება აღინიშნება; დაავადების III სტადიაში იზრდება ადრენალინის სეკრეცია, დოფას მატების პარალელურად მცირდება ნორადრენალინის და დოფამინის შემცველობა, რაც მიუთითებს დოფას დოფამინად გარდაქმნის შეფერხებაზე.
13. ამგვარად, მანგანუმს ახასიათებს პოლიტროპული მოქმედება, რომელიც ვრცელდება ყველა სისტემასა და ორგანოზე, მაგრამ მთავარ სამიზნეს წარმოადგენს თავის ტვინი, რომლის დაზიანება ატარებს დიფუზურ ხასიათს, კერძოდ, შხამი შერჩევით მოქმედებს ქერქქვეშა კვანძებსა და დიენცეფალურ არეზე.
14. მანგანუმით ინტოქსიკაციის პირველადი ნიშნების გამოვლინების დრო ვარირებს – ერთიდან რამდენიმე წლამდე.
15. მანგანუმის წარმოების მუშებში პროფესიულ დაავადებებს შორის ქრონიკულ მტვრისმიერ, ანუ კონიოგენურ ბრონქიტს სიხშირის მიხედვით მეორე ადგილი უკავია. იგი იწყება შედარებით გვიან (მუშაობის სტაჟი 10-15 წელი და მეტი). იფარგლება I –II სტადიით და ხშირად მიმდინარეობს ასთმოიდური კომპონენტით.
16. მანგანუმისმიერი კონიოგენური ბრონქიტი უფრო ხშირია იმ პირებში, რომლებიც მუშაობენ მანგანუმის მოპოვებაზე, სადაც დამტვერიანება მხოლოდ 1,5-2 – ჯერ აღემატება ზღვრულად დასაშვებ კონცენტრაციას. დღეისათვის აღიარებულია აგრეთვე, რომ მანგანუმი ალერგენს წარმოდგენს და საკმაოდ ხშირად იწვევს ბრონქული ასთმის, ან ალერგიული გენეზის ასთმური ბრონქიტის განვითარებას.
17. ალერგიულ თვისებებს მანგანუმი ავლენს უპირატესად მცირე კონცენტრაციით მოქმედებისას (ჰიგიენური ნორმებით გათვალისწინებულ ზ.დ.კ-ს დონეზეც კი).
18. მანგანუმის წარმოების მუშებში ბრონქული ასთმის კლინიკურ გამოვლინებას წინ უსწრებს გარკვეული დრო (5-10 წელი) დასაწყისში შეტევები არაინტენსიურია და იშვიათი – ვლინდება გაძნელებული სუნთქვის და ხველების ფონზე, რომელიც, რიგ შემთხვევბში, წინ უსწრებს მოხრჩობის პირველი შეტევების განვითარებას, ზოგჯერ კი დამაკმაყოფილებელი საერთო მდგომარეობის ფონზე პირველი შეტევა აღმოცენდება უეცრად.
ა) ბრონქული ასთმა, მსუბუქი, ან საშუალო სიმძიმის ფორმით ვლინდება, იშვიათად რთულდება, ფილტვების ემფიზემა უფრო ხშირად გვხვდება ფეროშენადნობთა წარმოების მუშებში და ჩვეულებრივ ზომიერადაა გამოხატული;
ბ) რენტგენოლოგიურად აღინიშნება ფილტვის კარის გაფართოვება, სისხლძარღვთა და ბრონქთა სურათის გაძლიერება. გარეგანი სუნთქვის ფუნქცია დარღვეულია ობსტრუქციის ტიპით;
გ) ნახველში ზომიერად გამოხატული ეოზინოფილიაა, აღინიშნება კურშმანის სპირალები, იშვიათ შემთხვევაში, შარკო-ლეიდინის კრისტალებიც;
დ) სისხლში ეოზინოფილია 20-25%-ს აღწევს, ხშირად აღინიშნება ზომიერი ლეიკოციტოზი, ლიმფოციტოზი, ედს მომატებულია;
ე) მანგანუმისმიერი ბრონქულ ასთმას ახასიათება კეთილთვისებიანი მიმდინარეობა: დროული დიაგნოსტიკისა და მანგანუმის კონტაქტის შეწყვეტისას კლინიკური გამოჯანმრთელება;
ვ) ხშირ შემთხვევებში, ბრონქული ასთმა ერწყმის სხვა ალერგიულ დაავადებებს – ეგზემას და ალერგიულ დერმატიტს.
19. ბოლო ათწლეულების განმავლობაში შედარებით იშვიათად გვხვდება პნევმოკონიოზის – მანგანოკონიოზის შემთხვევები და ისიც მხოლოდ იმ მუშებში, რომელთაც აქვთ მანგანუმის მტვერთან ხანგრძლივი (20-30 წლის) კონტაქტი.
20. მანგანოკონიოზი მეტალოკონიოზის ჯგუფს მიეკუთვნება, მიმდინარეობს დაავადების ინტერსტიციული ფორმით, ხასიათდება ნელი და კეთილთვისებიანი მიმდინარეობით, კლინიკური გამოვლინების სიღარიბით, იფარგლება II სტადიით, ძირითადად, ფილტვების ვენტილაციური ფუნქციის ცვლილებების გარეშე. იშვიათად რთულდება ფილტვების კეროვანი ტუბერკულოზით. საკმაოდ ხშირია (30%) ცენტრალური ნერვული სისტემის ფუნქციური და ფილტვების ორგანული დაზიანების ერთდროული შერწყმა.
21. ამრიგად, მანგანუმის წარმოების მუშებში გვხვდება შემდეგი პროფესიული დაავადებები: მანგანუმით ქრონიკული პროფესიული ინტოქსიკაცია – მანგანიზმი, კონიოგენური ბრონქიტი, ბრონქული ასთმა, ამნგანოკონიოზი, ეგზემა და ალერგიული დერმატიტი.
22. მანგანუმით ქრონიკული ინტოქსიკაციის და ბრონქული ასთმის ადრეულ დიაგნოსტიკას დიდი მნიშვნელობა აქვს, რადგანაც მხოლოდ დროულად დაწყებული მკურნალობა და მანგანუმთან ავადმყოფის კონტაქტის შეწყვეტა იძლევა ჩატარებული მკურნალობის ეფექტურობის გარანტიას.
23. აღნიშნული დაავადების დიაგნოსტიკაში წამყვანი როლი სუბიექტურ და ობიექტურ სიმპტომატიკას ენიჭება.
თავი III. პარაკლინიკური გამოკვლევები
მუხლი 4🔗.
1. სისხლის საერთო ანალიზი;
2. მანგანუმის შემცველობის განსაზღვრა სისხლში და შარდში;
3. კატექოლამინების განსაზღვრა;
4. დოფასა და დოფამინის შემცველობის დადგენა;
5. ღვიძლის ფუნქციების განსაზღვრა;
6. ელექტროკარდიოგრაფია;
7. ელექტრომიოგრაფია;
8. ვეგეტატიური სინჯები (კაპილაროსკოპია, დინამომეტრია, სიცივის ცდა);
9. კიდურთა რეოგრაფია;
10. ღვიძლის რეოგრაფია;
11. გარეგანი სუნთქვის ფუნქციის შესწავლა;
12. პნევმოტაქომეტრია;
13. გულ-მკერდის რენტგენოსკოპია და რენტგენოგრაფია;
14. იმუნურ-ალერგიული გამოკვლევა;
15. მხედველობის ორგანოს გამოკვლევა;
16. სმენის ანალიზატორის გამოკვლევა;
17. ნახველის საერთო ანალიზი.
მუხლი 5🔗
1. პროფესიული მანგანუმისმიერი ბრონქიტის დიაგნოსტიკა უნდა დავიწყოთ შემდეგი საკითხების დაზუსტებით:
ა) წლების მიხედვით დაწვრილებითი პროფესიული მარშრუტი (რომელ წარმოებაში, რა პროფესიით, რამდენი წელი);
ბ) რომელ საწარმოო ფაქტორებთან ჰქონდა პროფესიული კონტაქტი წარსულში და აქვს ამჟამად (შრომის პირობების დეტალური დახასიათება);
გ) დაავადების დინამიკა (წინ უსწრებდა თუ არა ქრონიკულ ბრონქიტს მწვავე რესპირაციული დაავადებები, პნევმონია, ფილტვების ტუბერკულიოზი და ა. შ.);
დ) პარაკლინიკური გამოკვლევბის შედეგები (გულმკერდის რენტგენოსკოპია და რენტგენოგრაფია, გარეგანი სუნთქვის ფუნქციის შესწავლა, სისხლის და ნახველის საერთო ანალიზი).
მანგანოკონიოზის დიაგნოზი ეყრდნობა გულმკერდის რენტგენოგრაფიის მონაცემებს (ფილტვის ქსოვილის ინტერსტიციული ფიბროზი), ტარდება აგრეთვე ფილტვის ვენტილაციური ფუნქციის შესწავლა და სისხლის საერთო ანალიზი.
2. პროფესიული მანგანუმისმიერი ბრონქული ასთმის დიაგნოსტიკის მიზნით აუცილებელია დაზუსტდეს:
ა) ექსპოზიციური და ელიმინაციური ტესტების შედეგები (ასთმური შეტევების დაწყება მუშაობის პერიოდში და მათი გაქრობა მანგანუმთან კონტაქტის დროებით შეწყვეტისას);
ბ) დაავადების დაწყების და მისი შემდგომი განვითარების (თანდათანობითი, უეცარი, მწვავე რესპირაციული დაავადებების ფონზე გადატანის შედეგად) სურათი;
გ) იმუნურ-ალერგოლოგიური გამოკვლევების შედეგები (სპეციფიკური პასიური ჰემაგლუტინაციის რეაქციის, ბაზოფილების სპეციფიკური დაზიანების რეაქციის, ნეიტროფილების ალტერაციის ტესტის განსაზღვრა);
დ) კანის ალერგიული ტესტები ინფექციური და საყოფაცხოვრებო ალერგენებით დაავადების არაპროფესიული ეტიოლოგიის გამორიცხვის მიზნით;
ე) პნევმოტაქომეტრია ვოტჩალის მიხედვით;
ვ) პროვოკაციული ინჰალაციური სინჯი მანგანუმის ქლორიდის 10-20%-იანი ხსნარით;
ზ) პერიფერიული სისხლის გამოკვლევა;
თ) ნახველის გამოკვლევა ეოზინოფილებზე, კურშმანის სპირალებსა და შარკო-ლეიდენის კრისტალებზე.
თავი IV. მანგანუმით ქრონიკული პროფესიული ინტოქსიკაციის
(მანგანიზმის) მკურნალობა
მუხლი 6🔗
1. ყველა შემთხვევაში აუცილებელი და სავალდებულოა მანგანუმის ნაერთებთან ავადმყოფის კონტაქტის დროული შეწყვეტა. მანგანიზმის მკურნალობა გულისხმობს ეტიოლოგიური, პათოგენეზური და სიმპტომატური კომპლექსების გამოყენებას. დაავადებულთა მკურნალობა უმჯობესია ჩატარდეს სტაციონარის პირობებში.
2. ინტოქსიკაციის საწყისი ფორმების დროს, როდესაც გამოხატულია ასთენიური მდგომარეობა და ვეგეტატიური დარღვევები, ნაჩვენებია ვიტამინოთერაპია (B1, B6, C, PP). თუ პროცესს თან ახლავს მსუბუქი პირამიდული უკმარისობა, რეკომენდებულია კუნთში პროზერინის ინიექციები (05% - 1მლ), ნოვოკაინის ინექციები ვენაში (0,25% - 10მლ) და კუნთში (2,5 – 5მლ. დღეგამოშვებით). ნოვოკაინით მკურნალობის კურსი შეადგენს 12-14 ინიექციას (ბიოლოგიური სინჯის შემდეგ).
3. გამოხატული ვეგეტატიური მოვლენების დროს 10% კალციუმის ქლორიდის ხსნარი ვენაში 10 მლ-ის ოდენობით (10 ინექცია). მანგანიზმის გამოხატული ფორმების, ანუ მანგანუმისმიერი პარკინსონიზმის დროს მიზანშეწონილია ყველა იმ მედიკამენტის გამოყენება, რომლებიც საზოგადოდ ინიშნება პარკინსონიზმის მკურნალობისას: ატროპინის ჯგუფის პრეპარატები, რომელთაც ახასიათებთ ცენტრალური და პერიფერიული ქოლინოლიზური მოქმედება (კორბელა, ტროპაცინი, დეპარკინი, ციკლოდოლი, ნორაკინი და სხვა).
4. ფართოდ გამოიყენება: L- დოპა, მიდანტანი, მადოპანი, ნაკომი და სხვა. ყველა ეს პრეპარატი ავადმოყოფს ეძლევა მზარდი დოზებით სასურველი ეფექტის მიღებამდე. აღნიშნული პრეპარატების თანამოვლენებია: პირის სიმშრალე, აკომოდაციის დარღვევა, პულსის გახშირება, თავბრუსხვევა და სხვა, რაც დოზის შემცირების ან პრეპარატის შეცვლის დროს ქრება. ვინაიდან ანტიპარკინსონული პრეპარატებით მკურნალობა ტარდება ხანგრძლივი დროის განმავლობაში, ხდება მიჩვევა, ამიტომ აუცილებელია მათი მონაცვლეობა.
5. ფართოდ გამოიყენება მკურნალობა ანტიდოტებით, ძირითადად, უნითიოლით (5%-5მლ) 12-14 ინიექცია კუნთში – ერთ კურსზე, პერიოდული გამეორებით (სტაციონარის პირობებში).
6. ცენტრალური ნერვული სისტემის ქერქისა და ქერქქვეშა ცენტრების ფუნქციების მოსაწესრიგებლად უნდა დაინიშნოს ბრომისა და კოფეინის მცირე დოზები, ამინალონი, კავინტონი, სტუგერონი, ტრენტალი, ნოოტროპილი და სხვა.
7. საჭიროა ორგანიზმის საერთო წინაღობის გაზრდა და დამცველი მექანიზმების გაძლიერება ისეთი საშუალებებით, როგორიცაა: ტანვარჯიში, კიდურების მასაჟი, ბალნეოთერაპია, ფიზიოთერაპია და სხვა.
თავი V. პროფესიული მანგანუმისმიერი კონიოგენური ბრონქიტის მკურნალობა
მუხლი 7🔗
1. მანგანუმისმიერი (კონიოგენური)ბრონქიტის მკურნალობის ყველაზე ეფექტური მეთოდია აეროზოლ-ინჰალაცია. ამ დროს ხდება სამკურნალო ხსნარების ტრანსპორტირება არა მარტო რესპირაციული სისტემების ცალკეული უბნების მოსარწყავად, არამედ ორგანიზმის რეფლექსურ და ნეიროჰუმორულ სისტემებზე სპეციფიკური მოქმედებისათვის.
2. ძალიან ეფექტურია ტუტოვანი ხსნარების შერწყმა ანტიბიოტიკებთან და ბრონქოლიზურ საშუალებებთან. მიკროფლორის მგრძნობელობის (ანტიბიოგრამის) შესწავლის შემდეგ საჭირო ხდება ანტიბიოტიკის შერჩევა და მისი დანიშვნა აეროზოლ-ინჰალაციის სახით.
კარგია ბორჯომის მინერალური წყლის და პროპოლისის 10%-იანი სპირტხსნარის ინჰალაცია: სეანსი გრძელდება 10-15 წთ-ს, უმჯობესია ულტრაბგერითი ინჰალაცია, კურსი შეადგენს 10-15 ინჰალაციას. ასეთი კურსი სასურველია ჩატარდეს წელიწადში ორჯერ. ინჰალაციის ორივე სახე რეკომენდებულია აგრეთვე როგორც კარგი პრევენციული საშუალება.
თავი VI. მანგანუმისმიერი გენეზის ბრონქული ასთმის (ასთმური ბრონქიტის) მკურნალობა
მუხლი 8🔗
პროფესიული ბრონქული ასთმის თერაპია ტარდება ორი მეთოდით:
ა) არასპეციფიკური – პათოგენეზური;
ბ) სპეციფიკური – ეტიოტროპული.
2. საკუთრივ დაავადების ჩამოყალიბებისა და მისი შემდგომი რეციდივების თავიდან აცილების მიზნით აუცილებელია ზედა სასუნთქი გზების სანაცია ქრონიკული სინუსიტების, ტონზილიტის, ფარინგიტის, პოლინოზის და სხვ. დროული მკურნალობის გზით.
3. მწვავე შეტევის დროს მკურნალობა მიმდინარეობს ზოგადთერაპიულ და ალერგოლოგიულ კლინიკაში საყოველთაოდ აღიარებული მეთოდებით (ადრენალინი, ეფედრინი, ატროპინი, ეუფილინი, პაპავერინი, დროპერიდოლი, კლარიტინი და სხვა).
4. დაავადების დასაწყისში კარგ ეფექტს იძლევა აეროზოლები, ასთმოპენი, ბეროტეკი, ინტალი. გამოიყენება აგრეთვე თეოფედრინი, ანტასტმანი, სოლუტანი, ანტიჰისტამინური პრეპარატები – დიმედროლი, პიპოლფენი, სუპრასტინი, დიაზოლინი, ფენკაროლი, ტავეგილი და სხვა. თერაპიულ კომპლექსში ინფექციის გართულების შემთხვევაში ინიშნება აგრეთვე, ფართო სპექტრის ანტიბიოტიკებიც.
5. ძალიან ეფექტურია კორტიკოსტეროიდული პრეპარატებით მკურნალობა. ამ პრეპარატებით მკურნალობის კურსი ინდივიდუალურია. კორტიკოსტეროიდული პრეპარატების დანიშვნა უნდა მოხდეს დიდი სიფრთხილით, მხოლოდ ძალიან მძიმე და ტორპიდული ფორმის პროფესიული ბრონქული ასთმის დროს, ინდივიდუალური სქემებით – ოპტიმალური დოზის და კურსის ხანგრძლივი შერჩევით.
6. პროფესიული ბრონქული ასთმის სპეციფიკური, ეტიოტროპული თერაპია უნდა წარიმართოს ორი ძირითადი პრინციპით:
ა) პროფესიულ ალეგრენთან კონტაქტის დროული, სრული და სამუდამო შეწყვეტა;
ბ) პროფესიული ალეგრენების მიმართ ორგანიზმის მდგრადობის გაზრდა სპეციფიკური ჰიპოსენსიბილიზაციის მეთოდის გამოყენებით.
7. მედიკამენტოზური მკურნალობის გარდა, ასთმური ბრონქიტისა და ბრონქული ასთმის დროს საჭიროა სანატორიულ-კურორტული მკურნალობა კონტინენტური კლიმატის პირობებში განლაგებულ სანატორიუმებში. ამ მხრივ საქართველოში რეკომენდებულია სურამი, შოვი, წყნეთი, ბახმარო, ქვიშხეთი. სასურველია, სისტემატურად ჩატარდეს სუნთქვითი ვარჯიში და ორგანიზმის თანდათანობითი გაკაჟება.
თავი VII. მანგანოკონიოზის მკურნალობა
მუხლი 9🔗
1. მანგანოკონიოზის მკურნალობის მიზნით გამოიყენება ღონისძიებები, რომლებიც მიმართულია ორგანიზმის საერთო მდგომარეობის გაუმჯობესებისაკენ, შრომისა და დასვენების პირობების რეჟიმის დაცვა, სრულფასოვანი კვება ვიტამინებით მდიდარი საკვებით, სუნთქვითი ვარჯიშები, გაგზავნა ფილტვის პროფილის სანატორიუმ-პროფილაქტორიუმებში და სანატორიუმებში.
2. წელიწადში ორჯერ ერთი თვის განმავლობაში უნდა ჩატარდეს მკურნალობა 2%-იანი (5,0მლ) ნოვოკაინის ხსნარით კუნთებში (კურსზე 10-ინიექცია, დღეგამოშვებით); ვიტამინოთერაპია (B1, B6, C), მეთიონინი 0,5 (დღეში 3-ჯერ), ლიდაზა, მინისებრი სხეული.
3. ბრონქთა სპაზმის არსებობისას ნაჩვენებია მკურნალობა ბრონქოლიზური პრეპარატების და ტუტოვანი ხსნარების აეროზოლ-ინჰალაციებით. ბრონქიტის მოვლენების დროს – ანტიბიოტიკები ბაქტერიული ფლორის გათვალისწინებით, აგრეთვე პროპოლისის და ბორჯომის ინჰალაცია სხვადასხვა ფერმენტებთან ერთად (ტრიპსინი, ქემოტრიპსინი, რიბონუკლეაზა და სხვ.).
4. პრევენცია, პირველ რიგში, მიმართული უნდა იყოს მანგანუმის ნაერთების აეროზოლების შემცირებისაკენ: სამრეწველო პროცესების მექანიზაცია-ავტომატიზაცია, სველი ბურღვა, ქანების წყლით მოსხურება და სხვა. დიდი მნიშვნელობა აქვს პირადი ჰიგიენის დაცვას; სამუშაო ცვლის დამთავრების შემდეგ შხაპის მიღება, სპეცტანსაცმლის ტარება, საცვლების გამოცვლა, მტვერსაწინააღმდეგო რესპირატორების გამოყენება.
5. იმ პირების სამედიცინო შემოწმება, რომლებიც დაკავებულნი არიან მანგანუმისა და მისი შენაერთების დაფქვაზე, გაცრაზე, მანგანუმის ელექტროდების დამზადებაზე, მანგანუმის დიდი რაოდენობით შემცველი ფოლადის გამოდნობაზე, უნდა ჩატარდეს 6 თვეში ერთხელ, ხოლო მათი, ვინც მუშაობს მანგანუმშემცველი მადნის მოპოვებაზე, მანგანუმის მცირე რაოდენობის შემცველი ნაერთების დნობაზე, აგრეთვე დახურულ სივრცეში მომდინარე ელექტროშედუღებაზე – 12 თვეში ერთხელ.
6. პერიოდულ და წინასწარ სამედიცინო შემოწმებაში უნდა მონაწილეობდეს ნევროპათოლოგი, თერაპევტი, ალერგოლოგი და რენტგენოლოგი. აუცილებელია შემდეგი პარაკლინიკური გამოკვლევები: შარდის საერთო ანალიზი, სისხლის ანალიზი ჰემოგლობინსა და ედს-ზე, მანგანუმის შემცველობა სისხლში და შარდში, ფილტვების ფენტილაციური უნარის შესწავლა, (განსაკუთრებით პნევმოტაქომეტრია), გულმკერდის რენტგენოგრაფია.
7. საერთო გამაჯანსაღებელი ხასიათის პრევენციულ ღონისძიებებს შორის მნიშვნელოვანია ორგანიზმის გაკაჟება, სუნთქვითი ვარჯიში, ულტრაიისფერი სხივებით დასხივება, ვიტამინოთერაპია, ინჰალაცია ტუტოვანი ხსნარებით – (ბორჯომის წყლით), პროპოლისის 10%-იანი ხსნარით, ბრონქთა გამაფართოებელი საშუალებებებით (ეუფილინი, ატროპინი და ა. შ. 3-4-ჯერ წელიწადში. კურსზე 15 პროცედურა), პერიოდული მკურნალობა სანატორიუმებში.
თავი VIII. საექიმო - შრომითი ექსპერტიზა
მუხლი 10🔗
1. პროფესიული დაავადებების დადგენისა და შასაბამისი მკურნალობის კურსის ჩატარების შემდეგ აუცილებელია გადაწყდეს საკითხი: ავადმყოფი დაუბრუნდეს ძველ სამუშაოს, თუ გადაყვანილი იქნეს სხვა სამუშაოზე. მანგანოტოქსიკოზის და ბრონქული ასთმის ყველა ფორმის დროს ავადმყოფი არ დაიშვება იმ სამუშაოზე, სადაც ადგილი აქვს მანგანუმთან კონტაქტს, მისი ნორმალური კონცენტრაციის დროსაც კი.
2. მანგანოტოქსიკოზის I სტადიის ავადმყოფები ინარჩუნებენ შრომის უნარს მანგანუმთან და სხვა ნეიტროპულ ნივთიერებებთან კონტაქტის გარეშე, მათ უდგინდებათ პროფესიული ინვალიდობის III ჯგუფი.
3. მანგანოკონიოზის II სტადიის მქონე ავადმყოფები, მათი შომისუნარიანობის მნიშვნელოვანი ან სრული დაკარგვის გამო, გადაყვანილი უნდა იქნენ პროფინვალიდობის III ან II ჯგუფზე. ამავე დროს, გათვალისწინებული უნდა იქნეს ნერვული სისტემის ფუნქციური დარღვევები პენსიაზე დანამატის (რეგრესულინური) განსაზღვრის მიზნით.
4. მანგანოკონიოზით დასნებოვნებული ავადმყოფების შრომისუნარიანობის შეფასებისას აუცილებელია კონიოგენური პროცესის სიმძიმის, მისი პროგრესირებადობის, ფილტვების ვენტილაციური ფუნქციის მდგომარეობის და გართულებების გათვალისწინება.
5. კეთილთვისებიანი მიმდინარეობის გამო ახალგაზრდა ასაკის მუშას ესაჭიროება ახალი კვალიფიკაციის შეძენა პროფესიებში, სადაც გამორიცხულია ტოქსიკური აგენტების და არახელსაყრელი მეტეოროლოგიური პირობების გავლენა.
6. მანგანოკონიოზის ნელი და კეთილთვისებიანი მიმდინარეობისას, როდესაც არ არის ფილტვის უკმარისობის ნიშნები, სტაჟირებულმა და ასაკოვანმა მუშამ, შეიძლება გააგრძელოს მუშაობა თავისი პროფესიით, მაგრამ მკაცრი სამედიცინო კონტროლის ქვეშ.
7. ფილტვის უკმარისობის არსებობისას, საჭიროა პროფესიული ინვალიდობის III ჯგუფზე გადაყვანა და რაციონალური შრომითი მოწყობა. მუშაობა საწარმოო აეროზოლებთან, ქიმიურ გამაღიზიანებლებთან, არახელსაყრელ მეტეოროლოგიურ პირობებში წინააღმდეგნაჩვენებია.
8. მანგანუმისმიერი კონიოგენური ბრონქიტის შემთხვევაში შრომისუნარიანობის საკითხის გადაწყვეტა ხდება სხვადასხვანაირად. I სტადიის დროს, როდესაც არ არის სუნთქვის ფუნქციის მნიშვნელოვანი დარღვევები, ავადმყოფი შეიძლება დავტოვოთ თავის სამუშაოზე, მაგრამ გათვალისწინებული უნდა იქნეს დამტვერიანების დონე, აუცილებელია დინამიკური დაკვირვება და პერიოდული მკურნალობა.
9. II სტადიის მქონე ავადმყოფები, რომელთაც აქვთ გართულებები, ან ასთმოიდური სინდრომი, უნდა გაიგზავნოს საექიმო-შრომითი საექსპერტო კომისიაში შრომისუნარიანობის საკითხის დასადგენად. ეს ავადმყოფები უნდა მუშაობდნენ უმნიშვნელო ფიზიკური დატვირთვით, კეთილსაიმედო მიკროკლიმატურ პირობებში, მტვერთან, გამაღიზიანებელ და მასენსიბილიზებელ ნივთიერებებთან კონტაქტის გარეშე.
10. ავადმყოფები, რომელთაც აქვთ ბრონქიტის შორსწასული კლინიკური მიმდინარეობა (III სტადია), როგორც წესი, არიან შრომისუუნარონი, და უნდა გაგზავნონ საექსპერტო კომისიაზე შრომისუნარიანობის დაკარგვის პროცენტის დასადგენად.
11. ბრონქული ასთმის დროს ავადმყოფის შრომისუნარიანობა განისაზღვრება სიმძიმის (ხშირი და ხანგრძლივი შეტევები), აგრეთვე თანმხლები დაავადებების ხასიათის და გამოხატულების მიხედვით. ბრონქული ასთმის მსუბუქი მიმდინარეობის დროს წინააღმდეგნაჩვენებია მნიშვნელოვან ფიზიკურ დატვირთვასთან, მასენსიბილიზებელი ხასიათის ნივთიერებების მოქმედებასა და არახელსაყრელ მიკროკლიმატთან დაკავშირებული ყველა სახის სამუშაო.
12. დაავადების გამოხატული ფორმის დროს ავადმყოფი იგზავნება საექიმო-შრომით საექსპერტო კომისიაზე შრომისუნარიანობის განსაზღვრისათვის. ბრონქული ასთმით დაავადებული ყველა პირი გადაყვანილი უნდა იქნეს ისეთ სამუშაოზე, სადაც არ ექნებათ კონტაქტი ალერგენებთან, ნებისმიერ საწარმოო აეროზოლებთან, ქიმიურ გამღიზიანებლებთან. არ შეიძლება მუშაობა არახელსაყრელ მეტეოროლოგიურ პირობებში და მძიმე ფიზიკური შრომა.
13. ავადმყოფების გადაყვანისას სხვა სამუშაოზე აუცილებელია ორი საკითხის გადაწყვეტა:
ა) მუშა გადაყვანილი უნდა იქნეს ისეთ სამუშაოზე, სადაც არ არის პროფესიული მავნეობა; თუ მუშა კვალიფიკაციას არ კარგავს და არ ხდება მისი ხელფასის შემცირება – იგი შრომისუნარიანია და პროფესიულ ინვალიდობაზე გადაყვანას არ საჭიროებს;
ბ) მუშა გადაგვყავს ისეთ სამუშაოზე, სადაც მას არა აქვს კონტაქტი მანგანუმის ნაერთებთან, მაგრამ ხდება მისი დისკვალიფიკაცია. ასეთ შემთხვევაში მუშა იგზავნება სშსკ-ზე პროფესიული ინვალიდობის ჯგუფის დასადგენად. თუ მუშა შედარებით ახალგაზრდაა, მაშინ ეს ხდება დროებით (1-2წელი). ამ პერიოდის განმავლობაში მუშამ უნდა აითვისოს ახალი სპეციალობა.
14. პროფესიული ინვალიდობის ჯგუფის დადგენის და შრომისუნარის საკითხების გადაწყვეტის დროს მხედველობაშია მისაღები ყველა თანმხლები დაავადებაც.
2.2.9. მომუშავეთა ჯანმრთელობის მდგომარეობა საწარმოო გარემოს მდგომარეობასთან დაკავშირებით.
ადამიანის ორგანიზმზე ლოკალური ვიბრაციისა და მანგანუმის ერთობლივი მოქმედების პროფილაქტიკა
მეთოდური მითითებები.
მმ. მ. 2.2.9. 007-02
თავი I. გამოყენების სფერო
მუხლი 1🔗
1. მეთოდურ მითითებაში წარმოდგენილია სამთამადნო წარმოებაში მომუშავეთა ორგანიზმზე ლოკალური ვიბრაციისა და მანგანუმის ერთობრივი მოქმედების პროფილაქტიკა. ჰიგიენური, სანიტარიულ-ტექნიკური, მედიკო-ბიოლოგიური, სარეაბილიტაციო და გამაჯანსაღებელი ღონისძიებები.
2. მეთოდური მითითებები შედგენილია იმ პრაქტიკოსი ექიმებისათვის, ჰიგიენისტებისათვის და ტექნიკური პერსონალისათვის, რომლებიც დახმარებას უწევენ სამთამადნო წარმოებაში დასაქმებულ პირებს.
თავი II. ადამიანის ორგანიზმზე ლოკალური ვიბრაციისა და მანგანუმის ერთობივი მოქმედების პროფილაქტიკა
მუხლი 2🔗. შესავალი
1. საქართველოს სამთამადნო წარმოებაში (კერძოდ ჭიათურის მაღაროებში) მომუშავენი იმყოფებიან ფიზიკური (ლოკალური ვიბრაცია) და ქიმიური (მანგანუმის მტვერი დეზინტეგრაციის აეროზოლის სახით) ფაქტორების ერთდროული ზემოქმედების ქვეშ, რასაც თან ერთვის სხვა საწარმოო მავნე ფაქტორების (სტატიკურ-დინამიკური დაძაბვა, ხელების გადაციება, დასველება, ხმაური და სხვ.) მოქმედებაც. ყოველივე ეს განაპირობებს ამ პირებში სხვადასხვა პროფესიული დაავადებების თანაარსებობას, როგორიცაა ვიბრაციული დაავადება და მანგანუმით ინტოქსიკაცია, ანუ ვიბრომანგანიზმი.
2. ცალკე აღებული ქიმიური ფაქტორი – მანგანუმი ადამიანის ორგანიზმში ძირითადად ხვდება აეროზოლის სახით სასუნთქი სისტემიდან, ხოლო მცირე რაოდენობით კუჭ-ნაწლავის ტრაქტით. შესაძლებელია მისი შეღწევა ორგანიზმში დაუზიანებელი კანიდანაც. დიდი რაოდენობით მანგანუმის მოხვედრის საშიშროება არსებობს მანგანუმის მოპოვების, გამდიდრების და გადამუშავებისას.
3. მანგანუმი არ იწვევს მწვავე მოწამვლას. მისი ხანგრძლივი მოქმედების შედეგად შეიძლება განვითარდეს, ერთი მხრივ, სუნთქვის ორგანოების პროფესიული დაავადება, ხოლო, მეორე მხრივ, ცენტრალური ნერვული სისტემის მძიმე ინტოქსიკაცია ანუ მანგანიზმი, რომელიც თავისი კლინიკური გამოვლინებით მოგვაგონებს ენცეფალიტურ პარკინსონიზმს.
4. ხოლო რაც შეეხება ფიზიკურ ფაქტორს – ვიბრაციას იგი თავისი ბუნებით წარმოადგენს მექანიკურ რხევით მოძრაობას, რომელიც გარკვეული პერიოდულობით მეორდება. მიაღწევს რა ადამიანის ორგანიზმის რაიმე ნაწილს, ვიბრაცია მისი სიხშირის, რხევის წყაროს, კონტაქტის ფართობის და სხვ. გათვალისწინებით შეიძლება გავრცელდეს როგორც მთელ სხეულზე – ზოგადი ვიბრაცია, ასევე ორგანიზმის ცალკეულ უბანზე – ლოკალური ვიბრაცია.
5. ლოკალური ვიბრაციის მოქმედებისას ადამიანის სხეულის რხევა ხდება ვიბრაციის ზემო კიდურებიდან გადაცემის გზით. ვიბრაციის ასეთო ფორმა უფრო ხშირია დარტყმითი ან ბრუნვითი მოქმედების ხელის მექანიზებულ იარაღებთან მომუშავე პირებში. ორგანიზმზე ვიბრაციის ხანგრძლივი მოქმედება იწვევს ვიბრაციულ დაავადებას – პროფესიული დაავადების ერთ-ერთ ყველაზე გავრცელებულ და მძიმედ მიმდინარე ფორმას.
6. ვიბრაციული დაავადების კლინიკური სურათი დასაწყისში ვლინდება ნერვული და სისხლძარღვოვანი სისტემების დაზიანებით, შემდეგ პროცესი ვრცელდება საყრდენ-მამოძრავებელ აპარატზე, თითქმის ყველო ორგანოსა და სისტემაზე. დაავადების პროგრესირებისას ვიბრაციული მგრძნობელობის დაქვეითების პარალელურად ირღვევა ორგანიზმის ტკივილის, ტაქტილური და ტემპერატურული მგრძნობელობა. არსებულ სისხლძარღვოვან ცვლილებებს ახასიათებს გენერალიზაცია, რაც გამოიხატება თავის ტვინის სისხლის მიმოქცევის ქრონიკულ უკმარისობაში (ცერებრული ანგიოდისტონური სინდრომი და ენცეფალოპათია).
7. უნდა აღინიშნოს ის გარემოება, რომ ამ ორი ფაქტორის ერთობლივი მოქმედებისას ადგილი აქვს არა მარტო პათოგენური მოქმედების მარტივ სუმირებას, არამედ ურთიერთპოტენცირებას, რაც იწვევს პროფესიული დაავადებების (ვიბრაციული დაავადება და მანგანუმით ინტოქსიკაცია) უფრო მძიმე მიმდინარეობას, ვიდრე ეს აღინიშნებოდა ცალკეული ფაქტორის იზოლირებული მოქმედებისას.
თავი III. მომუშავის ორგანიზმში მიმდინარე პათოლოგიური ძვრების
კლინიკური და პათოგენეზური ასპექტები ვიბრაციისა და მანგანუმის ერთობლივი მოქმედებისას
მუხლი 3🔗
1. ლოკალური ვიბრაციით გამოწვეული ვიბრაციული დაავადება ხასიათდება გამოვლინების მრავალფეროვნებით, რაც პირობადებულია პათოლოგიური პროცესის ფორმირებაში მონაწილე პათოგენეზური მექანიზმების სირთულით.
2. ვიბრაცია შეიძლება განხილულ იქნეს, როგორც ვიბრაციული ანალიზატორის სპეციფიკური გამღიზიანებელი. იმის გამო, რომ ვიბრაციული მგრძნობელობის ზურგის ტვინის, თალამური და ქერქქვეშა ზონები ლოკალიზებულია სისხლძარღვთა მამოძრავებელ, ტკივილის და ტემპერატურული მგრძნობელობის ცენტრებთან ახლოს, ვიბრაციული ცენტრიდან აგზნება პირველად ვრცელდება მეზობელ უბნებზე, ამიტომაც პირველ რიგში ვითარდება პერიფერიულ სისხლძარღვთა ვეგეტატიური ფუნქციების მოშლა, რაც განაპირობებს ანგიოსპაზმს, მოგვიანებით კი ატონიას.
3. ვიბრაციული ფაქტორის მოქმედებით მცირდება ქსოვილოვანი მეტაბოლიზმის ჰომეოსტატიკური რეგულირების ფუნქცია, ადგილი აქვს სისხლძარღვების ინტიმის ადგილობრივ დაზიანებას. ჟანგბადის დეფიციტი ხელს უწყობს ზემო კიდურების დისტალურ ნაწილში მიკროცირკულაციის, სისხლძარღვთა გამტარობის, ტროფიკული დარღვევების განვითარებას. ამის შედეგად ვითარდება მიოფიბროზი, ართროზი, პერიართროზი, კისტა. ადრეულ სტადიებში ითრგუნება ხელის თითების კაპილარული სისხლის მიმოქცევა, შემდეგში კი იცვლება მხრისა და წინამხრის მსხვილი სისხლძარღვების (არტერია ან ვენა) ტონუსი, რაც კლინიკურად ვლინდება ანგიოდისტონური ან ანგიოსპასტიკური სინდრომის სახით.
4. ამგვარად ლოკალური ვიბრაციის მოქმედებით გამოწვეული დაავადების გენეზში მნიშვნელოვანი როლი ენიჭება როგორც ქსოვილოვანი სტრუქტურის ადგილობრივ დაზიანებას, ასევე პერიფერიული სისხლის მიმოქცევის რეგულაციის ცენტრალური (ნეირო-ჰუმორული და ნეირო-რეფლექსური) მექანიზმების მოშლას.
5. რაც შეეხება მანგანუმს, მართალია ადამიანის ორგანიზმში მოხვედრისას იგი არ იწვევს მწვავე მოწამვლას, მაგრამ წარმოადგენს რა კუმულაციური მოქმედების შხამს, ჰემატოენცეფალური ბარიერის გავლით იწვევს ცენტრალური ნერვული სისტემის მძიმე დაავადებას, ქერქქვეშა სტრუქტურების უპირატესი დაზიანებით.
6. მანგანუმით ინტოქსიკაციის პათოგენეზში თანამედროვე წარმოდგენით ძირითადი მნიშვნელობა ენიჭება მედიატორების – დოფამინისა და აცეტილქოლინის ცვლისა და თანაფარდობის მოშლას განგლიებში. აღმოჩენილია დარღვევები სტრიალური ჰორმონების და ამინომჟავების ცვლაში.
7. სამთამადნო წარმოებაში ლოკალური ვიბრაციისა და მანგანუმის ერთდროული მოქმედების შედეგად ადამიანის ორგანიზმის დაზიანების კლინიკური სურათი წარმოდგენილია არა მარტო ვიბრაციული დაავადების მიმდინარეობისათვის დამახასიათებელი სიმპტომებით, არამედ მანგანუმით ინტოქსიკაციის სიმპტომებითაც, ანუ ადგილი აქვს დაავადების ორი ფორმის თანაარსებობას –ვიბრომანგანიზმს.
8. დაავადების კლინიკური სურათი ხასიათდება ცვლილებების პოლიმორფიზმით, როგორც ცენტრალურ, ასევე პერიფერიულ ნერვულ სისტემაში. დაავადების სუბიექტური და ობიექტური მონაცემები მკაფიოდ ასახავენ ფიზიკური და ქიმიური ფაქტორების პათოგენურ მოქმედებას. მანგანუმის მოქმედების ფონზე ადგილი აქვს ვიბრაციული დაავადების კლინიკური სიმპტომატიკის ერთგვარ ნაადრევ გამოვლინებას, პოლიმორფულობას და ნერვული სისტემის ტოქსიკური დაზიანების ნიშნების სიუხვეს. ზოგიერთ შემთხვევაში საწარმოო მავნე ფაქტორებთან კონტაქტის შეწყვეტის შემდეგ ვიბრაციული დაავადების სიმპტომების ნაწილობრივი რეგრესის ფონზე, შეიმჩნევა ცენტრალური ნერვული სისტემის ტოქსიკურობის მომატების ნიშნები, რომელიც შემდეგში ყალიბდება, როგორც მანგანუმით ინტოქსიკაციის სურათი.
9. დაავადებულებს აღენიშნებათ ცენტრალური და პერიფერიული ნერვული სისტემის ფუნქციური და ორგანული დაზიანებისათვის დამახასიათებელი ჩივილები, როგორიცაა საერთო სისუსტე, ადვილად დაღლა, შრომისუნარიანობის დაქვეითება, ტკივილები ზემო და ქვემო კიდურებში მუშაობის შემდეგ და მოსვენებულ მდგომარეობაში, კიდურების გაცივება, მგრძნობელობის დაქვეითება, ოფლიანობა, თეთრი ლაქების გაჩენა და თითების გათეთრება, თავის ტკივილი, თავბრუსხვევა, ადვილად აგზნება, ძილიანობა, სიარულის გაძნელება, კიდურების კანკალი, მეტყველების გაუარესება, მეხსიერების დაქვეითება და სხვ.
10. უნდა აღინიშნოს, რომ პათოლოგიის სუბკლინიკური ნიშნების დროულ გამოვლინებას დიდი პრაქტიკული მნიშვნელობა აქვს პათოლოგიური პროცესის პროგნოზირების და ეფექტური სამკურნალო – პროფილაქტიკური ღონისძიებების განხორციელებაში.
თავი IV. ჰიგიენური და სანიტარიულ-ტექნიკური ღონისძიებები
მუხლი 4🔗
1. ადამიანის ორგანიზმზე საწარმოო გარემოს მავნე ფაქტორების არახელსაყრელი გავლენის თავიდან აცილების მიზნით რეკომენდებულია სანიტარიულიზედამხედველობის და სხვა შესაბამისი სამსახურების მეთვალყურეობა: დანადგარების ექსპლუატაციასა და დანერგვაზე კონტროლის და გამაჯანსაღებელ ღონისძიებათა კომპლექსის განხორციელებისათვის (ბრძოლა დამტვერიანების, ხმაურის, ვიბრაციის, არახელსაყრელი მიკროკლიმატის წინააღმდეგ და სხვ.).
2. სხვადასხვა სასარგებლო წიაღისეულის, როგორც მიწისქვეშა ისე ღია მოპოვებისას, გადამუშავება, გამდიდრებისას გამოყენებული მანქანები, მექანიზმები და დანადგარები უნდა შეესაბამებოდეს სახელმწიფო სტანდარტით გათვალისწინებულ მოთხოვნებს.
3. საწარმოო დანადგარები და ტექნოლოგიური პროცესები უნდა იყოს პასპორტიზირებული. დანადგარების ექსპლუატაცია და საწარმოო არახელსაყრელი ფაქტორების წინააღმდეგ ბრძოლის ხერხები იმ რეჟიმში და პირობებში, რომელიც პასპორტით არაა გაუთვალისწინებული, აკრძალულია.
4. საწარმოო დანადგარების მუშაობამ, რომელიც ითვალისწინებს ბრძოლას დამტვერიანების, ხმაურის, ვიბრაციის და სხვა მავნე ფაქტორების წინააღმდეგ, არ უნდა გამოიწვიოს საწარმოო გარემოში დამატებითი მავნე ფაქტორების წარმოქმნა.
5. საწარმოებში გამოყენებული დანადგარები, რომლებიც გამოსცემენ ვიბრაციას უნდა პასუხობდნენ სანიტარიული წესებისა და ნორმების მოთხოვნებს გათვალისწინებულს ვიბრაციის პარამეტრებისადმი.
6. ყველა ვიბროსაშიშ პროფესიაზე მომუშავე პირი უფასოდ უზრუნველყოფილი უნდა იყოს ინდივიდუალური დაცვის საშუალებებით (სპეცტანსაცმელი, სპეცფეხსაცმელი და სხვ.).
7. სამთამადნო წარმოებაში მომუშავენი (შახტებში და მაღაროებში) მომუშავენი უზრუნველყოფილი უნდა იყვნენ თანამედროვე ტიპის რესპირატორებით და დამატებითი ფილტრებით. ეს უკანასკნელი საჭიროა იმისათვის, რომ მაღალი დამტვერიანების პირობებში მუშაობის პროცესში შესაძლებელი იყოს მისი შეცვლა.
8. საწარმოში უნდა იყოს ორგანიზებული კონტროლი ვიბრაციის წარმომქმნელი დანადგარების ექსპლუატაციის პირობების და წესების დაცვაზე, მათი დანიშნულების შესაბამისად და იმ რეჟიმით, რომელიც გათვალისწინებულია ნორმატიულ-ტექნიკური დოკუმენტაციით.
9. საწარმოს ადმინისტრაციამ უნდა განახორციელოს სისტემატური კონტროლი ვიბრაციის წარმომქმნელი დანადგარების დროულ გამაფრთხილებელ შეკეთებაზე, ვიბრაციის მახასიათებლების შემდგომი აუცილებელი შემოწმებით.
10. საწარმოში ორგანიზებული უნდა იყოს სპეციალური უბანი, სადაც მოხდება ვიბრაციის წარმომქმნელი დანადგარების შეკეთების შემდგომი გამოცდა.
11. სამუშაო ადგილებზე უნდა ხდებოდეს ვიბრაციის პარამეტრების გაზომვა.
12. ხმაურისაგან თავდაცვის მიზნით აუცილებელია გამოყენებულ იქნეს ხმაურსაწინააღმდეგო ყურის დამცავები ან საცობები „ბერუში” სახელმწიფო სტანდარტის შესაბამისად.
13. ვიბრაციისაგან ინდივიდუალური დაცვის საშუალებები უნდა შეესაბამებოდეს სახელმწიფო სტანდარტს.
14. განათების დონე ყველა სამუშაო ადგილებზე არ უნდა იყოს სახელმწიფო სტანდარტით გათვალისწინებულ საწარმოო ნორმებზე ნაკლები.
15. სამთამადნო წარმოებაში მომუშავეთათვის აუცილებელია შრომისა და დასვენების რაციონალური რეჟიმის ორგანიზება: ვიბრაციასთან კონტაქტის ჯამური დრო არ უნდა აღემატებოდეს სამუშაო ცვლის 2/3-ს, რეკომენდებულია რეგლამენტირებული შესვენებების დადგენა (ცვლის დაწყებიდან და სადილის შესვენებიდან ორი საათის შემდეგ, 20-20 წუთი).
16. სამთამადნო წარმოებაში მიწისქვეშ მომუშავეთათვის ორგანიზებული უნდა იყოს აუცილებელი ერთჯერადი ცხელი საკვები, კალორიულობით არა უმცირესი დღეღამის ნორმის 20%-ისა, რომელიც მოიცავს პირველ და მეორე ულუფას და ვიტამინიზირებულ სასმელს.
საწარმოო ადმინისტრაცია ვალდებულია:
17. უზრუნველყოს წინასწარი და პერიოდული სამედიცინო გასინჯვების ორგანიზება.
18. უზრუნველყოს სამკურნალო-პროფილაქტიკური ღონისძიებების კომპლექსების ორგანიზაციისა და ჩატარებისათვის შესაბამისი პირობები.
თავი V. სამკურნალო-პროფილაქტიკური და გამაჯანსაღებელი
ღონისძიებები
მუხლი 5🔗. წინასწარი და პერიოდული სამედიცინო გასინჯვები
1. ადამიანის ორგანიზმზე საწარმოო გარემოს რისკ-ფაქტორების, კერძოდ მანგანუმისა და ვიბრაციის ერთდროული არახელსაყრელი ზემოქმედების მედიკო-ბიოლოგიური პროფილაქტიკის ერთ-ერთ მნიშვნელოვან ასპექტს წარმოადგენს სავალდებულო წინასწარი და პერიოდული სამედიცინო გასინჯვები. ყველა ის პირი, რომელიც მუშაობას იწყებს მავნე საწარმოო ფაქტორის არსებობის პირობებში, უნდა ექვემდებარებოდეს წინასწარ სამედიცინო გასინჯვას, რომლის მიზანია – მოცემული პროფესიისათვის პიროვნების ვარგისიანობის დადგენა, უკუჩვენებების გამოვლენა და პროფესიული დაავადებების თავიდან აცილება.
2. გასინჯვების ჩატარებისას გათვალისწინებული უნდა იყოს ორგანიზმის ინდივიდუალური თავისებურებანი, რომელიც იწვევს პროფესიული პათოლოგიის განვითარებას შედარებით მოკლე ვადებში.
3. სამედიცინო გასინჯვები უნდა ტარდებოდეს იმ სამკურნალო დაწესებულების ექიმ-სპეციალისტების მიერ, რომლებიც ემსახურებიან ამა თუ იმ წარმოებას.
4. ჩატარებული გამოკვლევები საშუალებას იძლევა გაირკვეს მავნე და არახელსაყრელ შრომის პირობებში მომუშავის პროფვარგისიანობა. სამუშაოზე მიღებულ პირთა გამოკვლევის შედეგები ფიქსირდება მათ პირად ამბულატორიულ რუკაში (ფორმა №025) და მხედველობაში მიიღება პერიოდული სამედიცინო გასინჯვებისას. შემუშავებულია სპეციალური უკუჩვენებები საშიშ და მავნე ნივთიერებებთან კონტაქტში სამუშაოდ მუშაკის მიღებისას.
5. პერიოდული სამედიცინო გასინჯვები უზრუნველყოფს პროფესიული რისკის პირობებში მომუშავეთა ჯანმრთელობის მდგომარეობაზე დინამიკურ დაკვირვებას, პროფესიული დაავადების ადრეულ დიაგნოსტიკას, მის პროფილაქტიკას და საერთო სომატური დაავადებების გამოვლენას, რომელიც შრომის არახელსაყრელ პირობებში მუშაობის წინააღმდეგ ჩვენებას წარმოადგენს.
6. პერიოდული სამედიცინო გასინჯვის ჩატარების შემდეგ მომუშავის სამუშაოზე დაშვების საკითხი წყდება ინდივიდუალურად: ჩვენებებისა და უკუჩვენებების, ორგანიზმის ფუნქციური მდგომარეობის, პათოლოგიური პროცესის ხასიათის და გამოხატულების ხარისხის, ასაკის, სამუშაო სტაჟის, პროფესიული მომზადების, შრომის პირობების და სხვ. გათვალისწინებით.
მუხლი 6🔗. ფიზიკური და ქიმიური ფაქტორების ერთდროული მოქმედების პირობებში მყოფ პირთა დისპანზერიზაცია
1. დისპანსერიზაცია ითვალისწინებს პროფესიული დაავადების აღმოცენების (პირველადი პროფილაქტიკა), პროგრესირების (მეორადი პროფილაქტიკა) და არაპროფესიული ხასიათის დაავადებების თავიდან აცილებას.
2. ვიბრაციულ დაავადებას და მანგანუმით ინტოქსიკაციას ხშირად თან ერთვის ისეთი დაავადებები, როგორიცაა ჰიპერტონული დაავადება, გულის იშემიური დაავადება, რადიკულიტი, ხერხემლის მალების გავრცელებული ოსტეოქონდროზი და სხვ., რაც ართულებს სარეაბილიტაციო ღონისძიებების გატარებას.
მუხლი 7🔗. პირველადი პროფილაქტიკის ამოცანების გადასაჭრელად აუცილებელია:
1. წინასწარი სამედიცინო შემოწმება მიზანშეწონილია ჩატარდეს ხელმისაწვდომი ფუნქციური კვლევის მეთოდების გამოყენებით, როგორიცაა: ვიბრაციული (პალესტეზიომეტრია) და ტკივილის (ალგეზიმეტრია) მგრძნობელობის ზღურბლის დადგენა, დინამომეტრია, კაპილაროსკოპია, კანის ელექტროთერმომეტრია (ელექტროთერმომეტრიის ან რეოვაზოგრაფიის (სიცივის ცდა) მაჩვენებლებით), ელექტროკარდიოგრაფის, მანგანუმის განსაზღვრა სისხლში და შარდში და სხვ. ყოველივე ეს აუმჯობესებს წინასწარი შერჩევის ხარისხს და შემდგომში იძლევა მიღებული პარამეტრების დინამიკაში დაკვირვების საშუალებას.
2. ვიბროსაშიშ პროფესიაზე და მანგანუმთან კონტაქტში მომუშავეთა ნოზოოლოგიამდელი დისპანსერიზაცია (შესაბამისი სამკურნალო-პროფილაქტიკური ღონისძიებებით, ქვემოთ მოყვანილი დისპანსერული აღრიცხვის ჯგუფების მიხედვით).
მუხლი 8🔗. მეორადი პროფილაქტიკის ძირითად ამოცანას წარმოადგენს
1. ვიბრაციული დაავადების და მანგანუმით ინტოქსიკაციის ადრეული დიაგნოსტიკა, მათი პროგრესირებისა და გართულებების თავიდან აცილება და დაავადების პროგრესირების ხელშემწყობი მიზეზების შესწავლა.
2. ამ ამოცანების გადაწყვეტაში საინჟინრო-ტექნიკურ და სანიტარიულ-ჰიგიენურ ღონისძიებებთან (როგორიცაა შრომის პირობების გაჯანსაღება, ტექნოლოგიური პროცესების სრულყოფა, შრომის რაციონალური რეჟიმის დანერგვა) ერთად დიდი მნიშვნელობა ენიჭება პერიოდული სამედიცინო გასინჯვების სწორად ჩატარებას და ავადმყოფებზე დისპანსერულ მეთვალყურეობას.
3. მომუშავეთა დისპანსერიზაციას ატარებს საწარმოს ექიმი ან ექიმი-პროფპათოლოგი, ნევროპათოლოგი და სხვა სპეციალისტები ჩვენების მიხედვით.
თავი VI. დისპანსერული აღრიცხვის ჯგუფების დახასიათება
მუხლი 9🔗
1. დისპანსერული აღრიცხვის I ჯგუფში შედიან ის მომუშავენი, რომელთაც არა აქვთ პროფესიული დაავადების არავითარი ნიშნები, ანუ პრაქტიკულად ჯანმრთელი პირები. II ჯგუფში შედიან დაავადების განვითარების მაღალი რისკის მქონე პირები, III ჯგუფში – ვიბრაციული დაავადების და მანგანუმით ინტოქსიკაციის ცალკეული ნიშნების მქონე პირები.
2. ვიბროსაშიში პროფესიის და მანგანუმთან კონტაქტში მომუშავე პირებში დისპანსერული გასინჯვების სიხშირის და სამკურნალო-პროფილაქტიკური ღონისძიებების მოცულობის მონაცემები აღრიცხვის ჯგუფებთან დამოკიდებულებით წარმოდგენილია ცხრილში.
ცხრილი 1
დიაგნოსტიკური და სამკურნალო-პროფილაქტიკური ღონისძიებების სიხშირე დისპანსერული აღრიცხვის ჯგუფებზე დამოკიდებულებით
№
აღრიცხვის
ჯგუფი
გასინჯ-
ვების სიხში-
რე წელი-
წადში
მკურნალობის კურსის რაოდენობა წელიწადში
ჩატარების ადგილი
ჯან. პუნქტი
სანიტა- რიული
პროფი
ლაქტო-
რიუმი
სანატო-
რიუმი
სტა- ციო-
ნარი
I
პრაქტიკულად
ჯანმრთელი
1
1
-
-
-
-
II
მაღალი რისკის ჯგუფის პირები
1
2
2
1
-
-
III
ვიბრაციული დაავადების და მანგანუმით ინტოქსიკაციის ცალკეული ნიშნების მქონე პირები
2
2
1
1
1
3. I ჯგუფში შემავალი (პრაქტიკულად ჯანმრთელი) პირების გამოკვლევა წარმოებს წელიწადში ერთხელ (პერიოდული სამედიცინო გასინჯვებისას). პროფილაქტიკური მკურნალობა წარმოებს 3 კვირის განმავლობაში წელიწადის განსაზღვრულ (გაზაფხული) პერიოდში, ისეთი ვიტამინების გამოყენებით, როგორიცაა: უნდევიტი, გენდევიტი, ცენტრუმი, იუნიკაპი და სხვ.
4. როგორც ავღნიშნეთ II ჯგუფს მიეკუთვნებიან დაავადების განვითარების მაღალი რისკის მქონე პირები. რისკის ფაქტორები პირობითად შეიძლება დავყოთ 2 კატეგორიად: საწარმოო და სამედიცინო.
5. საწარმოო ფაქტორებს უნდა მივაკუთვნოთ, სამუშაო სტაჟის ხანგრძლივობა, რომელიც ჭარბობს დაავადების განვითარების საშუალო ვადებს მოცემული კონკრეტული პროფესიული ჯგუფისათვის, განსაკუთრებით სამუშაო ცვლის განმავლობაში მავნე ფაქტორთან კონტაქტის მაღალი ჯამური დროისა და თანმხლები მავნე საწარმოო ფაქტორების (საწარმოო გარემოს დამტვერიანება, გადაცივება, მნიშვნელოვანი ფიზიკური დაძაბულობა, ხმაური დასხვ.) არსებობის პირობებში. ამ უკანასკნელთა შორის განსაკუთრებული მნიშვნელობა აქვს: გულ-სისხლძარღვთა სისტემის დაავადებებს (ჰიპერტონული დაავადება, გულის იშემიური დაავადება), ქრონიკულ ნეიროინტოქსიკაციებს, ქალა-ტვინის ტრავმებს, ნებისმიერი ეტიოლოგიის პერიფერიულ ნეიროპათიებს (რომელიც აღმოცენდება პნევმოინსტრუმენტებთან მუშაობის პროცესში), საყრდენ-მამოძრავებელი აპარატის დაავადებებს (ხერხემლის მალების ოსტეოქონდროზი, მადეფორმირებელი ართროზები და სხვ.).
6. ამგვარად, II ჯგუფში შედიან დიდი სტაჟის მქონე მომუშავენი და ის პირები, რომლებიც დაავადებულნი არიან არაპროფესიული დაავადებებით. ამ ჯგუფში შემავალი პირები ექვემდებარებიან პროფილაქტიკურ სამედიცინო გასინჯვებს წელიწადში ერთხელ (პერიოდული სამედიცინო შემოწმებისას). მათი პროფილაქტიკური მკურნალობა წარმოებს წელიწადში ორჯერ (ოქტომბერი-ნოემბერი და მარტი). მკურნალობისას ვიტამინოთერაპიის გარდა რეკომენდებულია კიდურების თვითმასაჟი. იგი ტარდება ჰეპარინით, ვენორუტონით და სელკოსერილით.
7. დისპანსერიზაცია იმ პირებისა, რომლებიც დაავადებულნი არიან არაპროფესიული ხასიათის ნერვული, გულ-სისხლძარღვთა სისტემის, საყრდენ-მამოძრავებელი აპარატის, კუჭ-ნაწლავის ტრაქტის და სხვ. დაავადებებით, ხდება შესაბამისი სპეციალისტების მიერ დაავადების სტადიისა და პროცესის მიმდინარეობის გათვალისწინებით. პერიოდული სამედიცინო გასინჯვებისას წყდება საკითხი პროფესიული დაავადების გამომწვევი მავნე ფაქტორის პირობებში პიროვნების მუშაობის შესაძლებლობის შესახებ.
8. III დისპანსერულ ჯგუფს მიეკუთვნებიან ვიბრაციული დაავადების და მანგანუმით ინტოქსიკაციის ცალკეული ნიშნების მქონე პირები (სუბკლინიკური სტადია). ამ ჯგუფში შედიან პირები, რომლებსაც დინამიკური დაკვირვების პროცესში აღენიშნებოდათ: ტენდენცია ტკივილის და ვიბრაციული მგრძნობელობის ზღურბლის მომატებისაკენ, „სიცივის ცდის” შემდგომ რეოგრაფიის მაჩვეენებლების შემცირება, სტატიკური დატვირთვისადმი კუნთების გამძლეობის შემცირება, ცვლილებები კაპილაროსკოპიისას, ცენტრალური ნერვული სისტემის დაზიანებისათვის დამახასიათებელი ნიშნები და სხვ. აღნიშნული ფუნქციური გამოკვლევებით დინამიკური დაკვირვებები ამ პირებში წარმოებს წელიწადში ორჯერ, პერიოდული სამედიცინო გასინჯვისას და მეორდება ექვსი თვის შემდეგ დინამიკური დისპანსერული დაკვირვების პროცესში.
9. პროფილაქტიკური მკურნალობა (ვიტამინოთერაპია, თვითმასაჟი, ჰიდრო- და სხვა ფიზიოპროცედურები) ტარდება წელიწადში ორჯერ. ერთ-ერთი კურსი სასურველია ჩატარებულ იქნეს სანატორიუმ-პროფილაქტორიუმის, სანატორიუმის ან სტაციონარის პირობებში.
10. სამკურნალო-გამაჯანსაღებელ ღონისძიებებს აღრიცხვის I-III ჯგუფის პირებს შორის ატარებს საწარმოს ექიმი (პროფპათოლოგი) სხვა სპეციალისტების (ჩვენების მიხედვით) მონაწილეობით.
თავი VII. რეაბილიტაციის სხვადასხვა ეტაპებზე
მკურნალობის შესაძლო სქემები
მუხლი 10🔗
1. საწარმოს სამედიცინო ნაწილის ან პოლიკლინიკის პირობებში I,II და III აღრიცხვის ჯგუფებში შემავალ პირთა მკურნალობისათვის შესაძლოა რეკომენდებულ იქნეს ფართო გამოყენებისათვის ხელმისაწვდომი შემდეგი სამკურნალო კომპლექსები:
ა) ვიტამინების კომპლექსი (გენდევიტი, ცენტრუმი, უნიკაპი, უნდევიტი, „В” ჯგუფის და ნიკოტინის მჟავას შემცველი ვიტამინები), რომლებიც დადებითად მოქმედებენ ქსოვილებში მიმდინარე ნივთიერებათა ცვლის პროცესებზე, სისხლის რეოლოგიურ თვისებებზე და სისხლძარღვთა ტონუსზე. მკურნალობის კურსი სამი კვირა;
ბ) ვიტამინების კომპლექსთან (გენდევიტი, ცენტრუმი, უნიკაპი და უნდევიტი) ერთად კიდურების თვითმასაჟი ჰეპარინის მალამოთი. მალამო წინასწარ ცხელდება 20-320t, ერთი შეზელვისათვის გამოიყენება 10000 ერთეული ჰეპარინი. თვითმასაჟის სეანსის ხანგრძლივობა 7-10 წუთია, მკურნალობის კურსი ორი კვირა. ჰეპარინის მალამოს ახასიათებს ფართო დიაპაზონის თერაპიული, კერძოდ ტკივილგამაყუჩებელი, სპაზმოლიტური მოქმედება, აუმჯობესებს ტროფიკას და სხვ.;
გ) ვიტამინების კომპლექსთან (გენდევიტი, ცენტრუმი, უნიკაპი და უნდევიტი) ერთად კიდურების თვითმასაჟი ვენორუტონით (მალამოს სახით). იგი აუმჯობესებს მიკროცირკულაციას, ხსნის სისხლძარღვოვან სპასმს. მკურნალობის კურსი ორი კვირა;
დ) ვიტამინების კომპლექსთან (გენდევიტი, ცენტრუმი, უნიკაპი და უნდევიტი) ერთად კიდურების თვითმასაჟი სელკოსერილით (მალამო ან ჟელე). რომელიც აუმჯობესებს ქსოვილოვან მეტაბოლიზმს. მკურნალობის კურსი ორი კვირა;
ე) თანმხლები დაავადებების არსებობის შემთხვევაში მკურნალობა უნდა ტარდებოდეს ინდივიდუალურად არაპროფესიული დაავადებების ხასიათის, სტადიის და ფაზის გათვალისწინებით;
2. სანიტარიულ-პროფილაქტორიუმის პირობებში მკურნალობა თერაპიული ღონისძიებების ფართო კომპლექსის გამოყენებით უნდა ჩაუტარდეთ უპირატესად იმ პირებს, რომლებიც მიეკუთვნებიან დისპანსერული აღრიცხვის II -III ჯგუფებს.
ეს ღონისძიებებია:
ა) ფიზიომკურნალობა;
ბ) რეფლექსოთერაპია;
გ) მედიკამენტოზური მკურნალობა (სედატიური, ნეიროტროპული, სისხლძარღვოვანი პრეპარატები, ვიტამინები და სხვ.).
3. სპეციალიზებული განყოფილების პირობებში მკურნალობა უნდა იყოს კომპლექსური და მიმართული: ცენტრალური და პერიფერიული ნერვული სისტემის, კუჭ-ნაწლავის ტრაქტის, ენდოკრინული სისტემის პერიფერიული სისხლის მიმოქცევის და სხვ. ფუნქციის ნორმალიზებისაკენ. მკურნალობისათვის რეკომენდებულია სამკურნალო პრეპარატებთან ერთად ფიზიოპროცედურების ფართო გამოყენება.
4. მკურნალობა უნდა იყოს ინდივიდუალური, დაავადების კლინიკური გამოვლინების, მიმდინარეობის, ხასიათისა და თანმხლები დაავადებების გათვალისწინებით.
მუხლი 11🔗. მედიკო - ბიოლოგიური და გამაჯანსაღებელი ღონისძიებები
1. სამთამადნო წარმოებაში მომუშავეთა სამედიცინო პროფილაქტიკის ერთ-ერთ ძირითად ფორმას წარმოადგენს დაავადების ადრეული დიაგნოსტიკა, რომელიც ორიენტირებულია: პათოლოგიის ობიექტური სიმპტომატიკის მახასიათებელი ჩივილების გამოვლენაზე, დაავადების განვითარების დინამიკაზე, შრომის პირობებისა და პროფმარშრუტის ჰიგიენური შეფასების მონაცემების გათვალისწინებით და ნევროპათოლოგის, თერაპევტის, ოტოლარინგოლოგის, ოკულისტის და სხვა სპეციალისტების ობიექტური გასინჯვების შედეგებზე.
2. ვიბრაციული დაავადების და მანგანუმით ინტოქსიკაციის ადრეული ე.წ. პრეკლინიკური ფორმების გამოვლენისას, რეკომენდებულია მომუშავეთა დროული დისპანსერიზაცია და გამაჯანსაღებელი, ეფექტური მედიკამენტური და ფიზიოთერაპიული მკურნალობის კურსის ჩატარება.
3. პროფილაქტიკური პროცედურები ტარდება სამუშაო ადგილთან ახლოს, სპეციალურად მოწყობილ ნათელ, კარგი ვენტილაციის მქონე უხმაურო შენობაში, სადაც ჰაერის ტემპერატურა 200C, ასევე სასურველია ფიზიკური ვარჯიშების კომპლექსების და პროცედურების ჩატარების ამსახველი თვალსაჩინოების გაკვრა.
4. საწარმოოს ადმინისტრაციამ უნდა დანერგოს მუდმივი კონტროლი პროცედურების ჩატარების ორგანიზაციაზე. პროცედურები ტარდება პასუხისმგებელი პირის მიერ და შეიტანება სპეციალურ ჟურნალში.
5. წყლის პროცედურები ზემო კიდურებისათვის:
ა) კიდურების და მთლიანად სხეულის კუნთოვან-ნერვულ- სისხლძარღვოვანი დაძაბულობის მოხსნისათვის აუცილებელია მუშაობის დამთავრების შემდეგ თბილი ჰიდროპროცედურების ჩატარება;
ბ) ზემო კიდურებისათვის თბილი აბაზანები ტარდება ცვლაში ერთხელ. აბაზანა უნდა მარაგდებოდეს გამდინარე წყლით. აბაზანის მიღებისას რეკომენდებულია სხივ-მაჯის სახსრებში ნელი, რიტმული მოძრაობების შესრულება, თითების გაშლა-შეკუმშვა, დაშორება და შეერთება. ჰიდროპროცედურების შემდეგ ხელები კარგად უნდა გამშრალდეს და ნახევარი საათის განმავლობაში უნდა იქნეს დაცული გაცივებისაგან.
6. ხელებისა და მხრის სარტყლის თვით და ურთიერთმასაჟი. პერიფერიულ სისხლძარღვებში, კუნთების კვებისა და სისხლმომარაგების გაუმჯობესების მიზნით, აგრეთვე დაღლილობის შეგრძნების მოხსნისა და დარღვეული ცვლითი პროცესების აღდგენის თვალსაზრისით რეკომენდებულია კიდურების მასაჟის აუცილებელი ჩატარება (თვით და ურთიერთ მასაჟი). მასაჟი ტარდება ჰიდროპროცედურების ჩატარების შემდეგ. მომზადების კურსი (2-3 მეცადინეობა) მასაჟისტის მიერ.
7. ურთიერთმასაჟის ჩატარების დროს მუშები რიგრიგობით უკეთებენ ხელების მასაჟს ერთმანეთს. თვითმასაჟის დროს მუშა თვითონ იკეთებს მასაჟს – ჯერ მარჯვენა ხელით მარცხენაზე და შემდეგ კი პირიქით. მასაჟი ტარდება ნელა, მშვიდ ტემპში. მასაჟისტის ხელების მოძრაობა უნდა იყოს რიტმული, სუნთქვა თავისუფალი. მასაჟის მთელი პროცედურა ძირითადად ხორციელდება ხელების კანის მსუბუქი დაზელვით, ორ-ორი წუთით თითოეულ ხელზე.
8. მხრის სარტყლის მასაჟი იწყება კისრის და ზურგის დონეზე და გრძელდება ორი წუთის განმავლობაში. ურთიერთმასაჟის ერთი ციკლის ხანგრძლივობა შეადგენს 4-5 წუთს. ხელებისა და მხრის სარტყლის მასაჟი უნდა ტარდებოდეს ყოველდღიურად და მუდმივად რამდენიმე თვის განმავლობაში.
9. საწარმოო ვარჯიში – მისი ძირითადი მიმართულებაა – მუშაობაში მონაწილე კუნთების ტონუსის შემცირება, კიდურების სისხლმომარაგების გაუმჯობესება, დაღლილობის შეგრძნების შემცირება, შრომისუნარიანობის შენარჩუნება.
10. საწარმოო ვარჯიშების კომპლექსები, როგორც მომუშავეთა აქტიური დასვენების საშუალება, სამკურნალო ფიზკულტურის ელემენტებთან ერთად შემუშავდება შრომის დაცვის სამსახურის მიერ შრომის ჰიგიენის ექიმთან, საამქროს ექიმთან ან პროფპათოლოგთან ერთად.
11. ულტრაიისფერი დასხივება გამოიყენება სამთამადნო წარმოებაში მომუშავეთა დაავადებების პროფილაქტიკისათვის. იგი ხელს უწყობს ორგანიზმის რეზისტენტობის ამაღლებას სხვადასხვა დაავადებების მიმართ. დასხივება ტარდება მაღაროებში და ფოტარიუმებში შემოდგომა-ზამთარი-გაზაფხულის პერიოდში 2-3 კურსად. შესვენებები კურსებს შორის გრძელდება ერთ-ერთნახევარ თვეს. ყოველი კურსი შედგება 15-20 პროცედურისაგან.
12.ვიტამინოპროფილაქტიკას – ორგანიზმის დამცველი ძალების გაძლიერებისათვის არსებითი მნიშვნელობა ენიჭება ვიტამინებით მდიდარი პროდუქტებით რაციონალურ, ბალანსირებულ კვებას მთელი წლის განმავლობაში. ზამთრის, განსაკუთრებით გაზაფხულის პერიოდში მიზანშეწონილია ვიტამინების დამატებითი შეყვანა საკვებში ან მომუშავეთა მედიკამენტური ვიტამინიზირების კურსების გატარება, რომელიც ინიშნება წელიწადში ორჯერ, 20-30 დღის განმავლობაში.
დანართი 1
სამუშაო ზონის ჰაერში მანგანუმის და მისი ნაერთების
ზღვრულად დასაშვები კონცენტრაციები
(ზდკ)
სამუშაო ზონის ჰაერში მავნე ნივთიერებების ზღვრულად დასაშვები კონცენტრაციების – ჰიგიენური ნორმატივების მიხედვით დადგენილია მანგანუმის ნაერთების ზდკ სამუშაო ზონის ჰაერში:
– მანგანუმის ოქსიდები (მანგანუმის დიოქსიდზე გადათვლით)
ა) დეზინტეგრაციის აეროზოლი – 0,3 მგ/მ, საშიშროების კლასი II;
ბ) კონდენსაციის აეროზოლი – 0,05 მგ/მ ,საშიშროების კლასი I.
მანგანუმის და მისი ნაერთების გამოყოფისას სამუშაო ზონის ჰაერში მათ შემცველობაზე ჰიგიენური კონტროლი უნდა განხორციელდეს არანაკლებ 10 დღეში ერთხელ (საშიშროების I კლასი) და არანაკლებ თვეში ერთხელ (საშიშროების II კლასი).
დანართი 2
საწარმოო ლოკალური ვიბრაციის ზღვრულად დასაშვები მნიშვნელობები
ოქტავური ზოლების საშუალო
გეომეტრიული
სიხშირეები, ჰც
ზღვრულად დასაშვები დონეები X1 Y1 Z1 ღერძებზე
ვიბროაჩქარება
ვიბროსიჩქარე
მ/წმ
დბ
მ/წმ . 10
დბ
8
1,4
123
2,8
115
16
1,4
123
1,4
109
31,5
2,8
129
1,4
109
63
5,6
135
1,4
109
125
11,0
141
1,4
109
250
22,0
147
1,4
109
500
45,0
153
1,4
109
1000
89,0
159
1,4
109
კორექტირებული და ეკვივალენტური კორექტირებული მნიშვნელობები და
მათი დონეები
2,0
126
2,0
112
მუშაობა ვიბრაციის ამ სტანდარტული ნორმებით გათვალისწინებულ მნიშვნელობებზე 12-დბ-ით (4-ჯერ) უფრო მაღალი დონეების მოქმედების დროს როგორც ინტეგრალური შეფასებით, ასევე რომელიმე ოქტავურ ზოლში, დაუშვებელია.