# ,,გარემოს ხარისხობრივი მდგომარეობის ნორმების დამტკიცების შესახებ“ საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის მინისტრის 2001წ. 16 აგვისტოს №297/ნ ბრძანებაში დამატების შეტანის თაობაზე”

- ტიპი: საქართველოს მინისტრის ბრძანება
- მიმღები ორგანო: საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის მინისტრი
- დოკუმენტის ნომერი: №38/ნ
- მიღების თარიღი: 24.02.2003
- კონსოლიდირებული რედაქცია: 24.02.2003
- სარეგისტრაციო კოდი: 470.230.000.11.119.005.700
- სტატუსი: ძალაშია
- ოფიციალური წყარო: https://matsne.gov.ge/ka/document/view/55144/0
- წყარო: https://legali.ge/law/55144/

> ეს არის 24.02.2003 მდგომარეობით მოქმედი კონსოლიდირებული ტექსტი.
> ოფიციალური წყაროა საქართველოს საკანონმდებლო მაცნე (matsne.gov.ge).

---

## მუხლი 1. 1. წინამდებარე ჰიგიენური ნორმატივები შემუშავებულია საქართველოს კანონების „ჯანმრთელობის დაცვის შესახებ”, „გარემოს დაცვის შესახებ” და “ატმოსფერული ჰაერის დაცვის შესახებ” შესაბამისად

_თავი I — გამოყენების სფერო_

2. წინამდებარე ჰიგიენური ნორმატივები ადგენს მოთხოვნებს დასახლებული ადგილების ატმოსფერული ჰაერის ხარისხის დაცვისადმი იმ ობიექტების განლაგების, დაპროექტების, მშენებლობის, რეკონსტრუქციისა (ტექნიკური გადაიარაღება) და ექსპლუატაციისას, რომელთაც შესაძლოა მავნე ზეგავლენა მოახდინონ ატმოსფერული ჰაერის მდგომარეობაზე.
3. წინამდებარე ჰიგიენური ნორმატივების მოთხოვნათა შესრულება სავალდებულოა ხელისუფლებისა და ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოების, საწარმოებისა და ორგანიზაციებისათვის საკუთრების ფორმისა და უწყებრივი დაქვემდებარების მიუხედავად, აგრეთვე თანამდებობის პირებისა და ინდივიდუალური სამეწარმეო საქმიანობით დაკავებული მოქალაქეებისათვის.
4. წინამდებარე ჰიგიენური ნორმატივების დაცვაზე კონტროლს ახორციელებს საქართველოს გარემოსა და ბუნებრივი რესურსების დაცვის სამინისტრო და საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტროს სახელმწიფო სანიტარიული ზედამხედველობის სამსახური.
თავი II
წლის განმავლობაში ერთჯერადი ზღვრულად დასაშვები კონცენტრაციის დონეზე განსაზღვრული,  დასაშვები  მაჩვენებლების  სიხშირ

[https://legali.ge/law/55144/muxli-1/](https://legali.ge/law/55144/muxli-1/)

---

## მუხლი 2. 1. მოცემულ ცხრილში მოყვანილი ერთჯერადი ზღვრულად დასაშვები კონცენტრაციის დონეზე მაჩვენებლის სიხშირე უზრუნველყოფს ატმოსფერული ჰაერის დამაბინძურებელთა ადამიანზე უარყოფითი ზემოქმედების თავიდან აცილებას

_თავი II — წლის განმავლობაში ერთჯერადი ზღვრულად დასაშვები კონცენტრაციის დონეზე განსაზღვრული,  დასაშვები  მაჩვენებლების  სიხშირე_

ერთჯერადი ზღვრულად დასაშვები კონცენტრაციის შეფარდება წლიურთან
კონცენტრაციების დასაშვები სიხშირე %

ერთჯერადი ზღვრულად დასაშვები კონცენტრაციის დონეზე ან უფრო დაბალი
ერთჯერად დასაშვებ კონცენტრაციაზე მაღალი
10
7
6
5
4
3
99
98
97
96
95
90
1
2
3
4
5
10

2. ნივთიერებებისათვის, რომელთა მავნეობის მალიმიტირებელ მაჩვენებლად ითვლება რეფლექტორული მოქმედება, მაქსიმალური ერთჯერადი დასაშვები კონცენტრაციის დონეზე ან მასზე დაბალზე არსებული მაჩვენებლები შეიძლება შეადგენდეს 84%. ამასთანავე, მნიშვნელოვნად მომატებული მაჩვენებლის შეზღუდვის მიზნით კონცენტრაციების მაქსიმუმი არ უნდა აღემატებოდეს 3 ერთჯერად დასაშვებ კონცენტრაციას

[https://legali.ge/law/55144/muxli-2/](https://legali.ge/law/55144/muxli-2/)

---

## მუხლი 3. 1. ატმოსფერული ჰაერის დამაბინძურებელთა ზღვრულად დასაშვები კონცენტრაციები, მიღებული გამოთვლითი მეთოდის გამოყენებით, განიხილება როგორც მოქმედების საორიენტაციო უვნებელი დონე (მსუდ) და ძირითადად გამოიყენე

_თავი II — წლის განმავლობაში ერთჯერადი ზღვრულად დასაშვები კონცენტრაციის დონეზე განსაზღვრული,  დასაშვები  მაჩვენებლების  სიხშირე_

2. თითოეულ ზღვრულად დასაშვებ კონცენტრაციას (მაქსიმალურად ერთჯერადი, სადღეღამისო) აქვს დამოუკიდებელი მნიშვნელობა როგორც ორგანიზმზე უარყოფითი მოქმედების განვითარებაში, ასევე ატმოსფერული ჰაერის კონტროლისა და ჰაერის დაცვის გრძელ და მოკლე ვადაში ოპერატიული ღონისძიებების შემუშავებაში.
3. ამგვარად, ატმოსფერული ჰაერის დამაბინძურებელთა ნორმირებისას ნივთიერების ბიოლოგიური მიმართულების თავისებურების გარდა, ჰიგიენისტები ხელმძღვანელობენ შემდეგი პრინციპებით:
ა) ატმოსფერული ჰაერის ოპტიმალური პირობების შექმნა ადამიანის ნორმალური ცხოველქმედებისათვის;
ბ) მოსახლეობის ჯანმრთელობის დაცვა, მათ შორის, ყველაზე მგრძნობიარე და ტოქსიკური ზემოქმედებისადმი ნაკლებად გამძლე კონტინგენტის – ბავშვების, მოხუცების, ავადმყოფების;
გ) ადამიანზე დამაბინძურებელი ნივთიერებების უშუალო (რეფლექტორული ან რეზორბციული) და ირიბი (ატმოსფეროს გამჭირვალობის დაქვეითება, საცხოვრებელი ბინების განათების შემცირება, ულტრაიისფერი სხივების შემცირება და სხვ.) ზემოქმედების აღრიცხვა

[https://legali.ge/law/55144/muxli-3/](https://legali.ge/law/55144/muxli-3/)

---

## მუხლი 4. 1. ნორმირება ხორციელდება იმ მონაცემების საფუძველზე, რომელიც ყველაზე მგრძნობიარეა (მალიმიტირებელი). მაგალითად, თუ რომელიმე ნივთიერება ახდენს მოსახლეობის ცხოვრების სანიტარიულ პირობებზე გავლენას უფრო მცი

_თავი II — წლის განმავლობაში ერთჯერადი ზღვრულად დასაშვები კონცენტრაციის დონეზე განსაზღვრული,  დასაშვები  მაჩვენებლების  სიხშირე_

2. ატმოსფერული ჰაერის დამაბინძურებელთა ადამიანის ორგანიზმზე მოქმედების ზღვარი განისაზღვრება როგორც პირობითი, მაგრამ აუცილებელი მაჩვენებელი ზღვრულად დასაშვები კონცენტრაციის დადგენისას

[https://legali.ge/law/55144/muxli-4/](https://legali.ge/law/55144/muxli-4/)

---

## მუხლი 5. 1. დაუშვებელია ადამიანის ორგანიზმის ნორმალური ცხოველმყოფელობის მაჩვენებლებში ნებისმიერი, სარწმუნო ხანგრძლივი დროის განმავლობაში არსებული გადახრა. ასეთი ფუნქციონალური ძვრები ფასდება როგორც ტოქსიკური ნი

_თავი II — წლის განმავლობაში ერთჯერადი ზღვრულად დასაშვები კონცენტრაციის დონეზე განსაზღვრული,  დასაშვები  მაჩვენებლების  სიხშირე_

2. ატმოსფერული ჰაერის დამაბინძურებელთა ნორმირებისას მავნე მოქმედების კრიტერიუმების დადგენისადმი მაღალ მოთხოვნებს საფუძვლად უდევს შემდეგი პირობები:
ა) ატმოსფერული ჰაერის დამაბინძურებლების მოქმედება გრძელდება დღე-ღამის განმავლობაში და შეიძლება სიცოცხლის მთელ მანძილზეც;
ბ) მოსახლეობა არაერთგვაროვანია, მის შემადგენლობაში შედიან მოხუცები, ბავშვები, სხვადასხვა ქრონიკული დაავადების მქონე პირები, რომლებიც სხვა ასაკობრივი და პირობითად ჯანმრთელი მოსახლეობის ჯგუფისაგან განსხვავდება ატმოსფერული ჰაერის დამაბინძურებელთა მოქმედების მიმართ მეტად მაღალი მგრძნობელობით;
გ) ატმოსფერული ჰაერის ზღვრულად დასაშვები კონცენტრაციები არ უნდა იწვევდნენ ორგანიზმის ადაპტაციის უნარის დაქვეითებას.
თავი III. დასახლებული ადგილების ატმოსფერული ჰაერის
დამაბინძურებელ ნივთიერებათა ზღვრულად დასაშვები კონცენტრაციები (ზდკ

[https://legali.ge/law/55144/muxli-5/](https://legali.ge/law/55144/muxli-5/)

---

## მუხლი 6. ზოგადი დებულებები

_თავი III — დასახლებული ადგილების ატმოსფერული ჰაერის_

1. დასახლებული ადგილების ატმოსფერული ჰაერის დამაბინძურებელ ნივთიერებათა ჰიგიენური ნორმატივები მოყვანილია დანართი 1-ში, სადაც  ნივთიერებათა ინდივიდუალური დასახელება მოცემულია ანბანის შესაბამისად, ხოლო, სადაც ეს შესაძლებელია, მითითებულია თეორიული და გამოყენებითი ქიმიის საერთაშორისო კავშირის (IUPAC) წესების შესაბამისად. ჩამოთვლილ ნივთიერებათა იდენტიფიკაციის გასაადვილებლად ნაჩვენებია Chemical Abstracts Servise (CAS) ნომრები.
2. ნივთიერებებისათვის, რომლებსაც ადრე ჩამონათვალში ჰქონდათ ზდკემ და ზდკსს თანაბარი მნიშვნელობა, ჩატარდა ზდკ კორექტირება. თანაბარი ზდკემ და ზდკსს არსებობა ეწინააღმდეგება ატმოსფერულ ჰაერში კონცენტრაციის განაწილებას, ვინაიდან მოცემულ წერტილში ერთჯერადი მაქსიმალური კონცენტრაცია (20-30-წუთიანი) ყოველთვის მეტია, ვიდრე იმავე წერტილში დღე-ღამის საშუალო კონცენტრაცია, ამასთან, არ არის გამორიცხული ამა თუ იმ ხარისხით არახელსაყრელ ფაქტორთა რისკის წარმოშობის შესაძლებლობა. ზდკ-ის კორექტირება ჩატარებულია ნივთიერებათა საშიშროებისა და ტოქსიკურობის განსაზღვრების შესახებ ახალი მეცნიერული გამოკვლევების მონაცემებზე დაყრდნობით (მარაგის დიფერენციალური კოეფიციენტის, მოქმედების შორეული ეფექტების, ქრონიკული და ოლფატორული მოქმედების გათვალისწინებით).
3. საშიშროებისა და ტოქსიკურობის, აგრეთვე მოქმედების შორეული ეფექტების შესახებ ახალი მეცნიერული მონაცემების გათვალისწინებით დაზუსტებულია ტოლუილენდიზოციანიტის ზდკ-ის სიდიდე.
4. ჩამონათვალში ცალკე ნაწილად მოყვანილია „ნივთიერებები, რომელთა ატმოსფერულ ჰაერში გაფრქვევა აკრძალულია”, აქ ნაჩვენებია 38 დასახელება, რომლებიც ხასიათდებიან განსაკუთრებულად მაღალი ბიოლოგიური აქტიურობით. ჩამონათვალის ბოლოს მოყვანილია სხვადასხვა მინარევების კომბინირებული მოქმედების კოეფიციენტები.
5. დანართი 2-ში მოყვანილია ნორმირებულ ნივთიერებათა ყველაზე უფრო გავრცელებული სინონიმები, ტექნიკური, სავაჭრო და საფირმო სახელწოდებები.
თავი IV.ატმოსფერულ ჰაერში დამაბინძურებელ ნივთიერებათა
ნარევების კომბინირებული მოქმედებ

[https://legali.ge/law/55144/muxli-6/](https://legali.ge/law/55144/muxli-6/)

---

## მუხლი 7. 1. ატმოსფერულ ჰაერში დამაბინძურებელ ნივთიერებათა ნარევების კომბინირებული მოქმედება ხასიათდება:

_თავი IV — ატმოსფერულ ჰაერში დამაბინძურებელ ნივთიერებათა_

ა) ჯამური ეფექტით;
ბ) ერთდროული არსებობისას შევსების ჯამური ეფექტით;
გ) ერთდროული არსებობისას ინდივიდუალურ ნივთიერებათა ზდკ-ის შენარჩუნებით;
დ) პოტენცირების ეფექტით.
2. ატმოსფერულ ჰაერში რამდენიმე ნივთიერების (რომლებსაც ახასიათებთ ჯამური მოქმედება) ერთდროულად არსებობისას მათი კონცენტრაციების ჯამი არ უმდა აღემატებოდეს 1 (ერთეულს) მოცემული ფორმულის მიხედვით გაანგარიშებისას:
C1         C2                Cn
------ + ------- + . . . + ------- Kმაქს
ძალიან ძლიერი
ძალიან ძლიერი
ძლიერი
ზდკ-დან – Kმაქს-მდე
ძალიან ძლიერი
ძლიერი
საშუალო
2 ფონური მნიშვნელობიდან ზდკ-მდე
სუსტი
სუსტი
სუსტი

4. ორგანული წარმოშობის ერთი ნივთიერებით ნიადაგის დაბინძურებისას საშიშროება განისაზღვრება მისი ზდკ-სა (13) და საშიშროების კლასიდან გამომდინარე (ცხრილი N3).

ცხრილი N3.

ორგანული ნივთიერებებით ნიადაგის დაბინძურების
ხარისხის შეფასების კრიტერიუმი
შემცველობა ნიადაგში მგ/კგ
ნიადაგის დაბინძურების კატეგორია
ნივთიერების საშიშროების კლასი
1 კლასი
2 კლასი
3 კლასი
>5 ზდკ
ძალიან ძლიერი
ძალიან ძლიერი
ძლიერი
2 ზდკ-დან – 5 ზდკ-მდე
ძალიან ძლიერი
ძლიერი
საშუალო
1 ზდკ-დან – 2 ზდკ-მდე
სუსტი
სუსტი
სუსტი

5. პოლიელემენტებით დაბინძურებისას ნიადაგის დაბინძურების საშიშროების ხარისხის შეფასება ხორციელდება უფრო მეტად ტოქსიკური ელემენტის ნიადაგში მაქსიმალური შემცველობის მიხედვით.
6. ნიადაგის ქიმიური დაბინძურების ხარისხის შეფასება, როგორც მოსახლეობის ჯანმრთელობაზე არასასურველი მოქმედების ინდიკატორისა, ხდება მაჩვენებლებით, რომელიც შემუშავებულია მოქმედი დაბინძურების წყაროებით ქალაქების გარემოს ერთობლივი გეოქიმიური და გეოჰიგიენური გამოკვლევებისას. ასეთ მაჩვენებლებს წარმოადგენს:
ა) ქიმიური ნივთიერების კონცენტრაციის კოეფიციენტი (Kc), რომელიც განისაზღვრება ნიადაგში არსებული ნივთიერების ფაქტობრივი შემცველობის შეფარდებით Ci მგ/კგ – ნიადაგის რეგიონის (Cფi)
KC  =  Ci / Cფi.
ბ) დაბინძურების ჯამური მაჩვენებელი (ZC), რომელიც ტოლია ქიმიური ელემენტ-დამაბინძურებლების კონცენტრაციათა კოეფი-ციენტების ჯამისა და გამოისახება ფორმულით:
––
Z C= \   (K C i + .....+ K C n)  - (n-1),  სადაც
/
---
n არის განსასაზღვრი შეჯამებული ნივთიერებების რიცხვი;
Kc i – i-ური დამაბინძურებელი კომპონენტის კონცენტრაციის კოეფიციენტი.
გეოქიმიური მაჩვენებლების განაწილების ანალიზი, მიღებული რეგულარული ქსელის მიხედვით ნიადაგის აპრობირების შედეგებში, იძლევა დასახლებული ტერიტორიისა და საჰაერო აუზის დაბინძურების სივრცით სტრუქტურას, საშუალებას, გამოიყოს მოსახლეობის ჯანმრთელობისათვის სარისკო ზონები (7, 12).
7. ნიადაგის დაბინძურების საშიშროების ხარისხის შეფასება ლითონთა კომპლექსით ZC მაჩვენებლის მიხედვით, რაც ასახავს ქალაქების საჰაერო აუზის დაბინძურების დიფერენციაციას როგორც ლითონებით, ასევე სხვა, უფრო მეტად გავრცელებული ინგრედიენტებით (მტვერი, ნახშირბადის ოქსიდი, აზოტის ოქსიდები, გოგირდივანი ანჰიდრიდი) ხდება შეფასების სკალაზე, რომელიც მოყვანილია N4 ცხრილში.
დასახლებული პუნქტების ნიადაგის დაბინძურების ხარისხის შეფასებისას ZC - მიხედვით, ქიმიური ნივთიერებების განსაზღვრა ტარდება ემისიური ანალიზის მეთოდით (7, 12, 16, 18, 19), მეთოდური მითითების შესაბამისად.
8. ნიადაგის დაბინძურების არასასურველი შედეგის შეფასება, მისი უშუალო მოქმედებისას ადამიანის ორგანიზმზე, საჭიროა გეოფაგიის შემთხვევისათვის დაბინძურებულ ნიადაგზე მოთამაშე ბავშვებში (7).
თავი VI
ნიადაგის სანიტარიული მდგომარეობის შეფასება სანიტარიულ-ქიმიური მაჩვენებლები

[https://legali.ge/law/55144/muxli-7/](https://legali.ge/law/55144/muxli-7/)

---

## მუხლი 7. 1. სანიტარიულ-ქიმიური მაჩვენებლებით ნიადაგის სანიტარიულ მდგომარეობას წარმოადგენს:

_თავი VI — ნიადაგის სანიტარიული მდგომარეობის შეფასება სანიტარიულ-ქიმიური მაჩვენებლებით_

ა) სანიტარიული რიცხვი C, რომელიც არაპირდაპირ ახასიათებს ნიადაგის ჰუმიფიკაციის პროცესს და აფასებს ორგანული დაბინძურებისგან ნიადაგის თვითგაწმენდის უნარს.
ბ) სანიტარიული რიცხვი C არის „ნიადაგის ცილოვანი (ჰუმუსური) აზოტის“ „A“ რაოდენობის (მგ-100 გრამ აბსოლუტურად მშრალ ნიადაგზე) შეფარდება „ორგანული აზოტის „B“ (მგ-100 გრამ აბსოლუტურად მშრალ ნიადაგზე) რაოდენობასთან. ამრიგად, შეფარდების განაყოფი C= A/B. ნიადაგის სანიტარიული მდგომარეობის შეფასება ამ მაჩვენებლით წარმოებს N5 ცხრილის შესაბამისად.

ცხრილი №4.
დაბინძურების ჯამური მაჩვენებლით (Zc) (7, 8)
ნიადაგის დაბინძურების საშიშროების საორიენტაციო შეფასების სკალა
ნიადაგის დაბინძურების კატეგორია

Zc სიდიდე

დაბინძურების კერებში მოსახლეობის ჯანმრთელობის მაჩვენებლის ცვლილება
დასაშვები
 128
ბავშვთა ავადობის ზრდა, ქალთა რეპროდუქციული ფუნქციის დარღვევა (ორსულობის ტოქსიკოზის ზრდა, ნაადრევი მშობიარობის, მკვდრადშობადობის რიცხვის ზრდა, ჰიპოტროფია ახალშობილებში).

2. ნიადაგში აზოტშემცველი ორგანული ნივთიერებების დაშლის პროცესების ქიმიურ მაჩვენებლს წარმოადგენს ამონიუმისა და ნიტრატული აზოტი. ამონიუმის აზოტი, ნიტრატული აზოტი და ქლორიდები ახასიათებს ორგანული ნივთიერებებით ნიადაგის დაბინძურების ხარისხს. ნიადაგის შეფასება ამ მაჩვენებლებით მიზანშეწონილია განხორციელდეს დინამიკაში ან დაუბინძურებელ ნიადაგთან (კონტროლი) შედარების გზით.

ცხრილი №5

ნიადაგის სისუფთავის შეფასება
„სანიტარიული რიცხვის“ მიხედვით
ნიადაგის დახასიათება
სანიტარიული რიცხვი
პრაქტიკულად სუფთა
0,98 და მეტი
სუსტად დაბინძურებული
0,85-დან – 0,98-მდე
დაბინძურებული
0,70-დან – 0,85-მდე
ძლიერად დაბინძურებული
0,70-ზე ნაკლები

თავი VII
ნიადაგის ბიოლოგიური დაბინძურების ხარისხის შეფასებ

[https://legali.ge/law/55144/muxli-7-2/](https://legali.ge/law/55144/muxli-7-2/)

---

## მუხლი 8. 1. სანიტარიულ-ბაქტერიოლოგიური მაჩვენებლები

_თავი VII — ნიადაგის ბიოლოგიური დაბინძურების ხარისხის შეფასება_

2. დაბინძურებულ ნიადაგში ნიადაგის მიკრობიოცენოზების (პათოგენური ნაწლავური მიკროფლორის ანტაგონისტები) ჭეშმარიტი წარმომადგენლების შემცირებისა და მათი ბიოლოგიური აქტივობის დაქვეითების ფონზე აღინიშნება პათოგენური ენტერობაქტერიებისა და გეოჰელმინთების მომატება, რომლებიც ნიადაგის ქიმიური დაბინძურებისადმი უფრო მეტად გამძლეა, ვიდრე ბუნებრივი ნიადაგის მიკრობიოცენოზის წარმომადგენლები. ეს არის დასახლებული პუნქტის ნიადაგის ეპიდემიოლოგიური უსაფრთხოების აღრიცხვის აუცილებლობის ერთ-ერთი მიზეზი. ქიმიური დატვირთვის გადიდებით შეიძლება გაიზარდოს ნიადაგის ეპიდემიური საშიშროება.
3. ნიადაგის სანიტარიული მდგომარეობის შეფასება ხორციელდება რისკის ობიექტებზე (საბავშვო ბაღები, სათამაშო მოედნები, სანიტარიული დაცვის ზონები და ა.შ.) ნიადაგის ანალიზის შედეგების მიხედვით და სანიტარიული დაცვის ზონებში სანიტარიულ-ბაქტერიოლოგიური მაჩვენებლის მიხედვით:
ა) არაპირდაპირი მაჩვენებლები – ახასიათებენ ნიადაგზე ბიოლოგიური დატვირთვის ინტენსივობას. ესაა სანიტარიულ-მაჩვენებელი ორგანიზმები ნაწლავის ჩხირის ჯგუფიდან (ნაწლავის ჩხირის ბაქტერიები) და ფეკალური სტრეპტოკოკები (ენტეროკოკური ინდექსი). მსხვილ ქალაქებში მოსახლეობის მაღალი სიმჭიდროვით ბიოლოგიური დატვირთვა ნიადაგზე ძალიან დიდია, და შესაბამისად მაღალია სანიტარიულ-მაჩვენებელი ორგანიზმების ინდექსები, რაც სანიტარიულ-ქიმიურ მაჩვენებლებთან (დინამიკა ამიაკის და ნიტრატების, სანიტარიული-რიცხვი) ერთად ადასტურებს ასეთ მაღალ დატვირთვას.
ბ) პირდაპირი ნიადაგის ეპიდემიური საშიშროების სანიტარიულ-ბაქტერიოლოგიური მაჩვენებლები ეს არის ნაწლავური ინფექციების (ნაწლავური ინფექციების გამომწვევი, პათოგენური ენტერობაქტერიები, ენტეროვირუსები) გამომწვევთა აღმოჩენა.
4. ანალიზის შედეგები ფასდება N6 ცხრილის შესაბამისად.
5. ნიადაგში ენტერობაქტერიებისა და ენტეროვირუსების პირდაპირი განსაზღვრის შესაძლებლობის არარსებობისას უსაფრთხოების შეფასება შეიძლება განხორციელდეს საორიენტაციოდ ინდიკატორული მიკროორგანიზმების მიხედვით.
6. ნიადაგს აფასებენ, როგორც „სუფთას“ შეუზღუდავად სანიტარიულ-ბაქტერიოლოგიური მაჩვენებლებით პათოგენური ბაქტერიების არარსებობისას და სანიტარიულ-მაჩვენებელი მიკროორგანიზმების ინდექსით 10 უჯრედამდე 1 გრამ ნიადაგზე.
სალმონელებით ნიადაგის დაბინძურების შესაძლებლობას ადასტურებს სანიტარიულ-მაჩვენებელი მიკროორგანიზმების (ნაწლავის ჩხირის ჯგუფის ბაქტერიები და ექტეროკოკები) ინდექსი – 10 და მეტი უჯრედი 1 გრამ ნიადაგზე. ნიადაგში 10 ნეგატიური კოლონიები/გ-ს და მეტ დონეზე კოლიფაგის კონცენტრაცია მოწმობს ნიადაგის ენტეროვირუსებით ინფიცირებას.
7. სანიტარიულ-ბაქტერიოლოგიური გამოკვლევები წარმოებს ნორმატიულ-მეთოდური ლიტერატურის შესაბამისად (9).

ცხრილი №6

დასახლებული ადგილების ნიადაგის ეპიდემიოლოგიური
უსაფრთხოების შეფასების სქემა

ობიექტები
დაბინძურების კატეგორია
მაჩვენებელი ჭუპრები, მატლები/გ

ნაწლავის ჩხირები
ენტერო-
ბაქტე-
რიები
პათო-გენურ ენტერობ-აქტერიები
ენტერო
ვირუსე-ბი
ჰელმინთების კვერცხები
ეგზ/კგ
ასკარიდა,
თავბეწვა,
ტოქსოკარი,
ონკოს
ფერები,
ტენიიდები.
ნაწლავის
პათოგენური
უმარტივესების
ცისტები*
ეგზ/
100გ
ბუზები,
მატლები და
ჭუპრები
ეგზემპლარი
ნიადაგის
20X20სმ
ფართობზე
მომატე-
ბული რისკის ზონები: ბავშვთა სკოლა
მდელი და სასკოლო დაწესე
ბულებე-
ბის, რეკრეა
ციის ზონების (პარკები და სკვერები და სხვა). ბოსტნე
ბის, სასე-ირნო ფართობე
ბის ტერიტო
რიები

დაბინძუ-
რებული

10 და მეტი

10 და მეტი

+

+

+

+

მატლები 10-მდე, ჭუპრები – არა

წყალსა-
ტევების სანიტარი
ული დაცვის ზონები
სუფთა
1-9
1-9
1-9
-
-
-
-

დაბინძურებუ-ლი
10 და მეტი
10 და მეტი
10 და მეტი
+
+
+
მატლები 10-მდე, ჭუპრები – არა
სანიტა-
რიული დაცვის ზონები
სუფთა
1-99
1-99
-
-
5-მდე
5-მდე
-

დაბინძურე-
ბული
100 და მეტი
100 და მეტი
+
+
5-ზე მეტი
5-ზე მეტი
მატლები 10-მდე ჭუპრები – არა
შენიშვნა: * ნაწლავის უმარტივესების ცისტები: ლამბლიები, ამება, ბალანტიიდები, კრიპტოსპორიდიები. „–“ არ არის ნიადაგში, „+“ ნიადაგში არსებობს.

თავი VIII
სანიტარიულ-პარაზიტოლოგიური მაჩვენებლებ

[https://legali.ge/law/55144/muxli-8/](https://legali.ge/law/55144/muxli-8/)

---

## მუხლი 9. 1. გარემოს ობიექტებიდან ნიადაგი ყველაზე უფრო ხშირად და ინტენსიურად ბინძურდება ნაწლავის პარაზიტული დაავადებების ჰელმინთოზის, ლამბლიოზის, ამებიაზისა და სხვათა გამომწვევებით. გეოჰელმინთების (ასკარიდების,

_თავი VIII — სანიტარიულ-პარაზიტოლოგიური მაჩვენებლები_

ნიადაგში გეოჰელმინთების კვერცხები სიცოცხლისუნარიანობას ინარჩუნებენ 3-დან 10 წლამდე, ხოლო ბიოჰელმინთები – 1 წლამდე, ნაწლავის პათოგენური უმარტივესების ცისტები – რამდენიმე დღიდან 3-6 თვემდე.
2. ყველაზე ხშირად ქალაქის ნიადაგის დაბინძურება პარაზიტული გამომწვევებით შეიმჩნევა ეზოების, ბავშვთა სკოლამდელი და სასკოლო დაწესებულებების, სანაგვეების ახლომახლო ქუჩების, ტუალეტების ირგვლივ, შინაური ცხოველების (ძაღლების, კატების) გასეირნების ადგილებში – სკვერების, ბულვარების, პარკებისა და ტყე-პარკების ტერიტორიებზე.
დაბინძურებული ნიადაგიდან პარაზიტული დაავადებების გამომწვევი მიკრობები შეიძლება მოხვდეს ხელებზე, ტანსაცმელზე, ბოსტნეულზე, ხილზე, კენკრაზე, მწვანილზე, ზედაპირული წყალმომარაგების წყაროების წყლებში, რაც განაპირობებს ადამიანებისა და ცხოველების დასნებოვნების რისკის გაზრდას.
3. ჯანმრთელი მოსახლეობისათვის პირდაპირ საშიშროებას წარმოადგენს ნიადაგის დაბინძურება ასკარიდას, თავბეწვას, ტოქსოკარის, ანკილოსტომიდის, სტრონგილოიდოზის ლავრების სიცოცხლისუნარიანი განაყოფიერებული და ინვაზირებული კვერცხებით, აგრეთვე ტენიიდების ონკოსფერებით, ლამბლიების, იზოსპორების, ბალანტიდიების, ამების ცისტებით, კრიპტოსპორიდების ოოცისტებით, ოპისტორქისების, დიფილობოთრიუმის განაყოფიერებული სიცოცხლისუნარიანი კვერცხებით.
4. პარაზიტული დაავადებების გამომწვევებით ნიადაგის ეპიდემიური უსაფრთხოებისა და დაბინძურების ხარისხის შეფასებისას განსაზღვრავენ:
ა) გამომწვევის სახეობას;
ბ) მათ სიცოცხლისუნარიანობასა და ინვაზიურობას;
გ) დაბინძურების ექსტენსიურ მაჩვენებელ „A“-ს, რომელიც უდრის სინჯების „B“ რიცხვის (ნიადაგის სინჯები, რომლებშიც აღმოჩენილია პარაზიტული დაავადებების გამომწვევები) შეფარდებას გამოკვლეული სინჯების საერთო რიცხვთან გამოსახულს პროცენტებში: A=B/CX100;
დ) დაბინძურების ინტენსიურ მაჩვენებელს – პარაზიტული დაავადებების გამომწვევების საერთო შემცველობა ნიადაგის 1კგ-ში (ან 100 გრ-ში).
სხვადასხვა ტერიტორიის ნიადაგის პარაზიტოლოგიური დაბინძურების რაოდენობრივი კრიტერიუმები წარმოდგენილია მე-6 ცხრილში.
5. ნიადაგის სანიტარიულ-პარაზიტოლოგიური გამოკვლევები ტარდება მეთოდური მითითებების (11) შესაბამისად.
თავი IX
სანიტარიულ-ენტომოლოგიური მაჩვენებლებ

[https://legali.ge/law/55144/muxli-9/](https://legali.ge/law/55144/muxli-9/)

---

## მუხლი 10. 1. სანიტარიულ-ენტემოლოგიურ მაჩვენებლებს წარმოადგენს სინანტროპული ბუზების მატლები და ჭუპრები

_თავი IX — სანიტარიულ-ენტომოლოგიური მაჩვენებლები_

სანიტარიულ ბუზებს (ოთახის, სახლის, ხორცის და სხვა), როგორც ადამიანის ზოგიერთი ინფექციური და ინვაზიური დაავადების გამომწვევების (ნაწლავის პათოგენური უმარტივესების ცისტები, ჰელმინთების კვერცხები და სხვა) მექანიკურ გადამტანებს, დიდი ეპიდემიოლოგიური მნიშვნელობა აქვთ.
2. საერთო და კერძო ბინათმფლობელობის, კვებისა და ვაჭრობის საწარმოების, კერძო და საზოგადოებრივი კვების პუნქტების, ზოოპარკის, მოსამსახურე და სასპორტო ცხოველების (ცხენები, ძაღლები) ყოფნის ადგილების, ხორცისა და რძის კომბინატების ტერიტორიებზე ბუზების მომრავლების ყველაზე უფრო მოსალოდნელ ადგილებს წარმოადგენს ხრწნადი ორგანული ნივთიერებების გროვები (სხვადასხვა ტიპის სანაგვეები, საპირფარეშოები, ნაგავსაყრელები, შლამის მოედნები და სხვა) და მათ გარშემო 1 მეტრამდე მანძილით დაშორებული ტერიტორიის ნიადაგი.
3. ნიდაგის სანიტარიულ-ენტემოლოგიური შეფასების კრიტერიუმს წარმოადგენს ნიადაგის 20X20სმ ზომის ფართობზე სინანტროპული ბუზების პრეიმაგნალური ფორმების (მატლები და ჭუპრები) არსებობა ან არარსებობა.
4. ნიდაგის სანიტარიული მდგომარეობის შეფასება მასში ბუზების, მატლებისა და ჭუპრების არსებობისას ხდება მე-6 ცხრილის შესაბამისად.
დასახლებული ადგილების ნიადაგში მატლებისა და ჭუპრების არსებობა ნიადაგის არადამაკმაყოფილებელი სანიტარიული მდგომარეობის მაჩვენებელია და სანიტარიულ-ჰიგიენური თვალსაზრისით ტერიტორიის ცუდ დასუფთავებაზე, საყოფაცხოვრებო ნარჩენების შეგროვებისა და შენახვის, მათი არადროული გატანის არასწორად განხორციელებაზე მიუთითებს.
5. სანიტარიულ-ენტომოლოგიური გამოკვლევები ტარდება მეთოდური მითითებების (14) შესაბამისად.
თავი X
ნიადაგის ბიოლოგიური აქტივობის მაჩვენებლებ

[https://legali.ge/law/55144/muxli-10/](https://legali.ge/law/55144/muxli-10/)

---

## მუხლი 11. 1. ნიადაგის ბიოლოგიური აქტივობის გამოკვლევა ტარდება აუცილებლობის შემთხვევში მისი სანიტარიული მდგომარეობისა და თვითგაწმენდის უნარის ღრმა შეფასების მიზნით

_თავი X — ნიადაგის ბიოლოგიური აქტივობის მაჩვენებლები_

2. ნიადაგის ბიოლოგიური აქტივობის ძირითადი ინტეგრალური მაჩვენებლების: მიკრობთა საერთო რიცხვი, ნიადაგის  მიკროორგანიზმების ძირითადი ჯგუფების რიცხვი (ნიადაგის საპროფიტული ბაქტერიები, აქტინომიცეტები, ნიადაგის მიკრომიცეტები), ნიადაგში აზოტისა და ნახშირწყლების შენაერთების ტრანსფორმაციის ინტენსიურობის მაჩვენებელი (ნიადაგის „სუნთქვა“, სანიტარიული რიცხვი, ნიადაგში აზოტის, ამიაკისა და ნიტრატების დინამიკა, აზოტფიქსაცია, ამინიფიკაცია, ნიტრიფიკაცია და დენიტრიფიკაცია), ნიადაგში მჟავიანობისა და ჟანგვა-აღდგენითი პოტენციალის დინამიკა,ფერმენტული სისტემების აქტივობა და სხვა მაჩვენებლები.
3. მაჩვენებელთა ჩამონათვალი განისაზღვრება გამოკვლევის მიზნებით, დაბინძურების წარმოშობითა და ინტენსიურობით, მიწათსარგებლობის ხასიათით.
გამოკვლევის პირველ ეტაპზე მიზანშეწონილია შედარებით მარტივი და სწრაფი განსასაზღვრი ინფორმაციული, ინტეგრანული მაჩვენებლების გამოყენება: ნიადაგის „სუნთქვა“, მიკრობთა საერთო რიცხვი, ჟანგვა-აღდგენითი პოტენციალი და ნიადაგის მჟავიანობა, აზოტის, ამიაკისა და ნიტრატების დინამიკა.
შემდგომი გამოკვლევები ტარდება მიღებული შედეგებისა და გამოკვლევების საერთო ამოცანების შესაბამისად.
4. ნიადაგის ბიოლოგიური აქტივობის განსაზღვრა და შეფასების მეთოდები მოყვანილია „მეთოდური მითითებანი ნიადაგში ქიმიური ნივთიერებების ზდკ-ს ჰიგიენური დასაბუთებისათვის“, 05.08.82 N2609-82. ამგვარად, ბიოლოგიური აქტივობის მაჩვენებლებით ნიადაგში შეიძლება ჩაითვალოს „დაუბინძურებლად“, მიკრობიოლოგიური მაჩვენებლის არა უმეტეს 50%-ისა და ბიოქიმიური მაჩვენებლების არა უმეტეს 25%-ის ცვლილების შემთხვევაში, იმ საკონტროლო ნიადაგების ასეთივე მაჩვენებლებთან შედარებით, რომლებიც მიღებულია, როგორც სუფთა, დაუბინძურებელი ნიადაგი (17).
თავი XI
დასკვნა ნიადაგის სანიტარიულ მდგომარეობაზ

[https://legali.ge/law/55144/muxli-11/](https://legali.ge/law/55144/muxli-11/)

---

## მუხლი 12. დასკვნა გამოსაკვლევი ტერიტორიის ნიადაგის სანიტარიულ მდგომარეობაზე გაიცემა ჩატარებული კომპლექსური გამოკვლევების (ცხრილი მე-2, მე-3, მე-4, მე-5, მე-6) შედეგების საფუძველზე შემდეგი საკითხების გათვალისწინ

_თავი XI — დასკვნა ნიადაგის სანიტარიულ მდგომარეობაზე_

ა) გამოკვლევის რაიონში სანიტარიულ-ეპიდემიოლოგიური სიტუაცია;
ბ) მოთხოვნები წარდგენილი ნიადაგის დაბინძურების ხარისხისადმი მათ სამეურნეო გამოყენებაზე დამოკიდებულებით;
გ) საერთო კანონზომიერებები პუნქტში 7.3, რომლებიც განსაზღვრავენ ნიადაგის დაბინძურებული ქიმიური ელემენტებისა და ნაერთების ქმედებას.

საკვლევი ტერიტორიის ნაკვეთების კლასიფიკაცია სამეურნეო გამოყენებისა და მოთხოვნების მიხედვით, ნიადაგის დაბინძურების დონეებით მიმართებაში
კატეგორია
გამოყენება
მოთხოვნა
კარტირება

1
საკარმიდამო მეურნეობები, ბოსტნები, სანაპირო ტერიტორიები, ბავშვთა და სამკურნალო დაწესებულებები

მაღალი

1:200-1:10 000
2
სასოფლო-სამეურნეო საგარგულები, სარეკრეაციო ზონები
მომატებული
1:10 000-1:50 000

3
ტყეები, ნაყარი მიწები, მსხვილი სამეურნეო ობიექტები, ქალაქის სამრეწველო ზონის გაშენებები

ზომიერი

1:50.000-1:100 000

დანართი 2.
ნიადაგის სანიტარიული მდგომარეობის მაჩვენებლების ნომენკლაცია
N
მაჩვენებლის დასახელება
მაჩვენებლის ხასიათი
1
სანიტარიული რიცხვი (ცილოვანი აზოტის შეფარდება საერთო ორგანულ აზოტთან)
სანიტარიულ-ქიმიური
2
ამონიუმის აზოტი, მგ/კმ
"––––"
3
ნიტრატული აზოტი, მგ/კმ
"––––"
4
ქლორიდი, მგ/კმ
"––––"
5
pH
"––––"
6
პესტიციდები (ნარჩენი რაოდენობა, მგ/კმ
"––––"
7
მძიმე ლითონები მგ/კმ
"––––"
8
ნავთი და ნავთობპროდუქტები, მგ/კმ
"––––"
9
აქროლადი ფენოლები, მგ/კმ
"––––"
10
გოგირდის ნაერთები, მგ/კმ
"––––"
11
დეტურგენტები, მგ/კმ
"––––"
12
კანცეროგენული ნივთიერებები, მგ/კმ
"––––"
13
დარიშხანი, მგ/კმ
"––––"
14
პოლიქლორირებული ბიფენილები, მგ/კმ
"––––"
15
ციანიდები, მგ/კმ
"––––"
16
რადიაქტიური ნივთიერებები, კი/მ
"––––"
17
მაკროქიმიური სასუქები, მგ/კმ
"––––"
18
მიკროქიმიური სასუქები, მგ/კმ
"––––"
19
ლაქტოზადადებითი ნაწლავის ჩხირები (კოლიფორმები), ინდექსი
სანიტარიულ- ბაქტერიოლოგიური
20
ენტეროკოკები (ფეკალური სტრეპტოკოკები), ინდექსი
"––––"
21
პათოგენური მიკროორგანიზმები (ეპიდჩვენების მიხედვით), ინდექსი
"––––"
22
ჰელმინთების კვერცხები და ლავრები(სიცოცხლისუნარიანი), ეგზ/კმ
სანიტარიულ- პარაზიტოლოგიური
23
პათოგენური ნაწლავური უმარტივესების ცისტები, ეგზ/100გ
"––––"
24
სინანტროპული ბუზების მატლები და ჭუპრები ეგზ ნიადაგის 20X20სმ ფართობზე
სანიტარიულ- ენტომოლოგიური

დანართი 3.

დაკვირვების ობიექტები და დასახლებული ადგილების ნიადაგის სანიტარიული მდგომარეობის შეფასების ძირითადი მაჩვენებლები (მაჩვენებლები ამოკრებილია გოსტი 17.4.2.01-81 და ცვლილებები N1 1985 წ. გათვალისწინებით)
№
მაჩვენებლების დასახელება

დაკვირვების ობიექტები (ფუნქციონალური ზონები, ტერიტორიები

საცხოვრებელი ზონა
ბავშვთა სკოლამდელი და სასკოლო დაწესებულე-
ბები, სათამაშო მოედნები, ეზოების ტერიტორიები
წყალსა
ტევების სანიტა-
რიული დაცვის ზონები
სარეკრ-
ეაციო ზონები (სკვერე-
ბი, პარკები, ბულვარე-
ბი, პლაჟები, ტყე-
პარკები)
სატრან-
სპორტო მაგისტრა-
ლები
სამრე-წველო
ზონა
სასოფლო-
სამეურნეო
ნიადაგები
(საცდელი
ნიადაგები,
ბაღები და
ბოსტნები,
საკარმიდამო
ნაკვეთები,
სათბური
მეურნეობები)
1
2
3
4
5
6
7
8
9
1
სანიტარიული რიცხვი (ცილოვანი აზოტის შეფარდება) საერთო ორგანულ აზოტთან

+
–

+
–

+
–

–

–

–

–
2
ამონიუმის აზოტი მგ/კმ
+
+
+
+
–
–
+
+
–
3
ნიტრატული აზოტი მგ/კმ
+
+
+
+
–
+
–
+
4
ქლორიდები მგ/კმ
+
–
+
–
+
–
+
–
–
+
–
+
–
5
PH
+
+
+
+
+
+
+
6

პესტიციდები (ნარჩენების) რაოდენობა მგ/კმ
+
+
+
+
–
+
–
+
7
მძიმე ლითონები** მგ/კმ
+
+
+
+
–
+
+
+
1
2
3
4
5
6
7
8
9
8
ნავთობი და ნავთობპროდუქტები მგ/კმ
+
+
–
+
+
–
+
+
+
–
9
აქროლადი ფენოლები მგ/კმ
+
+
–
+
+
+
–
+
+
–
10
გოგირდოვანი ნაერთები** მგ/კმ
+
+
–
+
+
+
+
+
–
11
დეტერგენტები** მგ/კმ
+
+
–
+
+
–
+
+
–
12
კარცენოგენული ნივთიერებები** მგ/კმ
+
+
+
+
+
+
+
13
დარიშხანი მგ/კმ
+
+
+
+
+
+
+
14
პოლიქროლირებუ-
ლი ბიფენილები მგ/კმ
+
+
+
+
–
+
–
+
–
+
–
15
ციანიდები** მგ/კმ
+
+
+
+
+
+
+
16
რადიოაქტიური ნივთიერებები
+
+
+
+
+
+
+
17
მაკროქიმიური სასუქები* მგ/კმ
+
–
+
–
+
+
–
–
–
–
18
მიკროქიმიური სასუქები* მგ/კმ
+
–
+
–
+
–
+
–
–
–
–
19
ლაქტოზადადებითი ნაწლავის ჩხირები (კოლი-ფორმები***) ინდექსი

+

+

+

+

+

+

+
20
ენტეროკოკი (ფეკალური სტრეპტოკოკი) ინდექსი
+
+
+
+
+
+
+
21
პათოგენური მიკროორგანიზმები (ეპიდმაჩვენებლები) ინდექსი

+

+

+

+

+

+

+

22
ეელმინთები კვერცხები და ლავრები (სიცოცხლისუნარიანი) ეგზ/კგ

+

+

+

+

+

+

+
23
ნაწლავის პათოგენური უმარტივესების ცისტები ეგზ/კგ

+

+

+

+

+

+

+
24
სანიტარიული ბუზების მატლები და ჭუპრები, ეგზ/ნიადაგის 20X20სმ ფართობზე

+

+

+

+

+
–

+
–

+
–

შენიშვნა: * კონკრეტული მაჩვენებლის შერჩევა დამოკიდებულია სოფლის მეურნეობის ქიმიზაციის დროს გამოყენებული საშუალებების ხასიათზე.
** მაჩვენებლის შერჩევა დამოკიდებულია დაბინძურების წყაროს (სამრეწველო, სატრანსპორტო, კომუნალური და სხვა) ხასიათზე.
*** დასაშვები ფეკალური ფორმების განსაზღვრა.
ნიშანი “+” აღნიშნულია მაჩვენებლის განსაზღვრის აუცილებლობა ნიადაგის სანიტარიული მდგომარეობის განსაზღვრისას.
ნიშანი “–” მაჩვენებელი არ არის აუცილებელი.
ნიშანი “+-“ მაჩვენებელი აუცილებელია დაბინძურების წყაროს არსებობისას.

დანართი N4.

მძიმე ლითონებით გარემოს დაბინძურებული წყაროების დახასიათება (25)
დაბინძუ-
რების წყარო
შავი და ფერადი მეტალურგია
ხელსაწყოთმ-
შენებლობა
მანქანათმშენებლობა
ქიმიური მრეწველ-
ობა
ავტო
ტრა
ნსპო
რი

A
B
C
D
E
F
G
H
I
J
K
L
M
N
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
ქრომი
W
W
W

W
W
W
W

ფანადიუმი
O
O
O

O
O

O
W
O
O

თუთია
O
O
O
O

O
O
O
O
O
O
W
O
O
ნიკელი
O

W

W
W
W
W
W

სპილენძი
W
O

O
W
W
O
W
W
W
W
W

O
ტყვია
W
O
O
O
O
W
O
O
W
O
O

W
O
კობალტი
O

W

დარიშხანი

მოლიბდენი
O
O

W
W
O

კადმიუმი
O
O
O

O

O
O
სელენი

ვერცხლის-
წყალი

O
W

W
O
O

კალა
W
O
W

O
O

O
W
W
W

O

სტიბიუმი

O
O

W

W

ვერცხლი

W

W

ბისმუტი

W
W
W
W

W

შენიშვნა: O” – სავალდებულო კონტროლი
“W" – ფაკულტატიური კონტროლი.
მრეწველობა: A  – ლეგირებული ფოლადის ქარხანა; B – ფერადი ლითონების ქარხანა; C – შენადნობების ქარხანა;  D – მეორეული ფერადი ლითონების გადამუშავება;  E – აკუმულატორების წარმოება; F – რადიატორების წარმოება;    G – ელექტროტექნიკური წარმოება;  H–ზუსტი მანქანათმშენებლობა; I– საყოფაცხოვრებო ნაწარმის წარმოება; J – მძიმე მანქანათმშენებლობა;  K – მსუბუქი მანქანათმშენებლობა; L – პლასტმასის წარმოება;  M – ლაქსაღებავის წარმოება;  N – საავტომობილო გზებისა და გასამართი სადგურების ქსელი

მეთოდური მითითებები ნიადაგების ქიმიური ნივთიერებებით
დაბინძურების საშიშროების ხარისხის შეფასებაზე
მეთოდური მითითებები
მმ 2.1.7. 004 - 03
თავი I
გამოყენების სფერო და ზოგადი დებულებე

[https://legali.ge/law/55144/muxli-12/](https://legali.ge/law/55144/muxli-12/)

---

## მუხლი 1. 1.წინამდებარე მეთოდური მითითებები შემუშავებულია „ნიადაგის დაცვის შესახებ“, „გარემოს დაცვის შესახებ“ საქართველს კანონებისა და სხვა საკანონმდებლო აქტების შესაბამისად

_თავი I — გამოყენების სფერო და ზოგადი დებულებები_

2. მოცემული დოკუმენტი წარმოადგენს ნორმატიულ-მეთოდურ საფუძველს დასახლებული ადგილების ნიადაგების, სასოფლო-სამეურნეო სავარგულების, საკურორტო ზონების ტერიტორიებისა და ცალკეული დაწესებულებების სანიტარიულ მდგომარეობაზე სახელმწიფო სანიტარიული ზედამხედველობის განხორციელებისათვის.
3. დოკუმენტი განკუთვნილია საქართველოს სახელმწიფოს სანიტარიული ზედამხედველობის სამსახურისა და აღმასრულებელი ხელისუფლების სპეციალური სამსახურის დაწესებულებებისათვის, რომლებიც ახორციელებენ საუწყებო სანიტარიულ ზედამხედველობას.
4. წინამდებარე დოკუმენტი წარმოადგენს ნორმატიულ მეთოდურ ბაზას დასახლებული ადგილების ნიადაგის სანიტარიულ-ჰიგიენურ მდგომარეობაზე სახელმწიფო სანიტარიული ზედამხედველობის განხორციელებისათვის, აგრეთვე განკუთვნილია სხვა მაკონტროლებელი ორგანოებისათვისაც

[https://legali.ge/law/55144/muxli-1-2/](https://legali.ge/law/55144/muxli-1-2/)

---

## მუხლი 3. 1. ჰიგიენური პოზიციებიდან გამომდინარე, ნიადაგის ქიმიური ნივთიერებებით დაბინძურების საშიშროება განისაზღვრება მისი შესაძლო უარყოფითი ზეგავლენის ხარისხით კონტაქტირებულ გარემოს ფაქტორებზე (წყალი, ატმოსფერ

_თავი I — გამოყენების სფერო და ზოგადი დებულებები_

2. მავნე ნივთიერებებით ნიადაგის დაბინძურების საშიშროების ჰიგიენური შეფასების ძირითად კრიტერიუმს წარმოადგენს ქიმიური ნივთიერებების ზღვრულად დასაშვები კონცენტრაცია (ზდკ) ნიადაგში. ზდკ ადამიანის ჯანმრთელობისათვის უვნებელი მაჩვენებელია, რადგანაც მისი მეცნიერული დასაბუთებისათვის გამოყენებული კრიტერიუმები მოიცავს დამაბინძურებლის – კონტაქტურ გარემოზე, ნიადაგის ბიოლოგიურ აქტივობასა და მის თვითგაწმენდის პროცესებზე უშუალო ზემოქმედების ყველა შესაძლო გზას. ამასთან, ყოველი სახის ზემოქმედების შესაძლო გზის შეფასება ხდება რაოდენობრივად ნივთიერების შემცველობის დასაშვები დონის დასაბუთებით, თითოეული მავნეობის მაჩვენებლის მიხედვით. მათგან უმცირესი მნიშვნელობის მაჩვენებელი ითვლება მალიმიტირებლად და გამოიყენება როგორც ნივთიერების ზდკ.
3. ნიადაგების დაბინძურების საშიშროების შესაფასებლად, ქიმიური ნივთიერებების დაბინძურების მაჩვენებლების შერჩევა ხდება შემდეგი თავისებურებების გათვალისწინებით (6):
ა) დაბინძურების წყაროების სპეციფიკა, რომელიც განსაზღვრავს შესასწავლი რეგიონის ნიადაგების დამაბინძურებელ ქიმიურ ელემენტთა კომპლექსს (4):
ბ) დამაბინძურებლების პრიორიტეტები მათი ზდკ-სა და საშიშროების კლასის მიხედვით (2):
გ) მიწათსარგებლობის ხასიათით.
4. ნიადაგის დამაბინძურებელი ქიმიური ნივთიერებების სრული კომპლექსის ზემოქმედების შეფასების შეუძლებლობის შემთხვევაში, შეფასებას აწარმოებენ განსაკუთრებულად ტოქსიკური ნივთიერებების მიხედვით, რომლებიც მიეკუთვნებიან საშიშროების მაღალ კლასს

[https://legali.ge/law/55144/muxli-3-2/](https://legali.ge/law/55144/muxli-3-2/)

---

## მუხლი 4. 1. იმ დოკუმენტების უქონლობის შემთხვევაში, რომლებიც მიგვითითებენ დამაბინძურებელი ქიმიური ნივთიერებების ზდკ-სა და საშიშროების კლასზე, საშიშროების კლასის განსაზღვრა შეიძლება საშიშროების ინდექსის მიხედვით

_თავი I — გამოყენების სფერო და ზოგადი დებულებები_

2. ნიადაგის სინჯების აღება, მათი შენახვა, ტრანსპორტირება და ანალიზისათვის მომზადება ხორციელდება დადგენილი წესის შესაბამისად.
3. ნიადაგის ქიმიური ნივთიერებების განსაზღვრა უნდა მოხდეს იმ მეთოდებით, რომლებიც შემუშავებულია მათი ზდკ-ს დადგენის დროს. (1.3.)

[https://legali.ge/law/55144/muxli-4-2/](https://legali.ge/law/55144/muxli-4-2/)

---

## მუხლი 5. 1. ზოგადად ნიადაგის ქიმიური ნივთიერებებით დაბინძურების შეფასებისას უნდა გათვალისწინებული იქნეს შემდეგი:

_თავი I — გამოყენების სფერო და ზოგადი დებულებები_

ა) დაბინძურების საშიშროება მით მეტია, რამდენადაც გასაკონტროლებელი ნივთიერებების შემცველობის ფაქტობრივად დონეები ნიადაგში აღემატება ზდკ-ს, ანუ მით მეტია დაბინძურების საშიშროება, რამდენადაც საშიშროების კოეფიციენტი (K0) აღემატება  1-ს;
K0 = C/ზდკ
ბ) დაბინძურების საშიშროება მით მეტია, რაც უფრო მაღალია გასაკონტროლებელი ნივთიერებების საშიშროების კლასი;
გ) ნებისმიერი ტოქსიკანტით დაბინძურების საშიშროების შეფასება უნდა მოხდეს ნიადაგის ბუფერულობის გათვალისწინებით, რადგანაც იგი მოქმედებს ქიმიური ელემენტების გადაადგილებაზე და განსაზღვრავს მათ ზემოქმედებას კონტაქტირებულ გარემოს ფაქტორებსა და მცენარეების მიერ მათ ათვისებაზე. რაც ნაკლები ბუფერული თვისებებით ხასიათდება ნიადაგი, მით უფრო მეტ საშიშროებას წარმოადგენს მისი ქიმიური ნივთიერებებით დაბინძურება. აქედან გამომდინარე,  K0-ას ერთი და იმავე მნიშვნელობისას დაბინძურების საშიშროება მეტია მჟავე pH -ის მქონე, ნაკლები ჰუმუსის შემცველობისა და საერთო მსუბუქი მექანიკური შედგენილობის ნიადაგში. მაგალითად, თუ კორდიანეწერიანი თიხნარი, კორდიანეწერიანი ქვიშნარი და შავმიწა ნიადაგების K0-ის მნიშვნელობები ტოლია, ეს ნიადაგები საშიშროების ზრდის მიხედვით დალაგდებიან შემდეგნაირად: 1 6
მოძრავი ფორმები, გამონაწვლილი ნიადაგიდან პ  4,8-ის მქონე ამონიუმ-აცეტატური ბუფერით.
100
–
1600
–
100
3
შავმიწა ნიადაგის მანგანუმი
მიღებული 0,1 ნორმალობის H2SO4-ით.
700
1600
9300
–
700
3
კორდიან-ეწერიანი ნიადაგის მანგანუმი pH 4

მიღებული 0,1 ნორმალობის H2SO4-ით.
300
1100
5000
–
300
3
კორდიან-ეწერიანი ნიადაგის მანგანუმი pH 5,1-6
მიღებული 0,1 ნორმალობის H2SO4-ით.
400
1100
5000
–
400
3
კორდიან-ეწერიანი ნიადაგის მანგანუმი pH>6
მიღებული 0,1 ნორმალობის H2SO4-ით.
500
1100
8000
–
500
3
კობალტი
pH -3,5-ის მქონე ამონიუმ-ნატრიუმიანი ბუფერით რუხი ნიადაგებისათ-ვის pH -4,7-ით კორდიან-ეწერიანი ნიადაგებისათვის.
5
25
(1000
–
5
2
ფტორი
წყალში ხსნადი
10
10
10
–
25
1
სტიბიუმი
საერთო
4,5
4,5
4,5
–
50
2
მანგანუმი
საერთო
1500
3500
15000
–
1500
2
ვანადიუმი
საერთო
150
170
350
–
150
3
მანგანუმი+ვანადიუმი
საერთო
1000+
100
1500+
150
2000+
200
–
1000+
100
3
ტყვია
საერთო
32
35
260
–
32
1
დარიშხანი
საერთო
2
2
15
–
10
1
ვერცხლისწყალი
საერთო
2,1
2,1
33,3
2,5
5
1
ტყვია+ვერცხლის-წყალი
საერთო
20+
1
20+
1
30+
2
–
30+
2
1
კალიუმის ქლორიდი (K2O )
საერთო
560
1000
560
1000
5000
3
გოგირდოვანი შენაერთები
(S): ელემენტარული გოგირდოვანი
საერთო
160
180
380
–
160
3
გოგირდწყალბადი ( H2S)
საერთო
0,4
160
140
0,4
160
3
გოგირდმჟავა
საერთო
160
180
380
–
160
1
ნახშირის ფლოტაციის ნარჩენები
საერთო
3000
9000
3000
6000
3000
2
კომპლექსურ-გრანულირებული სასუქები
Npk (64:0:15)
საერთო
120
800
120
800
800
3
თხევადი კომპლექსური სასუქები
Npk (10:4:0)
საერთო
80
>800
80
>8000
800
3
ბენზ(ა) პირენი
საერთო
0,2
0,2
0,5
–
0,02
1
შენიშვნა: ზდკ უნდა იყოს კორექტირებული ახლად შემუშავებული დოკუმენტების შესაბამისად.
1) ნახშირის ფლოტაციის ნარჩენების ზდკ კონტროლდება ნიადაგში ბენზ(ა) პირენის შემცველობის მიხედვით, რომელიც არ უნდა აღემატებოდეს ბენზ(ა) პირენის ზდკ-ს.
2) კომპლექსურ-გრანულირებული სასუქების ზდკ, შემადგენლობით Npk (64:0:15) კონტროლდება ნიადაგში ნიტრატების შემცველობის მიხედვით, რომელიც არ უნდა აღემატებოდეს 76,8 მგ/კგ აბსოლუტურად მშრალ ნიადაგში.
3) თხევადი კომპლექსური სასუქების ზდკ, შემადგენლობით  Npk(10:4:0) ტპ 6-08-290-74 საერთო მასის არანაკლებ 0,6% მანგანიუმის დამატებით, კონტროლდება ნიადაგში ფოსფატების მოძრავი ფორმების შემცველობის მიხედვით, რომელიც არ უნდა აღემატებოდეს 27,2 მგ/კგ აბსოლუტურად მშრალ ნიადაგში.

თავი III
დასახლებული პუნქტების ნიადაგის ჰიგიენური შეფასებ

[https://legali.ge/law/55144/muxli-5-2/](https://legali.ge/law/55144/muxli-5-2/)

---

## მუხლი 7. 1. დასახლებული პუნქტების ნიადაგის დაბინძურების შეფასება განისაზღვრება (8,14):

_თავი III — დასახლებული პუნქტების ნიადაგის ჰიგიენური შეფასება_

ა) ეპიდემიოლოგიური მნიშვნელობის მქონე ქიმიური ნივთიერებებით დაბინძურებული ნიადაგებით;
ბ) დაბინძურებული ნიადაგით, რომლებიც წარმოადგენენ მასთან კონტაქტირებული ჰაერისა და ნიადაგთან უშუალოდ კონტაქტში მყოფი ადამიანების მეორეული დაბინძურების წყაროს;
გ) ნიადაგის დაბინძურების ხიარისხის მნიშვნელობით, რომელიც წარმოადგენს ატმოსფერული ჰაერის დაბინძურების ინდიკატორს.
2. ვინაიდან ნიადაგის ქიმიური გადატვირთვა იწვევს მისი ეპიდემიოლოგიური საშიშროების ზრდას, აუცილებელია ამ საკითხზე ყურადღების გამახვილება.
ა) დაბინძურებულ ნიადაგში ჭეშმარიტი ნიადაგის მიკრობიოცენოზის წარმომადგენლების (პათოგენური ნაწლავური მიკროფლორის ანტაგონისტების) შემცირების, აგრეთვე ნიადაგის ბიოლოგიური აქტივობის დაქვეითების ფონზე შეინიშნება ქიმიური დაბინძურებისადმი გამძლე პათოგენური ენტერობაქტერიებისა და გეოჰელმითების  რაოდენობის ზრდა.
3. ნიადაგის ეპიდემიური საშიშროების დონის შეფასება ხდება მე-3 ცხრილის მიხედვით, რომელიც ემყარება ენტერობაქტერიებისა და ენტეროვირუსების აღმოჩენას. ეპიდემიოლოგიური  უსაფრთხოების კრიტერიუმს წარმოადგენს საკვლევ ობიექტზე პათოგენური აგენტების არარსებობა.
4. ნიადაგის ქიმიური ნივთიერებებით დაბინძურების ადამიანის ორგანიზმზე უშუალო ზემოქმედების არასასურველი შედეგების შეფასება მნიშვნელოვანია, მაგალითად, ბავშვების გეოფაგიის შემთხვევაში, როდესაც ისინი თამაშობენ დაბინძურებულ ნიადაგზე. ეს საკითხი შესწავლილ იქნა დასახლებულ პუნქტებში უმთავრესად გავრცელებულ დამაბინძურებელ ნივთიერებასთან – ტყვიასთან მიმართებაში, რომლის შემცველობის მომატებას ნიადაგში, როგორც წესი, თან ახლავს სხვა ელემენტების შემცველობის მომატებაც. როდესაც სათამაშო მოედნების ნიადაგში ტყვიის შემცველობა არის 500 მგ/კგ, აქ სისტემატიურად მოთამაშე ბავშვებს აღენიშნებათ ფსიქონევროლოგიური სტატუსის ცვლილებები (Warren H.V. 1979,  Dyggan M.Y. Williamss1977,  AuIut 1983) (36, 37, 38).
5. ნიადაგებში იმ ლითონების არსებობამ, რომლებიც წარმოადგენენ ქალაქების დაბინძურების უმთავრესად გავრცელებულ ინდიკატორს, შეიძლება მოგვცეს ატმოსფერული ჰაერის დაბინძურების საორიენტაციო შეფასების საშუალება, მაგალითად მოქმედი წყაროების ნიადაგებში ტყვიის 250 მგ/კგ რაოდენობით შემცველობისას ატმოსფერულ ჰაერში მისი შემცველობა აღემატება ზდკ (0,3 მკმ/მ3). სპილენძის 1500 მგ/კგ რაოდენობით შემცველობისას ასევე აღინიშნება ატმოსფერულ ჰაერში მისი კონცენტრაციის ზდკ-ზე (2,0 მკგ/მ3) გადაჭარბება

[https://legali.ge/law/55144/muxli-7-3/](https://legali.ge/law/55144/muxli-7-3/)

---

## მუხლი 8. 1. ნიადაგების ქიმიური დაბინძურების დონის, როგორც მოსახლეობის ჯანმრთელობაზე არასასურველი ზეგავლენის ინდიკატორის შეფასება, ხდება ქალაქების გარემოს გეოქიმიური და გეოჰიგიენური გამოკვლევების შედეგების შეჯე

_თავი III — დასახლებული პუნქტების ნიადაგის ჰიგიენური შეფასება_

2. ეს მაჩვენებლებია:
ა) ქიმიური ნივთიერებების კონცენტრაციის კოეფიციენტი (Kc), რომელიც განისაზღვრება ნიადაგში მისი რეალური შემცველობის (C) შეფარდება ფონურ შემცველობასთან (Cფ).
(Cფ)1 : Kc = C/Cფ
ბ) ნიადაგის ჯამური დაბინძურების მაჩვენებელი (Zჯ). დაბინძურების ჯამური მაჩვენებელი ტოლია ქიმიური ელემენტების კოეფიციენტების ჯამისა და გამოიხატება შემდეგი ფორმულით:
Zჯ = nΣ Kc-(N-I)
სადაც n – ჯამური ელემენტების რაოდენობაა

[https://legali.ge/law/55144/muxli-8-2/](https://legali.ge/law/55144/muxli-8-2/)

---

## მუხლი 9. 1. ნიადაგის Zჯ მაჩვენებლის მიხედვით, მძიმე ლითონების კომპლექსით დაბინძურების საშიშროების შეფასება, როდესაც ეს აისახება ქალაქების ატმოსფერული ჰაერის აუზზე, არა მხოლოდ ლითონებით, არამედ მტვრით (ნახშირმჟ

_თავი III — დასახლებული პუნქტების ნიადაგის ჰიგიენური შეფასება_

2. ნიადაგების ქიმიური ნივთიერებებით დაბინძურების დონის შეფასებისას ქიმიური ნივთიერებების განსაზღვრას აწარმოებენ ემისიური ანალიზის მიხედვით.
ცხრილი 3.

დასახლებული ადგილების ნიადაგების ეპიდემიოლოგიური საშიშროების შესაფასებელი სქემა

დაბინძურების კატეგორია

ობიექტები
დაბინძურების მაჩვენებლები (უჯრედი 1გ ნიადაგში)

ნაწლავის ჩხირი
ენტერო-
კოკები
პათოგე-
ნური ენტერობაქ-ტერიები
ენტერო ვირუსები
ჰელმინ-თები
სუფთა
მაღალი რისკის ზონები, საბავშვო ბაღები, სათა-მაშო მოედნები, წყალსა-ტევების სანიტარიული ზონები
1-9

10 და მეტი
1-9

10 და მეტი
–

+-

–

+-
–

+-
დაბინძურებული

სუფთა

სანიტარიული დამცავი ზონები

1-99

100 მეტი

1-99

100 მეტი

–

+-

–

+-

–

+-

დაბინძურებული

ცხრილი 4.

ნიადაგების ჯამური მაჩვენებლის Zჯ დაბინძურების საორიენტაციო შესაფასებელი სკალა
დაბინძურების კატეგორია
სიდიდე (Zჯ)
დაბინძურების კერებში მოსახლეობის ჯანმრთელობის მაჩვენებლების ცვლილებები.
დასაშვები
16-ზე ნაკლები
ბავშვთა ავადობის დაბალი დონე და ფუნქციური გადახრების მინიმალური სიხშირე.
ზომიერად საშიში
16-32
საერთო ავადობის მომატება

საშიში

32-128
საერთო ავადობის ზრდა, ხშირად მოავადე ბავშვთა რიცხვის ზრდა, ბავშვთა ქრონიკული დაავადებების მატება. გულის სისხლძარღვთა სისტემის ფუნქციონალური დარღვევების რაოდენობის მატება.

განსაკუთრებით საშიში

128-ზე მეტი
ბავშვთა ავადობის მომატება. ქალების რეპროდუქციული ფუნქციის დარღვევა (ორსულობის ტოქსიკოზების, ვადამდელი მშობიარობის, მკვდრად შობადობის, ახალშობილთა ჰიპოტროფიის რიცხვის ზრდა).

თავი IV
ქიმიური ნივთიერებების მავნე ზემოქმედების კრიტერიუმებ

[https://legali.ge/law/55144/muxli-9-2/](https://legali.ge/law/55144/muxli-9-2/)

---

## მუხლი 11. საშიშროების კლასის დადგენა ნიადაგში ზდკ- ის მიხედვით

_თავი V — ქიმიური ნივთიერებების საშიშროების კლასის დადგენა (39)_

ა) საშიშროების ინდექსის გამოანგარიშება ფორმულით.
Ki = ზდკi/(Si+Cb)i
ა.ა) სადაც ზდკ-ას ნარევის შემადგენელი ქიმიური ნივთიერებების ნიადაგში ზღვრულად დასაშვები კონცენტრაციაა;  Si – მისი ხსნადობა წყალში; Cb – აღნიშნული კომპონენტის შემცველობა; i – აღნიშნული კომპონენტის რიგითი ნომერი; K -ს – სიდიდეს ამრგვალებენ მძიმის შემდეგ 1 ნიშნის სიზუსტით.
ბ)  Ki-ს გამოანგარიშების შემდეგ ირჩევენ 1-3 იმ ძირითად კომპონენტს, რომელიც აქვთ  Ki-ს მინიმალური მნიშვნელობა, აგრეთვე K1 = 6,0
500,0

გამონაწვლილი აცეტატ-ამონიუმის ბუფერით pH -ით 4,8 შავმიწა
140,0

PH -4,0
60,0

PH -5,1-6,0
80,0

PH >= 6,0
100,0

104
სპილენძი8
3,0
საერთო სანიტარიული
3(1985)
105
ნიკელი8
4,0
„–––––––––––––“
3(1985)17
1
2
3
4
5
106
ტყვია8
6,0
„–––––––––––––“
3(1985)17
107
თუთია8
23,0
ტრანსლოკაციური
3(1985)17
108
ფტორი 8
2,8
„–––––––––––––“
17.33
109
ქრომი8
6,0
საერთო სანიტარიული
17.33
წყალში   ხსნადი   ფორმა
110
ფტორი

ტრანსლოკაციური
17.33
შენიშვნები:
1. ზდკ რეკომენდებულია ნიადაგებისათვის, რომლებიც გათვალისწინებულია პესტიციდის მიმართ მგრძნობიარე სასოფლო-სამეურნეო კულტურების მოსაყვანად: მარცვლოვნების (სიმინდი, ჭვავი, შვრია, ქერი), პარკოსნების (სოიო), ტექნიკურის (შაქრის ჭარხალი, მზესუმზირა), ბოსტნეულისა (კიტრი, კომბოსტო) და პირუტყვთა საძოვრებისათვის.
თამბაქოს მოყვანის შემთხვევაში ნიადაგში ნარჩენი რაოდენობის არსებობა დაუშვებელია.
2. აქტელაკის ზდკ-ს სიდიდე – 0,1 მგ/კგ-ზე რეკომენდებულია pH -5,5-ის მქონე ნიადაგისათვის.
3. 0,25 მგ/კგ ამინის მარილი1 შეესაბამება 0,1 მგ/კგ 2,4-დ დიქლორფენოქსიძმარმჟავას, რომლითაც ხორციელდება ნიადაგში მისი შემცველობის კონტროლი.
4. ПДК დადგენილია ტრანსლოკაციური მაჩვენებლით პესტიციდის ტოლერანტობის გათვალისწინებით.
5. სოფლის მეურნეობაში პრეპარატის გამოყენება აკრძალულია.
6. ნფნ-ს ზდკ კონტროლდება ბენზ(ა) პირენის შემცველობის მიხედვით ნიადაგში, არ უნდა იყოს ბენზ(ა) პირენის ზდკ-ს მეტი.
7. კობალტის მოძრავი ფორმა გამოიწვლილება ნიადაგიდან აცეტატ-ნატრიუმის ბუფერით pH -ით 3,5 და pH -4,7-ით ნაცრისფერი ნიადაგებიდან, ხოლო სხვა ტიპის ნიადაგებიდან აცეტატ-ამონიუმის ბუფერული ხსნარით pH  4,8.
8. ელემენტის მოძრავი ფორმა გამოიწვლილება ნიადაგიდან pH -4,8-ის მქონე აცეტატ-ამონიუმის ბუფერული ხსნარით.
9. ფტორის მოძრავი ფორმა გამოიწვლილება ნიადაგიდან 0,006   MHCI pH (6,5.
10. ფუროდანის გამოყენება იკრძალება გრუნტის წყლების არა უმეტეს 1მ სიღრმის დონეზე დგომისას.
ცხრილი 9.

იმ ქიმიური ნივთიერებების ზდკ, რომლებიც შემუშავებულია თბილისის გ.მ. ნათაძის სახელობის სანიტარიისა და ჰიგიენის ს/კ ინსტიტუტში
ნივთიერების დასახელება
ზდკ-ს მნიშვნელობა მგ/კგ
მალიმიტირებელი მაჩვენებელი
სუპერფოსფატი
200
ტრანსლოკაციური
ფოსფატოვანი წიდა

ტრანსლოკაციური
ქლორკალიუმი
560
წყალმიგრაციული
მანგანუმი
700
საერთო სანიტარიული
(იხ. საერთო ნუსხაში)
პირიმორი
0,3
წყალმიგრაციული
ამონიუმის როდანიდი
2,08
წყალმიგრაციული, ტრანსლოკაციური
ოქსიხომი
1,0
ტრანსლოკაციური, საერთო სანიტარიული
სანდოფანი
127,5
ტრანსლოკაციური

დანართი 5.
პესტიციდების საორიენტაციო დასაშვები კონცენტრაციები (სდკ) ნიადაგში (10)
N
პესტიციდების დასახელება
სდკ-ს სიდიდე მგ/კგ
მითითება ლიტერატურაზე
1
2
3
4
1
აბატი
0,6
24.26.27
2
ამბუში
0,05
26
3
ამიბენი
0,5
18.22.29
4
ანტიო
0,2
18.20.22.26
5
არეზინი
0,7
18.24.25
6
ბაილეტონი
0,4
24
7
ბაიტექსი
0,4
24
8
ბენლატი
0,1
27
9
ბიფერანი
0,5
30
10
ბმპ БМК
0,1
27
11
ბრომოფოსი
0,2
30
12
ბრონოკოტი
0,5
27
13
ეექსაქლორბენზოლი
0,08
30
14
ეემეტრელი
0,5
30
15
ეერბანი
0,7
18
16
ეიდრელი
0,5
30
17
დაქტალი
0,1
24.28
18
ДДВФ
0,1
30
19
დექსტრელი
0,5
30
20
დიგიდრელი
0,5
30
21
დიფენამიდი
0,25
30
22
დროპი
0,05
29
23
ზელეკი
0,15
30
24
კამპოზანი
0,5
30
25
კაპტანი
1,0
18
26
კარაგარდი
0,4
21
27
კოტორანი
0,03
23
28
ლენაცილი
1,0
30
29
ლონტრელი
0,1
27
30
მეტაზინი
0,1
24.27
31
მეტოქსიქლორი
1,6
30
32
მორფონოლი
0,15
32
1
2
3
4
33
ნიტროპირინი ХПК
0,2
30
34
ნიტროფორი
0,2
22
35
ოფუნაკი
0,05
26
36
პენტაქლორბიფენილები
0,10
19
37
პირამინი
0,7
27.30
38
პლიქტრანი
0,1
25
39
პლონდრელი
0,15
18
40
პოლიკარბაცინი
0,6
19
41
პოლიქლორბიფენილები (ჯამური)
0,06
29
42
პრეპარატი A-1
0,5
30
43
პრომეტი
0,01
25.29
44
რამროდი
0,2
25.29
45
რეგლონი
0,2
30.32
46
როვრალი
0,15
29
47
სანგორი
0,04
28
48
საპროლი
0,03
25
49
სოლანი
0,6
18
50
სტომპი
0,15
28
51
სულფაზინი
0,1
24
52
სუტანი
0,6
23
53
ტეპორანი
0,4
21.25
54
ტერბაცილი
0,4
23.25
55
ტილამი
0,6
23
56
ტიოდანი
0,1
18.28
57
ტოპსინი-M
0,4
22.30
58
ტეტრაქლორბიფენილები
0,06
19
59
ტრეფლანი
0,1
22.25.29
60
ტრიალატი
0,05
30
61
ტრიქლორბიფენილები
0,03
19
62
ТХАН
0,2
21.22
63
ТХМ
0,1
34
64
ფტალანი
0,3
27
65
მაგნიუმის ქლორატი
1,0
27
66
ბოსტაკვიკი
0,2
27.28.30
67
ციანოქსი
0,4
29
68
ციდიალი
0,4
18.22
69
ეტაფოსი
0,1
23.29
70
ეუპარენი
0,2
18
71
იალანი
0,9
23
დანართი 6.
ნიადაგებში ტოქსიკური და განსაკუთრებით ტოქსიკური ნივთიერებების დაბალი კონცენტრაციების განსაზღვრის მეთოდები და გარემოში მათი მიგრაციის ხარისხი (11.13.15)
N
განსასაზ–
ღვრი ნივთიე–
რება
განსაზღვრის
მეთოდი
განსასაზღვრის კონც. ქვედა ზღვარი მგ/კგ
სელექ-
ციურობა
მითითება ლიტერა-
ტურაზე
1
ტყვია
პოლაროგრაფიული
10
+
3(1979)
2
ვერცხლის
წყალი
სპექტროგრაფიული
0,001
+ +
3(1979)
3
ქრომი (IV)
პოლაროგრაფიული
0,1
+
3(1979)
4
მანგანუმი
ფოტომეტრული
166
+
3(1982)
5
ვანადიუმი
ფოტომეტრული
6
+
3(1982)
6
ფოსფორი (საერთო)
ფოტომეტრული
25
+
3(1982)
7
დარიშხანი
ქაღალდის ქრომატოგრაფიული
0,001
+ +
3(1980)
8
კელტანი
თხელფენოვანი ქრომატოგრაფია
0,005
+ +
3(1979)
9
იზოპრო–
პილ-
ბენზოლი
აიროვანი ქრომატოგრაფია
0,01
+ +
3(1982)
10
a მეთილს–
ტიროლი
აიროვანი ქრომატოგრაფია
0,01
+ +
3(1982)
11
დილორი
თხელფენოვანი ქრომატოგრაფია
0,006
+ +
3(1980)
12
ეეპტაქ–
ლორანი
თხელფენოვანი ქრომატოგრაფია
0,001
+ +
3(1980)
13
ცინები
ფოტომეტრული
0,05
–
3(1980)
14
პროპანიდი
თხელფენოვანი ქრომატოგრაფია
0,01
+ +
3(1980)
15
გარდონა
თხელფენოვანი ქრომატოგრაფია
0,01
+ +
3(1980)
16
ბანველ- L
თხელფენოვანი ქრომატოგრაფია
0,2
+ +
3(1980)
17
ფორმალ–
დეჰიდი
კოლორიმეტრული
0,05
–
3(1980)
18
ბაზუდინი
აირსითხოვანი ქრომატოგრაფია
0,02
+ +
3(1980)
19
მეტაფოსი
თხელფენოვანი ქრომატოგრაფია
0,166
+ +
3(1980)
20
როგორი
აირსითხოვანი ქრომატოგრაფია თხელფენოვანი ქრომატოგრაფია
0,05

0,1
+ +
+ +
3(1980)
21
ფტალო–
ფოსი
თხელფენოვანი ქრომატოგრაფია
0,02
+ +
3(1980)
22
პრომეტ–
რინი
თხელფენოვანი ქრომატოგრაფია
0,1
+ +
3(1980)
23
ქლორო–
ფოსი
„––––––––––––“
0,03
+ +
3(1980)
24
კარბოფოსი
„––––––––––––“
0,02
+ +
3(1980)
25
ქლორამინი
„––––––––––––“
0,16
+ +
3(1980)
26
ბენზ(ა) პირენი
ფლუოროსპექტრული
10-6
+
18.19
შენიშვნა:  + +  სელექციური
+  საშუალოდ სელექციური
–  არა სელექციური

დანართი 7.
მძიმე ლითონების და დარიშხანის საორიენტაციო დასაშვები კონცენტრაციები სხვადასხვა ფიზიკო-ქიმიური თვისებების ნიადაგებში (საერთო შემცველობა მგ/კგ)
N
ნივთიე–
რების დასახე–
ლება
ნიადაგის ჯგუფი
სდკ-ს სიდიდე ფონის გათვალი-
სწინებით
ნივთიერების აგრეგატული მდგომარეობა ნიადაგებში
საშიშროების
კლასი
ორგანიზმზე ზემოქმედების თავისებურებანი

1

ნიკელი
ა)ქვიშიანი და ქვიშნარი
ბ) მჟავე (თიხიანი და თიხნარი)
PH KCI (5,5.
33

66

132

მყარი: მარილების სახით, ორგანომინერა–
ლური ნაერთები სორბირებული სახით, მინერალების შემადგენლიბაში.

2

ამაღლებს უჯრედული შეწოვის უნარს. გლუტათიონრედუქტაზას ინჰიბიტორია, არღვევს მეტაბოლიზმს, ურთიერთქმედებს –SH , –  NH2 და COOH    ჯგუფებთან.

3

თუთია
ა)ქვიშიანი და ქვიშნარი.

ბ) მჟავე (თიხიანი და თიხნარი)
PH KCI (5,5.
55

110

220
მყარი: მარილების სახით, ორგანომინერა–
ლური ნაერთები სორბირებული სახით, მინერალების შემადგენლიბაში.

1
ნაკლებობა ან სიჭარბე იწვევს განვითარების გადახრებს. მოწამვლებს აქვს ადგილი თუთიაშემცველი პესტიციდების ხმარების ტექნოლოგიის დარღვევის შემთხვევაში.

4
დარიშხანი
ა)ქვიშიანი და ქვიშნარი.

ბ) მჟავე (თიხიანი და თიხნარი)
PH KCI (5,5..
2

5

10
მყარი: მარილების სახით, ორგანომინერალური ნაერთები სორბირებული სახით, მინერალების შემადგენლიბაში.

1
მომწამვლელი ნივთიერება. იწვევს სხვადასხვა ფერმენტის ინჰიბირებას, უარყოფითად მოქმედებს მეტაბოლიზმზე. ახასიათებს შესაძლო კანცეროგენული მოქმედება.

5

კადმიუმი
ა)ქვიშიანი და ქვიშნარი.

ბ) მჟავე (თიხიანი და თიხნარი)
PH KCI (5,5..
0,5

1,0

2,0
მყარი: მარილების სახით, ორგანომინერალური ნაერთები სორბირებული სახით, მინერალების შემადგენლიბაში.

1
ძლიერ მომწამვლელი ნივთიერება, ბლოკირებას უწევს სულფჰიდრილური ჯგუფის ფერმენტებს, არღვევს რკინისა და კალციუმის ცვლას, არღვევს დნმ-ის სინთეზს.

6

ტყვია
ა)ქვიშიანი და ქვიშნარი.

ბ) მჟავე (თიხიანი და თიხნარი)
PH KCI 5,5.
32

65

130
მყარი: მარილების სახით, ორგანომინერალური ნაერთები სორბირებული სახით, მინერალების შემადგენლიბაში.

1
ახასიათებს მრავალმხრივი ნეგატიური მოქმედება ბლოკირებას უწევს ცილების -SH  ჯგუფებს, აინჰიბირებს ფერმენტებს, იწვევს მოწამვლებს, ნერვული სისტემის დაზიანებას.

დანართი 8.
ნიადაგის პრიორიტეტული დამაბინძურებლების ჩამონათვალი განსაზღვრის მეთოდებისა და მგრძნობელობის მითითებით (39)
N
დამაბინძურებლების დასახელება
განსაზღვრის მეთოდი
მგრძნობელობა
1
ტყვია
პოლალოგრაფია
0,5 მკგ/სინჯში
2
ქრომი
“–––––––––––”
“––––––––––”
3
ვერცხლისწყალი
სპექტროფოტომეტრია
1.10-5% სინჯში
4
დარიშხანი
კოლორიმეტრია, სპექტროფოტომეტრია
0,001 მგ/სინჯში
5
თუთია
პოლალოგრაფია
0,02 მკგ/მლ
6
სპილენძი
“––––––––––––”
0,1 მკგ/მლ
7
ნიკელი
“––––––––––––”
0,05 მკგ/მლ
8
მანგანუმი
ფოტოკოლორიმეტრია
0,2 მკგ/მლ
9
ვანადიუმი
“–––––––––––––––”
10 მკგ/ 50 მლ
10
საერთო ფოსფორი
“––––––––––––––––”
0,25 მგ/კგ

11

ბენზ(ა) პირენი
ფლუორესცენულ-სპექტრა–
ლური ანალიზი, მაღალი წნევის თხევადი ქრომატოგრაფია

1.10-10გ/მლ
12
იზოპროპილბენ
ზოლი
აირთხევადი ქრომატოგრაფია
0,01 მგ/კგ
13
ალფამეთილსტი–
როლი
“–––––––––––––––––––”
“–––––––”
14
ფორმალდეჰიდი
კოლორიმეტრია
0,005/100 გ.
15
აცეტონი
აირთხევადი ქრომატოგრაფია, თხელფენოვანი ქრომატოგრაფია
0,5 მკგ/სინჯში
16
დიქლორი
“–––––––––––––––––”
“–––––––––”
17
ჰეპტაქლორი
“–––––––––––––––––”
1,0 მკგ/სინჯში
18
პროპანიდი
“–––––––––––––––––”
5,0 მკგ/სინჯში
19
ფოტცინები
ფოტოკოლორიმეტრია
“––––––––”
20
გორდონი
აირთხევადი ქრომატოგრაფია, თხელფენოვანი ქრომატოგრაფია
1 მკგ/სინჯში
21
ბანველ–ლ
“––––––––––––––––––”
10 მკგ/სინჯში
22
დიაზინონი
აირთხევადი ქრომატოგრაფია
0,02 მგ/კგ
23
მეტაფოსი
აირთხევადი და თხელფენოვანი  ქრომატოგრაფია
5 მკგ/სინჯში
24
როგორი
აირთხევადი ქრომატოგრაფია
0,05 მკგ/სინჯში
25
ფაზოლანი
“–––––––––––––––––”
0,01 მგ/კგ
26
ფტალოფოსი
თხელფენოვანი ქრომატოგრაფია
0,02 მგ/კგ
27
პრომეტრინი
“––––––––––––––––––”
0,1 მგ/კგ
28
ქლოროფოსი
“––––––––––––––––––”
0,03 მგ/კგ
29
კარბაფოსი
“––––––––––––––––––”
2 მკგ/სინჯში
30
ქლორამპი
“––––––––––––––––––”
0,16 მგ/კგ
31
ბენზოლი
აირთხევადი ქრომატოგრაფია
0,01 მგ/კგ
32
ტოლუოლი
“––––––––––––––––––”
“––––––––”

რადიოსიხშირის დიაპაზონის ელექტრომაგნიტური გამოსხივების მქონე ობიექტების სანიტარიულ-დაცვითი ზონის განსაზღვრა
მეთოდური მითითებები
მმ 2.1.8. 001-01.
თავი I
გამოყენების სფერ

[https://legali.ge/law/55144/muxli-11-2/](https://legali.ge/law/55144/muxli-11-2/)

---

## მუხლი 1. წინამდებარე დოკუმენტი წარმოადგენს ნორმატიულ მეთოდურ საფუძველს გამომსხივარი რადიოტექნიკური ობიექტების განთავსებისათვის ადგილის შერჩევის დროს მათ მიერ გამოსხივებული ელექტრომაგნიტური ველის მოსალოდნელი დო

_თავი I — გამოყენების სფერო_

2. დოკუმენტი განკუთვნილია სახელმწიფო სანიტარიული ზედამხედველობის სამსახურის სპეციალისტებისათვის კავშირგაბმულობის დარგის საინჟინრო ტექნიკური პერსონალისათვის და საპროექტო ორგანიზაციების მუშაკებისათვის წინასწარი სახელმწიფო სანიტარიული ზედამხედველობის  განსახორციელებლად, სანიტარიულ-დაცვითი ზონისა და განაშენიანების შეზღუდვის ზონის საზღვრების დადგენისათვის, აგრეთვე რადიოტექნიკური ობიექტის განთავსებისათვის ადგილის შერჩევის დროს ელექტრომაგნიტური ველის მოსალოდნელი დონეების პროგნოზირებისათვის.
თავი II
შესავალ

[https://legali.ge/law/55144/muxli-1-3/](https://legali.ge/law/55144/muxli-1-3/)

---

## მუხლი 2. 1. ელექტრომაგნიტური ენერგიის წყაროების მრეწველობის სხვადასხვა დარგში, კავშირგაბმულობის სფეროში, მედიცინაში და საყოფაცხოვრებო პირობებში კერძოდ გამოყენების გამო ადამიანი ბუნებრივი (ჰელიოგეოფიზიკური) ელე

_თავი II — შესავალი_

2. თანამედროვე ჰიგიენური რეგლამენტაციის პრინციპებიდან გამომდინარე რადიოტექნიკური ობიექტების მიერ წარმოქმნილი ელექტრომაგნიტური გამოსხივების მავნე ზემოქმედებისაგან მოსახლეობის ჯანმრთელობის დაცვის ძირითადი ღონისძიებებია: სანიტარიული დაცვის ზონების ორგანიზაცია და ელექტრომაგნიტური ველის ზღვრულად დასაშვები დონეებით მოსახლეობის უზრუნველყოფა.
3. სანიტარიულ-დაცვითი ზონა წარმოადგენს ფართობს, რომელიც ესაზღვრება გამომსხივებელი რადიოტექნიკური ობიექტის ტექნიკურ ტერიტორიას. სანიტარიულ-დაცვითი ზონის გარე საზღვარი განისაზღვრება მიწის ზედაპირიდან 2მ-ის სიმაღლეზე ელექრომაგნიტური ველის ზღვრულად დასაშვები დონის მიხედვით.
4. განაშენიანების შეზღუდვის ზონას წარმოადგენს ტერიტორია, სადაც ელექტრომაგნიტური გამოსხივების ინტენსივობა მიწის ზედაპირიდან 2მ-ზე მეტ სიმაღლეზე აღემატება ზღვრულად დასაშვებ დონეს. ზონის გარე საზღვარი განისაზღვრება პერსპექტიული განაშენიანების შენობების მაქსიმალური სიმაღლით, რომლის ზედა სართულის სიმაღლეზე გამოსხივების ინტენსივობა  არ აღემატება ზღვრულად დასაშვებ დონეს.
5. სანიტარიული დაცვის ზონისა და განაშენიანების შეზღუდვის ზონის ორგანიზაცია ეფუძნება მანძილისა და სიმაღლის მიხედვით ელექტრომაგნიტური გამოსხივების ინტენსივობის განაწილებას და მათი ზომები დამოკიდებულია მოქმედ ჰიგიენურ ნორმატივებზე, გამოსხივების წყაროს სიმძლავრეზე, გამოსხივების მიმართულების მახასიათებლებზე, წყაროს განთავსების სიმაღლესა და კონსტრუქციულ თავისებურებებზე, რელიეფზე, მიმდებარე ტერიტორიის ფუნქციურ დანიშნულებაზე, არსებული და პერსპექტიული განაშენიანების სიმაღლეზე, ელექტრომაგნიტური გამოსხივების ინტენსივობის ფონურ მდგომარეობაზე.
6. მოცემული მეთოდური მითითებები შედგენილია ჰიგიენური რეგლამენტაციის პრინციპებიდან და მეთოდებიდან გამომდინარე.
თავი III
აღნიშვნები და შემოკლებებ

[https://legali.ge/law/55144/muxli-2-3/](https://legali.ge/law/55144/muxli-2-3/)

---

## მუხლი 4. 1.მოცემული მეთოდური მითითებების შესაბამისად ემვ-ის დონეები, სანიტარიულ დაცვითი ზონისა და განაშენიანების შეზღუდვის ზონის საზღვრები, როგორც საპროექტო სტადიაზე, ისე მოქმედი გრტო-სთვის განისაზღვრება გამოთ

_თავი IV — ზოგადი დებულებები_

2. ემვ-ის დონეების გამოსაანგარიშებლად მოცემული მეთოდური მითითებების შესაბამისად საწყის მონაცემებად გამოიყენება პარამეტრები, რომელსაც მოიცავს გრტო-ს სანიტარიული პასპორტი, საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის მინისტრის 2001 წლის 16 აგვისტოს N297/ნ ბრძანებით “გარემოს ხარისხობრივი მდგომარეობის ნორმების დამტკიცების შესახებ” დამტკიცებული სანიტარიული წესებისა და ნორმების „რადიოსიხშირის დიაპაზონის ელექტრომაგნიტური გამოსხივება” VII მუხლის 21-ე პუნქტის შესაბამისად.
3. გამოანგარიშების შედეგად განსაზღვრული სანიტარიულ-დაცვითი ზონისა და განაშენიანების შეზღუდვის ზონის საზღვრები დატანილი უნდა იქნას სიტუაციურ გეგმაზე საპროექტო განაშენიანების სიმაღლის გათვალისწინებით

[https://legali.ge/law/55144/muxli-4-3/](https://legali.ge/law/55144/muxli-4-3/)

---

## მუხლი 5. 1. საპროექტო დოკუმენტაცია გრტო-ს განთავსების ადგილის შერჩევაზე,  აგრეთვე განაშენიანების შეზღუდვის ზონაში საცხოვრებელი, საზოგადოებრივი და სხვა შენობა-ნაგებობის განთავსების შემთხვევაში, უნდა მოიცავდეს გ

_თავი IV — ზოგადი დებულებები_

2. გრტო-ს სანიტარიულ-დაცვითი და განაშენიანების შეზღუდვის ზონების ორგანიზაციისა და კეთილმოწყობის ღონისძიებები მოცემული უნდა იყოს პროექტის ცალკე თავში.
3. რსდ ემგ-ის ზდდ-ის უზრუნველყოფისათვის აუცილებელი ღონისძიებები, ან რეკომენდაციები მოცემული უნდა იყოს პროექტის ცალკე თავში.
4. გრტო-ს სანიტარიულ-დაცვითი და განაშენიანების შეზღუდვის ზონების პროექტს ადგენს შესაბამისი სახელმწიფო ლიცენზიის მქონე საპროექტო ორგანიზაცია (დაწესებულება).
5. გრტო-ს მფლობელი (ადმინისტრაცია) ვალდებულია ორგანიზაცია გაუკეთოს საპროექტო სამუშაოებისა და შესაბამისი ინსტრუმენტული გაზომვების ჩატარება

[https://legali.ge/law/55144/muxli-5-3/](https://legali.ge/law/55144/muxli-5-3/)

---

## მუხლი 6. 1. მოცემული მეთოდური მითითებები მოიცავს:

_თავი IV — ზოგადი დებულებები_

ა) სატელევიზიო, FM, მოკლეტალღოვანი სადგურების მიერ გამოსხივებული ელექტრომაგნიტური ველის ელექტრული შემადგენლობის (E) დაძაბულობის ანგარიშის მეთოდს, აგრეთვე სატელიტური, რადიოსარელეო, ფიჭური კავშირგაბმულობის სადგურების მიერ გამოსხივებული ელექტრომაგნიტური ველის ნაკადის სიმკვრივის სიდიდის განსაზღვრის მეთოდს;
ბ) სანიტარიულ-დაცვითი და განაშენიანების შეზღუდვის ზონების საზღვრების დადგენის მეთოდს;
გ) ელექტრომაგნიტური ველის დონეების ინსტრუმენტული გაზომვების განხორციელების მეთოდს;
დ) ელექტრომაგნიტური ველის დონეების განსაზღვრის პროგრამული უზრუნველყოფის მეთოდს.
თავი V
გრტო-ის მიერ გამოსხივებული ელექტრომაგნიტური ველის ელექტრული შემადგენლის დაძაბულობის E-ს და ნაკადის სიმკვრივის სიდიდის П-ს განსაზღვრის მეთოდიკა

[https://legali.ge/law/55144/muxli-6-2/](https://legali.ge/law/55144/muxli-6-2/)

---

## მუხლი 7. სატელევიზიო, საშუალო, მოკლეტალღოვანი, FM დიაპაზონის

_თავი V — გრტო-ის მიერ გამოსხივებული ელექტრომაგნიტური ველის ელექტრული შემადგენლის დაძაბულობის E-ს და ნაკადის სიმკვრივის სიდიდის П-ს განსაზღვრის მეთოდიკა_

რადიოსადგურების დაძაბულობის E-ს განსაზღვრა
1. ველის დაძაბულობის E-ს განსაზღვრა წარმოებს მეთოდიკის თანახმად, რომელშიც გამოიყენება ვედენსკის ცნობილი ფორმულა (300 მგჰც სიხშირემდე მუშაობის შემთხვევაში):

30 . Pა . Gა      . K .  F(α)  .  F(φ)
E  =  Ö   ------------------------------------------------      ;    (ვ/მ)        (1)
Rm
ამ ფორმულაში - სიმძლავრეა ანტენის გამოსავალზე, ვატებში, ხოლო - საანგარიშო გამოსახულება შემდეგი სახისაა:
(.2) სადაც,
ა) Lფ- გამოყენებული ფიდერის სიგრძეა;
გ) =0,25 დბ – მილევაა სიმძლავრეთა შემაჯამებელში (თუ ის გამოიყენება);
დ)- სიმძლავრე გადამცემის გამოსავალზე, ვტ-ში;
ე) - დანაკარგების კოეფიციენტი ფიდერში;
ვ) Gა - ანტენის      გაძლიერების     კოეფიციენტი იზოტროპული ანტენის მიმართ;
ზ) K-1,15-1,3 – მილევის  მამრავლი, რომელიც ასახავს   ინტენფერენციისა   და   რეფრაქციის მოვლენებს;
თ) m- მანძილი ანტენის გეომეტრიული ცენტრიდან     დაკვირვების   წერტილამდე (იხ. ნახ 1.):
2                                        (3)
სადაც:
თ.ა) rm- მანძილია ანძის შუაღერძიდან დაკვირვების წერტილამდე;
თ.ბ) - სიმაღლეა ანძის ძირიდან გატარებულ ჰორიზონტარულ ხაზიდან დაკვირვების M წერტილამდე; თუ  წერტილი მდებარეობს ჰორიზონტალურ ხაზს ზემოთ, ასეთ შემთხვევაში   – აიღება “–“ ნიშნით, ხოლო თუ რელიეფის მიხედვით დაკვირვების M წერტილი მდებარეობს აღნიშნულ ხაზს ქვემოთ, მაშინ აიღება „+” ნიშანი (აისახება hნმანძილით, ხოლო hნm  - მანძილია მიწის დონიდან   M წერტილამდე).
ი) F(α) – ანტენის გამოსხივების მიმართულობის ნორმირებული დიაგრამაა ჰორიზონტარულ სიბრტყეში; (დიაგრამაზე  – არის კუთხე გამოსხივების მთავარ მიმართულებასა და დაკვირვების წერტილზე მიმართულებას შორის ჰორიზონტალურ სიბრტყეში );
კ) F(φ)  – ანტენის გამოსხივების მიმართულობის ნორმირებული დიაგრამაა ვერტიკალურ სიბრტყეში; (დიაგრამაზე  – არის კუთხე გამოსხივების მთავარ მიმართულებასა და დაკვირვების M წერტილზე მიმართულებას შორის ვერტიკალურ სიბრტყეში) :
;               (4)
გამოსხივების წრიული დიაგრამის შემთხვევაში, ჰორიზონტალურ სიბრტყეში,  φm-ის
განსაზღვრისათვის M წერტილში გამოიყენება იგივე ფორმულა.
2. FM  სადგურებისათვის სიმძლავრე გადამცემის გამოსავალზე Pგ= PFm, ხოლო სატელევიზიო მაუწყებლობის გადამცემების გამოსავალი სიმძლავრე ტოლია:
pგ= +  0.3 Pგამ                       (5) სადაც:
ა) - ბგერითი არხის ნომინალური სიმძლავრეა, ვტ;
ბ) Pგამ - გამოსახულების ნომინალური სიმძლავრე, ვტ

[https://legali.ge/law/55144/muxli-7-4/](https://legali.ge/law/55144/muxli-7-4/)

---

## მუხლი 8. ფიჭური, კავშირგაბმულობის, რადიოსარელეო და

_თავი V — გრტო-ის მიერ გამოსხივებული ელექტრომაგნიტური ველის ელექტრული შემადგენლის დაძაბულობის E-ს და ნაკადის სიმკვრივის სიდიდის П-ს განსაზღვრის მეთოდიკა_

სატელიტური სადგურების მაღალი და ზემაღალსიხშირული
ელექტრომაგნიტური ველის ნაკადის სიმკვრივის П სიდიდის
განსაზღვრა.
1. G -ს გაანგარიშება ფიჭური და კავშირგაბმულობის საბაზო სადგურებისათვის ხდება შეცვლილი (1) ფორმულით:

E2        30 . Pა . Gა . K 2 . F 2(α) ( F2(φ)
П = -------  = ---------------------------------------   (მკვტ/სმ2)  (6).
3.77                 3.77 . R 2m

ნახ. 1.-ზე ნაჩვენები ორი ადგილობრივი რელიეფის მიხედვით პრაქტიკაში ადგილი აქვს შესაბამისად ორ შემთხვევას:
ა) როცა hნ=0, მაშინ hნm=Hm – ს და
(7);

(8)  ;

(9)
როცა hნ  =/= 0, მაშინ:
(10)  ;

(11) ;

;    (12);

3. ზემოთ მოყვანილი (1) და (6) ფორმულებით ელექტრომაგნიტური ველის დაძაბულობა E ან ნაკადის სიმკვრივე  გაითვლება კონკრეტული სადგურებისათვის M დაკვირვების წერტილებისთვის, რომელიც აღებულია სხვადასხვა Hm  სიმაღლეებზე, მათ შორის Hm=2მ – სათვის ( შესაბამისი rm-ის გათვალისწინებით ).
4. იმ შემთხვევაში, თუ გასათვლელ უბანში მდებარეობენ სხვა გამომსხივებლები   მაშინ   აუცილებლად უნდა მოხდეს მიღებული E1, E2……En, (П1, П 2,……, П n) სიდიდეების შეჯამება დაკვირვების წერტილებშ

[https://legali.ge/law/55144/muxli-8-3/](https://legali.ge/law/55144/muxli-8-3/)

---

## მუხლი 9. რადიოსარელეო და სატელიტური გადამცემების ანტენების  მიერ გამოსხივებული ელექტრომაგნიტურ ველის ნაკადის   სიმკვრივის სიდიდის თეორიული განსაზღვრის მეთოდი

_თავი V — გრტო-ის მიერ გამოსხივებული ელექტრომაგნიტური ველის ელექტრული შემადგენლის დაძაბულობის E-ს და ნაკადის სიმკვრივის სიდიდის П-ს განსაზღვრის მეთოდიკა_

1. რადიოსარელეო და სატელიტური გადამცემები ასხივებენ აპერტურული ანტენების  გამოყენებით. აპერტურული ანტენები წარმოადგენენ პარაბოლურ ზედაპირებს, რომელთა აგზნება ხდება სპეციალური დამსხივებლების გამოყენებით. გათვლებისათვის გამოიყენება ნახ. 2.
2. ანგარიშისათვის უნდა იყოს მოცემული შემდეგი საწყისი მონაცემები:
ა) ანტენის მიერ გამოსხივებული სიმძლავრე – Pა(ვტ);
ბ) ტალღის სიგრძე – φ (მ);
გ) ანტენის დიამეტრი – D(მ), ან გვერდი A (კვადრატული ფორმის შემთხვევაში);
დ)ანტენის გაძლიერების კოეფიციენტი – Gა(დბ);
ე) 2 Ψo – ანტენის გამოსხივების დიაგრამის გახსნილობის კუთხე.
3. ანგარიშის თანამიმდევრობა შემდეგნაირია:
ა) შერჩეულ დაკვირვების   წერტილში (ანტენის წინა ზონაში)  განისაზღვრება Rm;
2                                       (13) ,
ა.ა) rm – პირდაპირი მანძილია ანტენის ანძის შუაღერძიდან M-მდე (იხ.ნახაზი 2);
ა.ბ)Hა – ანტენის სიმაღლე;
ა.გ)Hm არის M წერტილის დაშორება მიწის ზედაპირიდან.

ბ) M წერტილში (ანუ ანტენის წინა ზონაში) , αn=0, 0=0- თვის:

;                       (14)

გ) N წერტილში (ანუ ანტენის გვერდით ზონაში, სადაც (αn0):

n  = arccos (rn  cosα n /    Rn )                        (15)

დ) განისაზღვრება სასაზღვრო მანძილი Rზღვ:
;                         (16)
კვადრატული აპერტურის მქონე ანტენისათვის ყველგან დიამეტრის d-ს მაგივრად ჩაისმევა A.
ე) განისაზღვრება დამხმარე კოორდინატები Xm  და Um:
;                                               (17)
;                       (18)
ვ) ცხრილებიდან (1-4) ვპოულობთ დამხმარე ფუნქციას:

,(db)                   (19)
ზ) ამავე ცხრილებიდან, ვეძებთ ანტენის მიმართულობის ნორმირებული დიაგრამის ფუნქციას:  F(Um,Xm),(დბ) .
თ) მიღებული მონაცემების საფუძველზე განისაზღვრება გამოსხივების სიმკვრივის ნაკადის სიდიდე П(ა:

;    (20)

ი) დამსხივებლის მიმართულობის დიაგრამა განისაზღვრება მისი მაქსიმალური გამოსხივების გასწვრივ:

(21)

კ) თუ ნახაზზე მოცემულია კუთხე  =150-2100, და თუ კონკრეტული ანტენისათვის იგი არ არის ცნობილი, ანგარიშობენ ფორმულით:
;                         (22)
კ.ა) სადაც, - ანტენის ფოკუსის სიგრძეა;
კ.ბ) იმ შემთხვევაში როცა  0 და  არ არის წინასწარ მოცემული, მაშინ შეიძლება მივიჩნიოთ 20=1800 ღერძის მიმართ სიმეტრიული ანტენებისათვის და  20= 900 - არასიმეტრიული ანტენებისათვის.
ლ) დამსხივებლის მიერ გამოწვეული ელექტრომაგნიტური ველის სიმკვრივის ნაკადის სიდიდე იქნება ტოლი:

დ = 10Lg (Pა /4R2m) + 10 LgDდ + 10;        (23)

მ)  M წერტილში მიღებული სიმკვრივის ნაკადის ჯამური სიდიდე იქნება ტოლი:
(24)

4. სატელიტური ანტენის მიერ ელექტრომაგნიტური ველის ნაკადის სიმკვრივის ანგარიშისათვის საჭიროა იგივე საწყისი მონაცემები რაც სარელეო გადამცემის ანტენისათვის, მხოლოდ აუცილებელია ვიცოდეთ სხივის აწევის კუთხე ( ჰორიზონტის მიმართ.
ა) m -ის განსაზღვრისათვის M წერტილში (ანუ ანტენის წინა ზონაში, სადაც (αm = 0-ს ) გამოიყენება ფორმულა:

φ m = arccos { [ rm  cos αm   cos  - (Hა – Hm)   sin ǿ ]  / Rm } 25)

ბ) φ N წერტილში (ანუ ანტენის გვერდით ზონაში) :

φ N = arccos { [rn cos an cos ǿ - (Hა – Hn) sin ǿ ] / RN}   (26)
ცხრილი 1

ფუნქცია F(u,x) – მრგვალი აპერტურა
u=100760
U
X პარამეტრი

0,005
0,01
0,02
0,03
0,04
0,1
0,15
1,0
100
-4,46
-22,8
-33,0
-37,7
-45,6
-51,2
-56,4
-58,1
110
-4,71
-24,3
-33,5
-37,0
-46,1
-51,9
-56,5
-57,9
120
-5,14
-25,8
-33,9
-37,5
-46,3
-53,0
-56,9
-58,1
130
-6,89
-27,1
-34,8
-38,2
-46,7
-53,9
-58,1
-59,1
140
-9,48
-28,5
-35,6
-38,9
-47,3
-54,9
-58,9
-60,4
150
-13,3
-29,9
-36,6
-39,7
-48,3
-55,9
-59,7
-61,2
160
-17,5
-30,8
-37,4
-40,5
-49,2
-56,9
-60,5
-61,9
170
-21,9
-31,8
-38,3
-41,3
-50,2
-57,9
-61,3
-62,7
180
-24,9
-32,7
-39,2
-42,1
-51,1
-58,9
-62,1
-63,5
190
-27,3
-33,7
-40,1
-42,9
-52,1
-59,9
-62,9
-64,3
200
-29,1
-34,7
-40,9
-43,9
-53,0
-60,8
-63,8
-65,1
210
-30,8
-35,7
-41,8
-44,6
-53,9
-61,8
-64,5
-65,8
220
-32,4
-36,6
-42,7
-45,5
-54,9
-62,8
-64,4
-66,6
230
-33,4
-37,6
-43,7
-46,3
-55,9
-63,7
-66,2
-67,4
240
-34,1
-38,4
-44,5
-47,3
-56,8
-64,7
-66,9
-68,2
250
-34,8
-39,3
-45,3
-48,2
-57,8
-65,7
-67,7
-68,9

260
-35,7
-40,0
-46,1
-49,1
-58,7
-66,6
-68,6
-69,7
270
-36,9
-40,9
-46,9
-49,9
-59,9
-67,1
-69,0
-70,0
280
-38,1
-41,7
-47,9
-50,7
-60,6
-68,4
-70,2
-71,3
290
-39,4
-42,7
-48,7
-51,6
-61,6
-69,2
-70,9
-72,0
300
-40,1
-44,1
-49,9
-52,9
-63,0
-70,1
-71,9
-72,9
400
-50,0
-54,0
-60,0
-63,0
-73,0
-80,0
-82,0
-83,0
500
-60,0
-64,0
-70,0
-73,0
-83,0
-90,0
-92,0
-93,0
600
-70,0
-74,0
-80,0
-83,0
-93,0
-100
-102
-103
700
-80,0
-84,0
-90,0
-93,0
-103
-110
-112
-113
760
-86,0
-90,0
-96,0
-99,0
-109
-116
-118
-119
ცხრილი 2

ფუნქცია F(u,x) – კვადრატული აპერტურა
u=0100
U
X პარამეტრი

0,005
0,01
0,02
0,03
0,04
0,05
0,1
0,15
1,0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
2
0
0
0
0
0
0
-0,71
-1,89
-5,60
4
0
0
0
0
0
-0,21
-2,73
-5,90
-13,3
6
0
0
0
0
0
-0,97
-6,73
-11,4
-20,4
8
0
0
-0,16
-0,30
-0,76
-2,06
-11,4
-17,2
-23,4
10
0
0
-0,31
-0,48
-1,81
-3,59
-14,8
-20,3
-26,0
12
0
0
-0,47
-0,95
-2,83
-5,74
-18,2
-22,9
-28,0
14
0
0
-0,53
-1,70
-4,73
-8,62
-21,4
-25,4
-29,5
16
0
-0,12
-0,74
-2,52
-6,94
-11,8
-24,0
-27,4
-30,8
18
0
-0,36
-1,02
-3,67
-9,53
-14,8
-25,8
-29,1
-31,8
20
0
-0,54
-1,45
-5,19
-12,2
-16,9
-27,3
-30,1
-32,7
22
0
-0,62
-1,77
-6,95
-14,7
-19,7
-28,3
-30,9
-33,6
24
0
-0,78
-2,31
-8,37
-17,1
-21,2
-29,0
-31,9
-34,2
26
0
-0,82
-3,15
-10,7
-19,3
-22,3
-29,8
-32,6
-34,8
28
0
-0,86
-3,81
-13,6
-21,5
-24,9
-30,5
-33,4
-35,6
30
0
-1,00
-5,34
-15,4
-22,9
-26,2
-31,3
-34,1
-36,2
32
-0,11
-1,12
-6,96
-17,8
-25,1
-27,4
-31,9
-34,5
-36,7
34
-0,31
-1,26
-8,83
-19,5
-26,2
-28,2
-32,4
-35,5
-37,1
36
-0,36
-1,38
-10,6
-21,8
-27,3
-29,3
-32,8
-35,4
-37,5
38
-0,42
-1,60
-11,6
-22,4
-28,1
-29,9
-33,1
-35,8
-37,9
40
-0,48
-1,76
-14,1
-23,7
-28,9
-30,6
-33,6
-36,1
-38,2
42
-0,48
-1,90
-15,9
-25,1
-29,3
-31,1
-34,1
-36,4
-38,5
44
-0,48
-2,04
-17,5
-26,0
-30,0
-31,6
-34,4
-36,9
-38,9
46
-0,55
-2,20
-18,9
-26,8
-30,4
-32
-34,9
-37,2
-39,4
48
-0,55
-2,40
-19,9
-27,6
-30,8
-32,6
-35,4
-37,6
-39,8
50
-0,64
-2,88
-21,2
-28,1
-31,2
-33,2
-35,6
-38,1
-40,0
52
-0,67
-3,08
-22,3
-28,5
-31,5
-33,6
-36,1
-38,3
-40,4
54
-0,77
-3,30
-23,6
-28,9
-32,0
-33,9
-36,4
-38,6
-40,6
56
-0,79
-3,56
-24,4
-29,2
-32,3
-34,3
-36,8
-39,1
-41,0
58
-0,89
-3,94
-25,2
-29,6
-32,5
-34,6
-37,1
-39,4
-41,3
60
-0,95
-4,46
-25,8
-30,0
-32,9
-34,9
-37,3
-39,6
-41,4
62
-1,01
-4,94
-26,8
-30,3
-33,3
-35,1
-37,4
-39,8
-41,6
64
-1,06
-5,56
-27,4
-30,6
-33,5
-35,4
-37,8
-40,0
-41,8
66
-1,11
-6,44
-27,9
-31,1
-33,8
-35,6
-37,9
-40,3
-42,1
68
-1,15
-7,26
-28,4
-31,5
-34,1
-36,0
-38,2
-40,5
-42,4
70
-1,18
-8,38
-28,8
-31,6
-34,3
-36,2
-38,5
-40,6
-42,6
72
-1,29
-9,36
-29,3
-31,9
-34,6
-36,4
-38,6
-40,9
-42,7
74
-1,35
-10,6
-29,8
-32,3
-34,9
-36,6
-38,8
-41,0
-42,8
76
-1,39
-11,9
-30,0
-32,7
-35,1
-36,7
-39,0
-41,2
-43,0
78
-1,45
-13,0
-30,2
-32,9
-35,3
-36,8
-39,1
-41,5
-43,3
80
-1,68
-14,2
-30,7
-33,2
-35,5
-36,9
-39,3
-41,7
-43,5
82
-1,77
-15,5
-30,9
-33,4
-35,7
-37,2
-39,5
-41,8
-43,5
84
-1,96
-16,5
-31,4
-33,6
-35,4
-37,3
-39,6
-42,0
-43,7
86
-2,13
-17,4
-31,9
-34,0
-36,1
-37,5
-39,8
-42,3
-44,0
88
-2,34
-18,4
-32,2
-34,2
-36,2
-37,8
-39,9
-42,4
-44,2
90
-2,58
-19,8
-32,5
-34,5
-36,4
-37,7
-40,0
-42,5
-44,5
92
-2,64
-20,8
-32,9
-34,7
-36,6
-38,0
-40,1
-42,7
-44,7
94
-2,77
-21,8
-33,3
-34,9
-36,7
-38,0
-40,3
-42,9
-44,9
96
-3,05
-22,7
-33,6
-35,1
-37,1
-38,3
-40,4
-43,0
-45,1
98
-3,06
-23,7
-33,8
-35,5
-37,3
-38,5
-40,5
-43,1
-45,3
100
-3,44
-24,8
-34,1
-35,8
37,7
-38,8
-40,6
-43,3
-45,4

ცხრილი 3
ფუნქცია F(u,x) – მრგვალი აპერტურა
u=100300
U
X პარამეტრი

0,005
0,01
0,02
0,03
0,04
0,1
0,15
1,0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
2
-2,32
-2,35
-2,36
-2,36
-1,11
-2,82
-4,12
-4,60
4
-3,75
-2,66
-2,66
-2,66
-1,46
-5,65
-9,46
-16,2
6
-4,25
-1,42
-1,43
-1,43
-2,0
-9,16
-15,1
-21,9
8
-3,86
-0,53
-0,66
-0,66
-2,46
-12,1
-19,6
-25,4
10
-3,35
-0,35
-0,76
-0,76
-3,28
-15,3
-22,3
-27,5
12
-3,67
-0,91
-1,36
-1,36
-4,50
-19,1
-24,7
-29,4
14
-5,10
-1,08
-2,17
-2,17
-6,96
-21,9
-26,6
-30,9
16
-5,75
-0,91
-2,31
-0,96
-10,3
-24,2
-28,7
-32,3
18
-6,00
-0,12
-2,16
-0,78
-14,1
-26,0
-30,1
-33,5
20
-6,36
0,64
-1,67
-2,71
-14,3
-27,9
-31,7
-34,8
22
-5,89
1,72
-0,71
-4,36
-16,0
-29,2
-32,8
-35,8
24
-4,32
2,28
-0,10
-5,93
-18,3
-30,0
-34,2
-36,9
26
-3,07
2,37
-0,11
-7,46
-20,2
-32,0
-35,4
-38,1
28
-2,25
2,14
-0,63
-10,0
-22,8
-33,7
-36,9
-39,4
30
-1,78
1,71
-1,18
-12,2
-25,0
-35,4
-38,4
-41,0
32
-1,28
0,90
-3,53
-14,4
-26,9
-36,6
-40,1
-42,6
34
-1,07
0,14
-5,50
-16,8
-29,1
-37,7
-41,4
-43,7
36
-1,21
-0,22
-7,48
-19,4
-30,0
-38,6
-42,6
-45,8
38
-1,53
0
-9,28
-20,6
-31,0
-39,4
-43,8
-46,9
40
-1,67
0
-10,7
-21,9
-31,6
-40,3
-44,7
-47,8
42
-1,28
-0,07
-12,3
-22,2
-32,2
-40,8
-45,2
-48,0
44
-1,07
-0,30
-13,8
-23,1
-32,4
-41,1
-45,0
-47,7
46
-1,10
-0,32
-15,4
-23,8
-32,9
-41,2
-44,7
-47,0
48
-1,35
-0,17
-16,5
-24,1
-33,1
-41,1
-44,7
-46,8
50
-1,46
-0,05
-17,4
-24,4
-33,2
-41,2
-44,5
-46,9
52
-1,57
-0,00
-18,2
-24,8
-33,5
-41,1
-44,5
-46,9
54
-2,10
-0,25
-19,1
-25,5
-33,9
-41,2
-44,8
-47,0
56
-3,35
-0,70
-20,0
-26,2
-34,3
-41,6
-45,3
-47,4
58
-3,35
-1,20
-21,1
-26,8
-34,8
-42,0
-45,9
-47,8
60
-3,21
-1,50
-22,1
-27,3
-35,4
-42,9
-46,6
-48,5
62
-2,78
-2,02
-23,2
-28,1
-36,3
-44,0
-47,7
-49,5
64
-2,57
-2,78
-24,4
-29,4
-37,6
-44,7
-48,7
-50,6
66
-2,35
-3,59
-25,5
-30,4
-39,0
-45,9
-49,7
-51,6
68
-2,46
-4,50
-26,6
-31,1
-40,1
-46,9
-50,4
-52,6
70
-2,82
-5,23
-27,5
-32,0
-41,4
-47,8
-51,3
-53,5
72
-3,21
-6,28
-28,1
-32,2
-41,8
-48,3
-52,0
-54,2
74
-3,46
-7,37
-28,7
-32,8
-42,0
-48,7
-52,2
-54,6
76
-3,37
-8,61
-29,0
-33,0
-42,4
-48,7
-52,6
-55,0
78
-3,46
-9,75
-29,2
-33,2
-41,7
-48,4
-52,5
-55,7
80
-3,72
-11,0
-29,5
-32,9
-41,2
-48,1
-52,5
-54,7
82
-3,89
-12,1
-29,3
-33,0
-41,2
-48,0
-52,2
-54,2
84
-3,64
-12,9
-29,4
-33,0
-41,2
-48,1
-52,2
-53,9
86
-3,60
-14,4
-29,6
-33,1
-41,3
-48,2
-52,0
-53,9
88
-3,78
-15,8
-30,1
-33,4
-41,6
-48,4
-52,2
-53,8
90
-4,00
-16,9
-30,7
-33,8
-42,2
-48,9
-52,1
-54,1
92
-4,14
-18,1
-31,2
-34,3
-42,6
-49,3
-52,4
-54,4
94
-4,25
-19,3
-31,9
-35,0
-43,2
-49,9
-52,9
-55,3
96
-4,42
-20,4
-32,5
-35,7
-43,8
-52,0
-53,9
-55,7
98
-4,89
-21,6
-33,2
-36,4
-44,4
-50,6
-55,0
-56,8
100
-4,46
-22,8
-33,0
-37,7
-45,6
-51,2
-56,4
-58,1

ცხრილი 4
ფუნქცია F(u,x) – კვადრატული აპერტურა
u=100760
U
X პარამეტრი

0,005
0,01
0,02
0,03
0,04
0,05
0,1
0,15
1,0
100
-3,44
-24,8
-34,1
-35,7
-37,7
-38,8
-40,6
-43,3
-45,4
110
-3,75
-27,1
-34,8
-36,8
-38,8
-40,5
-42,1
-45,0
-46,4
120
-4,53
-29,3
-35,4
-37,4
-39,5
-41,3
-42,8
-45,8
-47,2
130
-5,74
-30,5
-36,0
-37,8
-40,1
-41,9
-43,4
-46,5
-47,9
140
-8,14
-31,4
-36,6
-38,5
-40,7
-42,5
-44,1
-47,2
-48,7
150
-11,4
-32,3
-37,2
-39,2
-41,2
-43,0
-44,5
-47,9
-49,3
160
-15,6
-33,2
-37,8
-39,7
-41,7
-43,5
-44,9
-48,7
-49,9
170
-19,7
-34,1
-38,4
-40,0
-42,1
-44,0
-45,7
-49,1
-50,7
180
-22,9
-35,0
-39,0
-40,4
-42,5
-44,5
-46,3
-49,6
-51,4
190
-25,6
-35,6
-39,4
-41,0
-42,9
-45,0
-46,8
-50,0
-52,1
200
-27,5
-36,2
-39,9
-41,5
-43,3
-45,6
-47,5
-50,6
-52,6
210
-29,0
-36,8
-40,4
-42,2
-44,0
-46,3
-48,3
-51,5
-53,1
220
-30,3
-37,4
-41,1
-42,9
-44,4
-47,0
-49,1
-51,9
-53,6
230
-31,3
-38,0
-41,8
-43,6
-45,4
-47,0
-49,8
-52,5
-54,1
240
-32,2
-38,6
-42,4
-44,3
-46,0
-48,4
-50,6
-53,0
-54,6
250
-33,1
-39,2
-43,1
-45,0
-46,6
-49,1
-51,4
-53,8
-55,1
260
-34,0
-39,8
-43,8
-45,9
-47,2
-50,0
-52,2
-54,5
-56,1
270
-34,9
-40,9
-44,9
-46,9
-48,9
-51,0
-53,1
-55,9
-56,9
280
-36,2
-41,7
-45,9
-47,6
-49,7
-52,0
-54,0
-56,5
-57,6
290
-37,5
-42,9
-47,2
-48,6
-51,0
-53,2
-54,9
-57,4
-58,7
300
-38,0
-44,1
-48,1
-49,9
-52,0
-54,1
-56,1
-58,9
-60,0
400
-48,0
-54,0
-58,0
-60,0
-62,0
-64,0
-66,0
-69,0
-70,0
500
-58,0
-64,0
-68,0
-70,0
-72,0
-74,0
-76,0
-79,0
-80,0
600
-68,0
-74,0
-73,0
-80,0
-82,0
-84,0
-86,0
-89,0
-90,0
700
-78,0
-84,0
-88,0
-90,0
-92,0
-94,0
-96,0
-99,0
-100
760
-84,0
-90,0
-94,0
-96,0
-98.0
-100
-102
-105
-106
თავი VI
სანიტარიულ-დაცვითი და განაშენიანების შეზღუდვის
ზონების საზღვრების დადგენის მეთო

[https://legali.ge/law/55144/muxli-9-3/](https://legali.ge/law/55144/muxli-9-3/)

---

## მუხლი 10. 1. სანიტარიულ-დაცვითი ზონა (სდზ)-ეს არის ფართობი, რომელიც ემიჯნება რადიოსადგურის ტექნიკურ ტერიტორიას. ამ ზონის გარე საზღვარი აიღება 2მ სიმაღლეზე მიწის ზედაპირიდან გაანგარიშებული E-ს (Пს) დონის სიდიდის

_თავი VI — სანიტარიულ-დაცვითი და განაშენიანების შეზღუდვის_

2. განაშენიანების შეზღუდვის ზონა (გ.შ.ზ.) - ეს არის ტერიტორია სადაც მიწის ზედაპირინად 2მ-ის სიმაღლეზე ელ.მაგნიტური ველის სასაზღვრო-დასაშვები დონე აღემატება შესაბამის სანიტარიულ ნორმებს. განაშენიანების შეზღუდვის ზონის ზედა საზღვარი გამოითვლება პერსპექტიული განაშენიანებისათვის დაგეგმილი შენობების მაქსიმალური სიმაღლით, რომელთა ზედა სართულზე E(П) არ აღემატება ნორმას.
3. ორივე სახის ზონის სიდიდე განისაზღვრება ყოველი კონკრეტული რადიოსადგურისათვის და დამოკიდებულია სადგურის ანტენების მიერ გამოსხივებული სიმძლავრის სიდიდეზე, სიხშირეზე, ადგილობრივ რელიეფზე, ანტენების მუშა ტექნიკურ პარამეტრებზე, ანძის (შენობის) სიმაღლეზე.
4. აღნიშნული ზონების აგება დაფუძნებულია გამოსხივებული ელექტრომაგნიტური ველის დონის განაწილების ანგარიშზე rm სიშორის და Hm სიმაღლის მიხედვით, მათ შორის Hm=2მ – სათვის, მიწის დონიდან. თუ რელიეფზე დაკვირვების წერტილი მდებარეობს ანძის ძირზე გატარებულ ჰორიზონტალს ქვემოთ, მაშინ Hm – ს ემატება hნ (იხ. ნახ. 1.).
5. იმ შემთხვევაში თუ გამოიყენება ორი (ან მეტი) რადიოსადგური, მაშინ თითოეულის სან-დაცვითი ზონის საზღვრებს ანგარიშობენ შემდეგნაირად:
;   (27) სადაც,
ა) E1,E2+....+En – რადიოსადგურების ელექრო მაგნიტური ველის დაძაბულობის საანგარიშო მნიშვნელობებია სხვადასხვა Hm – სათვის (მათ შორის  Hm=2მ – ვის );
ბ) Eს-დ.დ – ელექტრული   ველის   დაძაბულობის  სასაზღვრო-დასაშვები დონეები  შესაბამის  სიხშირეთა დიაპაზონისათვის;
გ) П n   –  ელ. მაგ. ველის ნაკადის სიმკვრივის გაანგარიშებული n- ური სიდიდე;
დ) П ს-დ.დ – სიმკვრივის სასაზღვრო-დასაშვები დონე (შესაბამის სიხშირეთა დიაპაზონისათვის).
6. E – ს, (-ს) გაანგარიშებულ მნიშვნელობების საფუძველზე, ყოველ კონკრეტულ Hm –სათვის აიგება დამოკიდებულება Sფ=f (Hk=const), რომელიც სქემატურად ნაჩვენებია ნახ 3-ზე, ან გრაფიკზე Sf=1 წერტილზე ტარდება აბსცისთა ღერძის პარალელური წრფე (პუნქტირით) და მრუდებთან გადაკვეთის წერტილებიდან (მაგ N 1,2,3,4) ეშვება პერპენდიკულარები აბსცისთა  ღერძზე,  ანუ r – ზე შესაბამისი H1, H2, H3, H4 – სათვის. მიღებული სიდიდეების საფუძველზე აიგება დამოკიდებულება Hm=f(rm); (იხ.ნახ. 4).
7. Hm=2მ სიმაღლეზე და Hm=f(rm) გრაფიკის დახმარებით განისაზღვრება სანიტარიულ-დაცვითი ზონის დაშორება. ამის შემდეგ პერსპექტიული განაშენიანების მოცემული სიმაღლის მიხედვით განისაზღვრება გ.შ.ზ-ს ზონის დაშორება (იხ. ნახ. 4).
8. იმ შემთხვევაში, თუ რელიეფი მიმართულია ანძიდან (შენობიდან) ქვემოთ, მაშინ Sf-–ს და Hm=f(r) –ის განსაზღვრა რჩება იგივე მაგრამ ს-დ.ზ და გ.შ.ზ-ს საზღვრების დაშორების განსაზღვრისათვის, ხდება ადგილობრივი რელიეფის ზედდება იმ მიმართულებაზე რომელიც იყო გაანგარიშებული რელიეფის გათვალისწინების გარეშე. ს-დზ-ს და გშზს საზღვრების დაშორება ხდება რელიეფის მრუდის ცვლილების მიხედვით (იხ. ნახ. 5.). ს-დ ზ-ს და გ.შ.ზ-ს საზღვრების დადგენა ხდება ანტენის გამოსხივების ჰორიზონტალური დიაგრამის კუთხეების ფარგლებში, ე.ი. როგორც მაქსიმალური ასევე მინიმალური მნიშვნელობებისათვის.
9. ყველა გაანგარიშებული E–ს (-ს) მნიშვნელობებისა და მიმართულებების მიხედვით, რადიოსადგურის ირგვლივ აიგება ს-დ.ზ-ს და გ.შ.ზ-ს საზღვრები (იხ. ნახ. 6.).
10. სარელეო და სატელიტური სადგურების ს-დ.ზ-ს და გ.შ.ზ-ს საზღვრების დადგენა შეიძლება სხვადასხვა აზიმუტებზე П-ს ცვლილების განსაზღვრით (10 მკვტ/სმ2-ის მქონე წერტილების ერთობლიობა იქნება აღნიშნული ზონების საზღვარი).

თავი VII
პროგრამული უზრუნველყოფ

[https://legali.ge/law/55144/muxli-10-3/](https://legali.ge/law/55144/muxli-10-3/)

---

## მუხლი 11. ზოგადი დახასიათება

_თავი VII — პროგრამული უზრუნველყოფა_

1. სატელიტური, რადიოსარელეო, ფიჭური კავშირგაბმულობის და რადიომაუწყებლობის სადგურების მიერ გამოსხივებული ელექტრომაგნიტური ველის ნაკადის სიმკვრივის სიდიდის განსაზღვრის პროგრამული უზრუნველყოფა ეფუძნება წინამდებარე მეთოდოლოგიას და იგი რელიზებულია „Visual Foxpro“-ს გარემოში.
2. „Visual Foxpro“ ეს არის  გარემო, რომელიც მიეკუთვნება xBase  ჯგუფს და გამოყენებულია პროგრამულ-ორიენტირებული პროგრამირების მეთოდები.
3. მოცემული პროგრამები ემყარება მონაცემთა ბაზას, რომელიც შეიცავს გადამცემი ანტენების ძირითადი პარამეტრების ცხრილებს და გათვლებისათვის საჭირო ბრძანებებს.
4. მოცემული მეთოდოლოგიის რეალიზაციისათვის გამოიყენება ორი პროგრამა:
ა) პროგრამა, რომელიც განსაზღვრავს ელექტრომაგნიტური ველის დაძაბულობისა და ნაკადის სიმკვრივის სიდიდეს 200 და 2000 მ ზონებისათვის;
ბ) პროგრამა, რომელიც განსაზღვრავს ელექტრომაგნიტური ველის დაძაბულობის E-ს და ნაკადის სიმკვრივის -ს სასაზღვრო-დასაშვებ ზონებს .
5. თითოეული პროგრამა თავის მხრივ შედგება ცალკეული პროგრამული მოდულებისაგან, რომლებიც ორიენტირებულია მოცემული ანტენის პარამეტრების დიალოგურ რეჟიმში შერჩევისა და დაყენებისათვის, აგრეთვე დაკვირვების წერტილების ანტენიდან დაშორების მიხედვით ელექტრომაგნიტური ველის ნაკადის სიმკვრივის განსაზღვრისათვის.
6. მოცემულია პროგრამული მოდული რომელიც გრაფიკულად ასახავს გასათვლელ ზონას და ზუსტად აფიქსირებს დაკვირვების წერტილების პარამეტრებს და ამ წერტილებში ელექტრომაგნიტური ველის ნაკადის სიმკვრივის სიდიდეს.
7. ჩატარებული გათვლების შედეგები აისახება მონიტორის ეკრანზე სპეციალური ანგარიშის ფორმით და შემდგომ იგი ამოიბეჭდება ქაღალდზე

[https://legali.ge/law/55144/muxli-11-3/](https://legali.ge/law/55144/muxli-11-3/)

---

## მუხლი 13. ელექტრომაგნიტური ველის ნაკადის სიმკვრივის განსაზღვრა 200

_თავი VII — პროგრამული უზრუნველყოფა_

და 2000 მ ზონებისათვის
1. ცენტრალურ ფანჯარაში ჩაირთვება ღილაკი “საბაზო”, (ან “სარელეო” –საჭიროების მიხედვით) და მივიღებთ ფანჯარას  “ელექტრომაგნიტური ველის ნაკადის სიმკვრივის განსაზღვრა”;
2. ფანჯრის ტექსტურ ბოქსებში ავტომატურ ან დიალოგურ რეჟიმში ჩაიწერება მოცემული ანტენისა და დაკვირვების წერტილების პარამეტრები. შემდეგ ჩაირთვება ღილაკი “გათვლა”;
3. მიღებული ფანჯარა ასახავს ანგარიშის სახით  შედეგებს, რომელთა ამობეჭვდა ქაღალდზე ხორციელდება ამობეჭვდის ღილაკის ჩართვის შედეგად;
4. 200 ან 2000 მ ზონებისათვის გათვლების ჩატარებისათვის უნდა მოინიშნოს ან მოიხსნას მონიშვნა სპეციალური მონიშვნის ბოქსზე დაწკაპუნებით;
5. გრაფიკულ პროგრამაზე გადასვლისათვის უნდა ჩაირთოს ღილაკი “გრაფიკა”. გაჩნდება ფანჯარა დამატებითი სამუშაო ზოლებით დაკვირვების ობიექტების ჩართვისათვის;
6. გრაფიკულ ფანჯარის სამუშაო ველზე დაწკაპუნებით ავტომატურად განისაზღვრება ანგარიშისათვის საჭირო წერტილის კორდინატები. ჩაირთვება ღილაკი “სიმკვრივე” და მოცემულ დაკვირვების წერტილთან გაჩნდება ელექტრომაგნიტური ველის ნაკადის სიმკვრივის მნიშვნელობა. მიღებული შედეგების ანგარიშის ამობეჭვდისათვის უნდა ჩაირთოს ღილაკი “ამობეჭვდა”.
7. 3ვ/მ ან 10 მკვტ-იანი ზონის გაანგარიშებისათვის “DeskTop”–ზე უნდა ორჯერ დავაწკაპუნოთ შესაბამისი პროგრამის პიქტოგრამაზე, შედეგად  “Visual Foxpro”–ს გარემოში მივიღებთ ცენტრალურ ფანჯარას, საიდანაც ხდება განშტოება სხვადასხვა პროგრამულ მოდულებზე. შემდგომ გამოიყენება ზემოთ აღწერილი ძირითადი მანიპულაციები.
თავი VIII
ელექტრომაგნიტური ველის დაძაბულობის ( ნაკადის სიმკვრივის ) სიდიდის ინსტრუმენტური გაზომვების ჩატარების მეთოდ

[https://legali.ge/law/55144/muxli-13/](https://legali.ge/law/55144/muxli-13/)

---

## მუხლი 14. 1. ელექტრომაგნიტური ველის E  დაძაბულობის (–ნაკადის სიმკვრივის) ინსტრუმენტური გაზომვები ტარდება რადიოტექნიკური ობიექტის განთავსების ადგილზე ელექტრომაგნიტური მდგომარეობის (ფონის) ფაქტობრივი განსაზღვრისა

_თავი VIII — ელექტრომაგნიტური ველის დაძაბულობის ( ნაკადის სიმკვრივის ) სიდიდის ინსტრუმენტური გაზომვების ჩატარების მეთოდი_

2. გაზომვები ტარდება :
ა) გამაფრთხილებელი სანიტარიული ზედამხედველობის ეტაპზე, რადიოტექნიკური ობიექტის  ექსპლუატაციაში მიღების დროს;
ბ) მიმდინარე სანიტარიული ზედამხედველობის ეტაპზე, რადიოტექნიკური ობიექტის სხვადასხვა ტექნიკური მახასიათებლების ან მუშაობის რეჟიმის (გამოსხივებული სიმძლავრის, საანტენო-საფიდერო ტრაქტის და ა.შ.) შეცვლის დროს;
გ) რადიოსადგურის განლაგების სიტუაციური პირობების შეცვლის დროს (ანტენების ადგილმდებარეობის, აზიმუტის, სიმაღლის, განაშენიანების პირობების და ა.შ.);
დ) ელექტრომაგნიტური ველის დონის შესამცირებელი ღონისძიებების ჩატარების შემდეგ (საჭიროების შემთხვევაში );
ე) გეგმური საკონტროლო გაზომვებისათვის (არა უმეტეს წელიწადში ერთხელ)

[https://legali.ge/law/55144/muxli-14/](https://legali.ge/law/55144/muxli-14/)

---

## მუხლი 15. მომზადება გაზომვების ჩასატარებლად

_თავი VIII — ელექტრომაგნიტური ველის დაძაბულობის ( ნაკადის სიმკვრივის ) სიდიდის ინსტრუმენტური გაზომვების ჩატარების მეთოდი_

1. გაზომვების ჩატარებისათვის საჭიროა შესრულდეს შემდეგი მოსამზადებელი სამუშაოები:
ა) გაზომვების ჩატარების დროის და პირობების შეთანხმება რადიოტექნიკური ობიექტის მფლობელთან;
ბ) იმ უბნის მდგომარეობის რეკოგნოსცირება, სადაც უნდა ჩატარდეს გაზომვები;
გ) გაზომვების უბნის და სავარაუდო ტრასების (მარშრუტების) შერჩევა;
დ) რადიოტექნიკური ობიექტის პერსონალსა და გამზომი ჯგუფს შორის რადიოკავშირის უზრუნველყოფა;
ე) ინდივიდუალური დაცვის საშუალებების გამოყენების აუცილებლობის განსაზღვრა და უზრუნველყოფა (საჭიროების შემთხვევაში);
ვ) გამზომი აპარატურის მომზადება

[https://legali.ge/law/55144/muxli-15/](https://legali.ge/law/55144/muxli-15/)

---

## მუხლი 16. გაზომვების  ტრასების  შერჩევა

_თავი VIII — ელექტრომაგნიტური ველის დაძაბულობის ( ნაკადის სიმკვრივის ) სიდიდის ინსტრუმენტური გაზომვების ჩატარების მეთოდი_

1. ტრასების რიცხვი განისაზღვრება ადგილობრივი რელიეფით, შენობა-ნაგებობების არსებობით, ანტენების რაოდენობით, მუშა სექტორების გახსნილობის კუთხით და გაზომვების ჩატარების მიზნებით.
2. როგორც წესი სანიტარიულ-დაცვითი ზონის დასადგენად შეირჩევა რამდენიმე ტრასა.
3. მიმდინარე სანიტარიული ზედამხედველობითი სამუშაოების ჩატარების დროს, როცა სადგურის მუშა პარამეტრები და მისი ექსპლუატაციის პირობები უცვლელია, გაზომვები შეიძლება ჩატარდეს ერთი ან ორი მთავარი ტრასის გასწვრივ, ან სანიტარიულ-დაცვითი ზონის საზღვრის მიმართულებით.
4. ტრასების შერჩევისას უნდა იყოს გათვალისწინებული მიმდებარე ტერიტორიის ხასიათი (რელიეფი, ტყის არსებობა, განაშენიანება და ა.შ.), რომლის შესაბამისად მიმდებარე ტერიტორია იყოფა სექტორებად. თითოეულ სექტორში, სადგურის მიმართ, შეირჩევა რადიალური ტრასა (გამოსხივების მინიმუმის და მაქსიმუმის გათვალისწინებით).
5. ტრასა უნდა აკმაყოფილებდეს შემდეგ მოთხოვნებს:
ა) გაზომვების ბაქნებიდან გამომსხივარ ანტენამდე უნდა იყოს პირდაპირი ხედვა, ხოლო ტრასა თავისუფალი;
ბ) ტრასის გასწვრივ, ანტენის გამოსხივების დიაგრამის გახსნილობის ფარგლებში, არ უნდა იყოს ლითონკონსტრუქციები და მსგავსი ნაგებობები, ელექტროგადაცემის ხაზები და სხვა დამრჩდილავი ან ამრეკლი საგნები;
გ) ტრასის დახრა ანტენის მიმართ უნდა იყოს მინიმალური;
დ) ტრასა უნდა იყოს ადვილად მისადგომი, როგორც ქვეითად მოსიარულისათვის ასევე ავტოტრანსპორტისათვის;
ე) ტრასის სიგრძე განისაზღვრება სანიტარიულ-დაცვითი და განაშენიანების ზონების თეორიული გათვლების საფუძველზე და შეირჩევა შემდეგი გამოსახულებით:

L = ( 1.5 –2 ) x (Lს-დზ + Lგშზ.)                   (28)
სადაც,
ე. ა)   Lს-დ.ზ.  და. Lგშზ. შესაბამისად გაანგარიშებული ზონების საზღვრების დაშორების სიგრძეებია;
ვ) გაზომვების ბაქნებს შორის ინტერვალი იცვლება 25-50 და მეტ მეტრამდე, ანტენიდან დაშორების მანძილისა და რელიეფის შესაბამისად;
ზ) ბაქნების შერჩევისას, მათ ირგვლივ 10 მეტრის რადიუსში არ უნდა იყოს მაღალი საგნები (10 და მეტი მეტრის)

[https://legali.ge/law/55144/muxli-16/](https://legali.ge/law/55144/muxli-16/)

---

## მუხლი 17. გაზომვების ჩატარების წესები და აპარატურა

_თავი VIII — ელექტრომაგნიტური ველის დაძაბულობის ( ნაკადის სიმკვრივის ) სიდიდის ინსტრუმენტური გაზომვების ჩატარების მეთოდი_

1. გაზომვების ჩატარების წინ უნდა იყოს მომზადებული შესაბამისი აპარატურა მისი ექსპლუატაციის ინსტრუქციის მიხედვით. ხელსაწყოები უნდა იყოს ვარგისი და გააჩნდეს სახელმწიფო შემოწმების ჩატარების დამადასტურებელი დოკუმენტი. ინსტრუმენტული კონტროლისა და გაზომვებისათვის ამჟამად გამოიყენება  П3-9, П 3-18 , П 3-19 , П 3-20 და სხვა ნებადართული ხელსაწყოები.
2. გაზომვები უნდა ჩატარდეს იმ დაკვირვების წერტილებში, რომლებიც მდებარეობენ ს-დ.ზ.-ს და გ.შ.ზ.-ს შიგ და გარეთ.
3. გაზომვების ჩატარებისას ხელსაწყოს მიმღები ანტენა ორიენტირდება სივრცეში მიღებული სიგნალის პოლარიზაციის მიხედვით.
4. გაზომვები ტარდება შერჩეული ბაქნის ცენტრში 0.5-2 მეტრის სიმაღლეებზე, სადაც იძებნება ყველაზე მაქსიმალური ჩვენება (ხელსაწყოს ინდიკატორზე) რომელიც აღირიცხება როგორც ჩვენება. საჭიროების შემთხვევაში ხდება მიმღები ანტენის სივრცეში მდგომარეობის მდორედ გადაადგილება, როგორც ჰორიზონტალურ ასევე ვერტიკალურ სიბრტყეებში.
5. თითოეულ ბაქანზე უნდა ჩატარდეს არა უმეტეს 3 გაზომვისა. მარეზულტატირებელი სიდიდე იქნება საშუალო არითმეტიკული.
6. დაშორების rm–ის გასაზომად ანძის (შენობის) ძირიდან გაზომვის წერტილამდე გამოიყენება თეოდოლიტი, გამზომი ლენტი, ადგილ- მდებარეობის რუქა.
7. სანიტარიული ზედამხედველობის ჩატარებისას შენობა-ნაგებობებში მხედველობაში  უნდა იქნეს მიღებული გამოსხივების მეორადი წყაროები რომლებსაც წარმოადგენენ  სხვადასხვა ლითონკონსტრუქციები, ხელოვნური და ბუნებრივი დაბრკოლებები.  მეორადი (არეკვლილი) გამოსხივება ურთიერთობს რა პირდაპირ ტალღასღთან, იწვევს ინტერფერენციას და შედეგად არასწორ ჩვენებებს ხელსაწყოს ინდიკატორზე.  ასეთ შემთხვევებში გაზომვებს ატარებენ როგორც პირდაპირი ხედვის უბანში, ასევე რადიოჩრდილებში.
8. მჭიდროდ დასახლებულ ქალაქებში აუცილებელია გამოკვლეულ იქნეს პირველი რიგის შენობები რადიოსადგურის მიმართ (ე.ი. ყველაზე ახლოს მდებარე). იმ შემთხვევაში, თუ სადმე E (П) აღემატება ნორმას, მაშინ გაზომვები ტარდება მეორე რიგში მდებარე შენობებში და ა.შ.
9.E-ს და П-ს განსაზღვრისას, გაზომვები ტარდება ფანჯრებთან, შესასვლელ კარებთან, ოთახის ცენტრში, აივანზე დაწყებული მინიმალური სიმაღლიდან 2 მეტრამდე. ამ შემთხვევებში მანძილი გადამსხივებელ საგნებამდე უნდა იყოს 0.5 და მეტი მეტრი.
10. ჩატარებული გაზომვების შედეგების საფუძველზე დგება სპეციალური ოქმი, ხოლო შედეგები ჩაიწერება რადიოობიექტის სანიტარიულ   პასპორტშ

[https://legali.ge/law/55144/muxli-17/](https://legali.ge/law/55144/muxli-17/)