საქართველოს სამოქალაქო საჰაერო ხომალდების ეკიპაჟების სამუშაო დროის ნორმების დამტკიცების შესახებ

საქართველოს სამოქალაქო საჰაერო ხომალდების ეკიპაჟების სამუშაო დროის ნორმების დამტკიცების შესახებ p.MsoNormal, li.MsoNormal, div.MsoNormal {margin:0in; margin-bottom:.0001pt; font-size:10.0pt; } h1 {margin-top:0in; margin-right:0in; margin-bottom:.25in; margin-left:0in; text-align:center; text-indent:.5in; page-break-before:always; page-break-after:avoid; font-size:14.0pt; } h2 {margin-top:12.0pt; margin-right:0in; margin-bottom:0in; margin-left:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:center; line-height:12.0pt; page-break-after:avoid; font-size:10.0pt; letter-spacing:2.75pt; font-weight:normal;} h3 {margin:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:center; line-height:12.0pt; page-break-after:avoid; font-size:10.0pt; letter-spacing:2.5pt;} h6 {margin-top:12.0pt; margin-right:0in; margin-bottom:0in; margin-left:0in; margin-bottom:.0001pt; page-break-after:avoid; font-size:10.0pt; } p.MsoToc1, li.MsoToc1, div.MsoToc1 {margin:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:justify; font-size:10.0pt; } p.MsoToc2, li.MsoToc2, div.MsoToc2 {margin-top:0in; margin-right:0in; margin-bottom:0in; margin-left:12.0pt; margin-bottom:.0001pt; text-align:justify; font-size:10.0pt; } p.MsoToc3, li.MsoToc3, div.MsoToc3 {margin-top:0in; margin-right:0in; margin-bottom:0in; margin-left:24.0pt; margin-bottom:.0001pt; text-align:justify; font-size:10.0pt; } p.MsoToc4, li.MsoToc4, div.MsoToc4 {margin-top:0in; margin-right:0in; margin-bottom:12.0pt; margin-left:.5in; text-align:center; font-size:10.0pt; letter-spacing:5.0pt; font-weight:bold;} p.MsoFootnoteText, li.MsoFootnoteText, div.MsoFootnoteText {margin:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:justify; font-size:10.0pt; } p.MsoHeader, li.MsoHeader, div.MsoHeader {margin:0in; margin-bottom:.0001pt; font-size:10.0pt; } p.MsoFooter, li.MsoFooter, div.MsoFooter {margin:0in; margin-bottom:.0001pt; font-size:10.0pt; } span.MsoFootnoteReference {vertical-align:super;} p.MsoTitle, li.MsoTitle, div.MsoTitle {margin-top:300.0pt; margin-right:0in; margin-bottom:3.0pt; margin-left:0in; text-align:center; font-size:16.0pt; letter-spacing:3.0pt; font-weight:bold;} p.MsoBodyText, li.MsoBodyText, div.MsoBodyText {margin:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:justify; font-size:14.0pt; } p.MsoBodyText2, li.MsoBodyText2, div.MsoBodyText2 {margin:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:justify; line-height:12.0pt; font-size:10.0pt; } p.MsoBodyTextIndent2, li.MsoBodyTextIndent2, div.MsoBodyTextIndent2 {margin-top:0in; margin-right:0in; margin-bottom:0in; margin-left:26.65pt; margin-bottom:.0001pt; text-align:justify; text-indent:9.35pt; font-size:14.0pt; } p.MsoPlainText, li.MsoPlainText, div.MsoPlainText {margin:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:justify; text-indent:34.0pt; font-size:10.0pt; } p.parlamdrst, li.parlamdrst, div.parlamdrst { margin:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:justify; text-indent:14.2pt; font-size:11.0pt; } p.chveulebrivi, li.chveulebrivi, div.chveulebrivi { margin:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:justify; text-indent:14.2pt; font-size:10.0pt; layout-grid-mode:line; font-style:italic;} p.data, li.data, div.data { margin:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:justify; font-size:10.0pt; layout-grid-mode:line;} p.petiti, li.petiti, div.petiti { margin-top:6.0pt; margin-right:0in; margin-bottom:0in; margin-left:14.2pt; margin-bottom:.0001pt; text-align:justify; font-size:8.5pt; layout-grid-mode:line;} p.prezident, li.prezident, div.prezident { margin:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:justify; font-size:10.0pt; layout-grid-mode:line; font-style:italic;} p.kanoni, li.kanoni, div.kanoni { margin-top:.25in; margin-right:0in; margin-bottom:6.0pt; margin-left:0in; text-align:center; font-size:12.0pt; letter-spacing:3.0pt; font-weight:bold;} p.gazeti, li.gazeti, div.gazeti { margin:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:justify; text-indent:14.2pt; font-size:10.0pt; } p.cigni, li.cigni, div.cigni { margin:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:justify; text-indent:14.2pt; text-autospace:none; font-size:11.0pt; } p.muxl-sat, li.muxl-sat, div.muxl-sat { margin-top:12.0pt; margin-right:0in; margin-bottom:6.0pt; margin-left:14.2pt; text-indent:-14.2pt; page-break-before:always; page-break-after:avoid; text-autospace:none; font-size:11.0pt; font-weight:bold;} p.muxl-text, li.muxl-text, div.muxl-text { margin-top:0in; margin-right:0in; margin-bottom:6.0pt; margin-left:0in; text-align:justify; text-indent:14.2pt; text-autospace:none; font-size:10.0pt; font-weight:bold; font-style:italic;} p.tavi-sat, li.tavi-sat, div.tavi-sat { margin-top:12.0pt; margin-right:0in; margin-bottom:0in; margin-left:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:center; page-break-before:always; page-break-after:avoid; text-autospace:none; font-size:10.0pt; font-weight:bold;} p.kari-sat, li.kari-sat, div.kari-sat { margin-top:0in; margin-right:0in; margin-bottom:12.0pt; margin-left:0in; text-align:center; page-break-after:avoid; text-autospace:none; font-size:10.0pt; font-weight:bold;} p.magaliti, li.magaliti, div.magaliti { margin-top:12.0pt; margin-right:0in; margin-bottom:0in; margin-left:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:justify; text-indent:14.2pt; text-autospace:none; font-size:10.0pt; font-weight:bold;} p.magaliti-text, li.magaliti-text, div.magaliti-text { margin-top:6.0pt; margin-right:0in; margin-bottom:10.0pt; margin-left:0in; text-align:justify; text-indent:14.2pt; text-autospace:none; font-size:11.0pt; } p.Hangingindent, li.Hangingindent, div.Hangingindent { margin-top:0in; margin-right:0in; margin-bottom:5.65pt; margin-left:0in; text-align:justify; text-indent:14.2pt; text-autospace:none; font-size:12.0pt; font-weight:bold;} p.Bodytext, li.Bodytext, div.Bodytext { margin-top:26.0pt; margin-right:0in; margin-bottom:0in; margin-left:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:center; text-autospace:none; font-size:12.0pt; color:black; font-weight:bold;} p.Headline, li.Headline, div.Headline { margin-top:0in; margin-right:0in; margin-bottom:0in; margin-left:28.4pt; margin-bottom:.0001pt; text-align:justify; text-indent:-14.2pt; text-autospace:none; font-size:12.0pt; } p.Normal, li.Normal, div.Normal { margin:0in; margin-bottom:.0001pt; font-size:12.0pt; } p.abzacixml, li.abzacixml, div.abzacixml { margin:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:justify; text-indent:14.15pt; font-size:11.0pt; } p.sataurixml, li.sataurixml, div.sataurixml { margin:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:center; text-indent:14.15pt; font-size:12.0pt; font-weight:bold;} p.tarigixml, li.tarigixml, div.tarigixml { margin-top:6.0pt; margin-right:0in; margin-bottom:6.0pt; margin-left:0in; text-align:center; text-indent:14.2pt; font-size:11.0pt; font-weight:bold;} p.mimgebixml, li.mimgebixml, div.mimgebixml { margin:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:center; text-indent:14.2pt; font-size:14.0pt; font-weight:bold;} p.saxexml, li.saxexml, div.saxexml { margin-top:6.0pt; margin-right:0in; margin-bottom:0in; margin-left:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:center; text-indent:14.15pt; font-size:11.0pt; font-weight:bold;} p.adgilixml, li.adgilixml, div.adgilixml { margin-top:6.0pt; margin-right:0in; margin-bottom:6.0pt; margin-left:0in; text-align:center; text-indent:14.2pt; font-size:11.0pt; font-weight:bold;} p.kodixml, li.kodixml, div.kodixml { margin-top:0in; margin-right:0in; margin-bottom:12.0pt; margin-left:255.1pt; text-align:right; page-break-after:avoid; font-size:10.0pt; } p.sulcvlilebaxml, li.sulcvlilebaxml, div.sulcvlilebaxml { margin:0in; margin-bottom:.0001pt; text-indent:14.15pt; font-size:11.0pt; font-weight:bold;} p.zogadinacilixml, li.zogadinacilixml, div.zogadinacilixml { margin-top:12.0pt; margin-right:0in; margin-bottom:0in; margin-left:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:center; text-indent:-42.5pt; line-height:12.0pt; page-break-after:avoid; font-size:11.0pt; font-weight:bold;} p.gansakutrebulinacilixml, li.gansakutrebulinacilixml, div.gansakutrebulinacilixml { margin-top:12.0pt; margin-right:0in; margin-bottom:0in; margin-left:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:center; text-indent:-42.5pt; page-break-after:avoid; font-size:11.0pt; font-weight:bold;} p.satauri2, li.satauri2, div.satauri2 { margin:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:center; font-size:11.0pt; font-weight:bold;} p.danartixml, li.danartixml, div.danartixml { margin-top:6.0pt; margin-right:0in; margin-bottom:6.0pt; margin-left:0in; text-indent:14.2pt; font-size:10.0pt; font-weight:bold; font-style:italic;} p.khelmoceraxml, li.khelmoceraxml, div.khelmoceraxml { margin-top:6.0pt; margin-right:0in; margin-bottom:6.0pt; margin-left:0in; text-indent:14.15pt; font-size:11.0pt; font-weight:bold;} p.ckhrilixml, li.ckhrilixml, div.ckhrilixml { margin:0in; margin-bottom:.0001pt; font-size:9.0pt; } p.tavixml, li.tavixml, div.tavixml { margin-top:12.0pt; margin-right:0in; margin-bottom:0in; margin-left:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:center; font-size:11.0pt; font-weight:bold;} p.tavisataurixml, li.tavisataurixml, div.tavisataurixml { margin-top:0in; margin-right:0in; margin-bottom:12.0pt; margin-left:0in; text-align:center; font-size:11.0pt; font-weight:bold;} p.muxlixml, li.muxlixml, div.muxlixml { margin-top:12.0pt; margin-right:0in; margin-bottom:0in; margin-left:42.5pt; margin-bottom:.0001pt; text-indent:-42.5pt; line-height:12.0pt; page-break-after:avoid; font-size:11.0pt; font-weight:bold;} @page Section1 {size:8.5in 11.0in; margin:1.0in 1.25in 1.0in 1.25in;} div.Section1 {page:Section1;} ol {margin-bottom:0in;} ul {margin-bottom:0in;} სახელმწიფო სარეგისტრაციო კოდი 310.050.000.11.115.006.238 საქართველოს დამოუკიდებელი ეროვნული მარეგულირებელი ორგანო – საჯარო სამართლის იურიდიულ პირის – სამოქალაქო ავიაციის ადმინისტრაციის თავმჯდომარის ბრძანება №5 2003 წლის 16 დეკემბერი ქ. თბილისი „საქართველოს სამოქალაქო საჰაერო ხომალების ეკიპაჟების სამუშაო დროის ნორმების” დამტკიცების შესახებ „საერთაშორისო სამოქალაქო ავიაციის შესახებ” ჩიკაგოს 1944 წლის კონვენციის მე-6 დანართის (“საჰაერო ხომალდების ექსპლუატაცია”), „საქართველოს საჰაერო კოდექსის” 51-ე მუხლის, “ნორმატიული აქტების შესახებ” საქართველოს კანონის და „ტრანსპორტისა და კომუნიკაციების სფეროს სახელმწიფო მართვისა და რეგულირების წესის შესახებ” საქართველოს კანონის მე-13 მუხლის პირველი პუნქტის, აგრეთვე საქართველოს საჰაერო სივრცეში ფრენის უსაფრთხოების უზრუნველყოფის ღონისძიებების შემდგომი სრულყოფის მიზნით: 1. დამტკიცდეს „საქართველოს სამოქალაქო საჰაერო ხომალდების ეკიპაჟების სამუშაო დროის ნორმები”. 2. ბრძანება ამოქმედდეს გამოქვეყნებისთანავე. ზ. ჭანკოტაძე „საქართველოს სამოქალაქო საჰაერო ხომალების ეკიპაჟების სამუშაო დროის ნორმების” დამტკიცების შესახებ თავი 1. ტერმინები და ცნებები. ზოგადი დებულებები     მუხლი 1🔗. ტერმინებისა და ცნებების განმარტებები ამ „ნორმებით“ გამოყენებულ ტერმინებსა და ცნებებს აქვს შემდეგი მნიშვნელობები:  ა) გაფრენისწინა დასვენების დრო – დაგეგმილი ფრენ(ებ)ის წინ ეკიპაჟის წევრის დასასვენებლად დადგენილი დროის (საათები, დღეები) უწყვეტი მონაკვეთი, რომლის დროსაც ეკიპაჟის წევრს უნდა მიეცეს დრო ძილისათვის, არანაკლებ 8 საათი, მათი პროფესიული საქმიანობის საიმედოობის უზრუნველსაყოფად, შემდგომი ფრენ(ებ)ის უსაფრთხოების ინტერესებიდან გამომდინარე;  ბ) გადაღლა – მდგომარეობა, რაც შეიძლება გამოიწვიოს დაღლის შემდეგ დაგვიანებულმა ან არასრულად ძალების აღდგენამ, აგრეთვე – გადამეტებულმა სამუშაომ, თუ მის შემდეგ არ არის ძალების აღდგენის საშუალება;  გ) გაძლიერებული ეკიპაჟი – სამი პილოტისაგან შემდგარი ეკიპაჟი, რომელთაგან, სულ ცოტა, ორს აქვს საჰაერო ხომალდის მეთაურის კვალიფიკაცია;  დ) დასვენების დრო – ეკიპაჟის წევრის ხმელეთზე ყოფნის დროის ნებისმიერი მონაკვეთი, რომლის განმავლობაშიც ექსპლუატანტი მას სასამსახურო მოვალეობებისაგან ათავისუფლებს;  ე) დაღლა – მდგომარეობა, რასაც ადამიანი გრძნობს გარკვეული სამუშაოს შესრულების, დაძაბულობის ან აგზნების შედეგად, და რომელიც, როგორც წესი, საკმაო ხნის ერთჯერადი ძილის შემდეგ გაივლის;  ვ) დღიური (სადღეღამისო) ან ნებისმიერ 24-საათიან უწყვეტ მონაკვეთში საჰაერო ხომალდის ეკიპაჟის წევრის სასამსახურო – საფრენოსნო დროის ნორმა – ეკიპაჟის წევრის სამუშაო დრო (გაფრენისწინა მომზადება+საფრენოსნო დრო+ფრენისშემდგომი გარჩევა), რომლის განმავლობაშიც იგი, პროფესიული საქმიანობის საიმედოდ შესასრულებლად, ფსიქოფიზიოლოგიური ფუნქციების საჭირო დონეს ინარჩუნებს;  ზ) დღიური (სადღეღამისო) ან ნებისმიერ 24-საათიან უწყვეტ მონაკვეთში ნაფრენის ნორმა – ეკიპაჟის წევრის სასამსახურო-საფრენოსნო დროის კანონმდებლობით დადგენილი ნაწილი;  თ) ეკიპაჟის წევრი – სათანადო მოწმობის მფლობელი პირი, რომელსაც ფრენის დროს საჰაერო ხომალდზე გარკვეული მოვალეობების შესრულება აკისრია.  ი) ესტაფეტის დრო – აუცილებელი ხანგრძლივობის ის უწყვეტი დროის მონაკვეთი, როცა განრიგით, ან საგანგებო განკარგულების შესაბამისად, ეკიპაჟი იმყოფება საწარმოო საჭიროებით განპირობებულ ადგილზე, არასაბაზო აეროპორტში, სხვა ეკიპაჟის შესაცვლელად;  კ) ექსპლუატანტი – პირი, რომელიც, კანონმდებლობის შესაბამისად, ეწევა საჰაერო ხომალდის ექსპლუატაციას ან სთავაზობს მომსახურებას ამ სფეროში.  ლ) თადარიგში ყოფნის (მორიგეობის) დრო – ექსპლუატანტის მიერ განსაზღვრული დროის მონაკვეთი, რომლის განმავლობაშიც ეკიპაჟის წევრი ვალდებულია, სათანადო დავალების მიღებისთანავე, გამოცხადდეს ფრენის შესასრულებლად;  მ) კურსანტი – საფრენოსნო სპეციალობის უმაღლესი ან საშუალო სასწავლო დაწესებულების მოსწავლე, მსმენელი;  ნ) ნებისმიერ 7, 30 და 365 მიმდევრობით დღეში საჰაერო ხომალდის ეკიპაჟის წევრის საფრენოსნო ან სასამსახურო-საფრენოსნო დროის ნორმა – ეკიპაჟის წევრის საფრენოსნო ან სასამსახურო-საფრენოსნო დროის კანონმდებლობით დადგენილი ჯამი დროის კონკრეტულ მონაკვეთში, რომელიც მისი პროფესიული საქმიანობის საიმედო დონის შენარჩუნებას უზრუნველყოფს;  ო) საავიაციო სამუშაოები – ავიაგადამზიდველის მიერ, ნებართვის საფუძველზე, საჰაერო ხომალდით შესრულებული სამუშაოები (სამშენებლო-სამონტაჟო, სასოფლო-სამეურნეო, საძებნ-სამაშველო, საავარიო-სამაშველო სამუშაოები, ტოპოგრაფიული და ფოტოგადაღება, პატრულირება და სხვა);  პ) საკიდელი – შვეულმფრენის დამატებითი მოწყობილობა, რომელიც ტვირთის ფუზელაჟზე ჩამოკიდებით გადატანის საშუალებას იძლევა;  ჟ) სამუშაო დრო – დრო, რომლის განმავლობაშიც ეკიპაჟის წევრი ასრულებს საკუთარ მოვალეობებს. სამუშაო დრო მოიცავს სასამსახურო, სასამსახურო-საფრენოსნო და საფრენოსნო დროს;  რ) სასამსახურო დრო – დრო, რომლის განმავლობაშიც ეკიპაჟის წევრი ხმელეთზე ასრულებს საკუთარ მოვალეობებს;  ს) სასამსახურო-საფრენოსნო დრო – სამუშაო დროის მონაკვეთი, როცა ეკიპაჟის წევრი, ფრენის დასაწყებად, სასამსახურო მოვალეობების შესრულებას შეუდგება, იმ დრომდე, როცა იგი ფრენის შესრულების სასამსახურო მოვალეობებისაგან თავისუფლდება;  ტ) საფრენოსნო დრო; ფრენის დრო (ნაფრენი) – დროის მონაკვეთი, აფრენის მიზნით საჰაერო ხომალდის საკუთარი წევის ხარჯზე მოძრაობის დაწყებიდან ფრენის დამთავრებისას მის შეჩერებამდე;  შენიშვნა: 1. დასახელებული ტერმინი არის სინონიმი ტერმინისა „დრო ხუნდების აღებიდან დაყენებამდე“, რომელიც მოიცავს სამუშაო დროის მონაკვეთს საჰაერო ხომალდის ჩატვირთვის ადგილიდან მოძრაობის დაწყებიდან განტვირთვის ადგილზე შეჩერებამდე.  2. დროის ნებისმიერი მონაკვეთი, როცა შვეულმფრენის მზიდი ხრახნი ბრუნავს, საფრენოსნო დროდ ითვლება.  უ) საფრენოსნო ეკიპაჟის წევრი – მოწმობის მფლობელი ეკიპაჟის წევრი, რომელსაც ფრენის დროს საჰაერო ხომალდის მართვასთან დაკავშირებული მოვალეობები აკისრია; ფ) სასწავლო-საწვრთნელი ფრენა – ეკიპაჟის წევრის საფრენოსნო მომზადების მიზნით განხორციელებული ფრენა;  ქ) სატრანსპორტო ფრენა – საჰაერო ხომალდით განხორციელებული ნებისმიერი სახეობის გადაყვანა-გადაზიდვა;  ღ) სპორტული ფრენა – საერთო დანიშნულების ავიაციის პილოტის სპორტული შეჯიბრისათვის მოსამზადებლად და სპორტული მიზნებისათვის განხორციელებული ფრენა; ყ) ფრენებს შორის დასვენების დრო – ეკიპაჟის დასასვენებლად გამოყოფილი დროის უწყვეტი მონაკვეთი, რომელიც მას ყოველდღიური ფრენებისას ან ეკიპაჟის შეცვლით რეისის შესრულებისას ეძლევა;  შ) ფრენის სექტორი – ფრენა ან ფრენების სერიებიდან ერთ-ერთი, რომელიც საჰაერო ხომალდის საბაზო აეროდრომის სადგომიდან იწყება და იქვე მთავრდება;  ჩ) ფრენების შესრულების სახელმძღვანელო – საჰაერო ხომალდის ექსპლუატანტის პერსონალის მიერ, საკუთარი მოვალეობების შესრულებისას, გამოყენებული წესების, ინსტრუქციებისა და რეკომენდაციების შემცველი საბუთი;  ც) ფრენისშემდგომი დასვენების დრო – გრაფიკით, განრიგით ან საგანგებო განკარგულებით დადგენილი დროის (საათები, დღეები) უწყვეტი მონაკვეთი, რომელიც ეკიპაჟის წევრს მიეცემა საფრენოსნო დავალების შესრულებისთანავე, ორგანიზმის ფსიქოფიზიოლოგიური ფუნქციების აღსადგენად, გადაღლისა და დაავადებების საპროფილაქტიკოდ, მათი ჯანმრთელობის დასაცავად და შემდგომი ფრენების უსაფრთხოების უზრუნველსაყოფად;  ძ) ღამე – დროის მონაკვეთი საღამოს სამოქალაქო ბინდის დამთავრებიდან დილის სამოქალაქო ბინდის დაწყებამდე, ან დროის სხვა ისეთი მონაკვეთი, მზის ამოსვლასა და ჩასვლას შორის, რომელიც შეიძლება დადგენილ იქნეს შესაბამისი უფლებამოსილი ორგანოს მიერ.  შენიშვნა: სამოქალაქო ბინდი მთავრდება საღამოთი, როცა მზის დისკოს ცენტრი მდებარეობს ჰორიზონტის ხაზიდან 6​0-ით ქვემოთ, და იწყება დილით, როცა მზის დისკოს ცენტრი მდებარეობს ჰორიზონტის ხაზიდან 6​0-ით ქვემოთ.  წ) შეგზავნის დრო – ექსპლუატანტის მითითებით განხორციელებული გადაყვანისას, ეკიპაჟის წევრის მიერ, სამსახურებრივი მოვალეობების შესასრულებლად, არასაბაზო აეროდრომამდე გზაში დახარჯული დრო: ჭ) ჩიკაგოს კონვენცია – ჩიკაგოში (აშშ) 1994 წელს ხელმოწერილი კონვენცია „საერთო სამოქალაქო ავიაციის შესახებ“, რომელსაც საქართველო 1994 წელს მიუერთდა.     მუხლი 2🔗. ზოგადი დებულებები 1. „საქართველოს სამოქალაქო საჰაერო ხომალდის ეკიპაჟის წევრის სამუშაო და დასვენების დროის ნორმები“ (შემდგომში – „ნორმები“) შემუშავებულია ჩიკაგოს კონვენციის № 6 დანართის („საჰაერო ხომალდების ექსპლუატაცია“), საქართველოს საჰაერო კოდექსის, საქართველოს კანონების: „ნორმატიული აქტების შესახებ“, „ტრანსპორტისა და კომუნიკაციების სფეროს სახელმწიფო მართვისა და რეგულირების შესახებ“ საფუძველზე, და გათვალისწინებულია „საქართველოს შრომის კანონთა კოდექსის“ მოთხოვნები.  2. ამ „ნორმებით“ დგინდება სასამსახურო, სასამსახურო-საფრენოსნო და საფრენოსნო დროის ზღვარი (მაქსიმალური ნორმები), აგრეთვე – დასვენების დროის ზღვარი (მინიმალური ნორმები), ეკიპაჟის წევრების გადაღლის თავიდან ასაცილებლად და ფრენების უსაფრთხოების უზრუნველსაყოფად.  3. ნორმატიული და ზენორმატიული სასამსახურო და საფრენოსნო დროის ნორმებს განსაზღვრავს ექსპლუატანტი ამ „ნორმებისა“ და საქართველოს შრომითი კანონმდებლობის შესაბამისად.  4. ექსპლუატანტმა სამუშაო და დასვენების დროის ნორმების განსაზღვრისას უნდა გაითვალისწინოს, რომ:  ა) საფრენოსნო დრო შეიზღუდოს იმდენად, რომ არ გამოიწვიოს არც ერთი სახეობის დაღლილობა;  ბ) სასამსახურო მოვალეობების შესასრულებლად საჭირო დრო, უშუალოდ გაფრენის წინ ან შუალედურ პუნქტებში ფრენების სერიების შესრულებისას, ისეთნაირად უნდა შეიზღუდოს, რომ არ გამოიწვიოს ეკიპაჟის წევრების დაღლა;  გ) ეკიპაჟის წევრს მიეცეს დაღლის შემდეგ ძალების სრული აღდგენის საშუალება;  დ) ეკიპაჟის წევრს ფრენის პარალელურად, შეიძლება, სხვა სამსახურებრივი მოვალეობების შესრულებაც დასჭირდეს, და ის არ უნდა გადაიღალოს. 5. ამ „ნორმების“ დებულებები ვრცელდება საქართველოში რეგისტრირებული ექსპლუატანტის ეკიპაჟის წევრის მიერ განხორციელებულ ყველა სახეობის საავიაციო სამუშაოზე, ჩარტერულ და რეგულარულ საჰაერო გადაყვანა-გადაზიდვებზე, სასწავლო, საწვრთნელ და სპორტულ ფრენებზე.  6. ამ „ნორმების“ დებულებების მოთხოვნების მიუხედავად, ეკიპაჟის წევრს ეკრძალება გაფრენა, ექსპლუატანტს კი – ამის მოთხოვნა, თუ არის საფუძველი იმისა, რომ ეკიპაჟის წევრი გადაღლილია ან, მომავალი ფრენის პირობების გათვალისწინებით, ფრენის დროს იგი მეტისმეტად გადაიღლება.  7. ექსპლუატანტის „ფრენების შესრულების სახელმძღვანელო“ უნდა შეიცავდეს ეკიპაჟის წევრების საფრენოსნო, სასამსახურო-საფრენოსნო დროის მაქსიმალურ და დასვენების დროის მინიმალურ ხანგრძლივობას, რომლებიც დგინდება წინამდებარე "ნორმების" მოთხოვნების შესაბამისად. 8. ექსპლუატანტი შეიმუშავებს ეკიპაჟის ყოველი წევრის სამუშაო და დასვენების დროის სააღრიცხვო საბუთების ფორმებს.  9. ექსპლუატანტის მიერ წარმოებული სააღრიცხვო საბუთებით უნდა აისახოს ეკიპაჟის წევრების შემდეგი მონაცემები:  ა) სასამსახურო-საფრენოსნო დროის ხანგრძლივობა;  ბ) საფრენოსნო დროის ხანგრძლივობა;  გ) ფრენისშემდგომი დასვენების ხანგრძლივობა;  10. ექსპლუატანტი ამ „ნორმებით“ გათვალისწინებული სამუშაო და დასვენების დროის სააღრიცხვო საბუთებს ინახავს 15 თვის განმავლობაში და მათ შესაბამისი უფლებებით აღჭურვილ პირს წარუდგენს პირველი მოთხოვნისთანავე.  11. თუ ეკიპაჟის წევრმა, სასამსახურო მოვალეობების შესრულებისას, ამ „ნორმებით“ დადგენილ დროის ნორმებს გადაამეტა, ეკიპაჟის მეთაური ვალდებულია, უმოკლეს შესაძლებელ ვადაში მომხდარი ფაქტი წერილობით აცნობოს ექსპლუატანტის ხელმძღვანელობას. ექსპლუატანტი ვალდებულია შეისწავლოს ამ შემთხვევის გარემოებები და მიიღოს მსგავსი მოვლენის თავიდან აცილების ზომები.  12. ამ „ნორმების“ მე-2 და მე-3 დანართებით გათვალისწინებული ნორმები ქმედითია ეკიპაჟის ყველა წევრის მიმართ.  13. თუ ფრენები სრულდება საჰაერო ხომალდების იმ ტიპებსა და სამუშაოს სახეობებზე, რისთვისაც ნაფრენის სხვადასხვა ნორმებია დადგენილი (30 თანამიმდევრულ დღეში ან კალენდარულ წელს), ნორმატივები უნდა გადაანგარიშდეს (იხ. დანართი 7).     თავი II. ძირითადი დებულებები     მუხლი 3🔗. სატრანსპორტო ფრენებისას ეკიპაჟის წევრების სამუშაო და დასვენების დროის ნორმები  1. სასამსახურო დრო მოიცავს:  ა) პროფესიულ მომზადებაზე, პროფესიული ვარგისობის შემოწმებაზე, სახმელეთო საწვრთნელ აღჭურვილობაზე, აგრეთვე, ექსპლუატანტის მიერ დადგენილი გრაფიკის მიხედვით განხორციელებულ სხვა სახის საქმიანობაზე ეკიპაჟის წევრის მიერ დახარჯულ დროს;  ბ) დაკისრებული მოვალეობების შესასრულებლად, ექსპლუატანტის მითითებით განხორციელებულ შეგზავნილ რეისზე (ან უკან დასაბრუნებლად) ეკიპაჟის წევრის მიერ დახარჯულ დროს;  გ) ბაზირების ადგილიდან მოწყვეტით, ესტაფეტაში ან გადატანილი ფრენის მოცდისას ეკიპაჟის წევრის მიერ (როცა ის სასამსახურო ვალდებულებებს არ ასრულებს) დახარჯული დროის 50%-ს.  2. სასამსახურო-საფრენოსნო დრო:  ა) სასამსახურო-საფრენოსნო დროს, ამ „ნორმების“ მოთხოვნების შესაბამისად, ფრენ(ებ)ის მიზნისა და სირთულის ან ფრენ(ებ)ის წინ (შემდეგ) რაიმე პროცედურების გავლის აუცილებლობის გათვალისწინებით, განსაზღვრავს ექსპლუატანტი;  ბ) ნებისმიერ შემთხვევაში სასამსახურო-საფრენოსნო დროის ათვლა უნდა დაიწყოს გაფრენის დანიშნულ დრომდე, არანაკლებ 1 სთ-ით ადრე და დამთავრდეს ფრენის დასრულებიდან, არანაკლებ, 30 წუთის შემდეგ;  გ) თუ სასამსახურო-საფრენოსნო დროის განმავლობაში ეკიპაჟის წევრს მიეცემა უწყვეტი დასვენება 3 საათითა და მეტი დროით, ძილისათვის პირობების უზრუნველყოფით, მაშინ დასვენების ეს დრო სასამსახურო-საფრენოსნო დროში არ ჩაითვლება;  დ) 24-საათიან უწყვეტ პერიოდში სასამსახურო-საფრენოსნო დროის მაქსიმალურად დასაშვები ნორმები მითითებულია მე-2 დანართით;  ე) ექსპლუატანტი ვალდებულია რეისების განრიგი დაგეგმოს იმგვარად, რომ გაუთვალისწინებული შეფერხებისას ეკიპაჟს შეექმნას რეისის შესასრულებლად (დასასრულებლად) აუცილებელი სასამსახურო- საფრენოსნო დროის მარაგი.  3. სასამსახურო და სასამსახურო-საფრენოსნო დროის ჯამი („საქართველოს შრომის კანონთა კოდექსის“ მიხედვით – „სამუშაო დრო“), კვირის (7 თანამიმდევრული დღე-ღამის) განმავლობაში, 41 საათს არ უნდა აღემატებოდეს.  4. საფრენოსნო დრო (ნაფრენი):  ა) ეკიპაჟის წევრებისათვის დგინდება დღე-ღამის ან ნებისმიერი 24-საათიანი უწყვეტი პერიოდის, 7 და 30 თანამიმდევრული დღის, 365 დღის (კალენდარული წლის) საფრენოსნო დროის ინდივიდუალური ჯამური აღრიცხვა;  ბ) ეკიპაჟის წევრის დღე-ღამის ან ნებისმიერი 24 საათიანი პერიოდის საფრენოსნო დრო (ნაფრენი) № 2 დანართით მითითებულ სიდიდეებს არ უნდა აღემატებოდეს; გ) ეკიპაჟის წევრის 7 თანამიმდევრული დღის საფრენოსნო დრო არ უნდა აღემატებოდეს 35 საათს;  დ) ეკიპაჟის წევრის 30 თანამიმდევრული დღის საფრენოსნო დრო არ უნდა აღემატებოდეს 100 საათს. ამ ნორმის გაზრდა შეიძლება 120 საათამდე, მხოლოდ წელიწადში ერთხელ;  ე) ეკიპაჟის წევრის 365 დღის (კალენდარული წლის) საფრენოსნო დრო არ უნდა აღემატებოდეს 1000 საათს;  ვ) ეკიპაჟის წევრის საფრენოსნო დატვირთვა, შეძლებისდაგვარად, თანაბრად უნდა განაწილდეს (კვირის, თვის, წლის განმავლობაში).  შენიშვნა: ეკიპაჟის წევრის შრომისა და დასვენების პირობების შესწავლის საფუძველზე და მისი ჯანმრთელობის მდგომარეობიდან გამომდინარე, ექსპლუატანტის ექიმი უფლებამოსილია, ექსპლუატანტს ურჩიოს ამ პირის საფრენოსნო დატვირთვის შემცირება და/ან შესთავაზოს საფრენოსნო საქმიანობის პირობების შეცვლა და /ან დაუდგინოს მას შრომისუნარიანობის დონის აღდგენის ღონისძიებები.  5. თადარიგში ყოფნის დრო (თადარიგის /მორიგეობის დრო)  ა) ექსპლუატანტი, საკუთარი შეხედულებისამებრ, ამ „ნორმებით“ დადგენილი შეზღუდვების ფარგლებში, ადგენს ეკიპაჟის წევრის თადარიგში ყოფნის დროსა და ადგილს, იმ ანგარიშით, რომ მას შესაძლებლობა ჰქონდეს, რაც შეიძლება მოკლე ვადებში, გამოცხადდეს ფრენ(ებ)ის შესასრულებლად;  ბ) ეკიპაჟის წევრის შინ ყოფნისას, თადარიგის დრო არ უნდა აღემატებოდეს 12- საათიან ერთ უწყვეტ პერიოდს. შინ გატარებული თადარიგის დრო სასამსახურო-საფრენოსნო დროში არ ჩაითვლება;  გ) ეკიპაჟის წევრის თადარიგის დრო, თუ ის არის ექსპლუატანტის მიერ შეთავაზებულ ადგილზე (არასაშინაო პირობებში), სანიტარულ-ჰიგიენური ნორმების შესაბამის შენობაში ძილისათვის პირობების უზრუნველყოფით, 12-საათიან ერთ უწყვეტ პერიოდს არ უნდა აღემატებოდეს;  დ) გაფრენის მოლოდინში თადარიგში გატარებული დრო სასამსახურო-საფრენოსნო დროში არ ჩაითვლება, მაგრამ ამ დროის 50% აღირიცხება როგორც სასამსახურო დრო;  ე) თუ ეკიპაჟის წევრი იმყოფება თადარიგში ან გაფრენის მოლოდინშია ისეთ არასაშინაო პირობებში, რომელიც „გ“ ქვეპუნქტით დადგენილს არ შეესაბამება, მაშინ თადარიგის და სასამსახურო-საფრენოსნო დროის ჯამი № 2 დანართით გათვალისწინებულ სასამსახურო-საფრენოსნო დროს არ უნდა აღემატებოდეს. თუ ფრენა არ შესრულდა, თადარიგის/მორიგეობის დრო აღირიცხება როგორც სასამსახურო დრო.  6. შესაგზავნი დრო:  ა) ეკიპაჟის წევრის შესაგზავნი დრო შედის სასამსახურო დროში ;  ბ) შესაგზავნი დროის მერე, სასამსახურო ვალდებულებების შესრულებამდე, ეკიპაჟის წევრს ეძლევა დასვენების საშუალება ძილის პირობების შექმნით. ასეთი დასვენების ხანგრძლივობა 8 საათზე ნაკლები არ უნდა იყოს;  გ) თუ ეკიპაჟის წევრი სასამსახურო ვალდებულების შესრულებას შეუდგება დაუსვენებლად ან 8 საათზე ნაკლები დროის დასვენებით, შესაგზავნი დრო ითვლება სასამსახურო-საფრენოსნო დროში, რომელიც შესაგზავნი დროის დაწყებიდან აითვლება.  7. დასვენების დრო  ა) ექსპლუატანტი ვალდებულია მისცეს, ეკიპაჟის წევრი კი – გამოიყენოს, ყოველდღიური ფრენებისას ან ეკიპაჟის შეცვლით შესრულებული რეისებისას, მის განკარგულებაში არსებული დასვენების მინიმალური საშუალება (ფრენებს შორის დასვენება);  ბ) სამუშაო დღეებს შორის დასვენების დრო არის უწყვეტი დრო, რომლის ხანგრძლივობა შეადგენს სულ ცოტა 10 საათს ბაზის გარეთ და 12 საათს – ბაზაზე;  გ) თუ ბაზაზე დასვენებამდე სასამსახურო საფრენოსნო დრო 12 საათზე მეტი იყო, ფრენებსშორის დასვენების დრო, სულ ცოტა, სასამსახურო-საფრენოსნო დროის ტოლი უნდა იყოს.     მუხლი 4🔗. საავიაციო სამუშაოების (გარდა საავიაციო-ქიმიური სამუშაოებისა) შესრულებისას, ეკიპაჟის წევრის სამუშაო და დასვენების დროის ნორმები  1. ეკიპაჟის წევრის საფრენოსნო დროის მაქსიმალური ნორმები მოცემულია № 3 დანართით.  2. შვეულმფრენის ეკიპაჟის საფრენოსნო დროის დადგენილი თვიური და წლიური ნორმების გაზრდა აკრძალულია.  3. საკიდელით მუშაობისას, შვეულმფრენის ეკიპაჟის წევრის საფრენოსნო დღიური ნორმა 5 საათს, ხოლო ერთი ფრენის ხანგრძლივობა, რეისების რაოდენობის მიუხედავად, 60 წუთს არ უნდა აღემატებოდეს. ფრენებს შორის დასვენების ხანგრძლივობა უნდა შეადგენდეს არანაკლებ 10 წუთს. ორი ფრენის მერე საჭიროა არანაკლებ ერთსაათიანი შესვენება.  4. საზღვაო აკვატორიის აეროგრავიმეტრულ გადაღებაზე ორ-პილოტიანი შვეულმფრენის ფრენის ხანგრძლივობა 90 წუთს არ უნდა აღემატებოდეს; გრავიმეტრულ წერტილზე ჩამოკიდების რაოდენობა 11-ს არ უნდა აღემატებოდეს, ამასთან, 6 ჩამოკიდების მერე ეკიპაჟმა გადაღება უნდა შეწყვიტოს და 10 წუთის განმავლობაში შეასრულოს ჰორიზონტალური ფრენა არა ნაკლებ 100 მეტრის სიმაღლეზე, რის შემდეგაც შეიძლება გადაღების გაგრძელება.  5. საავიაციო სამუშაოების შესრულებისას, სასამსახურო-საფრენოსნო დროის დასრულების მერე , ეკიპაჟის წევრმა უნდა დაისვენოს, სულ ცოტა, 10 საათი.     მუხლი 5🔗. საავიაციო -ქიმიური სამუშაოების შესრულებისას, ეკიპაჟის წევრის სამუშაო და დასვენების დროის ნორმები 1. საჰაერო ხომალდების მუდმივი ბაზირების გარეთ საავიაციო-ქიმიურ სამუშაოებზე დაკავებული ეკიპაჟის წევრის სასამსახურო-საფრენოსნო დროის ხანგრძლივობა 10 საათს არ უნდა აღემატებოდეს;  2. ნაფრენის ნორმები დგინდება საჰაერო ხომალდის ტიპისა და ქიმიური ნივთიერებების საშიშროების კლასის შესაბამისად (ამ „ნორმების“ დანართები № 4-6);  3. სამუშაოს დამთავრების შემდეგ, ეკიპაჟის წევრის დასვენების დრო უნდა შეადგენდეს, სულ ცოტა, 10 საათს;  4. ეკიპაჟის წევრის დაღლისა და მცდარი ქმედებების თავიდან ასაცილებლად:  ა) ნაფრენის ყოველი 1,5 საათის მერე ეკიპაჟის წევრმა უნდა დაისვენოს, სულ ცოტა, 30 წუთი, რომელიც სასამსახურო- საფრენოსნო დროში ჩაითვლება.  ბ) ნაფრენის ყოველი 4 საათის მერე ეკიპაჟის წევრმა უნდა დაისვენოს, სულ ცოტა, 60 წუთი, რომელიც დასვენების დროში ჩაითვლება.  5. საშიშროების ერთი კლასის პრეპარატით არასრული სადღეღამისო დატვირთვით მუშაობისას, ეკიპაჟის წევრი უფლებამოსილია, სამუშაო დროის დარჩენილი ნაწილი საშიშროების სხვა კლასის პრეპარატით მუშაობას დაუთმოს , ამ „ნორმების“ № 5 და 6 დანართების შესაბამისად.  სადღეღამისო საერთო საფრენოსნო დრო, საშიშროების სხვადასხვა კლასის პრეპარატებით მუშაობისას და აეროთესვისას, დადგენილ საფრენოსნო დროის ჯამს არ უნდა აღემატებოდეს.  შერეული პრეპარატებით მუშაობისას სადღეღამისო საფრენოსნო დროის ნორმა განისაზღვრება უფრო მაღალი კლასის პრეპარატის მიხედვით.  6. ულტრამცირემოცულობიანი შესხურებისას და ჰექტარზე 10 კგ (ლ)-მდე პრეპარატის ხარჯით მუშაობისას ფრენის ხანგრძლივობა 90 წუთს არ უნდა აღემატებოდეს.  ორპილოტიან საჰაერო ხომალდზე ბრუნების რაოდენობა პირველ გაფრენაზე 20-ს არ უნდა აღემატებოდეს, შემდგომ გაფრენებზე – 30-ს. ყოველი გაფრენის მერე ეკიპაჟმა უნდა დაისვენოს სულ მცირე 15 წუთი.  ერთპილოტიან საჰაერო ხომალდზე ბრუნების რაოდენობა ერთ გაფრენაზე 20-ს არ უნდა აღემატებოდეს. ყოველი გაფრენის მერე ეკიპაჟმა უნდა დაისვენოს სულ ცოტა 20 წუთი.  შენიშვნა: ამ მუხლით განსაზღვრული შრომისა და დასვენების რეჟიმის მიუხედავად, ეკიპაჟის მეთაური უფლებამოსილია, ეკიპაჟის წევრების მდგომარეობისა და დაღლილობის დონის მიხედვით, დაადგინოს 10-20-წუთიანი შესვენებები, მათი შრომისუნარიანობის აღსადგენად, რომელიც სასამსახურო- საფრენოსნო დროში ჩაითვლება. 7. ეკიპაჟისათვის შეიძლება დადგინდეს დანაწევრებული სამუშაო დღე – დილით და საღამოთი, გახანგრძლივებული შესვენებით არა ნაკლებ სამი საათისა, სასადილო შესვენების ჩათვლით. აეროდრომზე ყოფნის დრო, ნებისმიერ შემთხვევაში, სასადილო შესვენების გარდა, სასამსახურო- საფრენოსნო დროდ ითვლება.  დანაწევრებული სამუშაო დღის შემთხვევაში, სასამსახურო-საფრენოსნო დროის საერთო ხანგრძლივობა 10 საათს არ უნდა აღემატებოდეს. სამუშაო რეჟიმს ადგენს საჰაერო ხომალდის მეთაური.     მუხლი 6🔗. საწვრთნელი ფრენებისას, ეკიპაჟის წევრის სამუშაო და დასვენების დროის ნორმები 1. სასამსახურო-საფრენოსნო და საფრენოსნო დროის ნორმები ისეთივეა, როგორც სატრანსპორტო ფრენების შესრულებისას.  2. საწვრთნელი პირის ერთი საფრენოსნო დღის (24 თანამიმდევრული საათის) დატვირთვა იზღუდება 3 (კურსანტისა – 2) საათის ნაფრენით, ინსტრუქტორისა კი – 6 საათით.  3. წვრთნაზე დაკავებულ ეკიპაჟის წევრს, საწვრთნელი ფრენების დღეებში, ეკრძალება სხვა სასამსახურო ვალდებულებების შესრულება, ამ წვრთნასთან დაკავშირებული სახმელეთო მომზადების გარდა.     მუხლი 7🔗. საავიაციო სასწავლო დაწესებულებაში და აეროკლუბში სასწავლო ფრენების შესრულებისას, ეკიპაჟის წევრის შრომისა და დასვენების დროის ნორმები  1. სასწავლო საავიაციო დაწესებულებაში (საწარმოში) კურსანტების სასწავლო ფრენები, დასმული ამოცანებისა და ბაზირების პირობების მიხედვით, ტარდება ერთ ან ორ ცვლად. ამასთან, საფრენოსნო დღის (24 თანამიმდევრული საათის) განმავლობაში, სასამსახურო-საფრენოსნო დრო 10 საათს არ უნდა აღემატებოდეს.  2. პილოტ-ინსტრუქტორის ნაფრენი, საფრენოსნო დღის განმავლობაში, 6 საათს არ უნდა აღემატებოდეს.  3. პირველი დამოუკიდებელი გაფრენის დღეს ნებადართულია, კურსანტმა სააეროდრომო ფრენის მარშრუტზე (წრეზე) შეასრულოს 5 საკონტროლო (პილოტ-ინსტრუქტორთან ერთად) და 2 დამოუკიდებელი გაფრენა.  4. საწვრთნელ არეში პირველი დამოუკიდებელი გაფრენის დღეს, კურსანტი უფლებამოსილია შეასრულოს არა უმეტეს სამი (დამოუკიდებლად – 2) გაფრენისა, ამასთან, პირველი გაფრენა საკონტროლო უნდა იყოს.  5. სასწავლო- საავიაციო დაწესებულებაში საწვრთნელი ფრენების შესრულებისას შრომისა და დასვენების დროის ნორმები ამ „ნორმების“ მე-6 მუხლის მოთხოვნებს უნდა შეესაბამებოდეს. მუხლი 8🔗. ეკიაპჟის წევრის საკვებით უზრუნველყოფა  1. ეკიპაჟის წევრის საკვებით უზრუნველყოფა ექსპლუატანტს ეკისრება.  2. ფრენისა და თადარიგის (მორიგეობის) დღეებში, საკვების სადღეღამისო რაციონის კალორიულობა ეკიპაჟის ერთ წევრზე ცილების, ცხიმებისა და ნახშირწყლების მიღების ნორმების გათვალისწინებით 3500კკალ-ზე ნაკლები არ უნდა იყოს.  3. საფრენოსნო დავალების შესრულებისას საჰაერო ხომალდის ეკიპაჟის წევრს საკვები ეძლევა სასამსახურო-საფრენოსნო დროის შემდეგი ხანგრძლივობის მიხედვით:  ა) 3 საათამდე – ერთჯერადი;  ბ) 3-დან 6 საათამდე – ორჯერადი;  გ) 6 საათზე მეტი – სამჯერადი.  4. ეკიპაჟის წევრს თადარიგში/მორიგეობაზე ყოფნისას საკვები ეძლევა სასამსახურო დროის შემდეგი ხანგრძლივობის მიხედვით:  ა) 4 საათამდე – ერთჯერადი;  ბ) 4-დან 8 საათამდე – ორჯერადი;  გ) 8 საათზე მეტი – სამჯერადი.  5. სავიაციო სამუშაოების შემსრულებელი ეკიპაჟის საკვებით უზრუნველყოფა ხორციელდება ექსპლუატანტსა და „დამკვეთს“ შორის დადებული ხელშეკრულებით.  6. საფრენოსნო დავალების შესრულების გასაგრძელებლად, არასაბაზო აეროპორტში (აეროდრომზე, დასაფრენ მოედანზე) გაფრენის მომლოდინე ეკიპაჟის წევრის საკვებით უზრუნველყოფა ხორციელდება ამ მუხლის მეოთხე პუნქტის მოთხოვნების შესაბამისად.  7. ფრენის დროს, ეკიპაჟის წევრის მიერ საკვების მიღების დროსა და წესს ადგენს საჰაერო ხომალდის მეთაური, ფრენის პირობების შესაბამისად.     მუხლი 9🔗. ექსპლუატანტის პასუხისმგებლობა ამ „ნორმების“ დებულებების დარღვევისათვის პასუხისმგებლობა განისაზღვრება საქართველოს კანონმდებლობით.                                                                                                                                  დანართი 1 ღამის ნაფრენის გამოთვლა      სატრანსპორტო ფრენებზე, ღამის გამოსათვლელად საჭიროა განისაზღვროს საჰაერო ხომალდის ღამესთან (განთიადთან) „შეხვედრის“ დრო, რომელიც გამოითვლება გრაფიკულად 1. გრაფიკი არის დროის ორი პარარელური სკალა; ერთ სკალაზე აიღნიშნება გაფრენის დრო (t გაფრ.) და გაფრენის ( A) პუნქტში ღამის (განთიადის) დადგომის დრო ( T1), მეორეზე კი – მიფრენის დრო (t მიფრ.) და მიფრენის ( B) პუნქტში ღამის (განთიადის) დადგომის დრო( T2 ) . 2. სწორი ხაზებით ერთდება წერტილები: t გაფრ.-t მიფრ. და T1-T2. 3. ამ ხაზების გადაკვეთის წერტილიდან ერთ-ერთ სკალაზე ეშვება პერპენდიკულარი, რომლის სკალასთან გადაკვეთის წერტილი არის საჰაერო ხომალდის ღამესთან (განთიადთან) „შეხვედრის“ დრო. დანართი 2 სატრანსპორტო ფრენებზე ეკიპაჟის წევრების სასამსახურო-საფრენოსნო და საფრენოსნო დროის მაქსიმალური ნორმები მაქსიმალური საფრენოსნო ეკიპაჟი დაფრენების რაოდენობა საფრენოსნო დრო(სთ). ) სასამსახურო საფრენოსნო დრო (სთ.) 1 პილოტი 10 6 12 2 პილოტი 3-მდე 5 6 11 9(11) 8(10) 15 2 პილოტი 1 ბორტინჟინერი (ბორტმექანიკოსი) 3-მდე 4 6 11 9(11) 8 15 2 პილოტი 1 ნაოსანი 1 ბორტინჟინერი (ბორტმექანიკოსი) 4-მდე 5 6 11 10(11) 9(10) 15 შენიშვნა: ფრჩხილებში ნაჩვენებია გაძლიერებული ეკიპაჟის საფრენოსნო დროის ნორმები.                              დანართი 3 საავიაციო სამუშაოებზე (საავიაციო-ქიმიური სამუშაოს გარდა) საჰაერო ხომალდის ეკიპაჟების სასამსახურო-საფრენოსნო და საფრენოსნო დროის მაქსიმალური ნორმები საჰაერო ხომალდის ტიპი საფრენოსნო დრო,სთ. სასამსახურო საფრენოსნო დრო,სთ. დღე-ღამეში 30 თანამიმდევრულ დღეში წლის განმავლობაში (კალენდარული) დღე-ღამეში ერთპილოტიანი საჰაერო ხომალდი 6 70 700 10 ორპილოტიანი სარჰაერო ხომალდი 7 80 800 12 დანართი 4 საავიაციო-ქიმიური სამუშაოების შესრულებისას საფრენოსნო დროის მაქსიმალური ნორმები პრეპარატის კლასი საფრენოსნო დროის ნორმა, სთ. დღე- ღამე 7 თანმიმდ. დღე 30 თანამიმდ. დღე წელი (კალენდ) განსაკუთრებით და მეტად სახიფათო პესტიციდებთან* (1-2 კლასი): 2- პილოტიანი საჰაერო ხომალდი 1- პილოტიანი საჰაერო ხომალდი 5 4 30 24 80 70 800 700 ზომიერად სახიფათო პესტიციდებთან , მინერალურ სასუქებთან ერთად (3 კლასი): 2- პილოტიანი საჰაერო ხომალდი 1- პილოტიანი საჰაერო ხომალდი 7 5 35 30 80 70 800 700 მინერალურ სასუქებთან, ნაკლებად სახიფათო პესტიციდებთან, ბიოპრეპარატებთან, აეროთესვისას (4 კლასი): 2- პილოტიანი საჰაერო ხომალდი 1- პილოტიანი საჰაერო ხომალდი 7 6 35 30 80 70 800 700 * – კონდიცირებისა და ჰაერის ფილტრაციის სისტემებით აღუჭურვავ საჰაერო ხომალდზე ფრენა აკრძალულია. – პრეპარატის საშიშროების ხარისხი საქართველოს კანონმდებლობით დგინდება.                         დანართი 5 საავიაციო-ქიმიური სამუშაოების შესრულებისას, სადღეღამისო საფრენოსნო ნორმები – განსაკუთრებულ და მეტად სახიფათო პესტიციდებიდან ზომიერად და ნაკლებად სახიფათო პესტიციდებზე, ბიოპრეპარატებზე, აეროთესვასა და სატრასპორტო ფრენებზე (გადაფრენა) გადასვლისას განსაკუთრე- ბით და მეტად სახიფათო პესტიციდები საჰაერო ხომალდის ტიპი ორპილოტიანი საჰაერო ხომალდი ერთპილოტიანი საჰაერო ხომალდი ზომირად და ნაკლებად სახიფათო პესტიციდები, მინერალური სასუქი, ბიოპერაპარატების, აეროთესვა სატარნპორტო სამუშაოები (გადაფრენა) ზომიერად სახიფათო პესტიციდები ნაკლებად სახიფათო პესტიცტდები, მინერალური სასუქი, ბიოპერაპარატების, აეროთესვა და სატრანსპორტო სამუშაოები (გადაფრენები) სთ. წთ. სთ. წთ. სთ. წთ. სთ. წთ. სთ. წთ. 0 30 6 18 7 12 4 22 5 15 1 00 5 36 6 24 3 45 4 30 1 30 4 54 5 36 3 08 3 45 2 00 4 12 4 48 2 30 3 00 2 30 3 30 4 03 1 53 2 15 3 00 2 48 3 12 1 15 1 30 3 30 2 06 2 24 0 38 0 45 4 00 1 24 1 36 0 00 0 00 4 30 0 42 0 48 5 00 0 00 0 00 შენიშვნა: მე -4 ცხრილით სარგებლობისას დასაშვებია ინტერპოლირება.                                                                         დანართი 5 საავიაციო-ქიმიური სამუშაოების შესრულებისას, სადღეღამისო საფრენოსნო ნორმები – ზომიერად სახიფათო პესტიციდებიდან ნაკლებად სახიფათო პესტიციდებზე, მინერალურ სასუქებზე, ბიოპრეპარატებზე, აეროთესვასა და სატრანსპორტო ფრენებზე (გადაფრენა) გადასვლისას ზომიერად სახიფათო პესტიციდები საჰაერო ხომალდის ტიპი ორპილოტიანი საჰაერო ხომალდი ერთპილოტიანი საჰაერო ხომალდი ნაკლებად სახიფათო პესტიცტდები, მინერალური სასუქები, ბიოპერაპარატების, აეროთესვა სატარნპორტო სამუშაოები (გადაფრენა) ნაკლებად სახიფათო პესტიცტდები, მინერალური სასუქი, ბიოპერაპარატები, აეროთესვა და სატრანსპორტო სამუშაოები (გადაფრენა) სთ. წთ. სთ. წთ. სთ. წთ. სთ. წთ. 0 30 6 30 7 25 5 15 1 00 6 00 6 50 4 48 1 30 5 30 6 17 4 12 2 00 5 00 5 43 3 36 2 30 4 30 5 10 3 00 3 00 4 00 4 35 2 24 3 30 3 30 4 06 1 48 4 00 3 00 3 26 1 12 4 30 2 30 2 52 0 36 5 00 2 00 2 18 0 00 5 30 1 30 1 43 6 00 1 00 1 10 6 30 0 30 0 35 7 00 0 00 0 00 შენიშვნა: მე -5 ცხრილით სარგებლობისა ს დასაშვებია ინტერპოლირება. დანართი 7 საფრენოსნო დროის ნორმების გადაანგარიშება      მაგალითი: ეკიპაჟის წევრმა კალენდარული წლის დასაწყისიდან 300 სთ. იფრინა იმ სამუშაოებზე, რომლის მიმართ საფრენოსნო დროის ნორმა 1000 საათია. მან წლის ბოლომდე უნდა იფრინოს იმ სამუშაოებზე, რომლის მიმართ საფრენოსნო დროის ნორმა 700 საათია. განვსაზღვროთ ეკიპაჟის წევრის წლის დარჩენილ ნაწილში ნაფრენის ოდენობა. ეკიპაჟის წევრმა წლის დასაწისიდან იფრინა წლიური ნორმის (300:1000) 30%. მეორე საჰაერო ხომალდზე/სამუშაოებზე ეკიპაჟის წევრებმა უნდა იფრინოს წლიური ნორმის დარჩენილი 70%, რაც შეადგენს (700x0,7) 490 სთ-ს.