ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილება საქმეზე „ჩაკვეტაძე საქართველოს წინააღმდეგ“

ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილება საქმეზე „ჩაკვეტაძე საქართველოს წინააღმდეგ“

მეხუთე სექცია

საქმე „ჩაკვეტაძე საქართველოს წინააღმდეგ”

(საჩივარი №55949/10)

გადაწყვეტილება

ამ ვერსიაში 2022 წლის 16 ნოემბერს შევიდა შესწორება სასამართლოს რეგლამენტის 81-ე წესის საფუძველზე

სტრასბურგი

2022 წლის
22 სექტემბერი

წინამდებარე გადაწყვეტილება არის საბოლოო, მაგრამ იგი შეიძლება დაექვემდებაროს რედაქციული ხასიათის შესწორებას.

საქმეში „ჩაკვეტაძე საქართველოს წინააღმდეგ“,ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს (მეხუთე სექცია) კომიტეტმა, შემდეგი შემადგენლობით:

სტეფანია მორუ-ვიქსტრომი, თავმჯდომარე,ლადო ჭანტურია,არნფინ ბარდსენი, მოსამართლეები,და მარტინა კელერი, სექციის განმწესრიგებლის მოადგილე,გაითვალისწინა რა:

საჩივარი (№55949/10) საქართველოს წინააღმდეგ, რომელიც საქართველოს მოქალაქემ, ბატონმა ზურაბ ჩაკვეტაძემ (შემდგომში „მომჩივანი“) შეიტანა ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციის (შემდგომში „კონვენცია“) 34-ე მუხლის საფუძველზე;

გადაწყვეტილება საქართველოს მთავრობის (შემდგომში „მთავრობა“) შეტყობინების თაობაზე კონვენციის მე-6 მუხლის 1-ლი პუნქტისა და ამავე კონვენციის დამატებითი, №1 ოქმის 1-ლი მუხლის შესაბამისად, მხარეთა მიერ წარდგენილი საჩივრების და წინამდებარე საჩივრის დანარჩენი ნაწილის მიუღებლად გამოცხადების შესახებ;

მხარეთა მოსაზრებები;

2022 წლის 1 სექტემბერს გამართული დახურული თათბირის შემდეგ,გამოიტანა შემდეგი გადაწყვეტილება, რომელიც იმავე დღეს იქნა მიღებული:

შესავალი

1. წინამდებარე საჩივარი ძირითადად ეხება მომჩივნის პრეტენზიას მის სასარგებლოდ გადაწყვეტილების აღსრულების გაჭიანურებასთან დაკავშირებით, კონვენციის მე-6 მუხლის 1-ლი პუნქტისა და ამავე კონვენციის დამატებითი, №1 ოქმის 1-ლი მუხლის საფუძველზე.

ფაქტები

2. მომჩივანი დაიბადა 19481 წელს და ის ცხოვრობს თბილისში. მას სასამართლოში წარმოადგენდა ბ-ნი ი. ყანდაშვილი – ადვოკატი, რომელიც საადვოკატო საქმიანობას ახორციელებს თბილისში.

3. საქართველოს მთავრობას წარმოადგენდა სახელმწიფო წარმომადგენელი იუსტიციის სამინისტროდან, ბ-ნი ბ. ძამაშვილი.

4. მხარეთა მიერ წარმოდგენილი საქმის ფაქტობრივი გარემოებები შეიძლება ჩამოყალიბდეს შემდეგი სახით:

5. 2008 წლის 25 დეკემბერს პოლიციელებმა გააჩერეს მომჩივანი თბილისში, ქუჩაში და გაჩხრიკეს. ჩხრეკის ოქმის მიხედვით, მომჩივანს ჩამოართვეს სუბოტექსის აბი (ოპიოიდების საფირმო სახელწოდება „ბუპრენორფინი“) და ტყვია. იმავე დღეს მომჩივნის ბინაში ჩატარებული ჩხრეკის შემდეგ, პოლიციამ აღმოაჩინა ჰეროინი, ტყვია და ნაღდი ფული 230,050 აშშ დოლარის (USD) ოდენობით. ნაღდი ფული ჩამოართვეს ნივთმტკიცების სახით, რომელიც შეტანილ იქნა საქართველოს ეროვნულ ბანკში. მომჩივანს ბრალი წაეყენა ნარკოტიკული ნივთიერებებისა და საბრძოლო მასალის უკანონო შეძენა-შენახვაში.

6. 2009 წლის 23 სექტემბერს, თბილისის საქალაქო სასამართლომ მომჩივანს მოუხსნა ბრალი ჰეროინის ფლობის ნაწილში და დამნაშავედ ცნო ნარკოტიკული ნივთიერებებისა და საბრძოლო მასალის უკანონო შეძენა-შენახვისთვის, რამდენადაც საქმე ეხებოდა სუბოტექსის აბსა და ტყვიას (იხ. წინა პუნქტი). მას მიესაჯა ერთი წლით თავისუფლების აღკვეთა და დაეკისრა ფულადი ჯარიმა 352,000 ლარის (GEL) ოდენობით (დაახლოებით 212,385 აშშ დოლარი). რაც შეეხება მისი სახლიდან ამოღებულ ნაღდ ფულს (230,050 აშშ დოლარი), სამართალწარმოების დროს მომჩივანმა, სხვადასხვა მოწმის ჩვენებაზე დაყრდნობით, განაცხადა, რომ თანხის ნაწილი – 70,000 აშშ დოლარი – გამოუგზავნა შეერთებულ შტატებში მცხოვრებმა მეგობარმა შენახვის მიზნით, ხოლო თანხის მეორე ნაწილი – 150,000 აშშ დოლარი – მას მეგობარმა მისცა ბიზნესსაქმიანობის წამოწყების მიზნით; დარჩენილი თანხა – 10,050 აშშ დოლარი კი – მისი პირადი დანაზოგი იყო. ამ არგუმენტებზე და შესაბამისი მოწმეების ჩვენებებზე დაყრდნობით, მაგრამ იმის გაუთვალისწინებლად, რომ ამოღებული ნაღდი ფული რამდენიმე ადამიანის სავარაუდო საკუთრება იყო, პირველი ინსტანციის სასამართლომ განაცხადა, რომ ნაღდი ფული არ იყო დაკავშირებული მომჩივნის წინააღმდეგ წარმოებულ სისხლის სამართლის საქმესთან და სასამართლოს ბრძანების საფუძველზე დაადგინა მისთვის აღნიშნული ნაღდი ფულის დაბრუნება, თუ მომჩივნის სურვილით ეს თანხა არ იქნებოდა გამოყენებული სისხლის სამართლის ჯარიმის გადასახდელად.

7. 2009 წლის 4 დეკემბერს თბილისის სააპელაციო სასამართლომ განაცხადა, რომ სასჯელის მიზანი ყველაზე საუკეთესო შემთხვევაში მაშინ შესრულდებოდა, თუ მომჩივანს სასჯელის სახით შეუნარჩუნდებოდა მხოლოდ ქვედა ინსტანციის სასამართლოს მიერ დაკისრებული სისხლის სამართლის ჯარიმის, 352,000 ლარის (დაახლოებით 212,385 აშშ დოლარი) გადახდა. მან მოითხოვა მომჩივნის დაუყოვნებლივ გათავისუფლება. 2010 წლის 12 მარტს უზენაესმა სასამართლომ მიუღებლად ცნო მომჩივნის სააპელაციო საჩივარი მატერიალური სამართლის ნორმებზე დაყრდნობით.

8. 2010 წლის 14 აპრილს თბილისის სააპელაციო სასამართლომ გამოსცა ორი ბრძანება აღსრულების შესახებ. პირველი მათგანი ეხებოდა მომჩივანზე დაკისრებულ სისხლის სამართლის ჯარიმას, ხოლო მეორე პოლიციის მიერ მომჩივნის ბინის ჩხრეკისას ამოღებული ნაღდი ფულის უკან დაბრუნებას. ამ უკანასკნელთან დაკავშირებით სასამართლოს ბრძანება აღსრულების შესახებ გადაეცა პოლიციის შესაბამის განყოფილებას. იმავე დღეს სააპელაციო სასამართლომ აცნობა მომჩივანს, რომ პოლიციას მიეცა გადაწყვეტილების აღსრულების მითითება, რადგან ეს ეხებოდა ნაღდი ფულის დაბრუნებასთან დაკავშირებულ ბრძანებას.

9. 2010 წლის 25 აპრილს აღსრულების ეროვნულმა ბიურომ შესთავაზა მომჩივანს სისხლის სამართლის ჯარიმის ნებაყოფლობით გადახდა (იხ., ზემოთ, მე-7 პუნქტი) სააღსრულებო მოსაკრებელთან ერთად, რომლის ფიქსირებული განაკვეთი შეადგენს აღსრულებას დაქვემდებარებული თანხის 7%-ს. ამგვარად, სააღსრულებო მოსაკრებლის სახით მომჩივანს უნდა გადაეხადა 24,640 ლარი (დაახლოებით 14,867 აშშ დოლარი). 2010 წლის 30 აპრილს მომჩივანმა ვინმე ჯ.ხ. – ს მისცა მინდობილობა, რომლის საფუძველზეც ამ უკანასკნელს დაავალა: (a) მიეღო მომჩივნის ბინიდან ამოღებული თანხა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს მიერ გაცემული აღსრულების შესახებ ბრძანების საფუძველზე; (b) გადაერიცხა 220,000 აშშ დოლარი იმ ფიზიკური პირების საბანკო ანგარიშებზე, რომლებიც მომჩივანმა მოიხსენია ამოღებული ნაღდი ფულის ნაწილის მესაკუთრეებად (იხ., ზემოთ, მე-6 პუნქტი); და (c) გამოეყენებინა დარჩენილი 10,050 აშშ დოლარი მომჩივანზე დაკისრებული სისხლის სამართლის ჯარიმის ნაწილობრივ გადასახდელად. აღნიშნული მინდობილობის საფუძველზე მინიჭებული უფლებამოსილების ფარგლებში ჯ.ხ.-ს მოთხოვნა გამომძიებლისადმი, როგორც ჩანს, დარჩა უპასუხოდ. ვინაიდან მომჩივანმა ვერ გადაიხადა ჯარიმა ნებაყოფლობით, 2010 წლის 3 მაისს აღსრულების ეროვნულმა ბიურომ მოსთხოვა მას წარედგინა მთელი მისი აქტივების სია, რათა დაწყებულიყო გადაწყვეტილების იძულებითი აღსრულება. 2010 წლის 7 მაისს მომჩივანმა მოთხოვნაზე საპასუხოდ აღნიშნა, რომ მას ჯერ არ მიუღია მისი ბინიდან ამოღებული თანხა. გაიმეორა რა თავისი არგუმენტები იმასთან დაკავშირებით, რომ ნაღდი ფულის მესაკუთრე რამდენიმე პიროვნება იყო (იხ., ზემოთ მე-6 პუნქტი), მან წარმოადგინა იმ პირთა საბანკო ანგარიშების მონაცემები, რომლებიც, მისი თქმით, შესაბამისი თანხების მესაკუთრეები იყვნენ და განაცხადა, რომ აღსრულების ბიუროს შეეძლო განეგრძო სისხლის სამართლის ჯარიმის ნაწილობრივი გადახდევინება ამოღებული ნაღდი ფულის საერთო ოდენობაში, უშუალოდ მის კუთვნილ წილთან (10,050 აშშ დოლარი) მიმართებით.

10. 2010 წლის მაისში მომჩივანმა რამდენჯერმე, პირადად და წერილობითი ფორმით მიმართა პოლიციას თხოვნით, რომ შეესრულებინა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს მიერ გაცემული აღსრულების შესახებ ბრძანების მოთხოვნები და დაებრუნებინა მისთვის ამოღებული ნაღდი ფული. მან საჩივრით მიმართა ქალაქ თბილისის პროკურატურას გადაწყვეტილების აღსრულების გაჭიანურების გამო. როგორც ჩანს, მომჩივნის არცერთ მოთხოვნაზე რეაგირება არ ყოფილა.

11. 2011 წლის 30 ნოემბერს პოლიციამ მიმართა საქართველოს ეროვნულ ბანკს და მოითხოვა ამოღებული ნაღდი ფულის პოლიციისთვის გადაცემა. აღნიშნული თანხა პოლიციას იმავე დღეს დაუბრუნდა. ამის შემდეგ პოლიციამ სთხოვა მომჩივანს მისულიყო პოლიციის განყოფილებაში ნაღდი ფულის მისაღებად. მას შემდეგ, რაც მომჩივანმა ხელი მოაწერა ნაღდი ფულის დაბრუნების ოქმს, აღსრულების ბიუროს აღმასრულებელი გამოცხადდა განყოფილებაში და ჩამოართვა მთელი ნაღდი ფული, სისხლის სამართლის ჯარიმის და მასთან დაკავშირებული სააღსრულებო მოსაკრებლის გადახდევინების მიზნით (იხ., ზემოთ, მე-9 პუნქტი). მომჩივანი სხვადასხვა შიდასახელმწიფოებრივი ორგანოს წინაშე ამტკიცებდა, რომ ნაღდი ფული, აღმასრულებლის მიერ ჩამორთმევამდე, მისთვის ფიზიკურად არასოდეს დაუბრუნებიათ. 4,714 ლარის (დაახლოებით 2,800 აშშ დოლარი) ოდენობის ზედმეტი თანხა, რომელიც დარჩა ამ თანხების გადახდის შემდეგ, მომჩივანს დაუბრუნდა 2012 წლის 4 თებერვალს, მომჩივნის მიერ რამდენჯერმე მოთხოვნის შემდეგ. როგორც ჩანს, ნაღდი ფულის ნაწილის სავარაუდო მესაკუთრეებს (იხ., ზემოთ, მე-6 და მე-9 პუნქტები) არ ჰქონდათ პრეტენზია იმასთან დაკავშირებით, რომ ამოღებული ნაღდი ფული შეიძლება გამოყენებულიყო სისხლის სამართლის ჯარიმის და მასთან დაკავშირებული სააღსრულებო მოსაკრებლის გადასახდელად.

12. 2011 წლის 31 დეკემბერს მომჩივანმა აღძრა სამართალწარმოება აღსრულების ეროვნული ბიუროს წინააღმდეგ და გაასაჩივრა მასზე დაკისრებული სისხლის სამართლის ჯარიმის გადახდევინება. სხვა საკითხებთან ერთად მან განაცხადა, რომ მის სასარგებლოდ გამოტანილი საბოლოო გადაწყვეტილების აღსრულება თითქმის ორი წლით გაჭიანურდა. მიუხედავად იმისა, რომ თითქოს იგი საბოლოოდ აღსრულდა 2011 წლის 30 ნოემბერს, ეს მოჩვენებითი გარიგება იყო. კერძოდ, როცა მომჩივანი აიძულეს დაეჯერებინა, რომ მას საბოლოოდ დაუბრუნდებოდა კუთვნილი თანხა და მან ხელი მოაწერა შესაბამის ოქმს, სანამ ჩამორთმეულ ნაღდ ფულს ფაქტობრივად ხელში დაიჭერდა აღსრულების ბიუროს თანამშრომლები შეიჭრნენ ოთახში და ჩამოართვეს თანხა. პროტესტის ნიშნად, მან უარი თქვა შესაბამისი სისხლის სამართლის ჯარიმის იძულებით გადახდევინებასთან დაკავშირებით ოქმის ხელმოწერაზე. მომჩივანმა განაცხადა, რომ მას არ შეეძლო სისხლის სამართლის ჯარიმის ნებაყოფლობით გადახდა მისთვის ჩამორთმეული ნაღდი ფულის დაბრუნების გაჭიანურების გამო. ის ასევე ამტკიცებდა, რომ სააღსრულებო მოსაკრებლის 7%-იანი განაკვეთის დაწესება იყო უკანონო და უსამართლო, რადგან ის, რომ მან ჯარიმა ნებაყოფლობით არ გადაიხადა, იყო პირდაპირი შედეგი იმისა, რომ ორგანოებმა დროულად არ დაუბრუნეს მისი სახლიდან ამოღებული ნაღდი ფული. 2012 წლის 27 აპრილს თბილისის საქალაქო სასამართლომ არ განიხილა მომჩივნის მოთხოვნა, როგორც დაუსაბუთებელი. სასამართლომ განმარტა, რომ სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ 1999 წლის კანონის 38-ე მუხლის შესაბამისად (იხ., ქვემოთ, მე-13 პუნქტი), სადავო სააღსრულებო მოსაკრებლის გადახდა მოითხოვებოდა იმ მომენტიდან, როდესაც მომჩივანს წარუდგინეს აღსრულების შესახებ სასამართლოს შესაბამისი ბრძანება 2010 წლის აპრილში (იხ., ზემოთ, მე-9 პუნქტი). შესაბამისად, არ არსებობდა სამართლებრივი საფუძველი აღნიშნული მოსაკრებლის გასაუქმებლად. მომჩივანი დამატებითი არგუმენტების საფუძველზე ამტკიცებდა, რომ სისხლის სამართლის ჯარიმასთან დაკავშირებით გაცემული აღსრულების შესახებ ბრძანების ნებაყოფლობით შესრულების ვადის ათვლა უნდა დაწყებულიყო 2011 წლის 30 ნოემბრიდან (თარიღიდან, როცა ჩამორთმეული ნაღდი ფული ოფიციალურად დაუბრუნდა მას). თბილისის სააპელაციო სასამართლომ განიხილა ქვედა ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობა, ასევე მომჩივნის არგუმენტები და თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2012 წლის 4 ივლისის გადაწყვეტილება სრულად უცვლელი დატოვა. 2013 წლის 11 თებერვალს უზენაესმა სასამართლომ მომჩივნის სააპელაციო საჩივარი მიუღებლად ცნო მატერიალური სამართლის ნორმებზე დაყრდნობით.

შესაბამისი სამართლებრივი ჩარჩო

13. სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ 1999 წლის 16 აპრილის კანონის შესაბამის დროს მოქმედ ვერსიაში აღნიშნულია:

ნაწილი 38

„(1) სასამართლოების ან სხვა უფლებამოსილი ორგანოების [ან] თანამდებობის პირების მიერ მიღებული გადაწყვეტილებების აღსრულებისთვის შესაბამისი მოსაკრებელი (შემდგომში „მოსაკრებელი“) წარმოადგენს სავალდებულო გადასახადს აღსრულების ეროვნული ბიუროს მომსახურებისთვის (დამატებული ღირებულების გადასახადის ჩათვლით), რომელიც ირიცხება აღსრულების ეროვნული ბიუროს ანგარიშზე.

...

(11) დაუშვებელია მოსაკრებლის წინასწარ გადახდევინება.... სისხლის სამართლის ჯარიმების გადახდევინებისას ... მოსაკრებელი შეადგენს გადახდევინებას დაქვემდებარებული თანხის 7%-ს...., რომელიც ეკისრება მოვალეს სააღსრულებო წარმოების დაწყებისთანავე.“

სამართალი

კონვენციის მე-6 მუხლისა და ამავე კონვენციის დამატებითი, №1 ოქმის 1-ლი მუხლის სავარაუდო დარღვევა

14. მომჩივანი ჩიოდა, რომ ორგანოებმა დაუსაბუთებლად ხანგრძლივი პერიოდით შეაფერხეს მის სასარგებლოდ მიღებული საბოლოო გადაწყვეტილების აღსრულება, რითაც დაირღვა კონვენციის მე-6 მუხლის 1-ლი პუნქტით გარანტირებული მისი უფლება სასამართლოზე წვდომასთან დაკავშირებით; ასევე დაირღვა თავისი საკუთრებით შეუფერხებელი სარგებლობის უფლება ამავე კონვენციის დამატებითი, №1 ოქმის 1-ლი მუხლის შესაბამისად. დებულებების შესაბამის ნაწილებში, რომლებსაც დაეყრდნო მომჩივანი, აღნიშნულია:

მუხლი 6🔗

„ყოველი ადამიანი, მისი სამოქალაქო ხასიათის უფლებებისა და მოვალეობების . . . გამორკვევისას, აღჭურვილია მისი საქმის გონივრულ ვადაში . . . . . . განხილვის უფლებით. . . ტრიბუნალის მიერ.“

№1 დამატებითი ოქმის 1-ლი მუხლი

„ყოველ ფიზიკურ ან იურიდიულ პირს აქვს თავისი საკუთრებით შეუფერხებელი სარგებლობის უფლება. მხოლოდ საზოგადოებრივი საჭიროებისათვის შეიძლება ჩამოერთვას ვინმეს თავისი საკუთრება კანონისა და საერთაშორისო სამართლის ზოგადი პრინციპებით გათვალისწინებულ პირობებში.

ამასთან, წინარე დებულება არანაირად არ აკნინებს სახელმწიფოს უფლებას, გამოიყენოს ისეთი კანონები, რომელთაც ის აუცილებლად მიიჩნევს საერთო ინტერესების შესაბამისად საკუთრებით სარგებლობის კონტროლისათვის, ან გადასახადებისა თუ მოსაკრებლების ან ჯარიმების გადახდის უზრუნველსაყოფად.“

მისაღებობა

მხარეთა არგუმენტები

15. მთავრობის არგუმენტით, ვინაიდან მომჩივანმა ვერ გამოიყენა სამართალწარმოების აღძვრის უფლება მის სასარგებლოდ გადაწყვეტილების აღსრულების უზრუნველყოფისთვის როგორც სამოქალაქო დელიქტური სამართლის, ისე ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი დებულებების შესაბამისად, მომჩივანმა ვერ ამოწურა ქვეყნის შიდა სამართლებრივი დაცვის საშუალებები. ასევე, მთავრობის არგუმენტით, რამდენადაც საქმე ეხებოდა კონვენციის დამატებითი, №1 ოქმის 1-ლი მუხლის მიხედვით შეტანილ საჩივარს, მომჩივანმა ვერ შეძლო მისი, როგორც დაზარალებული პირის სტატუსის დამტკიცება იმ სადავო თანხასთან მიმართებით, რომელიც სავარაუდოდ რამდენიმე პირის საკუთრება იყო.

16. ამის საპასუხოდ, მომჩივანმა გაიმეორა, დამატებითი განმარტებების გარეშე, რომ ადგილი ჰქონდა მისი უფლებების დარღვევას.

სასამართლოს შეფასება

17. რაც შეეხება მომჩივნის დაზარალებულის სტატუსს კონვენციის დამატებითი, №1 ოქმის 1-ლი მუხლის შესაბამისად მომჩივნის სასარგებლოდ მიღებული საბოლოო გადაწყვეტილების აღსრულების შეფერხებასთან დაკავშირებით, მომჩივანი ადგილობრივი ორგანოებისგან ითხოვდა მისი სახლიდან ამოღებული ნაღდი ფულის მხოლოდ იმ ნაწილს, რომლის მესაკუთრეც ის იყო, ამ არგუმენტზე სათანადო მტკიცებულებების წარმოდგენით (იხ., ზემოთ მე-6 პუნქტი). მიუხედავად ამისა, მომჩივანი ამოღებული ნაღდი ფულის სულ მცირე ნაწილს მაინც რომ ფლობდა, უდავოა. შესაბამისად, მას გააჩნია საპროცესო უფლებაუნარიანობა, №1 ოქმის 1-ლი მუხლის შესაბამისად, მოითხოვოს ეს თანხა (იხ., საქმე Prince Hans-Adam II of Liechtenstein v. Germany [GC], №42527/98, §82, ECHR 2001-VIII და საქმე Karapetyan v.Georgia, №61233/12, § 31, 2020 წლის 15 ოქტომბერი).

18. სასამართლომ დამატებით აღნიშნა, წამოწია რა საკითხი საკუთარი ინიციატივით (იხ., სხვა წყაროებს შორის, საქმე Buzadji v. the Republic of Moldova [GC], №23755/07, § 70, 2016 წლის 5 ივლისი), რომ ქვეყნის შიდა სასამართლოს გადაწყვეტილების საბოლოო აღსრულება მომჩივნის სასარგებლოდ არ ართმევდა მას „დაზარალებულის“ სტატუსს იმ პერიოდთან მიმართებით, რომლის დროსაც მას ხელი შეეშალა აღნიშნული თანხის გამოყენებაში, რადგან ორგანოებმა არ აღიარეს დარღვევა და არ მოახდინეს ანაზღაურება სავარაუდო დარღვევისთვის (იხ., საქმე Scordino v. Italy (№1) [GC], №36813/97, § 181, 2006 წლის 29 მარტი).

19. რაც შეეხება მთავრობის შედავებას დაცვის შიდასამართლებრივი საშუალებების სრულად გამოუყენებლობასთან დაკავშირებით, სასამართლო მიიჩნევს, რომ ეს მჭიდროდაა დაკავშირებული მომჩივნის საჩივრის არსთან. ამგვარად, ის იზიარებს ამ შედავებას შესაბამისი საჩივრის არსებით მხარესთან მიმართებით.

20. ბოლოს, სასამართლო აღნიშნავს, რომ საჩივარი არც აშკარად დაუსაბუთებელია და არც მიუღებელია კონვენციის 35-ე მუხლში ჩამოთვლილი რომელიმე სხვა საფუძვლით. აქედან გამომდინარე, იგი მისაღებად უნდა ჩაითვალოს.

საქმის არსებითი მხარე

მხარეთა არგუმენტები

21. მომჩივანმა გაიმეორა მისი საჩივარი (იხ., ზემოთ მე-14 პუნქტი).

22. მთავრობის არგუმენტით, იმის გამო, რომ მომჩივანმა მიმართა პოლიციას და არა აღსრულების ბიუროს სასამართლოს ბრძანების აღსრულების მოთხოვნით, მომჩივანმა ვერ გამოიჩინა საკმარისი წინდახედულობა სასამართლოს შესაბამისი საბოლოო გადაწყვეტილების აღსრულების უზრუნველსაყოფად.

სასამართლოს შეფასება

23. სასამართლო იმეორებს, რომ სასამართლოს მიერ გაცემული გადაწყვეტილების აღსრულება „სასამართლო პროცესის“ განუყოფელი ნაწილია კონვენციის მე-6 მუხლის მიზნებისთვის (იხ., საქმე Burdov v. Russia, №59498/00, § 34, ECHR 2002-III და საქმე Hornsby v. Greece, 1997 წლის 19 მარტი, § 40, გადაწყვეტილებებისა და განჩინებების ანგარიშები 1997-II). სავალდებულო გადაწყვეტილების აღსრულების უსაფუძვლოდ ხანგრძლივმა შეფერხებამ შეიძლება დაარღვიოს კონვენცია (იხ., საქმე Vladimirova v. Russia, №21863/05, § 56, 2018 წლის 10 აპრილი). გადაწყვეტილების აღსრულების შეფერხების ათვლა იწყება იმ თარიღიდან, როდესაც იგი გახდა სავალდებულო და დაექვემდებარა აღსრულებას, იმ თარიღამდე, როდესაც გადაწყვეტილებით დაკისრებული ვალდებულება ნატურით სრულად შესრულდა მოპასუხე სახელმწიფო ხელისუფლების მიერ (იხ., საქმე Gerasimov and Others v. Russia, №№29920/05 და 10 სხვა, § 173, 2014 წლის 1 ივლისი).

24. პირმა, რომლის მიმართ მიღებულ იქნა გადაწყვეტილება სახელმწიფოს წინააღმდეგ, დაუშვებელია წამოიწყოს ცალკე სააღსრულებო წარმოება (იხ., საქმე Musci v. Italy [GC], №64699/01, § 90, ECHR 2006-V (ამონარიდები) და საქმე Beshiri and Others v. Albania, №7352/03, § 54, 2006 წლის 22 აგვისტო; იხ., ასევე, საქმე Dadiani and Machabeli v.Georgia, №8252/08, §§ 32-34, 2012 წლის 12 ივნისი და საქმე Eliauri and Others v. Georgia (dec) [კომიტეტი], №74019/12, § 20, 2021 წლის 22 აპრილი). ასეთ შემთხვევებში მოპასუხე სახელმწიფო ხელისუფლებას სათანადოდ უნდა ეცნობოს გადაწყვეტილების შესახებ და შესაბამისად, მას შეეძლება გამოიჩინოს ყველა საჭირო ინიციატივა მის შესასრულებლად ან იმ სხვა კომპეტენტური სახელმწიფო ორგანოსთვის გადასაცემად, რომელიც პასუხისმგებელია შესრულებაზე (იხ., საქმე Burdov v. Russia (№2), №33509/04, § 68, ECHR 2009).

25. სასამართლო აღნიშნავს, რომ განსახილველ შემთხვევაში საქმე ეხება 2009 წლის 23 სექტემბრის გადაწყვეტილების გაჭიანურებულ აღსრულებას, რომელიც სახელმწიფო ორგანოს, ხოლო განსახილველ შემთხვევაში – პოლიციას ავალდებულებს, რომ დაუბრუნოს მომჩივანს მისი სახლიდან მტკიცებულების სახით ამოღებული ნაღდი ფული (იხ., ზემოთ, მე-6 პუნქტი).

26. გადაწყვეტილება, რომელიც ეხება მომჩივნისთვის ნაღდი ფულის დაბრუნების შესახებ ბრძანებას, დაექვემდებარა აღსრულებას 2010 წლის 14 აპრილს. სასამართლოს ბრძანება აღსრულების შესახებ გაიცა პოლიციისთვის და გადაეცა მას შესასრულებლად თბილისის სააპელაციო სასამართლოს მიერ (იხ., ზემოთ, მე-8 პუნქტი). გარდა ამისა, სააღსრულებო წარმოება არ წარმოადგენდა განსაკუთრებულ დაბრკოლებას (იხ., ზემოთ, მე-11 პუნქტი). მიუხედავად ამისა, წელიწადისა და შვიდ თვეზე მეტი დროის განმავლობაში არანაირი ნაბიჯი არ გადადგმულა გადაწყვეტილების აღსასრულებლად მას შემდეგ, რაც პოლიციას სააპელაციო სასამართლომ დაავალა შეესრულებინა სასამართლოს ბრძანება აღსრულების შესახებ, რითაც დაირღვა ორგანოებისთვის კონვენციით დაკისრებული ვალდებულება საკუთარი ინიციატივით დროული ზომების მიღებასთან დაკავშირებით, მათთვის ხელმისაწვდომ ინფორმაციაზე დაყრდნობით, სახელმწიფოს წინააღმდეგ გამოტანილი განაჩენის აღსრულების მიზნით (იხ., საქმე Akashev v.Russia, №30616/05, §§ 21-23, 2008 წლის 12 ივნისი; საქმე Stoycheva v. Bulgaria, №43590/04, § 58, 2011 წლის 19 ივლისი; და საქმე Dadiani and Machabeli, ციტირებული ზემოთ, § 45).

27. რაც შეეხება საკითხს, იყო თუ არა მომჩივანი ვალდებული წამოეწყო დამოუკიდებელი სამართალწარმოება 2011 წლის 30 ნოემბრის შემდეგ (იხ., ზემოთ, მე-11 პუნქტი, შედარებისთვის საქმე Eliauri and Others, ციტირებული ზემოთ, § 21), სასამართლო მიიჩნევს, რომ სასამართლოს საბოლოო გადაწყვეტილება მის სასარგებლოდ მხოლოდ ფორმალურად აღსრულდა აღნიშნულ დღეს. კერძოდ, მომჩივნის სასარგებლოდ გადაწყვეტილების აღსრულების ნაცვლად, პოლიცია და აღსრულების ბიურო, როგორც ჩანს, თანამშრომლობდნენ გაურკვეველ სამართლებრივ საფუძვლებზე, რათა მოეხდინათ მომჩივნისთვის ნაღდი ფულის ჩამორთმევა სავარაუდოდ მანამ, სანამ მოხდებოდა ნაღდი ფულის მისთვის ფიზიკურად დაბრუნება (იხ., ზემოთ, მე-11 პუნქტი). ზემოაღნიშნულთან დაკავშირებული მომჩივნის შედავება, რომ აღსრულების პროცედურა დასრულდა ისე, რომ მან ფიზიკურად ვერ მიიღო ნაღდი ფული, საერთოდ არ იქნა განხილული ქვეყნის შიდა სასამართლოების მიერ მათივე საქმისწარმოების დროს (იხ., ზემოთ, მე-12 პუნქტი). ამ კონტექსტში, რაც შეეხება მომჩივნის მიერ დაცვის შიდასამართლებრივი საშუალებების ხელმისაწვდომობასა და გამოყენებას მის სასარგებლოდ გადაწყვეტილების გაჭიანურებული აღსრულების შემდეგ, სასამართლო აღნიშნავს, რომ ქვეყნის შიდა სასამართლოებმა, რომლებსაც წარუდგინეს წინამდებარე საქმის ყველა ფაქტობრივი გარემოება, აღსრულების პროცედურა მიიჩნიეს კანონიერად და დაადგინეს, რომ მომჩივანს არ განუცდია რაიმე ზიანი გაჭიანურებული აღსრულების გამო (იხ., ზემოთ, მე-12 პუნქტი). სასამართლოს არ განუხილია, რომ მომჩივანს განსახილველი საქმის კონკრეტულ გარემოებებში უნდა წამოეწყო კიდევ ერთი საქმისწარმოება (შედარებისთვის იხილეთ საქმე Eliauri and Others, ციტირებული ზემოთ, § 21).

28. ამიტომ სასამართლომ არ დააკმაყოფილა მთავრობის შედავება დაცვის შიდასამართლებრივი საშუალებების სრულად გამოუყენებლობასთან დაკავშირებით და დაადგინა, რომ დაირღვა კონვენციის მე-6 მუხლის 1-ლი პუნქტი და კონვენციის №1 დამატებითი ოქმის 1-ლი მუხლი მომჩივნის სასარგებლოდ საბოლოო გადაწყვეტილების აღსრულების ერთ წელსა და შვიდ თვეზე მეტი დროით დაუსაბუთებელი გაჭიანურების გამო.

კონვენციის №1 დამატებითი ოქმის 1-ლი მუხლის სავარაუდო დარღვევა სისხლის სამართლის ჯარიმასთან დაკავშირებით სააღსრულებო მოსაკრებლის დაკისრების ნაწილში

29. მომჩივნის საჩივრის მიხედვით, სისხლის სამართლის ჯარიმის გადახდაზე 7%-იანი სააღსრულებო მოსაკრებლის დაწესება დაკავშირებული იყო მის სასარგებლოდ სასამართლოს გადაწყვეტილების გაჭიანურებულ აღსრულებასთან და მოსაკრებელი იყო უსაფუძვლოდ გაზრდილი. იგი დაეყრდნო №1 დამატებითი ოქმის პირველ მუხლს.

30. მთავრობის არგუმენტით, 7%-იანი სააღსრულებო მოსაკრებელი იყო სავალდებულო და გამოიყენებოდა იმის მიუხედავად, ნებაყოფლობითი იყო თუ არა პროცედურა. აქედან გამომდინარე, იმ ფაქტს, რომ მომჩივნის სახლიდან ამოღებული ნაღდი ფულის მომჩივნისთვის დაბრუნება გაჭიანურდა, აღნიშნული მოსაკრებლის დაკისრება არ გამოუწვევია. არც აღნიშნული მოსაკრებლის დაკისრება წარმოადგენდა უშუალოდ მომჩივნისთვის ზედმეტ ტვირთს.

31. რაც შეეხება მომჩივნის მტკიცებას, რომ მისი სახლიდან ამოღებული ნაღდი ფულის მისთვის დაბრუნების გაჭიანურებამ (იხ., ზემოთ, 25-ე და 26-ე პუნქტები) ხელი შეუშალა მას სისხლის სამართლის ჯარიმის ნებაყოფლობით გადახდაში და, შესაბამისად, მას დაეკისრა სააღსრულებო მოსაკრებლის გადახდა აღნიშნულ ჯარიმასთან დაკავშირებით, სასამართლო ასეთ არგუმენტს არ მიიჩნევს დასაბუთებულად. კერძოდ, მომჩივანმა მიუთითა, რომ იგი არ აპირებდა ჩამორთმეული ნაღდი ფულის მთლიანად გამოყენებას აღსრულების შესახებ სასამართლოს ბრძანების შესასრულებლად და სისხლის სამართლის ჯარიმის გადასახდელად, რადგან თანხის დიდი ნაწილი ორი სხვა პიროვნების საკუთრებაში იყო (იხ., ზემოთ, მე-9 პუნქტი). ნებისმიერ შემთხვევაში, მოსაკრებლის გადახდა სააღსრულებო წარმოების ხასიათის მიუხედავად, ნებაყოფლობით თუ არანებაყოფლობით, მაინც განხორციელდა (იხ., ზემოთ, მე-9, მე-12 და მე-13 პუნქტები). შესაბამისად, არ დადგენილა, რომ ამოღებული ნაღდი ფულის დაბრუნების გაჭიანურების არარსებობა გამოიწვევდა მომჩივნისთვის 7%-იანი სააღსრულებო მოსაკრებლის დაკისრებას. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საჩივრის ეს ნაწილი არის აშკარად დაუსაბუთებელი და არ უნდა დაკმაყოფილდეს კონვენციის 35-ე მუხლის მე-3(a) და მე-4 პუნქტების შესაბამისად.

32. რაც შეეხება მომჩივნის არგუმენტს სისხლის სამართლის ჯარიმის გადახდაზე მისთვის დაკისრებული სააღსრულებო მოსაკრებლის სავარაუდოდ გადაჭარბებულ ოდენობასთან დაკავშირებით, სასამართლო აღნიშნავს, რომ ეს საკითხი არ წამოჭრილა შიდასახელმწიფოებრივ დონეზე. მიუხედავად იმისა, რომ მთავრობამ არგუმენტის სახით არ წარმოადგინა სამართლებრივი დაცვის საშუალებების სრულად გამოუყენებლობა, ხოლო სასამართლოს არ შეუძლია საკუთარი ინიციატივით დაადგინოს, არის თუ არა ეს საჩივარი მიუღებელი დაცვის შიდასამართლებრივი საშუალებების სრულად გამოუყენებლობის ნაწილში (იხ., საქმე International Bank for Commerce and Development AD and Others v. Bulgaria, №7031/05, § 131, 2016 წლის 2 ივნისი), საკითხის შიდასახელმწიფოებრივ დონეზე განხილვა უზრუნველყოფდა უფრო მყარი ფაქტობრივი ელემენტების წარმოდგენას ამ მოთხოვნის შესაფასებლად. ნებისმიერ შემთხვევაში, სასამართლო იმეორებს, რომ პრინციპში, მოვალისთვის მოსაკრებლების დაკისრება სისხლის სამართლის ჯარიმების გადახდევინების უზრუნველყოფის მიზნით არ არის შეუთავსებელი ამ დებულებასთან (იხ., შესაბამისი ცვლილებების გათვალისწინებით, საქმე OAO Neftyanaya Kompaniya Yukos v. Russia, №14902/04, § 655, 2011 წლის 20 სექტემბერი). რაც შეეხება იმ საკითხს, დაეკისრა თუ არა უშუალოდ მომჩივანს ზედმეტი ტვირთი, ეს უნდა შეფასდეს საქმის კონკრეტული გარემოებების გათვალისწინებით. მიუხედავად ამისა, შესაბამისი მტკიცებულებების წარმოდგენის საფუძველზე, მომჩივანმა არ დააკონკრეტა მისი არგუმენტი, რომ მოსაკრებელი უშუალოდ მას აკისრებდა ზედმეტ ტვირთს. ასეთ გარემოებებში საჩივარი, რომელიც ეხება სააღსრულებო მოსაკრებლის სავარაუდო გადაჭარბებულ ოდენობას, არის დაუსაბუთებელი და აქედან გამომდინარე, აშკარად უსაფუძვლო. შესაბამისად, საჩივრის ეს ნაწილი არ უნდა დაკმაყოფილდეს კონვენციის 35-ე მუხლის მე-3(a) და მე-4 პუნქტების შესაბამისად.

კონვენციის 41-ე მუხლის გამოყენება

33. კონვენციის 41-ე მუხლში ვკითხულობთ:

„თუ სასამართლო დაასკვნის, რომ დაირღვა კონვენციით ან მისი ოქმებით გათვალისწინებული უფლება, ხოლო შესაბამისი მაღალი ხელშემკვრელი მხარის შიდა სამართალი დარღვევის მხოლოდ ნაწილობრივი გამოსწორების შესაძლებლობას იძლევა, საჭიროების შემთხვევაში, სასამართლო დაზარალებულ მხარეს სამართლიან დაკმაყოფილებას მიაკუთვნებს.“.

ზიანი

34. მატერიალურ ზიანთან დაკავშირებით, მომჩივანმა მოითხოვა 374,640 ლარი (GEL) (სისხლის სამართლის ჯარიმის და სააღსრულებო მოსაკრებლის თანხა); 230,050 აშშ დოლარი (USD) (მისი სახლიდან ამოღებული ნაღდი ფული, რომელიც შემდგომში გამოყენებული იყო ჯარიმის და მასთან დაკავშირებული მოსაკრებლის გადახდევინებისათვის); 230,050 აშშ დოლარი (USD) (სავარაუდო მოგება, რომელიც მას შეიძლებოდა დარიცხოდა, რომ არა ნაღდი ფულის ამოღება მისი სახლიდან); და 96,000 აშშ დოლარი (USD) (შემოსავლის სავარაუდო დაკარგვა). მომჩივანმა ასევე მოითხოვა 40,000 ევრო (EUR) მორალური ზიანისთვის.

35. მთავრობა დავობდა, რომ მომჩივნის არგუმენტები იყო სპეკულაციური და არანაირი კავშირი არ ჰქონდა მისი უფლებების სავარაუდო დარღვევასთან.

36. სასამართლო ვერ ხედავს მიზეზობრივ კავშირს აღმოჩენილ დარღვევასა და სავარაუდო მატერიალურ ზიანს შორის, აქედან გამომდინარე, სასამართლომ არ დააკმაყოფილა ზემოხსენებული მოთხოვნა. თუმცა, სასამართლო აღიარებს, რომ გაჭიანურებულმა აღსრულებამ შესაძლოა გავლენა იქონია მომჩივანზე. სამართლიანობის საფუძველზე შეფასების შედეგად, იგი იღებს გადაწყვეტილებას მორალური ზიანისთვის მომჩივნისთვის 4,700 (ოთხი ათას შვიდასი) ევროს (EUR) გადახდის თაობაზე იმ გადასახადთან ერთად, რომელიც მას შეიძლება დაეკისროს.

ხარჯები და დანახარჯები

37. მომჩივანმა ასევე მოითხოვა 5,000 (ხუთი ათასი) ევრო სასამართლო ხარჯებისა და დანახარჯების ანაზღაურებისთვის.

38. მთავრობის არგუმენტით, მომჩივნის მოთხოვნა იყო დაუსაბუთებელი, რადგან ის არ იყო გამყარებული რაიმე მტკიცებულებით.

39. სასამართლოს პრეცედენტული სამართლის მიხედვით, მომჩივანი უფლებამოსილია მოითხოვოს ხარჯებისა და დანახარჯების ანაზღაურება მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ დადასტურდება, რომ ეს ხარჯები და დანახარჯები ფაქტობრივად და მათი გაღება აუცილებელი იყო და ასეთი ხარჯები და დანახარჯები გონივრულია. განსახილველ შემთხვევაში, ვინაიდან მომჩივანმა არ წარმოადგინა რაიმე დოკუმენტი მისი მოთხოვნებისა და ზემოაღნიშნული კრიტერიუმების დასადასტურებლად, სასამართლომ არ დააკმაყოფილა მოთხოვნა ხარჯებისა და დანახარჯების ანაზღაურების ნაწილში.

საურავი

40. სასამართლო მიზანშეწონილად მიიჩნევს, რომ საურავის განაკვეთი განისაზღვროს ევროპის ცენტრალური ბანკის ზღვრული სასესხო განაკვეთის მიხედვით, რომელსაც უნდა დაემატოს სამი პროცენტული პუნქტი.

ამ მოტივით, სასამართლო ერთხმად

იღებს გადაწყვეტილებას საქმის არსებით მხარეს დაუკავშიროს მთავრობის შედავება დაცვის შიდასამართლებრივი საშუალებების სრულად გამოუყენებლობასთან დაკავშირებით სასამართლოს საბოლოო გადაწყვეტილების გაჭიანურებული აღსრულების ნაწილში და არ აკმაყოფილებს მას.

აცხადებს მომჩივნის სასარგებლოდ მიღებული საბოლოო გადაწყვეტილების დაგვიანებულ აღსრულებასთან დაკავშირებულ საჩივარს მისაღებად, ხოლო საჩივრის დარჩენილ ნაწილს აცხადებს მიუღებლად;

ადგენს, რომ ადგილი ჰქონდა კონვენციის მე-6 მუხლის 1-ლი პუნქტის და კონვენციის №1 დამატებითი ოქმის 1-ლი პუნქტის დარღვევას მომჩივნის სასარგებლოდ მიღებული გადაწყვეტილების აღსრულების გაჭიანურების ნაწილში;

ადგენს:

რომ მოპასუხე სახელმწიფო ვალდებულია, კონვენციის 44-ე მუხლის მე-2 პუნქტის თანახმად, საბოლოო გადაწყვეტილების მიღებიდან სამი თვის ვადაში, მომჩივანს გადაუხადოს 4,700 (ოთხი ათას შვიდასი) ევრო (EUR), რომლის კონვერტაცია უნდა მოხდეს მოპასუხე სახელმწიფოს ვალუტაში ანგარიშსწორების თარიღისთვის მოქმედი ვალუტის გაცვლითი კურსის შესაბამისად, ნებისმიერი იმ გადასახადის ჩათვლით, რომელიც შეიძლება მას დაეკისროს მორალურ ზიანთან დაკავშირებით;

რომ ზემოხსენებული სამთვიანი ვადის გასვლის შემდეგ, თანხის სრულ გადარიცხვამდე, გადასახდელ თანხას საჯარიმო პერიოდის განმავლობაში დაერიცხოს გადახდის დღეს მოქმედი, ევროპის ცენტრალური ბანკის ზღვრული სასესხო განაკვეთის თანაბარი პროცენტები, რასაც დაემატება სამი პროცენტი;

არ აკმაყოფილებს მომჩივნის მოთხოვნას სამართლიანი დაკმაყოფილების დანარჩენ ნაწილში.

შესრულებულია ინგლისურ ენაზე და მხარეებს წერილობით ეცნობათ 2022 წლის 22 სექტემბერს, სასამართლოს რეგლამენტის 77-ე წესის მე-2 და მე-3 პუნქტების შესაბამისად.

მარტინა კელერი

თავმჯდომარე

სტეფანია მორუ-ვიქსტრომი

სექციის განმწესრიგებლის მოადგილე

1 ამ ვერსიაში 2022 წლის 16 ნოემბერს შევიდა შესწორება: თავდაპირველად მითითებული წელი „1984“ შეიცვალა წელით „1948“.