საჰაერო ხომალდების საფრენოსნო ექსპლუატაციის წესების დამტკიცების შესახებ
მიღების თარიღი 26.11.2003
ძალის დაკარგვა 09.08.2011
გამომცემი ორგანო საქართველოს ტრანსპორტისა და კომუნიკაციების მინისტრი
ნომერი №2
სარეგისტრაციო კოდი 310.050.000.11.115.006.201
გამოქვეყნების წყარო სსმ, 140, 05/12/2003
კონსოლიდირებული ვერსიები
დამატებითი მეტამონაცემები (15)
| 1 | ფრენის საწარმო გეგმა |
| 2 | საბორტო ტექნიკური ჟურნალი |
| 3 | NOTAM/AIS, ბრიფინგის მონაცემები, თუ მას ექსპლუატანტი გამოსცემს |
| 4 | მასისა და გაწონასწორების მონაცემები |
| 5 | სპეციალური ტვირთის მონაცემები, სახიფათო ტვირთის ჩათვლით |
| 6 | საფრენოსნო დავალება |
| 7 | ფრენის დროს დაკვირვებით მიღებული ინფორმაცია ან ნებისმიერი შემთხვევა, რომელიც, მეთაურის აზრით, აღრიცხვის ღირსია |
| 8 | მოხსენება ეკიპაჟის მიერ ნაფრენის გადამეტებაზე ან დასვენების დროის შეკვეცაზე |
| 9 | ავიასპეციალისტის მოწმობა |
| 10 | ავიასპეციალისტების სასამსახურო-საფრენოსნო დრო, ნაფრენი, დასვენების დრო |
| 11 | მონაცემები კავშირის წარმართვის წვრთნაზე და შემოწმებაზე |
| 12 | მეთაურის მომზადების და შემოწმებების მონაცემები |
| 13 | რეგულარული წვრთნის და შემოწმებების შესახებ |
| 14 | პილოტების წვრთნის და შემოწმებების მონაცემები |
| 15 | გამოცდილების მონაცემები |
🕸️ გრაფი — კავშირების ვიზუალიზაცია
დოკუმენტის ტექსტი
საჰაერო ხომალდების საფრენოსნო ექსპლუატაციის წესების დამტკიცების შესახებ
/* Font Definitions */ @font-face {font-family:Helvetica; panose-1:2 11 6 4 2 2 2 2 2 4;} @font-face {font-family:Courier; panose-1:2 7 4 9 2 2 5 2 4 4;} @font-face {font-family:"Tms Rmn"; panose-1:2 2 6 3 4 5 5 2 3 4;} @font-face {font-family:Helv; panose-1:2 11 6 4 2 2 2 3 2 4;} @font-face {font-family:"New York"; panose-1:2 4 5 3 6 5 6 2 3 4;} @font-face {font-family:System; panose-1:0 0 0 0 0 0 0 0 0 0;} @font-face {font-family:Wingdings; panose-1:5 0 0 0 0 0 0 0 0 0;} @font-face {font-family:"MS Mincho"; panose-1:2 2 6 9 4 2 5 8 3 4;} @font-face {font-family:Batang; panose-1:2 3 6 0 0 1 1 1 1 1;} @font-face {font-family:SimSun; panose-1:2 1 6 0 3 1 1 1 1 1;} @font-face {font-family:PMingLiU; panose-1:2 2 5 0 0 0 0 0 0 0;} @font-face {font-family:"MS Gothic"; panose-1:2 11 6 9 7 2 5 8 2 4;} @font-face {font-family:Dotum; panose-1:2 11 6 0 0 1 1 1 1 1;} @font-face {font-family:SimHei; panose-1:2 1 6 9 6 1 1 1 1 1;} @font-face {font-family:MingLiU; panose-1:2 2 5 9 0 0 0 0 0 0;} @font-face {font-family:Mincho; panose-1:2 2 6 9 4 3 5 8 3 5;} @font-face {font-family:Gulim; panose-1:2 11 6 0 0 1 1 1 1 1;} @font-face {font-family:Century; panose-1:2 4 6 4 5 5 5 2 3 4;} @font-face {font-family:"Angsana New"; panose-1:2 2 6 3 5 4 5 2 3 4;} @font-face {font-family:"Cordia New"; panose-1:2 11 3 4 2 2 2 2 2 4;} @font-face {font-family:Mangal; panose-1:2 4 5 3 5 2 3 3 2 2;} @font-face {font-family:Latha; panose-1:2 11 6 4 2 2 2 2 2 4;} @font-face {font-family:Sylfaen; panose-1:1 10 5 2 5 3 6 3 3 3;} @font-face {font-family:Vrinda; panose-1:2 11 5 2 4 2 4 2 2 3;} @font-face {font-family:Raavi; panose-1:2 11 5 2 4 2 4 2 2 3;} @font-face {font-family:Shruti; panose-1:2 11 5 2 4 2 4 2 2 3;} @font-face {font-family:Sendnya; panose-1:0 0 4 0 0 0 0 0 0 0;} @font-face {font-family:Gautami; panose-1:2 11 5 2 4 2 4 2 2 3;} @font-face {font-family:Tunga; panose-1:2 11 5 2 4 2 4 2 2 3;} @font-face {font-family:"Estrangelo Edessa"; panose-1:3 8 6 0 0 0 0 0 0 0;} @font-face {font-family:"Cambria Math"; panose-1:2 4 5 3 5 4 6 3 2 4;} @font-face {font-family:"Arial Unicode MS"; panose-1:2 11 6 4 2 2 2 2 2 4;} @font-face {font-family:Cambria; panose-1:2 4 5 3 5 4 6 3 2 4;} @font-face {font-family:Calibri; panose-1:2 15 5 2 2 2 4 3 2 4;} @font-face {font-family:Tahoma; panose-1:2 11 6 4 3 5 4 4 2 4;} @font-face {font-family:"SPLiteraturuly MT";} @font-face {font-family:SPLiteraturuly;} @font-face {font-family:SPGrotesk;} @font-face {font-family:Geo_dumM;} @font-face {font-family:SPAcademi;} @font-face {font-family:SPDumbadze;} @font-face {font-family:"BPG Nino Mkhedruli";} @font-face {font-family:Marlett; panose-1:0 0 0 0 0 0 0 0 0 0;} @font-face {font-family:"\@Batang"; panose-1:2 3 6 0 0 1 1 1 1 1;} @font-face {font-family:BatangChe; panose-1:2 3 6 9 0 1 1 1 1 1;} @font-face {font-family:"\@BatangChe"; panose-1:2 3 6 9 0 1 1 1 1 1;} @font-face {font-family:Gungsuh; panose-1:2 3 6 0 0 1 1 1 1 1;} @font-face {font-family:"\@Gungsuh"; panose-1:2 3 6 0 0 1 1 1 1 1;} @font-face {font-family:GungsuhChe; panose-1:2 3 6 9 0 1 1 1 1 1;} @font-face {font-family:"\@GungsuhChe"; panose-1:2 3 6 9 0 1 1 1 1 1;} @font-face {font-family:DaunPenh; panose-1:1 1 1 1 1 1 1 1 1 1;} @font-face {font-family:DokChampa; panose-1:2 11 6 4 2 2 2 2 2 4;} @font-face {font-family:Euphemia; panose-1:2 11 5 3 4 1 2 2 1 4;} @font-face {font-family:Vani; panose-1:2 11 5 2 4 2 4 2 2 3;} @font-face {font-family:"\@Gulim"; panose-1:2 11 6 0 0 1 1 1 1 1;} @font-face {font-family:GulimChe; panose-1:2 11 6 9 0 1 1 1 1 1;} @font-face {font-family:"\@GulimChe"; panose-1:2 11 6 9 0 1 1 1 1 1;} @font-face {font-family:"\@Dotum"; panose-1:2 11 6 0 0 1 1 1 1 1;} @font-face {font-family:DotumChe; panose-1:2 11 6 9 0 1 1 1 1 1;} @font-face {font-family:"\@DotumChe"; panose-1:2 11 6 9 0 1 1 1 1 1;} @font-face {font-family:Impact; panose-1:2 11 8 6 3 9 2 5 2 4;} @font-face {font-family:"Iskoola Pota"; panose-1:2 11 5 2 4 2 4 2 2 3;} @font-face {font-family:Kalinga; panose-1:2 11 5 2 4 2 4 2 2 3;} @font-face {font-family:Kartika; panose-1:2 2 5 3 3 4 4 6 2 3;} @font-face {font-family:"Khmer UI"; panose-1:2 11 5 2 4 2 4 2 2 3;} @font-face {font-family:"Lao UI"; panose-1:2 11 5 2 4 2 4 2 2 3;} @font-face {font-family:"Lucida Console"; panose-1:2 11 6 9 4 5 4 2 2 4;} @font-face {font-family:"Malgun Gothic"; panose-1:2 11 5 3 2 0 0 2 0 4;} @font-face {font-family:"\@Malgun Gothic"; panose-1:2 11 5 3 2 0 0 2 0 4;} @font-face {font-family:Meiryo; panose-1:2 11 6 4 3 5 4 4 2 4;} @font-face {font-family:"\@Meiryo"; panose-1:2 11 6 4 3 5 4 4 2 4;} @font-face {font-family:"Meiryo UI"; panose-1:2 11 6 4 3 5 4 4 2 4;} @font-face {font-family:"\@Meiryo UI"; panose-1:2 11 6 4 3 5 4 4 2 4;} @font-face {font-family:"Microsoft Himalaya"; panose-1:1 1 1 0 1 1 1 1 1 1;} @font-face {font-family:"Microsoft JhengHei"; panose-1:2 11 6 4 3 5 4 4 2 4;} @font-face {font-family:"\@Microsoft JhengHei"; panose-1:2 11 6 4 3 5 4 4 2 4;} @font-face {font-family:"Microsoft YaHei"; panose-1:2 11 5 3 2 2 4 2 2 4;} @font-face {font-family:"\@Microsoft YaHei"; panose-1:2 11 5 3 2 2 4 2 2 4;} @font-face {font-family:"\@MingLiU"; panose-1:2 2 5 9 0 0 0 0 0 0;} @font-face {font-family:"\@PMingLiU"; panose-1:2 2 5 0 0 0 0 0 0 0;} @font-face {font-family:MingLiU_HKSCS; panose-1:2 2 5 0 0 0 0 0 0 0;} @font-face {font-family:"\@MingLiU_HKSCS"; panose-1:2 2 5 0 0 0 0 0 0 0;} @font-face {font-family:MingLiU-ExtB; panose-1:2 2 5 0 0 0 0 0 0 0;} @font-face {font-family:"\@MingLiU-ExtB"; panose-1:2 2 5 0 0 0 0 0 0 0;} @font-face {font-family:PMingLiU-ExtB; panose-1:2 2 5 0 0 0 0 0 0 0;} @font-face {font-family:"\@PMingLiU-ExtB"; panose-1:2 2 5 0 0 0 0 0 0 0;} @font-face {font-family:MingLiU_HKSCS-ExtB; panose-1:2 2 5 0 0 0 0 0 0 0;} @font-face {font-family:"\@MingLiU_HKSCS-ExtB"; panose-1:2 2 5 0 0 0 0 0 0 0;} @font-face {font-family:"Mongolian Baiti"; panose-1:3 0 5 0 0 0 0 0 0 0;} @font-face {font-family:"\@MS Gothic"; panose-1:2 11 6 9 7 2 5 8 2 4;} @font-face {font-family:"MS PGothic"; panose-1:2 11 6 0 7 2 5 8 2 4;} @font-face {font-family:"\@MS PGothic"; panose-1:2 11 6 0 7 2 5 8 2 4;} @font-face {font-family:"MS UI Gothic"; panose-1:2 11 6 0 7 2 5 8 2 4;} @font-face {font-family:"\@MS UI Gothic"; panose-1:2 11 6 0 7 2 5 8 2 4;} @font-face {font-family:"\@MS Mincho"; panose-1:2 2 6 9 4 2 5 8 3 4;} @font-face {font-family:"MS PMincho"; panose-1:2 2 6 0 4 2 5 8 3 4;} @font-face {font-family:"\@MS PMincho"; panose-1:2 2 6 0 4 2 5 8 3 4;} @font-face {font-family:"MV Boli"; panose-1:2 0 5 0 3 2 0 9 0 0;} @font-face {font-family:"Microsoft New Tai Lue"; panose-1:2 11 5 2 4 2 4 2 2 3;} @font-face {font-family:Nyala; panose-1:2 0 5 4 7 3 0 2 0 3;} @font-face {font-family:"Microsoft PhagsPa"; panose-1:2 11 5 2 4 2 4 2 2 3;} @font-face {font-family:"Plantagenet Cherokee"; panose-1:2 2 6 2 7 1 0 0 0 0;} @font-face {font-family:"Segoe Script"; panose-1:2 11 5 4 2 0 0 0 0 3;} @font-face {font-family:"Segoe UI"; panose-1:2 11 5 2 4 2 4 2 2 3;} @font-face {font-family:"Segoe UI Semibold"; panose-1:2 11 7 2 4 2 4 2 2 3;} @font-face {font-family:"Segoe UI Light"; panose-1:2 11 5 2 4 2 4 2 2 3;} @font-face {font-family:"Segoe UI Symbol"; panose-1:2 11 5 2 4 2 4 2 2 3;} @font-face {font-family:"\@SimSun"; panose-1:2 1 6 0 3 1 1 1 1 1;} @font-face {font-family:NSimSun; panose-1:2 1 6 9 3 1 1 1 1 1;} @font-face {font-family:"\@NSimSun"; panose-1:2 1 6 9 3 1 1 1 1 1;} @font-face {font-family:SimSun-ExtB; panose-1:2 1 6 9 6 1 1 1 1 1;} @font-face {font-family:"\@SimSun-ExtB"; panose-1:2 1 6 9 6 1 1 1 1 1;} @font-face {font-family:"Microsoft Tai Le"; panose-1:2 11 5 2 4 2 4 2 2 3;} @font-face {font-family:"Shonar Bangla"; panose-1:2 11 5 2 4 2 4 2 2 3;} @font-face {font-family:"Microsoft Yi Baiti"; panose-1:3 0 5 0 0 0 0 0 0 0;} @font-face {font-family:"Microsoft Sans Serif"; panose-1:2 11 6 4 2 2 2 2 2 4;} @font-face {font-family:Aparajita; panose-1:2 11 6 4 2 2 2 2 2 4;} @font-face {font-family:Ebrima; panose-1:2 0 0 0 0 0 0 0 0 0;} @font-face {font-family:Gisha; panose-1:2 11 5 2 4 2 4 2 2 3;} @font-face {font-family:Kokila; panose-1:2 11 6 4 2 2 2 2 2 4;} @font-face {font-family:Leelawadee; panose-1:2 11 5 2 4 2 4 2 2 3;} @font-face {font-family:"Microsoft Uighur"; panose-1:2 0 0 0 0 0 0 0 0 0;} @font-face {font-family:MoolBoran; panose-1:2 11 1 0 1 1 1 1 1 1;} @font-face {font-family:Utsaah; panose-1:2 11 6 4 2 2 2 2 2 4;} @font-face {font-family:Vijaya; panose-1:2 11 6 4 2 2 2 2 2 4;} @font-face {font-family:Andalus; panose-1:2 2 6 3 5 4 5 2 3 4;} @font-face {font-family:"Arabic Typesetting"; panose-1:3 2 4 2 4 4 6 3 2 3;} @font-face {font-family:"Simplified Arabic"; panose-1:2 2 6 3 5 4 5 2 3 4;} @font-face {font-family:"Simplified Arabic Fixed"; panose-1:2 7 3 9 2 2 5 2 4 4;} @font-face {font-family:"Sakkal Majalla"; panose-1:2 0 0 0 0 0 0 0 0 0;} @font-face {font-family:"Traditional Arabic"; panose-1:2 2 6 3 5 4 5 2 3 4;} @font-face {font-family:Aharoni; panose-1:2 1 8 3 2 1 4 3 2 3;} @font-face {font-family:David; panose-1:2 14 5 2 6 4 1 1 1 1;} @font-face {font-family:FrankRuehl; panose-1:2 14 5 3 6 1 1 1 1 1;} @font-face {font-family:"Levenim MT"; panose-1:2 1 5 2 6 1 1 1 1 1;} @font-face {font-family:Miriam; panose-1:2 11 5 2 5 1 1 1 1 1;} @font-face {font-family:"Miriam Fixed"; panose-1:2 11 5 9 5 1 1 1 1 1;} @font-face {font-family:Narkisim; panose-1:2 14 5 2 5 1 1 1 1 1;} @font-face {font-family:Rod; panose-1:2 3 5 9 5 1 1 1 1 1;} @font-face {font-family:FangSong; panose-1:2 1 6 9 6 1 1 1 1 1;} @font-face {font-family:"\@FangSong"; panose-1:2 1 6 9 6 1 1 1 1 1;} @font-face {font-family:"\@SimHei"; panose-1:2 1 6 9 6 1 1 1 1 1;} @font-face {font-family:KaiTi; panose-1:2 1 6 9 6 1 1 1 1 1;} @font-face {font-family:"\@KaiTi"; panose-1:2 1 6 9 6 1 1 1 1 1;} @font-face {font-family:AngsanaUPC; panose-1:2 2 6 3 5 4 5 2 3 4;} @font-face {font-family:"Browallia New"; panose-1:2 11 6 4 2 2 2 2 2 4;} @font-face {font-family:BrowalliaUPC; panose-1:2 11 6 4 2 2 2 2 2 4;} @font-face {font-family:CordiaUPC; panose-1:2 11 3 4 2 2 2 2 2 4;} @font-face {font-family:DilleniaUPC; panose-1:2 2 6 3 5 4 5 2 3 4;} @font-face {font-family:EucrosiaUPC; panose-1:2 2 6 3 5 4 5 2 3 4;} @font-face {font-family:FreesiaUPC; panose-1:2 11 6 4 2 2 2 2 2 4;} @font-face {font-family:IrisUPC; panose-1:2 11 6 4 2 2 2 2 2 4;} @font-face {font-family:JasmineUPC; panose-1:2 2 6 3 5 4 5 2 3 4;} @font-face {font-family:KodchiangUPC; panose-1:2 2 6 3 5 4 5 2 3 4;} @font-face {font-family:LilyUPC; panose-1:2 11 6 4 2 2 2 2 2 4;} @font-face {font-family:DFKai-SB; panose-1:3 0 5 9 0 0 0 0 0 0;} @font-face {font-family:"\@DFKai-SB"; panose-1:3 0 5 9 0 0 0 0 0 0;} @font-face {font-family:"Lucida Sans Unicode"; panose-1:2 11 6 2 3 5 4 2 2 4;} @font-face {font-family:"Arial Black"; panose-1:2 11 10 4 2 1 2 2 2 4;} @font-face {font-family:Candara; panose-1:2 14 5 2 3 3 3 2 2 4;} @font-face {font-family:"Comic Sans MS"; panose-1:3 15 7 2 3 3 2 2 2 4;} @font-face {font-family:Consolas; panose-1:2 11 6 9 2 2 4 3 2 4;} @font-face {font-family:Constantia; panose-1:2 3 6 2 5 3 6 3 3 3;} @font-face {font-family:Corbel; panose-1:2 11 5 3 2 2 4 2 2 4;} @font-face {font-family:"Franklin Gothic Medium"; panose-1:2 11 6 3 2 1 2 2 2 4;} @font-face {font-family:Gabriola; panose-1:4 4 6 5 5 16 2 2 13 2;} @font-face {font-family:Georgia; panose-1:2 4 5 2 5 4 5 2 3 3;} @font-face {font-family:"Palatino Linotype"; panose-1:2 4 5 2 5 5 5 3 3 4;} @font-face {font-family:"Segoe Print"; panose-1:2 0 6 0 0 0 0 0 0 0;} @font-face {font-family:"Trebuchet MS"; panose-1:2 11 6 3 2 2 2 2 2 4;} @font-face {font-family:Verdana; panose-1:2 11 6 4 3 5 4 4 2 4;} @font-face {font-family:Webdings; panose-1:5 3 1 2 1 5 9 6 7 3;} @font-face {font-family:"MT Extra"; panose-1:5 5 1 2 1 2 5 2 2 2;} @font-face {font-family:Haettenschweiler; panose-1:2 11 7 6 4 9 2 6 2 4;} @font-face {font-family:"MS Outlook"; panose-1:5 1 1 0 1 0 0 0 0 0;} @font-face {font-family:"Book Antiqua"; panose-1:2 4 6 2 5 3 5 3 3 4;} @font-face {font-family:"Century Gothic"; panose-1:2 11 5 2 2 2 2 2 2 4;} @font-face {font-family:"Bookshelf Symbol 7"; panose-1:5 1 1 1 1 1 1 1 1 1;} @font-face {font-family:"MS Reference Sans Serif"; panose-1:2 11 6 4 3 5 4 4 2 4;} @font-face {font-family:"MS Reference Specialty"; panose-1:5 0 5 0 0 0 0 0 0 0;} @font-face {font-family:"Bradley Hand ITC"; panose-1:3 7 4 2 5 3 2 3 2 3;} @font-face {font-family:"Freestyle Script"; panose-1:3 8 4 2 3 2 5 11 4 4;} @font-face {font-family:"French Script MT"; panose-1:3 2 4 2 4 6 7 4 6 5;} @font-face {font-family:"Juice ITC"; panose-1:4 4 4 3 4 10 2 2 2 2;} @font-face {font-family:"Kristen ITC"; panose-1:3 5 5 2 4 2 2 3 2 2;} @font-face {font-family:"Lucida Handwriting"; panose-1:3 1 1 1 1 1 1 1 1 1;} @font-face {font-family:Mistral; panose-1:3 9 7 2 3 4 7 2 4 3;} @font-face {font-family:Papyrus; panose-1:3 7 5 2 6 5 2 3 2 5;} @font-face {font-family:Pristina; panose-1:3 6 4 2 4 4 6 8 2 4;} @font-face {font-family:"Tempus Sans ITC"; panose-1:4 2 4 4 3 13 7 2 2 2;} @font-face {font-family:"Arial Narrow"; panose-1:2 11 6 6 2 2 2 3 2 4;} @font-face {font-family:Garamond; panose-1:2 2 4 4 3 3 1 1 8 3;} @font-face {font-family:"Monotype Corsiva"; panose-1:3 1 1 1 1 2 1 1 1 1;} @font-face {font-family:"Agency FB"; panose-1:2 11 5 3 2 2 2 2 2 4;} @font-face {font-family:"Arial Rounded MT Bold"; panose-1:2 15 7 4 3 5 4 3 2 4;} @font-face {font-family:"Blackadder ITC"; panose-1:4 2 5 5 5 16 7 2 13 2;} @font-face {font-family:"Bodoni MT"; panose-1:2 7 6 3 8 6 6 2 2 3;} @font-face {font-family:"Bodoni MT Black"; panose-1:2 7 10 3 8 6 6 2 2 3;} @font-face {font-family:"Bodoni MT Condensed"; panose-1:2 7 6 6 8 6 6 2 2 3;} @font-face {font-family:"Bookman Old Style"; panose-1:2 5 6 4 5 5 5 2 2 4;} @font-face {font-family:"Calisto MT"; panose-1:2 4 6 3 5 5 5 3 3 4;} @font-face {font-family:Castellar; panose-1:2 10 4 2 6 4 6 1 3 1;} @font-face {font-family:"Century Schoolbook"; panose-1:2 4 6 4 5 5 5 2 3 4;} @font-face {font-family:"Copperplate Gothic Bold"; panose-1:2 14 7 5 2 2 6 2 4 4;} @font-face {font-family:"Copperplate Gothic Light"; panose-1:2 14 5 7 2 2 6 2 4 4;} @font-face {font-family:"Curlz MT"; panose-1:4 4 4 4 5 7 2 2 2 2;} @font-face {font-family:"Edwardian Script ITC"; panose-1:3 3 3 2 4 7 7 13 8 4;} @font-face {font-family:Elephant; panose-1:2 2 9 4 9 5 5 2 3 3;} @font-face {font-family:"Engravers MT"; panose-1:2 9 7 7 8 5 5 2 3 4;} @font-face {font-family:"Eras Bold ITC"; panose-1:2 11 9 7 3 5 4 2 2 4;} @font-face {font-family:"Eras Demi ITC"; panose-1:2 11 8 5 3 5 4 2 8 4;} @font-face {font-family:"Eras Light ITC"; panose-1:2 11 4 2 3 5 4 2 8 4;} @font-face {font-family:"Eras Medium ITC"; panose-1:2 11 6 2 3 5 4 2 8 4;} @font-face {font-family:"Felix Titling"; panose-1:4 6 5 5 6 2 2 2 10 4;} @font-face {font-family:Forte; panose-1:3 6 9 2 4 5 2 7 2 3;} @font-face {font-family:"Franklin Gothic Book"; panose-1:2 11 5 3 2 1 2 2 2 4;} @font-face {font-family:"Franklin Gothic Demi"; panose-1:2 11 7 3 2 1 2 2 2 4;} @font-face {font-family:"Franklin Gothic Demi Cond"; panose-1:2 11 7 6 3 4 2 2 2 4;} @font-face {font-family:"Franklin Gothic Heavy"; panose-1:2 11 9 3 2 1 2 2 2 4;} @font-face {font-family:"Franklin Gothic Medium Cond"; panose-1:2 11 6 6 3 4 2 2 2 4;} @font-face {font-family:Gigi; panose-1:4 4 5 4 6 16 7 2 13 2;} @font-face {font-family:"Gill Sans MT"; panose-1:2 11 5 2 2 1 4 2 2 3;} @font-face {font-family:"Gill Sans MT Condensed"; panose-1:2 11 5 6 2 1 4 2 2 3;} @font-face {font-family:"Gill Sans Ultra Bold"; panose-1:2 11 10 2 2 1 4 2 2 3;} @font-face {font-family:"Gill Sans Ultra Bold Condensed"; panose-1:2 11 10 6 2 1 4 2 2 3;} @font-face {font-family:"Gill Sans MT Ext Condensed Bold"; panose-1:2 11 9 2 2 1 4 2 2 3;} @font-face {font-family:"Gloucester MT Extra Condensed"; panose-1:2 3 8 8 2 6 1 1 1 1;} @font-face {font-family:"Goudy Old Style"; panose-1:2 2 5 2 5 3 5 2 3 3;} @font-face {font-family:"Goudy Stout"; panose-1:2 2 9 4 7 3 11 2 4 1;} @font-face {font-family:"Imprint MT Shadow"; panose-1:4 2 6 5 6 3 3 3 2 2;} @font-face {font-family:"Lucida Sans"; panose-1:2 11 6 2 3 5 4 2 2 4;} @font-face {font-family:"Lucida Sans Typewriter"; panose-1:2 11 5 9 3 5 4 3 2 4;} @font-face {font-family:"Maiandra GD"; panose-1:2 14 5 2 3 3 8 2 2 4;} @font-face {font-family:"OCR A Extended"; panose-1:2 1 5 9 2 1 2 1 3 3;} @font-face {font-family:"Palace Script MT"; panose-1:3 3 3 2 2 6 7 12 11 5;} @font-face {font-family:Perpetua; panose-1:2 2 5 2 6 4 1 2 3 3;} @font-face {font-family:"Perpetua Titling MT"; panose-1:2 2 5 2 6 5 5 2 8 4;} @font-face {font-family:"Rage Italic"; panose-1:3 7 5 2 4 5 7 7 3 4;} @font-face {font-family:Rockwell; panose-1:2 6 6 3 2 2 5 2 4 3;} @font-face {font-family:"Rockwell Condensed"; panose-1:2 6 6 3 5 4 5 2 1 4;} @font-face {font-family:"Rockwell Extra Bold"; panose-1:2 6 9 3 4 5 5 2 4 3;} @font-face {font-family:"Script MT Bold"; panose-1:3 4 6 2 4 6 7 8 9 4;} @font-face {font-family:"Tw Cen MT"; panose-1:2 11 6 2 2 1 4 2 6 3;} @font-face {font-family:"Tw Cen MT Condensed"; panose-1:2 11 6 6 2 1 4 2 2 3;} @font-face {font-family:"Tw Cen MT Condensed Extra Bold"; panose-1:2 11 8 3 2 2 2 2 2 4;} @font-face {font-family:Algerian; panose-1:4 2 7 5 4 10 2 6 7 2;} @font-face {font-family:"Baskerville Old Face"; panose-1:2 2 6 2 8 5 5 2 3 3;} @font-face {font-family:"Bauhaus 93"; panose-1:4 3 9 5 2 11 2 2 12 2;} @font-face {font-family:"Bell MT"; panose-1:2 2 5 3 6 3 5 2 3 3;} @font-face {font-family:"Berlin Sans FB"; panose-1:2 14 6 2 2 5 2 2 3 6;} @font-face {font-family:"Berlin Sans FB Demi"; panose-1:2 14 8 2 2 5 2 2 3 6;} @font-face {font-family:"Bernard MT Condensed"; panose-1:2 5 8 6 6 9 5 2 4 4;} @font-face {font-family:"Bodoni MT Poster Compressed"; panose-1:2 7 7 6 8 6 1 5 2 4;} @font-face {font-family:"Britannic Bold"; panose-1:2 11 9 3 6 7 3 2 2 4;} @font-face {font-family:Broadway; panose-1:4 4 9 5 8 11 2 2 5 2;} @font-face {font-family:"Brush Script MT"; panose-1:3 6 8 2 4 4 6 7 3 4;} @font-face {font-family:"Californian FB"; panose-1:2 7 4 3 6 8 11 3 2 4;} @font-face {font-family:Centaur; panose-1:2 3 5 4 5 2 5 2 3 4;} @font-face {font-family:Chiller; panose-1:4 2 4 4 3 16 7 2 6 2;} @font-face {font-family:"Colonna MT"; panose-1:4 2 8 5 6 2 2 3 2 3;} @font-face {font-family:"Cooper Black"; panose-1:2 8 9 4 4 3 11 2 4 4;} @font-face {font-family:"Footlight MT Light"; panose-1:2 4 6 2 6 3 10 2 3 4;} @font-face {font-family:"Harlow Solid Italic"; panose-1:4 3 6 4 2 15 2 2 13 2;} @font-face {font-family:Harrington; panose-1:4 4 5 5 5 10 2 2 7 2;} @font-face {font-family:"High Tower Text"; panose-1:2 4 5 2 5 5 6 3 3 3;} @font-face {font-family:Jokerman; panose-1:4 9 6 5 6 13 6 2 7 2;} @font-face {font-family:"Kunstler Script"; panose-1:3 3 4 2 2 6 7 13 13 6;} @font-face {font-family:"Lucida Bright"; panose-1:2 4 6 2 5 5 5 2 3 4;} @font-face {font-family:"Lucida Calligraphy"; panose-1:3 1 1 1 1 1 1 1 1 1;} @font-face {font-family:"Lucida Fax"; panose-1:2 6 6 2 5 5 5 2 2 4;} @font-face {font-family:Magneto; panose-1:4 3 8 5 5 8 2 2 13 2;} @font-face {font-family:"Matura MT Script Capitals"; panose-1:3 2 8 2 6 6 2 7 2 2;} @font-face {font-family:"Modern No\. 20"; panose-1:2 7 7 4 7 5 5 2 3 3;} @font-face {font-family:"Niagara Engraved"; panose-1:4 2 5 2 7 7 3 3 2 2;} @font-face {font-family:"Niagara Solid"; panose-1:4 2 5 2 7 7 2 2 2 2;} @font-face {font-family:"Old English Text MT"; panose-1:3 4 9 2 4 5 8 3 8 6;} @font-face {font-family:Onyx; panose-1:4 5 6 2 8 7 2 2 2 3;} @font-face {font-family:Parchment; panose-1:3 4 6 2 4 7 8 4 8 4;} @font-face {font-family:Playbill; panose-1:4 5 6 3 10 6 2 2 2 2;} @font-face {font-family:"Poor Richard"; panose-1:2 8 5 2 5 5 5 2 7 2;} @font-face {font-family:Ravie; panose-1:4 4 8 5 5 8 9 2 6 2;} @font-face {font-family:"Informal Roman"; panose-1:3 6 4 2 3 4 6 11 2 4;} @font-face {font-family:"Showcard Gothic"; panose-1:4 2 9 4 2 1 2 2 6 4;} @font-face {font-family:"Snap ITC"; panose-1:4 4 10 7 6 10 2 2 2 2;} @font-face {font-family:Stencil; panose-1:4 4 9 5 13 8 2 2 4 4;} @font-face {font-family:"Viner Hand ITC"; panose-1:3 7 5 2 3 5 2 2 2 3;} @font-face {font-family:Vivaldi; panose-1:3 2 6 2 5 5 6 9 8 4;} @font-face {font-family:"Vladimir Script"; panose-1:3 5 4 2 4 4 7 7 3 5;} @font-face {font-family:"Wide Latin"; panose-1:2 10 10 7 5 5 5 2 4 4;} @font-face {font-family:"Wingdings 2"; panose-1:5 2 1 2 1 5 7 7 7 7;} @font-face {font-family:"Wingdings 3"; panose-1:5 4 1 2 1 8 7 7 7 7;} @font-face {font-family:"\@Arial Unicode MS"; panose-1:2 11 6 4 2 2 2 2 2 4;} @font-face {font-family:AcadNusx;} @font-face {font-family:LitNusx;} @font-face {font-family:SPParliament;} @font-face {font-family:SPGrigolia;} @font-face {font-family:Geo-English;} @font-face {font-family:GEO-LitNusx;} @font-face {font-family:"Geo ABC";} @font-face {font-family:LitNusx_LB;} @font-face {font-family:SPKolheti;} @font-face {font-family:SPKolhetiMT;} @font-face {font-family:Geo_Arial;} @font-face {font-family:LitMtavrPS;} @font-face {font-family:"MS Shell Dlg 2"; panose-1:2 11 6 4 3 5 4 4 2 4;} @font-face {font-family:AcadMtavr;} @font-face {font-family:"MS Sans Serif"; panose-1:0 0 0 0 0 0 0 0 0 0;} @font-face {font-family:"Acad Nusx Geo";} @font-face {font-family:Grigolia;} @font-face {font-family:Chveul;} @font-face {font-family:Dumbadze-GGE;} @font-face {font-family:GrigoliaMtavr;} @font-face {font-family:Geo_Times;} @font-face {font-family:SPChveulebrivi;} @font-face {font-family:"Chveulebrivi TD";} /* Style Definitions */ p.MsoNormal, li.MsoNormal, div.MsoNormal {margin:0in; margin-bottom:.0001pt; font-size:10.0pt; font-family:"Arial","sans-serif";} h1 {margin-top:.25in; margin-right:0in; margin-bottom:6.0pt; margin-left:0in; text-align:center; page-break-after:avoid; font-size:10.0pt; font-family:"SPLiteraturuly MT"; layout-grid-mode:line;} h2 {margin-top:12.0pt; margin-right:0in; margin-bottom:0in; margin-left:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:center; line-height:12.0pt; page-break-after:avoid; font-size:10.0pt; font-family:SPLiteraturuly; letter-spacing:2.75pt; font-weight:normal;} h3 {margin:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:center; line-height:12.0pt; page-break-after:avoid; font-size:10.0pt; font-family:"SPLiteraturuly MT"; letter-spacing:2.5pt;} h6 {margin-top:12.0pt; margin-right:0in; margin-bottom:0in; margin-left:0in; margin-bottom:.0001pt; page-break-after:avoid; font-size:10.0pt; font-family:SPLiteraturuly;} p.MsoToc1, li.MsoToc1, div.MsoToc1 {margin:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:justify; font-size:10.0pt; font-family:SPLiteraturuly;} p.MsoToc2, li.MsoToc2, div.MsoToc2 {margin-top:0in; margin-right:0in; margin-bottom:0in; margin-left:12.0pt; margin-bottom:.0001pt; text-align:justify; font-size:10.0pt; font-family:SPLiteraturuly;} p.MsoToc3, li.MsoToc3, div.MsoToc3 {margin-top:0in; margin-right:0in; margin-bottom:0in; margin-left:24.0pt; margin-bottom:.0001pt; text-align:justify; font-size:10.0pt; font-family:SPLiteraturuly;} p.MsoToc4, li.MsoToc4, div.MsoToc4 {margin-top:0in; margin-right:0in; margin-bottom:12.0pt; margin-left:.5in; text-align:center; font-size:10.0pt; font-family:"SPLiteraturuly MT"; letter-spacing:5.0pt; font-weight:bold;} p.MsoFootnoteText, li.MsoFootnoteText, div.MsoFootnoteText {margin:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:justify; font-size:10.0pt; font-family:SPLiteraturuly;} p.MsoHeader, li.MsoHeader, div.MsoHeader {margin:0in; margin-bottom:.0001pt; font-size:10.0pt; font-family:"Arial","sans-serif";} p.MsoFooter, li.MsoFooter, div.MsoFooter {margin:0in; margin-bottom:.0001pt; font-size:10.0pt; font-family:"Arial","sans-serif";} span.MsoFootnoteReference {vertical-align:super;} p.MsoTitle, li.MsoTitle, div.MsoTitle {margin-top:300.0pt; margin-right:0in; margin-bottom:3.0pt; margin-left:0in; text-align:center; font-size:16.0pt; font-family:"SPGrotesk","sans-serif"; letter-spacing:3.0pt; font-weight:bold;} p.MsoBodyText, li.MsoBodyText, div.MsoBodyText {margin:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:justify; font-size:14.0pt; font-family:SPAcademi;} p.MsoBodyText2, li.MsoBodyText2, div.MsoBodyText2 {margin:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:justify; line-height:12.0pt; font-size:10.0pt; font-family:"Arial","sans-serif";} p.MsoPlainText, li.MsoPlainText, div.MsoPlainText {margin-top:6.0pt; margin-right:0in; margin-bottom:0in; margin-left:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:center; page-break-before:always; font-size:10.0pt; font-family:SPLiteraturuly; font-style:italic;} p.MsoAutoSig, li.MsoAutoSig, div.MsoAutoSig {margin:0in; margin-bottom:.0001pt; font-size:10.0pt; font-family:"Arial","sans-serif";} p.parlamdrst, li.parlamdrst, div.parlamdrst {mso-style-name:parlamdrst; margin:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:justify; text-indent:14.2pt; font-size:11.0pt; font-family:SPLiteraturuly;} p.chveulebrivi, li.chveulebrivi, div.chveulebrivi {mso-style-name:chveulebrivi; margin:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:justify; text-indent:14.2pt; font-size:10.0pt; font-family:SPLiteraturuly; layout-grid-mode:line;} p.data, li.data, div.data {mso-style-name:data; margin:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:justify; font-size:10.0pt; font-family:SPLiteraturuly; layout-grid-mode:line; font-style:italic;} p.petiti, li.petiti, div.petiti {mso-style-name:petiti; margin-top:6.0pt; margin-right:0in; margin-bottom:0in; margin-left:14.2pt; margin-bottom:.0001pt; text-align:justify; font-size:8.5pt; font-family:SPLiteraturuly; layout-grid-mode:line; font-style:italic;} p.prezident, li.prezident, div.prezident {mso-style-name:prezident; margin:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:justify; font-size:10.0pt; font-family:SPLiteraturuly; layout-grid-mode:line;} p.kanoni, li.kanoni, div.kanoni {mso-style-name:kanoni; margin-top:.25in; margin-right:0in; margin-bottom:6.0pt; margin-left:0in; text-align:center; font-size:12.0pt; font-family:"Geo_dumM","serif"; letter-spacing:3.0pt; font-weight:bold;} p.kitxva, li.kitxva, div.kitxva {mso-style-name:kitxva; margin-top:0in; margin-right:0in; margin-bottom:5.65pt; margin-left:0in; text-align:justify; text-indent:14.2pt; text-autospace:none; font-size:10.0pt; font-family:SPLiteraturuly; font-weight:bold;} p.pasuxi, li.pasuxi, div.pasuxi {mso-style-name:pasuxi; margin-top:0in; margin-right:0in; margin-bottom:0in; margin-left:56.7pt; margin-bottom:.0001pt; text-align:justify; text-indent:-28.35pt; text-autospace:none; font-size:10.0pt; font-family:SPLiteraturuly;} p.Style1, li.Style1, div.Style1 {mso-style-name:Style1; margin:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:justify; text-indent:14.15pt; font-size:11.0pt; font-family:SPLiteraturuly;} p.chveulebrivi-wigni, li.chveulebrivi-wigni, div.chveulebrivi-wigni {mso-style-name:chveulebrivi-wigni; margin:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:justify; text-indent:22.7pt; text-autospace:none; font-size:10.0pt; font-family:SPLiteraturuly;} p.satauri, li.satauri, div.satauri {mso-style-name:satauri; margin:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:center; font-size:13.0pt; font-family:"SPLiteraturuly MT"; font-weight:bold;} p.satauri2, li.satauri2, div.satauri2 {mso-style-name:satauri2; margin:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:center; font-size:11.0pt; font-family:"Sylfaen","serif"; font-weight:bold;} p.tarigi, li.tarigi, div.tarigi {mso-style-name:tarigi; margin:0in; margin-bottom:.0001pt; font-size:10.0pt; font-family:"Arial","sans-serif";} p.muxliparl, li.muxliparl, div.muxliparl {mso-style-name:muxli_parl; margin-top:12.0pt; margin-right:0in; margin-bottom:0in; margin-left:14.15pt; margin-bottom:.0001pt; text-indent:-14.15pt; font-size:11.0pt; font-family:"SPDumbadze","serif"; font-weight:bold;} p.muxlixml, li.muxlixml, div.muxlixml {mso-style-name:muxli_xml; margin-top:12.0pt; margin-right:0in; margin-bottom:0in; margin-left:42.5pt; margin-bottom:.0001pt; text-indent:-42.5pt; line-height:12.0pt; page-break-after:avoid; font-size:11.0pt; font-family:"Sylfaen","serif"; font-weight:bold;} p.tavisataurixml, li.tavisataurixml, div.tavisataurixml {mso-style-name:tavi_satauri_xml; margin-top:0in; margin-right:0in; margin-bottom:12.0pt; margin-left:0in; text-align:center; font-size:11.0pt; font-family:"Sylfaen","serif"; font-weight:bold;} p.tavixml, li.tavixml, div.tavixml {mso-style-name:tavi_xml; margin-top:12.0pt; margin-right:0in; margin-bottom:0in; margin-left:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:center; font-size:11.0pt; font-family:"Sylfaen","serif"; font-weight:bold;} p.abzacixml, li.abzacixml, div.abzacixml {mso-style-name:abzaci_xml; margin:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:justify; text-indent:14.15pt; font-size:11.0pt; font-family:"Sylfaen","serif";} p.karixml, li.karixml, div.karixml {mso-style-name:kari_xml; margin-top:12.0pt; margin-right:0in; margin-bottom:0in; margin-left:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:center; font-size:11.0pt; font-family:"Sylfaen","serif"; font-weight:bold;} p.karisataurixml, li.karisataurixml, div.karisataurixml {mso-style-name:kari_satauri_xml; margin-top:0in; margin-right:0in; margin-bottom:12.0pt; margin-left:0in; text-align:center; font-size:11.0pt; font-family:"Sylfaen","serif"; font-weight:bold;} p.petitixml, li.petitixml, div.petitixml {mso-style-name:petiti_xml; margin:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:justify; text-indent:14.15pt; font-size:11.0pt; font-family:"Sylfaen","serif";} p.cignixml, li.cignixml, div.cignixml {mso-style-name:cigni_xml; margin:0in; margin-bottom:.0001pt; font-size:10.0pt; font-family:"Sylfaen","serif";} p.sataurixml, li.sataurixml, div.sataurixml {mso-style-name:satauri_xml; margin-top:12.0pt; margin-right:0in; margin-bottom:6.0pt; margin-left:0in; text-align:center; text-indent:14.15pt; font-size:12.0pt; font-family:"Sylfaen","serif"; font-weight:bold;} p.zogadinacilixml, li.zogadinacilixml, div.zogadinacilixml {mso-style-name:zogadi_nacili_xml; margin-top:12.0pt; margin-right:0in; margin-bottom:0in; margin-left:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:center; text-indent:-42.5pt; line-height:12.0pt; page-break-after:avoid; font-size:11.0pt; font-family:"Sylfaen","serif"; font-weight:bold;} p.gansakutrebulinacilixml, li.gansakutrebulinacilixml, div.gansakutrebulinacilixml {mso-style-name:gansakutrebuli_nacili_xml; margin-top:12.0pt; margin-right:0in; margin-bottom:0in; margin-left:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:center; text-indent:-42.5pt; page-break-after:avoid; font-size:11.0pt; font-family:"Sylfaen","serif"; font-weight:bold;} p.StylecxrilixmlSylfaen, li.StylecxrilixmlSylfaen, div.StylecxrilixmlSylfaen {mso-style-name:"Style cxrili_xml + Sylfaen"; mso-style-link:"Style cxrili_xml + Sylfaen Char"; margin:0in; margin-bottom:.0001pt; font-size:10.0pt; font-family:"Sylfaen","serif";} span.StylecxrilixmlSylfaenChar {mso-style-name:"Style cxrili_xml + Sylfaen Char"; mso-style-link:"Style cxrili_xml + Sylfaen"; font-family:"Sylfaen","serif";} p.adgilixml, li.adgilixml, div.adgilixml {mso-style-name:adgili_xml; margin-top:6.0pt; margin-right:0in; margin-bottom:6.0pt; margin-left:0in; text-align:center; text-indent:14.2pt; font-size:11.0pt; font-family:"Sylfaen","serif"; font-weight:bold;} p.ckhrilixml, li.ckhrilixml, div.ckhrilixml {mso-style-name:ckhrili_xml; margin:0in; margin-bottom:.0001pt; font-size:9.0pt; font-family:"Sylfaen","serif";} p.danartixml, li.danartixml, div.danartixml {mso-style-name:danarti_xml; margin-top:6.0pt; margin-right:0in; margin-bottom:6.0pt; margin-left:0in; text-align:right; text-indent:14.2pt; font-size:10.0pt; font-family:"Sylfaen","serif"; font-weight:bold; font-style:italic;} p.khelmoceraxml, li.khelmoceraxml, div.khelmoceraxml {mso-style-name:khelmocera_xml; margin-top:6.0pt; margin-right:0in; margin-bottom:6.0pt; margin-left:0in; text-indent:14.15pt; font-size:11.0pt; font-family:"Sylfaen","serif"; font-weight:bold;} p.kodixml, li.kodixml, div.kodixml {mso-style-name:kodi_xml; margin-top:0in; margin-right:0in; margin-bottom:12.0pt; margin-left:255.1pt; text-align:right; page-break-after:avoid; font-size:10.0pt; font-family:"Sylfaen","serif";} p.mimgebixml, li.mimgebixml, div.mimgebixml {mso-style-name:mimgebi_xml; margin:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:center; text-indent:14.2pt; font-size:14.0pt; font-family:"Sylfaen","serif"; font-weight:bold;} p.sulcvlilebaxml, li.sulcvlilebaxml, div.sulcvlilebaxml {mso-style-name:sul_cvlileba_xml; margin-top:12.0pt; margin-right:0in; margin-bottom:6.0pt; margin-left:0in; text-indent:14.15pt; font-size:11.0pt; font-family:"Sylfaen","serif"; font-weight:bold;} p.tarigixml, li.tarigixml, div.tarigixml {mso-style-name:tarigi_xml; margin-top:6.0pt; margin-right:0in; margin-bottom:6.0pt; margin-left:0in; text-align:center; text-indent:14.2pt; font-size:11.0pt; font-family:"Sylfaen","serif"; font-weight:bold;} p.saxexml, li.saxexml, div.saxexml {mso-style-name:saxe_xml; margin-top:6.0pt; margin-right:0in; margin-bottom:0in; margin-left:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:center; text-indent:14.15pt; font-size:11.0pt; font-family:"Sylfaen","serif"; font-weight:bold;} p.gazette, li.gazette, div.gazette {mso-style-name:gazette; margin:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:justify; text-indent:.5in; font-size:11.0pt; font-family:"BPG Nino Mkhedruli";} p.muxligazette, li.muxligazette, div.muxligazette {mso-style-name:muxli_gazette; margin:0in; margin-bottom:.0001pt; text-indent:14.15pt; font-size:11.0pt; font-family:"BPG Nino Mkhedruli"; font-weight:bold;} p.tavigazette, li.tavigazette, div.tavigazette {mso-style-name:tavi_gazette; margin:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:center; text-indent:14.15pt; font-size:11.0pt; font-family:"BPG Nino Mkhedruli"; font-weight:bold;} p.Normal, li.Normal, div.Normal {mso-style-name:"\[Normal\]"; margin:0in; margin-bottom:.0001pt; font-size:12.0pt; font-family:"Arial","sans-serif";} span.msoIns {mso-style-name:""; text-decoration:underline; color:teal;} span.msoDel {mso-style-name:""; text-decoration:line-through; color:red;} /* Page Definitions */ @page Section1 {size:8.5in 11.0in; margin:45.1pt .75in 1.0in 1.0in;} div.Section1 {page:Section1;} /* List Definitions */ ol {margin-bottom:0in;} ul {margin-bottom:0in;} სახელმწიფო სარეგისტრაციო კოდი 310.150.000.11.115.006.201
საქართველოს დამოუკიდებელი ეროვნული მარეგულირებელი ორგანოს-საჯარო სამართლის იურიდიული პირის - სამოქალაქო ავიაციის
ადმინისტრაციის თავმჯდომარის ბრძანება №2
2003 წლის 26 ნოემბერი
ქ. თბილისი
„საჰაერო ხომალდების საფრენოსნო ექსპლუატაციის წესების“ დამტკიცების შესახებ
ჩიკაგოს 1944 წლის „საერთაშოროსო სამოქალაქო ავიაციის შესახებ” კონვენციის 1-ლი, მე-6, მე-8 და მე-17 დანართების, კანონების „ნორმატიულ აქტების შესახებ”, „ტრანსპორტისა და კომუნიკაციების სფეროს სახელმწიფო მართვისა და რეგულირების შესახებ” და „საქართველოს საჰაერო კოდექსის შესაბამისად, აგრეთვე სამოქალაქო ავიაციის აფრენების უსაფრთხოების უზრუნველყოფის ღონისძიებების შემდგომი სრულყოის მიზნით, ვბრძანებ:
1. დამტკიცდეს „საჰაერო ხომალდების საფრენოსნო ექსპლუატაციის წესები“.
2. ბრძანება ამოქმედდეს 2004 წლის 1 თებერვლიდან.
ზ. ჭანკოტაძე
საჰაერო ხომალდების საფრენოსნო ექსპლუატაციის წესები
კარი I
ზოგადი დებულებები
თავი I
ტერმინების განმარტებები და შემოკლებები
მუხლი 1🔗. ტერმინები და განმარტებები.
«წესებში» გამოყენებულ ტერმინებს და ცნებებს აქვთ შემდეგი მნიშვნელობა:
ა) ბორტჟურნალი (საფრენოსნო დავალება) – სხ-ის მეთაურის მიერ ხელმოწერილი ფორმა, რომელიც სხ-ის სარეგისტრაციო ნომერს, ეკიპაჟის წევრების სახელს, გვარსა და თანამდებობას, ფრენის სახეობას, თარიღს, აფრენისა და დაფრენის პუნქტებსა და დროს და სხვა აუცილებელ ცნობებს შეიცავს.
ბ) გადაწყვეტილების მიღების სრული (DA) ან ფარდობითი (DH) სიმაღლე – დასაფრენად ზუსტად ან ვერტიკალური მიმართვით შესვლისას დადგენილი ის სრული ან ფარდობითი სიმაღლე, როცა უნდა დაიწყოს მეორე წრეზე წასვლა იმ შემთხვევაში, თუ ორიენტირებთან არ დამყარდა ვიზუალური კონტაქტი, დასაფრენად შესვლის გასაგრძელებლად. DA გამოითვლება ზღვის საშუალო დონიდან, DH , ადზ-ის ზღურბლის დონიდან.
გ) განსაკუთრებული ვითარების მგზავრები – უშიშროების სამსახურის შეიარაღებული პერსონალი, დეპორტირებული მგზავრები, პატიმრები და ის ადამიანები, რომლებსაც განსაკუთრებული სამედიცინო მოვლა სჭირდებათ.
დ) წერტილი ასაფრენ ტრაექტორიაზე – აფრენისა და სიმაღლის აღების საწყისი ფაზების ფარგლებში არსებული წერტილი, რომლის მიღწევამდეც, II კლასის შვეულმფრენის (მწყობრიდან გამოსული ერთი ძრავით) მიერ ფრენის უსაფრთხოდ გაგრძელების შესაძლებლობა გარანტირებული არ არის და შესაძლებელია იძულებითი დაფრენა.
ე) დასაფრენად არსებული მანძილი – თვითმფრინავის გარბენისათვის არსებულად და გამოსადეგად გამოცხადებული ადზ-ის სიგრძე.
ვ) დასაფრენად შესვლის და დაფრენის კლასიფიკაცია:
– დასაფრენად არაზუსტი შესვლა და დაფრენა- ხელსაწყოების მეშვეობით დასაფრენად შესვლა და დაფრენა მხოლოდ გვერდითი მიმართვის გამოყენებით.
– დასაფრენად შესვლა და დაფრენა ვერტიკალური მიმართვით- ხელსაწყოების მეშვეობით დასაფრენად შესვლა და დაფრენა, გვერდითი და ვერტიკალური მიმართვის გამოყენებით, რომლებიც დასაფრენად ზუსტად შესვლისა და დაფრენისათვის დადგენილ მოთხოვნებს არ შეესაბამება.
– დასაფრენად ზუსტად შესვლა და დაფრენა- ხელსაწყოების მეშვეობით დასაფრენად შესვლა და დაფრენა, ზუსტი გვერდითი და ვერტიკალური მიმართვის გამოყენებით, დასაფრენად შესვლის და დაფრენის კატეგორიით განსაზღვრული მინიმუმების დროს.
ზ) დასაშვები მტყუნებების ძირითადი ჩამონათვალი (MMEL) – სხ-ების კონკრეტული ტიპისათვის ამ კონსტრუქციაზე პასუხისმგებელი ორგანიზაციის მიერ შედგენილი და სახელმწიფოს მიერ დამტკიცებული ჩამონათვალი იმ აღჭურვილობისა, რომელთა (ერთის ან რამდენიმეს) გაუმართაობა ფრენის დაწყებას არ აფერხებს. MMEL-ით შეიძლება მიეთითოს განსაკუთრებული საექსპლუატაციო პირობები, შეზღუდვები ან წესები.
თ) დასვენების დრო – ეკიპაჟის წევრის ხმელეთზე ყოფნის დროის ნებისმიერი მონაკვეთი, რომლის განმავლობაშიც ექსპლუატანტი მას სამსახურებრივი მოვალეობებისაგან ათავისუფლებს.
ი) დაფრენის გადაწყვეტილების მიღების წერტილი – დასაფრენი მახასიათებლების განსასაზღვრავად გამოყენებული წერტილი, რომლის შემდეგაც, ამ წერტილში ძრავის მტყუნების შემთხვევაში, შეიძლება შესრულდეს დასაფრენად უსაფრთხო შესვლა ან დაიწყოს მეორე წრეზე წასვლის პროცედურა.
კ) ეკიპაჟის წევრი – სასამსახურო-საფრენოსნო დროის განმავლობაში, სხ-ზე გარკვეული მოვალეობების შესასრულებლად ექსპლუატანტის მიერ დანიშნული ავიასპეციალისტის მოწმობის მფლობელი პირი.
ლ) ზღვის თავზე გაზრდილ მანძილზე ფრენა – (ყველა საჰაერო ხომალდისათვის) უახლოესი ნაპირის ზოლიდან 50 საზღვაო მილზე უფრო შორ მანძილზე ზღვის თავზე ფრენა. და (დამატებით, შვეულმფრენისათვის) შვეულმფრენების ბანიდან 50 საზღვაო მილზე უფრო შორ მანძილზე ფრენა.
მ) თვითმფრინავის კატეგორიები – თვითმფრინავის კატეგორიები, დადგენილი ხელსაწყოების მეშვეობით დასაფრენად შესვლის სიჩქარის მიხედვით, რომელიც, მაქსიმალური სერტიფიცირებული დასაფრენი მასისა და დასაფრენი კანფიგურაციის დროს, ვარდნის სიჩქარეზე 1,3-ჯერ მეტია:
A
კატეგორია
– მ ბ 169 კმ/სთ (91 კვ)
B
კატეგორია
– 169 კმ/სთ (91 კვ) = V<224 კმ/სთ (121 კვ)
C
კატეგორია
– 224 კმ/სთ (121 კვ)= V<261 კმ/სთ (141 კვ)
D
კატეგორია
– 261 კმ/სთ (141 კვ) = V< 307 კმ/სთ (166 კვ)
E
კატეგორია
– 307 კმ/სთ (166 კვ) = V< 391 კმ/სთ (211 კვ)
ნ) კალენდარული დღე – დროის მონაკვეთი, რომელიც გაიანგარიშება კოორდინირებული უნივერსალური დროის (UTC) ან ადგილობრივი სასარტყელო დროის საფუძველზე, და რომელიც იწყება შუაღამისას და მთავრდება მომდევნო შუაღამეს.
ო) კონსულტაციური საჰაერო სივრცე – გარკვეული ზომების საჰაერო სივრცე ან დადგენილი მარშრუტი, რომლის ფარგლებშიც ხორციელდება ან შესაძლებელია საჰაერო მოძრაობის კონსულტაციური მომსახურება.
პ) კონტროლირებადი ფრენა – სხ-ის ნებისმიერი ფრენა, რომლიც სმ მეთვალყურის ნებართვით ხორციელდება.
ჟ) კრიზისული ძრავა – ის ძრავა, რომლის მწყობრიდან გამოსვლაც სხ-ის საფრენოსნო, ტექნიკურ მახასიათებლებზე ყველაზე უფრო არახელსაყრელ ზემოქმედებას ახდენს.
რ) მინიმალური აღჭურვილობის ჩამონათვალი (MEL) – ჩამონათვალი, რომელიც სხ-ის გარკვეულ პირობებში (აღჭურვილობის რომელიმე ნაწილის მტყუნებისას) ექსპლუატაციას ითვალისწინებს. ჩამონათვალს ადგენს ექსპლუატანტი, ამ ტიპის სხ-ის MEL-ის ან უფრო მკაცრი მოთხოვნების შესაბამისად. საქართველოს სამოქალაქო ავიაციის ადმინისტრაციისათვის MEL არის საფუძველი, რათა შეიმუშაოს, დაამტკიცოს და ზედამხედველობა გაუწიოს ექსპლუატაციის MEL -ს.
ს) მომსახურე ეკიპაჟის წევრი – ეკიპაჟის წევრი, რომელიც უსაფრთხოების ინტერესებიდან გამომდინარე, ექსპლუატანტის ან მეთაურის მიერ დაკისრებულ მოვალეობებს ასრულებს, მაგრამ საფრენოსნო ეკიპაჟის წევრი არ არის (ბორტგამყოლი, სატვირთო სხ-ის ბორტოპერატორი).
ტ) ოსტატობის აღნიშვნა – მოწმობაში გაკეთებული ჩანაწერი, რითაც განისაზღვრება ამ მოწმობით მინიჭებული უფლებები, განსაკუთრებული პირობები და შეზღუდვები.
უ) რემონტი – საავიაციო ნაკეთობის დაზიანების ან გაცვეთის შემდეგ მისი საფრენად ვარგისობის აღდგენა, რათა უზრუნველყოფილი იყოს მისი შესაბამისობა საფრენად ვარგისობის ნორმებით (რომლის შესაბამისადაც გაიცა „ტიპის სერტიფიკატი“) გათვალისწინებულ კონსტრუირების მოთხოვნებთან.
ფ) საავიაციო სამუშაოები – ავიაგადამზიდველის მიერ, ნებართვის საფუძველზე, საჰაერო ხომალდით შესრულებული სამუშაოები (სამშენებლო-სამონტაჟო, სასოფლო-სამეურნეო, საძებნ-სამაშველო სამუშაოები, ტოპოგრაფიული და ფოტო გადაღება, პატრულირება და სხვა), გარდა საჰაერო გადაყვანა-გადაზიდვისა.
ქ) საერთო დანიშნულების ავიაციის საჰაერო ხომალდის ფრენა – სხ-ის ფრენა, კომერციული გადაზიდვებისა და საავიაციო სამუშაოებზე ფრენის გარდა.
ღ) სამანევრო/სამიმოსვლო ფართობი – ასაფრენად, დასაფრენად და სხ-ის სამიმოსვლოდ განკუთვნილი აეროდრომის ნაწილი, ბაქნის გარდა.
ყ) სამედიცინო დასკვნა – მოწმობის მფლობელის ჯანმრთელობის მდგომარეობის წაყენებულ მოთხოვნებთან შესაბამისობის შესახებ არსებული წესის შესაბამისად გაცემული დოკუმენტი.
შ) სასამსახურო – საფრენოსნო დრო – სამუშაო დროის მონაკვეთი როცა ეკიპაჟის წევრი ფრენის დასაწყებად სასამსახურო მოვალეობის შესრულებას შეუდგება დასვენების დროის გასვლის სთანავე, და იმ დრომდე, როცა იგი ფრენის შესრულების სასამსახურო მოვალეობისაგან მთლიანად თავისუფლდება.
ჩ) საფრენოსნო ეკიპაჟის წევრი – მოწმობის მფლობელი ეკიპაჟის წევრი, რომელსაც, საფრენოსნო დროის განმავლობაში, სხ-ის მართვასთან დაკავშირებული მოვალეობები აკისრია.
ც) სახიფათო ტვირთი – ნაკეთობები ან ნივთიერებები, რომლებმაც, გადაზიდვისას, შეიძლება საშიშროება შეუქმნას ადამიანის ჯანმრთელობას და/ან ფრენის უსაფრთხოებას.
ძ) საჰაერო ხომალდიდან გამოსასვლელ ადგილებთან გათვალისწინებული სამგზავრო სავარძლები – ის სამგზავრო ადგილები, რომლებსაც გამოსასლელთან უშუალო მისადგომი აკავშირებს, და ის ადგილები რიგში, რომლის გავლითაც მგზავრები გამოსასვლელთან უნდა გავიდნენ, გამოსასვლელთან განთავსებული პირველი ადგილიდან პირველ გასასვლელამდე.
წ) სრული იჯარა – იჯარით ამღებისათვის სხ-ისა და დაკომპლექტებული ეკიპაჟის გადაცემა, ამასთან, სხ-ის ექსპლუატაცია და ეკიპაჟის საქმიანობა ექსპლუატანტ-იჯარით გამცემის სერტიფიკატის პირობების შესაბამისად ხორციელდება.
ჭ) სხ-ის სატვირთო ნაკვეთურების კლასიფიკაცია:
ჭ.ა) B კლასი. B კლასის სატვირთო საბარგო ნაკვეთურია ის, სადაც:
ჭ.ა.ა) ხანძრის კერა ჩანს ეკიპაჟის წევრის სამუშაო ადგილიდან. და
ჭ.ა.ბ) ფრენის დროს ნაკვეთურის ნებისმიერ ნაწილთან მიდგომა გაადვილებულია.
ჭ.ბ) B კლასი. В კლასის სატვირთო საბარგო ნაკვეთურია ის, სადაც:
ჭ.ბ.ა) ეკიპაჟის წევრს გადასატანი ცეცხლსაქრობით ამ ნაკვეთურის ნებისმიერ ნაწილის ეფექტურად დამუშავება შეუძლია.
ჭ.ბ.ბ) ამ ნაკვეთურიდან ეკიპაჟის წევრებისა და მგზავრების მიერ დაკავებულ ნაკვეთურებში არ გაიჟონება კვამლის, ალისა და ცეცხლსაქრობი ნივთიერების სახიფათო ოდენობა. და
ჭ.ბ.გ) საფრენოსნო ეკიპაჟის გასაფრთხილებლად, დამონტაჟებულია კვამლის ცალკეული სტანდარტული სიგნალიზატორი ან ხანძრის აღმოსაჩენი სისტემა.
ჭ.გ) Е კლასი. Е კლასის ნაკვეთური გათვალისწინებულია მხოლოდ ტვირთის გადასატანად, სადაც:
ჭ.გ.ა) საფრენოსნო ეკიპაჟის გასაფრთხილებლად, დამონტაჟებულია კვამლის ან ხანძრის ცალკეული სტანდარტული სიგნალიზატორი.
ჭ.გ.ბ) არის ნაკვეთურში ან იქიდან ჰაერის მიწოდების შეწყვეტის საშუალებები, რომლის მართვაც ეკიპაჟის კაბინიდან ხორციელდება.
ჭ.გ.გ) არის ეკიპაჟის კაბინაში კვამლის, ალისა და მავნე აირების სახიფათო ოდენობის მოხვედრის საწინაღო საშუალებები. და
ჭ.გ.დ) ეკიპაჟის წევრებისათვის გათვალისწინებული სტანდარტული საავარიო გასასვლელები თავისუფალია ჩატვირთვის ნებისმიერი პირობების დროს.
ხ) „უშუალო მისასვლელის»მქონე სამგზავრო ადგილი – ის ადგილი, საიდანაც მგზავრს საშუალება აქვს პირდაპირ გავიდეს სხ-დან გამოსასვლელთან, გასასვლელის დერეფნის გაუვლელად და დაბრკოლებების შემოუვლელად.
ჯ) ტექნიკური მომსახურება – სხ-ის საფრენად ვარგისობის შესანარჩუნებლად საჭირო სამუშაოები, საკონტროლო – აღსადგენი სამუშაოების, შემოწმების, შეცვლის, ხარვეზების აღმოფხვრის ჩათვლით, რომლებიც ტარდება როგორც ცალ-ცალკე, ასევე – შეთავსებით, აგრეთვე – სახეცვალების ან რემონტის ჩატარება.
ჰ) ტექნიკური მომსახურების პროგრამა – საბუთი, რომელიც შეიცავს ტმ-ის კონკრეტული სამუშაოებისა და მათი პერიოდულობის აღწერას, აგრეთვე – მათთან დაკავშირებულ პროცედურებს, მაგალითად – საიმედოობის პროგრამას, რომელიც საჭიროა იმ სხ-ების უსაფრთხო ექსპლუატაციის უზრუნველსაყოფად, რომელსაც ეხება.
ჰ.ა) ფიგურული ფრენა – სხ-ათი განზრახ შესრულებული ისეთი მანევრები, რომლებიც სიმაღლის, სივრცობრივი მდგომარეობის მკვეთრი ცვლილებებით ან სიჩქარის უჩვეულო ცვლილებებით ხასიათდება.
ჰ.ბ) ფრენის გეგმა – სმმ-ის ორგანოსათვის წარდგენილი გარკვეული ცნობები სხ-ის დაგეგმილ ფრენაზე ან ფრენის ნაწილზე.
ჰ.გ) ფრენის სამუშაო გეგმა – ფრენის უსაფრთხოდ შესასრულებლად, ექსპლუატანტის მიერ შედგენილი გეგმა, რომლითაც სხ-ის საფრენოსნო-ტექნიკურ მახასიათებლებს, საექსპლუატაციო შეზღუდვებს და დასახულ მარშრუტზე და აეროდრომებზე მოსალოდნელ პირობებს ითვალისწინებს.
ჰ.დ) ფრენის კრიზისული საფეხურები/მონაკვეთები – ფრენის მონაკვეთები: მიმოსვლა, აფრენა, დაფრენა და 10 000 ფუტზე დაბლა შესრულებული ფრენა, კრეისერული რეჟიმით ფრენის გარდა.
ჰ.ე) შვეულმფრენი – ჰაერზე უფრო მძიმე საჰაერო ხომალდი, რომელიც ჰაერში მდებარეობას ინარჩუნებს ჰაერის რეაქციის წყალობით ერთ ან რამდენიმე მზიდ ხრახნთან, რომლებიც, დაახლოებით ვერტიკალურ მგომარეობაში მყოფი ღერძის გარეშე, ძალური დანადგარის მეშვეობით ბრუნავს.
ჰ.ვ) შვეულმფრენის ბანი – ღია ზღვაში მცურავ ან უძრავ ნაგებობაზე განთავსებული ვერტოდრომი.
ჰ.ზ) შვეულმფრენის მოედანი (ვერტოდრომი), დედამიწის ზედაპირიდან შემაღლებული – დედამიწის ზედაპირიდან შემაღლებულ კონსტრუქციაზე განთავსებული ვერტოდრომი.
ჰ.თ) შვეულმფრენის მოედანი (ვერტოდრომი) – აეროდრომი ან ხმელეთზე ან რაიმე ნაგებობაზე გამოყოფილი ადგილი, რომელიც, მთლიანად ან ნაწილობრივ, შვეულმფრენის ასაფრენად, დასაფრენად ან სამიმოსვლოდ არის განკუთვნილი.
ჰ.ი) შემმოწმებელი (საწაფზე) – მხოლოდ კონკრეტული ტიპის სხ-ის საწაფზე თეორიული ცოდნისა და პრაქტიკული ჩვევების შეფასებაზე დაშვებული სპეციალური კვალიფიკაციის მქონე პირი.
ჰ.კ) შემმოწმებელი (საჰაერო ხომალდზე) – სხ-ზე პრაქტიკული მუშაობისა და კონკრეტული ტიპის სხ-ის საწაფზე თეორიული ცოდნისა და პრაქტიკული ჩვევების შეფასებაზე დაშვებული სპეციალური კვალიფიკაციის მქონე პირი.
ჰ.ლ) წერტილი დასაფრენ ტრაექტორიაზე – დასაფრენად შესვლისა და დაფრენის ფაზების ფარგლებში არსებული წერტილი, რომლის შემდეგაც, II კლასის შვეულმფრენის (მწყობრიდან გამოსული ერთი ძრავით) მიერ ფრენის უსაფრთხოდ გაგრძელების შესაძლებლობა გარანტირებული არ არის და შესაძლებელია იძულებითი დაფრენა.
ჰ.მ) I კლასის საფრენოსნო ტექნიკური მახასიათებლების მქონე შვეულმფრენი – შვეულმფრენი ისეთი სტმ-ით, რომ, კრიზისული ძრავის მტყუნებისას, შეიძლება შეწყვეტილი აფრენის არეში დაფრინდეს ან დაფრენის შესაბამის არემდე უსაფრთხოდ განაგრძოს ფრენა, იმისდა მიხედვით, თუ როდის გამოვიდა მწყობრიდან ძრავა.
ჰ.ნ) II კლასის სტმ-ის მქონე შვეულმფრენი - შვეულმფრენი ისეთი სტმ-ით, რომ, კრიზისული ძრავის მტყუნებისას, შეიძლება უსაფრთხოდ განაგრძოს ფრენა, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა ძრავა მწყობრიდან გამოდის აფრენიდან დამახასიათებელი წერტილის მოღწევამდე ან დაფრენის დროს ამ წერტილის გავლის შემდეგ, – როცა იძულებითი დაფრენა შეიძლება გახდეს საჭირო.
ჰ.ო) III კლასის სტმ-ის მქონე შვეულმფრენი – შვეულმფრენი ისეთი სტმ-ით, რომ ფრენის ტრაექტორიის ნებისმიერ წერტილში ძრავის მტყნუებისას, საჭიროა იძულებითი დაფრენა.
მუხლი 2🔗. შემოკლებები
ა) ადზ
– ასაფრენ-დასაფრენი ზოლი
ბ) ამც
– ავიამეტცენტრი
გ) ასს
– ავიასაინჟინრო სამსახური
დ) გდს
– საჰაერო ხომალდის გაწონასწორებისა და დატვირთვის
სახელმძღვანელო
ე) გვფწ
– განსაკუთრებული ვიზუალური ფრენის წესები
ვ) გმს
– გადაწყვეტილების მიღების სიმაღლე
ზ) გოს
– გადაზიდვების ორგანიზების სამსახური
თ) დმს
– დაშვების მინიმალური სიმაღლე
ი) დძს
– დაფრენის ძირითადი სისტემა
კ) ვფწ
– ვიზუალური ფრენის წესები
ლ) იკაო
– სამოქალაქო ავიაციის საერთაშორისო ორგანიზაცია
მ) კატ.
– კატეგორია
ნ) კგ
– კილოგრამი
ო) კვ
– კვანძი
პ) კმ
– კილომეტრი
ჟ) ლ
– ლიტრი
რ) მ
– მეტრი
ს) მ ბარი
– მილიბარი
ტ) მმ.ვწ.სვ.
– ვერცხლისწყლის სვეტის სიმაღლე მილიმეტრებით
უ) მმპ
– მფრინავთა მომზადების პროგრამა
ფ) მუს
– მინიმალური უსაფრთხო სიმაღლე
ქ) რმპ
– რთული მეტეოროლოგიური პირობები
ღ) რტს
– რადიოტექნიკური საშუალებები
ყ) სა
– სამოქალაქო ავიაცია
შ) საა
– სამოქალაქო ავიაციის ადმინისტრაცია
ჩ) სბ
– სამიმოსვლო ბილიკი
ც) სეს
– საფრენოსნო ექსპლუატაციის სახელმძღვანელო
ძ)სიკ(AIP)
– სააერნაოსნო ინფორმაციის კრებული
წ) სისა
– საფრენოსნო ინფორმაციის საბორტო აღმრიცხველი
ჭ) ს მილი
– საზღვაო მილი
ხ) სმმ
– საჰაერო მოძრაობის მომსახურება/მართვა
დ) სმპ
– სახელსაწყო მეტეოროლოგიური პირობები
ჰ) სსმ
– საწვავ-საპოხი მასალები
ჰ.ა) სსპ
– საავიაციო სამეთვალყურეო პუნქტი
ჰ.ბ) სტ
– საჰაერო ტრანსპორტი
ჰ.გ) სტმ
– საფრენოსნო-ტექნიკური მახასიათებლები
ჰ.დ) სუს
– საავიაციო უშიშროების სამსახური
ჰ.ე) სფწ
– სახელსაწყო ფრენის წესები
ჰ.ვ) სშ
– საავიაციო შემთხვევა
ჰ.ზ) სხ
– საჰაერო ხომალდი
ჰ.თ) ტმ
– ტექნიკური მომსახურება
ჰ.ი) უკზ
– უსაფრთხოების კიდური ზოლი
ჰ.კ) ფშს
– ფრენების შესრულების სახელმძღვანელო
ჰ.ლ) ღქს
– ღრუბლების ქვედა საზღვარი
ჰ.მ) ღქსს
– ღრუბლების ქვედა საზღვრის სიმაღლე
ჰ.ნ) შმნ
– შუქმძლავრი ნათურები
ჰ.ო) შმრს
– შორეული მიმყვანი რადიოსადგური
ჰ.პ) ცმრს
– ცალკეული მიმყვანი რადიოსადგური
ჰ.ჟ) წთ.
– წუთი
ჰ.რ) AOC
– ექსპლუატანტის მოწმობა
ჰ.ს) ETOPS
– ორი აირტურბინულძრავიანი თვითმფრინავის ფრენა გაზრდილ მანძილზე
ჰ.ტ) FL
– ფრენის ეშელონი
ჰ.უ) QFE
– ფარდობითი სიმაღლე
ჰ.ფ) QNH
– სრული სიმაღლე
ჰ.ქ) DA
– დაშვების მინიმალური სრული სიმაღლე
ჰ.ღ) MDH
– დაშვების მინიმალური ფარდობითი სიმაღლე
ჰ.ყ) MEL
– მინიმალური აღჭურვილობის ჩამონათვალი
ჰ.შ) MMEL
– დასაშვები მტყუნებების ძირითადი ჩამონათვალი
ჰ.ჩ)NOTAM
– შეტყობინება მფრინავთათვის
ჰ.ც) RVR
– ადზ-ზე ხილვადობის სიშორე
ჰ.ძ) RVSM
– ეშელონირების შემცირებული ვერტიკალური მინიმუმი.
თავი II
გამოყენების არე და ექსპლუატანტის პასუხისმგებლობა
მუხლი 3🔗. ზოგადი დებულებები
1. „საჰაერო ხომალდების საფრენოსნო ექსპლუატაციის წესები“ (შემდგომში – „წესები“) შემუშავებულია ჩიკაგოს 1944 წლის კონვენციის („საეთაშორისო სამოქალაქო ავიაციის შესახებ“) მე-6 დანართის („საჰაერო ხომალდების ექსპლუატაცია“), აგრეთვე, საქართველოს კანონების: „ნორმატიული აქტების შესახებ“ და „ტრანსპორტისა და კომუნიკაციების სფეროს სახელმწიფო მართვისა და რეგულირების წესის შესახებ“ მოთხოვნების საფუძველზე, და მასში გამოყენებულია ევროგაერთიანების საავიაციო ადმინისტრაციების (JAA), აშშ-ის ფედერალური საავიაციო ადმინისტრაციის (FAA) და სახელმწიფოთაშორისო საავიაციო კომიტეტის (МАК) ნორმატიული მოთხოვნები.
2. „წესების“ მიზანია სამოქალქო საჰაერო ხომალდების, ამ მუხლის მე-3 პუნქტით გათვალისწინებული, ფრენების უსაფრთხოების უზრუნველყოფა.
3. ამ „წესების“ მოთხოვნები ვრცელდება შემდეგ ფრენებზე:
ა) „საქართველოს სამოქალაქო საჰაერო ხომალდების სახელმწიფო რეესტრში»შეტანილი საჰაერო ხომალდით შესრულებულ ფრენაზე.
ბ) საქართველოში სერტიფიცირებული საჰაერო ხომალდის ექსპლუატანტის ეკიპაჟის მიერ უცხო სახელმწიფოს რეესტრში შეტანილი საჰაერო ხომალდით შესრულებულ ფრენაზე.
გ) იმ ფრენებზე, რომელიც ხორციელდება უცხო სახელმწიფოს ეკიპაჟის (ექსპლუატანტის) მიერ, საქართველოში ბაზირებული საჰაერო ხომალდით.
4. საქართველოს ეკიპაჟი (ექსპლუატანტი), უცხო ქვეყნის საჰაერო სივრცეში ფრენისას, ვალდებულია შეასრულოს ამ „წესების»მოთხოვნები, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა ამან შეიძლება გამოიწვიოს იმ სახელმწიფოს კანონების დარღვევა, სადაც ფრენა სრულდება.
5. საჰაერო ხომალდის ექსპლუატანტი უზრუნველყოფს მისი მუშაკების გაფრთხილებას იმაზე, რომ:
ა) ისინი პასუხს აგებენ საქართველოსა და იმ ქვეყნის კანონების, და წესების შეუსრულებლობაზე, სადაც ფრენა სრულდება, თუ ამ ქვეყნის კანონები, წესები და პროცედურები საქართველოს მსგავს კანონებზე უფრო მკაცრია.
ბ) საფრენოსნო და მომსახურე პერსონალი,საზღვარგარეთ ყოფნისას, პირადად პასუხისმგებელია ამ ქვეყნის კანონების და წესების შესრულებაზე, აგრეთვე – საქართველოს იმ კანონების შესრულებაზე, რომლებიც ამ ქვეყნის კანონებს არ ეწინააღმდეგება.
გ) ეკიპაჟის ყველა წევრმა იცოდეს მათ ვალდებულებებთან დაკავშირებული კანონები, წესები და პროცედურები.
6. საჰაერო ხომალდის ექსპლუატანტი ვალდებულია:
ა) საფრენოსნო საქმიანობა განახორციელოს საქართველოს საჰაერო კოდექსის და საავიაციო კანონმდებლობის მოთხოვნების სრული დაცვით.
ბ) არსებული წესის შესაბამისად, შეიმუშაოს «ფრენების შესრულების სახელმძღვანელო»(ფშს) და უზრუნველყოს ამით ფრენების ორგანიზებაზე, უზრუნველყოფაზე და შესრულებაზე დაკავებული პერსონალი. ფშს-ის მოთხოვნების შესრულება სავალდებულოა ექსპლუატანტის ყველა მუშაკისათვის, მათი ვალდებულებების გათვალისწინებით.
გ) უზრუნველყოს, რომ სხ-ების სახმელეთო მომსახურებისა და საფრენოსნო ექსპლუატაციის უზრუნველმყოფ და უშუალოდ მონაწილე პერსონალს ჰქონდეს სამსახურებრივი მოვალეობების შესაბამისი მომზადება, იცოდეს საკუთარი პასუხისმგებლობის ფარგლები.
დ) საჰაერო ხომალდის ყოველი ტიპისათვის შეიმუშაოს ინსტრუქციები და პროცედურები, სადაც ასახული იქნება ეკიპაჟის ყოველი წევრისა და სახმელეთო პერსონალის თანამდებობრივი ვალდებულებები ყოველი სახეობის (რეგულარული, ჩარტერული, საავიაციო-სამუშაოები) ფრენებისათვის.
ე) ფშს-ის მოთხოვნებთან ეკიპაჟის მოქმედების შესაბამისობის უზრუნველსაყოფად, შეიმუშაოს სავალდებულო შემოწმებათა ნუსხების ისეთი სისტემა, რომელსაც ეკიპაჟი გამოიყენებს ფრენის ყველა საფეხურზე-ჩვეულ, რთულ და ავარიულ ვითარებებში.
ვ) შეასრულოს, ფრენის რაიონის სახელმწიფოს მიერ დადგენილი, საჰაერო მოძრაობის მომსახურების ორგანოსთან ურთიერთობის პროცედურები.
7. საჰაერო ხომალდის ექსპლუატანტს ეკრძალება, ფრენის დროს ეკიპაჟს მოსთხოვოს რაიმე ქმედების შესრულება, გარდა იმისა, რაც ფრენის უსაფრთხოების უზრუნველყოფისაკენ არის მიმართული.
8. ექსპლუატანტი ვალდებულია უზრუნველყოს:
ა) ეკიპაჟის წევრებს შორის, ურთიერთობის შესაძლებლობა ერთ სამუშაო ენაზე.
ბ) რომ საავიაციო პერსონალი ფლობდეს იმ ენას, რომლითაც შედგენილია სეს, ფშს, ექსპლუატანტის ტექნიკური მომსახურების სახელმძღვანელო და ის ნორმატიული საბუთები, რომლებიც დაკავშირებულია პერსონალის მიერ საკუთარი მოვალეობების შესრულებასთან და მის უფლებამოსილებასთან.
გ) რომ საფრენოსნო ეკიპაჟის წევრებმა იცოდნენ (ესმოდეთ და ლაპარაკობდნენ) სარადიოტელეფონო კავშირის დროს გამოყენებული ენა. ენ(ებ)ის ცოდნის დონეების საინსტრუქციო მასალას შეიცავს ჩიკაგოს კონვენციის №1 დანართის დამატება.
კარი II
ფრენის შესრულების ზოგადი მოთხოვნები
თავი III
საჰაერო ხომალდის მიმართ წაყენებული მოთხოვნები
მუხლი 4🔗. ეროვნული და სარეგისტრაციო ნიშნები (სხ-ის მონიშვნა)
აკრძალულია საქართველოს სამოქალაქო საჰაერო ხომალდების სახელმწიფო რეესტრში შეტანილი საჰაერო ხომალდის ფრენა, თუ მას არა აქვს საქართველოს ეროვნული და სარეგისტრაციო ნიშნები.
მუხლი 5🔗. საჰაერო ხომალდის საფრენად ვარგისობა
აკრძალულია სამოქალაქო სხ-ის ფრენა, თუ იგი არ შეესაბამება საფრენად ვარგისობის ნორმებს.
მუხლი 6🔗. საფრენად ვარგისობის მოწმობით განსაზღვრული განსაკუთრებული საექსპლუატაციო შეზღუდვები
აკრძალულია იმ სამოქალაქო სხ-ის ფრენა, რომელსაც აქვს ისეთი განსაკუთრებული საექსპლუატაციო შეზღუდვები, რომლებიც საფრენად ვარგისობის მოწმობით დადგენილის ფარგლებს სცილდება.
მუხლი 7🔗. სახომალდე აღჭურვილობა. ხმელეთთან მიახლოების გასაფრთხილებელი სისტემა
1. აკრძალულია სამოქალაქო სხ-ის ფრენა, თუ ის აღჭურვილი არ არის იმ ხელსაწყოებით, რომლებიც საფრენოსნო ეკიპაჟს საშუალებას აძლევს აკონტროლოს სხ-ის ფრენის ტრაექტორია, შეასრულოს შესაბამისი წესებით დადგენილი მანევრები და დაიცვას ექსპლუატაციის სავარაუდო პირობებისათვის განსაზღვრული საექსპლუატაციო შეზღუდვები.
2. სხ-ის ექსპლუატანტს ეკრძალება იმ აირტურბინულძრავიან თვითმფრინავზე, რომლის მაქსიმალური სერტიფიცირებული ასაფრენი მასა 5700 კგ-ზე ან სამგზავრო ადგილების რაოდენობა 9-ზე მეტია, ფრენა შეასრულოს, თუ ის ხმელეთთან მიახლოების გასაფრთხილებელი სისტემით არ არის აღჭურვილი.
3. სხ-ის ექსპლუატანტს ფრენა ეკძალება იმ აირტურბინულძრავიან სხ-ზე, რომლის მაქსიმალური ასაფრენი მასა 15 000 კგ-ზე მეტია ან 30 მგზავრზე მეტის გადაყვანაა ნებადართული, თუ ის აღჭურვილი არ არის დედამიწის სიახლოვის გასაფრთხილებელი ისეთი სისტემით, რომელსაც აქვს ფრენის მიმართულებით მიდამოს რელიეფის გარჩევის ფუნქცია.
4. ხმელეთთან მიახლოების გასაფრთხილებელი სისტემით, ავტომატურად, დროულად და ცალსახად, ხმოვანი და, შეძლებისდაგვარად, ვიზუალური სიგნალებით, უზრუნველყოფილი უნდა იყოს ეკიპაჟის გაფრთხილება ხმელეთის სიახლოვეზე, დაშვების გადამეტებულ სიჩქარეზე, სიმაღლის დაკარგვაზე აფრენის ან მეორე წრეზე წასვლისას, არასათანადო მოხაზულობით დასაფრენად შესვლისას და გლისადის დაბლა ყოფნისას.
მუხლი 8🔗. გაუმართავი სახომალდე აღჭურვილობა. მინიმალური აღჭურვილობის ჩამონათვალი
1. საჰაერო ხომალდის ექსპლუატანტი ვალდებულია, სხ-ის ყოველი ტიპისათვის, შეიმუშაოს მინიმალური აღჭურვილობის ჩამონათვალი. ქუდ შეიმუშავება დასაშვები მტყუნებების ძირითადი ჩამონათვალის პირობებისა და შეზღუდვების შესაბამისად, და არ შეიძლება იმაზე მეტ მტყუნებებსა და დაზიანებებს შეიცავდეს, ვიდრე ეს MMEL-ით არის გათვალისწინებული. MEL-ის ჩამონათვალს ამტკიცებს საქართველოს საა.
2. საჰაერო ხომალდის ექსპლუატანტს ეკრძალება სხ-ის ექსპლუატაცია MEL-ის შეუსაბამოდ, თუ საქართველოს საა-სთან არ არის შეთანხმებული. ნებისმიერი ასეთი ნებართვა არ უნდა უწინააღმდეგებოდეს MMEL-ით დადგენილ შეზღუდვებს.
მუხლი 9🔗. სამოქალაქო სხ-ის მონიშვნისა და ტრაფარეტების მიმართ წაყენებული მოთხოვნები
ექსპლუატანტმა სხ-ზე უნდა განათავსოს და დაღნიშნოს საქართველოს საავიაციო კანონმდებლობით მითითებული საექსპლუატაციო შეზღუდვების შემცველი ყველა ტრაფარეტი, აღჭურვილობისა და ხელსაწყოების ნიშანდება, მათი ნებისმიერი შეხამება.
მუხლი 10🔗. საჰაერო ხომალდის შემოწმება
1. საჰაერო ხომალდის სისტემებსა და აღჭურვილობას ემსახურებიან და ამოწმებენ შემდეგი ნორმატიულ-ტექნიკური საბუთების შესაბამისად:
ა) ტმ-ის რეგლამენტი.
ბ) ტმ-ის სახელმძღვანელო.
გ) ქარხანა-დამამზადებლის ბიულეტენი (საფრენად ვარგისობის დირექტივა).
2. ტექნიკური მომსახურების საწარმოსა და სხ-ის საინსპექციო შემოწმებები ტარდება, სულ ცოტა, ექვს თვეში ერთხელ.
მუხლი 11🔗. სახომალდე საბუთები (ფრენის ყველა სახეობა)
აკრძალულია სამოქალაქო სხ-ის ფრენა, თუ მასზე არ არის შემდეგი მოქმედი საბუთები:
ა) სხ-ის რეგისტრირების მოწმობა.
ბ) სხ-ის საფრენად ვარგისობის სერტიფიკატი.
გ) ბორტჟურნალი (საფრენოსნო დავალება).
დ)ქარხანა-დამამზადებლის მიერ გაცემული სხ-ის რადიოსაშუალებებით სარგებლობის ლიცენზია (ნებართვა).
ე) მგზავრების სია, დაფრენისა და დანიშნულების პუნქტებით ჩვენებით.
ვ) სატვირთო მანიფესტი, ტვირთზე განსაკუთრებული ინფორმაციის ჩათვლით.
ზ) სხ-ის ტექნიკური ჟურნალი.
თ) სხ-ის ექსპლუატანტის მოწმობა (საჭიროებისას).
ი) ხმაურის მოწმობა (საჭიროებისას).
კ) სეს (სხ-ის ტიპის მიხედვით).
ლ) ფრენების შესრულების სახელმძღვანელოს ნაწილი, რაც შესასრულებელ სამუშაოს შეესაბამება.
მ) დასაშვები მტყუნებების ჩამონათვალი(MEL).
ნ) II და III (შესაბამისად) კატეგორიის მეტეომინიმუმების პირობებში ფრენების სახელმძღვანელო.
ო) შევსებული და რეგისტრირებული ფრენის გეგმა, სმმ-ის სამსახურისათვის.
პ) NOTAM.
ჟ) ფრენის გეგმის შესაბამისად საჭირო მეტეოროლოგიური ინფორმაცია.
რ) დატვირთვისა და გაწონასწორების საბუთები.
ს) მგზავრების სია, განსაკუთრებული ვითარებისათვის.
ტ) ფრენის მარშრუტების რუკები და დიაგრამები, ფრენიდან შესაძლო გადახრების გათვალისწინებით.
უ) ეკიპაჟის ფრენისშემდგომი შეტყობინებების ფორმების ნიმუშები.
ფ) საერთაშორისო რეისისათვის - საბაჟო დეკლარაცია.
ქ) საქართველოს ან სხვა, ამ რეისთან დაკავშირებული, დაინტერესებული სახელმწიფოს მიერ მოთხოვნილი ნებისმიერი საბუთი.
თავი IV
სახელმძღვანელოები, ჟურნალები და სააღრიცხვო საბუთები
მუხლი 12🔗. ფრენების შესრულების სახელმძღვანელო
1. ექსპლლუატანტი ვალდებულია უზრუნველყოს რომ ფშს:
ა) შეიცავდეს საავიაციო პერსონალის მოვალეობების შესასრულებლადაა საჭირო ინფორმაციას.
ბ) შინაარსი, მისი ცვლილებების ჩათვლით, უნდა შეესაბამებოდეს ექსპლუატანტის სერტიფიკატით და მისი დანართით, აგრეთვე, საქართველოს კანონმდებლობით გათვალისწინებულ პირობებს.
გ) დგება ქართულ ან იკაო-ს ერთ-ერთ სამუშაო ენაზე. ცალკეულ შემთხვევებში, საჰაერო ხომალდის ტიპიდან გამომდინარე, ფშს-ის ცალკეული თავები ან მუხლები შეიძლება შესრულდეს ინგლისურ ენაზე.
დ) ნებისმიერი ცვლილება შესაბამისობაში იქნება საჰაერო ხომალდის ექსპლუატანტის საქმიანობის ფაქტობრივ მდგომარეობასთან, და შინაარსი და ნებისმიერი ცვლილება დროულად იქნება დაყვანილი საავიაციო პერსონალამდე.
ე) შეიცავდეს მოქმედი ნორმატიული აქტებით და/ან იკაო-ს რეკომენდაციებით გათვალისწინებული (საა-ს მიერ აღიარებულ) მოთხოვნებს.
ვ) შეტანილი ნებისმიერი ცვლილება, ეყრდნობოდეს საავიაციო კანონმდებლობის მოთხოვნებს.
2. ფშს და მასში შესატანი ნებისმიერი ცვლილება, ამოქმედებამდე, თანხმდება საქართველოს საა-თან.
3. სხ-ის ექსპლუატანტს ფშს-ის გამოცემა შეუძლია ცალკეული ტომების სახით.
4. ფშს, შინაარსობრივად, შედგება შემდეგი ნაწილებისაგან:
ა) ნაწილი A. ზოგადი დებულებები
ეს ნაწილი უნდა შეიცავდეს უსაფრთხო საექსპლუატაციო საქმიანობისათვის საჭირო იმ მითითებებსა და საექსპლუატაციო პროცედურებს, რომლებიც მოქმედ წესებს შეესაბამება.
ბ) ნაწილი В. კონკრეტული ტიპის საჰაერო ხომალდის საფრენოსნო ექსპლუატაცია
ეს ნაწილი უნდა შეიცავდეს სხ-ის უსაფრთხო ექსპლუატაციისათვის საჭირო მითითებებსა და პროცედურებს, და გათვალისწინებული იყოს ექსპლუატანტის მიერ გამოყენებული სხ-ის ტიპები ან მათი მოდიფიკაციები.
გ) ნაწილი C. აეროდრომებისა და მარშრუტების ინსტრუქციები და ინფორმაცია
ეს ნაწილი უნდა შეიცავდეს ფრენების შესრულების რეგიონების, მარშრუტებისა და აეროდრომების ყველა ინსტრუქციასა და ინფორმაციას.
დ) ნაწილი ვ. საავიაციო პერსონალის მომზადება
ეს ნაწილი უნდა შეიცავდეს უსაფრთხო საექსპლუატაციო საქმიანობისათვის საჭირო ყველა მითითებას პერსონალის მომზადებაზე.
ე) ნაწილი Е. ფრენების უზრუნველყოფა
ეს ნაწილი უნდა შეიცავდეს ყველა მითითებასა და პროცედურებს ფრენების უზრუნველყოფაზე.
5. სხ-ის ექსპლუატანტი ვალდებულია უზრუნველყოს ფშს-ის შინაარსის შესაბამისობა ამ „წესების“ N1 დანართთან, აგრეთვე, რეგიონებში და საავიაციო სამუშაოების შესასრულებლად საჭირო ფრენებისათვის გათვალისწინებულ მოთხოვნებთან.
მუხლი 13🔗. საფრენოსნო დავალება
1. სხ-ის ექსპლუატანტი ვალდებულია, შეინახოს ყოველი ფრენის, შემდეგი ინფორმაცია, საფრენოსნო დავალების სახით:
ა) სხ-ის სარეგისტრაციო ნომერი.
ბ) თარიღი.
გ) ეკიპაჟის წევრების სახელი და გვარი.
დ) ეკიპაჟის წევრების თანამდებობა.
ე) გაფრენის პუნქტი.
ვ) დაფრენის პუნქტი.
ზ) გაფრენის დრო.
თ) დაფრენის დრო.
ი) ფრენის დრო (ნაფრენი).
კ) ფრენის სახეობა.
ლ) შემჩნეული შემთხვევები (თუ იყო).
მ) მეთაურის ხელმოწერა.
2. ექსპლუატანტი უზრუნველყოფს საფრენოსნო დავალებაში ჩანაწერების შეტანას შესწორებების გარეშე და მათ სისწორეს.
3. საფრენოსნო დავალება, საერთაშორისო რეისის შესრულებისას, ივსება იკაო-ს ერთ-ერთ სამუშაო ენაზე.
მუხლი 14🔗. ფრენის საწარმოო გეგმა
1. ექსპლუატანტი ვალდებულია უზრუნველყოს, რომ ფრენის საწარმოო გეგმით აისახება შემდეგი ინფორმაცია:
ა) სხ-ის სარეგისტრაციო ნომერი.
ბ) სხ-ის ტიპი და მოდიფიკაცია.
გ) ფრენის თარიღი.
დ) რეისის ნომერი.
ე) მეთაურის გვარი.
ვ) გაფრენის პუნქტი.
ზ) გაფრენის (ძრავის ამუშავების დაწყების, აფრენის) დრო.
თ) მიფრენის პუნქტი (დაგეგმილი და ფაქტობრივი).
ი) მიფრენის დრო (დაფრენის ფაქტობრივი და ძრავების გამორთვის დრო).
კ) ფრენის სახეობა (ETOPS, ვფწ, გადასაყვანი და სხვა).
ლ) მარშრუტი და მისი მონაკვეთები, საკონტროლო პუნქტებით, მანძილით, გადაფრენის დროთი და ტრეკებით.
მ) საკონტროლო პუნქტებს შორის დაგეგმილი საკრეისერო სიჩქარე და ფრენის დრო (გაანგარიშებული და ფაქტობრივი), აგრეთვე, მათი გადაფრენის გაანგარიშებული და ფაქტობრივი დრო.
ნ) უსაფრთხო სიმაღლეები და მინიმალური ეშელონები.
ო) ფრენის დაგეგმილი სიმაღლეები და ეშელონები.
პ) საწვავის გაანგარიშება (ფრენისას საწვავის ხარჯის საკონტროლო ჩანაწერები).
ჟ) საწვავის ოდენობა ძრავის ამუშავებისას.
რ) დაფრენის სათადარიგო აეროდრომი და, საჭიროებისას, – აფრენისაც და მარშრუტისაც.
ს) სმმ-ის ორგანოს მიერ ფრენის გეგმის გავლის პირველადი და შემდგომი დადასტურება.
ტ) ფრენის დროს გაანგარიშებების ცვლილებები.
უ) აუცილებელი მეტეოროლოგიური ინფორმაცია.
2. სხვა საბუთებით ასახული ან ამ სახეობის გადაზიდვებისათვის გამოუსადეგარი ინფორმაცია ფრენის საწარმოო გეგმაში შეიძლება არ შევიდეს.
3. სხ-ის ექსპლუატანტი ვალდებულია უზრუნველყოს, რომ ფრენის საწარმოო გეგმა და მისით სარგებლობა ფშს-ში იყოს ასახული.
4. სხ-ის ექსპლუატანტი ვალდებულია უზრუნველყოს, რომ ფრენის საწარმოო გეგმის ჩანაწერები შესრულებულია სწორად და სინამდვილეს შეეფერება.
მუხლი 15🔗. საბუთების შენახვის ვადები
ექსპლუატანტი ვალდებულია უზრუნველყოს, რომ ყოველი ფრენისათვის აუცილებელი ოპერატიული, ტექნიკური ინფორმაცია და საბუთები შეინახება ამ „წესების“ N2 დანართით მითითებული ვადის განმავლობაში.
თავი V
საჰაერო ხომალდის მომსახურების მიმართ წაყენებული მოთხოვნები
მუხლი 16🔗. ტექნიკური მომსახურება
1. სხ-ის ექსპლუატანტი ვალდებულია მიიღოს ზომები, რათა, რეგისტრაციის სახელმწიფოს პროცედურების შესაბამისად:
ა) მის მიერ ექსპლუატირებული სხ იყოს საფრენად ვარგის მდგომარეობაში.
ბ) დაგეგმილი ფრენისათვის საჭირო საექსპლუატაციო და საავარიო აღჭურვილობა იყოს გამართული.
გ) მის მიერ ექსპლუატირებული სხ-ის საფრენად ვარგისობის მოწმობა იყოს მოქმედი.
2. სხ-ის ექსპლუატანტს ეკრძალება სხ-ის გამოყენება, თუ მისი ტმ არ შესრულებულა და მისი საექსპლუატაციოდ დაშვების მოწმობა არ გაფორმებულა, ამ „წესების» 22-ე მუხლის შესაბამისად დამტკიცებული ორგანიზაციის მიერ ან ტოლფასოვანი სისტემის ფარგლებში, ამასთან, ნებისმიერი ეს პროცედურა უნდა შეესაბამებოდეს კანონმდებლობით დამტკიცებულ მოთხოვნებს.
3. სხ-ის ექსპლუატანტი ვალდებულია სამუშაოდ დაიქირაოს ისეთი ფიზიკური პირი ან პირთა ჯგუფი, რომელიც, არსებული წესის მიხედვით ფლობს შესაბამის სერტიფიკატს და ტმ-ის შესრულებას უზრუნველყოფს ტმ-ის შესრულების სახელმძღვანელოს შესაბამისად.
4. სხ-ის ექსპლუატანტი ვალდებულია სხ-ის ტექნიკური მომსახურება უზრუნველყოს ტმ-ის პროგრამის შესაბამისად.
მუხლი 17🔗. ტექნიკური მომსახურების სახელმძღვანელო
1. სხ-ის ექსპლუატანტი ვალდებულია:
ა) ჰქონდეს ტმ-ის ისეთი სახელმძღვანელო, რომელსაც, ტექნიკური მომსახურებითა და ექსპლუატაციით დაკავებული პერსონალი, საინსტრუქციო საბუთად გამოიყენებს.
ბ) უზრუნველყოს ტმ-ის სახელმძღვანელოში აუცილებელი ცვლილებების შეტანა, მასში ასახული ინფორმაციის მიმდინარე მოთხოვნებთან შესაბამისობაში მოსაყვანად.
გ) საქართველოს საა-სა და სხ-ის რეგისტრაციის სახელმწიფოს საავიაციო ადმინისტრაციას წარუდგინოს სხ-ის ექსპლუატანტის ტმ-ის სახელმძღვანელო ყველა ცვლილებითა და/ან დამატებით, აგრეთვე – ის აუცილებელი მასალები, რომლებიც კი მათ შეიძლება მოითხოვონ.
2. ტმ-ის სახელმძღვანელო მტკიცდება სხ-ის ექსპლუატანტის ხელმძღვანელის მიერ, საა-თან სავალდებულო შეთანხმების შემდეგ.
მუხლი 18🔗. ტექნიკური მომსახურების პროგრამა
1. სხ-ის ექსპლუატანტი ვალდებულია გააჩნდეს სხ-ის რეგისტრაციის სახელმწიფოს მიერ დამტკიცებული ტმ-ის პროგრამა.
2. ტმ-ს პროგრამა უნდა შეიცავდეს შემდეგ ინფორმაციას:
ა) ტმ-ს სამუშაოებს და მათი შესრულების პერიოდულობას, სხ-ის სავარაუდო გამოყენების გათვალისწინებით.
ბ) სხ-ის აგებულების მთლიანობის შენარჩუნების პროგრამას (საჭიროებისას).
გ) სხ-ის სისტემების, აგრეგატებისა და ძალური დანადგარების მდგომარეობაზე ზედამხედველობისა და საიმედოობის შენარჩუნების პროცედურების აღწერას (საჭიროებისას).
3. ტმ-ს პროგრამაში შეტანილი ცვლილებები და დამატებები დაუყოვნებლივ ეგზავნება ტმ-ის პროგრამის მქონე ფიზიკურ და იურიდიულ პირებს.
მუხლი 19🔗. ტექნიკური მომსახურების მონაცემები, რომლებიც რეგისტრაციას ექვემდებარებიან
1. სხ-ის ექსპლუატანტი ვალდებულია უზრუნველყოს შემდეგი სარეგისტრაციო მონაცემების შენახვა:
ა) საჰაერო ხომალდისა და შეზღუდულრესურსიანი აგრეგატების ექსპლუატაციის დრო.
ბ) მიმდინარე ცნობები სხ-ის საფრენად ვარგისობის შენარჩუნებაზე.
გ) დაწვრილებითი ცნობები სხ-ის რემონტზე, მის სახეცვლილებებზე და ძირითად აგრეგატებზე.
დ) სხ-ის და/ან მისი აგრეგატების ბოლო კაპიტალური რემონტის შემდგომი ექსპლუატაციის დრო (საათები, კალენდარული დრო და ციკლები), რემონტთშორისი ექსპლუატაციის ვადების დაცვით.
ე) მიმდინარე ცნობები საჰაერო ხომალდის ტმ-ის პროგრამის შესრულებაზე.
ვ) დაწვრილებითი მონაცემები ტმ-ზე, რომლებიც, ტმ-ის მოწმობის ხელმოწერისას, ყველა მოთხოვნის შესრულებას ადასტურებს.
2. ამ მუხლის ა-ე ქვეპუნქტებით მითითებული მონაცემები ინახება, სულ ცოტა, 90 დღის განმავლობაში, აგრეგატის ექსპლუატაციიდან მოხსნის შემდეგ, ვ) ქვეპუნქტით მითითებული კი –სულ ცოტა, ერთი წლის განმავლობაში, ტმ-ის სახელმძღვანელოთი გათვალისწინებული «ტმ-ის მოწმობის»ხელმოწერის დღიდან.
3. სხ-ის ექსპლუატანტის ნებისმიერი ვადით შეცვლისას, სარეგისტრაციო მონაცემები ახალ ექსპლუატანტს გადაეცემება.
მუხლი 20🔗. საფრენად ვარგისობის შენარჩუნების ინფორმაცია
1. 5700 კგ-ზე მეტი მაქსიმალური სერტიფიცირებული ასაფრენი მასის მქონე სხ-ის ექსპლუატანტი ვალდებულია:
ა) აკონტროლოს, განაზოგადოს და შეაფასოს ტმ-ისა და ექსპლუატაციის გამოცდილება (საფრენად ვარგისობის შენარჩუნების კუთხით) და წარუდგინოს ეს ინფორმაცია რეგისტრაციის სახელმწიფოს.
ბ) მიიღოს და შეაფასოს კონსტრუქციის ტიპზე პასუხისმგებელი ორგანიზაციიდან მიღებული საფრენად ვარგისობის შენარჩუნების ცნობები და რეკომენდაციები, და შეასრულოს რეგისტრაციის სახემწიფოსათვის მისაღები პროცედურების შესაბამისი ქმედებები.
2. 5700 კგ-ზე ნაკლები მაქსიმალური სერტიფიცირებული ასაფრენი მასის მქონე სხ-ის ფრენის ვარგისობის შენარჩუნების ინფორმაციის მოთხოვნები განისაზღვრება რეგისტრაციის სახელმწიფოს მიერ.
მუხლი 21🔗. მოდიფიკაციები და რემონტი
საავიაციო ტექნიკის სამოდიფიკაციო და სარემონტო სამუშაოები უნდა შესრულდეს რეგისტრაციის სახელმწიფოს მიერ მიღებული საფრენად ვარგისობის მოთხოვნების შესაბამისად.
მუხლი 22🔗 ტექნიკური მომსახურების საწარმო
1. ტმ-ის საწარმოს სერტიფიცირებას ახორციელებს საქართველოს საა, საქარველოს კანონმდებლობის შესაბამისად.
2. სერტიფიკატი უნდა შეიცავდეს:
ა) საწარმოს დასახელებასა და იურიდიულ მისამართს.
ბ) გაცემის თარიღსა და მოქმედების ვადას.
გ) სერტიფიკატის მფლობელის მიერ შესასრულებელ სამუშაოთა ჩამონათვალს.
3. სერტიფიკატის მოქმედების ვადის გაგრძელება დამოკიდებულია ამ საწარმოს მიერ, ამ დროისათვის, სერტიფიკატის გაცემის პირობების შესრულებაზე.
4. ტმ-ის სახელმძღვანელოში საწარმოს შეაქვს აუცილებელი ცვლილებები, ასახული ინფორმაციის მიმდინარე მოთხოვნებთან შესაბამისობაში მოსაყვანად. ცვლილებების ეგზემპლარები დაუყოვნებლივ ეგზავნება „სახელმძღვანელოს»მფლობელ იურიდიულ და ფიზიკურ პირებს.
5. ტმ-ის საწარმო ვალდებულია, საა-თან შეთანხმებით, დაადგინოს ტმ-ის ჩატარების პროცედურები და უზრუნველყოს ტექნიკური მომსახურების სათანადოდ ჩატარება.
6. ტმ-ის საწარმო ვალდებულია:
ა) შეესაბამებოდეს შესასრულებულ ამოცანებს.
ბ) დამტკიცებული სამუშაოს სახეობების შესასრულებლად, ფლობდეს აუცილებელ ტექნიკურ მონაცემებს, აღჭურვილობას, ხელსაწყო-იარაღებსა და მასალებს.
გ) ნაწილების, აღჭურვილობის, ხელსაწყო-იარაღებისა და მასალების შესანახად, გააჩნდეს საწყობი. შენახვის პირობებით, უზრუნველყოფილი უნდა იყოს ქონების შენახვა-დაცვა და გამორიცხული – მისი დაზიანება.
დ) დაიქირაოს კომპეტენტური პერსონალი, რომელიც, საწარმოს საქმიანობასთან დაკავშირებული დაგეგმვის, მომსახურების, ზედამხედველობის, შემოწმებისა და ტმ-ის სამუშაოთა ჩატარების დოკუმენტაციის გაფორმებასთან დაკავშირებულ ფუნქციებს შეასრულებს.
ე) მიიღოს ზომები, რომ ტმ-ის შემსრულებელმა მუშაკებმა მიიღონ პირველადი და შემდგომი მომზადება, შესასრულებელი ამოცანებისა და ვალდებულებების გათვალისწინებით. პროგრამით გათვალისწინებული უნდა იყოს ადამიანის შესაძლებლობების ფარგლებში ცოდნისა და ჩვევების ათვისება, ტმ-ით დაკავებულ სხვა მუშაკებთან და საფრენოსნო ეკიპაჟთან ურთიერთობების ჩათვლით.
7. ტმ-ის საწარმო ვალდებულია შეინახოს ტმ-ის ის სარეგისტრაციო მონაცემები, რომელშიც აისახება ყველა მოთხოვნის შესრულება ტექნიკური მომსახურების მოწმობის ხელის მოწერისას. ეს მონაცემები შენახული უნდა იყოს ტმ-ის ხელის მოწერიდან, სულ ცოტა, ერთი წლის განმავლობაში.
მუხლი 23🔗. ტექნიკური მომსახურების მოწმობა
1. ტექნიკური მომსახურების მოწმობა ფორმდება და ხელმოწერით მტკიცდება იმის დასადასტურებლად, რომ ტმ-ის სამუშაოები დამაკმაყოფილებლად არის შესრულებული, ტმ-ის სახელმძღვანელოს პროცედურების შესაბამისად.
2. ტმ-ის მოწმობა უნდა შეიცავდეს :
ა) შესრულებული ტმ-ის ძირითად ცნობებს.
ბ) ტმ-ის დასრულების თარიღს.
გ) ტმ-ის საწარმოს მონაცემებს (საჭიროებისას).
დ) მოწმობის ხელის მომწერი პირ(ებ)ის მონაცემებს.
მუხლი 24🔗. ტექნიკური მომსახურების ანგარიშების გადაცემა
საქართველოს სამოქალაქო სხ-ების სახელმწიფო რეესტრში შეტანილი სხ-ის გამყიდველი ან იჯარით გადამცემი მესაკუთრე/ექსპლუატანტი მყიდველს (იჯარით ამღებს), საჰაერო ხომალდთან ერთად, გადასცემს მისი ტექნიკური მომსახურების ანგარიშებს.
მუხლი 25🔗. ხარისხის სისტემა
1. სხ-ის ექსპლუატანტი ვალდებულია ჩამოაყალიბოს ხარისხის სისტემა და დანიშნოს თანამდებობის პირები, რომლებიც განახორციელებენ სხ-ის ექსპლუატანტის საავიაციო საქმიანობის შესაბამისობის შეფასებას დადგენილ მოთხოვნებთან, მათ შორის – სხ-ის საფრენად ვარგისობისა და უსაფრთხო ექსპლუატაციისათვის დადგენილი პროცედურების შესრულებას.
2. ხარისხის სისტემით გათვალისწინებული უნდა იყოს სხ-ის ექსპლუატანტის ხელმძღვანელთან ტმ-ის ჩატარების ხარისხზე პასუხისმგებელი პირის პირდაპირი კავშირი.
3. ხარისხის სისტემა აღწერილი უნდა იყოს სხ-ის ექსპლუატანტის „ხარისხის სახელმძღვანელოში“.
4. „ხარისხის სახელმძღვანელო»და ტმ-ის ჩატარების ხარისხზე პასუხისმგებელი პირის (ხარისხის სისტემის ხელმძღვანელის) დანიშვნა საქართველოს საა-სთან უნდა შეთანხმდეს.
შენიშვნა: ხარისხის სისტემის ჩამოყალიბებისა და მისი პროცედურების დამატებითი ინფორმაცია წარმოდგენილია ამ „წესების»N3 დანართით.
თავი VI
ეკიპაჟის წევრების მიმართ წაყენებული მოთხოვნები
მუხლი 26🔗. საფრენოსნო ეკიპაჟის შემადგენლობა
1. საჰაერო ხომალდს მართავს საფრენოსნო ეკიპაჟის, რომელიც მის სათანადო ექსპლუატაციასა და ფრენის უსაფრთხოებას უზრუნველყოფს. ეკიპაჟის შემადგენლობა განისაზღვრება სხ-ის ტიპისა და დანიშნულების, აგრეთვე – მისი მიზნებისა და ექსპლუატაციის პირობების მიხედვით. სხ-ის ეკიპაჟში შედის მეთაური, საფრენოსნო შემადგენლობის სხვა წევრები და მომსახურე ეკიპაჟი (ბორტგამყოლები, სატვირთო სხ-ის ბორტოპერატორები).
2. სხ-ის ექსპლუატანტი ვალდებულია უზრუნველყოს, რომ:
ა) საფრენოსნო ეკიპაჟის შემადგენლობა და წევრების რაოდენობა შეესაბამებოდეს კონკრეტული ტიპის სხ-ის სეს-ის მოთხოვნებს. სხ-ის ფრენა საფრენოსნო ეკიპაჟის არასრული შემადგენლობით აკრძალულია.
ბ) საფრენოსნო ეკიპაჟში, საჭიროებისას, ჩაერთვნენ დამატებითი წევრები, ფრენის სახეობის მიხედვით, და მათი რაოდენობა არ იყოს ექსპლუატანტის ფშს-ით დადგენილზე მეტი.
გ) საფრენოსნო და მომსახურე ეკიპაჟის წევრს, თანამდებობრივი ვალდებულებების შესრულებისას, ეცვას უნიფორმა და თან ჰქონდეს ავიასპეციალისტის მოქმედი მოწმობა, რომელსაც განსაკუთრებული უფლებებით აღჭურვილ პირს წარუდგენს მოთხოვნის თანავე.
დ) შემუშავდეს საფრენოსნო ეკიპაჟის შემადგენლობაში არასაკმარისი გამოცდილების მქონე რამდენიმე სპეციალისტის ერდროულად ჩართონ თავიდან ასაცილებელი პროცედურები.
ე) ეკიპაჟის ერთ-ერთი წევრი, რომელსაც აქვს პილოტის სპეციალობა, მოქმედი მოწმობა და კონკრეტული ტიპის სხ-ის მეთაურის რანგში მართვის უფლება (ოსტატობის აღნიშვნა), დაინიშნოს სხ-ის მეთაურად. მეთაური ხელმძღვანელობს ეკიპაჟის მთელ საქმიანობას, და სხ-ის მართვა შეიძლება გადასცეს, სათანადოდ მომზადებულ, სხვა პილოტს.
ვ) საქართველოს სამოქალაქო სხ-ის ეკიპაჟის წევრი იყოს საქართველოს მოქალაქე. უცხო ქვეყნის მოქალაქე საქართველოს სამოქალაქო სხ-ის ეკიპაჟის შემადგენლობაში შეიძლება ჩაერთოს მხოლოდ საჰაერო ხომალდის ახალი ტიპის ათვისების პერიოდში. ეს პერიოდი არ შეიძლება მოიცავდეს 6 თვეზე მეტ ხანს, საქართველოს საა-ს მიერ ამ ავიასპეციალისტის მოწმობის აღიარების დღიდან.
ზ) სხ-ის ეკიპაჟის წევრი, ჯანმრთელობის მდგომარეობის მიხედვით, შეესაბამებოდეს საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილ მოთხოვნებს. ავიასპეციალისტის ჯანმრთელობის მდგომარეობის მიხედვით ვარგისობას ადგენს საავიაციო – საექიმო – საექსპერტო კომისია, „საქართველოს საავიაციო სპეციალისტების სამედიცინო სერტიფიცირების წესების»შესაბამისად.
მუხლი 27🔗. საფრენოსნო ეკიპაჟის მინიმალური შემადგენლობა სფწ-ით ან ღამით საფრენად
სხ-ის ექსპლუატანტი ვალდებულია უზრუნველყოს, რომ:
ა) ტურბოხრახნიანი თვითმფრინავისა (9-ზე მეტი სამგზავრო ადგილის მქონე) და ტურბორექტიული თვითმფრინავის საფრენოსნო ეკიპაჟის მინიმალური რაოდენობა შედგებოდეს არა ნაკლებ ორი პილოტისაგან.
ბ) ერთი პილოტით შესრულებული ფრენა განხორციელდეს ამ „წესების»N4 დანართის მოთხოვნებით.
მუხლი 28🔗. მომსახურე ეკიპაჟი
1. სხ-ის ექსპლუატანტს ეკრძალება 19-ზე მეტი სამგზავრო ადგილის მქონე თვითმფრინავზე ერთი ან მეტი მგზავრის გადაყვანა, თუ ხომალდზე ერთი ბორტგამყოლი მაინც არ არის.
2. ექსპლუატანტს ეკრძალება კომერციული სამგზავრო გადაზიდვების შესრულება, თუ თვითმფრინავზე არ არის ფშს-ით დადგენილი ბორტგამყოლების მინიმალური რაოდენობა მაინც. ბორტგამყოლების მინიმალური რაოდენობა, მგზავრების რაოდენობის მიხედვით, ქვემოთ მოყვანილი ცხრილით არის მითითებული.
მგზავრების რაოდენობა
ბორტგამყოლების რაოდენობა
1-50
1
51-100
2
101-150
3
151-200
4
201-250
5
251-300
6
301-350
7
351-400
8
401-450
9
451-500
10
3. განსაკუთრებულ შემთხვევაში (მძიმე ავადმყოფები, განსაკუთრებული მნიშვნელობის მგზავრი და სხვა) საქართველოს საა უფლებამოსილია ექსპლუატანტისგან მოითხოვოს ეკიპაჟში დამატებითი (ცხრილით გათვალისწინებულზე მეტი) ბორტგამყოლების ჩართვა.
მუხლი 29🔗. ბორტგამყოლების მიმართ წაყენებული მინიმალური მოთხოვნები
1. ბორტგამყოლების მიმართ წაყენებული მინიმალური მოთხოვნები დგინდება „ავიასპეციალისტების სერტიფიცირების წესებითა»და „ავიასპეციალისტების სამედიცინო სერტიფიცირების წესებით“.
2. სხ-ის ექსპლუატანტი ვალდებულია უზრუნველყოს, რომ ბორტგამყოლი შეესაბამებოდეს ამ მუხლის 1-ლი პუნქტის მოთხოვნებს, და საკუთარი საქმიანობა წარმართოს ფშს-ით მითითებული ვალდებულებებისა და პასუხისმგებლობის შესაბამისად.
მუხლი 30🔗. უფროსი ბორტგამყოლი
1. სხ-ის ექსპლუატანტი ვალდებულია უფროსი ბორტგამყოლი დანიშნოს, თუ მომსახურე ეკიპაჟში ერთზე მეტი ბორტგამყოლია.
2. უფროსი ბორტგამყოლი პასუხისმგებელია მომსახურე ეკიპაჟის ხელმძღვანელობაზე, აგრეთვე – ფშს-ით დადგენილი პროცედურების შესრულების კოორდინირებაზე, რომელიც ითვალისწინებს სამგზავრო სალონის უსაფრთხოებასა და/ან სხ-დან ავარიულ ევაკუაციას.
3. ექსპლუატანტს უფლება აქვს უფროს ბორტგამყოლად დანიშნოს ავიასპეციალისტი, რომელსაც აქვს არანაკლებ ორი წლის ბორტგამყოლად მუშაობის სტაჟი და რომელიც მომზადების კურსს გაივლის საა-ს მიერ სერტიფიცირებული (აღიარებული) სასწავლო პროგრამით.
მუხლი 31🔗. პირველადი მომზადება
სხ-ის ექსპლუატანტი ვალდებულია უზრუნველყოს, რომ მომსახურე ეკიპაჟის წევრმა(ბორტგამყოლმა, სატვირთო სხ-ის ბორტოპერატორმა) პირველადი მომზადების კურსი გაიაროს საქართველოს საა-ს მიერ სერტიფიცირებულ სასწავლო (აღიარებული) პროგრამით, ამ „წესების»N5 დანართის შესაბამისად.
მუხლი 32🔗. საჰაერო ხომალდის ახალ ტიპზე გადამზადების პროგრამა
1. სხ-ის ექსპლუატანტი ვალდებულია უზრუნველყოს, რომ მომსახურე ეკიპაჟის წევრმა გაიაროს ფშს-ით დადგენილი მომზადება:
ა) სხ-ის სხვა ტიპზე სამუშაოდ დაშვების წინ.
ბ) იგივე ტიპის სხ-ის სხვა მოდიფიკაციის ათვისებისას.
გ) როცა სხ-ის ტიპზე/მოდიფიკაციაზე აღჭურვილობის და/ან პროცედურების ცვლილება დამატებით მომზადებას საჭიროებს.
2. სხ-ის ექსპლუატანტი ვალდებულია ფშს-ით გაითვალისწინოს სხ-ის ტიპის/მოდიფიკაციის შეცვლისას მომსახურე ეკიპაჟის წევრის გადამზადების პროგრამის მოცულობა, ავიასპეციალისტის წინა მომზადების (გამოცდილების) გათვალისწინებით.
3. სხ-ის ექსპლუატანტი ვალდებულია უზრუნველყოს, რომ:
ა) გადამზადება ჩატარდეს გარკვეული თანამიმდევრობით, რეალურ პირობებთან მისადაგებით.
ბ) გადამზადების პროგრამით გათვალისწინებულ იქნეს გადარჩენის ყველა საშუალებისა და საავარიო პროცედურების გამოყენება, აგრეთვე – სპეციალურ საწაფზე ან პირდაპირ სხ-ზე პრაქტიკულ წვრთნა (იხ. დანართი N12).
მუხლი 33🔗. მომზადება შესვენების შემდეგ
სხ-ის ექსპლუატანტი ვალდებულია უზრუნველყოს, რომ მომსახურე ეკიპაჟის წევრთან, თუ მას აქვს 6 თვეზე მეტი ხნის შესვენება, ჩატარდეს ფშს-ით დადგენილი მომზადება (იხ. დანართი N6).
მუხლი 34🔗. შემოწმება
სხ-ის ექსპლუატანტი ვალდებულია უზრუნველყოს, რომ:
ა) მომზადების პროგრამის მიმდინარეობისას ან მისი დასრულებისას, მომსახურე ეკიპაჟის წევრმა შემოწმება გაიაროს სასწავლო კურსის მიხედვით. ამ შემოწმებას ატარებს საქართველოს საა-ს მიერ შერჩეული (აღიარებული) პერსონალი.
ბ) მომსახურე ეკიპაჟის წევრმა ჰაერში პრაქტიკული მუშაობის შემოწმება გაიაროს 12 თვეში ერთხელ მანც.
მუხლი 35🔗. სხ-ის ერთზე მეტ ტიპზე/მოდიფიკაციაზე ფრენა
1. სხ-ის ექსპლუატანტი ვალდებულია უზრუნველყოს, რომ მომსახურე ეკიპაჟის წევრი სამუშაოდ დაიშვას:
ა) სხ-ის არა უმეტეს 3 ტიპზე. ან
ბ) სხ-ის 4 ტიპზე, თუ ამ ტიპებიდან ორის მაინც აღჭურვილობის უსაფრთხო ექსპლუატაციისა და საავარიო პროცედურების საწაფზე დამუშავება შეიძლება და მომსახურე ეკიპაჟის წევრი გაივლის შესაბამის მომზადებას.
2. სხ-ის მოდიფიკაცია სხვა ტიპად ითვლება, თუ მათ შორის არის შემდეგი განსხვავებები:
ა) საავარიო გასასვლელების (კარი, ლიუკი) ექსპლუატაცია.
ბ) საავარიო-სამაშველო აღჭურვილობის ტიპები და სხ-ზე განთავსება.
მუხლი 36🔗. პერიოდული მომზადება
სხ-ის ექსპლუატანტი ვალდებულია უზრუნველყოს, რომ:
ა) მომსახურე ეკიპაჟის წევრი გადიოდეს პერიოდულ მომზადებას სხ-ის ტიპებზე (მოდიფიკაციაზე), ამ „წესების»N7 დანართის შესაბამისად.
ბ) პერიოდული მომზადება ტარდებოდეს 12 თვეში ერთხელ მაინც.
მუხლი 37🔗. ეკიპაჟის წევრების კვალიფიკაცია
1. სხ-ის ექსპლუატანტი ვალდებულია უზრუნველყოს, რომ ეკიპაჟის წევრების მოწმობები, მოქმედი წესის შესაბამისად, გასცეს ან აღიაროს საქართველოს საა-მ. იგი უნდა შეიცავდეს შესაბამის ოსტატობის აღნიშვნებს და ეკიპაჟის წევრები ინარჩუნებდნენ პროფესიულ ჩვევებს.
2. აკრძალულია კომერციული ფრენა ან საავიაციო სამუშაოების შესრულება, თუ საფრენოსნო ეკიპაჟის წევრები შესაბამისი სხ-ის ტიპზე და შესაბამის ფრენებზე/სამუშაოებზე არსებული წესის შესაბამისად დაშვებულნი არ არიან.
მუხლი 38🔗. ნებართვა ოსტატობის აღნიშვნის ნაცვლად
საქართველოს საა-მ პილოტს, რომელსაც ოსტატობის აღნიშვნა არა აქვს, შეიძლება ფრენის უფლება დართოს 60 დღის ვადით, თუ:
ა) საქართველოს საა-ს მიაჩნია, რომ ფრენის უსაფრთხოების ტოლფასოვანი დონის მიღწევა შესაძლებელია „ნებართვის»საექსპლუატაციო შეზღუდვებით.
ბ) განმცხადებელი დაამტკიცებს, რომ ოსტატობის აღნიშვნა რეისისათვის (რეისებისათვის) არაპრაქტიკულია.
გ) ფრენები:
გ.ა) მოიცავს მხოლოდ საწვრთნელ, საცდელ, გადასაყვან ან საკონტროლო ფრენას, პილოტის მოწმობის ან შესაბამისი დაშვების მისაღებად.
გ.ბ) სრულდება საქართველოს საჰაერო სივრცის ფარგლებში, და მეზობელ სახელმწიფოში (სახელმწიფოდან) ტმ-ზე გადასაფრენად, საქართველოსა და ამ სახელმწიფოს საავიაციო ადმინისტრაციებს შორის შეთანხმების საფუძველზე.
გ.გ) მოიცავს რეისისათვის საჭირო საფრენოსნო ეკიპაჟის წევრების გადასაყვან ფრენას.
მუხლი 39🔗. სერტიფიკატები (მოწმობები)
აკრძალულია საფრენოსნო ეკიპაჟის წევრის მოვალეობების შესრულება იმ სხ-ზე, რომელიც:
ა) საქართველოშია რეგისტრირებული, თუ საფრენოსნო ეკიპაჟის წევრს თან არა აქვს მოქმედი მოწმობა, რომელიც გაცემულია ან აღიარებულია საქართველოს საა-ს მიერ, სხ-ის ამ ტიპის საფრენოსნო ეკიპაჟის კონკრეტული თანამდებობისათვის, აგრეთვე – მოქმედი სამედიცინო სერტიფიკატი.
ბ) საზღვარგარეთ არის რეგისტრირებული, თუ საფრენოსნო ეკიპაჟის წევრს თან არა აქვს ამ ტიპის სხ-თვის მოქმედი მოწმობა, რომელიც გაცემული ან აღიარებულია რეგისტრაციის სახელმწიფოს მიერ.
მუხლი 40🔗. მოწმობის მფლობელი ავიასპეციალისტი. კომერციული საჰაერო ტრანსპორტით სამუშაოების შესრულების შეზღუდვები
აკრძალულია ავიასპეციალისტად მუშაობა შესაბამისი საბუთის გარეშე, და ექსპლუატანტს უფლება არა აქვს სამუშაოზე მიიღოს ის ავიასპეციალისტი, რომელსაც არ გაუვლია შესაბამისი სწავლება და არ გააჩნია ოსტატობის დამადასტურებელი შესაბამისი მოწმობა (სერტიფიკატი).
მუხლი 41🔗. სფწ-ით ფრენისათვის საჭირო ოსტატობის აღნიშვნა
აკრძალულია სამოქალაქო სხ-ზე სფწ-ით ან ვფწ-ისათვის დადგენილ მინიმუმზე უარეს პირობებში მეთაურად ფრენა, თუ:
ა) თვითმფრინავზე საფრენად – პილოტს არა აქვს სახელსაწყო ფრენებზე დაშვება ან – „ავიაკომპანიის სატრანსპორტო პილოტის (თვითმფრინავი) მოწმობა“, შესაბამისი დაშვებებით სხ-ის სახეობაზე და ტიპზე.
ბ) შვეულმფრენზე საფრენად – პილოტს არა აქვს ამ ტიპის შვეულმფრენით სახელსაწყო ფრენებზე დაშვება.
მუხლი 42🔗. II/III კატეგორიებით ფრენისათვის საჭირო განსაკუთრებული ნებართვა
II/III კატეგორიებით ფრენისას, აკრძალულია სამოქალაქო სხ-ის პილოტის მოვალეობების შესრულება, თუ მას არა აქვს ამ ტიპის სხ-ზე II/III კატეგორიით ფრენის ოსტატობის აღნიშვნა.
მუხლი 43🔗. პილოტის საფრენოსნო წიგნაკი
1. მოწმობის, ოსტატობის აღნიშვნის მიღებისას და ოსტატობის დადასტურებისას, პილოტი ვალდებულია წარადგინოს უტყუარი, მოთხოვნების შესაბამისი ჩანაწერები სწავლებასა და გამოცდილებაზე.
2. მეთაური ვალდებულია საკუთარ საფრენოსნო წიგნაკში შეიტანოს ჩანაწერები საერთო დანიშნულების ავიაციაში შესრულებულ ყველა საერთაშორისო ფრენაზე.
3. საავიაციო სასწავლებლის კურსანტი ვალდებულია საკუთარ საფრენოსნო წიგნაკში შეიტანოს მარშრუტზე დამოუკიდებული ფრენის ჩანაწერები, რომელსაც პილოტ-ინსტრუქტორი ამტკიცებს.
მუხლი 44🔗. მეთაური – ოსტატობის დადასტურება. აფრენაზე და დაფრენაზე დაშვება
1. აკრძალულია ეკიპაჟის წევრის მიერ მეთაურის რანგში მგზავრების გადაყვანა, აგრეთვე საფრენოსნო ეკიპაჟის ერთზე მეტი წევრისათვის სერტიფიცირებულ სხ-ზე ფრენა, თუ ბოლო 90 დღის განმავლობაში, მან არ შეასრულა:
ა) ამავე სახეობის სხ-ზე და, თუ საჭიროა ტიპზე დაშვება, ამავე ტიპის სხ-ზე, 3 აფრენა და 3 დაფრენა, მმართავი პილოტის რანგში.
ბ) ბოლობორბლიან თვითმფრინავზე – 3 აფრენა და 3 დაფრენა, თვითმფრინავის სრულ შეჩერებამდე.
გ) ღამის ფრენებისათვის – 3 აფრენა და 3 დაფრენა ღამის საათებში.
2. თუ პილოტმა ოსტატობის დამადასტურებელი, ამ მუხლის პირველი პუნქტით გათალისწინებული, აფრენა და დაფრენა ვერ შეასრულა, ის ვალდებულია გაიაროს პროფესიული ჩვევების აღსადგენი მომზადება.
3. საფრენოსნო ეკიპაჟის წევრებისათვის (მეთაურის გარდა), ამ მუხლის ა) ქვეპუნქტის მოთხოვნები შეიძლება შესრულდეს სხ-ის საწაფზე.
მუხლი 45🔗. პილოტი-ოსტატობის დადასტურება. სახელსაწყო ფრენებზე დაშვება
1. აკრძალულია მეთაურის რანგში სფწ-ით ფრენა, თუ ბოლო 6 კალენდარული თვის განმავლობაში მას არა აქვს:
ა) 6 საათი სახელსაწყო ნაფრენი, საიდანაც, სულ ცოტა, 3 საათი უნდა იყოს ამავე სახეობის სხ-ზე შესრულებული მარშრუტზე ნაფრენი.
ბ) ხელსაწყოების მეშვეობით დასაფრენად 6 შესვლა.
გ) ოსტატობის დასადასტურებლად – სარეისო ან სამუშაოთა სახეობაზე შემოწმება.
2. პილოტს, რომელმაც, საქართველოს საა-ს მიერ უფლებამოსილ პირთან გაიარა სახელსაწყო ფრენის შემოწმება, სფწ-ით ფრენის უფლება ეძლევა შემოწმების დღიდან 6 თვის განმავლობაში.
მუხლი 46🔗. პილოტი – ოსტატობის დადასტურება. საერთო დანიშნულების ავიაციაში ფრენის უფლება
1. აკრძალულია ერთზე მეტი პილოტისათვის სერტიფიცირებულ სხ-ზე მეთაურად ფრენა, თუ, 12 თვის განმავლობაში, საქართველოს საა-ს მიერ უფლებამოსილ პირს ერთზე მეტი პილოტისათვის სერტიფიცირებულ სხ-ზე მისი მართვის ტექნიკა არ შეუმოწმებია.
2. აკრძალულია ერთზე მეტი პილოტისათვის სერტიფიცირებული სხ-ის ეკიპაჟის წევრად ფრენა, თუ 12 თვის განმავლობაში, საქართველოს საა-ს მიერ უფლებამოსილ პირს მისი მართვის ტექნიკა არ შეუმოწმებია.
3. აკრძალულია ერთი პილოტისათვის სერტიფიცირებულ სხ-ზე მეთაურად ფრენა, თუ, 12 თვის განმავლობაში, საქართველოს საა-ს მიერ უფლებამოსილ პირს მისი მართვის ტექნიკა არ შეუმოწმებია.
4. მართვის ტექნიკის შემმოწმებელი ვალდებულია, შემოწმება განახორციელოს კონკრეტული ტიპის სხ-ისათვის დამტკიცებული ნორმატივების შესაბამისად.
5. აკრძალულია ერთზე მეტი პილოტისათვის სერტიფიცირებულ სხ-ზე მეორე პილოტად ფრენა, თუ, 12 თვის განმავლობაში:
ა) ის არ გაეცნობა ამ სხ-ის სისტემებს, საფრენოსნო მახასიათებლებს, სტანდარტულ და საავიაციო პროცედურებს. და
ბ) მას არ ექნება საფრენოსნო წიგნაკში 3 აფრენისა და 3 დაფრენის შესრულების ჩანაწერი .
6. „მოყვარული პილოტის მოწმობის»მფლობელი ოსტატობას ადასტურებს 24 თვეში ერთხელ მაინც.
მუხლი 47🔗. პილოტის დაშვებები და შეზღუდვები
პილოტს ფრენის შესრულების უფლება აქვს მხოლოდ პილოტის მოწმობაში შეტანილი ძირითადი დაშვებებისა და შეზღუდვების ფარგლებში.
თავი VII
ეკიპაჟის წევრების ვალდებულებები და პასუხისმგებლობა
მუხლი 48🔗. საჰაერო ხომალდის მეთაურის პასუხისმგებლობა
1. მეთაური პასუხისმგებელია:
ა) ხომალდზე მყოფი ეკიპაჟის წევრების, მგზავრებისა და ტვირთის უსაფრთხოებაზე.
ბ) სხ-ის მართვაზე და მის უსაფრთხოებაზე საფრენოსნო დროის განმავლობაში.
გ) უახლოესი უფლებამოსილი ორგანოსათვის, ხელმისაწვდომი და უფრო სწრაფი საშუალებების გამოყენებით, სხ-ზე მომხდარი ნებისმიერი ისეთი შემთხვევის შეტყობინებაზე, რამაც ნებისმიერი პირის გარდაცვალება ან სხეულის მძიმე დაზიანება, სხ-ის ან სხვა ქონების მნიშვნელოვანი ზარალი გამოიწვია.
დ) ფრენის დასრულების შემდეგ, სხ-ის ექსპლუატანტისათვის სხ-ის ყველა ცნობილი თუ სავარაუდო ხარვეზის შეტყობინებაზე.
ე) ბორტჟურნალის წარმოებაზე ან გენერალური დეკლარაციის შედგენაზე, რომელიც ჩიკაგოს კონვენციის N6 დანართის I ნაწილის 11.5.1. პუნქტით მითითებულ ცნობებს შეიცავს.
2. მეთაური იღებს ზომებს, რათა დაწვრილებით შესრულდეს მოთხოვნები იმ სავალდებულო შემოწმებათა ნუსხისა, რომელსაც ეკიპაჟი იყენებს აფრენამდე და ფრენის ყველა საფეხურზე, აგრეთვე-ავარიულ ვითარებაში. ამით მიიღწევა სეს-ით, ფშს--ით და სხვა, საფრენად ვარგისობის მოწმობასთან დაკავშირებული საბუთებით, მითითებული საექსპლუატაციო წესების შესრულება.
მუხლი 49🔗. მეთაურის უფლებამოსილება
1. საჰაერო ხომალდის მეთაური უფლებამოსილია:
გასცეს ის მითითებები, რომელსაც სხ-ის, მისი მგზავრებისა და გადაზიდული ქონების უსაფრთხოების უზრუნველსაყოფად თვლის საჭიროდ.
ბ) ბორტზე არ მიიღოს (ჩამოსვლას) ის მგზავრი ან ტვირთი (მისი ნაწილი), რომელიც, მისი აზრით, სხ-ის ან მგზავრების უსაფრთხოებას საშიშროებას უქმნის.
უარი თქვას იმ მგზავრის გადაყვანაზე, რომელსაც სხ-ზე ასვლის უფლება არა აქვს, აგრეთვე - დეპორტირებულ ან ბადრაგით გადასაყვან მგზავრზე, თუ მისი გადაყვანა სხ-ის ან მგზავრების უსაფრთხოებას, მისი აზრით, საშიშროებას შეუქმნის.
2. სხ-ზე მყოფი პირები ვალდებულნი არიან დაემორჩილონ მეთაურის ყველა იმ კანონიერ მოთხოვნას, რომელსაც ის იძლევა ფრენის უსაფრთხოების უზრუნველყოფისა და გადასატანი ქონების უვნებლობის მიზნით.
მუხლი 50🔗. ადგილობრივი წესების შესრულება
1. სხ-ის მეთაური ვალდებულია იმოქმედოს იმ ქვეყნის კანონების, წესებისა და ინსტრუქციების შესაბამისად, სადაც სხ იმყოფება.
2. თუ საჰაერო ხომალდის ან ადამიანებისათვის სახიფათო ავარიული ვითარება ისეთ მოქმედებას საჭიროებს, რომლითაც ადგილობრივი კანონები ან წესები ირღვევა, მეთაური ვალდებულია დაუყოვნებლივ აცნობოს ეს ადგილობრივ უფლებამოსილ ორგანოს. იმ სახელმწიფოს მოთხოვნით, სადაც აღნიშნული მოხდა, მეთაური წერილობით მოხსენებას წარუდგენს ამ ქვეყნის უფლებამოსილ ორგანოს, მოხსენების ასლს კი – ექსპლუატანტის სახელმწიფოს. მოხსენება წარედგინება რაც შეიძლება სწრაფად, როგორც წესი, 10 დღის განმავლობაში.
მუხლი 51🔗. ფრენის დაუდევრად ან უგუნურად შესრულება
აკრძალულია ფრენის დაუდევრად ან უგუნურად შესრულება, რამაც ადამიანების სიცოცხლეს ან მათ საკუთრებას ხიფათი შეუძლია შეუქმნას.
მუხლი 52🔗. საფრენოსნო ეკიპაჟის წევრის ჯანმრთელობის მდგომარეობა
1. აკრძალულია საფრენოსნო ეკიპაჟის წევრის მოვალეობების შესრულება, თუ მისი ჯანმრთელობის მდგომარეობა გაუარესდა იმდენად, რომ ამან შეიძლება ფრენის უსაფრთხოებაზე უარყოფითად იმოქმედოს.
2. მეთაური პასუხისმგებელია იმაზე, რომ ფრენა არ დაიწყოს, თუ საფრენოსნო ეკიპაჟის წევრს საკუთარი მოვალეობების შესრულება არ შეუძლია ნებისმიერი მიზეზით – ტრავმით, ავადმყოფობით, დაღლილობით, ალკოჰოლის ან ნარკოტიკის გავლენით და სხვა.
მუხლი 53🔗. წამლების, ალკოჰოლის, ნარკოტიკების, ტოქსიკური პრეპარატების მიღება
1. აკრძალულია სამოქალაქო სხ-ის ეკიპაჟის წევრის რანგში ფრენის შესრულება ან შესრულების მცდელობა:
ალკოჰოლის მოქმედების ქვეშ.
ბ) ადამიანის შესაძლებლობაზე უარყოფად მოქმედი ნებისმიერი პრეპარატის გამოყენების შემდეგ.
2. ფრენის უსაფრთხოების ინსპექტორის ან საქართველოს საა-ს უფლებამოსილი წარმომადგენლის მითითებით, საფრენოსნო ეკიპაჟის წევრი ვალდებულია, საკუთარი ვალდებულებების შესრულების დაწყებამდე 8 სთ-ით ადრე ან დაუყოვნებლივ, ვალდებულებების შესრულების ან მისი მცდელობის შემდეგ, გამოცხადდეს სისხლში ალკოჰოლის ან ნარკოტიკის შემცველობის შესამოწმებელ ტესტზე.
3. სისხლში ალკოჰოლის დასაშვები მინიმალური ოდენობა განისაზღვრება საქართველოს კანონდებლობით.
მუხლი 54🔗. ეკიპაჟის მიერ უსაფრთხოების (მისაბმელი და მხრის) ღვედებით სარგებლობა
1. ეკიპაჟის წევრი აფრენის, დაფრენისა და ფრენის ყველა სხვა მონაკვეთზე, ვიდრე მას უკავია სამუშაო ადგილი, ვალდებულია მიბმული იყოს სავარძელზე მისაბმელი ღვედებით.
2. ეკიპაჟის წევრი, რომელსაც უკავია მხრის ღვედებით აღჭურვილი სამუშაო ადგილი, ვალდებულია ეს ღვედები შეიკრას აფრენის და დაფრენისას, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა ეს უშლის სასამსახურო ვალდებულებების შესრულებას.
3. მისაბმელი და მხრის ღვედების ერთდროულად აღჭურვილი ადგილის დამკავებელი პირი ვალდებულია შეიკრას ისინი აფრენისას და დაფრენისას, და შესაძლებლობა ჰქონდეს შეუზღუდავად შეასრულოს საკუთარი ვალდებულებები.
4. დაუკავებელ ადგილზე უსაფრთხოების ღვედები უნდა დამაგრდეს ისე, რომ ეკიპაჟის წევრებს ხელი არ შეუშალოს ვალდებულებების შესრულებაში, მგზავრებს კი – საგანგებო ვითარების დროს საკუთარი ადგილების დატოვებაში.
მუხლი 55🔗. ეკიპაჟის წევრი საკუთარ სამუშაო ადგილზე
1. საფრენოსნო ეკიპაჟის წევრი ვალდებულია იყოს საკუთარ სამუშაო ადგილზე აფრენის, დაფრენისა და ფრენის კრიზისული სტადიის განმავლობაში.
2. საფრენოსნო ეკიპაჟის წევრი ვალდებულია იყოს საკუთარ სამუშაო ადგილზე ფრენის ყველა საფეხურზე, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა:
ა) არყოფნა გამოწვეულია ფრენასთან დაკავშირებული ვალდებულებების შესრულებასთან.
ბ) არყოფნა გამოწვეულია ფიზიოლოგიური მოთხოვნილებებით, მაგრამ ერთი კვალიფიცირებული პილოტი ყოველთვის უნდა რჩებოდეს სხ-ის სამართად. ან
გ) ეკიპაჟის წევრი ისვენებს, და შემცვლელი ეკიპაჟის კვალიფიცირებული წევრი ცვლის მას სამუშაო ადგილზე.
3. მომსახურე ეკიპაჟის წევრი, აფრენისა და დაფრენისას, აგრეთვე, იმ შემთხვევაში, თუ მეთაური ამას საჭიროდ ჩათვლის უსაფრთხოების ინტერესებიდან გამომდინარე, ვალდებულია იჯდეს სამგზავრო (სატვირთო) სალონში განთავსებულ სასამსახურო სავარძელში.
მუხლი 56🔗. ეკიპაჟის წევრების სამუშაო ადგილების აღჭურვა
1. ღამის ფრენის შემსრულებელი ეკიპაჟის წევრის სამუშაო ადგილი აღჭურვილი უნდა იყოს უნდივიდუალური სტაციონარული მანათობელი მოწყობილობით.
2. ეკიპაჟის წევრი ყოველი პილოტი ვალდებულია სამუშაო ადგილზე ჰქონდეს სხ-ის სავალდებულო შემოწმებათა ნუსხა, რომელიც უნდა შეიცავდეს, სულ ცოტა, შემდეგ თავებს: „აფრენის წინ“, „აფრენის შემდეგ“, „დაფრენის წინ»და „საგანგებო პროცედურები“.
3. ეკიპაჟის წევრი ყოველი პილოტი ვალდებულია სამუშაო ადგილზე ჰქონდეს მოქმედი და გამოსაყენებლად გამოსადეგი რუკები, რომლებიც შეიცავს ფრენის დაგეგმილ მარშრუტსა და ნებისმიერ იმ მარშრუტს, რომელზედაც, შესაძლებელია, შესრულდეს ფრენა დაგეგმილი მარშრუტის შეცვლის შემთხვევაში.
4. კორეგირებადი ლინზების გამოყენებით საფრენად ვარგისად ცნობილი ეკიპაჟის წევრი ვალდებულია, ფრენისას თან ჰქონდეს სათადარიგო კორეგირებადი ლინზები. ლინზები უნდა იყოს ისეთ ადგილზე, რაც მის სწრაფად გამოყენებას უზრუნველყოფს.
ოპტიკური სათვალეც კორეგირებად ლინზებად არის მიჩნეული.
მუხლი 57🔗. საძებნ-სამაშველო ინფორმაცია
სერთაშორისო რეისზე, მეთაური ვალდებულია სხ-ზე ჰქონდეს იმ რაიონებში განთავსებულ ძებნისა და შველის სამსახურებზე ინფორმაცია, რომლის თავზეც ფრენას აპირებს.
მუხლი. 58. საჰაერო ხომალდისა და საფრენი საბუთების წარდგენა
სხ-ის მეთაური ვალდებულია, საქართველოს საა-ს უფლებამოსილი პირის მოთხოვნისთანავე, წინასწარგანზრახული შეფერხების გარეშე, წარუდგინოს მას სხ-ზე არსებული საბუთები.
მუხლი 59🔗. ეკიპაჟის წევრების წვრთნა არაკაონიერი ჩარევის აქტების შემთხვევებისათვის
1. სხ-ის ექსპლუატანტი ვალდებულია, არსებული წესის შესაბამისად, შეიმუშაოს და დაამტკიცოს საავიაციო უსაფრთხოების პროგრამა (პროგრამები), რომელიც, სხვა საკითხებთან ერთად, ითვალისწინებს ეკიპაჟის წევრების მოქმედებას არაკანონიერი ჩარევის აქტის დროს საფრთხის მინიმუმამდე დასაყვანად. პროგრამა, უნდა შეიცავდეს შემდეგს:
ა) შემთხვევის სერიოზულობის დონის შეფასებას.
ბ) ეკიპაჟის წევრების ურთიერთქმედებას და მოქმედების კოორდინირებას.
გ) ეკიპაჟის წევრებისათვის დაშვებული დამცავი საშუალებების გამოყენებას.
დ) ტერორისტების მოქმედების ფსიქოლოგიურ შეფასებას, მათი მხრიდან რაიმე დათმობაზე წასვლის კუთხით.
ე) სახიფათო ვითარების უკეთესობისაკენ შემობრუნების ხერხებს.
ვ) ასაფეთქებელი ნივთიერებების დაყენების სავარაუდო ადგილებს.
2. სხ-ის ექსპლუატანტი ვალდებულია უზრუნველყოს სხ-ის საკონტროლო ფურცლებით აღჭურვა, რომელთა საშუალებითაც იქნება შესაძლებელი სხ-ის თანამიმდევრული შემოწმება, იარაღისა და ასაფეთქებელი ნივთიერების აღმოსაჩენად. საკონტროლო ფურცელი უნდა შეიცავდეს ეკიპაჟის წევრების მოქმედებას იარაღისა და ასაფეთქებელი ნივთიერების აღმოჩენის შემთხვევაში.
მუხლი 60🔗. პილოტების კაბინის კარის დაკეტვა
1. მეთაური ვალდებულია უზრუნველყოს პილოტების კაბინის კარის (ასეთის არსებობის შემთხვევაში) დაკეტვა კომერციული სამგზავრო გადაყვანის დროს (გარდა იმ შემთხვევისა, როცა საჭიროა ეკიპაჟის სამუშაო ტექნოლოგიით გათვალისწინებული ქმედებების შესრულება ან ავარიული ევაკუაციის უზრუნველყოფა). ამასთან, გათვალისწინებული უნდა იყოს ისეთი საშუალებები, რომლის მეშვეობითაც, სამგზავრო სალონში საეჭვო საქმიანობის ან უსაფრთხოების დარღვევის ფაქტის გამოვლენისას ბორტგამყოლს შეეძლება საფრენოსნო ეკიპაჟის გაფრთხილება მგზავრებისაგან შეუმჩნევლად.
2. აკრძალულია კომერციულ სამგზავრო გადაყვანა – გადაზიდვებზე დაკავებული სხ-ის ეკიპაჟის კაბინაში სხვა პირის შეშვება, თუ ის არ არის:
ა) ფრენის შემსრულებელი ეკიპაჟის წევრი.
ბ) სერტიფიცირებაზე ან საინსპექციო შემოწმებაზე პასუხისმგებელი საავიაციო ადმინისტრაციის წარმომადგენელი, თუკი ეს საჭიროა მისი ოფიციალური ვალდებულებების შესასრულებლად.
გ) ექსპლუატანტის ფშს-ის შესაბამისად, გადასაყვანად დაშვებული პირი.
3. მეთაური ვალდებულია უზრუნველყოს, რომ:
ა) უსაფრთხოებიდან გამომდინარე, პირის კაბინაში შეშვებამ არ გამოიწვიოს ეკიპაჟის ყურადღების გაფანტვა ან პირის მიერ ფრენის შესრულებაში ჩარევა.
ბ) პილოტის კაბინაში მყოფნი იცნობდნენ უსაფრთხოების შესაბამის პროცედურებს.
მუხლი 61🔗. პილოტების კაბინაში ინსპექტორის შეშვება
საინსპექციო შემოწმებისას, რომლის წესი განისაზღვრება საქართველოს კანონდებლობით, როგორც კი საქართველოს საა-ს ინსპექტორი წარუდგენს „ფრენის უსაფრთხოების ინსპექტორის მოწმობას“, მეთაური ვალდებულია ის პილოტების კაბინაში შეუშვას დაუბრკოლებლად.
მუხლი 62🔗. ვალდებულებები ფრენის კრიზისულ საფეხურებზე
მეთაურს, ფრენის კრიზისულ საფეხურზე, ეკრძალება საფრენოსნო ეკიპაჟის წევრს მისცეს უფლება ნებისმიერი სხვა საქმიანობისა, რასაც მისი ყურადღების გადატანა და/ან დაკისრებული ვალდებულებების შესრულებაში დაბრკოლებების წარმოქმნა შეუძლია.
მუხლი 63🔗. მართვის ორგანოებით მანიპულირება
1. მეთაურს, კომერციული საჰაერო გადაზიდვებისას, ეკრძალება არაკვალიფიცირებულ პირს ანდოს სხ-ის მართვა.
2. პირს, კომერციული საჰაერო გადაზიდვებისას, ეკრძალება სხ-ის მართვის ორგანოებით მანიპულირება, თუ მისი კვალიფიკაცია არ შეესაბამება ეკიპაჟის წევრის მოვალეობების შესრულებას და ექსპლუატანტის მიერ უფლებამოსილი არ არის.
მუხლი 64🔗. მოდელირებული არასტანდარტული მდგომარეობა ფრენისას
კომერციული საჰაერო გადაზიდვებისას, მოდელირებული არასტანდარტული ან ავარიული ვითარების შექმნა ან მონაწილეობა და რთული მეტეოპირობების ხელოვნურად შექმნა აკრძალულია.
მუხლი 65🔗. ტექნიკური ბორტჟურნალის შევსება
მეთაური ვალდებულია უზრუნველყოს, რომ ტექნიკური ბორტჟურნალის ყველა განყოფილება და პუნქტი შეივსოს როგორც რეისამდე, ასევე ფრენის დროს და რეისის დასრულების შემდეგ.
მუხლი 66🔗. ცნობები ტექნიკურ გაუმართაობაზე
მეთაური ვალდებულია უზრუნველყოს, რომ ფრენის დროს გამოვლენილი ტექნიკური გაუმართაობები შეტანილი იყოს საბორტო (ტექნიკურ) ჟურნალში.
მუხლი 67🔗. სანაოსნო აღჭურვილობის მუშაობაში შეუსაბამობების შეტყობინება
ეკიპაჟის წევრი ვალდებულია, აღჭურვილობის ან სანაოსნო საშუალებების მუშაობაში ფრენის დროს გამოვლენილი ნებისმიერი შეუსაბამობა ან გაუმართაობა დაუყოვნებლივ აცნობოს ამ მოწყობილობაზე პასუხისმგებელ პირს.
მუხლი 68🔗. ფრენის სახიფათო პირობების შეტყობინება
მეთაური ვალდებულია, სმმ-ის შესაბამის ორგანოს, დაუყოვნებლივ და საკმაო სიზუსტით (სხვა სხ-ების უსაფრთხოებისათვის), შეატყობინოს ფრენის ნებისმიერი სახიფათო პირობები, მეტეოროლოგიურის ჩათვლით, რომელიც კი სხ-ის ფრენისას შეხვდა.
მუხლი 69🔗. ინციდენტის შეტყობინება
1. სხ-ის მეთაური ვალდებულია, სმმ-ს დაუყოვნებლივ შეატყობინოს იმ ინციდენტზე, რომელმაც სხ სახიფათო ვითარებაში ჩააგდო:
ა) სხვა სხ-თან ან ობიექტთან სახიფათო მიახლოებით.
ბ) სმმ-ის მცდარი პროცედურებით ან სმ მეთვალყურის ან საფრენოსნო ეკიპაჟის მიერ შესაბამისი პროცედურების მცდარი შესრულებით.
გ) სმმ-ის საშუალებების მწყობრიდან გამოსვლით.
2. თუ ფრინველმა სხ-ის შეუქმნა სახიფათო ვითარება ან შეეჯახა, მეთაური ვალდებულია, დაუყოვნებლივ:
ა) სმმ-ის შესაბამის ორგანოს აცნობოს ფრინველებთან შესაძლებელი შეჯახების საშიშროებაზე.
ბ) დაფრენის შემდეგ, წარადგინოს ფრინველებთან შეჯახების წერილობითი შეტყობინება.
3. მეთაური ვალდებულია, სმმ-ის შესაბამის ორგანოს აცნობოს სახიფათო ტვირთის გადაზიდვისას წარმოქმნილ ავარიულ ვითარებაზე.
4. მეთაური ვალდებულია, ხელისუფლების ორგანოებს დაუყოვნებლივ აცნობოს სხ-ზე ჩადენილი უკანონო ჩარევის აქტზე.
მუხლი 70🔗. საავიაციო შემთხვევის შეტყობინება
1. სხ-ის მეთაური ვალდებულია, ხელისუფლების უახლოეს ორგანოს, ყველაზე ხელმისაწვდომი საშუალებებით, აცნობოს სხ-ზე მომხდარ იმ საავიაციო შემთხვევაზე, რომელმაც მგზავრის სიკვდილი ან სხ-ის ან მასზე არსებული ქონების მნიშვნელოვანი დაზიანება გამოიწვია.
2. სხ-ის მეთაური ვალდებულია, ექსპლუატანტს და საქართველოს საა-ს აცნობოს ნებისმიერ საავიაციო შემთხვევაზე, რომელიც მოხდა იმ დროს, როცა ის ფრენის შესრულებაზე იყო პასუხისმგებელი.
მუხლი 71🔗. ინფორმაცია საავარიო-სამაშველო აღჭურვილობაზე
სხ-ის ექსპლუატანტი ვალდებულია, საძებნ-სამაშველო საკოორდინაციო ცენტრში დაუყოვნებლივ გადასაცემად, მზად ჰქონდეს საკუთარ სხ-ებზე არსებული საავარიო-სამაშველო აღჭურვილობის ჩამონათვალი. ინფორმაცია უნდა შეიცავდეს გასაბერი ტივების, ჟილეტებისა და პიროტექნიკის ოდენობას, ფერსა და ტიპს, სამედიცინო აღჭურვილობაზე, წყლისა და სურსათის მარაგზე დაწვრილებით ცნობებს, აგრეთვე-პორტატული საავარიო რადიოაპარატურის ტიპებსა და სიხშირეებს.
მუხლი 72🔗. ზღვის თავზე ფრენა
1. ექსპლუატანტს ეკრძალება სხ-ის ექსპლუატაცია, თუ ხომალდზე არ არის ინდივიდუალური სამაშველო საცურავი საშუალება მასზე არსებულ ყველა პირისათვის.
2. ეს მოთხოვნა ვრცელდება, როცა:
ა) აფრენისა და დაფრენის ტრაექტორია გადის წყლის სივრცეზე. ან
ბ) ფრენის მარშრუტი გადის წყლიან სივრცეზე, სანაპირო ხაზიდან ისეთ მანძილზე, რომელიც პლანირების რეჟიმით ფრენის ზღვრულ სიშორეზე მეტია. ან
გ) ფრენა მიმდინარეობს წყლიანი სივრცის თავზე, სანაპირო ხაზიდან 50 ს მილის (93 კმ) მანძილზე.
3. ექსპლუატანტს ეკრძალება 30 სამგზავრო ადგილზე მეტის მქონე სხ-ის ექსპლუატაცია ტივების გარეშე (ინდივიდუალური სამაშველო საცურავი საშუალებების დამატებით), თუ ფრენა მიმდინარეობს წყლიანი სივრცის თავზე, იძულებითი დაფრენისათვის გამოსადეგი ხმელეთიდან ისეთ სიშორეზე, რომელიც მეტია კრეისერული სიჩქარით 120 წუთის ფრენით გადალახულ მანძილზე ან 400 ს მილზე (740 კმ) (გაითვალისწინება უმცირესი მნიშვნელობა), ასევე – 30 წთ-ზე ან 100 ს მილზე (185 კმ), სხვა საჰაერო ხომალდისათვის.
4. ტივების ოდენობა განისაზღვრება სამგზავრო ადგილებისა და გამოყენებული ტივების ნორმატიული ტევადობის მიხედვით, ერთი სათადარიგო მაქსიმალური ნორმატიული ტევადობის ტივის დამატებით.
5. ზღვის თავზე მფრენი შვეულმფრენი, წყალზე დაფრენის უფლების მისანიჭებლად, გადის სერტიფიცირებას, დაფრენის უფლებით, აღნიშნული უნდა იყოს ზღვის ღელვის მაქსიმალური სიმძლავრე.
6. ზღვის თავზე ფრენა უნდა დაიწყოს მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ ფრენის დროს შესრულებული იქნება სხ-ის კონკრეტული ტიპის სეს-ით დადგენილი ნორმები.
7. ზღვის თავზე საფრენად განკუთვნილი შვეულმფრენი აღჭურვილი უნდა იყოს მუდმივად მოქმედი ან სწრაფად გაშლადი საცურავი საშუალებებით, როცაჟ
ა) 1-ლი და მე-2 კლასის სტმ-ის მქონე შვეულმფრენებისათვის ფრენა სრულდება ხმელეთიდან იმ დაშორებით, რაც მინიმალური საკრეისერო სიჩქარით 10 წუთის საფრენ მანძილზე მეტიაჟ
ბ) მე-3 მე კლასის სტმ-ის მქონე შვეულმფრენისათვის – ფრენა სრულდება ხმელეთიდან იმ დაშორებით, რაც პლანირების რეჟიმით ფრენის ზღვრულ მანძილზე მეტია.
მუხლი 73🔗. კაბინის საუბრის თვითმწერის და საფრენოსნო მონაცემების აღმრიცხველის ექსპლუატაცია
1. მეთაური ვალდებულია უზრუნველყოს, რომ, როცა სხ-ზე არის საფრენოსნო მონაცემების აღმრიცხველები, ისინი გამოიყენებოდეს განუწყვეტლივ:
ა) საფრენოსნო მონაცემების აღმრიცხველი – მთელი საფრენოსნო დროის განმავლობაში.
ბ) კაბინის საუბრის თვითმწერი – სავალდებულო შემოწმებათა ნუსხის „აფრენის წინ»შესრულების დაწყებიდან ნუსხის «ძრავების გაჩერების შემდეგ“ უკანასკნელი პროცედურის ბოლომდე.
2. მეთაურმა არ უნდა დაუშვას, რომ საფრენოსნო მონაცემების აღმრიცხველი ან კაბინის საუბრის თვითმწერი ფრენის დროს იყოს გამორთული, დაზიანებული ან ჩანაწერი წაშლილი. საავიაციო შემთხვევის ან ინციდენტის დროს, მეთაური ვალდებულია რეგისტრირებული მონაცემები შეინახოს გამოსაკვლევად.
3. 27000 კგ-ზე მეტი მაქსიმალური ასაფრენი მასის მქონე თვითმფრინავი აღჭურვილი უნდა იყოს საფრენოსნო მონაცემების შ ტიპის თვითმწერით და საბორტო სამეტყველო თვითმწერით (საფრენოსნო დროის განმვალობაში, პილოტის კაბინაში საუბრების ჩაწერის მიზნით).
4. საბორტო სამეტყველო თვითმწერით, სულ ცოტა, მისი მუშაობის ბოლო 30 წუთის ჩანაწერის შენარჩუნება უნდა იყოს უზრუნველყოფილი.
5. 5700 კგ-ზე მეტი მაქსიმალური ასაფრენი მასის მქონე იმ თვითმფრინავზე დამონტაჟებული საბორტო სამეტყველო თვითმწერით, რომელსაც საფრენად ვარგისობის პირადი მოწმობა 2003 წლის 1-ლი იანვრის შემდეგ მიეცა, სულ ცოტა, მისი მუშაობის ბოლო 2 საათის ჩანაწერის შენარჩუნება უნდა იყოს უზრუნველყოფილი.
6. 20000კგ-ზე მეტი ასაფრენი მასის მქონე თვითმფრინავის ექსპლუატანტი ვალდებულია შეასრულოს საფრენოსნო მონაცემების გაანალიზების პროგრამა (ამ მუხლის მე-7 და მე-8 პუნქტების მოთხოვნების გათვალისწინებით), როგორც საავიაციო შემთხვევების თავიდან აცილებისა და ფრენების უსაფრთხოების უზრუნველყოფის პროგრამის ნაწილი.
7. ექსპლუატანტი ვალდებულია საფრენოსნო მონაცემების შემცველი გაშიფროს შემდეგი ფრენების შესრულებისას:
ა) ნებისმიერი ლიტერული რეისი.
ბ) მეთაურის რანგში შესრულებული პირველი ფრენა.
გ) ფრენის უსაფრთხოების წესების დარღვევისას.
დ) ნებისმიერი შემოფრენა.
ე) საა-ს და სხ-ის მეთაურის მოთხოვნით.
ვ) ყოველი მეთაურის ფრენები თვეში ორჯერ.
8. ექსპლუატანტი ვალდებულია საქართველოს საა-ს მიაწოდოს შემდეგი საფრენოსნო მონაცემების შემცველის გაშიფრვის მასალები:
ა) ნებისმიერი ლიტერული რეისი.
ბ) მეთაურის რანგში შესრულებული პირველი ფრენა.
გ) ფრენის უსაფრთხოების წესების დარღვევისას.
დ) საა-ს მოთხოვნით.
9. საფრენოსნო მონაცემების გაანალიზების პროგრამა არ ითვალისწინებს ვინმეს დასჯას, არამედ – დარღვევის თავიდან ასაცილებელი ზომების მიღებას.
მუხლი 74🔗. ეკიპაჟის წევრების საჟანგბადე აღჭურვილობა – მინიმალური მარაგი და გამოყენება
1. მეთაური ვალდებულია უზრუნველყოს, რომ ჟანგბადი და ნიღბები ეკიპაჟის წევრებისათვის იყოს ხელმისაწვდომი და საკმაო რაოდენობით, იმ სიმაღლეზე საფრენად, სადაც ჟანგბადის უკმარობამ შეიძლება ეკიპაჟის წევრების შესაძლებლობების გაუარესება გამოიწვიოს.
2. ჟანგბადის მინიმალური მარაგი სხ-ზე არ უნდა იყოს ამ სხ-ის სეს-თი დადგენილზე ნაკლები.
3. მეთაური ვალდებულია უზრუნველყოს, რომ საფრენოსნო ეკიპაჟის წევრებმა, სხ-ზე საკუთარი მოვალეობების შესრულებისას, ჟანგბადით სარგებლობა დაიწყონ როცა 30 წუთზე მეტი ხნის განმავლობაში, კაბინის ატმოსფერული სიმაღლე 10000 ფუტზე (3000 მ.) მეტია, და განუწყვეტლივ ისარგებლონ ჟანგბადით, როცა კაბინის ატმოსფერული სიმაღლე 13000 ფუტზე (4000 მ.) მეტია.
4. ჰერმეტული სხ-ის მართვისას, ერთ პილოტს უნდა ეკეთოს ნიღაბი და ისარგებლოს ჟანგბადით:
ა) საერთო დანიშნულების ავიაციისათვის – ად 350 ეშელონზე მაღლა, თუ მეორე პილოტი სამუშაო ადგილზე არ იმყოფება. და
ბ) კომერციული გადაზიდვებისას – ად 250 ეშელონზე მაღლა, თუ მეორე პილოტი სამუშაო ადგილზე არ იმყოფება.
5. 25000 ფუტზე (7600 მ-ზე) უფრო მაღლა საფრენად სერტიფიცირებული ჰერმეტიული სხ აღჭურვილი უნდა იყოს ჰერმეტულობის სახიფათო დარღვევაზე საფრენოსნო ეკიპაჟის გასაფრთხილებელი სასიგნალო მოწყობილობით.
მუხლი 75🔗. პორტატული ელექტრონული მოწყობილობა
აკრძალულია სხ-ზე იმ პორტატული ელექტრონული მოწყობილობით სარგებლობა, რომელსაც სხ-ის სისტემებისა და აღჭურვილობის მუშაობაზე არახელსაყრელი ზემოქმედების მოხდენა შეუძლია.
კარი III
ფრენების დაგეგმვა და ზედამხედველობა
თავი VIII
ფრენის გეგმა
მუხლი 76🔗. ფრენის გეგმის წარდგენა
დაგეგმილი ფრენის ან ფრენის ნაწილის ინფორმაცია სმმ-ის ორგანოს წარედგინება ფრენის გეგმის სახით.
ფრენის გეგმისადმი წაყენებულ მოთხოვნები განისაზღვრება «საქართველოს საჰაერო სივრცეში ფრენის წესებით».
თავი IХ
ფრენების დაგეგმვა და მომზადება
მუხლი 77🔗. საჰაერო ხომალდების საფრენად ვარგისობა – ფრენის უსაფრთხოების უზრუნველსაყოფი ზომები
1. აკრძალულია სამოქალაქო სხ-ის ექსპლუატაცია, ვიდრე არ დაკმაყოფილდება შემდეგი მოთხოვნები:
ა) სხ საფრენად ვარგისია, სათანადოდ რეგისტრირებულია და ფრენისათვის საჭირო საბუთები სხ-ზეა.
ბ) სხ-ზე დამონტაჟებული აღჭურვილობა შეესაბამება ფრენის სახეობას, ფრენის მოსალოდნელი პირობების გათვალისწინებით. და
გ) აუცილებელი ტექნიკური სამუშაოები შესრულებულია და ამ სხ-ის საფრენად გაშვების ტექნიკური ნებართვა მიღებულია.
2. კომერციულ გადაზიდვებზე, სხ-ის ტექნიკური ჟურნალის ხელის მოწერისას, მეთაურმა უნდა დაადასტუროს, რომ ამ მუხლის ა) ქვეპუნქტის მოთხოვნები შესრულებულია.
მუხლი 78🔗. გამოყენებული აღჭურვილობის შესაბამისობა ფრენის სახეობასთან
ფრენა აკრძალულია, თუ ფრენასთან და მის უსაფრთხოებასთან უშუალოდ დაკავშირებული სახმელეთო აღჭურვილობა (საკავშირებელი და სანაოსნო აღჭურვილობის ჩათვლით) ფრენის სახეობას არ შეესაბამება.
მუხლი 79🔗. გაფრენის გადაწყვეტილების მიღება
1. მეთაური სფწ-ით ფრენის გადაწყვეტილებას იღებს მეტეოროლოგიური მდგომარეობის გაანალიზების საფუძველზე, თუ:
ა) გაფრენის აეროდრომის ფაქტობრივი ან პროგნოზირებული ამინდი ასაფრენ მინიმუმზე უარესი არ არის.
ბ) მარშრუტზე არ არის ისეთი სახიფათო მეტეოროლოგიური მოვლენები, რომელთა შემოვლაც შეუძლებელია.
გ) დანიშნულების აეროდრომის ფაქტობრივი და პროგნოზირებული ამინდი, მიფრენის დროისათვის, შეესაბამება N1 ცხრილის ერთ-ერთი ვარიანტის მოთხოვნებს.
დ) არის სათადარიგო აეროდრომი, რომელიც შეესაბამება N1 ცხრილისა და ამ მუხლის მე- 4 პუნქტის მოთხოვნებს.
2. N1 ცხრილის 1-ლი ვარიანტის მიხედვით გადაწყვეტილების მიღებისას, დანიშნულების აეროდრომის ფაქტობრივი ამინდის მონაცემები არ უნდა აჭარბებდეს 1 სთ-ს, დაკვირვების მომენტიდან.
თუ ფრენის ხანგრძლივობა 2 საათამდეა:
ა) ქარის სიჩქარისა და მიმართულების შესაბამისობა დადგენილ შეზღუდვებთან დგინდება მისი შემოქროლვების გათვალისწინებით.
ბ) ადზ-ზე ხილვადობით სარგებლობა ნებადართულია, თუ დანიშნულების (სათადარიგო) აეროდრომზე დაფრენა სრულდება ღამის საათებში.
ცხრილი 1
ვარიან-ტები
დანიშნულების აეროდრომზე
ფრენის ხანგრძლივობა დანიშნულების აეროდრომამდე (გაანგარიშებით)
იმ სათადარიგო აეროდრომების რაოდენობასადამდეც დანიშნულების აეროდრომის გადაწყვეტილების მიღების სიმაღლიდან მიფრენა შესაძლებელია
ფაქტობრივი ამინდი ღქსს- ადზ–ზე ხილვადობა- ქარი)
პროგნოზისა და მინიმუმის ფარდობა (მიფრენის დროისათვის)
1
დადგენილ მინიმუმზე არანაკლები
პროგნოზი მინიმუმზე უარესია
2 სთ–მდე
1
2
ფაქტობრივი ამინდის მიუხედავად
პროგნოზი მინიმუმზე უარესი არ არის
2–დან 5 სთ–მდე
2 ან 1*
3
ფაქტობრივი ამინდის მიუხედავად
პროგნოზი მინიმუმზე უარესია
5 სთ–ზე მეტი
2 ან 1*
* ამ შემთხვევაში, აეროდრომის სათადარიგოდ ამორჩევა შეიძლება, თუ, მიფრენის დროისათვის, პროგნოზით გათვალისწინებულია ღრუბლების ქვედა საზღვრის სიმაღლე 330 ფუტით (100 მ) და ხილვადობა 1000 მ-ით მეტი დადგენილ მინიმუმზე.
3. სფწ-ით ფრენის გადაწყვეტილების მიღებისას, დანიშნულებისა და სათადარიგო აეროდრომებზე მხედველობაში არ მიიღება:
ა) პროგნოზირებული სახიფათო მეტეოროლოგიური მოვლენები (სათადარიგო აეროდრომებზე 40%-იანი ალბათობის ფრონტალური ჭექა-ქუხილის გარდა).
ბ) მიფრენის დროისათვის პროგნოზირებული ქარის შემოქროლვები.
გ) ღრუბლების ქვედა საზღვრის სიმაღლე, თუ ღრუბლების ფაქტობრივი და/ან პროგნოზირებული რაოდენობა 4 ოქტანტზე მეტი არ არის.
დ) ხილვადობის დროებითი გაუარესება და/ან ღრუბლების ქვედა საზღვრის დადაბლება.
თუ დანიშნულების (სათადარიგო) აეროდრომზე, მიფრენის დროისათვის, პროგნოზით მოსალოდნელია ხილვადობის და/ან ღქსს-ის ცვლილება (იუსქპ და/ან კფზშვ ტერმინების გამოყენებით), სფწ-ით ფრენის გადაწყვეტილების მიღებისას, გათვალისწინებული უნდა იყოს მათი უმცირესი მნიშვნელობა.
4. სფწ-ით ფრენისას, სათადარიგოდ შეიძლება შეირჩეს ის აეროდრომი, სადაც, მიფრენის დროისათვის, არის ამინდის შემდეგი პროგნოზი:
ა) ღქსს - 165 ფუტით (50 მ) და ხილვადობა 500 მ-ით მეტია მინიმუმზე:
ბ) ღქსს - არანაკლებ 300 ფუტი (90 მ) და ხილვადობა არანაკლებ 1000 მეტრია, იმ შემთხვევაში, თუ აეროდრომი საექსპლუატაციოდ დაშვებულია კატეგორირებული მინიმუმით, ეკიპაჟი კი საფრენად დაშვებულია ამავე კატეგორიით ან ამ კატეგორიის შესაბამისი მინიმუმით.
გ) ღქსს - 330 ფუტი (100 მ) და ხილვადობა 1000 მ-ით მეტია მინიმუმზე, იმ შემთხვევაში, თუ ამორჩეული სათადარიგო აეროდრომი დანიშნულების აეროდრომიდან 27 მილზე (50 კმ) ნაკლებ მანძილზეა.
5. თუ არახელსაყრელი სააერნაოსნო და მეტეოროლოგიური ვითარება და საწვავის მარაგი სათადარიგო აეროდრომის შერჩევის შესაძლებლობას არ იძლევა, მეთაურს უფლება აქვს გაფრენის გადაწყვეტილება მიიღოს სათადარიგო ან გაფრენის აეროდრომზე დაბრუნების მიჯნის გაანგარიშებით, შემდეგ შემთხვევაში:
ა) დაბრუნების მიჯნიდან დანიშნულებისა და სათადარიგო აეროდრომებამდე ფრენის ხანგრძლივობა 2 სთ-ს არ აღემატება (გაანგარიშებით).
ბ) დანიშნულებისა და სათადარიგო აეროდრომების ფაქტობრივი ამინდი მინიმუმზე უარესი არ არის (ფრენის 2 სთ-ზე მეტი ხანგრძლივობისას - ფაქტობრივი ამინდის გაუთვალისწინებლად).
გ) დანიშნულებისა და სათადარიგო აეროდრომების ამინდის პროგნოზი, მიფრენის დროისათვის, ამ მუხლის მე-4 პუნქტის მოთხოვნებს შეესაბამება, ამასთან, სხ-ის საწვავის გაანგარიშებული ოდენობა, დანიშნულების აეროდრომზე მიფრენისას, უნდა იყოს არანაკლებ 1 სთ-ის საფრენად (წრის სამაღლეზე) სამყოფი.
დაბრუნების მიჯნა განისაზღვრება ისე, რომ, სათადარიგო აეროდრომზე მიფრენის გაანგარიშებული დროისათვის, საწვავის ნარჩენი სხ-ზე იყოს არანაკლებ 30 წთ-ის საფრენად (წრის სიმაღლეზე) სამყოფი.
6. მეთაური უფლებამოსილია, სფწ-ით ფრენის გადაწყვეტილება მიიღოს სათადარიგო აეროდრომის გარეშე თუ:
ა) დანიშნულების აეროდრომზე არის ამ ტიპის სხ-ის დასაფრენად გამოსადეგი ორი არაგადამკვეთი ადზ, რომელთა ტექნიკური მდგომარეობა დადგენილ მოთხოვნებს შეესაბამება.
ბ) დაფრენის აეროდროქზე გათვალისწინებული არ არის დასაფრენად სახელსაწყო შესვლის სტანდარტული წესი.
გ) მეტეოროლოგიური ინფორმაციით მითითებული არ არის, რომ, მიფრენის გაანგარიშებულ დრომდე და მას შემდეგ ორ-ორი საათის განმავლობაში, იქნება შემდეგი პირობები:
გ.ა) ღქსს სულ ცოტა 1000ფ (300მ) მეტი იქნება დასაფრენად სახელსაწყო შესვლის წესებით დადგენილზე. და
გ.ა) ხილვადობა იქნება სულ ცოტა 5.5 კმ ან დასაფრენად სახელსაწყო შესვლის წესებით დადგენილზე 4 კმ-ით მეტი.
დ) დანიშნულების აეროდრომზე მიფრენის დროისათვის, საწვავის გაანგარიშებული ნარჩენი სხ-ზე იქნება არანაკლებ 1 სთ-ის საფრენად (წრის სიმაღლეზე) სამყოფი.
მუხლი 80🔗. ვიზუალური ფრენის წესებით და განსაკუთრებული ვფწ-ით ფრენის გადაწყვეტილების მიღება
1. ვფწ-ისა და გვფწ-ის მიხედვით ფრენის შესასრულებლად, მეთაური გაფრენის გადაწყვეტილებას იღებს შემდეგი პირობების გათვალისწინებით:
ა) გაფრენის, დანიშნულებისა და სათადარიგო აეროდრომების ფაქტობრივი ამინდი შეესაბამება მეთაურის მინიმუმს და ვფწ-ით (გვფწ-ით) ფრენისათვის გათვალისწინებულზე ნაკლები არ არის.
ბ) მარშრუტის (საავიაციო სამუშაოების რაიონის), დანიშნულებისა და სათადარიგო აეროდრომების პროგნოზირებული ხილვადობა და ღქსს მეთაურის მინიმუმზე და ვფწ-ით (გვფწ-ით) ფრენისათვის გათვალისწინებულზე ნაკლები არ არის.
გ) ფრენის მარშრუტზე (საავიაციო სამუშაოების რაიონში) ისეთი სახიფათო მეტეომოვლენები, რომელთა შემოვლაც შეუძლებელია, პროგნოზირებული არ არის.
2. სათადარიგო აეროდრომის უქონლობისას, ვფწ-ით (გვფწ-ით) ფრენის გადაწყვეტილების მიღება ნებადართულია, თუ, მიფრენის დროისათვის, დანიშნულების აეროდრომის ამინდის პროგნოზი ითვალისწინებს ხილვადობას 500 მ-ით და ღქსს-ს 165 ფუტით (50 მ) მეტს დადგენილ მინიმუმზე.
3. ვფწ-ით (გვფწ-ით) ფრენის გადაწყვეტილების მიღებისას, დანიშნულებისა და სათადარიგო აეროდრომზე მიფრენის დროისათვის პროგნოზირებული ხილვადობისა და/ან ღქსს-ის ცვლილებები (BECMG და ТЕМРО ტერმინების გამოყენებით) გაითვალისწინება მათი უმცირესი მნიშვნელობის მიხედვით.
4. ვფწ-ით (გვფწ-ით) ფრენის გადაწყვეტილების მიღებისას, მარშრუტზე, გაფრენის, დანიშნულებისა და სათადარიგო აეროდრომებზე ღქსს არ გაითვალისწინება, თუ ღრუბლიანობის ფაქტობრივი და პროგნოზირებული ოდენობა ფრენის სიმაღლეზე დაბლა არა უმეტეს 4 ოქტანტია, და შესაძლებელია ღრუბლების ზედა საზღვარზე არანაკლებ 1000 ფუტით (300 მ) მაღლა ფრენა.
5. ვფწ-ით (გვფწ-ით) საწვრთნელი გაფრენის გადაწყვეტილების მიღებისას, დანიშნულებისა და სათადარიგო აეროდრომებზე მიფრენის დროისათვის პროგნოზირებული ხილვადობის და/ან ღქსს-ის დროებითი და ხანმოკლე ცვლილებები არ გაითვალისწინება.
მუხლი 81🔗. სანაპირო ზოლის გარეთ წყლის ზედაპირზე მდებარე შვეულმფრენის სათადარიგო ბანი
1. აკრძალულია სანაპირო ზოლის გარეთ წყლის ზედაპირზე მდებარე დასაფრენი ბანის სათადარიგოდ გამოყენება, თუ საწვავის მარაგი სანაპირო ზოლში მდებარე მოედნის ამორჩევის საშუალებას იძლევა.
შენიშვნა:
სანაპირო ზოლის გარეთ წყლის ზედაპირზე მდებარე ბანის სათადარიგოდ ამორჩევა უნდა იყოს გამონაკლისი შემთხვევა, რაც შეთანხმებული უნდა იყოს საა-თან .
2. სანაპირო ზოლის გარეთ წყლის ზედაპირზე მდებარე შვეულმფრენის დასაფრენი ბანის სათადარიგოდ შერჩევისას, მეთაურმა უნდა გაითვალისწინოს:
ა) დაბრუნების მიჯნამდე ვალდებულია გამოიყენოს სანაპირო ზოლში მდებარე აეროდრომი. სანაპირო ზოლის გარეთ მდებარე ბანი უნდა გამოიყენოს მხოლოდ დაბრუნების მიჯნის გავლის შემდეგ.
ბ) დარწმუნდეს, რომ სათადარიგო ბანამდე მიღწევა შესაძლებელია ჰაერში ერთი ძრავის მწყობრიდან გამოსვლის შემთხვევაში.
გ) დარწმუნდეს შვეულმფრენის დასაფრენი ბანის ვარგისობაში.
დ) შვეულმფრენის დასაფრენი ბანის ამინდის პირობები გადმოცემული უნდა იყოს არსებული წესის შესაბამისად სერტიფიცირებული წყაროს მიერ.
ე) სფწ-ით ფრენისათვის გათვალისწინებული უნდა იყოს დასაფრენად შესვლის გარკვეული პროცედურა.
შენიშვნა:
საჰაერო ხომალდის სეს-ით დადგენილი დაფრენის ტექნოლოგია (სამართი სისტემის მწყობრიდან გამოსვლისას) შეიძლება შეიცავდეს შვეულმფრენის სათადარიგო ბანის შერჩევის პროცედურას. მართვის კრიზისული სისტემის მექანიკური საიმედოობა გათვალისწინებული უნდა იყოს სანაპირო ხაზის გარეთ მდებარე შვეულმფრენის დასაფრენი ბანის ვარგისობისა და ამორჩევის საჭიროების განსაზღვრისას.
მუხლი 82🔗. სათადარიგო აეროდრომი
1. აფრენის პუნქტის სათადარიგო აეროდრომი უნდა შეირჩეს და მიეთითოს ფრენის სამუშაო გეგმით, თუ:
ა) აფრენის აეროდრომის მეტეოროლოგიური პირობები შეესაბამება მის საექსპლუატაციო მინიმუმებს ან მასზე უარესია ან აფრენის აეროდრომზე დაბრუნება შეუძლებელია სხვა მიზეზებით.
ბ) სათადარიგო აეროდრომი აფრენის აეროდრომიდან განთავსებულია შემდეგ ფარგლებში:
- ორძრავიანი სხ-ისათვის - ერთი მწყობრიდან გამოსული ძრავათი, საკრეისერო სიჩქარით, ერთი საათის ტოლფას საფრენ მანძილზე.
- სამ - და მეტძრავიანი სხ-ისათვის - ერთი მწყობრიდან გამოსული ძრავათი, საკრეისერო სიჩქარით, ორი საათის ტოლფას საფრენ მანძილზე.
2. მარშრუტის სათადარიგო აეროდრომი, ორი აირტურბინული ძრავის მქონე სხ-ისათვის გაზრდილ მანძილზე ფრენის შესასრულებლად, უნდა შეირჩეს და მიეთითოს ფრენის სამუშაო გეგმით და სმმ-ისათვის წარდგენილი ფრენის გეგმით.
3. სფწ-ით ფრენისას, უნდა შეირჩეს და ფრენის სამუშაო გეგმით მიეთითოს, სულ ცოტა, ერთი სათადარიგო აეროდრომი, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა დანიშნულების აეროდრომი განთავსებულია იზოლირებულ რაიონში, და არ არის სათადარიგოდ გამოსადეგი აეროდრომი.
შენიშვნა:
ერთი უმოქმედოძრავიანი სხ-ის საკრეისერო სიჩქარით ფრენის ყველა გაანგარიშება წარმოებს სეს-ის შესაბამისად, წყნარი ატმოსფეროსა და ფაქტობრივი საფრენი მასის გათვალისწინებით.
მუხლი 83🔗. ჰიდროთვითმფრინავი
1. საქართველოს საჰაერო სივრცეში ფრენისას, ჰიდროთვითმფრინავს უნდა ჰქონდეს შემდეგი აღჭურვილობა:
ა) თითო ინდივიდუალური სამაშველო საცურავი საშუალება ხომალდზე მყოფ ყოველ პირზე. ეს საშუალებები უნდა განთავსდეს ისე, რომ, სავარძლიდან ან საძინებელი ადგილიდან, ადვილად ხელმისაწვდომი იყოს იმისათვის, ვისთვისაც ის არის გათვალისწინებული.
ბ) ზღვაზე ხომალდების შეჯახების თავიდან ასაცილებლად გათვალისწინებული ხმოვანი სიგნალების გადამცემი აღჭურვილობა (საჭიროებისას).
გ) სულ ცოტა, - ერთი ღუზა.
დ) ერთი საზღვაო ტივტივა ღუზა, იმ შემთხვევისათვის, როცა ის საჭიროა სამანევროდ.
2. წყლიან სივრცეზე გამოყენებული სანაოსნო ნათურები მონტაჟდება „საქართველოს საჰაერო სივრცეში ფრენის წესების“ მოთხოვნების შესაბამისად.
მუხლი 84🔗. ფრენის უსაფრთხო სიმაღლის გაანგარიშება
1. ფრენის უსაფრთხო სიმაღლის გაანგარიშება, 760 მმ. ვწ. სვ. (1013, 2 მ ბარი) ატმოსფერული წნევის მიხედვით, წარმოებს წემდეგი ფორმულებით:
Hუს.760.=Hუს.ნამდვ+Hრელ-ΔHt+(760-Рდაყვ.მინ.)x11.
Hუს.1013,2.=Hუს.ნამდვ+Hრელ-ΔHt+(1013,2-Рდაყვ.მინ.)x8,25.
სადაც
Hუს.ნამდვ.
ფრენის ნამდვილი უსაფრთხო სიმაღლის დადგენილი მნიშვნელობა, მ.
Hრელ
მიდამოს რელიეფის უმაღლესი წერტილის სრული სიმაღლე, ხელოვნური დაბრკოლების სიმაღლის ჩათვლით, დადგენილი სიგანის ზოლის ფარგლებში, მ.
Рდაყვ.მინ
ფრენის მარშრუტის (უბნის, მონაკვეთის) მინიმალური ატმოსფერული წნევა, ზღვის დონესთან დაყვანილი, მმ.ვწ.სვ. (მბარი).
ΔHt
სიმაღლის საზომის მეთოდური ტემპერატუ რული შესწორება, რომელიც განისაზღვრება სანაოსნო სახაზავით, მ, ან ფორმულით:
to-15
ΔHt = ---------- x Hშესწ.,სადაც
300
To
მინიმალური ტემპერატურა ფრენის მარშრუტზე (უბანზე, მონაკვეთზე).
Hშესწ=Hუს.ნამდვ+Hრელ
2. მისადგომი რაიონში ფრენის უსაფრთხო სიმაღლის გაანგარიშება, 760 მმ.ვწ.სვ. (1013,2 მ ბარი) ატმოსფერული წნევის მიხედვით (აეროდრომის რაიონში ფრენის შესრულების ინსტრუქციაში და სააერნაოსნო ინფორმაციის კრებულებში შესატანად), წარმოებს შემდეგი ფორმულებით:
Hუს.მინ=Hუს.ნამდვ+Hრელ-ΔHt+(760-Рდაყვ.მინ.)x11
Hუს.მინ.=Hუს.ნამდვ+Hრელ-ΔHt+(1013,2-Рდაყვ.მინ.)x8,25
სადაც,
Hუს.მინ
ფრენის ნამდვილი უსაფრთხო სიმაღლის დადგენილი მნიშვნელობა, მ.
ΔHt
სიმაღლის საზომის მეთოდური ტემპერატურული შესწორება, რომელიც განისაზღვრება მრავალწლიანი დაკვირვების შედეგად გამოყვანილი აეროდრომის საშუალო წლიური ტემპერატურის მიხედვით, მ.
Рდაყ.აერ
მრავალწლიანი მონაცემების მიხედვით დადგენილი აეროდრომის მინიმალური ატმოსფერული წნევა, ზღვის დონესთან დაყვანილი. გაიანგარიშება ფორმულით:
Рდაყვ.აერ.Hაერ:11(8,25) +Pაერ., სადაც,
Hაერ
აეროდრომის შემაღლება ზღვის დონიდან.
Pაერ.
მრავალწლიანი მონაცემების მიხედვით დადგენილი მინიმალური ატმოსფერული წნევა ადზ-ის დონეზე.
3. სააეროდრომო წრეზე ფრენის სიმაღლის (წრის სიმაღლის) გაანგარიშება წარმოებს შემდეგი ფორმულით (აეროდრომის რაიონში ფრენის შესრულების ინსტრუქციაში და სიკ-ში შესატანად).
Hწრ.=Hუს.ნამდვ+ΔHრელ-ΔHt, სადაც,
Hუს.ნამდვ
აფრენისა და დაფრენის არეში საფრენად დადგენილი ნამდვილი უსაფრთხო სიმაღლე, მ.
ΔHრტლ
მიდამოს რელიეფის უმაღლესი წერტილის სიმაღლე აეროდრომის დონიდან ხელოვნური დაბრკოლების სიმაღლის ჩათვლით, დადგენილი სიგანის ზოლის ფარგლებში, მ.
ΔHt
სიმაღლის საზომის მეთოდური ტემპერატურული შესწორება, რომელიც განისაზღვრება მრავალწლიანი დაკვირვების შედეგად გამოყვანილი აეროდრომის საშუალო წლიური ტემპერატურის მიხედვით. გაიანგარიშება სანაოსნო სახაზავით, მ. ან ფორმულით:
to-15
ΔHt = ---------- x Hშესწ.,სადაც
300
ეº
მრავალწლიანი დაკვირვების შედეგად გამოყვანილი აეროდრომის საშუალო წლიური ტემპერატურა, გრად.
Hშეწ.= Hუს.ნამდვ.+ΔHრელ
4. აეროდრომის რაიონის მინიმალური უსაფრთხო სიმაღლე (აეროდრომის რაიონში ფრენის შესრულების ინსტრუქციაში და სიკ-ში შასატანად) გაიანგარიშება ფორმულით:
vEc=300+ΔHრელ.-ΔHt, სადაც
ΔHრელ
მიდამოს რელიეფის უმაღლესი წერტილის სიმაღლე, ხელოვნური დაბრკოლების სიმაღლის ჩათვლით, ადზ-ის ზღურბლის (დასაფრენად შესვლის მიმართულებით) დონიდან, მ.
ΔHt
სიმაღლის საზომის მეთოდური ტემპერატურული შესწორება, რომელიც განისაზღვრება მრავალწლიანი დაკვირვების შედეგად გამოყვანილი აეროდრომის საშუალო წლიური ტემპერატურის მიხედვით. გაიანგარიშება სანაოსნო სახაზავით, მ. ან ფორმულით:
to-15o
ΔHt = ---------- x Hშესწ.,სადაც
300
Tº
მრავალწლიანი დაკვირვების შედეგად გამოყვანილი აეროდრომის მინიმალური წლიური ტემპერატურა, გრად.
Hშესწ.=300+ΔHრელ
5. უმდაბლეს ეშელონზე უფრო დაბლა ფრენისას, აეროდრომის რაიონის უსაფრთხო სიმაღლე გაიანგარიშება ფორმულით:
Hუს.აერ.=Hუს.ნამდვ.+Δრდაბრკ.-ΔHt, სადაც
რუს.ნამდვ.
აფრენისა და დაფრენის არეში საფრენად დადგენილი ნამდვილი უსაფრთხო სიმაღლე, მ.
დაბრკ.=
მიდამოს რელიეფის უმაღლესი წერტილის სიმაღლე აეროდრომის დონიდან, ბუნებრივი დაბრკოლების სიმაღლის ჩათვლით. ხელოვნური დაბრკოლების სიმაღლე გაითვალისწინება 170 კვანძზე (300 კმ/სთ) მეტი სიჩქარის დროს, მთიან მხარეში კი - ყველა შემთხვევაში, ფრენის სიჩქარის მიუხედავად, დადგენილი სიგანის ზოლის ფარგლებში, მ.
ΔHt
სიმაღლის საზომის მეთოდური ტემპერატურული შესწორება, რომელიც გაიანგარიშება სანაოსნო სახაზავით, მ. ან ფორმულით
to-15o
ΔHt = ---------- x Hშესწ.,სადაც
300
to
აეროდრომის ფაქტობრივი ტემპერატურა, გრად.
H შესწ.=Hუს.ნამდ+ΔHდაბრკ.
6. უმდაბლეს ეშელონზე უფრო დაბლა გამავალი მარშრუტის (საავიაციო სამუშაოების რაიონის) უსაფრთხო სიმაღლე გაიანგარიშება ფორმულით:
Hუს.აერ.=Hუს.ნამდვ.+Hრდაბრკ.-ΔHt, სადაც
Hუს.ნამდვ.
ფრენის ნამდვილი უსაფრთხო სიმაღლის დადგენილი სიდიდე, მ.
Hდაბრკ.
მიდამოს რელიეფის უმაღლესი წერტილის სრული სიმაღლე, ბუნებრივი დაბრკოლების სიმაღლის ჩათვლით. ხელოვნური დაბრკოლების სიმაღლე გაითვალისწინება 170 კვანძზე (300 კმ/სთ) მეტი სიჩქარის დროს, მთიან მხარეში კი - ყველა შემთხვევაში, ფრენის სიჩქარის მიუხედავად, დადგენილი სიგანის ზოლის ფარგლებში, მ.
ΔHt
სიმაღლის საზომის მეთოდური ტემპერატურული შესწორება, რომელიც გაიანგარიშება სანაოსნო სახაზავით, მ. ან ფორმულით:
to-15o
ΔHt = ---------- x Hშესწ.,სადაც
300
to
აფრენის ან დაფრენის აეროდრომის ფაქტობრივი ტემპერატურა (მათგან უმცირესი), გრად.
Hშესწ.=Hუს.ნამდ.+ΔHდაბრკ.
7. მოცდის არეს ქვედა ეშელონის სიმაღლე გაიანგარიშება ფორმულებით:
H760ქვ. >= Hწრ.+300-ΔHt+(1013,2-Рაერ.)х8,25, სადაც,
Hწრ.
სააეროდრომო წრის სიმაღლე, მ.
Рაერ
აეროდრომის ფაქტობრივი წნევა, მმ.ვწ.სვ. (მ ბარი)
ΔHt
სიმაღლის საზომის მეთოდური ტემპერატურული შესწორება, რომელიც გაიანგარიშება სანაოსნო სახაზავით, მ. ან ფორმულით:
to-15o
ΔHt = ---------- x Hშესწ.,სადაც
300
to
აეროდრომის ფაქტობრივი ტემპერატურა, გრად.
Hშესწ.=Hწრ.+300
მუხლი 85🔗. მეორე წრეზე წასვლა
1. დაფრენისწინა სწორზე, მეთაური ვალდებულია შეწყვიტოს დაშვება და წავიდეს მეორე წრეზე, თუ:
ა) შეინიშნება დაფრენისათვის სახიფათო მეტეომოვლენები ან ფრინველთა თავმოყრა.
ბ) ძლიერი თავსხმა ნალექების პირობებში, მეტეოროლოგიური ხილვადობა 1000 მ-ზე ნაკლებია (ხილვადობა შმნ-ის მიხედვით მხედველობაში არ მიიღება).
გ) გლისადის შესანარჩუნებლად საჭიროა ძრავ(ებ)ის მუშაობის რეჟიმის ნომინალამდე გაზრდა.
დ) ეკიპაჟმა მიიღო დაფრენისათვის დასაშვებზე უარესი ფაქტობრივი პირობების შეტყობინება.
ე) მიახლოების ნათურებთან ან სხვა ორიენტირებთან (დაფრენის კურსით) საიმედო ვიზუალური კონტაქტის დამყარებამდე, ჩაირთო გმს-ის და/ან დედამიწასთან სახიფათო მიახლოების სიგნალიზაცია.
ვ) შმრს-ის გადაფრენის შემდეგ, კურსიდან/გლისადიდან და/ან ვერტიკალური სიჩქარიდან გადახრა სხ-ის სეს-ით დადგენილ ნორმაზე მეტია.
ზ) გმს-ამდე მიახლოების ნათურებთან (ადზ-ის ნათურებთან) ან სახმელეთო ორიენტირებთან აუცილებელი ვიზუალური კონტაქტი არ დამყარებულა.
თ) გმს-ზე სხ-ის სივრცობრივი მდგომარეობა ან ადზ-ის მიმართ მოძრაობის პარამეტრები უსაფრთხო დაფრენას არ უზრუნველყოფს.
ი) გმს--იდან მეორე წრეზე წასვლის მინიმალურად დასაშვებ სიმაღლემდე (სეს-ის შესაბამისად) დაშვებისას, მიახლოების/ადზ-ის ნათურებთან ან სახმელეთო ორიენტირებთან გაწყდა ვიზუალური კავშირი.
კ) საჰაერო სივრცეში ან ადზ-ზე გაჩნდა ფრენის უსაფრთხოებისათვის მუქარის შემქმნელი დაბრკოლება.
ლ) დაფრენის გაანგარიშება მის უსაფრთხოდ შესრულებას არ უზრუნველყოფს.
2. აკრძალულია მეთაურის მიერ მიღებული მეორე წრეზე წასვლის გადაწყვეტილების ეჭვქვეშ დაყენება, მით უმეტეს - ამის გამო მისდამი ადმინისტრაციული ზომების მიღება.
მუხლი 86🔗. ორძრავიანი თვითმფრინავის ფრენა გაზრდილ მანძილზე (ETOPS)
1. ექსპლუატანტს ეკრძალება, საქართველოს საა-ს უნებართვოდ, 7500 კგ-ზე მეტი მაქსიმალური ასაფრენი მასის ან 19-ზე მეტი მგზავრთტევადობის მქონე ორძრავიანი საჰაერო ხომალდის იმ მარშრუტზე ფრენის დაგეგმვა, რომლის რომელიმე წერტილი დასაფრენად გამოსადეგი აეროდრომიდან 60 წთ-ზე მეტი (შტილი, მწყობრიდან გამოსული ერთი ძრავა) საფრენოსნო მანძილით არის დაცილებული.
2. ექსპლუატანტს ეკრძალება ი კლასის ორძრავიანი სხ-თი იმ მარშრუტზე ფრენა, რომლის რომელიმე წერტილი დასაფრენად გამოსადეგი აეროდრომიდან 90 წთ-ზე მეტი (შტილი, ორივე მუშა ძრავით ფრენის მაქსიმალური სიჩქარე) საფრენი მანძილით ან 555 კმ-ით (300 ს.მილით) არის დაცილებული. ამ ორი მონაცემიდან გაითვალისწინება უმცირესი მნიშვნელობა.
3. ექსპლუატანტს ეკრძალება, საქართველოს საა-ს უნებართვოდ, შეასრულოს ფრენა ორძრავიანი სხ-ით, სატვირთო რეისის ჩათვლით (იმ საჰაერო ხომალდებით, რომლებსაც ამ მუხლის 1-ლი და მე 2- პუნქტები არ ეხება), იმ მარშრუტზე, რომლის რომელიმე წერტილი დასაფრენად გამოსადეგი აეროდრომიდან 120 წთ-ზე მეტი (შტილი, სტანდარტული პირობები, მწყობრიდან გამოსული ერთი ძრავა) საფრენი მანძილით არის დაცილებული.
4. საქართველოს საა-დან ETOPS-ზე ფრენის ნებართვის მიღებისას, ექსპლუატანტი ვალდებულია სათადარიგო აეროდრომები შეარჩიოს ამ მუხლით მითითებული დაბრუნების მიჯნის ფარგლებში.
მუხლი 87🔗. სათადარიგო აეროდრომი მარშრუტზე, ETOPS-ზე ფრენისას
1. მეთაური ვალდებულია დარწმუნდეს, რომ ETOPS-ზე ფრენის გეგმით მითითებულია ის სათადარიგო აეროდრომები, რომლებიც 86-ე მუხლის მოთხოვნებს შეესაბამება .
2. აკრძალულია ფრენა, თუ დანიშნულების აეროდრომის ფაქტობრივი ან პროგნოზირებული ამინდი არ იძლევა იმის იმედს, რომ, მიფრენის დროისათვის, აეროდრომის მინიმუმი ექსპლუატანტის ETOPS-ზე ფრენის შესრულების ნებართვით მითითებულს გაუთანაბრდება.
შენიშვნა:
სფწ-ით ფრენისას სათადარიგო აეროდრომის ამოსარჩევად გამოყენებული ამინდის პროგნოზი, ასევე, გამოიყენება სათადარიგო აეროდრომის ამოსარჩევად ETOPS-ზე ფრენისას.
მუხლი 88🔗. საწვავ-საცხები მასალებისა და ჟანგბადის მარაგის გაანგარიშების თავისებურებები
1. აკრძალულია ფრენა, თუ გათვალისწინებული არ არის ფრენის უსაფრთხოდ შესასრულებლად საჭირო საწვავის, ზეთისა და ჟანგბადის მარაგი, ნებისმიერი სხვა მარაგის ჩათვლით, რომელიც სხ-ზე უნდა იყოს, გაუთვალისწინებელი ვითარების წარმოქმნის შემთხვევისათვის.
2. საწვავის მარაგის განმსაზღვრელი პირი პასუხისმგებელია იმაზე, რომ სხ-ზე იყოს საწვავის, ზეთისა და ჟანგბადის დამატებითი მარაგი, ქვემოთ ჩამოთვლილ ვითარებებში მათი ხარჯის გაზრდის შემთხვევისათვის:
ა) ქარი ან სხვა მეტეომოვლენები.
ბ) ფრენის მარშრუტის ცვლილება.
გ) მოცდის არეში წასვლა.
დ) დასაფრენად შესვლის სრული პროცედურა, მეორე წრეზე წასვლით.
ე) ჰერმეტულობის დარღვევა.
ვ) ერთი ძრავის მტყუნება.
ზ) ნებისმიერი სხვა ვითარება, რამაც შეიძლება სხ-ის მოფრენა (მიფრენა) შეაფერხოს ან საწვავის, ზეთის ან ჟანგბადის ხარჯი გაზარდოს.
3. საწვავის აუცილებელი მარაგის გაანგარიშებისას, პირმა უნდა გათვალისწინოს, რომ, 2000 მილზე და მეტ მანძილზე ფრენისას, საწვავის მარაგს უნდა დაემატოს იმ საწვავის 10%, რაც ამ ფრენისათვის არის საჭირო, აფრენიდან დაფრენამდე.
4. საქართველოს საა უფლებამოსილია გასცეს დაცილებულ აეროდრომამდე კომერციულ ფრენის ნებართვა, ამასთან, წაუყენოს განსხვავებული პირობები და შემოიღოს შეზღუდვები.
მუხლი 89🔗. საწვავის მარაგის გაანგარიშება და კონტროლი
1. ექსპლუატანტი ვალდებულია დაადგინოს საწვავის მარაგისა და მისი ხარჯვის კონტროლის ისეთი ხერხები, რომელიც ნებისმიერი ფრენისათვის მის საკმაო ოდენობას უზრუნველყოფს, ფრენის წინასწარი ან შეცვლილი გეგმის შესაბამისად, და სხ-ის ექსპლუატაციის სავარაუდო და რეალური პირობების შეუსაბამობის გათვალისწინებით.
2. ფრენისათვის საჭირო საწვავის მარაგის გაანგარიშება ეფუძნება:
ა) სხ-ის საფრენოსნო ექსპლუატაციის სახელმძღვანელოს მოთხოვნების შესაბამის მონაცემებს საწვავის ხარჯზე ან ცალკეული საჰაერო ხომალდის საწვავის ხარჯის მონაცემებს, თუ ის დადასტურებულია ექსპლუატანტის მიერ და შეიცავს მისი ფშს.
ბ) სხ-ის ექსპლუატაციის სავარაუდო პირობებს:
ბ.ა) გაანგარიშებულ საფრენ მასას.
ბ.ბ) გაანგარიშებულ ეშელონს ან ფრენის სიმაღლეს.
ბ.გ) ფრენის პროგნოზირებულ მეტეოროლოგიურ პირობებს.
ბ.დ) სმმ-ის ორგანოების მიერ დადგენილ პროცედურებსა და შეზღუდვებს, თუ ის ცნობილია სიკ-ით ან NOTAM-ით.
3. საწვავის მარაგი უნდა შეიცავდეს:
ა) საწვავის ხარჯს ხმელეთზე, აფრენამდე.
ბ) საწვავის ხარჯს გაფრენის აეროდრომიდან დანიშნულების აეროდრომამდე, ფრენის გეგმის შესაბამისად (სარეისო საწვავი).
გ) სათადარიგო (სააერნაოსნო) მარაგს, რომელიც შედგება:
გ.ა) საწვავის საკომპენსაციო მარაგისაგან.
გ.ბ) სათადარიგო აეროდრომზე წასასვლელი (საჭიროებისას) საწვავისაგან.
გ.გ) საწვავის მინიმალური მარაგისაგან.
გ.დ) საწვავის დამატებითი მარაგისაგან, თუკი ეს საჭიროა (მაგ: ETOPS-სათვის).
დ) გაანგარიშებულ ოდენობაზე ჭარბ მარაგს, მეთაურის შეხედულებისამებრ.
4. საწვავის მარაგის კონტროლი უნდა განხორციელდეს:
ა) ფრენის ყოველ 30 წთ-ში ან ექსპლუატანტის მიერ დადგენილ ფრენის ეტაპებზე.
ბ) ფრენის მარშრუტის ან დანიშნულების აეროდრომის შეცვლისას.
გ) სათადარიგო აეროდრომზე მეტეოროლოგიური პირობების და/ან ტექნიკური მდგომარეობის ცვლილებისას.
დ) სხ-ის ექსპლუატაციის ფაქტიური პირობების გაანგარიშებულიდან მნიშვნელოვანი გადახრისას.
ე) ყველა სხვა შემთხვევაში, როცა, დანიშნულების ან სათადარიგო აეროდრომამდე საფრენად, საწვავის მარაგის საკმარისობა ეჭვს იწვევს.
5. საწვავის მარაგის კონტროლი, ფრენისას, ეფუძნება:
ა) საწვავის ნარჩენსა და ხარჯს, საწვავის ოდენობის საზომი სისტემის მონაცემებით.
ბ) სხ-ის ექსპლუატაციის ფაქტიურ პირობებს, შემდეგის ჩათვლით:
ბ.ა) ფაქტობრივ საფრენ მასას.
ბ.ბ) ფაქტობრივ და პროგნოზირებულ მეტეოროლოგიურ პირობებს.
ბ.გ) მარშრუტის დარჩენილ ნაწილზე ფრენის პროცედურებსა და შეზღუდვებს, თუ ისინი ცნობილია სმმ-ის ორგანოსაგან მიღებული ინფორმაციით ან სიკ-ის საბუთებით (NOTAM-ით).
6. საწვავის მარაგის კონტროლისას, გათვალისწინებული უნდა იყოს:
ა) მარშრუტის დარჩენილ მონაკვეთზე დანიშნულების აეროდრომამდე ფრენა.
ბ) სათადარიგო (სააერნაოსნო) საწვავი, რომელიც შედგება:
ბ.ა) სათადარიგო აეროდრომამდე საფრენად საჭირო საწვავი (საჭიროებისას).
ბ.ბ) დანიშნულების და/ან სათადარიგო აეროდრომზე მიფრენისას დარჩენილი საწვავის მინიმალური ოდენობა.
ბ.გ) საწვავის დამატებითი მარაგი, თუ ეს საჭიროა (მაგ:ETOPS-სათვის).
7. საწვავის საკომპენსაციო მარაგი უნდა შეადგენდეს აეროდრომიდან დანიშნულების აეროდრომამდე საჭირო საწვავის (სარეისო საწვავის) არა ნაკლებ 3%-ს.
8. სათადარიგო აეროდრომზე ფრენისათვის საჭირო საწვავით, სხ-ის ექსპლუატაციის სავარაუდო პირობებში, უზრუნველყოფილი უნდა იყოს დანიშნულების აეროდრომის გმს-იდან (ან დაბრუნების მიჯნიდან) სათადარიგო აეროდრომამდე სავარაუდო მარშრუტით ფრენა და სავარაუდო ადზ-ზე დასაფრენად შესვლა და დაფრენა.
9. საწვავის მინიმალური მარაგი უნდა იყოს არანაკლები ქვემოთ ჩამოთვლილი მნიშვნელობებიდან, რომელიც უზრუნველყოფს:
ა) სათადარიგო აეროდრომის თავზე, 1500 ფუტ (450 მ) სიმაღლეზე, მოცდის რეჟიმით 30 წთ-ის ფრენას - ყველა ტიპის სხ-ისათვის, თუ ფრენა სათადარიგო აეროდრომის გამოყენებით სრულდება.
ბ) დანიშნულების აეროდრომის თავზე, 1500 ფუტ (450 მ) სიმაღლეზე, მოცდის რეჟიმით 60 წთ-ის ფრენას-ტურბორეაქტიული თვითმფრინავისათვის, და 45 წთ-ის ფრენას - ხრახნიანი თვითმფრინავისათვის, თუ სათადარიგო აეროდრომი საჭირო არ არის ან გაიანგარიშება სათადარიგო აეროდრომზე წასვლის მიჯნა.
გ) საკრეისერო ეშელონზე ან სიმაღლეზე 120 წთ-ის ფრენას, ტურბორეაქტიური თვითმფრინავისათვის, ან 45 წთ-ისას, მარშრუტზე ფრენის დროის 15%-ის დამატებით, მაგრამ 120 წთ-ზე არაუმეტესი - ხრახნიანი თვითმფრინავისათვის, თუ ფრენა სრულდება იზოლირებულ აეროდრომზე.
10. დამატებითი საწვავის განსაზღვრის წესებს, თუკი ის საჭიროა (მაგ:ETOPS-ზე), ადგენს ექსპლუატანტი, ფრენის სახეობის, მარშრუტისა და რაიონის შესაბამისად.
11. სათადარიგო საწვავი, რომელიც გაითვალისწინება გაწყობის ან საწვავის ხარჯვის კონტროლის დროს, ყველა შემთხვევაში, არ უნდა იყოს საჰაერო ხომალდის სეს-ით მითითებულ მინიმალურ მარაგზე (სხ-ის მასის მიხედვით) ნაკლები.
12. გაანგარიშებულ ოდენობაზე მეტი საწვავის აღება შეიძლება დასაბუთდეს ფრენის უსაფრთხოების ინტერესებით ან ეკონომიკური, ოპერატიული და სხვა მიზეზებით.
13. ფრენისათვის საჭირო საწვავის მარაგის გაწყობაზე საბოლოო გადაწყვეტილებას იღებს საჰაერო ხომალდის მეთაური.
მუხლი 90🔗. ზეთის მარაგი
ზეთის მარაგის ოდენობა გაიანგარიშება იმგვარად, რომ ის საკმარისი იყოს ფრენის უსაფრთხოდ დასასრულებლად, - საჰაერო ხომალდის სეს-ის შესაბამისად.
მუხლი 91🔗. ფრენის დაგეგმვის საბუთები
1. კომერციული ფრენის შესრულებისას, მეთაური ვალდებულია შეავსოს და ხელი მოაწეროს შემდეგ საბუთებს:
ა) ფრენის სამუშაო გეგმას - რომელიც შეიცავს იმ NOTAMებსა და მეტეოინფორმაციას, რომელიც მინიმალური გაწყობის თაობაზე ფრენის დაგეგმვასა გადაწყვეტილების მიღებას, აგრეთვე - სტმ-ს მარშრუტზე ფრენისას, დანიშნულებისა და სათადარიგო აეროდრომებს ეხება.
ბ) სატვირთო მანიფესტს - რომლითაც მიეთითება სხ-ზე ტვირთის განაწილება, გაწონასწორება, დასაფრენი მასა, და მაქსიმალური დასაფრენი მასის შეზღუდვებთან შესაბამისობა.
გ) სხ-ის ტექნიკურ ბორტჟურნალს, თუ წინა ფრენისას შეტანილი იყო შენიშვნები ტექნიკურ გაუმართაობებზე ან მასზე ჩატარდა ტექნიკური ან პროფილაქტიკური სამუშაოები ან მიღებული იყო დასაშვები გაუმართაობებით ფრენის შესრულების ტექნიკური ნებართვა.
2. აკრძალულია გაფრენა, თუ სხ-ის მეთაურის მიერ ხელმოწერილი ამ რეისის საბუთები გაფრენის (ბაზირების) აეროპორტში არ არის.
3. მეთაური ვალდებულია, ამ მუხლის პირველი პუნქტის ა) ქვეპუნქტით მითითებული საბუთები თან იქონიოს დანიშნულების აეროდრომამდე.
შენიშვნა:
ამ მუხლით გათვალისწინებული საბუთების გარდა, სხ-ზე სავალდებულოდ არსებული სხვა საბუთები განსაზღვრულია ამ „წესების“ მე-11 მუხლით.
მუხლი 92🔗. სხ-ის დატვირთვა, მასა და გაწონასწორება
1. აკრძალულია ფრენა, თუ სხ-ზე განთავსებული ტვირთი და/ან ბარგი სათანადოდ განაწილებული და საიმედოდ დამაგრებული არ არის.
2. აკრძალულია ფრენა, თუ სხ-ის ჩატვირთვისა და გაწონასწორების გაანგარიშებები იმის გარანტიას არ იძლევა, რომ ფრენა უსაფრთხოდ შესრულდება, ფრენის მოსალოდნელი პირობების გათვალისწინებით.
შენიშვნა:
როცა ექსპლუატანტს ჰყავს ჩატვირთვა-გადმოტვირთვის შემსრულებელი საგანგებოდ მომზადებული პერსონალი, ექსპლუატანტს შეუძლია ეს პასუხისმგებლობა მას დააკისროს, მაგრამ საჭიროა ამ პროცედურებზე ზედამხედველობა სხ-ის მეთაურს ან მე-2 პილოტს დაევალოს.
3. სხ-ის მეთაურს ფრენის დაწყება ეკრძალება, ვიდრე არ დარწმუნდება, რომ ჩატვირთვა-გაწონასწორების საბუთში შესული გაანგარიშებები ზუსტია და სხ-ის შეზღუდვებს შეესაბამება.
მუხლი 93🔗. ჩატვირთვის მანიფესტით გასათვალისწინებელი მაქსიმალურად დასაშვები მასა
1. მეთაური ვალდებულია დარწმუნდეს, რომ სხ-ის ფაქტობრივი ასაფრენი მასა ასაფრენად დასაშვებ მაქსიმალურ მასას არ აღემატება:
ა) კონკრეტული ადზ-ისა და აფრენის პირობებისათვის. და
ბ) საწვავის და ზეთის სავარაუდო ხარჯის გათვალისწინებით, რომელიც მარშრუტზე ფრენის, დასაფრენი მასის მახასიათებლებთან და დანიშნულებისა და სათადარიგო აეროდრომების ადზ-ების დასაფრენი სიგრძის შეზღუდვებთან შესაბამისობის საშუალებას იძლევა.
მუხლი 94🔗. ნებართვა
საჰაერო მოძრაობის მეთვალყურის ნებადაურთველად, ფრენის დაწყება აკრძალულია.
მუხლი 95🔗. ფრენის სამუშაო გეგმა
1. აკრძალულია ფრენა, თუ სხ-ის მეთაურმა ფრენის სამუშაო გეგმას ხელი არ მოაწერა.
2. სხ-ის მეთაური ფრენის სამუშაო გეგმას ხელს აწერს იმ შემთხვევაში, თუ ის და ექსპლუატანტის მიერ ოპერატიულ ზედამხედველობაზე უფლებამოსილი პირი დარწმუნდნენ, რომ ფრენა შეიძლება შესრულდეს უსაფრთხოების ნორმების დაურღვევლად.
3. ფრენის სამუშაო გეგმაზე ხელმომწერ სხ-ის მეთაურს უნდა ჰქონდეს მარშრუტის დაგეგმვის, სხ-ის გაწყობის, სათადარიგო აეროდრომების, ამინდის ცნობების, პროგნოზებისა და ფრენის მარშრუტისა და აეროდრომების NOTAM-ების ინფორმაციის მიღებაზე თავისუფალი დაშვება.
4. აკრძალულია შუალედური აეროპორტიდან ფრენის გაგრძელება ახალი სამუშაო გეგმის გარეშე, თუ შესვენება 6 სთ-ზე მეტ ხანს გრძელდებოდა.
კარი IV
საფრენოსნო შეზღუდვები
თავი X
საჰაერო ხომალდები
მუხლი 96🔗. გამოყენება
ამ კარით დგინდება ნებისმიერი სამოქალაქო საჰაერო ხომალდის საფრენოსნო შეზღუდვები
მუხლი 97🔗. ზოგადი დებულებები
აკრძალულია სხ-ით სარგებლობა, თუ:
ა) ირღვევა რეგისტრაციის სახელმწიფოს მიერ ფრენის ნებისმიერი სახეობისათვის დადგენილი შეზღუდვები. ან
ბ) ირღვევა სხ-ის „საფრენოსნო ექსპლუატაციის სახელმძღვანელოთი“ ან მისი შემცვლელი ნებისმიერი საბუთით დადგენილი საექსპლუატაციო შეზღუდვები.
მუხლი 98🔗. სხ-ის საფრენოსნო-ტექნიკური მახასიათებლები
სხ-ის ექსპლუატანტი ვალდებულია უზრუნველყოს სეს-თი ან რომელიმე სხვა საბუთით აღნუსხული სტმ-ით სარგებლობა.
მუხლი 99🔗. ზოგადი წონითი და დაბრკოლებამდე დასაშვები მანძილის შეზღუდვები
აკრძალულია ისეთი მასის მქონე სხ-ზე ფრენა, რომლის დროსაც ძრავების ჩვეული მუშაობა ვერ უზრუნველყოფს დაბრკოლებების დადგენილ სიმაღლეზე გადაფრენას, ფრენის ყველა მონაკვეთზე, დასახული მარშრუტის ან მარშრუტიდან დაგეგმილი გადახრის ნებისმიერი პუნქტის ჩათვლით.
მუხლი 100🔗. კომერციულ საჰაერო ტრანსპორტზე გამოყენებული საჰაერო ხომალდები
1. ამ „წესების“ 97-102-ე მუხლები შეიცავს კომერციულ საჰაერო გადაზიდვებზე გამოყენებული სხ-ების სტმ--სა და საექსპლუატაციო შეზღუდვებს, იმ სხ-ების გარდა, რომლებსაც აქვს საქართველოს საა-ს მიერ გაცემული განსაკუთრებული ნებართვა, რაც მათ განსაკუთრებული საექსპლუატაციო და საფრენოსნო-ტექნიკური შეზღუდვებისაგან ათავისუფლებს.
2. ფრენის შესრულებისას, 97-102 მუხლების პირობების შესრულება სავალდებულოა.
3. თუ 97-102-ე მუხლების მოთხოვნების შესრულება შეუძლებელია კონსტრუქციული მახასიათებლების თავისებურებით (მაგ., ჰიდროთვითმფრინავი ან ზებგერითი სხ), ექსპლუატანტი ვალდებულია გამოიყენოს ფრენის ისეთი (დამტკიცებული) სტანდარტები, რომლებიც ამ მუხლების მოთხოვნებზე არანაკლებ უსაფრთხოების დონეს უზრუნველყოფს.
4. ის თვითმფრინავი, რომლის სიჩქარე მახის რიცხვით გამოისახება, მახის რიცხვის მაჩვენებლით უნდა იყოს უზრუნველყოფილი.
შენიშვნა: ეს დებულება მახის რიცხვის ნამოსართველად საჰაერო სიჩქარის მაჩვენებლის გამოყენებას არ ეწინააღმდეგება.
მუხლი 101🔗. ასაფრენ-დასაფრენი მონაცემები
1. აკრძალულია ფრენა იმ გარანტიის გარეშე, რომ გამოყენებული საფრენოსნო და ასაფრენ-დასაფრენი შეზღუდვების ზუსტი გაანგარიშება შესაძლებელია სხ-ის სეს-ის ან არსებული წესის შესაბამისად დამტკიცებული სხვა აქტის საფუძველზე.
2. ასაფრენ-დასაფრენი და საექსპლუატაციო შეზღუდვების მახასიათებლების გამომთვლელმა პირმა უნდა უზრუნველყოს, რომ ასაფრენ-დასაფრენი მახასიათებლები, ფრენის ნებისმიერ საფეხურზე, შეიძლება გაანგარიშებული იყოს შემდეგი პირობებისათვის:
ა) სტმ-ზე ზეგავლენის მომხდენი ფრენის ნებისმიერი არახელსაყრელი პირობებისათვის.
ბ) ორძრავიანი სხ-ის ერთი ძრავის მწყობრიდან გამოსვლისათვის.
გ)სამ-და მეტძრავიანი სხ-ის ორი ძრავის მტყუნებისათვის.
3. საფრენოსნო-ტექნიკური და საექსპლუატაციო მოთხოვნების გამომთვლელი პირი ვალდებულია, ყველა მუშა და უმოქმედო ძრავისათვის, ზუსტად გაიანგარიშოს:
ა) ფრენის ყველა საფეხურისათვის:
ა.ა) საწვავის ხარჯის გავლენა სხ-ის მასაზე და გაწონასწორებაზე.
ა.ბ) საწვავის ხარჯის გავლენა მის მარაგზე, ფრენის კურსის, ქარის, სხ-ის მოხაზულობის ცვლილებისას.
ა.გ) საწვავის ჩამოსხმის გავლენა სხ-ის მასასა და საწვავის მარაგზე, თუ ჩამოსხმა ნებადართულია და გამოიყენება.
ა.დ) შემოყინვის საწინაღო ნებისმიერი სისტემის გავლენა, (ასეთის არსებობის შემთხვევაში), თუ მეტეოპირობები მის გამოყენებას საჭიროებს.
ა.ე) გარემოს ტემპერატურისა და ქარების გავლენა, დასახულ მარშრუტზე და მისგან ნებისმიერი გადახრისას.
ა.ვ) ფრენის კურსისა და მინიმალური სიმაღლეების გავლენა, უსაფრთხო სიმაღლეზე ფრენისას.
ბ) აფრენისა და დაფრენის საფეხურებზე:
ბ.ა) ადზ-ის ან მოედნის მდგომარეობა ნალექების (წყალი, თოვლი, ყინული, თოვლჭყაპი) დროს.
ბ.ბ) ადზ-ის დახრილობა.
ბ.გ) ადზ-ის სიგრძე, დაბრკოლებებისაგან თავისუფალი ზოლებისა და უკზ-ის ჩათვლით.
ბ.დ) აფრენისა და დაფრენის ადგილების ბარომეტრული სიმაღლე.
ბ.ე) გარემოს ფაქტობრივი ტემპერატურა და ქარი აფრენისას და ყოველ დაგეგმილ დანიშნულებისა და სათადარიგო აეროდრომზე (მოედანზე).
ბ.ვ) კონკრეტული ტიპის სხ-ის ხმელეთზე მართვის მახასიათებლები (მაგ., დამუხრუჭების ხარისხი).
ბზ) აფრენისა და დაფრენის ტრაექტორიებზე და გარბენზე გავლენის მომხდენი ასაფრენ-დასაფრენი საშუალებები.
გ) სხ-ის მასა აფრენის წინ ან დანიშნულებისა და ნებისმიერ სათადარიგო აეროდრომზე დაფრენის დროისათვის არ უნდა აჭარბებდეს იმ მაქსიმალურ მასას, რომლითაც ნაჩვენები იყო ხმაურის სასერტიფიკაციო სტანდარტებთან შესაბამისობა („ჩიკაგოს კონვენციის“ N16 დანართის I ნაწილის მიხედვით), თუ მიღებული არ არის ამ აეროდრომის მფლობელი სახელმწიფოს უფლებამოსილი ორგანოს ნებართვა, რომ კონკრეტულ აეროდრომზე ან ადზ-ზე ხმაურის ზემოქმედების პრობლემა არ არსებობს.
მუხლი 102🔗. შეზღუდვები აფრენისას
1. სხ-ის მასა აფრენისას არ უნდა იყოს სეს-ით მითითებულ მაქსიმალურ ასაფრენ მასაზე მეტი.
2. აფრენის დროს ნებისმიერ წერტილში კრიზისული ძრავის მტყუნებისას, თვითმფრინავს უნდა შეეძლოს ან შეწყვიტოს აფრენა და შეჩერდეს შეწყვეტილი აფრენისათვის არსებული მანძილის ფარგლებში ან განაგრძოს აფრენა და გადაიფრინოს აფრენის ტრაექტორიაზე განთავსებული დაბრკოლებები სიმაღლის საკმაო მარაგით, იქამდე, ვიდრე საშუალება არ ექნება შეასრულოს მარშრუტზე ფრენისათვის ამ „წესების“ 103-ე მუხლის პირველ პუნქტით დადგენილი მოთხოვნები.
3. 1-ლი კლასის სტმ-ის მქონე შვეულმფრენისათვის - აფრენის დროს გადაწყვეტილების მიღების წერტილში (წერტილამდე) კრიზისული ძრავის მტყუნებისას, შვეულმფრენს უნდა შეეძლოს შეწყვიტოს აფრენა და შეჩერდეს შეწყვეტილი აფრენისათვის არსებული არეს ფარგლებში ან განაგრძოს აფრენა და სიმაღლის აღება და გადაიფრინოს ფრენის ტრაექტორიაზე განთავსებული დაბრკოლებები სიმაღლის საკმაო მარაგით, იქამდე, ვიდრე საშუალება არ ექნება შეასრულოს მარშრუტზე ფრენისათვის ამ „წესების“ 103-ე მუხლის 2 ა) ქვეპუნქტით დადგენილი მოთხოვნები.
4. მე-2 კლასის სტმ-ის მქონე შვეულმფრენისათვის - ყველა მუშა ძრავათი აფრენისას, შვეულმფრენს უნდა შეეძლოს აფრენის ტრაექტორიაზე განთავსებული დაბრკოლებების გადაფრენა სიმაღლის საკმაო მარაგით, იქამდე, ვიდრე საშუალება არ ექნება შეარულოს 103-ე მუხლის მე-2ა ქვეპუნქტის მოთხოვნები.
აფრენის დროს დამახასიათებელი წერტილის მიღწევის შემდეგ კრიზისული ძრავის მტყნუებისას, შვეულმფრენს შეუძლია აფრენისა და სიმაღლის აღების გაგრძელება, და ფრენის ტრაექტორიაზე განთავსებული დაბრკოლებების სიმაღლის საკმაო მარაგით გადაფრენა, იქამდე, ვიდრე საშუალება არ ექნება შეასრულოს ამ წესის 103 მუხლის მე-2ა ქვეპუნქტის მოთხოვნები.
5. მე-3 კლასის სტმ-ის მქონე შვეულმფრენისათვის - ყველა ძრავით აფრენისას, შვეულმფრენს უნდა შეეძლოს ფრენის ტრაექტორიაზე განთავსებული დაბრკოლებების სიმაღლის საკმაო მარაგით გადაფრენა, იქამდე, ვიდრე საშუალება არ ექნება შეასრულოს ამ წესის 103-ე მუხლის მე-2ბ ქვეპუნქტის მოთხოვნები.
მუხლი 103🔗. შეზღუდვები მარშრუტზე ფრენისას
1. დასახულ ან, მისგან გადახრის შემთხვევაში, სათადარიგო მარშრუტის ნებისმიერ წერტილში ძრავის მტყუნებისას, თვითმფრინავს, ერთი უმოქმედო ძრავათი მარშრუტზე ფრენისას, უნდა შეეძლოს ფრენა იმ აეროდრომამდე, სადაც შესაძლებელია ამ „წესების“ 105-ე მუხლის 1-ლი პუნქტის მოთხოვნების შესრულება, მინიმალურ უსაფრთხო სიმაღლეზე უფრო დაბლა დაუშვებლად.
2. 1-ლი და მე-2 კლასის სტმ-ის მქონე შვეულმფრენებისათვის - მარშრუტის ნებისმიერ წერტილში კრიზისული ძრავის მტყუნებისას, შვეულმფრენს უნდა შეეძლოს ფრენის გაგრძელება შვეულმფრენის იმ მოედნამდე ან ჰაერიდან ამორჩეულ მოედნამდე, სადაც შესაძლებელია ამ „წესების“ 105-ე მუხლის მოთხოვნების შესრულება, მინიმალურ უსაფრთხო სიმაღლეზე უფრო დაბლა დაუშვებლად.
სამ - და მეტძრავიან შვეულმფრენს, მარშრუტის ნებისმიერ წერტილში ორი ნებისმიერი ძრავის მწყობრიდან გამოსვლისას, ნებისმიერ გამოსადეგ მოქმედ მოედნამდე მიფრენა და მასზე დაფრენა უნდა შეეძლოს.
3. მე-3 კლასის სტმ-ის მქონე შვეულმფრენისათვის - ყველა მუშა ძრავათი ფრენისას, შვეულმფრენს უნდა შეეძლოს ფრენის გაგრძელება დასახულ ან, მისგან გადახრის შემთხვევაში, სათადარიგო მარშრუტზე, მინიმალურ უსაფრთხო სიმაღლეზე უფრო დაბლა დაუშვებლად.
4. აკრძალულია კომერციული სტ-ზე გამოყენებული ორძრავიანი შვეულმფრენის აფრენა, თუ მას, მარშრუტის ნებისმიერ წერტილში ძრავის მტყუნებისას, არ შეუძლია ფრენის გაგრძელება დანიშნულების ან სათადარიგო დასაფრენ მოედნამდე ისე, რომ მინიმალურ უსაფრთხო სიმაღლეზე უფრო დაბლა არ დაეშვას.
მუხლი 104🔗. ორი უმოქმედო ძრავათი მარშრუტზე ფრენის შეზღუდვა
სამ-და მეტძრავიან თვითმფრინავს, მარშრუტის ნებისმიერ წერტილში ორი ნებისმიერი ძრავის მწყობრიდან გამოსვლისას, უნდა შეეძლოს მარშრუტის სათადარიგო აეროდრომამდე მიფრენა და მასზე დაფრენა.
მუხლი 105🔗. შეზღუდვები დაფრენისას
1. თვითმფრინავს უნდა შეეძლოს დანიშნულების ან ნებისმიერ სათადარიგო აეროდრომზე დაფრენა, დასაფრენ ტრაექტორიაზე განთავსებული დაბრკოლებების მინიმალურ უსაფრთხო სიმაღლეზე გადაფრენის შემდეგ და იმის გარანტიით, რომ ის შეჩერდება არსებული დასაფრენი დისტანციის ფარგლებში, ან ჰიდროთვითმფრინავისათვის მიაღწევს საკმაოდ დაბალ სიჩქარეს ამავე დისტანციაზე. ამასთან, მხედველობაში მიიღება განსხვავებები მართვის ტექნიკაში დასაფრენად შესვლისა და დაფრენის დროს, თუ ეს გათვალისწინებული არ იყო სტმ-ის დადგენისას.
2. 1-ლი კლასის სტმ-ის მქონე შვეულმფრენს დასაფრენად შესვლისა და დაფრენის საფეხურების ნებისმიერ წერტილში (გადაწყვეტილების მიღების წერტილამდე) ძრავას მტყუნებისას, უნდა შეეძლოს გადაიფრინოს დასაფრენ ტრაექტორიაზე განთავსებული დაბრკოლებები უსაფრთხო სიმაღლეზე და დაფრინდეს დანიშნულების ან ნებისმიერ სათადარიგო ვერტოდრომზე ან ჰაერიდან ამორჩეულ მოედანზე, და შეჩერდეს არსებული დასაფრენი დისტანციის ფარგლებში ან წავიდეს მეორე წრეზე და ფრენის ტრაექტორიაზე განთავსებული დაბრკოლებები გადაიფრინოს 102-ე მუხლის მე-3 პუნქტის მოთხოვნების შესაბამისად. ძრავას მტყუნებისას გადაწყვეტილების მიღების წერტილის გავლის შემდეგ, შვეულმფრენს შეუძლია დაფრინდეს და შეჩერდეს არსებული დასაფრენი დისტანციის ფარგლებში.
3. მე-2 კლასის სტმ-ის მქონე შვეულმფრენს, ყველა მუშა ძრავათი დასაფრენად შესვლისას,უნდა შეეძლოს გადაიფრინოს დასაფრენ ტრაექტორიაზე განთავსებული დაბრკოლებები უსაფრთხო სიმაღლეზე და დაფრინდეს დანიშნულების ან ნებისმიერ სათადარიგო ვერტოდრომზე ან ჰაერიდან ამორჩეულ მოედანზე, და შეჩერდეს არსებული დასაფრენი დისტანციის ფარგლებში ან წავიდეს მეორე წრეზე და ფრენის ტრაექტორიაზე განთავსებული დაბრკოლებები გადაიფრინოს 102-ე მუხლის მე-4 პუნქტის მოთხოვნების შესაბამისად. დაფრენის დროს დამახასიათებელი წერტილის მიღწევამდე კრიზისული ძრავის მწყობრიდან გამოსვლისას, გამოიყენება იგივე ტექნიკური მოთხოვნები.
4. მე 3-ე კლასის სტმ-ის მქონე შვეულფრენს, ყველა მუშა ძრავათი დასაფრენად შესვლისას, უნდა შეეძლოს გადაიფრინოს დასაფრენ ტრაექტორიაზე განთავსებული დაბრკოლებები უსაფრთხო სიმაღლეზე და დაფრინდეს დანიშნულების ან ნებისმიერ სათადარიგო ვერტოდრომზე ან ჰაერიდან ამორჩეულ მოედანზე, და შეჩერდეს არსებული დასაფრენი დისტანციის ფარგლებში ან წავიდეს მეორე წრეზე და ფრენის ტრაექტორიაზე განთავსებული დაბრკოლებები გადაიფრინოს 102-ე მუხლის მე-5 პუნქტის მოთხოვნების შესაბამისად.
კარი V
ფრენის წესები
თავი XI
ყველა სახეობის ფრენა
მუხლი 106🔗. საჰაერო ხომალდის ხმელეთზე ექსპლუატაცია
1. აკრძალულია სხ-ის აეროდრომზე მიმოსვლა, თუ მის შემსრულებელ ეკიპაჟის წევრს:
ა) უფლებამოსილება არ მიუღია სხ-ის მფლობელის ან იჯარით ამღების ან დანიშნული აგენტის მიერ.
ბ) არა აქვს სათანადო მოწმობა, ცოდნა და გამოცდილება.
გ) არა აქვს რაციის გამოყენების უფლება (როცა საჭიროა რადიოკავშირი).
დ) კომპეტენტური პირისაგან არ მიუღია ცნობები მარშრუტებზე, ნიშნებზე, მონიშვნაზე, შუქტექნიკურ საშუალებებზე, სიგნალებზე, საექსპლუატაციო პროცედურებზე, ფრაზეოლოგიაზე, სმმ-ის სამსახურიდან - ინსტრუქციები, - ყველაფერი ის - რაც აუცილებელია სხ-ის აეროდრომზე სამიმოსვლოდ.
2. აკრძალულია შვეულმფრენის მზიდი ხრახნის ბრუნვა ძრავ(ებ)ის ჩართვით, თუ შვეულმფრენის მართვის ორგანოებთან არ ზის კვალიფიცირებული პილოტი.
მუხლი 107🔗. აფრენის პირობები
1. სხ-ის აფრენის წინ, მისი მეთაური ვალდებულია დარწმუნდეს, რომ:
ა) არსებული ინფორმაციის შესაბამისად, აეროდრომის ამინდი და ადზ-ის მდგომარეობა უსაფრთხო აფრენისა და აეროდრომის რაიონიდან გასვლის საშუალებას იძლევა.
ბ) RVR ან აფრენის მიმართულებით ხილვადობა დადგენილი მინიმუმის ტოლი ან მასზე უკეთესია.
მუხლი 108🔗. აფრენის აკრძალვა
ეკიპაჟს აფრენა ეკრძალება, თუ:
ა) შეინიშნება ფრენის უსაფრთხოებისათვის მუქარის შემქმნელი მეტეოროლოგიური მოვლენა ან ფრინველთა თავმოყრა.
ბ) ფაქტობრივი ამინდი დადგენილ მინიმუმზე უარესია.
გ) ადზ-ის ზედაპირი დადგენილ მოთხოვნებს არ შეესაბამება.
დ) სხ-ის ზედაპირი დაფარულია ყინულით, თრთვილით ან სველი თოვლით.
ე) სხ-ის ასაფრენი მასა აფრენის ფაქტობრივი პირობებისათვის დასაშვებს აჭარბებს.
ვ) სხვა სხ მეორე წრეზე მიდის.
ზ) წინ, ასაფრენ ზოლზე, დაბრკოლებებია.
მუხლი 109🔗. აფრენა
1. აფრენა, როგორც წესი, სრულდება ადზ-ის დასაწყისიდან. აფრენა შესაძლებელია შესრულდეს არა ადზ-ის დასაწყისიდან, თუ:
ა) ეს გათვალისწინებულია ამ აეროდრომის ფრენების შესრულების ინსტრუქციით.
ბ) ადზ-ის მახასიათებლები, გაქანების დაწყების ადგილიდან, შეესაბამება სხ-ის ფაქტობრივი ასაფრენი მასისა და ასაფრენად საჭირო პირობებს.
2. სხ-ის ზურგქარით აფრენის უფლება შეიძლება მიეცეს, თუ ეს ამ აეროდრომის ფრენების შესრულების ინსტრუქციითა და სხ-ის სეს-ით არის გათვალისწინებული.
3. სხ, როცა ის სფწ-ით ფრენს ან როცა მისი სივრცობრივი მდებარეობის შენარჩუნება ერთი ან რამდენიმე საპილოტაჟო ხელსაწყოს გარეშე შეუძლებელია, აღჭურვილი უნდა იყოს:
ა) მაგნიტური კომპასით.
ბ) ზუსტი ქრონომეტრით, რომელიც დროს აღრიცხავს საათებით, წუთებითა და წამებით.
გ) ორი ზუსტი ბარომეტრული სიმაღლსაზომით, რომელიც აღჭურვილია მრიცხველითა და დოლურ-ისრიანი აღმრიცხველით ან მონაცემების ეკვივალენტური ინდიკაციით.
შენიშვნა: არც სამისრიანი და არც დოლურ-ისრიანი აღმრიცხველით აღჭურვილი სიმაღლსაზომი არ შეესაბამება გ) ქვეპუნტქტით ჩამოყალიბებულ მოთხოვნებს.
დ) საჰაერო სიჩქარის მაჩვენებელი ისეთი სისტემით, რომელიც აღჭურვილია კონდენსაციისა და შემოყინვის შედეგად მწყობრიდან გამოსვლის თავიდან ასაცილებელი მოწყობილობით.
ე) ბრუნისა და სრიალის მაჩვენებლით.
ვ) სივრცობრივი მდებარეობის მაჩვენებლით (ავიაჰორიზონტით).
ზ) კურსის მაჩვენებლით (გიროკომპასით).
შენიშვნა: ე,ვ,ზ, ქვეპუნქტების მოთხოვნების შესრულება შესაძლებელია კომბინირებული ხელსაწყოების ან კომპლექსური საკომანდო - საპილოტაჟო სისტემების გამოყენებით, იმ პირობით, რომ შენარჩუნებული იქნება მწყობრიდან სრული გამოუსვლელობის ისეთივე გარანტიები, როგორც ამ სამი ხელსაწყოდან თითოეულისათვის არის გათვალისწინებული.
თ) მოწყობილობით, რომელიც უჩვენებს, ელექტროკვების საკმაო ოდენობით უზრუნველყოფილია თუ არა გიროსკოპული ხელსაწყო.
ი) საფრენოსნო ეკიპაჟის კაბინაში დამონტაჟებული გარემომცვლელი ჰაერის ტემპერატურის მაჩვენებლით.
კ) სიმაღლის აღების და დაშვების ვერტიკალური სიჩქარის მაჩვენებლით.
ლ) საქართველოს საა-ს მიერ დადგენილი დამატებითი ხელსაწყოებითა და აღჭურვილობით.
4. 1975 წლის 1-ლი იანვრის შემდეგ გამოშვებული, 5700 კგ-ზე მეტი მაქსიმალური ასფრენი მასის მქონე სხ (1-ლი და მე-2 კლასის სტმ-ის მქონე შვეულმფრენები), უნდა აღიჭურვოს ელექტრომომარაგების ძირითადი სისტემისაგან დამოკიდებული კვების საავარიო წყაროთი, რომელიც, სულ ცოტა, 30 წუთის განმავლობაში უზრუნველყოფს იმ ავიაჰორიზონტის მუშაობასა და განათებას, რომელსაც მეთაური მკაფიოდ ხედავს. საავარიო კვების წყარო ავტომატურად უნდა ჩაირთოს ძირითადი სისტემის სრული მტყუნებისას, სახელსაწყო დაფაზე კი აღინიშნოს, რომ ავიაჰორიზონტ(ები)ი მუშაობს საავარიო წყაროდან.
5. პილოტის მიერ გამოყენებული ხელსაწყოები იმგვარად უნდა იყოს განლაგებული, რომ იგი ხელსაწყოს ჩვენებას სამუშაო ადგილიდან ხედავდეს იოლად, იმ მდგომარეობის თითქმის შეუცვლელად, რომელშიც ის არის ფრენის ტრაექტორიის მიმართულებით ხედვისას.
6. ღამის ფრენების შემსრულებელი სხ აღჭურვილი უნდა იყოს:
ა) ამ მუხლის მე-3 პუნქტით ჩამოთვლილი აღჭურვილობის ყველა სახეობით.
ბ) ჩიკაგოს კონვენციის N2 დანართით განსაზღვრული ნათურები.
შენიშვნა: სანაოსნო ნათურების მიმართ წაყენებულ მოთხოვნებს შეიცავს N 2 დანართის დამატება N1. ნათურების ზოგადი მახასიათებლები განსაზღვრულია ჩიკაგოს კონვენციის N8 დანართით. დაწვრილებით ტექნიკურ მოთხოვნებს შეიცავს „საფრენად ვარგისობის სახელმძღვანელო“ ( DOC 9760- იკაო).
გ) ორი დასაფრენი ფარით.
შენიშვნა: ჩიკაგოს კონვენციის N 8 დანართის მოთხოვნების შეუსაბამოდ სერტიფიცირებული სხ, რომელიც ცალ-ცალკე კვების წყაროს მქონე ვარვარის ორძარღვიანი, ერთი დასაფრენი ფარით არის აღჭურვილი, ამ ქვეპუნქტის მოთხოვნებს აკმაყოთილებს.
დ) იმ ხელსაწყოებისა და აღჭურვილობის შენათებით, რომლებსაც სხ-ის უსაფრთხო ექსპლუატაციისათვის დიდი მნიშვნელობა ენიჭება და რომლებითაც ეკიპაჟი სარგებლობს.
ე) ყველა სამგზავრო სალონის განათებით.
ვ) ელექტრული ფანრით, ეკიპაჟის ყოველი წევრის სამუშაო ადგილი.
მუხლი 110🔗. შემოყინვის პირობებში ფრენა
1. აკრძალულია აფრენა ან მარშრუტზე ფრენის გაგრძელება, თუ ფრენისას მოსალოდნელია შემოყინვა და იმის გარანტია არ არის, რომ სხ შემოყინვის არეში საფრენად არის სერტიფიცირებული და საკმაოდ ეფექტური და სამუშაოდ ვარგისი შემოყინვის საწინაღო სისტემა აქვს.
2. აკრძალულია აფრენა, თუ ფრთებზე, სამართ სიბრტყეებზე, ხრახნებზე, ძრავის ჰაერშემკრებებზე ან სხ-ის სხვა კრიზისულ ზედაპირებზე დადებულია თრთვილი, თოვლი ან ყინული, რამაც, შესაძლებელია, ფრენაზე ან სხ-ის მართვადობაზე არახელსაყრელი გავლენა იქონიოს .
3. აკრძალულია აფრენა, თუ ამინდის პირობები ისეთია, რომ დიდი ალბათობით მოსალოდნელია სხ-ზე თრთვილის, თოვლის ან ყინულის დადება. ეს იმ შემთხვევაში, თუ ექსპლუატანტმა ხმელეთზე არ მიიღო, არსებული წესის შესაბამისად ნებადართული, სხ-ის შემოყინვის თავიდან ასაცილებელი ზომები (ქმედებები).
მუხლი 111🔗. სიმაღლის საზომის დაყენება
1. აეროდრომის რაიონში ფრენისას, სხ-ის მდებარეობა ვერტიკალურ სიბრტყეში (მე-2 პუნქტით გათვალისწინებული შემთხვევების გარდა), გადასვლის სიმაღლეზე ან უფრო დაბლა, გამოისახება სრული სიმაღლის მნიშვნელობით, გადასვლის ეშელონზე ან უფრო მაღლა კი - ფრენის ეშელონით. გადასასვლელი შრის გადაკვეთისას, სხ-ის მდებარეობა ვერტიკალურ სიბრტყეში, სიმაღლის აღებისას გამოისახება ფრენის ეშელონით, დაშვებისას კი - სრული სიმაღლის მნიშვნელობით (QNH).
2. დასაფრენად შესვლის ნებართვის გაცემისა და დასაფრენად დაშვების დაწყების შემდეგ, სხ-ის მდებარეობა ვერტიკალურ სიბრტყეში, გადასვლის ეშელონზე მაღლა, შეიძლება გამოისახოს სრული სიმაღლის მნიშვნელობით, იმ პირობით, რომ ჰორიზონტალური ფრენა გადასვლის სრულ სიმაღლეზე მაღლა არ მიეთითება და მისი შესრულება არ ივარაუდება. ეს, უპირველესად, გათვალისწინებულია აირტურბინული ძრავის მქონე სხ-ისათვის, რომლისათვისაც სასურველია უზრუნველყოფილი იყოს დიდი სიმაღლიდან უწყვეტი (უსაფეხურებო) დაშვება (აგრეთვე - ასეთი სხ-ის ფრენის მართვისათვის აღჭურვილი აეროდრომისათვის), დაშვების მთელი დროის განმავლობაში სრული სიმაღლის მნიშვნელობების გამოყენებით.
3. მარშრუტზე ფრენისას, სხ-ის მდებარეობა ვერტიკალურ სიბრტყეში გამოისახება:
ა) ყველაზე დაბალ ეშელონზე და მის ზემოთ - ფრენის ეშელონით. და/ან
ბ) ყველაზე დაბალ ეშელონზე დაბლა ფრენისას - სრული სიმაღლით.
4. გადასვლის ეშელონი, როგორც წესი, არის გადასვლის სიმაღლეზე მაღლა გამოყენებული ფრენის ყველაზე დაბალი ეშელონი, რომელიც დგინდება ყოველი ცალკეული აეროდრომისათვის.
5. საფრენოსნო ინფორმაციისა და რაიონული სამეთვალყურეო ცენტრები, სხ-ზე გადასაცემად, ეკიპაჟის მოთხოვნისთანავე, უნდა ფლობდნენ მათზე დაქვემდებარებული რაიონების QNH-ზე ან ატმოსფერული წნევის პროგნოზებზე შეტყობინებების შესაბამის ოდენობას.
6. გადასვლის ეშელონი შეიძლება დასაფრენად შესვლაზე გაცემული სამეთვალყურეო ნებართვით მიეთითოს .
7. დასაფრენად ან სააეროდრომო ფრენის წრეში შესვლაზე, აგრეთვე, გამფრენი სხ-ის მიმოსვლაზე გაცემული ნებართვით უნდა მიეთითოს სიმაღლის საზომის QNH-ზე დასაყენებული მონაცემები, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა ეკიპაჟს ეს მონაცემები უკვე მიღებული აქვს.
8. თუ სხ, რომელმაც დაფრენის ნებართვა მიიღო, დასაფრენად შედის აეროდრომის ფარდობითი სიმაღლის (QFE) ატმოსფერული წნევის გამოყენებით, ამ სხ-ის მდებარეობა ვერტიკალურ სიბრტყეში გამოისახება აეროდრომის შემაღლებიდან მისი ფარდობითი სიმაღლის მნიშვნელობით, ფრენის იმ მონაკვეთისათვის, სადაც (QFE) გამოიყენება, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა ის გამოისახება ადზ-ის ზღურბიდან ფარდობითი სიმაღლით:
ა) ზუსტი დაფრენისათვის მოუწყობელი ადზ-სათვის, თუ მისი ზღურბლი აეროდრომის შემაღლებიდან ორი მეტრით (7 ფუტით) და მეტით უფრო დაბალ სიმაღლეზეა. და
ბ) ზუსტი დაფრენისათვის აღჭურვილი ადზ-სათვის.
9. სიმაღლის საზომის დასაყენებლად ეკიპაჟისათვის გადაცემული მონაცემები მრგვალდება ნაკლები მნიშვნელობისაკენ, უახლოეს მთელ ჰექტოპასკალამდე (ან ვერცხლისწყლის სვეტის მეათედამდე).
10. სიმაღლის საზომის სკალის დაყენების, ეკიპაჟის წევრების მიერ მათი ჩვენებების შედარების, ჩვენებების დასაშვები სხვაობის წესებს შეიმუშავებს ექსპლუატანტი, სხ-ის სეს-ის შესაბამისად, და შეაქვს ექსპლუატანტის „ფრენების შესრულების სახელმძღვანელოში“.
11. მთიანი მხარის აეროდრომზე, ადზ-ის დონეზე ისეთი დაბალი ატმოსფერული წნევის დროს, რომლის დაყენებაც ბარომეტრული სიმაღლის საზომის სკალაზე შეუძლებელია, საჭიროა:
ა) აფრენის წინ სიმაღლის საზომზე დაყენდეს აეროდრომის წნევის მნიშვნელობა, ზღვის დონეზე დაყვანილი. ამ შემთხვევაში, სიმაღლის საზომის ჩვენება მიიღება როგორც „პირობითი ნული“, რომლის მიხედვითაც სრულდება დასახული სიმაღლის აღება.
ბ) დაფრენის წინ სმ მეთვალყურე ეკიპაჟს ატყობინებს აეროდრომის სრულ სიმაღლეს და აეროდრომის ატმოსფერული წნევის მნიშვნელობას, ზღვის დონეზე დაყვანილს, რომელსაც ეკიპაჟი სიმაღლის საზომზე აყენებს და ასრულებს დასაფრენ მანევრს. ამასთან, ეკიპაჟი მხვედველობაში იღებს, რომ სიმაღლის საზომი უჩვენებს სრულ სიმაღლეს, ხმელეთთან შეხებისას კი - აეროდრომის სიმაღლეს ზღვის დონიდან.
მუხლი 112🔗. ხომალდის მეთაურის ქმედებები ავარიული დაშვების დროს
1. კონტროლირებადი ფრენის დროს სხ-ის ჰერმეტულობის დარღვევისას, ან სხვა ისეთი გაუმართაობისას, რაც ავარიულ დაშვებას საჭიროებს, პილოტი, შეძლებისდაგვარად, შემდეგ ქმედებებს ასრულებს:
ა) ავარიულ დაშვებამდე, ასრულებს ბრუნს მარშრუტიდან გადასასვლელად.
ბ) ავიარიულ დაშვებაზე დაუყოვნებლივ აცნობებს საჰაერო მოძრაობის მომსახურების შესაბამის ორგანოს.
გ) „მოპასუხეზე“ აყენებს 7700 კოდს, „მეთვალყურე-პილოტის“ მონაცემების გადაცემის ხაზის ავტომატური დამოკიდებული თვალთვალის/კავშირის სისტემას (ABS/CPDLC), ავარიულ რეჟიმზე, ასეთის არსებობის შემთხვევაში.
დ) რთავს საბორტო სააერნაოსნო ნათურებს.
ე) შეჯახების თავიდან ასაცილებელი საბორტო სისტემის (TCAS) მეშვეობით, ასეთის არსებობის შემთხვევაში, უთვალთვალებს იმ საჰაერო ხომალდებს, რომლებმაც, შესაძლებელია, საფრთხე შეუქმნას მას.
შემდგომ ქმედებებს ათანხმებს სმმ-ს შესაბამის ორგანოსთან.
2. სხ არ უნდა დაეშვას იმ მინიმალურ სრულ სიმაღლეზე დაბლა, რომელიც უზრუნველყოფს ამ რაიონში არსებული დაბრკოლებების მინიმალურ უსაფრთხო სიმაღლეზე გადაფრენას:
ა) ვაკე მიდამოში - 1000ფტ (300მ).
ბ) მთიან მხარეში - 2000 ფტ (600მ)
მუხლი 113🔗. შეჯახების გასაფრთხილებელი საბორტო სისტემა (TCAS)
1. TCAS -ის ჩვენებები განკუთვნილია პილოტის დასახმარებლად შემდეგ საკითხებში:
ა) შეჯახების თავიდან ასაცილებლად.
ბ) სანაოსნო ვითარების უკეთესად აღქმა.
გ) საჰაერო მოძრაობის აქტიური მეთვალყურეობა.
დ) სახიფათო ვითარების ვიზუალური აღმოჩენა.
2. TCAS-ის ჩვენებებით პილოტი სარგებლობს უსაფრთხოების შემდეგი მოსაზრებიდან გამომდინარე:
ა) პილოტი მანევრს არ ასრულებს მხოლოდ საჰაერო მოძრაობის საკონსულტაციო ინფორმაციის (TA) საფუძველზე, არმედ იყენებს მთელ ინფორმაციას შესაბამისი ქმედებებისათვის მომზადების დროს- იმ შემთხვევისათვის, თუკი გაცემული იქნება შეჯახების საფრთხის თავიდან აცილების რეკომენდაცია (RA)
ბ) ფრენის ტრაექტორიის შეცვლაზე RA -ს მიღების შემთხვევაში, პილოტი:
ბ.ა) დაუყოვნებლივ იღებს მითითებული მანევრის შესრულების ზომებს, თუ ეს ფრენის უსაფრთხოებას საშიშროებას არ უქმნის.
შენიშვნები: 1. TCAS -ის გაფრთხილებასთან შედარებით, უპირატესობა ეძლევა ისეთ რეკომენდაციებს, როგორიცაა ჩავარდნის, ქარის წანაცვლების, დედამიწის სიახლოვის გაფრთხილებები.
2. საჰაერო მოძრაობის ვიზუალური შეფასება შეიძლება ნამდვილ საჰაერო ვითარებას არ შეესაბამებოდეს (რის გამოც RA გაიცა). სახიფათო ვითარების ვიზუალური აღქმა, შეიძლება,მცდარი იყოს, განსაკუთრებით ღამით.
ბ.ბ) RA -ს ასრულებს იმ შემთხვევაშიც კი, თუ ის საჰაერო მოძრაობის ორგანოს მითითებას ეწინააღმდეგება.
შენიშვნა: სმმ-ის ორგანომ, შესაძლებელია, TCAS -ის მიერ RA-ს გაცემა არ იცოდეს, და ამ მიზეზით გასცეს ისეთი მითითება, რაც RA-ს ინფორმაციას ეწინააღმდეგება.
ბ.გ) მანევრს არ ასრულებს RA-თი მითითებული მიმართულების სიწინააღმდეგო მხარეს.
შენიშვნები: RA-თი მითითებული მიმართებულების საწინააღმდეგო მხარეს მანევრის შესრულებამ, შესაძლებელია, ვერტიკალური ეშელონირების მინიმუმის შემცირება გამოიწვიოს, რაც სხ-ის ხიფათს შეუქმნის. ეს, განსაკუთრებით, მნიშვნელოვანია სახიფათო მიახლოების დროს, ორი TCAS-ის რეკომენდაციების მიხედვით მოქმედებათა შეთანხმებისას, რადგან მათ მიერ გაცემული RA-ები, შეჯახების ალბათობის შესამცირებლად, კოორდინირუბულია.
გ) ფრენის ტრაექტორიის ცვლილება ისეთ მინიმუმამდე იზღუდება, რომელიც აუცილებელია შეჯახების თავიდან აცილების რეკომენდაციის შესასრულებლად.
დ) პილოტი, რომელიც ფრენის პარამეტრებს ცვლის სამეთვალყურეო მითითების ან ნებართვის მიხედვით, RA-ს მიღებისას:
დ.ა) მანევრის დაწყებიდან, როგორც კი საფრენოსნო ეკიპაჟს ამის საშუალება მიეცემა, სმმ-ის ორგანოს ატყობინებს შესაბამის გადახრას.
დ.გ) სახიფათო ვითარების დასრულების თანავე, სწრაფად აღადგენს სამეთვალყურეო მითითებით ან ნებართვით დასახულ პარამეტრებს და სმმ-ს ორგანოს ატყობინებს დასახული პარამეტრების აღდგენას, ამ პარამეტრების აღდგენის პროცესში ან მისი დასრულებისას.
შენიშვნა: TCAS-ით აღჭურვილი სხ-ის ექსპლუატაციის წესებსა და კფ-ს მიხედვით შესრულებული მანევრებზე შეტყობინების ფრაზეოლოგიას შეიცავს DOC-4444-ის მე-15 და მე-12 თავები.
მუხლი 114🔗. აეროდრომის საექსპლუატაციო მინიმუმი
1. სხ-ის ექსპლუატანტი ვალდებულია დაადგინოს ყველა იმ აეროდრომის მინიმუმი, რომლის გამოყენებასაც აპირებს. აეროდრომის საექსპლუატაციო მინიმუმით გათვალისწინებული უნდა იყოს აეროდრომის საექსპლუატაციო შეზღუდვები, თუ მინიმუმი დადგენილია აეროდრომის სახელმწიფოს უფლებამოსილ ორგანოს მიერ და სიკ-ით არის გამოქვეყნებული. ექსპლუატანტი ადგენს აეროდრომების საექსპლუატაციო მინიმუმებით სარგებლობის წესებს, აგრეთვე, საფრენოსნო ეკიპაჟის მიერ იმ სათადარიგო აეროდრომის საექსპლუატაციო მინიმუმების განსაზღვრის პროცედურებს, რომლისათვის ექსპლუატანტს მინიმუმი არ დაუდგენია, მაგრამ, შექმნილი მდგომარეობის მიხედვით, ეს აეროდრომი გამოიყენება.
2. აეროდრომის საექსპლუატაციო მინიმუმების დადგენისას, გათვალისწინებული უნდა იყოს:
ა) სხ-ის ტიპი, საფრენოსნო - ტექნიკური და მართვადობის მახასიათებლები.
ბ) საფრენოსნო ეკიპაჟის შემადგენლობა, მისი წევრების ოსტატობა და გამოცდილება.
გ) გამოსაყენებლად შერჩეული ადზ-ების ზომები და მახასიათებლები.
დ) ვიზუალური და არავიზუალური დაფრენის საშუალებების შესაბამისობა და მახასიათებლები.
ე) სხ-ის სანაოსნო და/ან დასაფრენად შესვლისა და მეორე წრეზე წასასვლელად საჭირო აღჭურვილობა.
ვ) დასაფრენად შესვლისა და მეორე წრეზე წასვლის არეებში განთავსებული დაბრკოლებები და, დასაფრენად სახელსაწყო შესვლისას - სრული/ფარდობითი სიმაღლეების ზღვრული მნიშვნელობები.
ზ) მეტეოროლოგიური პირობების დასადგენად და გადასაცემად გამოყენებული საშუალებები.
თ) აფრენის დროს სიმაღლის აღების არეებში განთავსებული დაბრკოლებები და მათი გადაფრენის უსაფრთხო სიმაღლე.
შენიშვნა:
აეროდრომის საექსპლუატაციო მინიმუმების დასადგენ მასალას შეიცავს ამ „წესების“ N8 დანართი.
მუხლი 115🔗. დასაფრენად შესვლისა და დაფრენის პირობები
1. დასაფრენად შესვლის დაწყებამდე, სხ-ის მეთაური, მისთვის ცნობილი ინფორმაციის მიხედვით, ვალდებულია დარწმუნდეს, რომ დაფრენის აეროდრომის მეტეოროლოგიური პირობები და ადზ-ის მდგომარეობა დასაფრენად უსაფრთხო შესვლას, დაფრენასა და მეორე წრეზე წასვლას ხელს არ უშლის, საფრენოსნო მახასიათებლების გათვალისწინებით.
2. საფრენოსნო ეკიპაჟის ის წევრი, რომლის ეკიპაჟის კაბინაში ყოფნაც აუცილებელია სასამსახურო ვალდებულებების შესასრულებლად, გადასვლის ეშელონზე დაბლა ფრენისას, ვალდებულია რადიოკავშირი განახორციელოს მიმართული მიკროფონის ან ლარინგოფონის მეშვეობით.
მუხლი 116🔗. დასაფრენად შესვლის საწყისი და შემდგომი საფეხურები
1. თუ ხილვადობა ადზ-ზე, სმმ-ის ორგანოს მონაცემების მიხედვით, გამოყენებულ მინიმუმზე ნაკლებია, დასაფრენად შესვლის სქემის შესრულება შეიძლება მხოლოდ შორეულ მომნიშვნელამდე ან დასაფრენ სწორზე განთავსებულ მის ტოლფასოვან წერტილამდე.
2. თუ სქემით გათვალისწინებული არ არის გარე მომნიშვნელ ან დასაფრენ სწორზე განთავსებული მისი ტოლფასოვანი წერტილი, მეთაური ვალდებულია მიიღოს დასაფრენად შესვლის გაგრძელების ან მისი შეწყვეტის გადაწყვეტილება არანაკლებ 1000 ფუტ (300მ) ფარდობით სიმაღლემდე.
3. თუ გარე მომნიშვნელის ან დასაფრენ სწორზე განთავსებული მისი ტოლფასოვანი წერტილის გადაფრენისას, პილოტი მიიღებს სმმ-ის ორგანოს შეტყობინებას ადზ-ზე ხილვადობის გაუარესებაზე (მინიმუმზე ნაკლებ ხილვადობას), მას დასაფრენად შესვლის გაგრძელების უფლება აქვს გმს ან დმს-მდე.
4. პილოტს უფლება აქვს დასაფრენად შესვლა განაგრძოს და გმს ან დმს-ზე დაბლა დაეშვას და დაფრენა შეასრულოს იმ პირობით, თუ, სმმ-ის ბოლო შეტყობინებით, ხილვადობა ადზ-ზე ტოლია ან მეტია დასაფრენ მინიმუმზე, გმს ან დმს-ზე კი დამყარებულია და შენარჩუნებულია სათანადო ვიზუალური კონტაქტი ორიენტირებთან.
მუხლი 117🔗. დასაფრენად სახელსაწყო შესვლა და დაფრენა
1. დასაფრენად სახელსაწყო შესვლები და დაფრენები, დასაფრენად სახელსაწყო შესვლის სქემების გამოყენებით, შემდეგნაირად კლასიფიცირდება:
ა) დასაფრენად არაზუსტი შესვლა და დაფრენა- დასაფრენად შესვლა და დაფრენა ხელსაწყოების მეშვეობით, გლისადის მიმართვის გამოუყენებლად.
ბ) დასაფრენად ზუსტი შესვლა და დაფრენა - ხელსაწყოების მეშვეობით, აზიმუტისა და გლისადის ზუსტი მიმართვის გამოყენებით დასაფრენად ზუსტი შესვლა და დაფრენა, დასაფრენად შესვლისა და დაფრენის კატეგორიით განსაზღვრული მინიმუმების დროს.
2. დასაფრენად ზუსტი შესვლისა და დაფრენის კატეგორიები:
ა) კატეგორია I. დასაფრენად ზუსტი შესვლა და დაფრენა ხელსაწყოების მეშვეობით, რომლის დროსაც ფარდობითი გმს≥60მ(200 ფუტს) და ხილვადობა≥800მ, ან RVR≥550 მ.
ბ) კატეგორია II. დასაფრენად ზუსტი შესვლა და დაფრენა ხელსაწყოების მეშვეობით, რომლის დროსაც ფარდობითი გადაწყვეტილების მიღების სიმაღლე - 60მ (200 ფტ) > გმს≥30მ (100 ფტ.) და RVR≥350 მ.
გ) კატეგორია IIIА. დასაფრენად ზუსტი შესვლა და დაფრენა ხელსაწყოების მეშვეობით, რომლის დროსაც ფარდობითი გმს<30 მ (100 ფტ) ან მის შეუზღუდავად, და RVR≥200 მ.
დ) კატეგორია IIIВ. დასაფრენად ზუსტი შესვლა და დაფრენა ხელსაწყოების მეშვეობით, რომლის დროსაც ფარდობითი გმს<15მ (50 ფტ) ან მის შეუზღუდავად, და 200 მ>RVR≥50მ.
ე) კატეგორია IIIС. დასაფრენად ზუსტი შესვლა და დაფრენა ხელსაწყოების მეშვეობით, ფარდობითი გმს-ისა და RVR-ის შეუზღუდავად.
3. თუ ფარდობითი გმს (DH) და ადზ-ზე ხილვადობის სიშორე (RVR) სხვადასხვა კატეგორიას შეესაბამება, დასაფრენად შესვლა და დაფრენა ხელსაწყოების მეშვეობით საჭიროა შესრულდეს უფრო მკაცრი მოთხოვნების კატეგორიით (მაგ., თუ გმს IIIA კატეგორიის დიაპაზონშია, მაგრამ RVR-IIIB კატეგორიაში, ფრენა ჩაითვლება IIIB კატეგორიად. თუ გმს II კატეგორიის დიაპაზონშია, მაგრამ RVR-I კატეგორიაში, ფრენა ჩაითვლება II კატეგორიად).
4. თუ ინფორმაცია RVR-ზე არ არსებობს, ხელსაწყოების მეშვეობით შესვლისა და დასაფრენად 800 მ-ზე ნაკლები მანძილის აეროდრომის საექსპლუატაციო მინიმუმად დადგენა აკრძალულია.
5. სახელსაწყო ფრენებისათვის აღჭურვილი ადზ-ისა ან აეროდრომისათვის, მისი მფლობელი სახელმწიფო, ამტკიცებს და აქვეყნებს ხელსაწყოების მეშვეობით დასაფრენად შესვლის ერთ ან რამდენიმე სქემას, რომელიც აგებული უნდა იყოს ხელსაწყოების მეშვეობით დასაფრენად შესვლისა და დაფრენების კლასიფიკაციის შესაბამისად.
6. სფწ-ით საფრენად დაშვებული ეკიპაჟი ვალდებულია შეასრულოს აეროდრომის სახელსაწყო ფრენით დადგენილი მოთხოვნები.
მუხლი 118🔗. II და III კატეგორიებით ფრენა
1. აკრძალულია სამოქალაქო სხ-ით II და III კატეგორიებით ფრენა, თუ:
ა) მეთაურსა და მე-2 პილოტს არა აქვთ შესაბამისი ნებართვები და დაშვებები.
ბ) საფრენოსნო ეკიპაჟის წევრებს არა აქვთ სათანადო ცოდნა და არ გასცნობიან შესაბამის სხ-ისა და პროცედურებს.
გ) სხ-ის არა აქვს სათანადო აღჭურვილობა.
2. აკრძალულია სამოქალაქო სხ-ით II და III კატეგორიებით ფრენა, თუ ამ კატეგორიებით საფრენად საჭირო სახმელეთო სისტემების ყოველი შემადგენელი ნაწილი და სათანადო სახომალდე აღჭურვილობა დამონტაჟებული და მუშა მდგომარეობაში არ არის.
3. როცა დასაფრენად შესვლის სქემა გმს-ის გამოყენებას მოითხოვს, საჭიროა დადგინდეს ის გმს, რომელიც ყველაზე მეტი იქნება ქვემოთ ჩამოთვლილთაგან:
ა) დასაფრენად შესვლის სქემით ან ექსპლუატანტის ფშს-ით დადგენილი გმს.
ბ) მეთაურისათვის დადგენილი გმს.
გ) სხ-ისათვის დადგენილი გმს.
4. აკრძალულია გმს-ზე უფრო დაბლა დასაფრენად შესვლის გაგრძელება, თუ უზრუნველყოფილი არ არის შემდეგი პირობები:
ა) სხ-ის სივრცობრივი მდებარეობა საშუალებას იძლევა დასაფრენად შესვლა განაგრძოს დაშვების ჩვეული ვერტიკალური სიჩქარით, დასაშვები მანევრირებით, შეხების არეს ფარგლებში დაფრენით.
ბ) II და IIIA კატეგორიებით დასაფრენად შესვლისას, პილოტის მხედველობის არეში (ვიზუალური ხედვის სექტორში) მყარად ჩანს აეროდრომის შუქმოწყობილობის, სულ ცოტა, 3 გვერდიგვერდ მდებარე ნათურა: მიახლოების ნათურების ღერძულა ხაზისა ან შეხების არეს ნათურებისა ან ადზ-ის ღერძულა ნათურებისა ან ადზ-ის გვერდითი ნაპირის ნათურებისა ან მათი კომბინაცია. მხედველობის არეში, ასევე, უნდა ხვდებოდეს შუქმოწყობილობის განივი ელემენტები, როგორიცაა: შუქჰორიზონტი და ადზ-ის შესავალი ნათურები.
გ) IIIB კატეგორიით დასაფრენად შესვლისას, გმს-დან უნდა ჩანდეს ერთი ღერძულა ნათურა მაინც. IIIB კატეგორიით დასაფრენად შესვლისას - გმს-ის გამოუყენებლად - ადზ-თან (მის ნათურებთან) ვიზუალური კონტაქტი, მასთან შეხებამდე, აუცილებელი არ არის.
5. დასაფრენად შესვლისას, პილოტი ვალდებულია დაუყოვნებლივ წავიდეს მეორე წრეზე, თუ ამ მუხლით ჩამოთვლილი პირობები უზრუნველყოფილი არ არის.
მუხლი 119🔗. II და III კატეგორიებით ფრენის სახელმძღვანელო
1. აკრძალულია სამოქალაქო სხ-ზე II ან III კატეგორიით ფრენა, თუ:
ა) სხ-ზე არ არის ამ ტიპის შესაბამისი, დამტკიცებული და მოქმედი, II და III კატეგორიებით ფრენის სახელმძღვანელო.
ბ) ფრენები სრულდება სახელმძღვანელოთი დადგენილი პროცედურების, ინსტრუქციებისა და შეზღუდვების შეუსაბამოდ.
გ) სახელმძღვანელოთი განსაზღვრულ, გარკვეული ფრენებისათვის საჭირო აღჭურვილობას საინსპექციო შემოწმება და სხ-ის ტექნიკური მომსახურების რეგლამენტით დადგენილი მომსახურება არ ჩასტარებია.
2. ექსპლუატანტი ვალდებულია ჰქონდეს დამტკიცებული სახელმძღვანელოს მოქმედი ეგზემპლარი და, საქართველოს საა-ს უფლებამოსილი პირის მოთხოვნისთანავე, წარუდგინოს მას შესამოწმებლად.
მუხლი 120🔗. II და III კატეგორიით ფრენის წესებიდან გადახვევის ნებართვა
საქართველოს საა-ს თავმჯდომარე უფლებამოსილია ამ „წესებითა“ და ფშს-ით დადგენილი II და III კატეგორიებით ფრენის წესების მოთხოვნებიდან გადახვევის ნებართვა გასცეს, თუ იგი თვლის, რომ შემოთავაზებული ფრენა შეიძლება უსაფრთხოდ შესრულდეს. ასეთი ნებართვა მგზავრებისა და ქონების კომერციული გადაზიდვისას არ გაიცემა.
მუხლი 121🔗. დადგენილი მარშრუტიდან გადახვევის გადაწყვეტილების მიღება
1. სხ-ის მეთაური ვალდებულია დაფრინდეს უახლოეს ხელსაყრელ (უსაფრთხოების კუთხით) აეროდრომზე, თუ ძრავა მწყობრიდან გამოვიდა ან ავარიულად ან შემთხვევით იქნა გამორთული, გარდა ამ მუხლის მე-2 პუნქტით მითითებული შემთხვევებისა.
2. თუ სამ-და მეტძრავიან სხ-ის უმტყუნა ერთმა ძრავამ, მეთაურს უფლება აქვს წავიდეს ნებისმიერ აეროდრომზე, თუკი ის გადაწყვეტს, რომ აეროდრომზე დაფრენა ისეთივე უსაფრთხო იქნება, როგორც - უახლოეს ხელსაყრელ აეროდრომზე. ამასთან, იგი ვალდებულია გაითვალისწინოს:
ა) მწყობრიდან გამოსვლის თავისებურება და ის ტექნიკური გართულებები, რომლებიც ფრენის გაგრძელებისას შეიძლება წარმოიქმნას.
ბ) ფრენის სიმაღლე, სხ-ის მასა და საწვავის მარაგი ძრავის გაჩერებისას.
გ) ფრენის მარშრუტისა და შესაძლებელი დაფრენის პუნქტების მეტეოპირობები.
დ) საჰაერო ვითარება.
ე) მიდამოს თავისებურება ფრენის მარშრუტზე.
ვ) დაფრენის აეროდრომის ცოდნა.
მუხლი 122🔗. სხვა საჰაერო ხომალდის სიახლოვეს ფრენა
1. აკრძალულია ფრენა სხვა სხ-ისაგან ისეთ მანძილზე, როცა შესაძლებელია შეჯახების საფრთხის წარმოქმნა.
2. აკრძალულია მწყობრად ფრენა, მწყობრის სხ-ების ყოველი მეთაურის ურთიერთმოლაპარაკების გარეშე.
3. აკრძალულია კომერციული მგზავრების გადაყვანა სხ-ების მწყობრად ფრენისას.
მუხლი 123🔗. მოდელირებული სახელსაწყო ფრენა
1. აკრძალულია მოდელირებული სახელსაწყო ფრენა, თუ:
ა) სხ-ის მართვის მეორე ადგილი არ უკავია პილოტს, რომელსაც აქვს „მოყვარული პილოტის მოწმობა“ მაინც, ამ სხ-ზე შესაბამისი დაშვებებით.
ბ) მეორე ადგილის დამკავებელ პილოტს უნდა ჰქონდეს საკმარისი ხედვის არე სხ-ის წინ და გვერდებზე, ან სხ-ის კომპეტენტური დამკვირვებელი საკმაო დონეზე უმატებს მას ხედვის არეს.
2. აკრძალულია მოდელირებული სახელსაწყო ფრენა კომერციული საჰაერო გადაზიდვების დროს.
მუხლი 124🔗. არასტანდარტული ვითარების იმიტაცია
აკრძალულია არასტანტარტული ან საგანგებო ვითარების იმიტაცია კომერციული საჰაერო გადაზიდვების დროს.
მუხლი 125🔗. ჩამოგდება, გაფრქვევა, ბუქსირება
აკრძალულია ქვემოთ ჩამოთვლილი ქმედებები, საქართველოს საა-ს მიერ გაცემული ნებართვის გარეშე:
სხ-დან ჩამოგდება (ჩამოყრა) ან გაფრქვევა.
სხ-ის ან სხვა ობიექტების ბუქსირება.
პარაშუტისტების ჩამოყრა.
მუხლი 126🔗. ფიგურული ფრენა
1. აკრძალულია ფიგურული ფრენა:
ა) ნებისმიერი დასახლებული პუნქტის თავზე.
ბ) ღია მოედანზე ხალხის თავშეყრის ადგილის თავზე.
გ) აეროდრომისათვის დადგენილი B-C-D და E კლასის საჰაერო სივრცის გვერდითი საზღვრების ფარგლებში.
დ) დედამიწიდან 1500 ფუტზე (500 მ) უფრო დაბალ სიმაღლეზე.
ე) როცა ფრენის დროს ხილვადობა 3 მილზე (6კმ-ზე) ნაკლებია.
2. აკრძალულია სხ-ით ჰაერში მანევრირება, რომლის დროისაც დაფერდება 600--ზე და ტანგაჟი 300-ზე მეტია, თუ სხ-ზე მყოფებს არა აქვთ კვალიფიცირებული პირის მიერ, ბოლო 12 თვის განმავლობაში, დაკეცილი პარაშუტები.
მუხლი 127🔗. საცდელი ფრენების რაიონი
აკრძალულია საცდელი ფრენა, მჭიდროდ დასახლებულ რაიონში და დატვირთულ საჰაერო სივრცეში.
მუხლი 128🔗. აკრძალული და შეზღუდული არეები
აკრძალულია ფრენა აკრძალულ ან შეზღუდულ არეში, თუ მათი დაწვრილებითი ცნობები გამოქვეყნებული არ იყო, შეზღუდვის პირობების შესაბამისად ან იმ სახელმწიფოს ნებართვით, რომლის ტერიტორიაზეც ის იყო შემოღებული.
მუხლი 129🔗. MNPS და RVSM-იან საჰაერო სივრცეში ფრენა
1. აკრძალულია „საქართველოს სამოქალაქო საჰაერო ხომალდების რეესტრში“ შეტანილი სხ-ის ფრენა ჩრდილოეთ ატლანტიკის საჰაერო სივრცეში, რომელიც აღნიშნულია როგორც MNPS-იანი ან RVSM-იანი საჰაერო სივრცე, საქართველოს საა-ს მიერ გაცემული წერილობითი ნებართვის გარეშე.
2. აკრძალულია მოქმედ MNPS ან RVSM-იან საჰაერო სივრცეში ფრენა, ამ საჰაერო სივრცისათვის საჭირო პროცედურებისა და შეზღუდვების პირობების დაცვის გარეშე. ამ სივრცეებში საჭირო სანაოსნო აღჭურვილობის მოთხოვნებს შეიცავს „დამატებითი რეგიონული წესები“ (DOC.7030).
მუხლი 130🔗. არაკონტროლირებად აეროდრომზე ან მის რაიონში ფრენა
1. სამეთვალყურეო პუნქტის უქონელ აეროდრომზე დასაფრენად შესვლისას, სხ-ის პილოტი ვალდებულია ყველა მანევრი შეასრულოს იმ ორგანოს მიერ დადგენილი სქემების მიხედვით, რომლის იურისდიქციაც ამ აეროდრომზე ვრცელდება.
2. სამეთვალყურეო პუნქტის უქონელი აეროდრომიდან აფრენისას, სხ-ის პილოტი ვალდებულია იხელმძღვანელოს იმ ორგანოს მიერ დადგენილი სქემებით, რომლის იურისდიქციაც ამ აეროდრომზე ვრცელდება.
3. პილოტი ვალდებულია აფრენა და დაფრენა შეასრულოს პირქარით, თუ უსაფრთხოება, ადზ-ის მოხაზულობა ან მოსაზრებები, რომლებიც ფრენების სქემას ითვალისწინებს, არ მიუთითებს, რომ უკუმიმართულება უფრო მისაღებია.
მუხლი 131🔗. გზის გადაჭრა
სახელმწიფო ავიაციის სხ-ის მიერ გზის გადაჭრისას, მეთაური ვალდებულია იხელმძღვანელოს „საქართველოს საჰაერო სივრცეში ფრენის წესებით“.
თავი XII
სხ-ის საკავშირო და სანაოსნო აღჭურვილობა
მუხლი 132🔗. საკავშირო აღჭურვილობა
1. სხ-ი აღჭურვილი უნდა იყოს ისეთი რადიო აღჭურვილობით, რომლითაც შეეძლება:
ა) ორმხრივი კავშირის დამყარება, სააეროდრომო სამეთვალყურეო მომსახურების მიზნით.
ბ) ფრენის ნებისმიერ დროს, მეტეოროლოგიური ინფორმაციის მიღება.
გ) ფრენის ნებისმიერ დროს, ორმხრივი კავშირის დამყარება სმმ-ის ერთ ორგანოსთან მაინც, და იმ ორგანოებთან და იმ სიხშირეებზე, რასაც საქართველოს საა დაადგენს.
2. საავიაციო-საავარიო (121,5 მგჰც) სიხშირეზე კავშირი უზრუნველყოფილი უნდა იყოს ამ მუხლის 1-ლი პუნქტით მითითებული რადიოაღჭურვილობით.
მუხლი 133🔗. სანაოსნო აღჭურვილობა
1. სხ აღჭურვილი უნდა იყოს ისეთი სანაოსნო აღჭურვილობით, რომელიც ფრენას უზრუნველყოფს შესაბამისად:
ფრენის სამუშაო გეგმისა.
ბ) საფრენოსნო მახასიათებლებისა.
გ) საჰაერო მოძრაობის მომსახურების მოთხოვნებისა.
შენიშვნა: საფრენოსნო მახასიათებლებისა და შესაბამისი პროცედურების ინფორმაციას შეიცავს „საფრენოსნო მახასიათებლების სახელმძღვანელო“ (DOC 9613).
2. საჰაერო სივრცის გარკვეულ რაიონებში ფრენისას, სადაც, რეგიონული სააერნაოსნო შეთანხმების შესაბამისად, გათვალისწინებულია მოთხოვნები მინიმალური საფრენოსნო მახასიათებლების მიმართ(MNPS), საჰაერო ხომალდზე მონტაჟდება ისეთი სანაოსნო აღჭურვილობა, რომელიც:
ა) საფრენოსნო ეკიპაჟს უზრუნველყოფს დასახული მარშრუტის განუწყვეტელი ინდიკაციით, საჭირო სიზუსტით.
ბ) ნებადართულია საქართველოს საა-ს მიერ.
შენიშვნა: VNPS-ის მიმართ წაყენებული ტექნიკურ მოთხოვნებს და მისი გამოყენების წესებს შეიცავს „დამატებითი რეგიონული წესები“ (DOC 7030).
3. საჰაერო სივრცის გარკვეულ რაიონებში ფრენისას, სადაც, რეგიონული საარნაოსნო შეთანხმების საფუძველზე, 290-ე ეშელონის მაღლა გამოიყენება ვერტიკალური ეშელონირების მინიმუმი“ (RVSM) 1000ფტ (300მ), სხ-ი:
ა) აღჭურვილი უნდა იყოს ისეთი მოწყობილობით, რომელიც უზრუნველყოფს:
ა.ა) ფრენის ეშელონის ეკიპაჟის კაბინაში ასახვას.
ა.ბ) ფრენის ეშელონის ავტომატურ რეჟიმში შენარჩუნებას.
ა.გ) ფრენის ეშელონიდან გადახრის ეკიპაჟისათვის შეტყობინებას. ეს გადახრა ± 300 ფტ (90 მ) არ უნდა აღემატებოდეს.
ა.დ) ბარომეტრული სრული სიმაღლის ავტომატურ ასახვას.
ბ) ექსპლუატანტი სახელმწიფოსაგან იღებს საჰაერო სივრცის ამ რაიონში ფრენის ნებართვას.
4. სხ უნდა აღიჭურვოს ისეთი სანაოსნო მოწყობილობით, რომელიც, მისი ერთ-ერთი ელემენტის მწყობრიდან გამოსვლისას, ფრენის ნებისმიერ საფეხურზე, სხ-ის საშუალებას მისცემს ფრენა განაგრძოს ამ მუხლის 1-ლი პუნქტის, შესაბამის შემთხვევაში კი- მე-2 და მე-3 პუნქტების მოთხოვნების მიხედვით.
შენიშვნა: იმ საბორტო აღჭურვილობის საინსტრუქციო მასალას, რომელიც საჭიროა იმ საჰაერო სივრცეში საფრენად, სადაც 290-ე ეშელონის მაღლა გამოიყენება 1000ფტ (300 მ), შეიცავს „ვერტიკალური ეშელონირების მინიმუმის - 1000ფტ (300 მ)-გამოყენების სახელმძღვანელო“ (290-ესა და 410 -ეს (ჩათვლით) ეშელონებს შორის) (DOC 9574).
5. თუ დაფრენა სახელსაწყო მეტეოროლოგიურ პირობებში იგეგმება, სხ-ი უნდა აღიჭურვოს ისეთი რადიომოწყობილობით, რომელიც უზრუნველყოფს სხ-ის მიყვანას იმ წერტილში, საიდანაც ვიზუალური დაფრენა შესაძლებელია.
მუხლი 134🔗. აღჭურვილობის დამონტაჟება
აღჭურვილობა უნდა დამონტაჟდეს იმგვარად, რომ მისი ნებისმიერი ელემენტის (კავშირისა თუ ნაოსნობის) მტყუნებამ სხვა ელემენტის (კავშირისა თუ ნაოსნობის) მწყობრიდან გამოსვლა არ გამოიწვიოს.
კარი VI
მგზავრები და მათი მომსახურება
თავი XIII
მგზავრების გადაყვანა
მუხლი 135🔗. მგზავრებისა და ბარგის მასის გათვალისწინება
1. საჰაერო ხომალდის მაქსიმალურად დასაშვები საფრენოსნო მასის განსაზღვრისას, ექსპლუატანტი ვალდებულია გაითვალისწინოს მგზავრების, ბარგისა და ხელბარგის მასა, ადამიანისა და ბარგის ფაქტობრივი ან ნორმატიული მასების გამოყენებით, რომლებიც ასახულია არსებული წესით დამტკიცებულ „სხ-ის გაწონასწორებისა და დატვირთვის სახელმძღვანელოთი“ ფაქტობრივი და ნორმატიული მასების განსაზღვრის ხერხები ექსპლუატანტის ფშს-ით უნდა იყოს ასახული.
2. აწონვის საშუალებით ფაქტობრივი მასის განსაზღვრისას, ექსპლუატანტი ვალდებულია უზრუნველყოს, რომ მგზავრებისა და ეკიპაჟის მთელი ბარგი და ხელბარგი იყოს აწონილი და გათვალისწინებული. აწონვა უნდა ჩატარდეს სხ-ში ჩასხდომის წინ, ამისათვის საგანგებოდ მოწყობილ ტერიტორიაზე.
3. სხვადასხვა ასაკის მგზავრების, ბარგის ხელბარგისა და სხვა ელემენტების ნორმატიული მასის განსაზღვრისას, გამოიყენება საჰაერო ხომალდის გდს-ის მონაცემები.
4. სხ-ის ექსპლუატანტს უფლება აქვს თვითონ დაადგინოს მგზავრის პერსონალური ნორმატიული მასა, რომელიც არ უნდა იყოს გდს-ით გათვალისწინებულზე ნაკლები. ექსპლუატანტის მიერ დადგენილი მგზავრის პერსონალური ნორმატიული მასა, საა-თან უნდა იყოს შეთანხმებული .
5. მგზავრების მნიშვნელოვანი რაოდენობისას, როცა მათი მასა (ხელბარგთან ერთად) ნორმატიულ მასას აჭარბებს, ექსპლუატანტი ვალდებულია მათი ფაქტობრივი მასა აწონვით დაადგინოს.
მუხლი 136🔗. დატვირთვისა და გაწონასწორების საბუთები
1. ექსპლუატანტი ვალდებულია უზრუნველყოს დატვირთვისა და გაწონასწორების საბუთების ქონა ყოველი გაფრენის წინ, სადაც მითითებული იქნება ტვირთის თვისება და სხ-ზე მისი განაწილება. ეს საბუთები მეთაურს (ეკიპაჟის უფლებამოსილ წევრს) საშუალებას უნდა აძლევდეს განსაზღროს, რომ სხ-ის დატვირთა და გაწონასწორება სეს-ის მოთხოვნებს შეესაბამება და შეზღუდვების ფარგლებშია.
დატვირთვისა და გაწონასწორების საბუთების შემდგენი პირი მითითებული უნდა იყოს ამ საბუთებში. იგი საკუთარი ხელმოწერით ადასტურებს, რომ დატვირთვა და გაწონასწორება შესრულებულია საბუთების შესაბამისად. ეს საბუთები წარედგინება მეთაურს, რომელიც ხელმოწერით ამტკიცებს მას.
2. ექსპლუატანტი ვალდებულია დაადგინოს დატვირთვისა და გაწონასწორების საბუთებში ოპერატიული ცვლილებების უშუალოდ გაფრენის წინ შეტანის პროცედურები.
მუხლი 137🔗. დაუშვებელი ქცევა საჰაერო ხომალდზე
1. აკრძალულია ეკიპაჟის წევრისათვის მოვალეობების შესრულებაში ხელის შეშლა.
2. აკრძალულია სხ-ის, ადამიანების ან ქონებისათვის ხიფათის შექმნა.
3. აკრძალულია პირადად, აგრეთვე, საკუთარი ტვირთის/ბარგის დამალვა.
4. აკრძალულია ტუალეტში განთავსებული კვამლის გადამწოდების მოქმედებაში ჩარევა, დაზიანება ან განადგურება.
მუხლი 138🔗. გაწყობა საჰაერო ხომალდზე მგზავრების ყოფნისას
1. სხ-ის საწვავით გაწყობა, მგზავრების ჩასხდომის/ჩამოსხდომის ან მათი ბორტზე ყოფნისას, წარმოებს იმ შემთხვევაში, თუ სხ-ზე არის სათანადო რაოდენობა მომზადებული პერსონალისა, რომელიც მზად არის ადამიანების საევაკუაციოდ და მათ სახელმძღვანელოდ, ხელთ არსებული საშუალებებით და უმოკლეს ვადებში.
2. სხ-ის საწვავით გაწყობის დროს, მგზავრების ჩასხდომის/ჩამოსხდომის ან მათი ბორტზე ყოფნისას, გაწყობის მეთვალყურე სახმელეთო და ბორტზე მყოფ მომზადებულ პერსონალს შორის საჭიროა დამყარდეს ორმხრივი კავშირი „თვითმფრინავის სასაუბრო მოწყობილობით“ ან სხვა ხელსაყრელი საშუალებებით.
3. ტაბლო „ღვედები შეიკარით“ გამორთული უნდა იყოს.
4. ტაბლო „ნუ მოსწევთ“ და საავარიო გასასვლელების შუქტაბლოები ჩართული უნდა იყოს.
5. აკრძალულია შვეულმფრენის გაწყობა მისი მზიდი ხრახნის გაჩერებამდე.
მუხლი 139🔗. მგზავრის ადგილი, უსაფრთხოების (მისაბმელი და სამხრე) ღვედები
1. მეთაური ვალდებულია უზრუნველყოს, რომ ყოველი ადამიანი, რომელიც მისაბმელი და მხრის (თუ დაყენებულია) ღვედებით აღჭურვილ სავარძელს ან საძინებელ ადგილს იკავებს, სათანადოდ იყოს მიბმული აფრენისა და დაფრენის დროს.
2. მგზავრი ვალდებულია შეიკრას უსაფრთხოების ღვედები მაშინ, როცა მეთაური გადაწყვეტს, რომ ეს აუცილებელია უსაფრთხოებისათვის და მას გააფრთხილებს მჭექი კავშირით, მომსახურე შემადგენლობის წევრის მეშვეობით და/ან „შეიკარით ღვედები“ - ტაბლოს ჩართვით.
3. მგზავრის უსაფრთხოების ღვედებით სარგებლობს მხოლოდ ერთი პირი, როცა მისი ასაკი 2 წელზე მეტია.
მუხლი 140🔗. მგზავრების ინსტრუქტაჟი
1. მეთაური ვალდებულია უზრუნველყოს, რომ ეკიპაჟის წევრები და მგზავრები,სიტყვიერად ან სხვა საშუალებებით, გაეცნონ ჩამოთვლილი საშუალებების (თუ არის) ადგილმდებარეობის და გამოყენების წესებს:
ა) უსაფრთხოების ღვედები.
ბ) სათადარიგო გასასვლელები (სხ-დან).
გ) სამაშველო ჟილეტები.
დ) ჟანგბადის აღჭურვილობა.
ე) პირადი სარგებლობისათვის გათვალისწინებული სხვა აღჭურვილობა, მგზავრის „უსაფრთხოების ინსტრუქციის“ ჩათვლით.
2. მეთაური ვალდებულია უზრუნველყოს, რომ სხ-ზე მყოფმა ყოველმა პირმა იცოდეს საერთო სარგებლობისათვის გათვალისწინებული ძირითადი საავარიო აღჭურვილობის ადგილმდებაერობა და გამოყენების ხერხები. თუ სხ-ზე არის მომსახურე ეკიპაჟი, მეთაურს შეუძლია მას გადასცეს ეს ვალდებულება, მაგრამ ის უნდა დარწმუნდეს, რომ სათანადო ინსტრუქტაჟი ჩატარებულია აფრენამდე.
მუხლი 141🔗. ჰაერში საგანგებო ვითარების წარმოქმნისას ინსტრუქტაჟის ჩატარება
ფრენის დროს საგანგებო ვითარების წარმოქმნისას, მეთაური ვალდებულია უზრუნველყოს, რომ სხ-ზე მყოფ ყოველ პირს ჩაუტარდეს წარმოქმნილ ვითარებაში მოქმედებების ინსტრუქტაჟი. თუ სხ-ზე არის მომსახურე ეკიპაჟი, მეთაურს შეუძლია ეს ვალდებულება მას დააკისროს, მაგრამ უნდა დარწმუნდეს, რომ ინსტრუქტაჟი ჩატარდა.
მუხლი 142🔗. პირველი დახმარების აფთიაქი
1. ექსპლუატანტი ვალდებულია ფრენა შეასრულოს პირველი დახმარების აფთიაქებით აღჭურვილ სხ-ზე. აფთიაქები მზად უნდა იყოს დაუყოვნებლივ გამოსაყენებლად. აფთიაქების რაოდენობა ქვემოთ მოყვანილი ცხრილით მითითებულზე ნაკლები არ უნდა იყოს.
სხ-ის სამგზავრო ადგილების რაოდენობა
აფთიაქების ოდენობა
0 - დან 99 – მდე
1
100 - დან 199 - მდე
2
200 - დან 299 - მდე
3
300 - და მეტი
4
2. ექსპლუატანტი ვალდებულია უზრუნველყოს:
ა) აფთიაქების შიგთავსის პერიოდული შემოწმება, გამოსაყენებლად ვარგისობაში დასარწმუნებლად.
ბ) აფთიაქის სამედიცინო საშუალებებით რეგულარული, ან საჭიროებისდა მიხედვით, შევსება, ვარგისობის ვადების მიხედვით.
3. აფთიაქში საჭირო წამლების ან საშუალებების მინიმალურ სიას განსაზღვრავს საქართველოს საა.
მუხლი 143🔗. საავარიო სამედიცინო კომპლექტი
1. ექსპლუატანტი ვალდებულია 30-ზე მეტ სამგზავრო ადგილიან სხ-ზე იქონიოს საავარიო სამედიცინო კომპლექტი, თუ დაგეგმილი ფრენის მარშრუტის ნებისმიერი წერტილიდან იმ აეროდრომამდე, სადაც შესაძლებელია კვალიფიცირებული საექიმო დახმარების მიღება, ფრენის დრო (კრეისერული სიჩქარით) 60 წთ-ზე მეტი იქნება.
2. მეთაური ვალდებულია უზრუნველყოს, რომ ნარკოტიკების შემცველი წამლების გამოყენება განსაზღვროს კვალიფიციურმა საექიმო პერსონალმა. თუ ასეთი პერსონალი არ არის, მეთაური ვალდებულია საავარიო-სამედიცინო კომპლექტში იქონიოს ნარკოტიკული პრეპარატებით სარგებლობის ინსტრუქცია.
3. საავარიო-სამედიცინო კომპლექტი დაცული უნდა იყოს მტვრისა და ნესტისაგან, და განთავსებული-უსაფრთხო პირობებში, შესაძლებლობისდა მიხედვით - საფრენოსნო ეკიპაჟის კაბინაში.
მუხლი 144🔗. ჟანგბადი სასწრაფო დახმარებისათვის
1. ექსპლუატანტი ვალდებულია, ჰერმეტულ სხ-ზე, 25000 ფუტზე (7600მ) მაღლა, მომსახურე ეკიპაჟის არსებობისას, ფრენა შეასრულოს მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ ხომალდზე არის სუფთა ჟანგბადით უზრუნველყოფის მოწყობილობა იმ მგზავრებისათვის, რომლებსაც, ფიზიოლოგიური მაჩვენებლებით, შეიძლება ასეთი დახმარება დასჭირდეთ სხ-ის ჰერმეტულობის დარღვევისას.
2. ჟანგბადის ოდენობა გაიანგარიშება კაცზე 3 ლიტრის/წუთში საშუალო ხარჯის საფუძველზე, სტანდარტულ პირობებში, ჰერმეტულობის დარღვევის შემდგომი მთელი დროის განმავლობაში, 8000 ფუტზე (2400მ) მაღლა, მგზავრების 2%-ის ან ერთი კაცის (გაითვალისწინება უფრო მეტი მნიშვნელობა) ჟანგბადით უზრუნველყოფისას. სხ-ზე უზრუნველყოფილი უნდა იყოს ჟანგბადის მოწოდების მართვის საშუალებებით აღჭურვილი ნიღბების საკმაო ოდენობა, მაგრამ არა ნაკლებ ორისა.
3. საჟანგბადე აღჭურვილობამ ჟანგბადის ხარჯი უნდა უზრუნველყოს ყოველ მომხმარებელზე, არა ნაკლებ 4 ლ/წთ, სტანდარტულ პირობებში. ასევე, გათვალისწინებული უნდა იყოს ჟანგბადის ხარჯის რეგულირება არანაკლებ 2 ლ/წთ ფარგლებში, სტანდარტულ პირობებში, ნებისმიერ სიმაღლეზე.
მუხლი 145🔗. დამატებითი ჟანგბადი - ჰერმეტული საჰაერო ხომალდი
1. ექსპლუატანტი ვალდებულია, ჰერმეტულ სხ-ზე, 10000 ფუტზე (3000მ) მაღლა, ფრენა შეასრულოს მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ ხომალდზე არის დამატებითი ჟანგბადის შესანახი და გასანაწილებელი აღჭურვილობა, ბორტზე მყოფი პირების უზრუნველსაყოფად, ქვემოთ ჩამოთვლილი მოთხოვნების შესაბამისად.
2 კონკრეტული ფრენისათვის საჭირო დამატებითი ჟანგბადის ოდენობა გაიანგარიშება ფრენის ხანგრძლივობისა და სხ-ში არსებული ატმოსფერული წნევის საფუძველზე, იმ აზრით, რომ ჰერმეტულობის დარღვევა მოხდება იმ სიმაღლეზე და მარშრუტის იმ წერტილში, რომლებიც უფრო მეტად კრიზისულია ჟანგბადით სარგებლობის კუთხით, შემდეგ, საჰაერო ხომალდის, სეს-ის საავარიო პროცედურების შესაბამისად, დაეშვება ამ მარშრუტის უსაფრთხო სიმაღლემდე, განაგრძობს ფრენას და შეასრულებს დაფრენას.
3. ჰერმეტულობის დარღვევისას, ატმოსფერული წნევა სხ-ში მიღებული უნდა იქნეს ფრენის სიმაღლეზე არსებული წნევის ტოლი.
4. საჟანგბადე აღჭურვილობას და მისით სარგებლობა წაეყენება შემდეგი მოთხოვნები:
ა) საფრენოსნო ეკიპაჟის წევრები, საკუთარი ვალდებულებების შესრულებისას, უზრუნველყოფილი უნდა იყვნენ დამატებითი ჟანგბადით.
შენიშვნა: ეკიპაჟის კაბინაში კანონიერად მყოფი და დამატებითი ჟანგბადით ეკიპაჟის კომპლექტიდან უზრუნველყოფილი პირი, ჟანგბადით უზრუნველყოფის კუთხით, განიხილება როგორც საფრენოსნო ეკიპაჟის წევრი, რომელიც თანამდებობრივ ვალდებულებებს ასრულებს. ეკიპაჟის კაბინაში კანონიერად მყოფი და დამატებითი ჟანგბადით არა ეკიპაჟის კომპლექტიდან უზრუნველყოფილი პირი ჟანგბადით უზრუნველყოფის კუთხით, განიხილება როგორც მგზავრი.
ბ) საჟანგბადე ნიღბები განთავსებული უნდა იყოს საფრენოსნო ეკიპაჟის წევრების სიახლოვეს და ადვილად ხელმისაწვდომი იყოს, ეკიპაჟის წევრების საკუთარ სამუშაო ადგილზე ყოფნისას.
გ) 25000 ფუტ (7600მ) სიმაღლეზე მაღლა მფრენი სხ-ის ეკიპაჟის წევრების საჟანგბადე ნიღბები უნდა იყოს სწრაფად გამოსაყენებელი ტიპისა.
დ) ბორტგამყოლების, ეკიპაჟის დამატებითი წევრების და მგზავრების:
დ.ა) 25000 ფუტზე (7600მ) მაღლა ფრენისას, მომსახურე ეკიპაჟი ჟანგბადით უზრუნველყოფილი, უნდა იყოს ნიღბებიანი დასარიგებელი მოწყობილობების და/ან გადასატანი საჟანგბადე ხელსაწყოების საკმაო რაოდენობით. აღნიშნული აღჭურვილობის განთავსებით, უზრუნველყოფილი უნდა იყოს მომსახურე ეკიპაჟის ყველა წევრისათვის ჟანგბადის დაუყოვნებელი მიწოდება ჰერმეტულობის დარღვევისას, მათი ადგილსამყოფელის მიუხედავად.
დ.ბ) 25000 ფუტზე (7600მ) მაღლა ფრენისას, უზრუნველყოფილი უნდა იყოს ჟანგბადის მიწოდების კვანძებთან მიერთებული ნიღბიანი დასარიგებელი მოწყობილობები, რომლებიც ყველა მგზავრის მიერ დაუყოვნებლივ მოსახმარად მზად უნდა იყოს ჰერმეტიულობის დარღვევისას, მგზავრის ადგილსამყოფელის მიუხედავად. ნიღბიანი დასარიგებელი მოწყობილობების რაოდენობა სამგზავრო ადგილებზე მეტი უნდა იყოს, არა ნაკლებ, 10%-ით. ეს მოწყობილობები მთელ საჰაერო-ხომალდზე თანაბრად უნდა იყოს განაწილებული (იხ.ამ „წესების“ N9 დანართი).
მუხლი 146🔗. დამატებითი ჟანგბადი (არაჰერმეტული საჰაერო ხომალდი)
1. სხ-ის ექსპლუატანტი ვალდებულია, არაჰერმეტულ სხ-ზე, 10000 ფუტზე (3000მ) მაღლა, ფრენა შეასრულოს მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ ხომალდზე არის დამატებითი ჟანგბადის შესანახი და გასანაწილებელი აღჭურვილობა, ბორტზე მყოფი პირების უზრუნველსაყოფად, ქვემოთ ჩამოთვლილი მოთხოვნების შესაბამისად.
2. კონკრეტული ფრენისათვის საჭირო დამატებითი ჟანგბადის ოდენობა გაიანგარიშება ფრენის ხანგრძლივობისა და სხ-ში არსებული ატმოსფერული წნევის საფუძველზე, სეს-ით ან/და ფშს-ით დადგენილი საექსპლუატაციო და საავარიო პროცედურების, აგრეთვე - მარშრუტის თავისებურებების შესაბამისად.
3. ეკიპაჟის კაბინაში კანონიერად მყოფი და დამატებითი ჟანგბადით ეკიპაჟის კომპლექტიდან უზრუნველყოფილი პირი, ჟანგბადით უზრუნველყოფის კუთხით, განიხილება როგორც საფრენოსნო ეკიპაჟის წევრი, რომელიც თანამდებობრივ ვალდებულებებს ასრულებს.
მუხლი 147🔗. მგზავრებისათვის განკუთვნილი ჟანგბადი
1. მეთაური ვალდებულია უზრუნველყოს, რომ ჟანგბადი და ნიღბები მგზავრებისათვის იყოს ხელმისაწვდომი და საკმაო რაოდენობისა, იმ სიმაღლეზე ფრენისას, სადაც ჟანგბადის უკმარობამ შეიძლება მგზავრებზე აურყოფითად იმოქმედოს.
2. მეთაური ვალდებულია უზრუნველყოს, რომ ბორტზე იყოს სხ-ის სეს-ით დადგენილი ჟანგბადის მინიმალური მარაგი.
3. მეთაური ვალდებულია მოითხოვოს, რომ მგზავრებმა განუწყვეტლივ ისარგებლონ ჟანგბადით, როცა კაბინის ატმოსფერული სიმაღლე 15000 ფუტზე (4500მ-ზე) მეტია.
მუხლი 148🔗. ალკოჰოლი და ნარკოტიკი
აკრძალულია ნებისმიერი პირის სხ-ზე აყვანა ან მომსახურება, თუ ის მეტად ნასვამ მდგომარეობაშია ან ეტყობა (ქცევით თუ ფიზიკური ნიშნებით), რომ ის ნარკოტიკის გავლენის ქვეშაა (გარდა სამედიცინო პაციენტებისა).
მუხლი 149🔗. გადასატანი ცეცხლსაქრობები
1. ექსპლუატანტი ვალდებულია ფრენა შეასრულოს გადასატანი ცეცხლსაქრობებით აღჭურვილ სხ-ზე, საფრენოსნო ეკიპაჟის კაბინაში, სამგზავრო სალონში და, საჭიროებისას, სატვირთო ნაკვეთურებში და სამზარეულოში გამოსაყენებლად, შემდეგი წესების შესაბამისად:
ა) ცეცხლსაქრობი პრეპარატის ტიპი და ოდენობა საკმარისი უნდა იყოს ცეცხლსაქრობის განთავსების ნაკვეთურში სავარაუდო ხანძრის ჩასაქრობად, სამგზავრო სალონში კი მინიმუმამდე უნდა იყოს დაყვანილი მომწამლავი აირების სახიფათო კონცენტრაციის წარმოქმნის შესაძლებლობა.
ბ) დიფტორქლორბრომმეთანით (Halon 1211 ან CBrCLF2) ან მისი ტოლფასოვანი ცეცხლსაქრობ შემადგენლობით გაწყობილი ერთი ცეცხლსაქრობი მაინც ხელმისაწვდომ ადგილზე უნდა განთავსდეს საფრენოსნო ეკიპაჟის კაბინაში.
გ) თითო ცეცხლსაქრობი მაინც უნდა განთავსდეს ძირითადი სამგზავრო სალონის გარეთ მდებარე ყოველ ბუფეტ-სამზარეულოში, ან უშუალოდ მათ სიახლოვეს, ხელმისაწვდომ ადგილზე.
დ) თითო ცეცხლსაქრობი მაინც საჭიროა განთავსდეს A და B კლასის ყოველ სატვირთო ან საბარგო ნაკვეთურში, აგრეთვე - E კლასის სატვირთო ნაკვეთურში, თუ იქ საფრენოსნო ეკიპაჟის წევრებს შესვლა შეუძლიათ ფრენის დროს.
ე) სამგზავრო სალონში განთავსებული გადასატანი ცეცხლსაქრობების რაოდენობა უნდა იყოს ქვემოთ მოყვანილი ცხრილით მითითებულზე არანაკლები:
სამგზავრო ადგილების რაოდენობა
ცეცხლსაქრობის რაოდენობა
7 - დან 30 - მდე
1
31 - დან 60 - მდე
2
61 - დან 200 - მდე
3
201 - დან 300 - მდე
4
301 - დან 400 - მდე
5
401 - დან 500 - მდე
6
501 - დან 600 - მდე
7
600-ზე მეტი
8
მუხლი 150🔗. საავარიო ცული და ძალაყინი
1. სხ-ის ექსპლუატანტი ვალდებულია, 5700 კგ-ზე მეტი მაქსიმალური ასაფრენი მასის ან 9-ზე მეტი დამტკიცებული სამგზავრო ადგილის მქონე სხ-ზე, ფრენა შეასრულოს საფრენოსნო ეკიპაჟის კაბინაში განთავსებული, სულ ცოტა, ერთი საავარიო ცულის ან ძალაყინის ქონისას. 200-ზე მეტი სამგზავრო ადგილის მქონე სხ-ზე, მის ბოლოში განთავსებულ ბუფეტ-სამზარეულოში უნდა იყოს კიდევ ერთი საავარიო ცული ან ძალაყინი.
2. სამგზავრო სალონში განთავსებულ საავარიო ცულებსა და ძალაყინებს მგზავრი ვერ უნდა ხედავდეს, მაგრამ მათი განთავსების ადგილი მკაფიოდ უნდა იყოს მონიშნული.
მუხლი 151🔗. საჰაერო ხომალდში შემონაკერის გაჭრით შეღწევის მონიშვნა
ექსპლუატანტი ვალდებულია უზრუნველყოს, რომ სხ-ში შემონაკერის გაჭრით შეღწევის ადგილები, სამაშველო სამუშაოების საჭიროებისათვის, მონიშნული იყოს. მონიშვნა სრულდება ოთხი კუთხოვანას სახით შეღწევის მართკუთხა არეს წვეროებში, კუთხოვანას გვერდის სიგრძე - 9 სმ, სისქე - 3 სმ, წითელ ან ყვითელ ფრად, საჭიროებისას, მისი ნაწიბურები შემოიხაზება თეთრი ფერის საღებავით. თუ კუთხოვანას წვერებს შორის მანძილი 2 მ-ზე მეტია, შეღწევის არეს საზღვრები დამატებით მოინიშნება პუნქტირით 9 სმ x 3 სმ. პუნქტირის ბოლოებს შორის მანძილი 2 მ-ს არ უნდა აღემატებოდეს.
მუხლი 152🔗. საავარიო ევაკუაციის საშუალებები
ექსპლუატანტი ვალდებულია ფრენა შეასრულოს საავარიო გასასვლელებითა და სხ-ის დატოვების დამატებითი საავარიო საშუალებებით აღჭურვილი საჰაერო ხომალდით.
მუხლი 153🔗. მეგაფონი
ექსპლუატანტი ვალდებულია, 60-ზე მეტ სამგზავროადგილიან სხ-ზე, ერთი ან მეტი მგზავრის გადაყვანისას, ფრენა შეასრულოს გადასატანი მეგაფონების აუცილებელი რაოდენობით ბორტზე. მეგაფონს უნდა ჰქონდეს ავტონომიური კვების წყარო და მისი ტექნიკური გამართულობა უნდა უზრუნველყოფდეს საფრენოსნო ეკიპაჟის წევრების მიერ, საავარიო ევაკუაციის დროს, დაუყოვნებლივ გამოყენებას.
სამგზავრო ადგილების რაოდენობა
მეგაფონების რაოდენობა ყოველ სალონში
61 - დან 99 - მდე
1
100 და მეტი
2
მუხლი 154🔗. საავარიო განათება
1. ექსპლუატანტი ვალდებულია, 9-ზე მეტ სამგზავრო ადგილიან სხ-ზე მგზავრების გადაყვანისას, ფრენა შეასრულოს ბორტზე საავარიო განათების სისტემის არსებობისას. სისტემას უნდა ჰქონდეს სხ-ის ელექტრომომარაგებისაგან დამოუკიდებელი ავტონომიური კვების წყარო. საავარიო განათების სისტემა უნდა შეიცავდეს:
ა) 19-ზე მეტი სამგზავრო ადგილიანი სხ-ისათვის:
ა.ა) სხ-ის საერთო განათების წყაროებს.
ა.ბ) იატაკის დონეზე განთავსებული, საავარიო გასასვლელების უახლოესი არეების გასანათებელი წყაროებს.
ა.გ) გასასვლელების შენათებული მაჩვენებლები და საავარიო გასასვლელების მომნიშვნელებს.
ა.დ) ყველა საავარიო გასასვლელთან ფრთის თავზე განთავსებული გარე საავარიო განათება ან ხმელეთზე ჩამოსვლის გარეგანი საშუალებებისა - მხოლოდ იმ სხ-ისათვის, რომლის ტიპის სერტიფიკატის ან მისი ტოლფასოვანი საბუთის მიღების განაცხადი ჩიკაგოს კონვენციის ხელის მომწერ ქვეყნებს 1972 წლის 1-ლ მაისამდე წარედგინათ.
ა.ე) გარე საავარიო განათება ყველა საავარიო გასასვლელთან - იმ სხ-ისათვის, რომლის ტიპის სერტიფიკატის ან მისი ტოლფასოვანი საბუთის მიღების განაცხადი ჩიკაგოს კონვენციის ხელის მომწერ ქვეყნებს 1972 წლის 1-ლ მაისს და შემდეგ წარედგინათ.
ა.ვ) სამგზავრო სალონებში საავარიო გასასვლელებისაკენ მიმავალი გზების შუქმონიშვნის სისტემა (იატაკზე) - იმ სხ-ისათვის, რომლის ტიპის სერტიფიკატი ჩიკაგოს კონვენციის ხელისმომწერ ქვეყნებში პირველად 2000 წლის 1-ლი იანვრიდან არის გაცემული.
ბ) 19 და ნაკლები სამგზავრო ადგილიანი სხ-ისათვის:
ბ.ა) სხ-ის საერთო განათების წყაროებს.
ბ.ბ) იატაკის დონეზე განთავსებული, საავარიო გასასვლელების უახლოესი არეების გასანათებელი წყაროებს.
ბ.გ) გასასვლელების შენათებული მაჩვენებლებს და საავარიო გასასვლელების მომნიშვნელებს.
2. სხ-ის ექსპლუატანტი ვალდებულია, 9-ზე არა უმეტეს სამგზავრო ადგილიან სხ-ზე ღამის სამგზავრო ფრენები შეასრულოს ბორტზე საერთო საავარიო განათების არსებობისას, რომელიც გამოიყენება საავარიო ევაკუაციის დასაჩქარებლად. საავარიო განათებისათვის შეიძლება გამოყენებულ იქნეს სხ-ზე დამონტაჟებული ჭერის ნათურები ან სხვა წყაროები. საავარიო განათებისათვის გამოყენებულმა შუქის წყარომ სამუშაოდ ვარგისობა უნდა შეინარჩუნოს ელექტრომომარაგების ძირითადი სისტემისა და სხ-ის აკუმულატორების გამორთვის შემდეგაც.
მუხლი 155🔗. ავტომატური საავარიო რადიოშუქურა
1. სხ-ის ექსპლუატანტი ვალდებულია ფრენა შეასრულოს საავარიო რადიოშუქურით აღჭურვილი სხ-ით, რომელიც დამონტაჟებული იქნება იმგვარად, რომ, საავიაციო მოვლენისას, მკაფიო რადიოსიგნალის გადაცემის ალბათობა იყოს მაქსიმალური, თვითნებური გამორთვისა კი - (ისევე, როგორც შუქურის ჩართვისა სხვა შემთხვევაში) მინიმუმამდე იყოს დაყვანილი.
2. სხ-ის ექსპლუატანტი ვალდებულია ავტომატური საავარიო რადიოშუქურის სიგნალის გადაცემის შესაძლებლობა უზრუნველყოს ჩიკაგოს კონვენციის N10 დანართით („საავიაციო კავშირგაბმულობა“) მითითებულ საავარიო სიხშირეებზე.
მუხლი 156🔗. სამაშველო ჟილეტები
1. სხ-ის ექსპლუატანტი ვალდებულია, სახმელეთო ბაზირების სხ-თი ფრენა შეასრულოს სამაშველო ჟილეტების ან მისი ტოლფასოვანი საცურავი საშუალებების ბორტზე არსებობისას, ამასთან, ინდივიდუალური სამაშველო საშუალებების რაოდენობა სხ-ზე შესაძლო მყოფ პირთა რაოდენობას უნდა უდრიდეს:
ა) წყლიანი სივრცის თავზე, სანაპირი ხაზიდან 50 ს.მილზე (90 კმ-ზე) უფრო მეტ მანძილზე ფრენისას.
ბ) თუ აფრენისა და დაფრენის ტრაექტორია წყლიანი სივრცის თავზე გადის იმგვარად, რომ, ფრენის დროს განსაკუთრებული ვითარების წარმოქმნისას, არის წყალზე დაფრენის ალბათობა.
2. სხ-ის ექსპლუატანტი ვალდებულია, ჰიდროთვითმფრინავით ან თვითმფრინავ-ამფიბიით ფრენა შეასრულოს სამაშველო ჟილეტების ან მისი ტოლფასოვანი საცურავი საშუალებების ბორტზე არსებობისას, ამასთან, ინდივიდუალური სამაშველო საშუალებების რაოდენობა სხ-ზე შესაძლო მყოფ პირთა რაოდენობას უნდა უდრიდეს.
3. ინდივიდუალური სამაშველო საცურავი საშუალება უნდა განთავსდეს იმ პირის ადგილიდან ხელმისაწვდომ ადგილზე, ვისთვისაც ის არის განკუთვნილი.
მუხლი 157🔗. სამაშველო ტივები და საავარიო რადიოშუქურები
1. სხ-ის ექსპლუატანტი ვალდებულია, წყლიანი სივრცის თავზე ფრენა შეასრულოს სამაშველო ტივებითა (ინდივიდუალური საცურაო საშუალებების დამატებით) და საავარიო რადიოშუქურებით, თუ იძულებითი დაფრენისათვის გამოსადეგი სახმელეთო რაიონებიდან დაშორება აჭარბებს:
ა) 120 წთ ფრენას კრეისერული სიჩქარით ან 400 ს.მილს (700 კმ) (გაითვალისწინება უმცირესი მნიშვნელობა), იმ სხ-ისათვის, რომელსაც, ძრავის მტყუნებისას მარშრუტის ნებისმიერი წერტილიდან დანიშნულების ან სათადარიგო აეროდრომამდე ფრენის გაგრძელების შესაძლებლობა აქვს.
ბ) 30 წთ ფრენას კრეისერული სიჩქარით ან 100 ს.მილს (180 კმ) (გაითვალისწინება უმცირესი მნიშვნელობა), ყველა დანარჩენი სხ-ისათვის.
2. სამაშველო ტივების ნორმატიული ტევადობით უზრუნველყოფილი უნდა იყოს სხ-ზე შესაძლო მყოფი ყველა პირის მათზე განთავსება. ყველაზე უფრო მეტი ნორმატიული ტევადობის მქონე ტივის დაკარგვისას, დარჩენილი ტივების გადამეტტვირთვით უზრუნველყოფილი უნდა იყოს სხ-ზე მყოფი ყველა პირის მათზე განთავსება.
3. სამაშველო ტივი აღჭურვილი უნდა იყოს:
ა) სამაშველო მანათობელი შუქურით.
ბ) სიცოცხლის უზრუნველმყოფი საშუალებებით.
გ) დისტანციური მართვის საშუალებებით, თუ ტივი 40 კგ-ზე მძიმეა.
დ) პიროტექნიკური სიგნალების მისაცემი მოწყობილობით.
ე) არა ნაკლებ, ორი გადასატანი საავარიო რადიოშუქურით, ტივების მთელ კომპლექტზე.
4. ხმელეთის იმ რაიონში ფრენისას, სადაც, მისი მფლობელი სახელმწიფოს მითითებით, განსაკუთრებით ძნელია ძებნისა და შველის ჩატარება, სხ აღჭურვილი უნდა იყოს ამ რაიონის შესაბამისი სასიგნილო და საავარიო-სამაშველო მოწყობილობით (სულ ცოტა, ერთი რადიოშუქურისა და ადამიანების სიცოცხლის უზრუნველსაყოფი საშუალებების ჩათვლით).
მუხლი 158🔗. საფრენოსნო ინფორმაციის საბორტო აღმრიცხველები
1. საფრენოსნო ინფორმაციის საბორტო აღმრიცხველი-1
ა) ექსპლუატანტი ვალდებულია, იმ სხ-ზე, რომლის საფრენად ვარგისობის მოწმობა პირველად გაცემულია 2000 წლის 1-ლ აპრილს ან უფრო გვიან, ფრენა შეასრულოს საფრენოსნო ინფორმაციის საბორტო აღმრიცხველით (სისა), სადაც გამოყენებული იქნება მონაცემების ჩაწერისა და შენახვის ციფრული ტექნოლოგია, აგრეთვე - ინფორმაციის შემცველიდან მონაცემების აღდგენის საიმედო და მოსახერხებელი ტექნოლოგია. ამ ქვეპუქტით გათვალისწინებულ სისა-ზე წაყენებული მოთხოვნები წარმოდგენილია ამ მუხლის ბ)-ი) ქვეპუნქტებით.
ბ) სისა იმგვარად უნდა დამონტაჟდეს, რომ უზრუნველყოფილი იყოს ჩანაწერების მაქსიმალური, პრაქტიკულად შესაძლებელი, დაცვა, აღრიცხული საფრენოსნო მონაცემების შენარჩუნების, აღდგენისა და გაშიფრვის მიზნით, დარტყმამედეგობისა და ხანძარსაწინაღო დაცვის მოთხოვნების შესაბამისად. სისა-თი უზრუნველყოფილი უნდა იყოს მისი მუშაობის, სულ ცოტა, ბოლო 25 სთ-ის განმავლობაში ჩაწერილი ინფორმაციის შენახვის შესაძლებლობა. როგორც გამონაკლისი, 5700 კგ-ზე არა უმეტესი მაქსიმალური ასაფრენი მასის მქონე სხ-ისათვის, წინა წინადადებით მითითებული პერიოდი შეიძლება შეიზღუდოს 3 სთ-ით
გ) უზრუნველყოფილი უნდა იყოს საბორტო მაგნიტოფონისა და სისა-ს ჩანაწერების სინქრონიზება დროის მიხედვით, სააპარატო საშუალებების ან/და სინქრონიზების მეთოდების გამოყენებით.
დ) სისა-თი, სხ-ზე გამოყენებული რეალური დროის სკალასთან მისადაგებით, ჩაიწერება საფრენოსნო ინფორმაცია, რომელიც შემდეგი პარამეტრების ჯგუფებს შეიცავს:
დ.ა) სასამსახურო პარამეტრები (სხ-ის ნომერი, ფრენის თარიღი და სხვა).
დ.ბ) სხ-ის მოძრაობისა და სივრცობრივი მდებარეობის მახასიათებლები.
დ.გ) ამწევი ძალისა და წინაღობის წარმომქმნელი მოწყობილობების მოხაზულობის მახასიათებლები.
დ.დ) სხ-ის მართვის ორგანოების მდებარეობის მახასიათებლები.
დ.ე) ძალური დანადგარების მუშაობის მახასიათებლები.
დ.ვ) სხ-ის სისტემების მუშაობის მახასიათებლები.
ე) გადამწოდებითა და მონაცემების პირველადი აღების მოწყობილობებით უზრუნველყოფილი უნდა იყოს აღრიცხული და საფრენოსნო ეკიპაჟისათვის ცნობილი ინფორმაციის თანაფარდობის დადგენა.
ვ) სისა-თი უზრუნველყოფილი უნდა იყოს ჩაწერის ავტომატური ჩართვა ძრავების ამუშავებამდე და ჩანაწერის უწყვეტობა - ბოლო ძრავის გამორთვამდე, ფრენის დასრულებისას. ფრენის დროს ძრავების გამორთვისას, ჩანაწერის უწყვეტობა გარბენის დასრულებამდე უნდა იყოს უზრუნველყოფილი. ფრენის დროს აღმრიცხველის იძულებითი გამორთვა შეუძლებელი უნდა იყოს.
ზ) სისა წყლის ქვეშ მისი ადგილმდებაერობის აღმოსაჩენი მოწყობილობით უნდა იყოს აღჭურვილი.
თ) 5700 კგ-ზე არა უმეტესი ასაფრენი მასის მქონე სხ-ისათვის დასაშვებია საფრენოსნო ინფორმაციის შეკრების ისეთი ერთობლივი სისტემის დაყენება, რომელიც როგორც სისა-ს, ასევე - საბორტო მაგნიტოფონის ფუნქციებს შეასრულებს.
ი) დასაშვებია მწყობრიდან გამოსული სისა-თი ფრენა, თუ სრულდება ქვემოთ მოყვანილი პირობები:
ი.ა) გაფრენის აეროპორტი არ არის ექსპლუატანტის ძირითადი ბაზა და, გაფრენამდე, სისა-ს რემონტი პრაქტიკულად შეუძლებელი ან მიზანშეუწონელია.
ი.ბ) მწყობრიდან გამოსული სისა-თი შესრულდება არა უმეტეს 8 თანამიმდევრული ფრენა საბაზო აეროპორტის გარეთ.
ი.გ) სისა-ს მწყობრიდან გამოსვლის აღმოჩენიდან გავიდა არა უმეტეს 72 სთ. (მხოლოდ საერთაშორისო ფრენების შესრულებისას).
ი.დ) საბორტო მაგნიტოფონი სამუშაოდ ვარგისია. თუ ის სისა-სთან ერთ ბლოკშია, დასაშვებია მხოლოდ არაკომერციული ფრენა.
2. საფრენოსნო ინფორმაციის საბორტო აღმრიცხველი - 2
ა) ექსპლუატანტი ვალდებულია, იმ სხ-ზე, რომლის საფრენად ვარგისობის მოწმობა პირველად გაიცა 1969 წლის 1 იანვრიდან 2000 წლის 31 მარტამდე პერიოდში, და მისი მაქსიმალური ასაფრენი მასა 27000 კგ-ზე მეტია, ფრენა შეასრულოს სისა-თი აღჭურვის შემთხვევაში, სადაც გამოყენებული იქნება მონაცემების ჩაწერისა და შენახვის ციფრული ტექნოლოგია, აგრეთვე - ინფორმაციის შემცველიდან მონაცემების აღდგენის საიმედო და მოსახერხებელი ტექნოლოგია. ამ ქვეპუქტით გათვალისწინებული სისა-ზე წაყენებული მოთხოვნები წარმოდგენილია ბ)-თ) ქვეპუნქტებით.
ბ) სისა იმგვარად უნდა დამონტაჟდეს, რომ უზრუნველყოფილი იყოს ჩანაწერების მაქსიმალური, პრაქტიკულად შესაძლებელი დაცვა, აღრიცხული საფრენოსნო მონაცემების შენარჩუნების, აღდგენისა და გაშიფრვის მიზნით, დარტყმამედეგობისა და ხანძარსაწინაღო დაცვის მოთხოვნების შესაბამისად. სისა-თი უზრუნველყოფილი უნდა იყოს მისი მუშაობის, სულ ცოტა, ბოლო 25 სთ-ის განმავლობაში ჩაწერილი ინფორმაციის შენახვის შესაძლებლობა.
გ) უზრუნველყოფილი უნდა იყოს საბორტო მაგნიტოფონისა და სისა-ს ჩანაწერების სინქრონიზება დროის მიხედვით, სააპარატო საშუალებების ან/და სინქრონიზების მეთოდების გამოყენებით.
დ) საბორტო აღმრიცხველით, სხ-ზე გამოყენებული რეალური დროის სკალასთან მისადაგებით, ჩაიწერება საფრენოსნო ინფორმაცია, რომელიც შემდეგ პარამეტრებს შეიცავს: სრულ (ბორომეტრულ) სიმაღლეს, სიმაღლეს რადიოსიმაღლის საზომის მიხედვით, სახელსაწყო სიჩქარეს, კურსს, გადამეტტვირთვას, ტანგაჟის, დაფერდებისა და შეტევის კუთხეებს, რადიოგადაცემის დროს ჩატარებულ მანიპულაციებს, ყოველი ძრავის წევასა და სიმძლავრეს, ამწევი ძალისა და წინაღობის წარმომქმნელი მოწყობილობების მდებარეობას, გარე ატმოსფეროს ტემპერატურას, ფრენის მართვის ავტომატური სისტემების რეჟიმებს, სხ-ის სამართი სიბრტყეების მდგომარეობას, ენერგომომარაგების სისტემების (ელექტრო, ჰიდრავლიკური და სხვ.) მდგომარეობას და სამუშაო რეჟიმებს და შასის მდებარეობას. გარდა ამისა, აღირიცხება სხ-ის სისტემების და სიმაღლის/ჰორიზონტალური საჭის ტრიმერის მართვის ორგანოების მდებარეობა, სხ-ის ბრუნვის კუთხური სიჩქარე და გასაფრთხილებელი და საავარიო სიგნალიზაციის ამოქმედების ერთჯერადი სიგნალები (საფრენოსნო ეკიპაჟის კაბინაში).
ე) გადამწოდებითა და მონაცემების პირველადი აღების მოწყობილობებით უზრუნველყოფილი უნდა იყოს აღრიცხული და საფრენოსნო ეკიპაჟისათვის ცნობილი ინფორმაციის თანაფარდობის დადგენა.
ვ) სისა-თი უზრუნველყოფილი უნდა იყოს ჩაწერის ავტომატური ჩართვა ძრავების ამუშავებამდე და ჩაწერის უწყვეტობა - ბოლო ძრავის გამორთვამდე. ფრენის დროს აღმრიცხველის იძულებითი გამორთვა შეუძლებელი უნდა იყოს.
ზ) სისა წყლის ქვეშ მისი ადგილმდებარეობის აღმოსაჩენი მოწყობილობით უნდა იყოს აღჭურვილი.
თ) დასაშვებია მწყობრიდან გამოსული სისა-თი ფრენა, თუ სრულდება ქვემოთ მოყვანილი პირობები:
თ.ა) გაფრენის აეროპორტი არ არის ექსპლუატანტის ძირითადი ბაზა და, გაფრენამდე, სისა-ს რემონტი პრაქტიკულად შეუძლებელი ან მიზანშეუწონელია.
თ.ბ) მწყობრიდან გამოსული სისა-თი შესრულდება არა უმეტეს 8 თანამიმდევრული ფრენა საბაზო აეროპორტის გარეთ.
თ.გ) სისა-ს მწყობრიდან გამოსვლის აღმოჩენიდან გავიდა არა უმეტეს 72 სთ (მხოლოდ საერთაშორისო ფრენების შესრულებისას).
თ.დ) მოთხოვნებით გათვალისწინებული საბორტო მაგნიტოფონი სამუშაოდ ვარგისია.
3. საფრენოსნო ინფორმაციის საბორტო აღმრიცხველი-3
ა) ექსპლუატანტი ვალდებულია, იმ სხ-ზე, რომელზეც ამ მუხლის 1-ლი პუნქტის მოქმედება არ ვრცელდება, 5700-დან 27000 კგ-მდე მაქსიმალური ასაფრენი მასის მქონე სხ-ზე ფრენა შეასრულოს სისა-თი აღჭურვის შემთხვევაში, სადაც გამოყენებული იქნება მონაცემების ჩაწერისა და შენახვის ციფრული ტექნოლოგია, აგრეთვე - ინფორმაციის შემცველიდან მონაცემების აღდგენის საიმედო და მოსახერხებელი ტექნოლოგია.
ბ) სისა იმგვარად უნდა დამონტაჟდეს, რომ უზრუნველყოფილი იყოს ჩანაწერების მაქსიმალური, პრაქტიკულად შესაძლებელი, დაცვა, აღრიცხული საფრენოსნო მონაცემების შენარჩუნების, აღდგენისა და გაშიფრვის მიზნით, დარტყმამედეგობისა და ხანძარსაწინაღო დაცვის მოთხოვნების შესაბამისად. სისა-თი უზრუნველყოფილი უნდა იყოს მისი მუშაობის, სულ ცოტა, ბოლო 75 წთ-ის განმავლობაში ჩაწერილი ინფორმაციის შენახვის შესაძლებლობა.
გ) უზრუნველყოფილი უნდა იყოს საბორტო მაგნიტოფონისა და სისა-ს ჩანაწერების სინქრონიზება დროის მიხედვით, სააპარატო საშუალებების ან/და სინქრონიზების მეთოდების გამოყენებით.
დ) საბორტო აღმრიცხველით, რეალურ ან ფარდობით დროსთან მისადაგებით, იმ სხ-ისათვის, რომლის საფრენად ვარგისობის მოწმობა პირველად გაცემულია 1969 წლის 1 იანვრიდან 2000 წლის 31 მარტის ჩათვლით, ჩაიწერება საფრენოსნო ინფორმაცია, რომელიც შემდეგ პარამეტრებს შეიცავს: სრულ (ბარომეტრულ) სიმაღლეს, სახელსაწყო საჩქარეს, კურსს, დაფერდებას, გადამეტტვირთვას, სხ-ის სამართი სიბრტყეების მდებარეობას, ყოველი ძრავის წევასა და სიმძლავრეს, ფრენის მართვის ავტომატური სისტემების რეჟიმებს, ამწევი ძალისა და წინაღობის წარმომქმნელი მოწყობილობების მდებარეობას, გასაფრთხილებელი და საავარიო სიგნალიზაციის ამოქმედების ერთჯერად სიგნალებს (საფრენოსნო ეკიპაჟის კაბინაში).
ე) გადამწოდებითა და მონაცემების პირველადი აღების მოწყობილობებით უზრუნველყოფილი უნდა იყოს აღრიცხული და საფრენოსნო ეკიპაჟისათვის ცნობილი ინფორმაციის თანაფარდობის დადგენა.
ვ) სისა-თი უზრუნველყოფილი უნდა იყოს ჩაწერის ავტომატური ჩართვა სხ-ის ადზ-დან მოწყვეტიდან (აფრენისას) შეხებამდე (დაფრენისას). ფრენის დროის აღმრიცხველის იძულებითი გამორთვა შეუძლებელი უნდა იყოს.
ზ) დასაშვებია მწყობრიდან გამოსული სისა-თი ფრენა, თუ სრულდება ქვემოთ მოყვანილი პირობები:
ზ.ა) გაფრენის აეროპორტი არ არის ექსპლუატანტის ძირითადი ბაზა და, გაფრენამდე, სისა-ს რემონტი პრაქტიკულად შეუძლებელი ან მიზანშეუწონელია.
ზ.ბ) მწყობრიდან გამოსული სისა-თი შესრულდება არა უმეტეს 8 თანამიმდევრული ფრენა საბაზო აეროპორტის გარეთ.
ზ.გ) სისა-ს მწყობრიდან გამოსვლის აღმოჩენიდან გავიდა არა უმეტეს 72 სთ (მხოლოდ საერთაშორისო ფრენების შესრულებისას).
ზ.დ) მოთხოვნებით გათვალისწინებული საბორტო მაგნიტოფონი სამუშაოდ ვარგისია.
4. 2700 კგ-ზე მეტი და 3180 კგ-მდე(ჩათვლით) მაქსიმალური სერტიფიცირებული ასაფრენი მასის მქონე შვეულმფრენი უნდა აღიჭურვოს V ტიპის საფრენოსნო მონაცემების თვითმწერით (FDR), 3180კგ-ზე მეტი მქონე შვეულმფრენი კი - IVa ტიპის თვითმწერით, რომლის ჩანაწერის ხანგრძლივობა, სულ ცოტა, 10 საათის ტოლია.
5. სხ-ის საექსპლუატაციო ვარგისობის შესანარჩუნებლად, ექსპლუატაციის პერიოდში ტარდება საფრენოსნო მონაცემებისა და საბორტო-სამეტყველო თვითმწერის ჩანაწერების შემოწმებები და შეფასებები.
თავი XVI
მგზავრების გადაყვანა
მუხლი 159🔗. მგზავრების მოვალეობები. ინსტრუქციებთან შესაბამისობა.
საჰაერო ხომალდზე მყოფი მგზავრის ვალდებულებები განისაზღვრება საავიაციო კანონდებლობით.
მუხლი 160🔗. გადაყვანაზე უარის თქმა
სხ-ის ექსპლუატანტი უფლებამოსილია გადაყვანაზე უარი უთხრას, თუ მგზავრი:
ა) უარს ამბობს სხ-დან გასასვლელის ახლო მდებარე ადგილის შესახებ საავიაციო კანონმდებლობით დადგენილი შეზღუდვებისა და ინსტრუქციების შესრულებაზე.
ბ) აქვს ისეთი ფიზიკური ნაკლი, რომელიც საშუალებას არ აძლევს განთავსდეს სამგზავრო სალონში, სხ-დან გასასვლელის ახლოს მდებარე ადგილის გარდა.
მუხლი 161🔗. მგზავრების გადაყვანა
აკრძალულია მგზავრების გადაყვანა, თუ:
ა) პირადად მისთვის არ არის უსაფრთხოების ღვედებით აღჭურვილი ადგილი.
ბ) ადგილი განთავსებულია ისე, რომ მგზავრი საფრენოსნო ეკიპაჟის წევრებს მოვალეობების შესრულებაში ხელს უშლის.
გ) ამ ადგილიდან ძირითად ან სათადარიგო გასასვლელამდე არ არის თავისუფალი მისასვლელი.
დ) არ არის მგზავრის შესატყობინებელი საშუალებები, თუ როდის არის მოწევა აკრძალული და როდის არის საჭირო უსაფრთხოების ღვედების შეკვრა.
ე) ეკიპაჟის წევრმა მგზავრს არ ჩაუტარა საავარიო აღჭურვილობისა და გასასვლელებით სარგებლობის ინსტრუქტაჟი.
მუხლი 162🔗. მომსახურე ეკიპაჟის წევრები
1. სხ-ის ხმელეთზე მიმოსვლის დროს, მომსახურე ეკიპაჟის წევრი ვალდებულია იყოს საკუთარ სამუშაო ადგილზე, მისაბმელი და სამხრე ღვედებით მიბმული, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა ის სხ-ისა და მგზავრების უსაფრთხოებასთან დაკავშირებულ მოვალეობებს ასრულებს.
2. აფრენისა და დაფრენის დროს, მომსახურე ეკიპაჟის წევრები ვალდებული არიან, სხ-დან გასასვლელებთან განთავსდნენ იმდენად ახლო, რამდენადაც ეს შესაძლებელია, და სხ-ის მთელ სიგრძეზე თანაბრად განთავსდნენ, რათა უზრუნველყონ მგზავრების სწრაფი ევაკუაცია, სხ-ის ავარიული დატოვების შემთხვევაში.
3. სადგომზე მდგარ სხ-ზე მგზავრების ყოფნისას, მომსახურე ეკიპაჟის წევრები (ან სხვა, საავარიო ევაკუაციის პროცედურების მცოდნე პირები) ვალდებული არიან განთავსდნენ ექსპლუატანტის „ფრენების შესრულების სახელმძღვანელოს“ მოთხოვნების მიხედვით.
მუხლი 163🔗. ავარიულ ვითარებაში მოვალეობების განაწილება
ექსპლუატანტი ადგენს მომსახურე ეკიპაჟის წევრების საკმაო-მინიმალურ რაოდენობას სხ-ის ყოველი ტიპისათვის, მგზავრთტევადობის ან გადასაყვანი მგზავრების რაოდენობის მიხედვით, ამ „წესების“ 28-ე მუხლის მოთხოვნების გათვალისწინებით, რათა უზრუნველყოფილი იყოს ადამიანების სწრაფი და უსაფრთხო ევაკუაცია, აგრეთვე-ავარიულ ვითარებაში ან ავარიული ევაკუაციის პირობებში აუცილებელი ქმედებების განხორციელება.
მუხლი 164🔗. ავტომატური საავარიო საშუალებების მზადყოვნა
აკრძალულია მიმოსვლა, აფრენა და დაფრენა, თუ სხ-ზე არსებული ავტომატურად განშლადი საავარიო-საევაკუაციო საშუალებები დაუყოვნებლივ გამოსაყენებლად მზად არ არის.
მუხლი 165🔗. საავარიო გასასვლელებსა და აღჭურვილობასთან თავისუფალი მიდგომა
მიმოსვლის, აფრენის, დაფრენის ან დგომის დროს, როცა მგზავრები სხ-ზე არიან,აკრძალულია ბარგისა და სხვა ნივთების ისე განთავსება, რომ ამით საავარიო გასასვლელებთან და აღჭურვილობასთან მიდგომა შეიზღუდოს .
მუხლი 166🔗. მგზავრებიანი საჰაერო ხომალდის დგომა
1. ფრენის დამთავრების შემდეგ მგზავრებიანი სხ-ის დგომისას, მეთაური ან მომსახურე ეკიპაჟის ხელმძღვანელი, ან ორივე, ვალდებულია უზრუნველყოს, რომ:
ა) ყველა ძრავა იყოს გამორთული.
ბ) სხ-ის ერთი გამოსასვლელი კარი მაინც იყოს ღია, მგზავრების ჩამოსხდომის უზრუნველყოფად.
გ) სხ-ზე იყოს ერთი პირი მაინც, რომელიც საავარიო ევაკუაციის ჩასატარებლად იქნება მზად.
2. მგზავრებიანი სხ-ის კმაგაწყობისას, მეთაური ან სხ-ის ექსპლუატანტის წარმომადგენელი ვალდებულია უზრუნველყოს, რომ შესრულდეს ექსპლუატანტის „ფრენების შესრულების სახელმძღვანელოს“ მოთხოვნები.
მუხლი 167🔗. შეზღუდული მოძრაობის მქონე პირების გადაყვანა
1. შეზღუდული მოძრაობის მქონე პირს ეკრძალება იმ ადგილის დაკავება, სადაც შეიძლება:
ა) ხელი შეუშალოს ეკიპაჟს მოვალეობების შესრულებაში.
ბ) შეზღუდოს საავარიო აღჭურვილობასთან მიდგომა.
გ) ხელი შეუშალოს მგზავრების სხ-დან ავარიულ ევაკუაციას.
მუხლი 168🔗. ადგილები გასასვლელის სიახლოვეს
აკრძალულია საავარიო გასასვლელთან ადგილის დაკავება იმ მგზავრის მიერ, რომლის მიმართაც მეთაური ან მომსახურე ეკიპაჟის ხელმძღვანელი ჩათვლის, რომ იგი ვერ შეძლებს გასასვლელის გაღებას და სხ-ის სწრაფად დატოვებისათვის საჭირო ფუნქციების შესრულებას.
მუხლი 169🔗. იარაღის, საბრძოლო კომპლექტის, შეიარაღებისა და სამხედრო ქონების გადატანა
1. ფრენისას, აკრძალულია ცეცხლსასროლი ან ცივი იარაღის ფარულად ან ღიად თან ქონა. ეს მოთხოვნა არ გამოიყენება იმ თანამდებობის პირების, სახელმწიფო მოსამსახურეებისა და სხვათა მიმართ, რომლებსაც იარაღის ტარების უფლება აქვთ.
2. ექსპლუატანტი ვალდებულია შეიარაღებისა და სამხედრო ქონების საავიაციო გადაზიდვა განახორციელოს განსაკუთრებული ნებართვის საფუძველზე, რომელიც უნდა გასცეს ექსპლუატანტის სახელმწიფომ და იმ ქვეყნებმა, რომელთა ტერიტორიების გავლითაც გადაზიდვა ხორციელდება .
3. ექსპლუატანტი ვალდებულია უზრუნველყოს, რომ შეიარაღება და სამხედრო ქონება:
ა) საჰაერო ხომალდზე განთავსდეს განსაკუთრებულ შალითაში ან სხვაგვარ საფუთავში, მგზავრებისათვის მიუდგომელ ადგილზე.
ბ )ჰქონდეს განსაკუთრებული (სტანდარტული, საქარხნო), საჰაერო გადაზიდვისათვის გათვალისწინებული, საფუთავი.
გ) ცეცხლსასროლი იარაღის გადაზიდვისას, ის იყოს დაუტენავი, იმ შემთხვევების გარდა, როცა, იმ სახელმწიფოების მიერ, რომელთა ტერიტორიების გავლითაც ხორციელდება გადაზიდვა, გაფრენამდე გაიცა დატენილი იარაღის ავიაგადაზიდვის ნებართვა, განსაკუთრებულ მოვლენებთან დაკავშირებით.
დ) ექსპლუატანტი ვალდებულია უზრუნველყოს, რომ მეთაურს გაფრენამდე ეცნობოს იარაღის გადაზიდვის ნებართვაზე და სხ-ზე შეიარაღების განთავსების ადგილებზე.
4. ექსპლუატანტი ვალდებულია გადასაზიდად მიღებულ ნებისმიერ იარაღზე ინფორმაციის შესაკრებად მიიღოს ყველა შესაძლო ზომა.
5. იარაღის, საბრძოლო კომპლექტის, შეიარაღების საჰაერო ტრანსპორტით უსაფრთხოდ გადაზიდვის სხვა მოთხოვნები განისაზღვრება საავიაციო კანონდებლობით.
მუხლი 170🔗. მგზავრების სამედიცინო მომსახურებისათვის საჭირო ჟანგბადი
1. მგზავრის სამედიცინო მიზნებისათვის საჭირო ჟანგბადითა და მისი შესანახი და განმანაწილებელი მოწყობილობით სარგებლობის უფლების გაცემა ხორციელდება „საჰაერო ტრანსპორტით სახიფათო ტვირთების უსაფრთხოდ გადაზიდვის წესების“ შესაბამისად.
2. აკრძალულია თამბაქოს მოწევა მგზავრის მიერ სამედიცინო მიზნით გადასატანი ჟანგბადისა და მისი მოწყობილობების შენახვის ადგილიდან 3 მეტრის ფარგლებში.
3. აკრძალულია ჟანგბადის ბალონთან მისი განმანაწილებელი მოწყობილობების მიერთება და გართვა, თუ სხ-ზე არის ერთი მგზავრი მაინც.
მუხლი 171🔗. ხელბარგი
1. აკრძალულია სხ-ზე ხელბარგის ჩატვირთა, თუ მისი შეფუთვა ექსპლუატანტის ფშს-ის მოთხოვნებს არ შეესაბამება.
2. აკრძალულია სამგზავრო სხ-ის კარების დაკეტვა რეისის დაწყების წინ, თუ ეკიპაჟის ერთმა პასუხისმგებელმა წევრმა მაინც არ შეამოწმა და დარწმუნდა, რომ ხელბარგის ყოველი ერთეული სათანადოდ შენახულია ბარგისათვის გამოყოფილ ადგილზე.
3. აკრძალულია ხელბარგის დაწყობა სხ-ის ისეთ ნაწილში და იმ ოდენობით, რომ ამან გაწონასწორების დარღვევა გამოიწვიოს .
მუხლი 172🔗. ბარგის და ტვირთის განთავსება (დამაგრება)
1. სხ-ის ექსპლუატანტი ვალდებულია არსებული წესის შესაბამისად:
ა) დაადგინოს ისეთი პროცედურები, რომლითაც უზრუნველყოფილი იქნება მგზავრების მიერ ისეთი ბარგის გადატანა, რომელიც სხ-ზე მოხერხებულად და უსაფრთხოდ განთავსდება.
ბ) შეიმუშაოს ბარგისა და ტვირთის განთავსების ისეთი პროცედურები, რომელიც მის თვითნებურ გადაადგილებას (რაც ადამიანის დაჭრის, სხ-ის აგებულების დაზიანების ან გაწონასწორების სახიფათო ცვლილების მიზეზი შეიძლება გახდეს) გამორიცხავს, აგრეთვე - სხ-ზე ბარგისა და ტვირთის შენარჩუნებას უზრუნველყოფს და, ჩატვირთვისა და გადმოტვირთვისას, მის დაზიანებას გამორიცხავს.
2. ბარგისა და ტვირთის განთავსების სხვა ძირითადი მოთხოვნები განისაზღვრება ამ „წესის“ მე-11 დანართით
მუხლი 173🔗. სახიფათო ტვირთის გადაზიდვა
სხ-ის ექსპლუატანტს ეკრძალება სახიფათო ტვირთის გადასაზიდად მიღება, თუ მისმა საავიაციო პერსონალმა არ გაიარა განსაკუთრებული მომზადება და არა აქვს დადგენილი ნიმუშის სერტიფიკატი (მოწმობა), და/ან ტვირთი სათანადოდ არ არის კლასიფიცირებული, დოკუმენტირებული, შეფუთული, მონიშნული, დალუქული და მისი გადაზიდვა „ტექნიკური ინსტრუქციებით“ (DOC 9284 AN,305) დადგენილ მოთხოვნებს არ შეესაბამება.
მუხლი 174🔗. მგზავრების შეტყობინების შუქტაბლო
მეთაური ვალდებულია ჩართოს მგზავრების შეტყობინების შესაბამისი შუქტაბლოები მიმოსვლის, აფრენისა და დაფრენის დროს, და როცა ის თვლის საჭიროდ.
მუხლი 175🔗. მგზავრების ინსტრუქტაჟი
1. აკრძალულია აფრენა, თუ მგზავრებს არ ჩაუტარდათ ინსტრუქტაჟი, ექსპლუატანტის ფშს-ის პროცედურების შესაბამისად, შემდეგზე:
ა) მოწევის აკრძალვა და შეზღუდვები .
ბ) სათადარიგო გასასვლელების მდებარეობა და სარგებლობა.
გ) უსაფრთხოების ღვედების გამოყენება.
დ) საავარიო საცურავი საშუალებების განთავსება და სარგებლობა.
ე) ცეცხლსაქრობების განთავსებასა და სარგებლობა.
ვ) სავარძლის საზურგეების მდგომარეობა.
ზ) თუ ფრენა სრულდება 12000 ფუტზე (3960 მ-ზე) მაღლა, - ჟანგბადით სარგებლობა.
თ) მგზავრებისათვის „საავარიო აღჭურვილობით სარგებლობისა და საგანგებო ვითარებაში სხ-ის დატოვების ინსტრუქციის“ მოთხოვნები.
2. აფრენის წინ, მეთაური ან მომსახურე ეკიპაჟის ხელმძღვანელი ვალდებულია უზრუნველყოს, რომ შეზღუდული მოძრაობის მქონე პირები პირადად იყვნენ გაცნობილნი:
ა) გასასვლელამდე ყველაზე უფრო ხელსაყრელ მარშრუტს.
ბ) ავარიულ ვითარებაში გასასვლელისაკენ გადაადგილების დაწყების დროს.
მუხლი 176🔗. ზღვის თავზე ფრენისას მგზავრების ინსტრუქტაჟი
აკრძალულია წყლიანი სივრცის თავზე ფრენა, თუ მგზავრები არ გაეცნენ სამაშველო ჟილეტების, ტივებისა და სხვა საცურავი საშუალებების განთავსებისა და სარგებლობის წესებს, სამაშველო ჟილეტების ჩაცმისა და გაბერვის ჩვენების ჩათვლით.
მუხლი 177🔗. სამგზავრო სავარძლის საზურგე
სხ-ის აფრენისა და დაფრენისას, სამგზავრო სავარძლის საზურგე უნდა იყოს ვერტიკალურ მდგომარეობაში. გამონაკლისი შეიძლება დაიშვას ექსპლუატანტის ფშს-ის პროცედურების შესაბამისად, თუ საზურგე სხ-ის საავარიო გასასვლელთან მგზავრის მისვლას ხელს არ უშლის.
მუხლი 178🔗. სურსათის, სასმელების და ჭურჭლის განთავსვბა
სხ-ის მიმოსვლის, აფრენისა და დაფრენის დროს, სურსათი, სასმელები და ჭურჭული არ უნდა განთავსდეს სამგზავრო სავარძელზე. სავარძლის საზურგეებზე დამონტაჟებული მაგიდები აკეცილი უნდა იყოს.
მუხლი 179🔗. სამგზავრო სალონში ტვირთის დამაგრება
1. აკრძალულია აფრენა და დაფრენა, თუ სამგზავრო სალონში განთავსებული ტვირთის ყოველი ნაჭერი დამაგრებული არ არის ისე, რომ თავიდან იქნეს აცილებული ყოველგვარი ხიფათი, რაც კი შეიძლება წარმოიქმნას მიმოსვლის, აფრენის, დაფრენისა და ტურბულენტურ ატმოსფეროში ფრენის დროს.
2. აკრძალულია მიმოსვლა, აფრენა და დაფრენა, თუ მგზავრების მომსახურების ურიკები სათანადოდ არ არის დაკეცილი.
თავი XI
ეკიპაჟის წევრებისა და დისპეტჩერების კვალიფიკაცია
მუხლი 180🔗. საჰაერო ხომალდის გაშვებაზეუფლებამოსილი პირები
1. აკრძალულია ფრენების უზრუნველყოფის მუშაკის/დისპეტჩერის ვალდებულებების შესრულება, თუ ის არ არის მოქმედი „ავიადისპეტჩერის მოწმობის“ მფლობელი.
მუხლი 181🔗. ავიაკომპანიაში პროცედურებთან გაცნობა
სპეციალისტს ეკრძალება მოვალეობების შესრულება, ექსპლუატანტს კი ეკიპაჟის წევრად ან დისპეტჩერად მისი გამოყენება, თუ მან ავიაკომპანიაში არ გაიარა კურსი, რომელიც ფშს-ის პროცედურების (ეკიპაჟის წევრის ან ფრენების უზრუნველყოფის მუშაკის/დისპეტჩერის ფუნქციების ფარგლებში) შესწავლას უნდა შეიცავდეს.
მუხლი 182🔗. სახიფათო ტვირთის უსაფრთხო გადაზიდვა
1. სხ-ის ექსპლუატანტის ნებისმიერ სპეციალისტს, რომელიც ახორციელებს სახიფათო ტვირთების მიღებას, მომსახურებას, გადაზიდვას, უნდა ჰქონდეს საა-ს მიერ გაცემული ან აღიარებული შესაბამისი სერტიფიკატი (მოწმობა).
2. ამ სპეციალისტების მიმართ, აგრეთვე, სახიფათო ტვირთის მიღებაზე, გაფორმებაზე, გადაზიდვაზე და გაცემაზე წაყენებული მოთხოვნები განისაზღვრება „საჰაერო ტრანსპორტით სახიფათო ტვირთის გადაზიდვის წესით“.
3. სხ-ის ექსპლუატანტი და სატვირთო სააგენტო ვალდებულია უზრუნველყოს, რომ ის პერსონალი, რომელსაც სახიფათო ტვირთის უსაფრთხო გადაზიდვის კურსის გავლა სჭირდება, გადამზადებას გადიოდეს 2 წელიწადში ერთხელ მაინც.
4. სპეციალისტის მიერ სახიფათო ტვირთის უსაფრთხო გადაზიდვის კურსების დამთავრების დამადასტურებელი საბუთები ინახება 3 წლის განმავლობაში.
მუხლი 183🔗. საავიაციო უშიშროების კურსის ინსტრუქცია
სპეციალისტს ეკრძალება მოვალეობების შესრულება, ექსპლუატანტს კი - ეკიპაჟის წევრად მისი გამოყენება, თუ მან არ გაიარა, არსებული წესით დამტკიცებული, საავიაციო უშიშროების უზრუნველყოფის პირველადი კურსი.
მუხლი 184🔗. ეკიპაჟის წევრების ურთიერთქმედების პირველადი სწავლება
1. სპეციალისტს ეკრძალება მოვალეობების შესრულება, ექსპლუატანტს კი - ეკიპაჟის წევრად მისი გამოყენება, თუ მან არ შეისწავლა, ექსპლუატანტის მიერ შემუშავებული და დამტკიცებული, ეკიპაჟის წევრების ურთიერთმოქმედების ინსტრუქცია.
2. აღნიშნული ინსტრუქცია თანხმდება საა-თან და გაითვალისწინება ფშს-ით.
მუხლი 185🔗. „საავარიო აღჭურვილობის“ პირველადი სასწავლო კურსით სწავლება და წვრთნა
სპეციალისტს ეკრძალება მოვალეობების შესრულება, ექსპლუატანტს კი - ეკიპაჟის წევრად მისი დაშვება, თუ მან არ გაიარა, არსებული წესით დამტკიცებული, „საავარიო აღჭურვილობის“ პირველადი სასწავლო კურსი და ეკიპაჟში დაკავებული თანამდებობის შესაბამისი წვრთნა, კონკრეტულ სხ-ზე დამონტაჟებული საავარიო აღჭურვილობის გამოსაყენებლად.
მუხლი 186🔗. პირველადი სახმელეთო მომზადება
სპეციალისტს ეკრძალება მოვალეობების შესრულება, ექსპლუატანტს კი - ეკიპაჟის წევრად მისი დაშვება, თუ მან არ გაიარა, არსებული წესით დამტკიცებული, სხ-ის კონკრეტული ტიპისათვის განსაზღვრული, სახმელეთო მომზადების პირველადი კურსი.
მუხლი 187🔗. საფრენოსნო მომზადების კურსები
1. სპეციალისტს ეკრძალება მოვალეობების შესრულება, ექსპლუატანტს კი - საფრენოსნო ეკიპაჟის წევრად მისი დაშვება, თუ მან არ დაამთავრა, არსებული წესით დამტკიცებული, ამ სხ-ის ტიპისათვის დადგენილი, საფრენოსნო მომზადების პირველადი და შემდგომი კურსები.
2. საფრენოსნო მომზადების პირველადი და შემდგომი კურსები უნდა ჩატარდეს მართვის ტექნიკასა და სტანდარტულ, არასტანდარტულ და ავარიულ ვითარებაში ფრენის უსაფრთხოდ შესრულებაზე ყურადღების გამახვილებით.
3. ექსპლუატანტი ადგენს და ასრულებს სახმელეთო და საფრენოსნო მომზადების პროგრამას, რომელიც საა-სთან თანხმდება, და უზრუნველყოფს საფრენოსნო ეკიპაჟის წევრების სათანადო მომზადებას, მათზე დაკისრებული ვალდებულებების შესასრულებლად. ამ მიზნით, გამოიყოფა სახმელეთო და საფრენოსნო მომზადების საშუალებები, შესაბამისი კვალიფიკაციის მასწავლებლები და ინსტრუქტორები. მომზადების პროგრამა შედგება სხ-ის კონკრეტულ ტიპზე სახმელეთო და საფრენოსნო მომზადებისაგან, და მოიცავს საფრენოსნო ეკიპაჟის წევრების ურთიერთქმედების დამუშავებას, აგრეთვე- ყველასახეობის ავარიული ვითარებისას (ძალური დანადგარის, პლანერისა და სისტემების გაუმართაობა, ხანძარი და სხვა ფაქტორები) მათი მოქმედების სწავლებას. პროგრამა, ასევე, მოიცავს ადამიანის ფაქტორისა და სახიფათო ტვირთის გადაზიდვის დარგში სწავლობს. მომზადება ტარდება იმ აზრით, რომ საფრენოსნო ეკიპაჟის ყოველმა წევრმა იცოდეს ის ფუნქციები, რაზეც ისინი არიან პასუხისმგებლები, და ეს ფუნქციები როგორ არის ეკიპაჟის სხვა წევრების ფუნქციებთან დაკავშირებული. მომზადების პროგრამა მეორდება საქართელოს საავიაციო კანონმდებლობით დადგენილი პერიოდულობით, და ითვალისწინებს გამოცდების ჩაბარებას, მომზადების დონის დასადგენად.
მუხლი 188🔗. განსაკუთრებული ფრენებისათვის მოსამზადებელი პირველადი კურსი
1. პილოტს ეკრძალება საკუთარი მოვალებების შესრულება, ექსპლუატანტს კი- საფრენოსნო ეკიპაჟის წევრად მისი დაშვება, თუ მან არ გაიარა, საქართველოს საა-ს მიერ აღიარებული, განსაკუთრებული ფრენებისათვის მოსამზადებელი პირველადი კურსი.
2. განსაკუთრებული ფრენები, რომლისთვისაც უნდა შემუშავდეს პირველადი მომზადების პროგრამა, მოიცავს:
ა) მინიმუმის მიხედვით ფრენას, შეზღუდული ხილვადობის პირობებში აფრენისა და II და III კატეგორიებით ფრენების შესრულების ჩათვლით.
ბ) გაზრდილ მანძილზე ფრენას.
გ) სპეციალიზებულ აერნაოსნობას.
დ) მეთაურის მარჯვენა სავარძლიდან საფრენად დაშვებას.
მუხლი 189🔗. განსხვავებები საჰაერო ხომალდებს შორის
პილოტს ეკრძალება საკუთარი მოვალეობების შესრულება, ექსპლუატანტს კი - საფრენოსნო ეკიპაჟის წევრად მისი გამოყენება იმ ტიპის სხ-ზე, რომლისთვისაც განსხვავებების პროგრამა წვრთნების პროგრამაშია შესული, თუ პილოტმა არ გაიარა ეს პროგრამა, რომელიც სხ-ის გარკვეული ვარიანტისათვის არის დადგენილი.
მუხლი 190🔗. საწაფის გამოყენება
საფრენოსნო ეკიპაჟის წევრის ოსტატობის შესანარჩუნებლად საჭირო სხ-ის საწაფი უნდა:
ა) იყოს საქართველოს საა-ს მიერ აღიარებული:
ა.ა) ექსპლუატანტისათვის.
ა.ბ) სხ-ის ტიპისათვის, მისი სახეცვალებების ჩათვლით.
ა.გ) გარკვეული მანევრების, პროცედურების ან ეკიპაჟის წევრის ფუნქციებისათვის.
ბ) ინარჩუნებდეს სამუშაო, ფუნქციურ და სხვა მახასიათებლებს.
გ) იყოს მოდიფიცირებული, რათა შეესაბამებოდეს მოდელირებული სხ-ის სახეცვალებას, რომელიც იწვევს სამუშაო, ფუნქციური და სხვა მახასიათებლების ცვლილებებს.
დ) გამოყენების წინ გაიაროს სათანადო გაფრენისწინა შემოწმება.
ე) ჰქონდეს გაუმართაობების ჟურნალი, რომელსაც ავსებს ინსტრუქტორი ან ინსპექტორი, ყოველი წვრთნის ან შესამოწმებელი ფრენის შემდეგ.
მუხლი 191🔗. მცირე გამოცდილების მქონე პილოტებით ეკიპაჟის შედგენა
თუ მე-2 პილოტს აქვს 100 საათზე ნაკლები ნაფრენი იმ სხ-ზე, რომელზეც ის ასრულებს ფრენებს, და მეთაურს არა აქვს პილოტ-ინსტრუქტორის კვალიფიკაცია, მეთაური ვალდებულია თავად შეასრულოს ყველა აფრენა და დაფრენა ისეთ პირობებში, რომელიც საქართველოს საა-ს მიერ კრიზისულად არის მიჩნეული.
მუხლი 192🔗. მარშრუტზე ან ფრენების რაიონში შემოწმება (პილოტის ოსტატობის დადასტურება)
1. პილოტს ეკრძალება საკუთარი მოვალეობების შესრულება, ექსპლუატანტს კი - მისი პილოტის რანგში გამოყენება, თუ მან ბოლო 12 თვის განმავლობაში ოსტატობა არ დაადასტურა მარშრუტზე ფრენით, სხ-ის იმ ტიპზე, რომელზედაც მან უნდა იფრინოს.
2. მეთაურს ეკრძალება საკუთარი მოვალეობების შესრულება განსაკუთრებული წესებით ფრენის შესრულების იმ დადგენილ რაიონში, სადაც საჭიროა განსაკუთრებული სისტემების ან პროცედურების გამოყენება, ან ზღვის თავზე გაზრდილ მანძილზე ფრენების შესრულებისას, თუ მას აღჭურვილობასთან მუშაობის ოსტატობა შემმოწმებლისათვის არ დაუდასტურებია ბოლო 12 თვის განმავლობაში.
3. მეთაური ვალდებულია ოსტატობა დაადასტუროს მარშრუტზე ან ფრენების რაიონში აერნაოსნობაში, მეთაურის რანგში, შემმოწმებლის მეთვალყურეობით.
მუხლი 193🔗. მინიმუმით ფრენის შესრულებაზე მეთაურის დაშვება
მეთაური, შემცირებული მეტეოროლოგიური მინიმუმით, საფრენად დაიშვება ექსპლუატანტის ფშს-ის შესაბამისად, სხ-ის ტიპის მიხედვით.
მუხლი 194🔗. სპეციალური აეროდრომი და შვეულმფრენის მოედანი. მეთაურის ოსტატობა
1. სპეციალისტს ეკრძალება საკუთარი მოვალეობების შესრულება, ექსპლუატანტს კი - მეთაურის რანგში მისი გამოყენება სპეციალურ აეროდრომზე ან შვეულმფრენის მოედანზე ფრენისას, თუ ბოლო 12 თვის განმავლობაში:
მეთაურს საკუთარი ოსტატობა არ დაუდასტურებია.
ბ) მეთაურს ამ აეროდრომზე (მოედანზე) არ შეუსრულებია ერთი აფრენა ან დაფრენა მაინც.
2. სპეციალური აეროდრომისათვის და შვეულმფრენის მოედნისათვის ეს შეზღუდვები შეიძლება არ გამოვიყენოთ, თუ ფრენა სრულდება:
ა) დღის საათებში.
ბ) თუ ხილვადობა 3ს. მილი (6 კმ) მაინც არის.
გ) ამ აეროდრომზე ღქს 1000 ფუტით (300 მ-ით) უფრო მაღლაა ხელსაწყოების მეშვეობით დასაფრენად შესვლის საწყისი საფეხურის ყველაზე დაბალი წერტილის სიმაღლეზე.
მუხლი 195🔗. ინსტრუქტორის მომზადება
სპეციალისტს ეკრძალება ინსტრუქტორის მოვალეობების შესრულება, ექსპლუატანტს კი - ინსტრუქტორად მისი გამოყენება, თუ მან არ გაიარა, საქართველოს საა-ს მიერ აღიარებული, მისი ფუნქციებისათვის შესაფერისი ოსტატობის ასამაღლებელი განსაკუთრებული კურსი.
მუხლი 196🔗. ინსტრუქტორის ოსტატობა
1. სპეციალისტს ეკრძალება ინსტრუქტორის მოვალეობების შესრულება, ექსპლუატანტს კი - მისი ინსტრუქტორად დაშვება, თუ, კონკრეტული ტიპის სხ-ისათვის, მას:
ა) არა აქვს ავიასპეციალისტის მოწმობა და მეთაურის, ბორტინჟინრის ან აერნაოსნის მოვალეობების შესრულებისათვის შესაფერისი დაშვებები.
ბ) არ დაუმთავრებია კვალიფიკაციის ამაღლების კურსი და საქართველოს საა-ს უფლებამოსილ პირს მისი პრაქტიკული მუშაობა ჰაერში არ შეუმოწმებია.
2. ამ მუხლის მოთხოვნებიდან გადახრა, სპეციალისტის გამოცდილების გათვალისწინებით, შესაძლებელია საქართველოს კანონმდებლობის საფუძველზე საქართველოს საა-ს გადაწყვეტილებით, ახალი ტექნიკის ათვისების პირველი ორი წლის განმავლობაში.
მუხლი 197🔗. მოთხოვნების შერბილება
1. საქართველოს საა-ს, საქართველოს კანონმდებლობის საფუძველზე, შეუძლია წვრთნისათვის დადგენილი მოთხოვნების შეკვეცა - შერბილება ან რომელიმე მისი ნაწილის გაუქმება, ეკიპაჟის წევრის გამოცდილების გათვალისწინებით.
2. ექსპლუატანტის თხოვნა, მოთხოვნების შერბილებაზე ან გაუქმებაზე, საქართველოს საა-ს წარედგინება წერილობითი ფორმით, სადაც მითითებული უნდა იყოს თხოვნის საფუძველი და მოტივაცია.
3. თუ თხოვნა ეხებოდა ეკიპაჟის კონკრეტულ წევრს, საქართველოს საა-ს მიერ გაცემული შერბილების ან გაუქმების უფლება, თხოვნის საფუძველთან ერთად, უნდა გაფორმდეს შესაბამისი საბუთით და ინახებოდეს ექსპლუატანტთან.
4. სპეციალისტს, რომელიც წარმატებით გადის მომზადების პროგრამას, ინსტრუქტორისაგან ან შემმოწმებლისაგან აქვს კარგი რეკომენდაციები და წარმატებით აბარებს საფრენოსნო შემოწმებას და საქართველოს საა-საგან მიიღო პროგრამის შეკვეცის თანხმობა, უფლება აქვს არ იფრინოს ამ სხ-ისათვის განსაზღვრული მომზადების მთლიანი პროგრამა.
დანართი №1
ფრენების შესრულების სახელმძღვანელო
ნ ა წ ი ლ ი A
ზოგადი დებულებები
მუხლი 1🔗. ფრენების შესრულების სახელმძღვანელოთი სარგებლობა
1. შესავალი
ა) დადასტურება იმისა, რომ ეს ფშს შეესაბამება სა-ში მოქმედ წესებს და ექსპლუატანტის სერტიფიკატის პირობებს ითვალისწინებს.
ბ) დადასტურება იმისა, რომ ეს ფშს ექსპლუატანტის მთელი პირადი შემადგენლობისათვის საჭირო ინსტრუქციებს შეიცავს.
გ) ფშს-ის თავების შინაარსი და მისი გამოყენების წესები.
დ) ფშს-ით გამოყენებული ტერმინების და ცნებების განმარტება.
2. ფშს-ში ცვლილებების შეტანის სისტემა
ა) ცვლილებების შემუშავებასა და შეტანაზე პასუხისმგებელი პირები.
ბ) ცვლილებების შეტანის, შეტანის თარიღის ჩაწერისა და ამ ცვლილების ამოქმედების წესები.
გ) დადასტურება იმისა, რომ ცვლილების ხელნაწერის სახით შეტანა აკრძალულია, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა ეს ფრენების უსაფრთხოებისათვის არის საჭირო.
დ) გვერდების დანომვრის სისტემის აღწერა და მათი ამოქმედების თარიღები.
ე) მოქმედი გვერდების ნუმერაცია.
ვ) შეტანილი ცვლილების განმარტებითი ბარათი (ტექსტის, რუკის, დიაგრამის ან სხვა სახით).
ზ) დროებითი ცვლილებები.
თ) ფშს-სა და მისი ცვლილებების გავრცელების სისტემის აღწერა
მუხლი 2🔗. ავიასაწარმოს სტრუქტურა და პასუხისმგებლობა
1. სტრუქტურა
ავიასაწარმოს საორგანიზაციო სტრუქტურის აღწერა, ექსპლუატანტისა და მისი საფრენოსნო სამსახურის სქემატური წარმოჩინებით. ასახული უნდა იყოს საფრენოსნო სამსახურსა და სხვა ქვედანაყოფებს შორის ურთიერთკავშირი, აგრეთვე - იმ ქვედანაყოფების დაქვემდებარება და ანგარიშვალდებულება, რომელთა საქმიანობა ფრენების უსაფრთხოებაზე ახდენს გავლენას.
2. თანამდებობის პირები
საფრენოსნო სამუშაოზე, ტმ-ის სისტემაზე, სახმელეთო უზრუნველყოფასა და პერსონალის მომზადებაზე პასუხისმგებელი პირების სია, მათი ვალდებულებებისა და პასუხისმგებლობის აღწერითურთ.
3. ავიასაწარმოს ხელმძღვანელების მოვალეობები, უფლებები და პასუხისმგებლობა
ფრენის უსაფრთხოების უზრუნველყოფასა და ორგანიზებაზე, სხ-ების საფრენად ვარგისობის შენარჩუნებაზე პასუხისმგებელი ხელმძღვანელების მოვალეობები, უფლებები და პასუხისმგებლობა. მათ მიერ შესაბამისი წესებისა და პროცედურების შესრულების საინსტრუქციო მასალა.
4. საჰაერო ხომალდის მეთაურის მოვალეობები, უფლებები და პასუხისმგებლობა
მეთაურის მოვალეობების, უფლებებისა და პასუხიმგებლობის აღწერა
5. ეკიპაჟის სხვა წევრების მოვალეობებიი, უფლებები და პასუხისმგებლობა
ეკიპაჟის სხვა წევრების მოვალეობების, უფლებებისა და პასუხისმგებლობის აღწერა.
6. მეთაურის, როგორც ექსპლუატანტის წარმომადგენლის, უფლებამოსილება
ექსპლუატანტი ადგენს მეთაურის, როგორც ექსპლუატანტის წარმომადგენლის, უფლებებს, ეკიპაჟის არაბაზირების აეროპორტში ყოფნისას, და ამარაგებს მას საინსტრუქციო მასალით ფრენების უზრუნველყოფის ხელშეკრულებების პირობების შეასრულებაზე საზედამხედველოდ, ამ პირობების შესრულებლობის აღსარიცხად, საკამათო საკითხების გადაწყვეტის საშუალებებზე.
7. პერსონალისათვის წაყენებული მოთხოვნები
პერსონალისათვის წაყენებული მოთხოვნების აღწერა, შემდეგზე: ფორმის ტანსაცმელი, სათანადო გარეგნობის შენარჩუნება, არასამუშაო დროს სუბორდინაციის დაცვის წესები, ერთმანეთთან და პრესასთან ურთიერთობა, საზოგადოებრივი თავშეყრის ადგილებში ქცევის წესები, პასპორტით, ვიზებით, საიდენტიფიკაციო ბარათებით, პირადი იარაღის (ასეთის არსებობისას) გადაზიდვის წესებით სარგებლობა.
მუხლი 3🔗. ექსპლუატანტის საქმიანობის ოპერატიული კონტროლი
1. ოპერატიული კონტროლის სისტემა
ოპერატიული კონტროლის სისტემის აღწერით ნაჩვენები უნდა იყოს, თუ როგორ ხორციელდება ფრენების უსაფრთხოებაზე ზედამხედველობა და საავიაციო შემადგენლობის ოსტატობის სათანადო დონის შენარჩუნება, და გათვალისწინებული უნდა იყოს შემდეგ პროცედურებზე ზედამხედველობა:
ა) მოწმობისა და ოსტატობის აღნიშვნების მოქმედების ვადებზე.
ბ) საკვალიფიკაციო მოთხოვნებისადმი პერსონალის შესაბამისობა.
გ) საქმიანობის ანალიზი, აგრეთვე, საფრენოსნო საბუთების, საფრენოსნო ინფორმაციის საშუალებების მასალებისა და სხვა ინფორმაციის შენახვის წესები და ვადები.
2. დამატებითი საწარმოო ინფორმაციის პერსონალისათვის გაცნობის სისტემა
პერსონალისათვის ფრენების უზრუნველყოფისა და შესრულების ინფორმაციის გაცნობის სისტემა, დამატებით იმ ინფორმაციასთან, რაც ფშს-ით არის ასახული. სისტემით გათვალისწინებული უნდა იყოს ინფორმაციის გამოყენების წესი და შემსრულებლისათვის მისი გაცნობის პასუხისმგებლობა.
3. საავიაციო შემთხვევების თავიდან აცილებისა და ფრენის უსაფრთხოების უზრუნველყოფის პროგრამა
პროგრამის ძირითადი ასპექტების აღწერა, შემდეგის ჩათვლით:
ა) პერსონალის მიერ ფრენის უსაფრთხოების პროგრამის შესრულება.
ბ) საავიაციო მოვლენების გაანალიზება. საჭირო ინფორმაციის საქართველოს საა-სათვის გაცნობა.
4. ფრენების შესრულების ოპერატიული კონტროლი
ექსპლუატანტის საქმიანობის ოპერატიული კონტროლის განხორციელების პროცედურებისა და პასუხისმგებლობის აღწერა, ფრენების უსაფრთხოების უზრუნველყოფის პროგრამის მოთხოვნების შესაბამისად.
მუხლი 4🔗. სხ-ის ექსპლუატანტის საქმიანობის ხარისხის სისტემა
სისტემის აღწერა
მუხლი 5🔗. ეკიპაჟის შემადგენლობა
1. ეკიპაჟის შემადგენლობა
ეკიპაჟის შემადგენლობის შერჩევისას, გათვალისწინებული უნდა იყოს:
ა) სხ-ის ტიპი.
ბ) ფრენების რეგიონი და სახეობა.
გ) ფრენის ხანგრძლივობა.
დ) ეკიპაჟის მინიმალურ-ოპტიმალური შემადგენლობა, ფრენის სახეობის, ხანგრძლივობისა და პირობების გათვალისწინებით.
ე) ფრენის გამოცდილება (საერთო, ამ ტიპზე და ბოლო პერიოდში ნაფრენი) და ეკიპაჟის წევრების კვალიფიკაცია.
ვ) გაძლიერებული ან ორმაგი ეკიპაჟით ფრენის შესრულებისას მეთაურის დანიშვნა და, მეთაურის ან ეკიპაჟის წევრის ჰაერში შეცვლისას, პასუხისმგებლობის გადაცემის პროცედურა.
2. კონკრეტულ ფრენაზე სხ-ის მეთაურად დანიშვნა
სხ-ის მეთაურად დანიშვნის წესი, ფრენის სახეობისა და სხვა ფაქტორების მიხედვით, აგრეთვე - ერთიდაიგივე კვალიფიკაციის ორი პილოტით ფრენის შესრულებისას, და როცა ექსპლუატანტი არ სარგებლობს მიმაგრებული ეკიპაჟების მეთოდით.
3. ეკიპაჟის წევრის მიერ საკუთარი მოვალეობების შესრულების შეუძლებლობა
ეკიპაჟის წევრის მიერ საკუთარი მოვალეობების შესრულების შეუძლებლობისას, მისი ფუნქციების სხვისთვის გადაცემისა და შესრულების წესის ინსტრუქციები.
4. ფრენის დავალებაში შემმოწმებლის ჩართვის წესი.
მუხლი 6🔗. საკვალიფიკაციო მოთხოვნები
1. საავიაციო პერსონალის მიმართ წაყენებული მოთხოვნები: მოწმობა, ოსტატობის აღნიშვნები, ნაფრენი, მომზადება, შემოწმებები - მათი მოქმედების ვადების გათვალისწინებით. ამასთან, მხედველობაში მიიღება სხ-ის ტიპი, სამუშაოს სახეობა და ეკიპაჟის შემადგენლობა.
2. საფრენოსნო ეკიპაჟის წევრებისადმი წაყენებული მოთხოვნები, კერძოდ:
ა) ინსტრუქტორზე (შემმოწმებელზე).
ბ) მეთაურზე.
გ) მეორე პილოტზე.
დ) შეგირდზე.
ე) ბორტინჟინერზე (ბორტმექანიკოსზე).
ვ) აერნაოსანზე.
ზ) ბორტრადისტზე.
თ) სხ-ის ერთზე მეტ ტიპზე ან სახეცვალებაზე ფრენაზე.
3. მომსახურე ეკიპაჟის წევრებისადმი წაყენებული მოთხოვნები, კერძოდ:
ა) მომსახურე ეკიპაჟის უფროს წევრზე (უფროსი ბორტგამყოლი/ბორტოპერატორი),
ბ) მომსახურე ეკიპაჟის წევრზე (ბორტგამყოლი/ბორტოპერატორი),
გ) მომსახურე ეკიპაჟის მინიმალურ და ოპტიმალური შემადგენლობაზე,
დ) მომსახურე ეკიპაჟის წევრზე - შეგირდზე,
ე) მომსახურე ეკიპაჟის დამატებით წევრზე:
ე.ა) ბავშვების თანმხლებზე.
ე.ბ) თავისუფალი დროის ორგანიზატორზე.
ე.გ) სახმელეთო ტექნიკურ შემადგენლობაზე.
ე.დ) საექიმო პერსონალზე.
ე.ე) საავიაციო უშიშროების თანამშრომელზე.
ე.ვ) მოქმედი წესით გათვალისწინებულ სხვა პირზე.
ვ) სხ-ის ერთზე მეტ ტიპზე ან სახეცვალებაზე ფრენაზე.
4. წვრთნა, შემოწმება და ზედამხედველობა
ა) საფრენოსნო ეკიპაჟის.
ბ) მომსახურე ეკიპაჟის.
მუხლი 7🔗. ეკიპაჟისადმი წაყენებული სამედიცინო მოთხოვნები
ეკიპაჟის წევრებისათვის სამედიცინო პერიოდული შემოწმების გავლის, აგრეთვე-ქვემოთ ჩამოთვლილი ნივთიერებების მიღების ან მოქმედებების შეზღუდვის წესები და მითითებები, კერძოდ:
ა) ალკოჰოლისა და მასთან გათანაბრებული ნივთიერებებისა.
ბ) ნარკოტიკებისა.
გ) წამლებისა.
დ) ძილის წამლისა.
ე) ფარმაცევტული პრეპარატებისა.
ვ) იმუნიზაციის საშუალებებისას.
ზ) წნევის მკვეთრი ცვლილების პირობებში ყოფნისას (ჰაერში კაბინის ჰერმეტულობის დარღვევა, აკვალანგით ცურვა გაფრენამდე 12 სთ-ით ადრე და სხვა).
თ) სადონორო პროცედურებისა.
ი) ფრენამდე და ჰაერში საკვების მიღებისას.
კ) ძილისა და დასვენების რეჟიმისა.
ლ) ქირურგიული ჩარევისა.
მუხლი 8🔗. ეკიპაჟის საფრენოსნო, სასამსახურო-საფრენოსნო და დასვენების დრო
1. საფრენოსნო და სასამსახურო-საფრენოსნო შეზღუდვების აღწერა და ეკიპაჟის დასვენების ხანგრძლივობისა და პირობების მოთხოვნები, ფრენის პირობების შესაბამისად.
2. იმ პირობების აღწერა, როცა შეიძლება საფრენოსნო და სასამსახურო-საფრენოსნო დროის გაზრდა და/ან დასვენების დროის შეკვეცა, და ამ ცვლილებების შეტყობინების პროცედურები.
მუხლი 9🔗. სააექსპლუატაციო მოთხოვნები და პროცედურები
1. საფრენოსნო მომზადება
ა) ექსპლუატანტის მიერ ეკიპაჟის წინასწარი და გაფრენისწინა მომზადებისა და ფრენისშემდგომი გარჩევისათვის დადგენილი მოთხოვნებისა და პროცედურების აღწერა, ფრენის სახეობის, სხვადასხვა პირობებში სხ-ის ექსპლუატაციის თავისებურებების და მსგავსი და წინა ფრენების გამოცდილების გათვალისწინებით.
ბ) მინიმალური სიმაღლეების დადგენისა და გამოყენების წესები:
ბ.ა) ვიზუალური ფრენებისათვის.
ბ.ბ) სახელსაწყო ფრენებისათვის.
გ) სათადარიგო აეროდრომ(ებ)ის შერჩევისა და გაფრენის გადაწყვეტილების მიღების წესები და პროცედურები.
დ) ძირითადი და სათადარიგო აეროდრომების მეტეოროლოგიური მინიმუმების (სახელსაწყო ფრენებისათვის) განსაზღვრისა და გამოყენების წესები და მეთოდები.
ე) მარშრუტზე (მის ნაწილზე) და ფრენების რაიონში საფრენი მეტეომინიმუმების (ვიზუალური ფრენებისათვის) განსაზღვრისა და გამოყენების წესები და მეთოდები, რელიეფის, იძულებითი დაფრენის რაიონების გათვალისწინებით.
ვ) მეტეოპროგნოზების, მეტეოშეტყობინებების გაშიფრვის განმარტებითი მასალა და მეტეოროლოგიური ტერმინების განმარტებები.
ზ) საწვავის, ზეთისა და განსაკუთრებული სითხეების ოდენობის გაანგარიშება და ფრენის დროს მათი ხარჯვის კონტროლი. ინსტრუქციით გათვალისწინებული უნდა იყოს ჰაერში წარმოქმნილი ყველა გარემოება, ფრენის გეგმის შეცვლის, ერთი ან რამდენიმე ძრავის მტყუნების ჩათვლით, აგრეთვე - საწვავის და ზეთის ფაქტობრივი ხარჯვის გაანგარიშების მეთოდები.
თ) მასისა და გაწონასწორების განსაზღვრის ძირითადი დებულებები:
თ.ა) ტერმინოლოგია.
თ.ბ) მასისა და გაწონასწორების მნიშვნელობების მომზადებისა და მიღების მეთოდები, პროცედურები და პასუხისმგებლობა.
თ.გ) ყოველი დამახასიათებელი ნორმატიული და/ან ფაქტობრივი მასის გამოყენების წესი.
თ.ე) მგზავრების, ბარგისა და ტვირთის მასის დადგენის ხერხები.
თ.ვ) მგზავრებისა და ბარგის მასა, სხ-ის ტიპებისა და გადაზიდვის სახეობების მიხედვით.
თ.ზ) მასის სხვადასხვა სახეობისა და გაწონასწორების საბუთების შესამოწმებლად საჭირო ინფორმაცია და ინსტრუქციები.
თ.თ) ცვლილებები ბოლო წუთს.
თ.ი) საწვავის, ზეთისა და განსაკუთრებული სითხეების განთავსება.
თ.კ) მგზავრების ჩასხდომის პროცედურები.
ი) ფრენის გეგმის მომზადება და წარდგენა:
ი.ა) ფრენის გეგმის შემუშავების, მოძრაობის განრიგის, ფრენის განმეორებითი გეგმის (RPL), ფრენის წინასწარი გეგმის (PPL) და ფრენის გეგმის (FPL) შედგენის პროცედურები და პასუხისმგებელი პირები.
ი.ბ) სმმ-ის ორგანოში ფრენის გეგმების, განაცხადის წარდგენისა და სმმ-ის ორგანოსაგან ნებართვის მიღების პროცედურები.
ი.გ) NOTAM-ის, აკრძალვებისა და შეზღუდვების მსვლელობის პროცედურები და პასუხისმგებელი პირები.
ი.დ) იმ ქმედებების აღწერა, როცა გაფრთხილებას, აკრძალვას ან შეზღუდვას ფრენის განრიგის ან დაგეგმილი მარშრუტის შეცვლა შეუძლია.
კ) ფრენის სამუშაო გეგმის შინაარსისა და ფორმის, მომზადების პროცედურების, გაცემისა, გამოყენებისა და შენახვის ვადების აღწერა.
ლ) სხ-ის ტექნიკური მდგომარეობის საბორტო ჟურნალის გაფორმებისა და გამოყენების პროცედურები, მის წარმოებაზე პასუხისმგებელი პირები. მისი შევსების მაგალითები.
მ) ფრენის დროს სხ-ზე საჭირო საბუთების, ფორმულარებისა და საბუთების დამატებების ჩამონათვალი.
ნ) ფრენისშემდგომი გარჩევის შინაარსი და მინიმალური მოცულობა, ფრენის სახეობის მიხედვით.
2. სახმელეთო მომსახურება
ა) გაწყობის პროცედურების აღწერა:
ა.ა) ჩვეულ პირობებში, დამხმარე ძალური დანადგარის მუშაობისას, ძრავების ამუშავებისას და საჰაერო ხრახნის დატრიალების დროს გაწყობისას და საწვავის ჩამოსხმისას მიღებული უსაფრთხოების ზომები.
ა.ბ) მგზავრების ჩასხდომა - ჩამოსხდომის და ხომალდზე ყოფნის დროს გაწყობის და საწვავის ჩამოსხმის პროცედურები.
ა.გ) საწვავის სხვადასხვა სახეობის შერევის თავიდან ასაცილებელი ზომები.
ა.დ) გასაწყობი საწვავის ხარისხის სააეროდრომო კონტროლი.
ა.ე) გაწყობის პროცედურებით გათვალისწინებული ღონისძიებების შემსრულებელ პირთა პასუხისმგებლობა.
ბ) სახმელეთო მომსახურებისას, სხ-ის, მგზავრებისა და ტვირთის უსაფრთხოების უზრუნველსაყოფი პროცედურები, სადაც გათვალისწინებული უნდა იყოს:
ბ.ა) ავადმყოფი და შეზღუდული მოძრაობის მქონე მგზავრების არსებობის შესაძლებლობა.
ბ.ბ) დეპორტირებული და დაცვის ქვეშ მყოფი პირების გადაყვანა.
ბ.გ) ხელბარგის ზომა და მასა.
ბ.დ) სხ-ის ნაკვეთურების განტვირთვა და მომსახურება.
ბ.ე) განსაკუთრებული, მათ შორის სახიფათო ტვირთი და სატვირთო ნაკვეთურების კლასიფიკაცია.
ბ.ვ) მოსამსახურებლად გამოყენებული სახმელეთო აღჭურვილობის განთავსება.
ბ.ზ) სხ-ის კარების სათანადოდ ფუნქციონირება.
ბ.თ) ბაქანზე, მათ შორის, ხანძარ - და ფეთქებადსაშიშ არეებში უსაფრთხოების ზომები.
ბ.ი) ძრავების ამუშავებისას, ბაქნიდან გასვლისას და შესვლისას უსაფრთხოების ზომები.
ბ.კ) სხ-ის მომსახურების მიმართ წაყენებული მოთხოვნები.
ბ.ლ) სხ-ის სახმელეთო მომსახურების პროცედურების მომაწესრიგებელი საბუთები.
ბ.მ) მგზავრების მაქსიმალური რაოდენობა, მათი სალონებში ჩასხდომა - გადმოსხდომის წესები.
ბ.ნ) ეკიპაჟის მიერ სხ-ის მიღება-ჩაბარების წესები.
გ) ნარკოტიკის ან ალკოჰოლის გავლენის ქვეშ მყოფ და სხვა პოტენციურად სახიფათო პირების ხომალდზე მოხვედრის გამოსარიცხი პროცედურები, აგრეთვე, იმ დაავადებების ჩამონათვალი, რომლით დაავადებული მგზავრების გადაყვანაც, არსებული მოთხოვნებით, აკრძალულია.
დ) შემოყინვის თავიდან ასაცილებელი და მისი ხმელეთზე აღმოსაფხვრელი ზომები, შემოყინვის სახეობებისა და სხ-ზე მათი ზემოქმედების აღწერა დგომისას, მიმოსვლისას და აფრენისას, აგრეთვე, შემოყინვის საწინაღო დამუშავების საბუთების გაფორმება. დამატებით, - გამოყენებული სითხეების აღწერა:
დ.ა) ქიმიური ან კომერციული დასახელება.
დ.ბ) მახასიათებლები.
დ.გ) სხ-ზე ზემოქმედება.
დ.დ) ზემოქმედების პერიოდი.
დ.ე) უსაფრთხოების ზომები მათი გამოყენებისას, ეკოლოგიური უსაფრთხოების ჩათვლით.
3. ფრენების ორგანიზება და შესრულება
ა) ფრენების ვფწ-ით და სფწ-ით ორგანიზებისა და შესრულების წესები და პროცედურები.
ბ) აერნაოსნო პროცედურები, სხ-ის კონკრეტული ტიპის, ფრენის მარშრუტის და/ან რაიონის გათვალისწინებით, სადაც უნდა აისახოს:
ბ.ა) სტანდარტული ჰაერსანაოსნო პროცედურები, მეორეული სააერნაოსნო რადიოსაშუალებების გამოყენების ჩათვლით.
ბ.ბ) სააერნაოსნო მახასიათებლების მინიმალური მოთხოვნების (MNPS) რაიონებში ნაოსნობის წესები და პროცედურები, პოლარულ და სხვა რაიონებში ნაოსნობა.
ბ.გ) ზონალური ნაოსნობის სისტემის წესები და პროცედურები (RNAB).
ბ.დ) ფრენის გეგმის შეცვლის პროცედურები.
ბ.ე) პროცედურები სანაოსნო სისტემების მწყობრიდან გამოსვლისას.
ბ.ვ) RVSM-ის რაიონებში ფრენის შესრულების პროცედურები.
გ) სიმაღლის საზომებზე წნევის დაყენების პროცედურა და მათი სამუშაოდ ვარგისობის შემოწმება. მაჩვენებლების დასაშვები განსხვავებები.
დ) დასახული სიმაღლის სიგნალიზატორის ექსპლუატაცია.
ე) დედამიწასთან სახიფათო მიახლოების გასაფრთხილებელი სისტემის გამოყენება.
ვ) საჰაერო ხომალდებთან შეჯახების გასაფრთხილებელი სისტემის (TCAS) გამოყენება.
ზ) ჰაერში საწვავის ხარჯვის კონტროლი და მართვა.
თ) არახელსაყრელ და სახიფათო ატმოსფერულ მოვლენებში, ფრინველების თავშეყრის ადგილებში, სახმელეთო ორიენტირებთან ვიზუალური კონტაქტის დაკარგვისას ქმედებები, ქვემოთ ჩამოთვლილ პირობებში ქმედებების ჩათვლით:
თ.ა) ჭექა-ქუხილი,
თ.ბ) შემოყინვა,
თ.გ) ქარცვლა,
თ.დ) ვულკანური ფერფლის ღრუბელი,
თ.ე) ჭავლური დინება,
თ.ვ) ძლიერი ნალექები,
თ.ზ) ქვიშიანი ქარიშხალი,
თ.თ) ოროგრაფიული ტურბულენტობა,
თ.ი) მნიშვნელოვანი ტემპერატურული ინვერსია.
თ.კ) ელექტრიზაცია.
ი) თანამდევი კვალის კრიტერიუმები, სხ-ის ტიპის, ქარის მიმართულებისა და ძალის, თანამდევი კვალის გადაკვეთის ტრაექტორიის, ადზ-ის მდებაერობის გათვალისწინებით. თანამდევ კვალში მოხვედრის თავიდან აცილებისა და, მოხვედრისას, საჭირო ქმედებების რეკომენდაციები.
კ) ფრენის სხვადასხვა საფეხურზე ეკიპაჟის წევრების სამუშაო ადგილებზე ყოფნისადმი წაყენებული მოთხოვნები.
ლ) ეკიპაჟის წევრებისა და მგზავრების მიერ, ფრენის სხვადასხვა საფეხურზე, უსაფრთხოების ღვედებით სარგებლობის მოთხოვნები.
მ) გარეშე პირების ხომალდზე დაშვების წესები და პროცედურები. პილოტების კაბინაში შემმოწმებლებისა და საქართველოს საა-ს პასუხისმგებელი პირების, აგრეთვე, არასაფრენოსნო ეკიპაჟის წევრების დაშვების პირობები.
ო) ეკიპაჟის წევრის მიერ საკუთარი ვალდებულებების შესრულების შეუძლებლობის შემთხვევაში დადგენილი პროცედურები.
პ) სხ-ის სალონში უსაფრთხოების მოთხოვნები:
პ.ა) სალონის საფრენად მომზადება, უსაფრთხოების მოთხოვნები ფრენის დროს და დასაფრენად მომზადებისას, სასამსახურო და სამზარეულო ნაკვეთურების მომზადება, სადგომზე სალონის დალუქვა.
პ.ბ) მგზავრების სალონში განთავსების პროცედურები (ეფექტური ევაკუაციის უზრუნველსაყოფად).
პ.გ) მგზავრების ჩასხდომა-გადმოსხდომის პროცედურები.
პ.დ) ხომალდზე თამბაქოს მოწევის წესები.
პ.ე) ეკიპაჟის წევრების კუთვნილი ბარგისა და ტვირთის ჩატვირთვა-გადმოტვირთვის წესები, პროცედურები, გაფორმება და კონტროლი.
რ) მგზავრების მოკლე ინსტრუქტაჟის შინაარსი, ფრენის სხვადასხვა საფეხურზე.
ს) კოსმოსური და მზის რადიაციის აღმოსაჩენი საბორტო აღჭურვილობის ექსპლუატაცია. ფშს-ით მითითებული რადიაციის დასაშვები დონის გადაჭარბებისას, აგრეთვე, ეშელონის ან მარშრუტის შეცვლის გადაწყვეტილების მიღების შემთხვევაში დადგენილი პროცედურები.
4. საყოველამინდო ფრენა
ადზ-ზე შეზღუდული ხილვადობის დროს აფრენისა და იკაო-ს II და III კატეგორიებით დაფრენის საინსტრუქციო-მეთოდური მასალა.
5. ETOPS
ETOPS-ზე ფრენის მომზადებისა და შესრულების პროცედურები.
6. აღჭურვილობის მინიმალური ცდომილების ცხრილებით სარგებლობა. პროცედურებისა და შეზღუდვების აღწერა:
ა) სასწავლო-საწვრთნელი ფრენისას.
ბ) საკონტროლო-საცდელი ფრენისას.
გ) ექსპლუატანტის საჭიროებისათვის ტვირთის გადასატანი ფრენისას.
დ) სხ-ების გადასაყვანი ფრენისას.
ე) სააღლუმო ფრენისას.
ვ) დადგენილ რაიონებში ფრენისას, ამ ფრენისას გადასაყვანი პირების სიის ჩათვლით.
7. ჟანგბადით უზრუნველყოფა და სარგებლობა
ა) ჟანგბადით უზრუნველყოფის წესი და მისით სარგებლობის პირობები,
ბ) ჟანგბადით სარგებლობის მოთხოვნები:
ბ.ა) საფრენოსნო ეკიპაჟის მიერ,
ბ.ბ) მომსახურე ეკიპაჟის მიერ,
ბ.გ) მგზავრების მიერ.
მუხლი 10🔗. ფეთქებადსაშიში ნივთები, ნივთიერებები და იარაღი. სახიფათო ტვირთი.
1. ფეთქებადსაშიში ნივთებისა და ნივთიერებების გადაზიდვის ძირითადი წესები და საინსტრუქციო-მეთოდური საბუთები, შემდეგის ჩათვლით:
ა) ფეთქებადსაშიში საგნების გადაზიდვისადმი ექსპლუატანტის მიდგომა.
ბ) ფეთქებადსაშიში საგნების მიღების, მონიშვნის, მომსახურების, განთავსების, ჩატვირთვისა და იზოლირების მოთხოვნები.
გ) ფეთქებადსაშიშ საგნებთან მუშაობისას წამოქმნილი ავარიული მდგომარეობის აღმოფხვრა.
დ) ფეთქებადსაშიშ საგნებთან მომუშავე პერსონალის მოვალეობები და პასუხისმგებლობა.
ე) ექსპლუატანტის მუშაკებისათვის შემუშავებული ფეთქებადსაშიში საგნების გადაზიდვის ინსტრუქცია.
2. იარაღისა და საბრძოლო მასალების გადაზიდვის ძირითადი წესები და საინსტრუქციო-მეთოდური საბუთები.
3. არასამხედრო ნიმუშის - ცეცხლსასროლი, აირის, პნევმატური (არბალეტი, წყალქვეშა ნადირობის თოფი) - იარაღის გადაზიდვის ძირითადი წესები და საინსტრუქციო მეთოდური საბუთები.
4. სახიფათო ტვირთის უსაფრთხო გადაზიდვის მოთხოვნები.
მუხლი 11🔗. საავიაციო უშიშროება
1. საავიაციო უშიშროების სამსახურის (სუს) ძირითადი წესები და საინსტრუქციო-მეთოდური საბუთები, პერსონალის სახელმძღვანელოს ჩათვლით, აგრეთვე, არაკანონიერი ჩარევის აქტების თავიდან აცილების ღონისძიებები და პროცედურები.
2. სუს-ის მიერ გამოყენებული საშუალებებისა და სპეციალისტების მომზადების პროგრამების აღწერა.
სუს-ის საქმიანობის მარეგლამენტირებული საბუთების ნაწილი, შეიძლება, კონფიდენციალური იყოს.
3. ექსპლუატნტი შეიმუშავებს და შესაბამის ინსტანციაში დასამტკიცებლად წარადგენს საავიაციო უშიშროების პროგრამას.
4. საერთაშორისო სამოქალაქო ავიაციის საქმიანობაში არაკანონიერი ჩარევის აქტების დროული გამოვლენისა და თავიდან აცილების მიზნით, ექსპლუატანტი ამზადებს პრევენციული ღონისძიებების სპეციალურ პროგრამას და უზრუნველყოფს თანამშრომლების მომზადებას.
5. ექსპლუატანტი საჰაერო ხომალდს უზრუნველყოფს კონკრეტული ღონისძიებების ინსტრუქციით, ფრენის ასაფეთქებელი მოწყობილობის მიზნით.
მუხლი 12🔗. უბედური შემთხვევა და საავიაციო მოვლენა
უბედური შემთხვევისა და საავიაციო მოვლენების თავიდან აცილებისა და ამ შემთხვევებზე მოხსენების წარდგენის პროცედურები, შემდეგის ჩათვლით:
ა) უბედური შემთხვევისა და საავიაციო მოვლენის განსაზღვრება. პერსონალის მოვალეობებისა და პასუხისმგებლობის განაწილება.
ბ) ამ შემთხვევებისას, ექსპლუატანტის ხელმძღვანელობისა და სტრუქტურული ქვედანაყოფების ქმედებები.
გ) სახიფათო ტვირთისა და საგნების გადაზიდვის განსაკუთრებული მოთხოვნები და უბედური შემთხვევის ან საავიაციო მოვლენის დროს მათი შეტყობინების წესი.
დ) ამ შემთხვევებზე შეტყობინების შინაარსის მიმართ მოთხოვნები.
ე) შეტყობინების ფორმა და გადაცემის პროცედურა.
ვ) უსაფრთხოების დამატებითი ზომები, თუ ექსპლუატანტი ასეთს შეიმუშავებს.
მუხლი 13🔗. ფრენის წესები
ეს მუხლი უნდა შეიცავდეს:
ა) სახელსაწყო და ვიზუალური ფრენის წესებს.
ბ) რეგიონებში ფრენის წესებს .
გ) რადიოკავშირის წარმართვის წესებს, მისი მტყუნებისას დადგენილი პროცედურების ჩათვლით.
დ) ვითარებას, როცა გარკვეული რადიოსიხშირეები მუდმივად მოისმინება.
ე) სააეროდრომო მოძრაობისას გამოყენებულ სიგნალებს.
ვ) ფრენის დროს გამოყენებულ დროის სისტემებს.
ზ) სამეთვალყურეო ნებართვებს, ფრენის გეგმის შესრულების პროცედურებს და ადგილმდებარეობაზე მოხსენებას.
თ) სახიფითო, აკრძალულ ან/და შეზღუდული რეჟიმის არეში არასანქცირებულ ფრენის თავიდან ასაცილებელ ვიზუალურ სიგნალებს.
ი) პროცედურებს ეკიპაჟისათვის, რომელმაც დაინახა ან საგანგებო შემთხვევის შეტყობინება მიიღო.
კ) უბედურებისა და გადაუდებლობის სიგნალებს, მარცხგანცდილი სხ-ის ეკიპაჟის მიერ გამოყენებულ ვიზუალური სიგნალებს, საძებნ სხ-ისათვის გადასაცემად.
ლ) გზის გადაჭრის შემთხვევისათვის საჭირო ინფორმაციას და ინსტრუქციებს.
მუხლი 14🔗. ფრენის ანგარიშგების საბუთები
ექსპლუატანტის მიერ დამტკიცებული ფრენის ანგარიშგების საბუთების ჩამონათვალი და შევსების წესები.
მუხლი 15🔗. გამართული საჰაერო ხომალდის მიწასთან შეჯახების თავიდან ასაცილებელი ზომების სისტემა (CFIT)
ექსპლუატანტის დამოკიდებულება CFIT-ის გამოყენებასთან. ექსპლუატანტის მიერ მიზნის მისაღწევად გატარებული ზომები, საფრენოსნო ეკიპაჟების მომზადების, სააერნაოსნო ინფორმაციით უზრუნველყოფის, საფრენოსნო პროცედურებისა და ზომების ეფექტიანობაზე ზედამხვედველობის ჩათვლით
ნ ა წ ი ლ ი B
საფრენოსნო ექსპლუატაცია
მუხლი 16🔗. ძირითადი ინფორმაცია და საზომი ერთეულები
საჰაერო ხომალდების ყოველი ექსპლუატირებული ტიპის მახასიათებლების აღწერა და საზომი ერთეულები, გადასაყვანი ცხრილებითურთ.
მუხლი 17🔗. შეზღუდვები
საექსპლუატაციო შეზღუდვების აღწერა უნდა მოიცავდეს:
ა) სხ-ის სასერტიფიკაციო ბაზისურ მონაცემებს.
ბ) ყოველი ტიპის სხ-ის სამგზავრო ადგილების განთავსებას (სქემის ჩათვლით).
გ) ფრენის ნებადართულ სახეობებს (სფწ/ვფწ, იკაო-ს II/III კატეგორიები, შემოყინვის პირობებში ფრენა და სხვა).
დ) ეკიპაჟის შემადგენლობას.
ე) მასასა და გაწონასწორებას.
ვ) სიჩქარის შეზღუდვებს.
ზ) საფრენი კონფიგურაციის შეზღუდვებს.
თ) ქარის შეზღუდვებს, გაჭუჭყიანებელ ადზ-ზე ქმედების ჩათვლით.
ი) დამატებითი კონფიგურაციის მიხედვით შეზღუდვებს.
კ) ადზ-ის, სბ-ს, სადგომის დახრილობას.
ლ) ადზ-ის, სბ-ს, სადგომის შეზღუდვებს სინოტივისა და გაჭუჭყიანების მიხედვით.
მ) დაბრკოლებების არსებობას.
ნ) სისტემების შეზღუდვებს.
მუხლი 18🔗. სტანდარტული პროცედურები
ეკიპაჟის წევრების ვალდებულებების, სავალდებულო შემოწმებათა ნუსხების აღწერა, მათი გამოყენების სისტემა და საფრენოსნო და მომსახურე ეკიპაჟებს შორის ურთიერთქმედების პროცედურები. სტანდარტული პროცედურები და ვალდებულებები უნდა მოიცავდეს:
ა) გაფრენისწინა მზადების პროცედურებს.
ბ) უშუალოდ გაფრენისწინა პროცედურებს.
გ) სიმაღლის საზომის დაყენებას და შემოწმებას.
დ) მიმოსვლას, აფრენასა და სიმაღლის აღებას.
ე) ხმაურის საწინაღო პროცედურებს.
ვ) მარშრუტზე ფრენას და დაშვებას.
ზ) დაფრენისწინა მომზადებას.
თ) დასაფრენად შესვლას.
ი) ხელსაწყოების მეშვეობით შესვლას.
კ) ვიზუალურ შესვლას და წრეზე ფრენას.
ლ) მეორე წრეზე წასვლას.
მ) ჩვეულ დაფრენას.
ნ) დაფრენის შემდგომ მოქმედებებს.
ო) ნესტიან ადზ-ზე და მასზე დაბრკოლებების წარმოქმნის დროს მოქმედებებს.
მუხლი 19🔗. არასტანდარტული და საავარიო პროცედურები
არასტანდარტული და საავარიო პროცედურების, ეკიპაჟის წევრების ქმედებების, სავალდებულო შემოწმებათა ნუსხების, მათი გამოყენების სისტემისა და ურთიერთქმედებების პროცედურების აღწერა. ეს პროცედურები და ვალდებულებები უნდა მოიცავდეს:
ა) ეკიპაჟის მიერ მოვალეობების შესრულების უუნარობას.
ბ) ხანძრისა და კვამლის გაჩენის შემთხვევებს.
გ) ჰაერში ჰერმეტულობის დარღვევისა და წნევის ნაწილობრივი დაცემის შემთხვევებს.
დ) საექსპლუატაციო შეზღუდვების დარღვევას (მაგ: დასაფრენი მასის).
ე) კოსმოსური და მზის რადიაციის აწევის შემთხვევებს.
ვ) მეხის დაცემას.
ზ) უბედური შემთხვევისას კავშირის წარმართვას და სმმ-ის ორგანოებისათვის შეტყობინებას.
თ) ძრავ(ებ)ის მტყუნებას.
ი) სისტემების მტყუნებას.
კ) ხმელეთთან სახიფათო მიახლოების სისტემის ამოქმედებას.
ლ) სხ-ებთან შეჯახების გასაფრთხილებელი საბორტო სისტემის ამოქმედებას.
მ) ქარის აღრევას (ქარცვლას).
ნ) ავარიულ დაფრენას (ხმელეთზე და წყალზე).
ო) ტექნიკური გაუმართაობების აღმოფხვრას.
მუხლი 20🔗. საფრენოსნო-ტექნიკური მახასიათებლების საექსპლუატაციო შეზღუდვები
1. საექსპლუატაციო შეზღუდვები უნდა აისახოს იმ ფორმით, რომელიც გამოყენების სიძნელეებს არ წარმოქმნის.
2. საექსპლუატაციო შეზღუდვების მონაცემები:
ა) აფრენის შემდეგ სიმაღლის აღების შეზღუდვები - მასა, სიმაღლე, ტემპერატურა.
ბ) გაქანის სიგრძე (ადზ მშრალია, ნესტიანი, შეზღუდულია).
გ) დაბრკოლებების გადაფრენის ტრაექტორია, თუ ეს აფრენისას არის საჭირო.
დ) დასაშვები დაფერდება სიმაღლის აღების დროს.
ე) შეზღუდვები მაშრუტზე სიმაღლის აღებისას.
ვ) აფრენის დროს სიმაღლის აღების შეზღუდვები.
ზ) შეზღუდვები დაშვებისას.
თ) გარბენის სიგრძე (ადზ მშრალია, ნესტიანია, შეზღუდულია).
ი) შეზღუდვები შეჭიდების კოეფიციენტის მიხედვით.
კ) ფრენის სხვადასხვა საფეხურებისათვის მისაღები სიჩქარეები (ასევე - სველი და გარეშე საგნებით ჩახერგილ ადზ-ზე).
3. შემოყინვის პირობებში ფრენის დამატებითი ინფორმაცია.
4. სეს-ისა და, არსებული წესით დამტკიცებული, სხვა საექსპლუატაციო შეზღუდვების მონაცემების გამოყენების წესი.
5. საექსპლუატაციო შეზღუდვების დამატებითი ინფორმაცია.
6. სეს-ით გამოუქვეყნებელი, მაგრამ საქართველოს საა-ს მიერ ნებადართული, საფრენად საჭირო დამატებითი ინფორმაციის აღწერა.
მუხლი 21🔗. ფრენების დაგეგმვა
1. ETOPS-ზე და დახურულ აეროდრომზე საფრენად, გაფრენისწინა და ფრენის დაგეგმვისათვის საჭირო საინსტრუქციო მეთოდური მასალა, ავარიულ ვითარებაში ფრენის გეგმის შეცვლის პროცედურების ჩათვლით.
2. ფრენის სხვადასხვა საფეხურისათვის საწვავის გაანგარიშების ხერხები.
მუხლი 22🔗. მასა და გაწონასწორება
მასისა და გაწონასწორების გამოსათვლელი ინფორმაცია შეიცავს:
ა) გაანგარიშების სისტემას (მაგ., ინდექსური სისტემა).
ბ) მასისა და გაწონასწორების საბუთების შესავსებ ინსტრუქციებს.
გ) მასისა და გაწონასწორების შეზღუდვებს სხ-ის ტიპებისა და სახეცვლილებების მიხედვით.
დ) სხ-ის „მშრალ“ მასას და გაწონასწორებას ან ინდექსებს.
მუხლი 23🔗. ჩატვირთვა
ჩატვირთვის პროცედურები და სხ-ზე ტვირთის მომსახურება.
მუხლი 24🔗. საჰაერო ხომალდის კონფიგურაციის დასაშვები გადახრების ჩამონათვალი
სხ-ის ტიპის კონფიგურაციის დასაშვები გადახრების ჩამონათვალი.
მუხლი 25🔗. მინიმალური აღჭურვილობის ჩამონათვალი
სხ-ის მინიმალური აღჭურვილობის ჩამონათვალი, მისი გამოყენების პროცედურები, სხ-ის ტიპისა და სახეცვალების, აგრეთვე, ფრენის სახეობისა და რაიონის გათვალისწინებით.
მუხლი 26🔗. საავარიო-სამაშველო, საჟანგბადე და სიცოცხლის უზრუნველსაყოფი აღჭურვილობა
1. ხომალდის საავარიო-სამაშველო და სიცოცხლის უზრუნველსაყოფი აღჭურვილობის ჩამონათვალი და აფრენის წინ მისი შემოწმების პროცედურები. ამ აღჭურვილობის აღწერა, ხომალდზე განთავსება და მისი გამოყენების წესები.
2. საჟანგბადე აღჭურვილობის გამოყენების პროცედურები, ფრენის პროფილის, მგზავრების რაოდენობისა და სხ-ის ჰერმეტულობის დარღვევის გათვალისწინებით. ეს ინფორმაცია გადმოცემული უნდა იყოს გამოსაყენებლად ხელსაყრელი ფორმით.
მუხლი 27🔗. საჰაერო ხომალდის ავარიული დატოვების პროცედურები
1. სხ-ის ავარიული დატოვებისათვის მომზადებისა და ავარიულ ვითარებაში ეკიპაჟის წევრების ურთიერთქმედების ინსტრუქციები.
2. სხ-ის ავარიული დატოვების პროცედურები.
ეკიპაჟის წევრების მოვალეობები და მგზავრების განლაგება იძულებითი დაფრენისას და სხვა ავარიულ შემთხვევებში.
მუხლი 28🔗. სისტემები
სხ-ის სისტემების აღწერა და მათი ექსპლუატაციის ინსტრუქციები.
მუხლი 29🔗. ინდივიდუალური თავისებურებები
კონკრეტული სხ-ის სისტემების, აღჭურვილობის, ეკიპაჟის კაბინის, სამგზავრო სალონისა და სატვირთო ნაკვეთურების სტანდარტიდან გადახრა.
მუხლი 30🔗. სახომალდე საბუთები
სახომალდე საბუთების ჩამონათვალი, მათი შინაარსისა და გაფორმების წესების აღწერა.
ნ ა წ ი ლ ი C
მარშრუტებისა და აეროდრომების
ინსტრუქციები და ინფორმაცია
მუხლი 31🔗. ყოველი აეროდრომისა და მარშრუტის ინსტრუქცია და ინფორმაცია, რომელიც უნდა შეიცავდეს:
ა) მინიმალურ ეშელონებს, სიმაღლეებს.
ბ) გაფრენის, დანიშნულებისა და სათადარიგო აეროდრომების მინიმუმებს.
გ) რადიოკავშირისა და სანაოსნო აღჭურვილობას.
დ) აეროდრომების აღჭურვილობას და ინფორმაციას ადზ-ებზე.
ე) აფრენისა და დაფრენის პროცედურებს, ხმაურის შემცირების ჩათვლით.
ვ) პროცედურებს რადიოკავშირის დაკარგვისას.
ზ) ძებნისა და შველის მდგომარეობას იმ რაიონებში, სადაც ფრენა უნდა შესრულდეს.
თ) იმ სააერნაოსნო რუკების აღწერას, რომელიც ხომალდზე უნდა იყოს, სხ-ის ტიპისა და მარშრუტის გათვალისწინებით.
ი) სააერნაოსნო ინფორმაციისა და მეტეოროლოგიური სამსახურების არსებობას.
კ) მარშრუტზე და მოცდის არეებში რადიოკავშირისა და ნაოსნობის პროცედურებს.
ლ) აეროდრომების კატეგორიებს.
ნ ა წ ი ლ ი D
საავიაციო პერსონალის მომზადება
მუხლი 32🔗. ფრენების ორგანიზებასთან და შესრულებასთან დაკავშირებული პერსონალის მომზადებისა და შემოწმების პროგრამის აღწერა
1. მომზადებისა და შემოწმების პროგრამები:
ა) საფრენოსნო ეკიპაჟის.
ბ) მომსახურე ეკიპაჟის.
გ) სარეჟიმო პერსონალის.
დ) სხვა სახმელეთო პერსონალის (მეთვალყურეები და სხვა).
2. პროცედურები
ა) წვრთნებისა და პერსონალის მუშაობაზე ზედამხედველობის პროცედურები.
ბ) პერსონალის მიერ მოვალეობების შესრულების შეუძლებლობის შემთხვევაში დადგენილი პროცედურები.
გ) ფრენისას არასტანდარტული და ავარიული ვითარების იმიტაციის დაუშვებლობა.
3. შესანახად განკუთვნილი საბუთების ჩამონათვალი.
ნ ა წ ი ლ ი E
ფრენების უზრუნველყოფა
მუხლი 33🔗. ძირითადი დებულებები
1. შესავალი, რომელიც უნდა მოიცავდეს:
ა) იმის დადასტურებას, რომ ამ თავის დებულებები შემუშავებულია საქართველოს საავიაციო კანონმდებლობის მოთხოვნების შესაბამისად, კონკრეტულ ექსპლუატანტთან და მის საქმიანობასთან შეფარდებით. ამ თავით არ განიხილება იმ სამსახურების საქმიანობის ასპექტები, რომლებიც ექსპლუატანტის სტრუქტურაში არ შედის, მაგრამ იგულისხმება, რომ ყველა სამსახური სათანადოდ არის სერტიფიცირებული და მოქმედებს ნორმატიული საბუთების შესაბამისად.
ბ) რომ, თუ ექსპლუატანტს ფრენის უზრუნველყოფის ან მომსახურების რაიმე დამატებითი არასტანტარტული ფორმა ესაჭიროება, ექსპლუატანტსა და შესაბამის სამსახურს შორის, საქართველოს კანონმდებლობის შესაბამისად, იდება სათანადო ხელშეკრულება.
მუხლი 34🔗. ფრენის უზრუნველმყოფი საწარმოები და სამსახურები
1. სხ-ის ექსპლუატანტს ფშს-ში შეაქვს საბაზო აეროპორტის ფრენების უზრუნველმყოფი ყველა სამსახურისა და ქვედანაყოფის ჩამონათვალი. იმ შემთხვევაში, თუ სხ-ის ექსპლუატანტსა და საბაზო აეროპორტს შორის დადებულია ხელშეკრულება, მაშინ - ამ ხელშეკრულების ნომერი და მოქმედების ვადა, ამასთან, ექსპლუატანტმა მას უნდა მოსთხოვოს მოქმედი ნორმატიული საბუთები და სერტიფიკატი (მოწმობა), ხელშეკრულებით კი მიუთითოს, რომ ამ საბუთების ნებისმიერი ცვლილება დაუყოვნებლივ უნდა ეცნობოს ექსპლუატანტს. ექსპლუატანტი არ ამოწმებს ამ სამსახურის (საწარმოს) ნორმატიული საბუთების საავიაციო ნორმატიულ აქტებთან შესაბამისობას, არამედ იგულისხმება, რომ საა-ს სერტიფიკატი (მოწმობა) არის ამ შესაბამისობის დადასტურება. სხ-ის ექსპლუატანტი, საკუთარი მუშაკების რიგებიდან, ნიშნავს ამ სამსახურთან ურთიერთობაზე პასუხისმგებელ პირს.
2. პერიფერიულ, მათ შორის - საზღვარგარეთის, აეროპორტში ფრენების უზრუნველსაყოფად, სხ-ის ექსპლუატანტს უფლება აქვს დააფუძნოს წარმომადგენლობა, ამასთან, შეიმუშავებს „წარმომადგენლობის სტატუსისა და საქმიანობის დებულებას“, დაფინანსების პროცედურებს და წარმომადგენლობის ფუნქციონირების სხვა აუცილებელ მოთხოვნებს. თუ აეროპორტში წარმომადგენლობის დაფუძნება ეკონომიკურად მიზანშეუწონელია, ექსპლუატანტს უფლება აქვს გააფორმოს ხელშეკრულება ამ აეროპორტში მოქმედ სხვა ავიაკომპანიის წარმომადგენლობასთან. ამ შემთხვევაში, ფშს-ში შეიტანება ხელშეკრულების ნომერი და მოქმედების ვადა, მომსახურების სახეობები, ამ წარმომადგენლობასთან ურთიერთობის წესი.
3. იმ აეროპორტში (ეკიპაჟის დროებითი ბაზირების ან დასვენების ადგილზე), სადაც წარმომადგენლობა არ არის და ეკიპაჟი იძულებულია ფრენისა და დასვენების უზრუნველყოფის საკითხები თავად გადაწყვიტოს, საჭიროა შემუშავდეს ეკიპაჟის/მეთაურის-როგორც ექსპლუატანტის წარმომადგენლის - დროებითი ბაზირების ადგილის სამსახურებთან ურთიერთობის პროცედურები.
რეკომენდებულია შემუშავდეს ასეთ აეროპორტში, ჩვეულ და შემაფერხებელ გარემოებებში, ეკიპაჟის სამოქმედო ინსტრუქცია, სხ-ის ექსპლუატანტთან კავშირის წესი. ეს ინსტრუქციები გამოიცემა კომპაქტური ფორმით და გადაეცემა მეთაურს, ასეთ აეროპორტში გაფრენის წინ.
მუხლი 35🔗. ფრენების საშტურმანო და სააერნაოსნო უზრუნველყოფა
1. საფრენოსნო შემადგენლობის მქონე სხ-ის ექსპლუატანტი აყალიბებს საშტურმანო სამსახურს ან განყოფილებას, ნიშნავს მის უფროსს და მას ფრენების საშტურმანო და სააერნაოსნო უზრუნველყოფის მოგვარებას ავალებს. ამასთან, ფშს-ში შეიტანება ამ სამსახურის სტრუქტურა, ფუნქციები, შემადგენლობა, დაქვემდებარება და პერსონალის უფლებავალდებულებები.
2. რეკომენდებულია, საშტურმანო სამსახურის (განყოფილების) ჩარჩოებში ჩამოყალიბდეს სააერნაოსნო უზრუნველყოფის განყოფილება (ჯგუფი) და მოეწყოს საშტურმანო ოთახი, რაც ფშს-ით უნდა აისახოს.
3. ექსპლუატანტის მიერ შესრულებული ფრენების საშტურმანო და სააერნაოსნო უზრუნველყოფის საკითხების მარეგულირებელი სამართლებრივი და საავიაციო ნორმატიული აქტებისა და ექსპლუატანტის მიერ შემუშავებული საბუთების ჩამონათვალი. ტექსტი უნდა შეიცავდეს მხოლოდ ჩამონათვალს, ამ საბუთების შენახვის წესებსა და მის წარმოებაზე პასუხისმგებელ პირებს.
4. სიკ-ის, სმმ-ის ადგილობრივ, რეგიონულ, ცენტრალურ ორგანოებთან ექსპლუატანტის კავშირის უზრუნველყოფის პროცედურა, ტელეგრაფისა და კომპიუტერული ქსელის მეშვეობით. მიეთითება AFTN-ის, SITA-ს, იკაო-ს, ინტერნეტის მისამართები (თუ ასეთი მოქმედებს).
5. თუ ფრენების საშტურმანო და სააერნაოსნო უზრუნველყოფისათვის გამოიყენება კომპიუტერული პროგრამები, იგი გამოიყენება არსებული წესის შესაბამისად, რაზეც ფშს-ში კეთდება შესაბამისი ჩანაწერი.
მუხლი 36🔗. ფრენების მეტეოროლოგიური უზრუნველყოფა
1. ფრენების მეტეოროლოგიური უზრუნველყოფისათვის, ექსპლუატანტი ხელშეკრულებას დებს ადგილობრივ ამც-თან (მეტეოსადგურთან). ამ უზრუნველყოფის მოცულობა და შინაარსი არ უნდა ეწინააღმდეგებოდეს ამც-ს საქმიანობის მარეგულირებელ ნორმატიულ აქტებს. თუ ავიაკომპანიას ესაჭიროება ზენორმატიული მომსახურება, ეს უნდა აისახოს ხელშეკრულებით. ფშს-ში შეიტანება მხოლოდ ხელშეკრულების დასახელება და მოქმედების ვადა.
2. ინფორმაცია ეკიპაჟებისათვის ფრენების მეტეოუზრუნველყოფაზე, მომსახურების ვადებზე, მოცულობაზე და ეკიპაჟისათვის წარდგენილ საბუთებზე. განისაზღვრება ეკიპაჟის მიმართ წაყენებული მოთხოვნები ამ საბუთებით სარგებლობაზე, დამოუკიდებელ ანალიზზე და ფრენის დროს ფაქტობრივი ამინდის ბლანკების გაფორმებაზე, რომლებიც, ამც-ს ბარდება ან საფრენოსნო დავალებას ერთვება.
3. განისაზღვრება „ამინდის დაზვერვაზე“ ფრენის ორგანიზებისა და შესრულების წესი (საავიაციო სამუშაოებისათვის, სასწავლო ფრენებისათვის და სხვ.), თუ ავიაკომპანიას ასეთი ფრენები მიზანშეწონილად მიაჩნია. მიეთითება ამც-ს სინოპტიკოსის ასეთ ფრენაში მონაწილეობის წესი.
მუხლი 37🔗. ავიასაინჟინრო უზრუნველყოფა
1. საჰაერო ხომალდის ექსპლუატანტი აყალიბებს ავიასაინჟინრო სამსახურს (ასს) (განყოფილებას), ნიშნავს მის უფროსს და ავალებს ფრენების ავიასაინჟინრო უზრუნველყოფას. ამ სამსახურის სტრუქტურა, ფუნქციები, მუშაკების რაოდენობა, დაქვემდებარება და პასუხისმგებლობა, საბაზო აეროპორტის ასს-თან ურთიერთობის წესის ჩათვლით. სხ-ის მომსახურების სახეობებზე დადებული ხელშეკრულებების დასახელება და მოქმედების ვადები. ხელშეკრულების მუხლების დაწვრილებით გადმოცემა საჭირო არ არის, შინაარსი უნდა გადმოიცეს მოკლედ.
2. იმ აეროპორტში ან დასაფრენ მოედანზე ტექნიკური მომსახურების პროცედურები, სადაც კონკრეტული ტიპის სხ-ის ტმ-ის სპეციალისტები არ არიან ან მათთან ხელშეკრულება არ არის გაფორმებელი ან მათ მიერ შემოთავაზებული მომსახურების სახეობა ექსპლუატანტს არ აკმაყოფილებს, ტმ შეიძლება დაევალოს ეკიპაჟს ან ექსპლუატანტის საგანგებოდ მომზადებულ ტექნიკურ სპეციალისტებს, ამასთან, დგინდება ტექნიკური პერსონალის ტმ-ისათვის მომზადებისა, დაშვებისა და საფრენოსნო დავალებაში შეტანის წესი.
3. ავიასაინჟინრო უზრუნველყოფის მარეგულირებელი საკანონმდებლო - ნორმატიული აქტები და ექსპლუატანტის მიერ შემუშავებული საბუთები, მათი გამოყენების წესი და შენახვაზე პასუხისმგებელი პირები.
ექსპლუატანტის მიერ შემუშავებელი საბუთები უნდა შესაბამებოდეს საავიაციო კანონმდებლობის მოთხოვნებს, მის მიერ შემოღებული პროცედურები და მოთხოვნები კი უნდა იყოს ამ აქტების მოთხოვნების რეალიზაციის უზრუნველმყოფი, შესრულებული ფრენების სპეციფიკის, სხ-ის გამოყენებული ტიპებისა ან დამატებითი აღჭურვილობის თავისებურებების გათვალისწინებით.
4. ავიასაინჟინრო უზრუნველყოფის დამატებითი პროცედურები, რომლებიც არეგულირებს:
ა) საფრენოსნო და ტექნიკური შემადგენლობების ტექნიკური ცოდნისა და ჩვევების სრულყოფას.
ბ) ექსპლუატანტის სხ-ების პარკის გამოყენების, რემონტისა და კონსტრუქციული დაყვანითი სამუშაოების დაგეგმვას.
გ) ტექნიკური ექსპლუატაციის წესების დამატებებზე ზედამხედველობას.
დ) ხმელეთზე საავიაციო ტექნიკის უვნებლობის ღონისძიებების განხორციელებას (საბაზო და სხვა აეროპორტებში).
მუხლი 38🔗. გადაზიდვების ორგანიზების სამსახური (გოს)
1. სხ-ის ექსპლუატანტი, ფრენების სახეობისა და სხ-ების ექსპლუატაციის თავისებურებებიდან გამომდინარე, ადგენს აეროპორტის გოს-თან ურთიერთმოქმედების წესს. ექსპლუატანტი შეიმუშავებს და აეროპორტის გოს აცნობებს შემდეგ საინსტრუქციო მასალას:
ა) საჰაერო ხომალდების მასასა და გაწონასწორებას, სხ-ის „მშრალი“ მასისა და გაწონასწორების ჩათვლით.
ბ) ეკიპაჟის მიერ ზღვრული დატვირთვის, გაწყობისა და მაქსიმალური ასაფრენი მასის შეტყობინების პროცედურას.
გ) ექსპლუატანტის მიერ დადგენილ სტანდარტულ მონაცემებს: მგზავრების, ბარგისა და ბორტკვების მასა, მიმოსვლისათვის საჭირო საწვავის ხარჯი, უფასოდ გადასატანი ბარგის ნორმა, ზენორმატიული ბარგის გადასატანი ნიხრი, ტვირთისა და ბარგის ზღვრული ზომები და ნებისმიერი სხვა მონაცემები, რომელიც კი შეიძლება დასჭირდეს გოს ან ექსპლუატანტი თვლის საჭიროდ.
დ) გოს საქმიანობაზე საზედამხედველოდ ექსპლუატანტის წარმომადგენლების (მას შორის - ეკიპაჟის წევრების) უფლებამოსილება .
ე) ექსპლუატანტი უფლებამოსილია, გოს-აგან მოითხოვოს ნებისმიერი ის საავიაციო ნორმატიული აქტი, სასამსახურო საბუთი, სერტიფიკატი და მოწმობა, რომლითაც გოს საკუთარ საქმიანობას წარმართავს, ამ საბუთების გასაცნობად და საქართველოს კანონდებლობისა და ექსპლუატანტის მოთხოვნებთან შესაბამისობის შესამოწმებლად. თავის მხრივ, გოს ხელმძღვანელობა ამოწმებს ექსპლუატანტის მიერ შეკვეთილი მომსახურების შესაბამისობას საქართველოს კანონმდებლობისა მოთხოვნებთან, აგრეთვე-მისი შესრულების შესაძლებლობას.
რეგულარული რეისების შესრულებისას, ექსპლუატანტი გოს-თან დებს ხელშეკრულებას, რომლის ნომერი და მოქმედების ვადა ფშს-ით უნდა აისახოს.
ვ) სხ-ის ექსპლუატანტი ადგენს ეკიპაჟის მიერ გოს ვალდებულებების შესრულებას იმ აეროპორტებისა და დროებითი აეროდრომებისათვის, სადაც ეს სამსახური გათვალისწინებული არ არის ან არ არის შეთანხმება მის მომსახურებაზე ან მას შეკვეთილი მომსახურების უზრუნველყოფა არ შეუძლია.
2. სხ-ის ექსპლუატანტს, საქართველოს საა-თან შეთანხმებით, უფლება აქვს დამოუკიდებლად გადაყვანა-გადაზიდვების ორგანიზების სამსახურის ფუნქციები, თუკი ის შეესაბამება დადგენილ მოთხოვნებს და გააფორმებს შესაბამის ხელშეკრულებას აეროპორტთან.
მუხლი 39🔗. ფიტო-ვეტ-სანიტარული და საკარანტინო უზრუნველყოფა
სხ-ის ექსპლუატანტი ოფიციალურად მიმართავს ადგილობრივ ფიტო-ვეტ-სანიტარული და საკარანტინო სამსახურებს (სეს-მხოლოდ ამ მუხლისათვის) ან საქართველოს რეგიონულ სეს-ს, რათა შეიტყოს ბაზირების ადგილისა და ფრენის რაიონების (ქვეყნების) სანიტარიულ-ეპიდემიოლოგიური მოთხოვნები, აუცილებელი პროფილაქტიკური ღონისძიებები.
მიღებული ცნობების საფუძველზე, ექსპლუატანტი შეიმუშავებს ფრენების უზრუნველყოფის სანიტარულ-ეპიდემიოლოგიურ ზომებსა და პროცედურებს, რომელიც აუცილებელია მისი პერსონალისა და მასთან ურთიერთმოქმედი სამსახურებისათვის, გამოსცემს და ამტკიცებს ამ უზრუნველყოფის ინსტრუქციას და ადგენს მისი შენახვისა და შესრულებაზე ზედამხედველობის წესს.
ამ მუხლით უნდა აისახოს აღნიშნული ინსტრუქციის მხოლოდ ის დებულებები, რაც ეკიპაჟს ეხება. აღინიშნება სეს-თან ურთიერთმოქმედების წესი, მათი უფლებამოსილება და გამოყენებული სანქციები.
ექსპლუატანტი მასთან ურთიერთმოქმედ სამსახურებს და აეროპორტის ქვედანაყოფებს აცნობებს აღნიშნული ინსტრუქციის იმ დებულებებს, რომლებიც მათ საქმიანობას ეხება და, საჭიროებისას, დებს ამ მომსახურების ხელშეკრულებას.
მუხლი 40🔗. აეროპორტის სამსახურები და საავიაციო უშიშროება
1. სხ-ის ექსპლუატანტს ფშს-ში შეაქვს ძირითადი და სათადარიგო აეროპორტების (სადაც იგი ახორციელებს ან დაგეგმილი აქვს განახორციელოს) საქმიანობის, მათი სუს-ის ორგანიზების მონაცემები (პასუხისმგებელი ორგანოები და იურიდიული პირები, მათი მისამართები, ტელეფონები და სხვა), აგრეთვე - შემდეგი ინფორმაცია:
ა) სააეროდრომო უზრუნველყოფა.
ბ) ელექტროშუქტექნიკური უზრუნველყოფა.
გ) რადიოტექნიკური უზრუნველყოფა.
დ) ორნიტოლოგიური უზრუნველყოფა.
ე) სარეჟიმო-დაცვითი უზრუნველყოფა.
ვ) საავიაციო უშიშროების საქმიანობა.
ზ) სასაზღვრო სამსახურის საქმიანობა.
თ) საბაჟო სამსახურის საქმიანობა.
ი) ბორტკვების ჩატვირთვა და გადმოტვირთვა.
კ) აეროპორტის საყოფაცხოვრებო სამსახურის საქმიანობა.
ლ) აეროპორტის სამედიცინო სამსახურის საქმიანობა.
მ) ეკიპაჟის ან ექსპლუატანტის წარმომადგენლის მიერ წარმოებული ყველა სახის ანაზღაურების წესი, აეროპორტთან ან მის სამსახურებთან დადებული ხელშეკრულებების შინაარსი და მოქმედების ვადა.
2. დასაშვებია, რომ ამ მუხლის პირველი პუნქტით აღნიშნული ინფორმაცია, სხ-ის ექსპლუატანტს გააჩნდეს საავიაციო ოფიციალური დოკუმენტაციის სახით (Jepessen, AIP სხვა)
3. სხ-ის ექსპლუატანტი ადგენს ფრენების უზრუნველყოფის საბუთების ცვლილებების ეკიპაჟისათვის გაფრენის წინ გაცნობის წესს.
4. სხ-ის ექსპლუატანტი, საჭიროებისას, აყალიბებს აეროპორტთან (მის სამსახურებთან) ურთიერთმოქმედების სამსახურს, ადგენს მის სტატუსსა და უფლებამოსილებას, და ფშს-ში შეაქვს შესაბამისი დებულებები.
მუხლი 41🔗. საჰაერო მოძრაობის მომსახურება
1. სხ-ის ექსპლუატანტის ფშს-ით უნდა აისახოს სმმ-ის ნორმატიული საბუთების შესწავლის მოგვარება, საავიაციო პერსონალის მიერ ამ საბუთების ცოდნის შემოწმების პროცედურები, საბუთების ჩამონათვალი და ცვლილებების შეტანის და ამ ცვლილებების გაცნობის წესი.
2. სხ-ის ექსპლუატანტი, საჭიროებისას, შეიმუშავებს შესრულებული ფრენების სპეციფიკის შესაბამის სმმ-ის სახელმძღვანელოებსა და საცნობარო მასალას.
მუხლი 42🔗. სამსახურების პასუხისმგებლობა და უზრუნველყოფის კოორდინირება
1. სხ-ის ექსპლუატანტი, სეს-ის, ეკიპაჟის სამუშაო ტექნოლოგიისა და ფრენების სახეობების საფუძველზე, ადგენს სხ-ის გაფრენისწინა და ფრენის შემდგომი მომსახურებისა და ფრენის უზრუნველყოფის ყველა სახეობის წესსა და დროით გრაფიკს. ეს გრაფიკი (ტექნოლოგიური),სხ-ის ყველა გამოყენებული ტიპის მიხედვით, თანხმდება აეროპორტის შესაბამის სამსახურებთან, მტკიცდება ხელმძღვანელის მიერ, შეიტანება ფშს-ში, მრავლდება და ეგზავნება ფრენების უზრუნველყოფაში მონაწილე ყველა სამსახურს და, საჭიროებისას, ეძლევა ეკიპაჟებსაც.
2. სხ-ის ექსპლუატანტი შეიმუშავებს სხ-ების მოძრაობის განრიგზე, ფრენების უზრუნველყოფის ტექნოლოგიურ გრაფიკზე ზედამხედველობის, აეროპორტის შესაბამის სამსახურებთან ურთიერთობის პროცედურებს. რეკომენდებულია ექსპლუატანტის სტრუქტურაში ჩამოყალიბდეს ფრენის უზრუნველყოფის კოორდინირების ორგანო (განყოფილება), რომლის სტატუსი, უფლებები და ვალდებულებები ფშს-ით უნდა აისახოს.
3. სხ-ის ექსპლუატანტი ადგენს ფრენის შეფერხებით ან გაუქმებით გამოწვეულ ეკონომიკურ დანაკარგებს, შეიმუშავებს დამნაშავე პირებისაგან ან სამსახურებიდან (ასეთის არსებობისას) მისი ზღვევინების პროცედურებს, ათანხმებს მას ფრენის უზრუნველყოფის სამსახურების ხელმძღვანელებთან და კომპეტენტურ ფინანსურ ორგანოებთან, შეაქვს ფშს-ში და აცნობებს ამას შემსრულებლებს და პასუხისმგებელ პირებს.
4. სხ-ის ექსპლუატანტი ადგენს მეთაურის, როგორც მისი წარმომადგენლის, უფლებამოსილებას პერიფერიულ აეროპორტში ყოფნისას, შეიმუშავებს ფრენების უზრუნველყოფაზე დადებული ხელშეკრულებების პირობების შესრულებაზე ზედამხედველობის, მისი შეუსრულებლობის შემთხვევების აღრიცხვის, სადავო საკითხების გადაწყვეტის და ა.შ. ინსტრუქციას. ეს მასალა შეიტანება ფშს-ში ან გამოიცემა ცალკე („მეთაურის სამახსოვრო“), რაც ფშს-ით უნდა აისახოს.
დანართი №2
საბუთების შენახვის ვადები
საფრენად მომზადების და შესრულების მონაცემები
1
ფრენის საწარმო გეგმა
3 თვე
2
საბორტო ტექნიკური ჟურნალი
24 თვე, უკ.ჩანაწ.
3
NOTAM/AIS, ბრიფინგის მონაცემები, თუ მას ექსპლუატანტი გამოსცემს
3 თვე
4
მასისა და გაწონასწორების მონაცემები
3 თვე
5
სპეციალური ტვირთის მონაცემები, სახიფათო ტვირთის ჩათვლით
3 თვე
6
საფრენოსნო დავალება
3 თვე
7
ფრენის დროს დაკვირვებით მიღებული ინფორმაცია ან ნებისმიერი შემთხვევა, რომელიც, მეთაურის აზრით, აღრიცხვის ღირსია
3 თვე
8
მოხსენება ეკიპაჟის მიერ ნაფრენის გადამეტებაზე ან დასვენების დროის შეკვეცაზე
3 თვე
საფრენოსნო ეკიპაჟის მონაცემები
9
ავიასპეციალისტის მოწმობა
ამ ექსპლ.
მუშაობის მთელი დროის განმავლობ.
10
ავიასპეციალისტების სასამსახურო-საფრენოსნო დრო, ნაფრენი, დასვენების დრო
15 თვე
11
მონაცემები კავშირის წარმართვის წვრთნაზე და შემოწმებაზე
3 წელი
12
მეთაურის მომზადების და შემოწმებების მონაცემები
3 წელი
13
რეგულარული წვრთნის და შემოწმებების შესახებ
3 წელი
14
პილოტების წვრთნის და შემოწმებების მონაცემები
3 წელი
15
გამოცდილების მონაცემები
15 თვე
16
აეროდრომისა და მარშრუტების ცოდნის დამადასტურებელი მონაცემები
3 წელი
17
იკას-ს II და III კატეგორიებით წვრთნის და ოსტატობის მონაცემები
3 წელი
18
სახიფათო ტვირთთან მოპყრობის ცოდნის დამადასტურებელი მონაცემები
3 წელი
მომსახურე ეკიპაჟის მონაცემები
19
სამუშაო დრო, ნაფრენი, დასვენების დრო
15 თვე
20
პირველადი მომზადების და შემოწმების დამადასტურებელი მონაცემები
ამ ექსპლ.
მუშაობის მთელი დროის განმავლობ.
21
პერიოდული შემოწმებების მონაცემები
12 თვე, ამ ექსპლ.
მუშაობის. დამთავრების შემდეგ
22
სახიფათო ტვირთის მომსახურებაზე წვრთნის დამადასტურებელი მონაცემები
3 წელი
სხვა საექსპლუატაციო პერსონალის მონაცემები
23
წვრთნა/ოსტატობა იმ პერსონალისა, რომლის წვრთნის პროგრამა შესაბამისი მოთხოვნებით არის გათვალისწინებული
ბოლო ორი წვრთნის ჩანაწერები
სხვა სააღრიცხვო მონაცემები
24
კოსმოსური და მზის რადიაციის დოზის მიღების ცნობები (დოზის მითითებით)
12 თვე, ამ ექსპლ.
მუშაობის დამთავრების მერე
დანართი №3
ხარისხის სისტემა
მუხლი 1🔗. ტერმინების განმარტება
პასუხისმგებელი ხელმძღვანელი - პირი, რომელიც, სხ-ის ექსპლუატანტის ან ტექნიკური მომსახურების საწარმოს სახელით, პასუხისმგებელია იმაზე, რომ საფრენად ვარგისობის შენარჩუნების საქმიანობა უზრუნველყოფილი იქნება ფინანსებით და ჩატარდება საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი სტანდარტების, აგრეთვე, ექსპლუატანტის დამატებითი მოთხოვნების შესაბამისად.
ხარისხზე ზედამხედვველი პირი - პირი, რომელიც ხარისხზე ზედამხედველობაზე და დამაზუსტებელი გეგმების ღონისძიებების შემუშავებაზე აგებს პასუხს.
ხარისხზე ზედამხედველობა - ხარისხის დაგეგმილი მაჩვენებლებისა და მიღებული შედეგების შესაბამისობის სისტემატური და დამოუკიდებელი შეფასება, აგრეთვე, დაგეგმილი ღონისძიებების ეფექტიანობის განსაზღვრა.
ხარისხი - ნაწარმის ან მომსახურების თვისებებისა და მახასიათებლების ერთობლიობა, რომელიც მის ცნობილ ან სავარაუდო მოთხოვნების დაკმაყოფილების შესაძლებლობას ასახავს.
ხარისხის დარგთან დამოკიდებულება - ექსპლუატანტის მიერ წარმოებული საქმიანობა, რომელიც მისი ხელმძღვანელის ამ დარგთან ოფიციალურ დამოკიდებულებს ასახავს.
ხარისხის სახელმძღვანელო - ხარისხის სისტემასა და უზრუნველყოფის პროგრამაზე ინფორმაციის შემცველი საბუთი.
ხარისხის სისტემა - ექსპლუატანტის ნაწარმის ან მომსახურების ხარისხის სამართად საჭირო საორგანიზაციო სტრუქტურის, უფლებამოსილების, პროცედურებისა და რესურსების ერთობლიობა.
ხარისხის უზრუნველყოფა - დაგეგმილი და სისტემატურად განხორციელებული ქმედებები, რათა ნაწარმი ან მომსახურება ხარისხის დადგენილ მოთხოვნებს შეესაბამებოდეს.
ხარისხის (საინსპექციო) შემოწმება - კონკრეტულ მოვლენაზე ან ქმედებაზე დაკვირვების აქტი, ამ შემთხვევისათვის გათვალისწინებული პროცედურების სწორად წარმართვის დასადგენად.
მუხლი 2🔗. ხარისხის უზრუნველყოფის პროგრამა
ხარისხის უზრუნველყოფის ერთ-ერთი ძირითადი ელემენტი ითვალისწინებს სხ-ის ექსპლუატანტის პერსონალისათვის სტიმულის მიცემას, რათა მათ საკუთარი ვალდებულებები შეასრულონ მაღალპროფესიულ დონეზე, დადგენილი სტანდარტების შესაბამისად.
მუხლი 3🔗. დამოუკიდებელი ზედამხედველობა
ფრენების უსაფრთხოებისა და რეგულარობის უზრუნველსაყოფად, ხარისხის სამსახურს ექსპლუატანტის მართვის სტრუქტურებისაგან დამოუკიდებლად მოქმედების საშუალება უნდა ჰქონდეს.
დამოუკიდებლობის ძირითადი ასპექტებია:
ა) სხ-ის ექსპლუატანტის პასუხისმგებელ პირთან პირდაპირი დაქვემდებარება.
ბ) დამოუკიდებლობა, რაც უზრუნველყოფილი უნდა იყოს ინსპექტორების ან შემმოწმებლების მიერ შემოწმების მიმართულებისა და შინაარსის ამორჩევის თავისუფლებით.
გ) ხელმისაწვდომობა, რაც უზრუნველყოფილი უნდა იყოს ინსპექტორების/შემმოწმებლების მიერ საწარმოს ნებისმიერ ქვედანაყოფში შესვლისა და შეკითხვების დაგზავნის თავისუფლებით და პასუხების დროული და ხარისხიანი მიღებით.
მუხლი 4🔗. ხარისხის შემოწმება
ამ მუხლით „შემოწმებაში“ იგულისხმება მხოლოდ სხ-ის ექსპლუატანტის ან ტმ-ის საწარმოს მიერ ჩატარებულ ხარისხის საინსპექციო შემოწმება, ე.ი. ეს ტერმინი საა-ს ან სხვა კომპეტენტური ორგანოს მიერ ჩატარებულ შემოწმებებს არ ეხება.
შემოწმების ობიექტებია:
ა) უშუალოდ ფრენების შესრულება.
ბ) ფრენების ორგანიზება და უზრუნველყოფა.
გ) სხ-ის დატვირთვა.
დ) ტექნიკური მომსახურება.
ე) ტექნიკური სტანდარტები.
ვ) პერსონალის მომზადების სტანდარტები.
მუხლი 5🔗. ხარისხზე ზედამხედველობა
1. სხ-ის ექსპლუატანტის განვითარებისას, ახალი სხ-ის შეძენისას, ახალი მარშრუტების ათვისებისას და ა.შ. შეიძლება ისეთი მდგომარეობა წარმოიქმნას, როცა ფრენის შესრულების, ტმ-ის სამუშაოებისა და ხარისხზე ზედამხედველობის დადგენილი პროცედურები შეცვლილ ვითარებას აღარ შეესაბამება. ხარისხზე ზედამხედველობის ძირითადი მიზანია სახიფათო (შეცვლილ პირობებში) პროცედურების, საორგანიზაციო სტრუქტურებისა და საწარმოო აღჭურვილობის დროული გამოვლენა იქამდე, ვიდრე წარმოქმნილი ვითარება საავიაციო მოვლენას გამოიწვევს.
2. ხარისხზე ზედამხედველობის ყველაზე უფრო ეფექტური ფორმებია.
ა) პერსონალთან თათბირი (საუბარი).
ბ) მოქმედი საბუთების გაანალიზება.
გ) შერჩეული სააღრიცხვო მონაცემების შეფასება.
დ) საწარმოო საქმიანობაზე დაკვირვება.
ე) საბუთების განხილვისა და საწარმოო საქმიანობის შემოწმების შედეგების განზოგადება.
3. ხარისხზე ზედამხედველობა გულდასმით უნდა დაიგეგმოს და მეთოდურად წარიმართოს. ზედამხედველობა, ძირითადად, გულისხმობს:
ა) ზედამხედველობის საგნის განსაზღვრას.
ბ) დაგეგმვასა და მომზადებას.
გ)დაკვირვების შედეგების დაგროვებასა და დოკუმენტირებას.
დ) შედეგების გაანალიზებას.
ე) ხარისხზე ზედამხედველობის გასაუმჯობესებელი წინადადების მომზადებას.
4. რეგულარულ შემოწმებას დაქვემდებარებული საწარმოო საქმიანობის ყველა ასპექტი ხარისხის სახელმძღვანელოთი უნდა აისახოს, სამუშაოთა გეგმით კი შემოწმებების პერიოდულობა უნდა დადგინდეს. ექსპლუატანტის მართვის ფორმის, პროცედურების და/ან ტექნოლოგიის მნიშვნელოვანი ცვლილებისას, გათვალისწინებული უნდა იყოს შემოწმებები ცვლილების დანერგვის პერიოდში.
მუხლი 6🔗. შემოწმების ანგარიშგება
შემოწმების შემდეგ ფორმდება „ანგარიში“, სადაც აისახება გამოვლენილი მდგომარეობა, აღმოსაფხვრელი ნაკლოვანებები და რეკომენდაციები. „ანგარიში“ წარედგინება ექსპლუატანტის შესაბამის პასუხისმგებელი პირებს. ნაკლოვანებების აღმოფხვრა არის პასუხისმგებელ პირების ვალდებულება. „ანგარიშით“ გათვალისწინებული უნდა იყოს ნაკლოვანებების აღმოფხვრის პროცედურები, აღმოფხვრის ვადების შეუსრულებლობის შემთხვევაში ქმედებათა ჩათვლით.
მუხლი 7🔗. ხარისხის შემმოწმებლები
სხ-ის ექსპლუატანტის საწარმოო საქმიანობის მოცულობისა და სირთულის მიხედვით, შეიძლება ჩამოყალიბდეს შემმოწმებელთა ჯგუფი ან დაინიშნოს ერთი შემმოწმებელი. ნებისმიერ შემთხვევაში, შემმოწმებლებს უნდა ჰქონდეთ ფრენის ორგანიზების და/ან ტმ-ის გამოცდილება. შემმოწმებელი, როგორც წესი, არ უნდა მონაწილეობდეს იმ საქმიანობაში, რომელსაც თავად ამოწმებს დამოუკიდებელი ინსპექტორის რანგში. ცალკეულ შემთხვევებში, განსაკუთრებით მცირე საწარმოსათვის, შეიძლება წარმოიქმნას სპეციალისტების გარედან მოწვევის აუცილებლობა. მეტად მნიშვნელოვანია, რომ ასეთი სპეციალისტი იცნობდეს მომწვევი ექსპლუატანტის შესაბამის საქმიანობას. შემმოწმებლების უფლებამოსილება ხარისხის სახელმძღვანელოთი უნდა განისაზღვროს.
მუხლი 8🔗. შეთანხმებული მოქმედება
მომიჯნავე დარგების შემოწმება ტარდება შეთანხმებულად (ერთდროულად), უზრუნველყოფილი უნდა იყოს შემოწმებების არსისა და პროცედურების ერთგვაროვნება. ამის მიღწევა შესაძლებელია ინსპექტორებისათვის შიდა სემინარების ჩატარებითა და პროცედურების სხვადასხვა ფორმების სტანდარტიზებით.
მუხლი 9🔗. პერსონალის მომზადება
შემოწმებაში მონაწილე პერსონალი სათანადოდ უნდა იყოს მომზადებული. წამყვანი შემმოწმებლებისათვის, როგორც წესი, გათვალისწინებული უნდა იყოს ოფიციალური სასწავლო კურსის გავლა. გარდა ამისა, ყველა შემმოწმებელმა, დამოუკიდებელი საქმიანობის დაწყებამდე, ავიასაწარმოში უნდა გაიაროს მომზადება.
ექსპლუატანტი შეიმუშავებს შემმოწმებლების მომზადების კურსს, რომელიც ხარისხის დარგთან მის დამოკიდებულებას შეესაბამება, შესაძლებელია ერთობლივი (რამდენიმე საწარმოს პერსონალის) მოსამზადებელი კომერციული კურსების ჩატარება. როგორც წესი, უნდა დადგინდეს გარკვეული პერიოდები, რომლის შემდეგაც საჭიროა გადასამზადებელი ან კვალიფიკაციის ასამაღლებელი კურსების ჩატარება.
მუხლი 10🔗. ხარისხის სისტემის ორგანიზაციული გაფორმება
1. ხარისხის სისტემის ორგანიზაციულ გაფორმებას შეიძლება ჰქონდეს თავისებურებები, იმისდა მიხედვით, თუ ექსპლუატანტს როგორ აქვს ტმ მოგვარებული. თუ ექსპლუატანტის სტრუქტურაში შედის სერტიფიცირებული ტმ-ის საწარმო, ხარისხის ზედამხედველობაზე, როგორც წესი, პასუხისმგებელია ერთი თანამდებობის პირი, რომელიც, თავისი ფუნქციების განხორციელებისას, ეყრდნობა ხარისხის კონტროლის პერსონალს. თუ ტმ-ის სამუშაოები გადაცემულია სხვა სერტიფიცირებულ საწარმოზე, ხარისხის სახელმძღვანელოთი გათვალისწინებული უნდა იყოს ექსპლუატანტისა და ამ საწარმოს ურთიერთობის პროცედურები. ნებისმიერ შემთხვევაში, ხარისხის სისტემა სხვა საწარმოს მიერ შესრულებული ტმ-ის სამუშაოების ექსპლუატანტის „ხარისხის სახელმძღვანელოსა“ და ტმ-ის პროცედურების სახელმძღვანელოს“ მოთხოვნებთან შესაბამისობას უნდა უზრუნველყოფდეს.
2. ხარისხის სისტემის ჩამოყალიბებისას, საჭიროა:
ა) განისაზღვროს ხარისხის დარგთან დამოკიდებულება.
ბ) შემუშავდეს „ხარისხის სახელმძღვანელო“, სადაც აისახება ხარისხის ეზრუნველყოფის კონკრეტული პროგრამები და გეგმები, სამუშაოს სახეობების, ავიატექნიკის ტიპებისა და დადებული ხელშეკრულებების მიხედვით.
გ) გათვალისწინებული იყოს შიდა სტანდარტებისა და ხარისხზე ზედამხედველობის წესების ცვლილებების პროცედურები.
დ) დადგინდეს ფრენების შესრულებაზე და ტმ-ზე ზედამხედველობის პროცედურები, საექსპლუატაციო და სხვა სახელმძღვანელო საბუთების შესაბამისად.
ე) განისაზღვროს შეუსაბამობის გამოვლენისას საჭირო ქმედებები.
ვ) დადგინდეს ხარისხის საკითხებზე სააღრიცხვო მონაცემების ჩამონათვალი და წარმოების წესი.
3. ხარისხის სისტემის ხელმძღვანელი უშუალოდ უნდა ემორჩილებოდეს ექსპლუატანტის ხელმძღვანელს.
4. გამოვლენილი ნაკლოვანებების აღმოსაფხვრელი ღონისძიებების გეგმის შესრულებაზე საზედამხედველოდ, ხარისხის სისტემა უნდა შეიცავდეს პასუხისმგებელ ხელმძღვანელთან უკუკავშირის სისტემას. უკუკავშირის სისტემით, აგრეთვე, უნდა განისაზღვროსყოველი კონკრეტული ნაკლოვანებების აღმოფხვრის პროცედურებზე პასუხისმგებლობის ავიაკომპანიის პირად შემადგენლობაზე
განაწილებისა და, ამ პროცედურების დადგენილ ვადებში შეუსრულებლობის შემთხვევაში, ქმედებების წესები.
მუხლი 11🔗. ხარისხის სახელმძღვანელო
1. ხარისხის სისტემის მარეგულირებელი საბუთია „ხარისხის სახელმძღვანელო“, რომელიც შეიძლება ცალკე ტომად გამოიცეს, მაგრამ ის არის ფშს-ის და/ან „ტმ-ის სახელმძღვანელოს“ განუყოფელი ნაწილი. „ხარისხის სახელმძღვანელო“ უნდა შეიცავდეს, სულ ცოტა, შემდეგ საკითხებს:
ა) ხარისხის დარგთან დამოკიდებულებას.
ბ) ტერმინების განმარტებას.
გ) საექსპლუატაციო საქმიანობის აღწერას.
დ) საექსპლუატაციო სტანდარტებს.
ე)ვალდებულებებისა და უფლებამოსილებების განაწილებას.
ვ) ზედამხედველობის ღონისძიებების გეგმას.
ზ) ხარისხის შემოწმების პროცედურებს.
თ) ანგარიშების წარმოებას.
ი) ნაკლოვანებების აღმოფხვრაზე ზედამხედველობის პროცედურებს.
კ) სააღრიცხვო სისტემას.
ლ) მომზადების კურსის პროგრამას.
მ) საბუთების წარმოების წესებს.
2. „ხარისხის სახელმძღვანელო“ თანხმდება საქართველოს საა-სთან.
დანართი №4
ერთპილოტიანი ფრენები სფწ-ით ან ღამით
ერთპილოტიანი სხ-თი ფრენები სფწ-ით და ღამით სრულდება შემდეგი პირობების გათვალისწინებით:
1. ექსპლუატანტი ვალდებულია ფშს-ში შეიტანოს ერთპილოტიანი სხ-ის პილოტის ახალ ტექნიკაზე გადამზადებისა და პერიოდული მომზადების პროგრამები, სადაც აისახება ერთპილოტიანი ფრენისათვის განკუთვნილი დამატებითი მოთხოვნები. კერძოდ, კაბინაში სათანადო პროცედურების შესრულება უნდა მოიცავდეს შემდეგს:
ა) ძრავების მართვა და ავარიული მართვა.
ბ)საშტატო, არასაშტატო და საავარიო ნუსხებით სარგებლობა.
გ) სმმ-თან კავშირის წარმართვა.
დ)გაფრენისა/გამოფრენისა და მიფრენის/მოფრენის პროცედურები.
ე) ავტოპილოტით მართვა.
ვ) გამარტივებული საფრენოსნო საბუთები.
2. პილოტმა პერიოდული შემოწმებები უნდა გაიაროს ამ კონკრეტულ ტიპზე, ფრენის შესაბამის პირობებში.
3. პილოტს უნდა ჰქონდეს, სულ ცოტა, 50 საათი სფწ-ით ნაფრენი ერთ რომელიმე ტიპზე, მათ შორის-10 საათი - მეთაურის რანგში.
4. საფრენოსნო სამუშაოში შესვენების შემდგომი მომზადება მოიცავს სფწ-ით 5 ფრენას, მათ შორის - სფწ-ით დასაფრენად 3 შესვლას, რომელიც სრულდება უკანასკნელი 90 დღის განმავლობაში ამ კონკრეტულ ტიპზე, მეთაურის რანგში. ეს მოთხოვნა შეიძლება შეიცვალოს ამ კონკრეტულ ტიპზე სფწ-ით დასაფრენად შესვლის შემოწმებით (შემმოწმებლთან ერთად).
დანართი №5
მომსახურე ეკიპაჟის პირველადი მომზადება
სხ-ის ექსპლუატანტი ვალდებულია უზრუნველყოს, რომ მომსახურე ეკიპაჟის პირელადი მომზადება ჩატარდეს კვალიფიცირებული მასწავლებლების მიერ, და ეს პროგრამა მინიმალურად უნდა მოიცავდეს:
1. ხანძრის ჩასაქრობად მომზადება
ა) ხანძრის კლასიფიკაციას, ხანძრის აღმოჩენის საშუალებებს, ხანძარსაქრობ სისტემებს და ხანძრის ქრობის პროცედურუბს.
ბ) ხანძრის თავიდან ასაცილებელ ზომებს (სალონში და ტუალეტებში თამბაქოს მოწევის კონტროლი ან მოწევის აკრძალვა, ხანძარსაქრობების ავტომატური ამოქმედების სისტემის გამართულობის შემოწმება და სხვა).
გ) ხანძართან და ბოლთან ბრძოლის ხერხები და პროცედურები:
გ.ა) ხანძრის და/ან კვამლის წყაროს ოპერატიული განსაზღვრა, ხანძარსაშიში არეების (ტუალეტებისა და კვამლის ინდიკატორების ჩათვლით) შემოწმების პროცედურები.
გ.ბ) ხანძრის ჩაქრობისა და ბოლის განიავების ტექნოლოგია.
გ.გ)საფრენოსნო ეკიპაჟისათვის შეტყობინების პროცედურები, აგრეთვე, ხანძრის/კვამლის აღმოჩენისას ურთიერთმოქმედებისა და დახმარებისათვის საჭირო ქმედებები.
დ) ეკიპაჟის წევრების ვალდებულებებს სხ-ზე ხანძრის ქრობისას.
ე) სხ-ზე ხანძრის ქრობისათვის დამაბრკოლებელ ფაქტორებს (ძლიერი კვამლიანობის ან ცეცხლის ენების შედეგად ხილვადობის გაუარესებას და შეზღუდულ სივრცეს).
ვ) გარე ხანძრის სახეობებს (ძრავის ან ფუზელაჟის, ბაქანზე, საწვავის აალება, ტრაპის ან მომსახურე ავტომანქანის ხანძარი).
ზ) სხ-ზე ხანძრის სახიფათო შედეგები, კვამლის მომწამლავი ზემოქმედების ჩათვლით.
ა.თ) აეროდრომზე საავარიო სახმელეთო მომსახურების ზოგადი პროცედურები, სახმელეთო პერსონალთან ურთიერთმოქმედება და კოორდინირება.
2. წყალზე გადარჩენისათვის მომზადება
ა)ექსპლუატანტი ვალდებულია, ფრენების დაწყებამდე სხ-ები აღჭურვოს საკმაო რაოდენობის სამაშველო ჟილეტებითა და სხვა, სეს-ის მოთხოვნების შესაბამისი, მოწყობილობით.
ბ) ექსპლუატანტი ვალდებულია უზრუნველყოს, რომ წყალზე გადასარჩენად განკუთვნილი პერსონალის მოსამზადებელი პროგრამა შეიცავდეს მომსახურე ეკიპაჟის ყოველი წევრის პრაქტიკულ წვრთნას წყალზე, რეალურ პირობებში.
3. გადარჩენისათვის მომზადება რეგიონების მიხედვით
სხ-ის ექსპლუატანტი ვალდებულია უზრუნველყოს, რომ ფრენისათვის განსაკუთრებული პირობების რეგიონებში (არქტიკა, ანტარქტიკა, მთიანი მხარე, უდაბნო, მცირედ დასახლებული რეგიონი, ჯუნგლები, ზღვა) გადარჩენისათვის მომზადების პროგრამა, მოცულობითა და არსით, ამ რეგიონების პირობებში პერსონალის გადასარჩენად მომზადებისათვის სავსებით საკმარისი იყოს. და ეს მომზადება ამ ფრენებში მონაწილე მთელმა პერსონალმა გაიაროს.
4. სამედიცინო ასპექტები
ექსპლუატანტი ვალდებულია უზრუნველყოს, რომ პირველი საექიმო დახმარებისათვის მოსამზადებელი პროგრამა შეიცავდეს:
ა) პირველი სამედიცინო დახმარების ჩატარებისა და სამედიცინო აფთიაქით სარგებლობის ინსტრუქციებს.
ბ) გადარჩენისას, პირველი სამედიცინო დახმარების ჩატარების პროცედურებსა და ჰიგიენის საკითხებს.
გ) ფრენის ფიზიოლოგიურ ასპექტებს, კერძოდ - ადამიანზე ჰიპოქსიის გავლენას.
5. მგზავრების მომსახურება
სხ-ის ექსპლუატანტი ვალდებულია უზრუნველყოს, რომ მგზავრების მომსახურების პროგრამა შეიცავდეს:
ა) იმ მგზავრების გამოვლენისა და მოქმედებათა კოორდინირების რეკომენდაციებს, რომლებიც ალკოჰოლის ან ნარკოტიკის ზეგავლენის ქვეშ იმყოფებიან, მაგრამ ჯერ აგრესიას არ ავლენენ.
ბ) სხ-ის დან ევაკუაციისას, მგზავრების ქცევაზე მეთვალყურეობის ხერხებს.
გ) სალონში ბარგის უსაფრთხო განთავსების წესებს.
დ) სალონში მგზავრების განლაგების წესებს, სხ-მასისა და გაწონასწორების, ინვალიდების ყოფნისა და არაკონტროლირებად გასასვლელებთან ფიზიკურად ძლიერი პირების განლაგების საჭიროების ჩათვლით.
ვ) ეკიპაჟის წევრების მოვალეობებს და მათ მიერ შესრულებული პროცედურებს, მოულოდნელად წარმოქმნილი რყევისას მგზავრების უსაფრთხოების უზრუნველყოფის ჩათვლით.
ზ) სალონით შინაური ცხოველების გადაყვანის წესებს.
თ) სახიფათო ტვირთის გადაზიდვისათვის მომზადებას.
ი) საავიაციო უშიშროების უზრუნველყოფის პროცედურებს.
6. კავშირი
სხ-ის ექსპლუატანტი ვალდებულია უზრუნველყოს, რომ მომზადების პროგრამით გათვალისწინებული იყოს ტექნოლოგიის და ფრაზეოლოგიის შესწავლა, საფრენოსნო და მომსახურე ეკიპაჟებს შორის შიდა კავშირის საერთო ენისა და ტერმინოლოგიის ჩათვლით.
7. დისციპლინა და პასუხისმგებლობა
სხ-ის ექსპლუატანტი ვალდებულია უზრუნველყოს, რომ მომზადების პროგრამით გათვალისწინებული იყოს და მომსახურე ეკიპაჟის ყოველმა წევრმა იცოდეს:
ა) ფშს-ის ის მოთხოვნები, რომლებითაც, მათი მოვალეობები და პასუხისმგებლობა არის განსაზღვრული.
ბ) ექსპლუატანტის მიერ დადგენილი სამუშაო, საფრენოსნო და დასვენების დრო.
გ) მისი მოვალეობების შესაბამისი საავიაციო წესები.
დ) საავიაციო ტერმინოლოგიის, ფრენის თეორიის, მეტეოროლოგიის, მგზავრების მომსახურების და სხვა ზოგადი ცოდნა.
ე) გაფრენისწინა მზადების პროცედურები და არსი.
ვ) შესაბამისი სახელმძღვანელოებისა და ტექნოლოგიების გამოყენება.
ზ) საკუთარი უფლებები და პასუხისმგებლობა, მათ შორის - საავარიო პროცედურების შესრულებისას და ევაკუაციის დროს.
დანართი №6
მომზადება პროფესიულ საქმიანობაში
შესვენების შემდეგ
ექსპლუატანტი ვალდებულია უზრუნველყოს, რომ, პროფესიულ საქმიანობაში შესვენების შემდეგ, მომსახურე ეკიპაჟის წევრის მომზადება ხორციელდებოდეს კვალიფიციური მასწავლებლების მიერ, და მომზადების პროგრამა შეიცავდეს:
ა) საავარიო პროცედურების არსსა და შესრულების თანამიმდევრობას, მათ შორის საფრენოსნო ეკიპაჟის წევრების მიერ შრომისუნარიანობის დაკარგვისას.
ბ) ევაკუაციის პროცედურებს, მათ შორის - მგზავრების უმართავი ქცევის თავიდან ასაცილებელ მეთოდურ რეკომენდაციებს.
გ) მგზავრების საევაკუაციოდ, ყველა საშტატო და საავარიო გასასვლელის გაღებაზე, სხ-ზე ან ტიპობრივ საწაფზე, პრაქტიკულ მეცადინეობას.
დ) ყველა გასასვლელის (კარის, ლიუკის) მოქმედე საჩვენებელ ტექნოლოგიას.
ე) საავარიო აღჭურვილობის განთავსებაზე და გამოყენებაზე მგზავრების გათვითცნობიერების ტექნოლოგიას (სამაშველო ჟილეტები, საჟანგბადე სისტემა, გადასატანი საჟანგბადე ბალონები და სხვა).
ვ) ჰაერში პრაქტიკულ მუშაობას.
დანართი №7
პერიოდული მომზადება
1. ექსპლუატანტი ვალდებულია უზრუნველყოს, რომ მომსახურე ეკიპაჟის წევრის პერიოდული მომზადება ჩაატაროს კვალიფიცირებულმა პერსონალმა.
2. ექსპლუატანტი ვალდებულია პრაქტიკული მომზადება უზრუნველყოს შემდეგი ყოველწლიური პროგრამით:
ა) საავარიო პროცედურები, საფრენოსნო ეკიპაჟის წევრების მიერ შრომისუნარიანობის დაკარგვის ჩათვლით.
ბ) ევაკუაციის პროცედურები, ბრბოს მართვის ტექნიკის ჩათვლით.
გ) ჩვეულ და ავარიულ პირობებში გასასვლელების (კარი, ლიუკი) გაღებაზე წვრთნა.
დ) საავარიო აღჭურვილობის მომსახურება.
ე) პირველი სამედიცინო დახმარება და ბორტაფთიაქის შემცველობა.
ვ) სალონში ნივთების განთავსება.
ზ) სახიფათო ტვირთის გადაზიდვის პროცედურები.
თ) საავიაციო უშიშროების პროცედურები, საფრენოსნო და მომსახურე ეკიპაჟის წევრებს შორის მოქმედების კოორდინირების საკითხების ჩათვლით.
ი) საავიაციო მოვლენების მასალების მიმოხილვა.
კ) ეკიპაჟის მუშაობის ოპტიმიზაცია.
3. ექსპლუატანტი ვალდებულია, 3 წელიწადში ერთხელ, უზრუნველყოს მომზადება შემდეგი პროგრამით:
ა) სხ-დან მგზავრების ევაკუაციისას საშტატო და საავარიო გასასვლელების გაღება (პრაქტიკული ქმედებები).
ბ) სხ-ის ხანძრის საქრობი აღჭურვილობისა და დამცავი ტანსაცმლის გამოყენებაზე ეკიპაჟის წევრების პრაქტიკული წვრთნა, რომელიც უნდა მოიცავდეს:
ბ.ა) მომსახურე ეკიპაჟის წევრების მიერ სხ-ის სალონში ხანძრის ქრობის პრაქტიკულ ქმედებებს.
ბ.ბ) კვამლის პირობებში ქრობისას მომსახურე ეკიპაჟის წევრების მიერ სასუნთქი ორგანოების დამცავი აღჭურვილობით სარგებლობას.
გ) პიროტექნიკის გამოყენება (ტიპობრივი საშუალებები).
დ) სამაშველო ტივებით სარგებლობის ჩვენება.
დანართი №8
აეროდრომის საექსპლუატაციო მინიმუმები
მუხლი 1🔗. ასაფრენი მინიმუმები
1. ძირითადი დებულებები
ა) ასაფრენი საექსპლუატაციო მინიმუმები: ადზ-ზე ხილვადობის სიშორე (RVR) ან მეტეოროლოგიური ხილვადობა (L), აგრეთვე, ზოგიერთ შემთხვევაში - ღრუბლების ქვედა საზღვრის სიმაღლე (QMCC).
ბ) მეთაურს აფრენა ეკრძალება, თუ აფრენის აეროდრომისათვის არ არის სათადარიგო აეროდრომი, და, ამავე დროს, აფრენის აეროდრომის მეტეოპირობები ამ აეროდრომის დაფრენის საექსპლუატაციო მინიმუმზე უარესია.
გ) როცა სმ მეთვალყურის მიერ გადმოცემული მეტეოროლოგიური ხილვადობა ასაფრენ მინიმუმზე უარესია, RVR კი სმმ-ს არ უცნობებია, მეთაური უფლებამოსილია შეასრულოს აფრენა, თუ ის დაადგენს, რომ აფრენის მიმართულებით RVR ტოლია ან მეტია ასაფრენ საექსპლუატაციო მინიმუმზე.
დ) როცა აეროდრომზე არ არის RVR-ის ან L-ის დასადგენი საშუალებები, აფრენა შესაძლებელია იმ შემთხვევაში, თუ მეთაურს შეუძლია დაადგინოს, რომ აფრენის მიმართულებით RVR ტოლია ან მეტია ასაფრენ საექსპლუატაციო მინიმუმზე.
2. ასაფრენად საჭირო RVR ან L
ა) მრავალძრავიანი სხ-ისათვის (რომლის სტმ საშუალებას იძლევა, აფრენის დროს კრიზისული ძრავის მტყუნებებისას, განაგრძოს აფრენა 450 მ სიმაღლემდე, აფრენის არეში დაბრკოლებების უსაფრთხოდ გადაფრენის პირობით) ასაფრენი საექსპლუატაციო მინიმუმები ამ დანართის №1 ცხრილით მოცემულს უნდა შეესაბამებოდეს (ამ მუხლის მე-3 პუნქტით მოცემული გამონაკლისების გარდა).
ცხრილი 1
შუქტექნიკური აღჭურვილობა და ადზ-ის მონიშვნა. ადზ-ზე ხილვადობის სიშორის საზომი საშუალებები.
RVR ან L, მეტრი
არ არის ან არ მუშაობს (მხოლოდ დღისით)
500-სხ-ის ყველა კატეგორიისათვის
ადზ-ის ნათურები ჩართულია(და/ან ადზ-ის ღერძულა ხაზი მონიშნულია
250-A,B,C კატეგორიის სხ-ისათვის
300-D კატეგორიის სხ-ისათვის
ადზ-ისა და ღერძულა ხაზის ნათურები ჩართულია, ადზ-ზე ხილვადობა იზომება ერთ ან ორ წერტილში
200- A,B,C კატეგორიის სხ-ისათვის
250-D კატეგორიის სხ-ისათვის
ადზ-ისა და ღერძულა ხაზის ნათურები ჩართულია, ადზ-ზე ხილვადობა სამ წერტილში იზომება
150- A,B,C კატეგორიის სხ-ისათვის
200-D კატეგორიის სხ-ისათვის
(ადზ-ის ნათურები - ღამით, სულ ცოტა, ადზ-ის გვერდითი და ადზ-ის ბოლოს გამოსასვლელი ნათურები.
ბ) იმ სხ-ისათვის, რომლის სტმ არ შეესაბამება ამ მუხლის 2ა ქვეპუნქტით მოცემულ მოთხოვნებს და რომლისათვისაც ძრავის მტყნუებისას, საჭიროა ან დაუყოვნებელი დაფრენა ან აფრენის არეში არსებული დაბრკოლებების ვიზუალურად შემოვლა, ღქს და L დგინდება აფრენის სექტორში არსებული დაბრკოლებების სიმაღლისა და განლაგების შესაბამისად. ეს მინიმუმები უნდა იყოს არანაკლებ:
ბ.ა)ღქსს .= Hდაბრ.+30მ
- A და B კატეგორიის სხ-ისათვის.
ბ.ბ)ღქსს = Hდაბრ.+50მ
- C და D კატეგორიის სხ-ისათვის.
ბ.გ) L = 6xღქს+300მ
- ყველა კატეგორიის სხ-ისათვის.
გამოთვლილი მნიშვნელობები მრგვალდება ათეულ (ღქს) და ასეულ (L) მეტრამდე, მატების მხარეს.
3. გამონაკლისი 2ა პუნქტიდან
ა) საქართველოს საა-დან შესაბამისი უფლების მიღებისას და ქვემოთ მოყვანილი ამ პუნქტის ა.ა -ა.ე. ქვეპუნქტების მოთხოვნების შესრულების შემთხვევაში, ექსპლუატანტს შეუძლია შეამციროს RVR-ის მინიმუმი 125 მ-მდე (A,B,C კატეგორიების სხ-ისათვის) ან 150 მ-მდე (D კატეგორიის სხ-ისათვის), თუ
ა.ა) აეროდრომზე გათვალისწინებულია პროცედურები მცირე ხილვადობის შემთხვევისათვის.
ა.ბ) ადზ-ის ღერძულა ხაზის შუქმძლავრი ნათურები განლაგებულია არაუმეტეს 15 მ-ის ინტერვალით, ადზ-ის ბოლოს გვერდითი შუქმძლავრი ნათურები კი - არაუმეტეს 60 მ-ის ინტერვალით.
ა.გ) საფრენოსნო ეკიპაჟის წევრებმა სერტიფიცირებულ საწაფზე წვრთნა სრული მოცულობით გაიარეს.
ა.დ) გაქანის დაწყების წერტილიდან საფრენოსნო ეკიპაჟის კაბინიდან სივრცე ჩანს მხედველობის მთლიან საქტორში, არა ნაკლებ 90 მ-ის მანძილზე.
ა.ე) RVR/L-ის საჭირო მნიშვნელობა არის მისი გაზომვის ყველა წერტილში.
ბ) საა-ს ნებადართვით, იმ სხ-ისათვის, რომელსაც გვერდითი მართვის სერტიფიცირებული სისტემა აქვს და იმ პირობით, რომ ადზ-ს აქვს III კატეგორიით დასაფრენად გამოყენებული სისტემის მსგავსი აღჭურვილობა და დაცვა, ექსპლუატანტს უფლება აქვს RVR-ის მინიმუმი 125-მ-ზე ნაკლები (A,B,C კატეგორიის სხ-ისათვის) ან 150 მ-ზე ნაკლები (D კატეგორიის სხ-ისათვის) დაადგინოს, მაგრამ ეს რიცხვი 75 მ-ზე ნაკლები არ უნდა იყოს.
მუხლი 2🔗. დასაფრენად არაზუსტი შესვლა
1. აეროდრომის მინიმუმი, დასაფრენად არაზუსტი შესვლისათვის, დგინდება დმს-ით, RVR-ით ან L-ით და, ზოგიერთ შემთხვევაში - ღქს-ით ან ვერტიკალური ხილვადობით.
2. ექსპლუატანტის მიერ დადგენილი დმს-ის მნიშვნელობა ამ დანართის N2 ცხრილით მოყვანილ მნიშვნელობებზე ნაკლები არ უნდა იყოს.
ცხრილი 2
დასაფრენად შესვლის სისტემა
დაშვების მინიმალური სიმაღლე
A
B
C
D
საკურსო შუქურა ILS, დძს, VOR/DME,GPS
80/100*
80/100*
100/130*
100/130*
VOR(DME-ს გარეშე), NDB (ორი შუქურა)
100/120*
100/120*
120/150*
120/150*
ცმრს, NDB (ერთი შუქურა), დასაფრენი ლოკატორი, მიმოხილვითი ლოკატორი
120
120
150
150
ადზ-ის არა გასწორზე დასაფრენად შესვლის რტს **
120
140
160
180
წრიდან დასაფრენად ვიზუალური შესვლა
120
150
180
210
* მეტი მნიშვნელობა, რომელიც დასაფრენად შესვლის ბოლო მონაკვეთზე 5,5%-ზე მეტ დაშვების გრადიენტს ითვალისწინებს.
** დასაფრენად შესვლის ბოლო მონაკვეთი ადზ-ის ღერძულა ხაზთან 50-ზე (გრადუსზე) მეტ კუთხეს ქმნის.
3. თუ AIP-ით გამოქვეყნებული დაბრკოლებების გადალახვის მინიმალური სიმაღლის მნიშვნელობა მეტია ამ დანართის N2 ცხრილით მითითებულ დმს-ზე, ექსპლუატანტი დმს-ს ადგენს დაბრკოლებების გადალახვის სიმაღლეზე არანაკლებ, 5 ან 10 მ-მდე დამრგვალებით.
4. საექსპლუატაციო მინიმუმი დმს-ის მიხედვით არ უნდა იყოს სხ-ის მინიმუმზე ნაკლები გმს-ის ან დმს-ის მიხედვით, რომელიც მითითებულია საჰაერო ხომალდის სეს-ით, ამ სისტემით დასაფრენად შესვლისათვის.
5. ვიზუალური შესვლისათვის, დმს-ის გათვალისწინებით, დგინდება საექსპლუატიაციო მინიმუმი ღქს-ის სიმაღლის მიხედვით, ქვემოთ მოყვანილ მნიშვნელობებზე არანაკლები:
ა)ღქსვიზ=დმსვიზ+50მ - A და B კატეგორიის სხ-ისათვის.
ბ)ღქსვიზ=დმსვიზ+100მ - C და D კატეგორიის სხ-ისათვის.
6. RVR-ის ან L-ის მიხედვით საექსპლუატაციო მინიმუმების მნიშვნელობა, დასაფრენად არაზუსტი შესვლისათვის (ვიზუალურის გარდა), უნდა იყოს ამ დანართის N3 ცხრილით მოყვანილ მნიშვნელობებზე არანაკლები.
ცხრილი 3
დმს
RVR* ან L, სხ-ის კატეგორიების მიხედვით
A
B
C
D
80-120
1000
1200
1500
1500
130-150
1300
1500
1800
2000
160-180
1600
1800
2000
2500
190-210
2000
2000
2500
2500
220-250
2500
2500
3000
3500
260-300
3000
3000
3500
4000
310 და მეტი
ვიზუალური შესვლისათვის დადგენილი მეტეოროლოგიური ხილვადობის მინიმუმი
(მითითებული მნიშვნელობები გამოიყენება ადზ-ის შუქტექნიკური აღჭურვილობის სხვადასხვა სახეობებისათვის, მიახლოების ნათურების არანაკლებ 720მ სიგრძისას, და იზრდება 300მ-ით, მიახლოების ნათურების 420-719მ-ის სიგრძისას, 600მ-ით - მიახლოების ნათურების 420მ-ზე ნაკლები სიგრძისას ან მათი უქონლობისას.
7. საექსპლუატაციო მინიმუმის მნიშვნელობა ხილვადობის მიხედვით, ვიზუალური შესვლისათვის (წრიდან დასაფრენად შესავლელად), არ უნდა იყოს ამ დანართის N4 ცხრილით მითითებულზე ნაკლები.
ცხრილი 4
სხ-ის კატეგორია
დმს, მ
ხილვადობა, მ
A
120-180
190-330
340-500
500 და მეტი
1600
3000
4800
6000
B
150-180
190-300
310-500
500 და მეტი
2500
3000
5000
6000
C
180-300
310-500
500 და მეტი
3000
5000
6000
D
210-300
310-500
500 და მეტი
4000
5000
6000
8. საექსპლუატაციო მინიმუმის მნიშვნელობა, RVR-ის ან L-ის მიხედვით, არ უნდა იყოს სხ-ის იმ მინიმუმებზე ნაკლები, რაც მისი სეს-ით არის მითითებული (ამ სისტემით დასაფრენად შესვლისათვის).
9. საექსპლუატაციო მინიმუმების მნიშვნელობა, RVR-ის ან L-ის მიხედვით, არ უნდა იყოს აეროდრომის შესაბამის მინიმუმზე ნაკლები, (კონკრეტული კატეგორიის სხ-ის დასაფრენად შესვლის კონკრეტული პროცედურებისათვის), თუ ისინი დადგენილია და აეროდრომის რეგისტრაციის სახელმწიფოს სიკ-ით არის გამოცემული.
მუხლი 3🔗. დასაფრენად ზუსტი შესვლა - I კატეგორია
დასაფრენად ზუსტათ შესვლის I კატეგორიის მინიმუმი დგინდება გადაწყვეტილების მიღების სიმაღლისა (გმს) და ადზ-ზე ხილვადობის სიშორის (RVR) მიხედვით.
1. ძირითადი დებულებები
ა) დასაფრენად ზუსტი შესვლა I კატეგორიით - დასაფრენად სახელსაწყო შესვლა, დასაფრენი სახელსაწყო სისტემებისა (CП, ILS, MLS) და დასაფრენი რადიოლოკატორების (PCП, PAR) გამოყენებით. გლისადის დახრილობა 30 30’-ს არ უნდა აღემატებოდეს. I კატეგორიის დასაფრენი მინიმუმი დგინდება შემდეგი:
გმს - არანაკლებ 60 მ.
RVR - არანაკლებ 550 მ.
ბ) 3030’-ზე მეტი დახრილობის გლისადისათვის გმს დგინდება ამ მუხლის 2ა პუნქტის მიხედვით.
2. გადაწყვეტილების მიღების სიმაღლე
საექსპლუატაციო მინიმუმი გმს-ის მიხედვით, დასაფრენად ზუსტად შესვლისას, დგინდება არანაკლები:
ა) კონკრეტული სისტემით დასაფრენად შესასვლელად სხ-ის სეს-ით მითითებულ გმს-ზე. 30 30’-ზე მეტი დახრილობის გლისადისათვის ეს მნიშვნელობა 20 მ-ით იზრდება.
ბ) კონკრეტული კატეგორიის სხ-ისათვის დაბრკოლებათა გადალახვის სიმაღლის მინიმალურ მნიშვნელობაზე, რომელიც დასაფრენად ზუსტი შესვლის სქემით მიეთითება.
თუ სიკ-ით გამოქვეყნებული დაბრკოლებათა გადალახვის მინიმალური სიმაღლე (კონკრეტული კატეგორიის სხ-ის დასაფრენად შესვლის შერჩეული პროცედურისათვის) მეტია ამ მუხლის 2ა პუნქტით განსაზღვრულ გმს-ის მნიშვნელობაზე, ექსპლუატანტი ადგენს დაბრკოლებათა გადალახვის მინიმალური სიმაღლის ტოლ გმს-ს, 5 მ-ის დამრგვალებით მეტობის მხარეს.
3. ადზ-ზე ხილვადობა
ადზ-ზე ხილვადობის საექსპლუატაციო მინიმუმები ამ დანართის N5 ცხრილით მითითებულზე ნაკლები არ უნდა იყოს.
ცხრილი 5
RVR, ადზ-ის შუქტექნიკური აღჭურვილობის კლასიფიკაციის* შესაბამისად, მ
გმს (მ)
„სრული“
„საშუალო“
„მცირე“
„არ არის“
60
550
700
800
1000
65-75
600
700
800
1000
80-90
650
800
900
1200
95 და მეტი
800
900
1000
1200
* საექსპლუატაციო მინიმუმების გასაანგარიშებული ადზ-ის შუქტექნიკური აღჭურვილობის კლასიფიკაცია:
„სრული“ - მოიცავს ადზ-ის მონიშვნას, 720 მ და მეტი სიგრძის მძლავრი ან საშუალო სიმძლავრის მიახლოების ნათურების სისტემას, ადზ-ის გვერდით, შესასვლელ და ბოლო ნათურებს.
„საშუალო“ - მოიცავს ადზ-ის მონიშვნას, 420-719 მ-ის სიგრძის მძლავრი ან საშუალო სიმძლავრის მიახლოების ნათურების სისტემას, ადზ-ის შესასვლელ და ბოლო ნათურებს.
„მცირე“ - მოიცავს ადზ-ის მონიშვნას, 420 მ-ზე ნაკლები სიგრძის მძლავრი ან საშუალო სიმძლავრის მიახლოების ნათურების სისტემას, ნებისმიერი სიგრძის მცირე სიმძლავრის მიახლოების ნათურების სისტემას, ადზ-ის გვერდით, შესასვლელ და ბოლო ნათურებს.
„არ არის“ - მოიცავს ადზ-ის მონიშვნას, ადზ-ის ზღურბლის, გვერდით და ბოლო ნათურებს ან მხოლოდ ადზ-ის მონიშვნას (ნათურების სისტემების გარეშე).
მუხლი 4🔗. დასაფრენად ზუსტი შესვლა - II კატეგორია
დასაფრენად ზუსტად შესვლის II კატეგორიის მინიმუმი დგინდება გმს-ისა (რადიოსიმაღლსაზომის ჩვენებით იმ წერტილში, სადაც დასაფრენ სწორზე გმს აითვლება ადზ-ის ზღურბლიდან) და RVR-ის მიხედვით.
1. ძირითადი დებულებები
ა) დასაფრენად ზუსტი შესვლა II კატეგორიით - ხელსაწყოების მეშვეობით დასაფრენად შესვლა და დაფრენა, II კატეგორიაზე დაშვებული კატეგორირებული სახელსაწყო სისტემებისა (ILS, MLS) და სხ-ის ფრენის მართვის ავტომატური სისტემების გამოყენებით. გლისადის დახრის კუთხე არ უნდა აღემატებოდეს 3030’-ს. საექსპლუატაციო მინიმუმები:
ა.ა) გმს - არანაკლებ 30 მ.
ა.ბ) RVR- არანაკლებ 300 მ.
ბ) A და B კატეგორიის სხ-ისათვის, რომლიც ფრენის მართვის ავტომატური სისტემით აღჭურვილი არ არის, უშუალო მართვის რეჟიმით დასაფრენად ზუსტი შესვლის II კატეგორიისათვის დგინდება შემდეგი საექსპლუატაციო მინიმუმები.
ბ.ა) გმს - 50 მ.
ბ.ბ) RVR - 700 მ.
2. გადაწყვეტილების მიღების სიმაღლე
II კატეგორიით დასაფრენად ზუსტი შესვლის გმს დგინდება არანაკლები:
ა) საჰაერო ხომალდის სეს-ით მითითებულ გმს-ზე, ფრენის მართვის ავტომატური სისტემის კონკრეტული რეჟიმის გამოყენებით, .
ბ) იმ მინიმალურ სიმაღლეზე, სადამდეც კონკრეტული დასაფრენი სისტემის ან ფრენის მართვის ავტომატური სისტემის გამოყენება შეიძლება, გამრავლებული 1, 2-ზე.
გ) დაბრკოლებების გადალახვის მინიმალურ სიმაღლეზე, კონკრეტული კატეგორიის სხ-ისათვის, რომელიც II კატეგორიით დასაფრენად ზუსტი შესვლის სქემით არის მითითებული. თუ სიკ (AIP)-ით მითითებული დაბრკოლებების გადალახვის მინიმალური სიმაღლე ამ მუხლის 2ა და 2ბ ქვეპუნქტებით დადგენილ გმს-ზე მეტია, ექსპლუატანტი გმს-ს ადგენს დაბრკოლებების გადალახვის მინიმალური სიმაღლის ტოლს.
გმს-ის დადგენის შემდეგ, ამ მუხლის მე-2 პუნქტის შესაბამისად, განისაზღვრება რადიოსიმაღლსაზომის ჩვენება იმ წერტილში, სადაც დასაფრენ სწორზე გმს აითვლება ადზ-ის ზღურბლიდან, რადიოსიმაღლსაზომის ჩვენება არის მინიმუმის დამატებითი შემადგენელი ნაწილი, და ის მიეთითება გმს-თან ერთად.
3. ადზ-ზე ხილვადობა
ადზ-ზე ხილვადობის საექსპლუატაციო მინიმუმები უნდა იყოს არა ნაკლები იმ მნიშვნელობებზე, რაც სხ-ის სეს-ით არის დასაფრენად შესვლის კონკრეტული რეჟიმისათვის დადგენილი, აგრეთვე - ამ დანართის N6 ცხრილით მითითებულ მნიშვნელობებზე.
ცხრილი 6
RVR სხ-ის კატეგორიებისა და დაფრენის შესრულების მიხედვით, მ
გმს
A,B,C კატეგორიის სხ ავტომატური დაფრენა
D კატეგორიის სხ ავტომატური დაფრენა
30-36
300
350
37-42
400
400
43 და მეტი
500
500
მუხლი 5🔗. დასაფრენად ზუსტი შესვლა - III კატეგორია
III კატეგორიით დასაფრენად ზუსტი შესვლის მინიმუმები დგინდება გმს-ის მიხედვით და რადიოსიმაღლსაზომის ჩვენებით იმ წერტილში, სადაც გმს აითვლება ადზ-ის ზღურბლიდან ან „გმს-ის დაუდგენლად“ და RVR-ის მიხედვით.
1. ძირითადი დებულებები
დასაფრენად ზუსტი შესვლა III კატეგორიით - ხელსაწყოების მეშვეობით დასაფრენად შესვლა და დაფრენა, III კატეგორიაზე დაშვებული კატეგორირებული სახელსაწყო სისტემების (ILS, MLS), სხ-ის ფრენის მართვის ავტომატური სისტემებისა და ავტომატური დაფრენის სისტემების გამოყენებით. გლისადის დახრის კუთხე არ უნდა აღემატებოდეს 30 30’-ს. III კატეგორიით დასაფრენად შესვლა განიყოფება:
ა) დასაფრენად შესვლა III A კატეგორიით - 30მ>გმს≥15მ. RVR≥200მ.
ბ) დასაფრენად შესვლა III B კატეგორიით - 15მ>გმს≥0მ. 200მ>RVR≥75მ.
2. გადაწყვეტილების მიღების სიმაღლე
III კატეგორიით დასაფრენად შესვლის მინიმუმი გმს-ის მიხედვით დგინდება არა ნაკლები:
ა) III კატეგორიით დასაფრენად შესვლისათვის სხ-ის სეს-ით მითითებული გმს-ზე (თუ სეს-ში არის).
ბ) იმ მინიმალურ სიმაღლეზე, სადამდეც დასაფრენი სისტემისა (ILS, MLS) და ფრენის მართვის ავტომატური სისტემის რეჟიმების გამოყენება შეიძლება.
გმს-ის დადგენის შემდეგ, მე-2 პუნქტის შესაბამისად, განისაზღვრება რადიოსიმაღლსაზომის ჩვენება იმ წერტილში, სადაც დასაფრენ სწორზე გმს აითვლება ადზ-ის ზღურბლიდან. რადიოსიმაღლსაზომის ჩვენება არის მინიმუმის დამატებითი შემადგენელი ნაწილი, და ის მიეთითება გმს-თან ერთად (RA).
3. საექსპლუატაციო მინიმუმი „გმს-ის დაუდგენლად“
საექსპლუატაციო მინიმუმი „გმს-ის დაუდგენლად“ შეიძლება დადგინდეს, თუ:
ა) სხ-ის სეს-ით ნებადართულია „გმს-ის დაუდგენლად“ დასაფრენად შესვლა.
ბ) ადზ, აეროდრომის რადიოტექნიკური და შუქტექნიკური საშუალებები „გმს-ის დაუდგენლად“ დასაფრენად შესვლას უზრუნველყოფს, და აეროდრომის მფლობელი სახელმწიფო ამას არ ზღუდავს.
დანართი №9
დამატებითი ჟანგბადი - ჰერმეტული სხ
ჟანგბადით სუნთქვის ხანგრძლივობა შეადგენს:
1. საფრენოსნო ეკიპაჟის ყველა წევრისა სამუშაო ადგილებზე - ფრენის მთელი დროის განმავლობაში, თუ კაბინის ატმოსფერული სიმაღლე 13000 ფუტზე (4000მ-ზე) მეტია, და მუდმივად, პირველ 30 წთ-ზე მეტი ნებისმიერი პერიოდის განმავლობაში, თუ კაბინის ატმოსფერული სიმაღლე 13000 ფუტზე (4000 მ-ზე) ნაკლებია, მაგრამ 10000 ფუტზე (3000 მ-ზე) მეტია. აგრეთვე, ნებისმიერ შემთხვევაში, არა ნაკლებ:
ა) 30 წთ-ისა, არა უმეტეს 25 000 ფუტზე (7600 მ-ზე) საფრენად სერტიფიცირებული თვითმფრინავისათვის (იხ. შენიშვნა 1).
ბ) 2 სთ-ისა, 25000 ფუტზე (7600 მ-ზე) მაღლა საფრენად სერტიფიცირებული თვითმფრინავისათვის (იხ.შენიშვნა 2).
2. მომსახურე ეკიპაჟის ყველა წევრისა - ფრენის მთელი დროის განმავლობაში, თუ კაბინის ატმოსფერული სიმაღლე 13000 ფუტზე (4000 მ-ზე) მეტია, მაგრამ არა ნაკლებ 30 წთ-ისა (იხ.შენიშვნა 1), და მუდმივად, პირველი 30 წთ-ზე მეტი ნებისმიერი პერიოდის განმავლობაში, თუ კაბინის ატმოსფერული სიმაღლე 13000 ფუტზე (4000 მ-ზე) ნაკლებია, მაგრამ 10000 ფუტზე (3000 მ-ზე) მეტია.
3. მგზავრების 100%-ისა - 10 წთ-ის ან ფრენის მთელი დროის (რომელიც უფრო მეტია) განმავლობაში, თუ კაბინის ატმოსფერული სიმაღლე 15000 ფუტზე (4500მ-ზე) მეტია (იხ.შენიშვნა 3).
4. მგზავრების 30%-ისა - ფრენის მთელი დროის განმავლობაში, თუ კაბინის ატმოსფერული სიმაღლე 14000 ფუტზე (4200 მ-ზე) მეტია, მაგრამ 15000 ფუტზე (4500მ-ზე) ნაკლებია.
5. მგზავრების 10%-ისა - პირველ 30 წთ-ზე მეტი ნებისმიერი პერიოდის განმავლობაში, თუ კაბინის ატმოსფერული სიმაღლე 14000 ფუტზე (4200მ-ზე) ნაკლებია, მაგრამ 10000 ფუტზე (3000მ-ზე) მეტია.
შენიშვნა 1:
ჟანგბადის აუცილებელი ოდენობით უზრუნველყოფილი უნდა იყოს ჟანგბადით სუნთქვა 10 წთ-ის განმავლობაში, მაქსიმალური სერტიფიცირებული სიმაღლიდან 10000 ფუტამდე (3000მ-დე) მუდმივი სიჩქარით დაშვებისას, და ამ სიმაღლეზე ფრენის შემდგომი 20 წთ-ის განმავლობაში.
შენიშვნა 2:
ჟანგბადის აუცილებელი ოდენობით უზრუნველყოფილი უნდა იყოს ჟანგბადით მინიმალური მომარაგება 10 წთ-ის განმავლობაში, მაქსიმალური სერტიფიცირებული სიმაღლიდან 10000 ფუტამდე (3000 მ-დე) მუდმივი სიჩქარით დაშვებისას, და ამ სიმაღლეზე ფრენის შემდგომი 110 წთ-ის განმავლობაში.
შენიშვნა 3:
ჟანგბადის აუცილებელი ოდენობით უზრუნველყოფილი უნდა იყოს ჟანგბადით მინიმალური მომარაგება, მაქსიმალური სერტიფიცირებული სიმაღლიდან 15000 ფუტამდე (4500მ-დე) მუდმივი სიჩქარით დაშვებისას.
შენიშვნა 4:
ამ ცხრილით, „მგზავრებში“ იგულისხმება ხომალდზე მგზავრების ფაქტობრივი რაოდენობა, ბავშვების ჩათვლით.
დანართი №10
დამატებითი ჟანგბადი - არაჰერმეტული სხ
ჟანგბადით სუნთქვის ხანგრძლივობა შეადგენს:
1. საფრენოსნო ეკიპაჟის ყველა წევრისა სამუშაო ადგილებზე - ფრენის მთელი დროის განმავლობაში, თუ კაბინის ატმოსფერული სიმაღლე 10000 ფუტზე (3000 მ-ზე) მეტია.
2. მომსახურე ეკიპაჟის ყველა წევრისა - ფრენის მთელი დროის განმავლობაში, თუ კაბინის ატმოსფერული სიმაღლე 13000 ფუტზე (4000მ-ზე) მეტია, და მუდმივად, პირველი 30 წთ-ზე მეტი ნებისმიერი პერიოდის განმავლობაში, თუ კაბინის ატმოსფერული სიმაღლე 13000 ფუტზე (4000მ-ზე) ნაკლებია, მაგრამ 10000 ფუტზე (3000მ-ზე) მეტია.
3. მგზავრების 100%-ისა-ფრენის მთელი დროის განმავლობაში, თუ კაბინის ატმოსფერული სიმაღლე 13000 ფუტზე (4000მ-ზე) მეტია.
4. მგზავრების 10%-ისა-მუდმივად, პირველ 30 წთ-ზე მეტი ნებისმიერი პერიოდის განმავლობაში, თუ კაბინის ატმოსფერული სიმაღლე 13000 ფუტზე (4000მ-ზე) ნაკლებია, მაგრამ 10000 ფუტზე (3000მ-ზე) მეტია.
შენიშვნა:
ამ ცხრილით, „მგზავრებში“ იგულისხმება ხომალდზე მგზავრების ფაქტობრივი რაოდენობა, 2 წელზე მეტი ასაკის ბავშვების ჩათვლით.
დანართი №11
ბარგისა და ტვირთის განთავსება
სხ-ის ექსპლუატანტის მიერ ბარგის, ტვირთისა და ხელბარგის განთავსებაზე შემუშავებული პროცედურებით, გათვალისწინებული უნდა იყოს შემდეგი:
ა) სხ-ის სალონში ხელბარგის ისე განთავსება, რომ უზრუნველყოფილი იყოს მასთან ადვილი მიდგომა.
ბ) სატვირთო ნაკვეთურების იატაკის დატვირთვის შეზღუდვების დაცვა.
გ) ხელბარგის სავარძლის ქვეშ დალაგება აკრძალულია, იმ სავარძლების გარდა,რომლებიც აღჭურვილია ბარგის გადაადგილების საწინაღო მოწყობილობით, ამასთან, ბარგის (ხელბარგის) ზომები ისეთი უნდა იყოს, რომ უზრუნველყოს მისი თავისუფალი განთავსება და მასთან თავისუფალი მიდგომა.
დ) ბარგი არ უნდა განთავსდეს ტუალეტში, განსაკუთრებული დანიშნულების ნაკვეთურში და ხომალდის მოძრავ მოწყობილობასთან.
ე) ბარგი და ტვირთი საბარგულის საკეტ მოწყობილობასთან არ უნდა განთავსდეს.
ვ) ბარგი და ტვირთი არ უნდა განთავსდეს იმ ადგილებში, სადაც ის გასასვლელთან, საავარიო ლიუკთან და საავარიო აღჭურვილობასთან მიდგომას შეზღუდავს.
ზ) აფრენის, დაფრენის წინ და როცა ტაბლო „ღვედები შეიკარით“ ჩართულია, საჭიროა ბარგის (ხელბარგის) სწორად განთავსების შემოწმება. მოწმდება დაბრკოლებების არარსებობა საავარიო ევაკუაციის შემთხვევისათვის და, ფრენის ნებისმიერ საფეხურზე, ბარგის გადაადგილებისას ადამიანების ტრავმირების შეუძლებლობა.
დანართი №12
სხ-ის ახალ ტიპზე გადამზადების პროგრამა
1. ზოგადი დებულებები
სხ-ის ექსპლუატანტი ვალდებულია უზრუნველყოს, რომ:
ა) სხ-ის სხვა ტიპზე გადასწავლება ტარდებოდეს სათანადოდ მომზადებული პერსონალის მიერ.
ბ) გადასწავლების პროგრამა შეიცავდეს ხომალდზე არსებული ყველა საავარიო და სამაშველო საშუალებების გამოსაყენებლად მომზადებას.
2. ხანძრის ქრობა და ბოლის განიავება
სხ-ის ექსპლუატანტი ვალდებულია უზრუნველყოს, რომ მომსახურე ეკიპაჟის ყოველი წევრი იღებდეს პრაქტიკულ წვრთნას სხ-ზე არსებული ხანძრის ქრობის აღჭურვილობისა და დამცავი ტანსაცმლის გამოყენებაზე. ეს წვრთნა უნდა შეიცავდეს:
ა) მომსახურე ეკიპაჟის წევრების მიერ სხ-ის შიდა ხანძრის ქრობის პრაქტიკულ ქმედებებს.
ბ) მომსახურე ეკიპაჟის წევრების მიერ, კვამლიანობის პირობებში, სასუნთქი ორგანოების დასაცავი აღჭურვილობის გამოყენებას.
3. გასასვლელები (კარი, ლიუკი)
სხ-ის ექსპლუატანტი ვალდებულია უზრუნველყოს, რომ მომსახურე ეკიპაჟის ყოველმა წევრმა პრაქტიკულად შეისწავლოს საშტატო და საავარიო გასასვლელების გამოყენება, სხ-დან მგზავრების საევაკუაციოდ.
4. საავარიო-სამაშველო ტრაპი
სხ-ის ექსპლუატანტი ვალდებულია უზრუნველყოს, რომ:
ა) მომსახურე ეკიპაჟის ყოველ წევრს სხ-ის ძირითადი სალონის ზღურბლის სიმაღლიდან საავარიო-სამაშველო ტრაპით ჩასვლა შეეძლოს.
ბ) სხ-ზე იყოს საავარიო-სამაშველო ტრაპი ან სხვა მსგავსი საშუალება მოსამზადებლად.
გ) იმ სხ-ზე გადამზადებისას, რომლის ძირითადი სალონის ზღურბლის სიმაღლე მნიშვნელოვნად განსხვავდება წინა ტიპის სხ-ისაგან, ჩატარდეს შემდგომი წვრთნა საავარიო-სამაშველო ტრაპის გამოყენებეზე.
5. ევაკუაცია და საავარიო პროცედურები
ექსპლუატანტი ვალდებულია უზრუნველყოს, რომ:
ა) ეს მომზადება შეიცავდეს მწყობრიდან გამოსული გასასვლელებისა და აღჭურვილობის დადგენას.
ბ) მომსახურე ეკიპაჟის ყოველმა წევრმა იცოდეს, თუ როგორ მოიქცეს შემდეგ ვითარებებში:
ბ.ა) ხანძარი ჰაერში, ხანძრის წყაროს დადგენაზე ყურადღების გამახვილებით.
ბ.ბ) ძლიერი რყევა.
ბ.გ) ჰერმეტულობის უცაბედი დარღვევა, ეკიპაჟის ყოველი წევრის მიერ გადასატანი საჟანგბადე მოწყობილობის გამოყენების ჩათვლით.
6. ბრბოს მართვა
ექსპლუატანტი ვალდებულია უზრუნველყოს ეკიპაჟის მომზადება ბრბოს მართვის კუთხით, სხვადასხვა საავარიო ვითარების წარმოქმნისას.
7. პილოტის მიერ შრომისუნარიანობის დაკარგვა
ექსპლუატანტი ვალდებულია უზრუნველყოს მომსახურე ეკიპაჟის ყოველი წევრის მომზადება, რათა მან დახმარება აღმოუჩინოს პილოტს, მის მიერ შრომისუნარიანობის დაკარგვისას (საფრენოსნო ეკიპაჟის შემადგენლობა-ორზე მეტი). ეს მომზადება უნდა მოიცავდეს:
ა) პილოტის სავარძლის მექანიზაციით სარგებლობას.
ბ) უსაფრთხოების ღვედების შეკვრასა და გახსნას.
გ) პილოტის საჟანგბადე მოწყობილობით სარგებლობას.
დ) სავალდებულო შემოწმებათა ნუსხით სარგებლობას.
8. საავარიო აღჭურვილობა
ექსპლუატანტი ვალდებულია უზრუნველყოს, რომ მომსახურე ეკიპაჟის ყოველი წევრი გადიოდეს პრაქტიკული მომზადებას უსაფრთხოების შემდეგი აღჭურვილობის განთავსებაზე და მოხმარებაზე:
ა) საავარიო-სამაშველო ტრაპი, ავტომატური სამაგრის უქონელი საავარიო ტრაპი და თოკები.
ბ) საავარიო-სამაშველო ტივები და მათი საშტატო აღჭურვილობა.
გ) სამაშველო ჟილეტები (მათ შორის - საბავშვო).
დ) ჟანგბადით პირველი დახმარება.
ე) ხანძარსაქრობები.
ვ) ცული და ძალაყინი.
ზ) საავარიო განათება, ელექტროფარანის ჩათვლით.
თ) საკავშირო აღჭურვილობა, მეგაფონის ჩათვლით.
ი) გადარჩენის საშუალებების კომპლექტი.
კ) პიროტექნიკა (ტიპობრივი საშუალებები).
ლ) პირველი დახმარების კომპლექტი, მისი შემცველობა და საავარიო -სამედიცინო აღჭურვილობა.
მ) გამოყენებული სხვა აღჭურვილობა ან უსაფრთხოების სისტემა.
9. მგზავრების მომზადება, საავარიო აღჭურვილობის ჩვენება
ექსპლუატანტი ვალდებულია უზრუნველყოს წვრთნა, მგზავრების ჩვეულ და საავარიო ვითარებებისათვის მოსამზადებლად, ამასთან მან უნდა უზრუნველყოს, რომ ყველა ზემოთ ჩამოთვლილი მოთხოვნა მომსახურე ეკიპაჟის მოსამზადებელ პროგრამაში იყოს შეტანილი.
გამოყენებული ტერმინოლოგია
(ქართულ-რუსული)
აგებულება
-
конструкция
აირტურბინული
-
газотурбинный
ამუშავება
-
запуск (двигателя)
არე
-
зона
ბანი
-
палуба
ბიგი
-
стойка шасси
ბოლობორბალი
-
хвостовое колесо
გადამწოდი
-
датчик
გადამეტტვირთვა
-
перегрузка
გადასაყვანი ფრენა
-
перегоночный полет
გადასვლის სიმაღლე
-
высота перехода
გამართულობა
-
исправность
გარბენი
-
пробег
გასწორი
-
створ
გაქანი
-
разбег
გაწონასწორება
-
центровка
გაწყობა
-
заправка
გზის გადაჭრა
-
перехват
დაბრკოლება
-
препятствие
დაბრუნების მიჯნა
-
рубеж возврата/ухода
დამსახველი
-
задатчик
დასაფრენი სწორი
-
предпосадочная прямая
დატვირთვა
-
загрузка
დაფერდება
-
крен
დაყვანითი სამუშაო
-
доработка
ვარდნა
-
сваливание
ზღურბლი
-
порог
თანამდევი კვალი
-
спутный след
კიდე
-
торец
კმაგაწყობა
-
дозаправка
კრიზისული
-
критический
მარცხგანცდილი
-
бедствие потерпевший
მიახლოების ნათურები
-
огни приближения
მიდამო
-
местность
მიმართვა
-
наведение
მიმოსვლა
-
руление
მისადგომი
-
подход
მმართავი
-
пилотирующий
მომნიშვნელი
-
маркер
მოხაზულობა
-
конфигурация
მჭექი
-
громкоговорящий
ნაკვეთური
-
отсек
ნიშანდება, მონიშვნა
-
маркировка
ნიხრი
-
тариф
ოსტატობა
-
квалификация
რყევა
-
болтанка
სავალდებულო შემოწმებათა ნუსხა
-
карта контрольных проверок
საკავშირებული
-
связное (оборудование)
საწაფი
-
тренажер
სახეცვალება
-
модификация
სრული
-
абсолютный
უშუალო მართვის რეჟიმი
-
режим ручного управления
ფრენის შემდგომი გარჩევა
-
послеполетный разбор
ფუთა
-
упаковка
ქარის აღრევა, ქარცვლა
-
сдвиг ветра
შალითა
-
чехол
შემონაკერი
-
обшивка
შემოქროლვა
-
порыв (ветра)
შემოყინვა
-
обледенение
შენათება
-
подсвечивание
შეჭიდება
-
сцепление
შეხების არე
-
зона приземления
შუქმძლავრი ნათურები
-
огни высокой интенсивности
შუქურა
-
маяк
ჩამოსხმა (საწვავის)
-
слив (топлива)
ჩატვირთვა
-
погрузка
წინასწარი მომზადება
-
предварительная подготовка
ჭავლური დინება
-
струйное течение
ჰაერშემკრები
-
воздухозаборник