მე-6 მუხლის 1-ელი პუნქტი (სისხლის სამართალი) • საქმის სამართლიანი განხილვა • მომჩივნების მიმართ სისხლის სამართლის ბრალდება გადამწყვეტი ხარისხით ეფუძნება არა მათი თავდაპირველი თანაბრალდებულების მიერ მოწმის სახით მიცემულ ჩვენებებს, რომლებიც მოთავსებული იყვნენ წინასწარი პატიმრობის ერთსა და იმავე საკანში, არამედ დამატებითი მტკიცებულებების კომპლექსურ მასალას • სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობა, რომელიც ასკვნის, რომ ჩვენებების გამორიცხვას შედეგად არ მოჰყვებოდა გამამართლებელი განაჩენი, არ არის თვითნებური ან აშკარად დაუსაბუთებელი • ზოგადად, სისხლის სამართლის პროცესი სამართლიანია

სტრასბურგი

2023 წლის 23 მარტი

ეს გადაწყვეტილება საბოლოო გახდება კონვენციის 44-ე მუხლის მე-2 პუნქტში განსაზღვრული გარემოებების შემთხვევაში. ის შეიძლება დაექვემდებაროს რედაქციულ შესწორებას.

საქმეზე „ფირცხალავა და ცააძე საქართველოს წინააღმდეგ“

ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს (მეხუთე სექცია) პალატამ შემდეგი შემადგენლობით:

ჟორჟ რავარანი,თავმჯდომარე,მარტინშ მიტსი,სტეფანი მოურუ-ვიქსტრომი,ლადო ჭანტურია,მარია ელოსეგი,მატიას გიომარი,კატერინა შიმაჩკოვა, მოსამართლეები,და მარტინა კელერი, სექციის განმწესრიგებლის მოადგილე

გაითვალისწინა რა:

საჩივარი (N 29714/18) საქართველოს წინააღმდეგ, რომელიც შეტანილია სასამართლოში ადამიანის ძირითადი უფლებებისა და თავისუფლებების დაცვის კონვენციის (შემდგომში „კონვენცია“) 34-ე მუხლის საფუძველზე საქართველოს ორი მოქალაქის, ბ-ნ ირაკლი ფირცხალავასა და ბ-ნ გიორგი ცააძის (შემდგომში „მომჩივნები“) მიერ 2018 წლის 18 ივნისს;

გადაწყვეტილება ეცნობოს საქართველოს მთავრობას (შემდგომში „მთავრობა“) კონვენციის მე-6 მუხლის 1-ელი და მე-3(d) პუნქტების საფუძველზე შეტანილი საჩივრების შესახებ და გამოცხადდეს საჩივრის დარჩენილი ნაწილი მიუღებლად;

მხარეთა მოსაზრებები;

2023 წლის 28 თებერვლის დახურული თათბირის შემდეგ

გამოიტანა შემდეგი გადაწყვეტილება, რომელიც იმავე დღეს იქნა მიღებული:

შესავალი

1. წინამდებარე საქმე ეხება მომჩივნების საჩივარს იმის თაობაზე, რომ მათი საქმის სასამართლო განხილვა არ იყო სამართლიანი პროცესი, როგორც ეს მოთხოვნილია კონვენციის მე-6 მუხლის 1-ელი პუნქტით, რადგან ეროვნული სასამართლოები ეყრდნობოდნენ მოწმეთა ჩვენებებს, რომელთაც მომჩივნები თვლიდნენ არასანდოდ.

ფაქტობრივი გარემოებები

2. მომჩივნები დაიბადნენ 1968 წელს და, შესაბამისად, 1972 წელს. მომჩივნებს წარმოადგენდა ბ-ნი ჯ.კოჭლამაზაშვილი, ადვოკატი, რომელიც იურიდიულ საქმიანობას თბილისში ახორციელებს.

3. საქართველოს მთავრობას წარმოადგენდა სახელმწიფო წარმომადგენელი იუსტიციის სამინისტროდან, ბ-ნი ბ. ძამაშვილი.

4. საქმის ფაქტობრივი გარემოებები შეიძლება შეჯამდეს შემდეგნაირად:

ზოგადი ინფორმაცია

5. 2006 წლის 2 მაისს ორი პირი – ზ. ვ. და ა. ხ. – სასიკვდილო გასროლით მოკლა პოლიციამ, როდესაც ისინი თბილისის ქუჩაში გადაადგილდებოდნენ მანქანით („2006 წლის 2 მაისის სპეცოპერაცია“). სროლის დროს მძიმედ დაიჭრა, მაგრამ გადარჩა მანქანაში მყოფი მესამე მგზავრი, ბ. ფ.

6. დაახლოებით ორმოცდაათი პოლიციელი, მათ შორის, მომჩივნები, მონაწილეობდნენ 2006 წლის 2 მაისის სპეცოპერაციაში. მოცემულ დროს პირველი მომჩივანი იყო კრიმინალური პოლიციის განყოფილების უფროსის მოადგილე შინაგან საქმეთა სამინისტროში (შემდგომში „შსს“), რომელიც პასუხისმგებელი იყო ამ ოპერაციის განხორციელებაზე. მეორე მომჩივანი იყო ამ განყოფილების უფროსი ოფიცერი.

7. უცნობ თარიღში საქართველოს მთავარმა პროკურატურამ დაიწყო სისხლის სამართლის გამოძიება 2006 წლის 2 მაისის საპოლიციო ოპერაციის გარემოებებთან დაკავშირებით. გამოძიება 2007 წლის აპრილში დაიხურა სისხლის სამართლის დანაშაულის არარსებობის გამო.

8. ზ. ვ.-ის სიკვდილის შემდეგ მისი მამა – ი. ვ. – აქტიურად ჩაერთო საზოგადოებრივ ცხოვრებაში და მოითხოვა ყველა იმ პოლიციელის პასუხისგებაში მიცემა, რომელიც მონაწილეობას იღებდა აღნიშნულ ოპერაციაში. მან დააარსა არასამთავრობო ორგანიზაცია „გადაარჩინე სიცოცხლე“ (შემდგომში „არასამთავრობო ორგანიზაცია“), რომლის მისია იყო, გამოეაშკარავებინა მრავალი მაღალი რანგის სამართალდამცავის საქმიანობა, რომლებიც, სავარაუდოდ, მონაწილეობდნენ პოლიციის მიერ ჩადენილ სხვადასხვა დანაშაულში. 2012 წელს არასამთავრობო ორგანიზაციამ გამოაქვეყნა სტატია ეროვნულ გაზეთში, რომელშიც მოცემული იყო ყველა იმ პოლიციელის გრძელი სია, რომლებიც, სავარაუდოდ, მონაწილეობდნენ სხვადასხვა სისხლის სამართლის დანაშაულში (შემდგომში „პოლიციის შავი სია“). სიაში შედიოდა ზემოაღნიშნული ორი მომჩივანიც. დოკუმენტის ბოლოს ასევე გამოჩნდა პოლიციელის გ. ს.-ის სახელი (იხ. პარაგრაფი 10 ქვემოთ).

9. ეროვნული სასამართლოების დასკვნების შესაბამისად, ი. ვ.-ის აქტივობამ განაპირობა 2012 წლის დეკემბერში ზ. ვ.-ისა და ა. ხ.-ის გარდაცვალების ფაქტზე სისხლის სამართლის გამოძიების განახლება. აღნიშნულ გამოძიებას, მათ შორის, მოჰყვა მომჩივნების მსჯავრდება (იხ. პარაგრაფები 12-32 ქვემოთ).

10. 2015 წლის 20 იანვარს ი. ვ. მოკლული იქნა მისი შვილის საფლავზე დამონტაჟებული თვითნაკეთი ასაფეთქებელი მოწყობილობის აფეთქების შედეგად. თბილისის საქალაქო სასამართლომ გ. ს. ცნო მკვლელობაში დამნაშავედ (იხ. ბოლოში პარაგრაფი 8 ზემოთ). სასამართლოს თანახმად, ამ დანაშაულის უკან არსებულიდანაშაულებრივი მოტივი მდგომარეობდა გ. ს.-ის სურვილში, ხელი შეეშალა ი. ვ.-სთვის ან/და დაესაჯა ის საზოგადოებრივი საქმიანობის გამო, რომელიც მიმართული იყო „პოლიციის შავ სიაში“ მყოფი პოლიციელების წინააღმდეგ (იქვე). აღნიშნულთან დაკავშირებით სასამართლომ საეჭვოდ მიიჩნია ის ფაქტი, რომ სატელეფონო საუბრები შედგა პირველ მომჩივანსა და გ. ს.-ს შორის როგორც აფეთქებამდე რამდენიმე დღით ადრე, ასევე მას შემდეგ. თუმცა, რადგან სასამართლო არ იცნობდა ამ საუბრების შინაარსს, თავი შეიკავა შემდგომი დასკვნების გაკეთებისგან. გ. ს.-ს მიესაჯა ოცი წლით თავისუფლების აღკვეთა.

11. 2006 წლის 2 მაისის სპეცოპერაციასთან დაკავშირებული ფაქტობრივი გარემოებების დეტალური აღწერა და ეროვნული სასამართლოების დასკვნები, როგორც შემდგომი სისხლის სამართლის პროცესის ნაწილი, მოცემულია სასამართლოს გადაწყვეტილებაში ზ. ვ.-ის მშობლების მიერ სასამართლოს წინაშე წარდგენილ საქმეზე (იხ. საქმე Vazagashvili and Shanava v. Georgia, N 50375/07 §§ 7-59, 2019 წლის 18 ივლისი).

სისხლის სამართლის საქმის წარმოება მომჩივნების მიმართ

მომჩივნების დაკავება

12. 2015 წლის 1 თებერვალს თბილისის საქალაქო სასამართლომ გამოსცა დაკავების ორდერი ორი მომჩივნისა და 2006 წლის 2 მაისის სპეცოპერაციაში მონაწილე ცხრა სხვა პირის მიმართ, რომელთა შორის იყვნენ ი. მ., გ. გ., ა. ც., ზ. ჯ., დ. ა., ს. ჩ. და ა. ს. (შსს-ის სპეცრაზმის პოლიციელები – შემდგომში „შვიდი პოლიციელი“), ლ. ბ. (შსს-ის კრიმინალური პოლიციის განყოფილების თანამშრომელი) და კ. ნ. (შსს-ის სპეცრაზმის უფროსი და შვიდი პოლიციელის იერარქიული ზემდგომი).

13. მომჩივნები დააკავეს 2015 წლის 2 თებერვალს და წაუყენეს ბრალი (ა) ორი ინდივიდის დამამძიმებელ გარემოებებში მკვლელობისთვის, ჩადენილი ჯგუფურად ისეთი სახით, რაც განზრახ უქმნიდა საფრთხეს სხვა პირების სიცოცხლეს ან ჯანმრთელობას; და (ბ) სისხლის სამართლის საქმეში მართლმსაჯულების განხორციელებისთვის ხელის შეშლისთვის, მძიმე ან განსაკუთრებით მძიმე დანაშაულთან დაკავშირებით, მტკიცებულებების გაყალბების მეშვეობით. შვიდ პოლიციელსა და კ. ნ.-ს (იხ. წინა პარაგრაფი) ასევე წაუყენეს ბრალი დამამძიმებელ გარემოებებში ჩადენილი მკვლელობისთვის. 2015 წლის 6 მარტსა და 17 აგვისტოს შორის პერიოდში შვიდივე პოლიციელი მოათავსეს ციხის ერთსა და იმავე საკანში.

14. 2015 წლის 9 მაისს სისხლის სამართლის გამოძიება სპეცრაზმის შვიდი პოლიციელის მიმართ (იხ. პარაგრაფი 12ზემოთ) გამოყოფილი იქნა საქმიდან, რომელიც მიმდინარეობდა მომჩივნებისა და ლ. ბ.-ის, კ. ნ.-ისა და გ. კ.-ის (შსს-ის კრიმინალური განყოფილების კიდევ ერთი თანამშრომელი) წინააღმდეგ. პროკურორმა ეს გადაწყვეტილება მას შემდეგ მიიღო, რაც აღნიშნული პოლიციელების ადვოკატებმა აცნობეს მას მათი არჩევანის შესახებ, რომ არ გაასაჩივრებდნენ ბრალდების მხარის მიერ წარმოდგენილ მტკიცებულებებს და იმ საფუძველზე, რომ შესაბამისი პირების მიმართ აღძრული საქმე „ვერ მოიცავდა მტკიცებულებების სრულ გამოკვლევას (რაც, საქმის მასალების მოცულობის გათვალისწინებით, დიდ დროს მოითხოვს), [და, რათა არ] მოსულიყვნენ კონფლიქტში იმ ბრალდებულთა უფლებებთან, რომლებიც აპირებდნენ [ასეთი მტკიცებულებების] გასაჩივრებას“.

საქმის წარმოება თბილისის საქალაქო სასამართლოში

15. 2015 წლის 24 ივლისიდან 30 ივლისამდე შვიდი პოლიციელი იქნა დაკითხული მოწმის სახით სისხლის სამართლის საქმეში მომჩივნების წინააღმდეგ. მათ აღწერეს პოლიციის ოპერაციის გარემოებები, როგორიცაა, საგზაო საცობების განზრახ შექმნა მსხვერპლთა მანქანის მოსამწყვდევად; რომ პირველი მომჩივანი ხელმძღვანელობდა სპეცოპერაციას; რომ მან გასცა სროლის დაწყების ბრძანება, მიუხედავად იმისა, რომ მსხვერპლთა მიერ არ განხორციელებულა გასროლა და რომ მეორე მომჩივანმა მსხვერპლთა მიმართ გასროლა განახორციელა ახლო მანძილიდან. მომჩივნებმა ჯვარედინად დაკითხეს ეს მოწმეები.

16. სასამართლო პროცესის დროს მომჩივნებმა მოითხოვეს პოლიციის შვიდი თანამშრომლის მიერ მიცემული მტკიცებულებების უარყოფა, როგორც არასანდო და უკანონოდ მოპოვებული მტკიცებულებებისა. ისინი ამტკიცებდნენ, რომ შვიდი მოწმე, რომლებსაც ამავე დროს ბრალი ედებოდათ სამსახურებრივი უფლებამოსილების გადამეტებაში (დანაშაული სისხლის სამართლის კოდექსის 333-ე მუხლის შესაბამისად), დამოუკიდებელი, მაგრამ დაკავშირებული სისხლის სამართლის პროცესების ფარგლებში, ერთად ისხდნენ ერთსა და იმავე საკანში, რაც წარმოადგენს შესაბამისი შიდასახელმწიფოებრივი კანონმდებლობის აშკარა უგულებელყოფას და ამრიგად, შესაძლებლობა ჰქონდათ, მოეხდინათ მათი განცხადებების კოორდინაცია მომჩივნების წინააღმდეგ. პირველი ინსტანციის სასამართლომ არ დააკმაყოფილა მომჩივნების მოთხოვნა, ყოველგვარი დასაბუთების გარეშე.

17. სასამართლო პროცესის მსვლელობისას, 2015 წლის 30 სექტემბერს პირველმა მომჩივანმა განაცხადა, რომ მას სჭირდებოდა კითხვების დასმა, სულ მცირე, სამოცდახუთ დამატებით მოწმესთან. მოსამართლემ უპასუხა, რომ პირველ მომჩივანს თავისუფლად შეეძლო იმდენი მოწმის გამოძახება, რამდენიც საჭირო იყო. შემდეგ მომჩივანმა მოითხოვა გარკვეული გამომძიებლებისა და ექსპერტების გამოკითხვა. ეს მოთხოვნა დაკმაყოფილდა. მომდევნო მოსმენისას პირველმა მომჩივანმა განაცხადა, რომ მას შეექმნა პრობლემები დაცვის მხარის ათი მოწმის ადგილსამყოფლის დადგენისას. მან არ დაასახელა ეს მოწმეები და არც განცხადება წარუდგენია სასამართლოსთვის, რომ დახმარებოდნენ მათ პოვნაში. მას არც ის მოუთხოვია, რომ სასამართლო პროცესზე წაეკითხათ აღნიშნული მოწმეების მიერ გამოძიების ეტაპზე მიცემული ჩვენებები. 2015 წლის 19 ოქტომბერს თბილისის საქალაქო სასამართლომ დაცვის მხარეს ჰკითხა, დაასრულა თუ არა მტკიცებულებების გამოკვლევა. მომჩივნების წარმომადგენლებმა უპასუხეს, რომ მათ გამოიკვლიეს ყველა მტკიცებულება. პირველ მომჩივანს პრეტენზია არ განუცხადებია.

18. 2015 წლის 30 ოქტომბერს თბილისის საქალაქო სასამართლომ მსჯავრი დასდო ორ მომჩივანს დამამძიმებელ გარემოებებში ჩადენილ მკვლელობაში, მაგრამ გაამართლა ისინი მტკიცებულებების გაყალბებით მართლმსაჯულების განხორციელებისთვის ხელის შეშლის ბრალდებასთან დაკავშირებით. მათ მიესაჯათ თექვსმეტი წლით თავისუფლების აღკვეთა. შემცირდა რა აღნიშნული სასჯელი მეოთხედით, 2012 წლის 28 დეკემბრის ამნისტიის აქტის შესაბამისად, სასამართლომ საბოლოოდ დაადგინა მათთვის სასჯელი, 12 წლით თავისუფლების აღკვეთა.

19. იმავე გადაწყვეტილებით, თბილისის საქალაქო სასამართლომ ასევე მსჯავრი დასდო კ. ნ.-ს, შსს-ის სპეცრაზმის უფროსს და შვიდი პოლიციელის ზედამხედველს (იხ. პარაგრაფი 12ზემოთ) მისი სამსახურებრივი უფლებამოსილების გადამეტებაში, რაც წარმოადგენს სისხლის სამართლის კოდექსის 333-ე მუხლის მე-3 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებულ დანაშაულს. გარდა ამისა, ლ. ბ. და გ. კ. დამნაშავედ ცნეს მტკიცებულებების გაყალბებასა და განზრახ უკანონო დაკავებაში.

20. მათ შორის, თბილისის საქალაქო სასამართლომ სხვადასხვა მტკიცებულების საფუძველზე დაადგინა (იხ. პარაგრაფი 22ქვემოთ), რომ პირველმა მომჩივანმა ა. ხ.-ის ანონიმური შეტყობინების შედეგად მისი უმცროსი ძმის დაკავების კონტექსტის ფარგლებში, ასევე კონკურენტ სამართალდამცავ უწყებასთან ორგანიზაციული დაძაბულობის გამო, ა. ხ.-ზე შურისძიება გადაწყვიტა (იხ. პარაგრაფი 5ზემოთ), ვისაც ის მისი ოჯახური და პროფესიული უსიამოვნებების წყაროდ თვლიდა. მოქმედებდა რა ამ მოტივით, 2006 წლის 1 მაისს პირველმა მომჩივანმა შეატყობინა თავის უშუალო ზემდგომს, კრიმინალური პოლიციის განყოფილების უფროსს, რომ მიიღო ანონიმური ინფორმაცია იმის შესახებ, რომ მაღაზიის დაყაჩაღებას გეგმავდა „დამნაშავეთა“ მცირე ჯგუფი ა. ხ-ის ხელმძღვანელობით. კრიმინალური პოლიციის განყოფილებისა და მოწმეების ჩვენებების შესწავლის შემდეგ სასამართლომ დაასკვნა, რომ პირველმა მომჩივანმა გააყალბა ეგრეთ წოდებული „ანონიმური ინფორმაცია“ დაგეგმილი ძარცვის შესახებ, რათა მიეღო უფლებამოსილება, ჩაეტარებინა სპეცოპერაცია. მან ამგვარად შეძლო თანხმობის მოპოვება ოპერაციის ჩასატარებლად და მოახდინა შსს-ის შეიარაღებული სპეცდანიშნულების რაზმის მობილიზება, რომელიც შედგებოდა დაახლოებით ოცი სრულად აღჭურვილი თანამშრომლისაგან. ამ რაზმს ხელმძღვანელობდა კ. ნ. (იხ. პარაგრაფი 12ზემოთ). პირველმა მომჩივანმა ასევე მოახდინა დაახლოებით ოცდაათი პოლიციელის მობილიზება კრიმინალური პოლიციის განყოფილებიდან. რადგან შსს უკანონოდ ახდენდა ა. ხ.-ის სატელეფონო საუბრის ფარულ მიყურადებას, პირველმა მომჩივანმა იცოდა ამ უკანასკნელის გეგმის შესახებ, რომ უნდა შეხვედროდა მის მეგობრებს ზ. ვ.-სა და ბ. ფ.-ს 2006 წლის 2 მაისის დილას. მან პოლიციის ოპერაციის ჩასატარებლად ყველაზე შესაფერის ადგილად მდინარე მტკვრის მარჯვენა სანაპირო მიიჩნია, სადაც დაზარალებულებს უნდა გაევლოთ და ამგვარად უბრძანა მობილიზებულ პოლიციელებს, მომზადებულიყვნენ იქ ჩასაფრებისთვის.

21. სასამართლოს დასკვნის თანახმად, დაახლოებით 09:45 საათზე შავი ფერის ავტომობილი, რომელსაც მართავდა ზ. ვ. წითელ შუქნიშანზე გაჩერდა, ხოლო ამავდროულად პოლიციის ფარულმა ფურგონმა ხელოვნურად შექმნა საგზაო საცობი მის წინ. პირველმა მომჩივანმა და სპეცრაზმის რვა პოლიციელმა, რომელთაც მიუძღოდა კ. ნ., დაიწყეს შავ მანქანასთან მიახლოება. კ. ნ. იყო პირველი, ვინც მივიდა მსუბუქ ავტომობილთან წინა მგზავრის მხრიდან და დახურული კარის გარედან გაღების მცდელობის შემდეგ დაიწყო სროლა ტაბელური იარაღით წინა მგზავრისა და მძღოლის მიმართულებით, რა დროსაც ამ უკანასკნელმა მანევრირება დაიწყო მისი მსუბუქი ავტომობილით, რათა პოლიციის ფურგონის მიერ შექმნილი საგზაო საცობიდან გაქცეულიყო. აღნიშნული მანევრირებისას მსუბუქი ავტომობილი გადავიდა საპირისპირო მიმართულებით მოძრაობის ზოლში; ამ დროს ცხრავე პოლიციელმა გახსნა ძლიერი ცეცხლი. საბოლოოდ ზ. ვ.-მ დაკარგა კონტროლი თავისი მსუბუქი ავტომობილის მართვაზე, რომელიც ბორდიურზე განათების ბოძს შეეჯახა, მაგრამ, მიუხედავად ამისა, მანქანის მიმართულებით სროლა მაინც გრძელდებოდა. პირველი ინსტანციის სასამართლომ დაადგინა, რომ დაცვის მხარის პრეტენზია, რომ გასროლა პროვოცირებული იყო დაზარალებულთა ქცევით, მცდარი იყო. კონვენციის მე-2 მუხლის შესაბამისად, სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალზე დაყრდნობით, პირველი ინსტანციის სასამართლომ დამატებით გაამახვილა ყურადღება პოლიციის ორგანოების მიერ ძალის გადამეტებულ გამოყენებაზე, მათ მიერ გამოყენებული ტყვიამფრქვევების ტიპისა და სრული რაოდენობის თვალსაზრისით. მან ასევე დაადგინა, რომ მას შემდეგ, რაც ზ. ვ.-ის მანქანის მიმართულებით სროლა მორჩა მეორე მომჩივანი მიუახლოვდა მანქანას მძღოლის მხრიდან და მსუბუქი ავტომობილის ჩამოწეულ ფანჯარაში ორჯერ ესროლა თავისი სატაბელო იარაღიდან თავში მძღოლს ზ. ვ.-სა და წინა მგზავრს ა. ხ-ს. ეს ორი გასროლა სასამართლომ დაახასიათა, როგორც „საკონტროლო“ გასროლა.

22. როგორც პირველი ინსტანციის სასამართლოს 2015 წლის 30 ოქტომბრის 43-გვერდიანი გადაწყვეტილებიდან ირკვევა, მომჩივნების წინააღმდეგ სისხლის სამართლის პროცესის დროს გამოიკვლიეს რამდენიმე მოწმე და ექსპერტი სხვა მტკიცებულებებთან ერთად, მათ შორის, ინციდენტის ადგილის ვიდეოჩანაწერი და შსს-ის ოფიციალური დოკუმენტები. სხვა მტკიცებულებებთან ერთად სასამართლომ შეაფასა შემდეგი მასალა, რათა გადაეწყვიტა მომჩივნების წინააღმდეგ აღძრული საქმის შემადგენელი სხვადასხვა ელემენტი.

(a)პოლიციის ოპერაციის განხორციელების სამართლებრივი საფუძვლის არარსებობა:

– მოვლენების მომჩივნებისეული ვერსიის თანახმად, ოპერაციის განხორციელების საფუძველი იყო „ოპერატიული“ ინფორმაცია ანონიმური წყაროდან, რომელიც გადამოწმებული იყო პირველი მომჩივნის მიერ ოპერაციის დაწყებამდე, რომ ყაჩაღობა იგეგმებოდა დაზარალებულების მიერ.

– შ. ნ.-მ (შესაბამის დროს შსს-ის თანამშრომელი) მიუთითა, რომ ოპერატიული ინფორმაციის მიღების დამადასტურებელი დოკუმენტი შეიქმნა მხოლოდ ოპერაციის განხორციელების შემდეგ.

– მ. ბ.-მ (თბილისის პოლიციის განყოფილების ყოფილი უფროსი) მიუთითა, რომ მხოლოდ პოლიციის ოპერაციის დასრულების შემდეგ სთხოვა მას მაშინდელმა შინაგან საქმეთა მინისტრმა, რომ დახმარებოდა კრიმინალურ პოლიციას „სპეცოპერაციის დროს დახვრეტილი ახალგაზრდების შესახებ მაკოპრომენტირებელი ინფორმაციის მოძიებით“. მან დაადასტურა, რომ ინფორმაცია, რომლის შეგროვებაც მან მოახერხა მხოლოდ ერთ-ერთ დაზარალებულთან დაკავშირებით (შესაძლო ყაჩაღობაში მონაწილეობა), ყოველგვარი გადამოწმების გარეშე იქნა წარმოდგენილი მომხდართან დაკავშირებით გამართულ პრესკონფერენციაზე და თითქოს ეს ეხებოდა მსუბუქი ავტომობილის სამივე მგზავრს.

(b) პირველი მომჩივნის მიერ სპეცოპერაციის დაგეგმვის შესაძლო მოტივი:

– კ. მ.-მ (2006 წელს შსს-ის პოლიციის სპეციალური განყოფილების დირექტორის მოადგილე) აღწერა დაძაბულობა პირველ მომჩივანსა და პოლიციის სპეციალურ განყოფილებას შორის და განმარტა, რომ 2006 წლის აპრილში ა. ხ.-მ (იხ. პარაგრაფი 5ზემოთ), რომლის შესახებაც კ. მ.-მ იცოდა, რომ იყო ნარკოტიკების მომხმარებელი, მოახსენა შსს-ს, რომ პირველი მომჩივნის ძმა (ლ. ფ.) ჩართული იყო ნარკოტიკებით ვაჭრობაში. ეს ინფორმაცია მას დაუდასტურა შსს-ის სხვა თანამშრომელმა. კ. მ.-მ მისცა მითითება მის თანამშრომლებს, რომ შეემოწმებინათ ეს ინფორმაცია. შედეგად დააპატიმრეს ლ. პ. და მოგვიანებით ის გაათავისუფლეს საპროცესო შეთანხმების შესახებ გარიგების საფუძველზე.

– ი. ზ.-მ (მოცემულ დროს ნარკოდანაშაულთან ბრძოლის სპეციალური დავალების ინსპექტორი) აღნიშნა, რომ ლ. ფ. დააკავეს ანონიმური ინფორმატორის მიერ შსს-სთვის მიწოდებული ინფორმაციის საფუძველზე.

– ჯ. შ.-მ (ა. ხ.-ის ყოფილი თანამესაკნე) განაცხადა, რომ ა. ხ. ნარკოტიკებს ყიდულობდა ლ. ფ.-სგან. მისივე განმარტების თანახმად, ა. ხ.-მ უთხრა მას, რომ ლ. ფ.-მ ნარკოტიკები სარეალიზაციოდ შეიძინა შსს-ის მიერ ნარკოტიკული საშუალებებით ვაჭრობის საქმეებზე მტკიცებულების სახით ამოღებული ნარკოტიკების მარაგიდან და რომ მას უთანხმოებაც კი ჰქონდა ლ. ფ.-სთან ნარკოტიკების დაბალ ხარისხთან დაკავშირებით. მან ასევე განაცხადა, რომ პირველი მომჩივანი დაემუქრა ა. ხ.-ს (ამ უკანასკნელის თანახმად), აღნიშნული უთანხმოების გამო.

– შვიდმა პოლიციელმა დაადასტურა, რომ მათმა ზედამხედველმა კ. ნ.-მ (იხ. პარაგრაფი 12ზემოთ ბოლოში), მათ აუხსნა, რომ უნდა განხორციელებულიყო სპეცოპერაცია ძარცვაში ეჭვმიტანილი პირების დასაკავებლად. ამ მიზნით, მათ დაევალათ, მონაწილეობა მიეღოთ ხელოვნური საგზაო საცობის შექმნაში, რათა მიეღოთ წვდომა ეჭვმიტანილთა მსუბუქ ავტომობილზე.

– ტ. გ.-მ და ე. მ.-მ (ორი დამოუკიდებელი თვითმხილველი, რომლებიც მანქანით მოძრაობდნენ დაზარალებულთა მანქანის უკან) დაადასტურეს, რომ შეესწრნენ ოთხი შეიარაღებული პირის (მათ შორის, კ. ნ.-ისა) გადმოსვლას მათ უკან მყოფი მანქანიდან, რომლებმაც გაიარეს გაჩერებულ სატრანსპორტო საშუალებებს შორის, დაზარალებულთა მსუბუქი ავტომობილის მიმართულებით, ვიდრე ცეცხლს გაუხსნიდნენ აღნიშნულ მსუბუქ ავტომობილს. შედეგად, დაზარალებულთა მანქანამ დაიწყო მანევრირება, რათა გასცლოდა იქაურობას, ამ დროს კი სროლა უფრო გაძლიერდა. გადარჩენილმა დაზარალებულმა ბ. ფ.-მ მისცა ანალოგიური ჩვენება.

– კ. გ.-მ (დამოუკიდებელი თვითმხილველი, რომელიც იმყოფებოდა პოლიციის ოპერაციის ჩატარების ადგილზე) და ქ. მ.-მ (დამოუკიდებელი თვითმხილველი, რომელიც შეესწრო ამ მოვლენების განვითარებას თავისი აივნიდან) მიუთითეს, რომ მათ დაინახეს, რომ სროლის შემდეგ რამდენიმე პოლიციელმა იარაღი ჩადო დაზარალებულის მსუბუქ ავტომობილში.

– მრავალმა სასამართლო ექსპერტიზამ და დოკუმენტმა დაადასტურა, რომ არ მომხდარა გასროლა დაზარალებულის მსუბუქი ავტომობილიდან და ტყვიის ყველა კვალი, რომელიც მასზე იყო დატოვებული, მიუთითებდა გარედან შიგნით სროლაზე და არა შიგნიდან გარეთ. მათ ასევე დაადგინეს, რომ პოლიციის ერთ-ერთ მანქანაზე აღმოჩენილი ტყვიით გაკეთებული ნახვრეტი შესაძლოა, ყოფილიყო დაზარალებულების მიერ გასროლის შედეგი.

(d) პირველი მომჩივნის მოქმედებები ოპერაციის მსვლელობისას:

– შვიდმა პოლიციელმა განაცხადა, რომ მას შემდეგ, რაც დაზარალებულების მსუბუქი ავტომობილი მომწყვდეული იქნა ხელოვნურად შექმნილ საგზაო საცობში, პირველმა მომჩივანმა გასცა ბრძანება, დაეწყოთ სროლა ამ მსუბუქი ავტომობილის მიმართულებით. ამას მოჰყვა ინტენსიური საარტილერიო ცეცხლი, რომელშიც თავად პირველი მომჩივანი კ. ნ. და სხვა პოლიციელები (მათ შორის, აღნიშნული შვიდი პოლიციელი) მონაწილეობდნენ.

– დამოუკიდებელმა თვითმხილველმა კ.გ.-მ ამოიცნო პირველი მომჩივანი, როგორც იმ პირებიდან ერთ-ერთი, რომელიც ისროდა დაზარალებულთა მსუბუქი ავტომობილის მიმართულებით. კ. გ.-ის იქ ყოფნა დადასტურდა მოვლენების განვითარების ადგილზე გაკეთებული ინტერვიუს ვიდეოჩანაწერით, სადაც მან იდენტური განმარტება გააკეთა.

(e) მეორე მომჩივნის მოქმედებები ოპერაციის მსვლელობისას:

– დამოუკიდებელმა თვითმხილველებმა კ. გ.-მ და ქ. მ.-მ დაადასტურეს, რომ მათ დაინახეს, თუ როგორ მიუახლოვდა მეორე მომჩივანი დაზარალებულთა მსუბუქ მანქანას მძღოლის მხრიდან და ორჯერ გაისროლა მსუბუქი ავტომობილის ჩამოწეული ფანჯრის გავლით მძღოლისა და წინა სავარძელზე მჯდომი მგზავრის თავების მიმართულებით.

– შვიდმა პოლიციელმა ასევე მიუთითა, რომ მეორე მომჩივანმა მოახდინა ეგრეთ წოდებული „საკონტროლო გასროლები“.

(f) დაზარალებულთა გარდაცვალების მიზეზი: კ. გ.-მ და ქ. მ.-მ განაცხადეს, რომ ეგრეთ წოდებულ „საკონტროლო გასროლამდე“ დაზარალებულები იყვნენ ცოცხლები. სასამართლო ექსპერტებმა და დოკუმენტებმა დაადასტურეს, რომ „საკონტროლო გასროლები“ გახდა დაზარალებულთა სიკვდილის მიზეზი. შესაბამისმა ექსპერტებმა ასევე დაადასტურეს, რომ თვითმხილველთა აღწერა, თუ როგორ მოხდა გასროლა, შეესაბამებოდა დაზარალებულთა თავებზე მიყენებულ დაზიანებებს.

(g) სროლის მასშტაბი: ინციდენტთან დაკავშირებული სასამართლო ექსპერტიზის დოკუმენტებიდან ჩანს, რომ განხორციელდა ასზე მეტი გასროლა მსუბუქი ავტომობილის მიმართულებით, რომელთაგან ორმოცი ტყვია მოხვდა მიზანს. ექსპერტებმა, რომლებმაც ჩაატარეს გარდაცვალების შემდგომი სასამართლო ექსპერტიზა, დაზიანებების სიმძიმის გამო ვერ დაადგინეს იმ ტყვიების ზუსტი რაოდენობა, რომლებმაც შეაღწია დაზარალებულთა სხეულებში.

(h) პირველი ინსტანციის სასამართლომ ასევე გამოიკვლია უშუალოდ პოლიციის ოპერაციის შემდეგ სროლის ადგილზე გაკეთებული ფოტო- და ვიდეოჩანაწერები.

23. პირველი ინსტანციის სასამართლომ განიხილა პირველი მომჩივნის არგუმენტი, რომ მას არ გაუცია სროლის ბრძანება, როგორც ეს შვიდი პოლიციელის მიერ იყო აღწერილი. სასამართლომ აღნიშნა, რომ პირველი მომჩივანი არ უარყოფდა ფაქტს, რომ ის ნამდვილად ხელმძღვანელობდა სპეცოპერაციას. შემდეგ სასამართლომ აღნიშნა:

„[მიუხედავად იმისა, რომ] ირაკლი ფირცხალავა [პირველი მომჩივანი] უარყოფს ცეცხლის გახსნის ბრძანებას [სპეცრაზმის შვიდი პოლიციელის] მიერ აღწერილ გარემოებებში, ის ადასტურებს, რომ მან შემდეგნაირად მიმართა პოლიციელებს რადიოგადამცემის საშუალებით: „აცადეთ სპეცრაზმს“; რაც იმ მომენტში სხვას არაფერს ნიშნავდა გარდა [ამ პოლიციელებისთვის] სროლის ნებართვის მიცემისა. თუ სპეცრაზმის პოლიციელებმა სწორად ვერ გაიგეს მისი მითითება, რამაც გამოიწვია ის, რომ მათ ცეცხლი გახსნეს, ნაცვლად იმისა, რომ უბრალოდ დაეპატიმრებინათ [დაზარალებულები], მაშინ რატომ არ გასცა ოპერაციის ხელმძღვანელმა [პირველმა მომჩივანმა] გაუგებრობის გამოსწორების ბრძანება და არ მოუწოდა მათ სროლის შეწყვეტისაკენ[?] უფრო მეტიც, სროლა განხორციელდა თოფებითა და ავტომატური შაშხანებით ისეთ ადგილზე, სადაც მათი გამოყენება აკრძალული იყო... მიუხედავად ამისა, ოპერაციის ხელმძღვანელს არ მიუღია რაიმე ზომა მსგავსი უკანონო სროლის შესაჩერებლად“.

24. პირველი ინსტანციის სასამართლომ ასევე განიხილა მეორე მომჩივნის არგუმენტი ინფორმაციის არარსებობის შესახებ იმასთან დაკავშირებით, თუ რა იარაღი გამოიყენა მან მის მიერ „საკონტროლო გასროლების“ განხორციელებისას და განაცხადა, რომ ეს გარემოება, მიუხედავად იმისა, რომ ზოგადად მნიშვნელოვანი იყო, არ იყო გადამწყვეტი დასკვნის გამოსატანად მის ბრალეულობასთან დაკავშირებით და ვერ უგულებელყოფდა დადგენილ ფაქტს, რომ ადგილი ჰქონდა სროლას. სასამართლომ ასევე უპასუხა კითხვას, თუ რატომ ესროლა მეორე მომჩივანმა მხოლოდ ორ მგზავრს და არა სამივეს და დაადგინა, რომ მან მესამე მგზავრი შესაძლოა ვერ შეამჩნია მანქანის უკანა სავარძელზე ან შესაძლოა, მეორე მომჩივანმა იფიქრა, რომ მესამე მგზავრი უკვე გარდაცვლილი იყო.

25. თბილისის საქალაქო სასამართლომ აღნიშნა შვიდ პოლიციელთან დაკავშირებით, რომ „არ შეიძლება ადგილი ჰქონდეს [შვიდი პოლიციელის] უდანაშაულობის პრეზუმფციის უფლების დარღვევას, იმის გათვალისწინებით, რომ ამ ეტაპზე მათ ბრალი წაუყენეს და დამოუკიდებელი სასამართლო პროცესი მიმდინარეობს მათ წინააღმდეგ“.

საქმის წარმოება თბილისის სააპელაციო სასამართლოში

26. მომჩივნებმა გაასაჩივრეს თავიანთი მსჯავრდება. სააპელაციო პროცესის მსვლელობისას მათ კიდევ ერთხელ გაიმეორეს მოთხოვნა შვიდი პოლიციელის ჩვენების, როგორც მიუღებელი მტკიცებულების, აცილებასთან დაკავშირებით. მათი მოთხოვნის დასადასტურებლად მომჩივნებმა წარადგინეს სასჯელაღსრულების სამინისტროს გენერალური ინსპექციის მიერ 2017 წლის 19 აპრილს გამოცემული ანგარიში, რომელმაც დაადგინა, რომ შვიდი ბრალდებული პოლიციელი 2015 წლის 6 მარტიდან 17 აგვისტომდე პერიოდში ერთსა და იმავე საკანში იმყოფებოდა პატიმრობის კოდექსის დარღვევით (იხ. პარაგრაფი 34ქვემოთ). მომჩივნებმა ასევე მოწმედ გამოიძახეს საქართველოს სახალხო დამცველის სამი წარმომადგენელი, რომლებმაც სააპელაციო სასამართლოს წინაშე დაადასტურეს, რომ მათ 2015 წლის 22 აპრილის მონიტორინგის ვიზიტის დროს ნახეს, თუ როგორ იყო მოთავსებული N 9 ციხის ერთსა და იმავე საკანში N 19 შვიდივე ბრალდებული პოლიციელი. მომჩივნებმა შემდგომ ხაზი გაუსვეს იმას, რომ შვიდმა პოლიციელმა გამოხატა სურვილი, ეთანამშრომლათ გამოძიებასთან და მიეცათ ბრალეულობის დამადასტურებელი ჩვენება პოლიციელების წინააღმდეგ მხოლოდ მას შემდეგ, რაც ისინი მოათავსეს ერთ საკანში და როდესაც ისინი იმყოფებოდნენ ერთად პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ სასამართლო წარმოების მთელი პერიოდის განმავლობაში. მომჩივნებმა დამატებით განაცხადეს, რომ შვიდი პოლიციელის მიმართ სისხლის სამართლის საქმე გამოცალკევებული იქნა მათი საქმიდან იმ მიზნით, რომ მოეპოვებინათ მამხილებელი ჩვენებები ამ შვიდი პოლიციელისაგან მათი ხელშეუხებლობის სანაცვლოდ.

27. საქმის სააპელაციო განხილვისას პირველმა მომჩივანმა მოითხოვა კითხვების დასმა ათამდე მოწმისათვის. მაგრამ ეს მოთხოვნა სააპელაციო სასამართლომ არ დააკმაყოფილა. მან დაადგინა, რომ დაცვის მხარემ, სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის მოთხოვნების საწინააღმდეგოდ, ვერ დაამტკიცა, რომ ამ მოწმეების გამოძახება ობიექტურად შეუძლებელი იყო პირველი ინსტანციის სასამართლოს წინაშე საქმის მოსმენის დროს.

28. 2017 წლის 21 ივნისს თბილისის სააპელაციო სასამართლომ 70-გვერდიანი გადაწყვეტილების საფუძველზე უცვლელად დატოვა მომჩივნების მსჯავრდება და ქვემდგომი სასამართლოს მსჯელობა. მან უარყო მოთხოვნა შვიდი პოლიციელის მიერ მიცემული ჩვენებების მიუღებლად გამოცხადების თაობაზე იმის გამო, რომ ისინი ერთსა და იმავე საკანში მოათავსეს შიდასახელმწიფოებრივი კანონმდებლობის დარღვევით. მან დაადგინა, რომ მიუხედავად იმისა, რომ შიდასახელმწიფოებრივი კანონმდებლობა კრძალავდა ერთი და იგივე სისხლის სამართლის საქმის წარმოების თანამოპასუხეთა მოთავსებას ერთსა და იმავე საკანში და მათ შორის ნებისმიერ კომუნიკაციას სისხლის სამართლის შესაბამისი პროცესის დასრულებამდე (იხ. პარაგრაფი 33 ქვემოთ), შვიდი პოლიციელის ჩვენებები მიღებული იქნა კანონის შესაბამისად, იმისი გათვალისწინებით, რომ სასამართლოში მათი გამოკითხვის დროს მათ არ ჰქონდათ ბრალი წაყენებული იმავე სისხლის სამართლის საქმის წარმოების ფარგლებში, რომელშიც მომჩივნებს და ამგვარად ისინი სარგებლობდნენ მოწმის სტატუსით შესაბამის სამართალწარმოებაში. ამგვარად, სააპელაციო სასამართლოს თანახმად, კანონის ნებისმიერი დარღვევა მათ ერთ საკანში მოთავსებასთან დაკავშირებით უნდა იქნეს განხილული, როგორც სისხლის სამართლის პროცესის ნაწილი შვიდი პოლიციელის მიმართ. სასამართლომ ასევე აღნიშნა შემდეგი:

„[რ]აც შეეხება სადავო მტკიცებულებების სანდოობას, პალატა აღნიშნავს, რომ [ამ] მოწმეების ჩვენებები არ წარმოადგენს ერთადერთ და გადამწყვეტ მტკიცებულებას მათ ჩვენებებში აღწერილ ფაქტობრივ გარემოებებთან დაკავშირებით. გარდა ამისა, მხარეებს ჰქონდათ შესაძლებლობა, მიეღოთ ინფორმაცია ამ მოწმეებისგან ... მათი უშუალო დაკითხვით; მათი განცხადებები დადასტურებულია მრავალი [ერთეული] მტკიცებულებით[.] შესაბამისად, პალატას არ აქვს საფუძველი, ეჭვი შეიტანოს [შვიდი პოლიციელის] მიერ მოწმის რანგში მიცემულ ჩვენებებში.

... ამრიგად, [შვიდი პოლიციელის] ჩვენებების გამორიცხვა არ იქნება გადამწყვეტი ფაქტორი [ორი მომჩივნის] უდანაშაულობის დასამტკიცებლად“.

29. სააპელაციო სასამართლომ ასევე ხაზი გაუსვა მომჩივნების საქმეში ოთხი დამოუკიდებელი თვითმხილველის (თ. გ., ე. მ., კ. გ. და ქ. მ.) ჩვენებების არსებობას და 2006 წლის 2 მაისის სპეცოპერაციის შემდეგ გადარჩენილი დაზარალებულის ჩვენებას. მომჩივნების პრეტენზია ამ მოწმეების მიერ მიცემული ჩვენებების სანდოობასთან დაკავშირებით უარყოფილი იქნა, როგორც დაუსაბუთებელი.

საქმის წარმოება უზენაეს სასამართლოში

30. 2017 წლის 19 და 24 ივლისს მომჩივნებმა შეიტანეს საჩივარი სამართლებრივი ნორმების დარღვევის თაობაზე საქართველოს უზენაეს სასამართლოში. მათ გაასაჩივრეს ქვემდგომი სასამართლოების დასკვნები, მოწმეთა ჩვენებების შეფასება და კანონის გამოყენება. პირველ მომჩივანს არ წარუდგენია საჩივარი იმასთან დაკავშირებით, რომ მას არ შეეძლო დაცვის მხარის მოწმეების ადგილსამყოფლის დადგენა და მათი დაკითხვა. რაც შეეხება შვიდი პოლიციელის მიერ მიცემულ ჩვენებებს, ორი მომჩივანი იმეორებდა თავიანთ პრეტენზიას, რომ ეს ჩვენებები არ იყო სანდო, რადგან პოლიციელები მოთავსებული იყვნენ ერთსა და იმავე საკანში, რაც სავარაუდოდ წარმოადგენდა შიდასახელმწიფოებრივი კანონმდებლობის დარღვევას. აკრიტიკებდნენ რა სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას ამ კუთხით, მომჩივნებმა აღნიშნეს, რომ შვიდი პოლიციელის წინააღმდეგ გაცემულ დაკავების ორდერში მოყვანილი ერთ-ერთი საფუძველი იყო აღნიშნულ პოლიციელებს შორის კომუნიკაციის და შეთქმულების აღკვეთის აუცილებლობა. გარდა ამისა, მაშინაც კი, თუ მომჩივნების მიმართ წარმოებულ სასამართლო პროცესზე პოლიციელების სტატუსი შეიცვალა თანაბრალდებულის სტატუსიდან მოწმის სტატუსზე, მათი საქმის მომჩივნების საქმისგან გამოყოფის მიზნით, ეს არ ცვლის იმ ფაქტს, რომ მათ უკვე გაატარეს რამდენიმე თვე პატიმრობაში ერთსა და იმავე საკანში (თავდაპირველად თანაბრალდებულების და შემდეგ მოწმის სტატუსით, რომლებიც, მიუხედავად ამისა, დაინტერესებული იყვნენ საქმის შედეგით) მომჩივნების წინააღმდეგ მამხილებელი ჩვენებების მიცემამდე შიდასახელმწიფოებრივი კანონმდებლობის დარღვევით. მომჩივნებმა ასევე განაცხადეს, რომ მიუხედავად იმისა, რომ პოლიციელების წინააღმდეგ სისხლის სამართლის საქმის გამიჯვნა აშკარად მოტივირებული იყო ბრალდების მხარის მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებების სრულად მიღებითა და მიზანშეწონილობის გათვალისწინებით, ეს საქმე, ფაქტობრივად, ჯერ კიდევ განხილვის მოლოდინში იყო პირველი ინსტანციის სასამართლოში.

31. 2017 წლის 2 აგვისტოს თბილისის საქალაქო სასამართლომ, რომელსაც გადაეცა განსახილველად საქმე შვიდი პოლიციელის მიმართ, განაცხადა სახალხო დამცველის კითხვის საპასუხოდ შვიდი პოლიციელის მიმართ საქმის წარმოების მდგომარეობასთან დაკავშირებით, რომ აღნიშნული სისხლის სამართლის საქმე „უკან დაბრუნდა“ (თარიღის დაზუსტების გარეშე) პროკურატურაში, ამ უკანასკნელის მოთხოვნით. 2017 წლის 31 აგვისტოს პროკურატურამ უპასუხა სახალხო დამცველის შეკითხვას და განაცხადა, რომ ამ პირების მიმართ საქმე შეწყვეტილი იქნა.

32. 2018 წლის 23 იანვარს უზენაესმა სასამართლომ გამოიტანა 58-გვერდიანი გადაწყვეტილება, რომლითაც წერილობითი სამართალწარმოების გზით უარყო მომჩივნების საჩივარი სამართლებრივი ნორმების დარღვევის თაობაზე, როგორც მიუღებელი. მან გაიმეორა სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობა შვიდი პოლიციელის მიერ მიცემულ ჩვენებებთან დაკავშირებით და აღნიშნა, რომ ასეთი მტკიცებულება არ ყოფილა არც ერთადერთი და არც გადამწყვეტი ფაქტორი მომჩივნების მსჯავრდებისთვის.

შესაბამისი სამართლებრივი ჩარჩო და პრაქტიკა

სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსი 33. სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის შესაბამისი მუხლები შესაბამის დროის ძალაში მყოფი რედაქციით შემდეგნაირად იკითხება:

მუხლი 72. დაუშვებელი მტკიცებულება🔗

„1. ამ კოდექსის არსებითი დარღვევით მოპოვებული მტკიცებულება და ამგვარი მტკიცებულების საფუძველზე კანონიერად მოპოვებული სხვა მტკიცებულება, თუ ის აუარესებს ბრალდებულის სამართლებრივ მდგომარეობას, დაუშვებელია და იურიდიული ძალა არ გააჩნია.

2. მტკიცებულება ასევე დაუშვებელია, თუ იგი მოპოვებულია ამ კოდექსით დადგენილი წესის დაცვით, მაგრამ უარყოფილი არ არის გონივრული ეჭვი მისი შესაძლო გამოცვლის, მისი ნიშან-თვისებების არსებითი შეცვლის ან მასზე დარჩენილი კვალის არსებითი გაქრობის შესახებ“.

მუხლი118. მოწმის დაკითხვა საქმის არსებითი განხილვის დროს

„... 2. მოწმე უნდა დაიკითხოს იმ მოწმეთაგან განცალკევებით, რომლებიც ჯერ არ დაკითხულან. ამასთანავე, სასამართლო იღებს ზომებს, რათა ერთ საქმეზე გამოძახებულ მოწმეებს დაკითხვის დამთავრებამდე ერთმანეთთან ურთიერთობა არ ჰქონდეთ. დაკითხვის დასრულების შემდეგ მოსამართლემ უნდა განუმარტოს მოწმეს სასამართლო სხდომაზე დასწრების უფლება. ...“

მუხლი 205. პატიმრობა🔗

„4. ერთსა და იმავე სისხლის სამართლის საქმეზე ბრალდებულებს ცალ-ცალკე ათავსებენ. საგამოძიებო იზოლატორის ადმინისტრაცია ვალდებულია მიიღოს ზომები მათი ერთმანეთთან ურთიერთობის დაუშვებლობის უზრუნველსაყოფად. გამომძიებლის, პროკურორის ან სასამართლოს გადაწყვეტილებით ეს წესი შეიძლება გავრცელდეს სხვა ბრალდებულებზედაც“.

პატიმრობის კოდექსი 34. პატიმრობის კოდექსი, როგორც ის ჩამოყალიბებული იყო შესაბამის დროს და რამდენადაც შესაბამისია, ითვალისწინებდა შემდეგს:

მუხლი 74. პატიმრობაში ყოფნის პირობები🔗

„... 4. ერთსა და იმავე სისხლის სამართლის საქმეზე ბრალდებულებს ცალ-ცალკე ათავსებენ. პენიტენციური დაწესებულება ვალდებულია, მიიღოს ზომები მათი ერთმანეთთან ურთიერთობის დაუშვებლობის უზრუნველსაყოფად. ეს წესი გამომძიებლის, პროკურორის ან სასამართლოს გადაწყვეტილებით შეიძლება სხვა ბრალდებულებზედაც გავრცელდეს. ...“

კანონმდებლობა

კონვენციის მე-6 მუხლის სავარაუდო დარღვევა

35. მომჩივნები ჩიოდნენ, რომ მათ არ ჰქონიათ საქმის სამართლიანი განხილვა, რადგან მათი მსჯავრდება არსებითად ეფუძნებოდა შვიდი პოლიციელის – რომლებიც თავდაპირველად მომჩივნების თანაბრალდებულები იყვნენ – არასანდო ჩვენებებს, რომლებიც მოთავსებული იყვნენ იმავე საკანში, სადაც მათ შეეძლოთ მომჩივნების წინააღმდეგ მოწმეთა ჩვენებების კოორდინაცია. მომჩივნებმა ასევე განაცხადეს, რომ აღნიშნული პოლიციელების მიმართ ბრალდებები მოგვიანებით ყველა ერთად იქნა მოხსნილი. პირველმა მომჩივანმა ასევე გამოთქვა პრეტენზია, რომ მას არ შეეძლო, რომ სასამართლოზე გამოეძახებინა და დაეკითხა დაცვის მხარის ათი მოწმე. მომჩივნები ეყრდნობოდნენ კონვენციის მე-6 მუხლის 1-ელ და მე-3(d) პუნქტებს, რომლებიც, რამდენადაც შესაბამისია, შემდეგნაირად იკითხება:

„1. ყოველი ადამიანი, ... მისთვის წარდგენილი სისხლისსამართლებრივი ბრალდების საფუძვლიანობის გამორკვევისას, აღჭურვილია ... მისი საქმის სამართლიანი ... განხილვის უფლებით ... სასამართლოს მიერ...

...

3. ყოველ ბრალდებულს აქვს, სულ მცირე, შემდეგი უფლებები:

...

(d) თვითონ დაკითხოს ან დააკითხვინოს მისი ბრალდების მოწმეები, და, გამოაძახებინოს და დააკითხვინოს მისი დაცვის მოწმეები ბრალდების მოწმეების თანაბარ პირობებში ...“

საქმის არსი

36. მთავრობის მოსაზრებების პასუხად წარდგენილ თავიანთ მოსაზრებებში მომჩივნები ამტკიცებდნენ, რომ მათი მსჯავრდება ნაწილობრივ ეფუძნებოდა ბრალდების მხარის სამი მოწმის (ზ. ს., დ. ნ. და კ. ს.) ჩვენებებს, რომლებიც არ ესწრებოდნენ საქმის სასამართლო განხილვას. სასამართლომ აღნიშნა, რომ მომჩივნების წინააღმდეგ სისხლის სამართლის საქმის არსი არ ეფუძნებოდა ამ მოწმეების ჩვენებებს. ნებისმიერ შემთხვევაში და რაც უფრო მნიშვნელოვანია, მომჩივნების თავდაპირველი საჩივრის ფორმაში არ შედიოდა ეს პრეტენზია. იმისი გათვალისწინებით, რომ კონვენციის მე-6 მუხლის საფუძველზე თავდაპირველი საჩივარი ეხებოდა მომჩივნების მსჯავრდებას, რომელიც ეფუძნებოდა შვიდი პოლიციელის მიერ მიცემულ ჩვენებებს და იმას, რომ პირველმა მომჩივანმა, სავარაუდოდ, ვერ შეძლო დაცვის მხარის ათი მოწმის გამოძახება სასამართლოზე დასაკითხად, ახალი საჩივარი – ბრალდების მხარის მოწმეების არყოფნასთან დაკავშირებით – არ წარმოადგენს მომჩივანთა თავდაპირველი საჩივრების გაგრძელებას. აქედან გამომდინარე, ის გადის წინამდებარე საჩივრის არსის ფარგლებს გარეთ.

მისაღებობა

1. მხარეთა არგუმენტები

37. მთავრობამ განაცხადა საჩივართან დაკავშირებით, რომელიც ეხება პირველი ინსტანციის სასამართლოსა და სააპელაციო სასამართლოების მიერ ათი მოწმის დასწრებისა და დაკითხვის უზრუნველყოფის ვერგანხორციელებას, რომ პირველმა მომჩივანმა ვერ მოახერხა შესაბამისი პროცედურის გამოყენება, რათა მოეთხოვა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ ამ მოწმეთა დაკითხვა. აგრეთვე, მიუხედავად იმისა, რომ ეს საკითხი წარდგენილი იქნა სააპელაციო სასამართლოს წინაშე განსახილველად, მომჩივანმა ვერ მოახერხა ამ საჩივრის წარდგენა უზენაეს სასამართლოში. ამასთან დაკავშირებით მთავრობამ სასამართლოს წარუდგინა საილუსტრაციო მაგალითები უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკიდან, რომლებიც აჩვენებს, რომ ამ უკანასკნელს შეეძლო სისხლის სამართლის საქმე ხელახლა განსახილველად გადაეგზავნა ქვემდგომ სასამართლოებში, თუ დასაბუთებულად მიიჩნევდა საჩივარს დაცვის მხარის მოწმეების გამოძახებისა და დაკითხვის შესახებ.

38. მთავრობამ ასევე განაცხადა, რომ მომჩივნებმა ბოროტად გამოიყენეს საჩივრის წარდგენის უფლება. როგორც მთავრობა აცხადებდა, მომჩივნების არგუმენტები თვითმხილველის მოსყიდვის შესახებ (იხ. პარაგრაფი 40 ქვემოთ), რომლებიც მათ წარუდგინეს სასამართლოს მთავრობის მოსაზრებების საპასუხოდ, არა მხოლოდ მცდარი იყო, არამედ წარმოადგენდა სასამართლოს შეცდომაში შეყვანის მიზანმიმართულ მცდელობას. პირველი, ამ საკითხის სისხლის სამართლის გამოძიება დაიწყო ერთი წლით ადრე ვიდრე მომჩივნები წარადგენდნენ წინამდებარე საჩივარს. თუმცა მათ თავიანთი საჩივრის ფორმაში არ მოუხსენიებიათ ეს გამოძიება. მეორე, ზემოხსენებული თვითმხილველი მომჩივნების არგუმენტების საპირისპიროდ აცხადებდა, რომ ფაქტობრივად სწორედ მომჩივნებს სურდათ, გადაეხადათ ქრთამი მისი თავდაპირველი ჩვენების შესაცვლელად, რამაც გამოიწვია თვითმხილველის ჩართვა მოწმის დაცვის პროგრამაში, შურისძიების შიშის გამო. მან პრესკონფერენციაც კი ჩაატარა ამ საკითხთან დაკავშირებით, რომელზეც ის ამტკიცებდა, რომ მას არასდროს გაუყალბებია რაიმე ფაქტი, რომელიც დაკავშირებული იყო მომჩივნების საქმესთან. უფრო მეტიც, სწორედ პირველი მომჩივნის ცოლის ინიციატივა იყო აღნიშნულ მოწმესთან დაკავშირება მცდელობით, რომ დაერწმუნებინა ის, რომ შეეცვალა მისი თავდაპირველი ჩვენება. გარდა ამისა, მთავრობამ აღნიშნა, რომ ჩვენება, რომელიც მისცა თვითმხილველმა (და რომელშიც ფიგურირებდნენ მომჩივნები) შეესაბამებოდა იმ თავდაპირველი იმპროვიზებული ინტერვიუს შინაარსს, რომელიც მან მისცა ჟურნალისტს პოლიციის ოპერაციის ჩატარებიდან რამდენიმე წუთში. აღნიშნულმა თვითმხილველმა ამ ინტერვიუში განმარტა, რომ არ მომხდარა არანაირი გასროლა მანქანიდან, რასაც შეეძლო გამოეწვია სროლა პოლიციის მხრიდან. ამგვარად, მთავრობის თანახმად, მომჩივნებმა წარმოადგინეს არასრული ინფორმაცია და შეეცადნენ სასამართლოს შეცდომაში შეყვანას, რაც წარმოადგენს ინდივიდუალური საჩივრის უფლების ბოროტად გამოყენებას.

39. პირველმა მომჩივანმა საჩივართან დაკავშირებით, რომელიც ეხებოდა ეროვნული სასამართლოების მიერ მისი სახელით ათი მოწმის დაკითხვის ვერუზრუნველყოფას, განაცხადა, რომ უზენაეს სასამართლოს არ შეეძლო ამ საკითხის გამოსწორება.

40. მომჩივნებმა ასევე განაცხადეს, რომ ერთ-ერთმა თვითმხილველმა – კ. გ.-მ (იხ. პარაგრაფი 22 ზემოთ, (e)-(f) ქვეპუნქტები) – სავარაუდოდ, 2017 წელს პირველი მომჩივნის ცოლთან საუბარში აღიარა, რომ მან ყალბი ჩვენებები მისცა მომჩივნების წინააღმდეგ, რადგან მას დაემუქრა და მოგვიანებით კი მოისყიდა ის საქართველოს მთავარი პროკურორის მოადგილემ. მათ განაცხადეს, რომ მათ არ მოუთხოვიათ აღნიშნულ საკითხთან დაკავშირებით გამოძიების დაწყება, რადგან არ ენდობოდნენ ხელისუფლების შესაბამის ორგანოებს, რომ ისინი ჩაატარებდნენ მიუკერძოებელ გამოძიებას.

სასამართლოს შეფასება

(a) დაცვის შიდასამართლებრივი საშუალებების ამოწურვა

41. სასამართლო აღნიშნავს, რომ პირველი მომჩივანი არ ხდიდა სადავოდ იმ ფაქტს, რომ უზენაეს სასამართლოში წარდგენილი მისი სააპელაციო საჩივარი სამართლებრივი ნორმების დარღვევის თაობაზე არ შეიცავდა საპრეტენზიო განაცხადს ქვემდგომი სასამართლოების მიერ დაცვის მხარის ათი მოწმის დაკითხვის სავარაუდო ვერუზრუნველყოფასთან დაკავშირებით. შესაბამისად, და ნათელი მაგალითების გათვალისწინებით, რომლებიც აჩვენებდა უზენაესი სასამართლოს ეფექტურობას მსგავსი საჩივრების გადაწყვეტასთან დაკავშირებით (იხ. პარაგრაფი 37 ზემოთ), სასამართლომ დაადგინა, რომ მომჩივანმა ვერ მოახერხა შიდა სამართლებრივი დაცვის საშუალებების სათანადოდ ამოწურვა. ამრიგად, კონვენციის მე-6 მუხლის 1-ელი და მე-3(d) პუნქტების მიხედვით შეტანილი საჩივარი უნდა იქნეს უარყოფილი კონვენციის 35-ე მუხლის 1-ელი და მე-4 პუნქტების შესაბამისად.

(b) საჩივრის წარდგენის უფლების ბოროტად გამოყენება

42. რაც შეეხება მთავრობის პრეტენზიას მომჩივნების მიერ საჩივრის უფლების სავარაუდო ბოროტად გამოყენებასთან დაკავშირებით, სასამართლო იმეორებს, რომ არასრული და, შესაბამისად, შეცდომაში შემყვანი ინფორმაციის წარდგენა შეიძლება უტოლდებოდეს საჩივრის შეტანის უფლების ბოროტად გამოყენებას, განსაკუთრებით იმ შემთხვევაში, თუ ეს ინფორმაცია ეხება საჩივრის არსს და არ არის მოცემული საკმარისი განმარტება, თუ რატომ არ იქნა გამჟღავნებული აღნიშნული ინფორმაცია. თუმცა, მომჩივნის განზრახვა, შეცდომაში შეიყვანოს სასამართლო, ყოველთვის უნდა დადგინდეს საკმარისი უტყუარობით (იხ. საქმე Gross v. Switzerland [GC], no. 67810/10, § 28, ECHR 2014).

43. წინამდებარე საქმეში, და მთავრობის არგუმენტების გათვალისწინებით (იხ. პარაგრაფი 38 ზემოთ), სასამართლომ დაადგინა, რომ მომჩივნების არგუმენტები ერთ-ერთ თვითმხილველზე განხორციელებულ სავარაუდო ზეწოლასთან დაკავშირებით მართლაც მცდარად წარმოადგენდა ფაქტებს, რომელთა შესახებაც მათთვის კარგად იყო ცნობილი წინამდებარე საჩივრის შეტანამდე. პირველი, მოწმემ საჯაროდ უარყო მსგავსი ბრალდებები. მეორე, აღნიშნული საკითხის სისხლის სამართლის გამოძიება იყო დაწყებული. მესამე, პირველი მომჩივნის ოჯახი შესაძლებელია, დაჰკავშირებოდა შესაბამის მოწმეს, მიუხედავად იმისა, რომ ის ჩართული იყო მოწმეთა დაცვის პროგრამაში. თუმცა, იმის გათვალისწინებით, რომ ამ საკითხის გამოძიება არ არის დასრულებული, სასამართლოს არ შეუძლია ამ საკითხის შესახებ წინასწარი დასკვნების გაკეთება. სასამართლო ასევე მზად არის, მიიღოს, რომ ეს საკითხი არ ეხება „საქმის ძირითად არსს, რომელიც უკავშირდება სპეცრაზმის შვიდი პოლიციელის მიერ გაკეთებულ მოწმეთა ჩვენებებს.

44. ასეთ გარემოებებში სასამართლო უარყოფს მთავრობის პრეტენზიას.

45. სასამართლომ დაადგინა, რომ მომჩივნების საჩივარი, შეტანილი კონვენციის მე-6 მუხლის 1-ელი პუნქტის მიხედვით, სისხლის სამართლის პროცესის სავარაუდო უსამართლობასთან დაკავშირებით, იმის შესახებ, რომ ეროვნული სასამართლოები დაეყრდნენ სპეცრაზმის შვიდი პოლიციელის მიერ მიცემულ მოწმეთა ჩვენებებს, არ არის არც აშკარად დაუსაბუთებელი და არც მიუღებელი რაიმე სხვა საფუძვლით, რომლებიც ჩამოთვლილია კონვენციის 35-ე მუხლში. აქედან გამომდინარე ის უნდა გამოცხადდეს მისაღებად.

არსებითი მხარე

მხარეთა არგუმენტები

(a) მომჩივნები

46. მომჩივნებმა განაცხადეს, რომ მათი მსჯავრდება ძირითადად ემყარებოდა სპეცოპერაციაში მონაწილე შვიდი პოლიციელის მიერ მიცემულ მოწმის ჩვენებებს და რომ აღნიშნული ჩვენებები უნდა გამოცხადებულიყო მიუღებელ მტკიცებულებად. ამასთან დაკავშირებით, მომჩივნებმა განაცხადეს, რომ ეს პოლიციელები მოთავსებული იყვნენ ეროვნული კანონმდებლობის აშკარა დარღვევით ერთსა და იმავე საკანში, სადაც მათ შეეძლოთ მოწმის ჩვენებების კოორდინაცია მომჩივნების წინააღმდეგ. მომჩივნებმა ასევე განაცხადეს, რომ ამ შვიდი პოლიციელის – რომლებიც თავდაპირველად იყვნენ მომჩივნების თანაბრალდებულები – მიერ ჩადენილი დანაშაულის სისხლის სამართლის გამოძიება ხელოვნურად იყო განცალკევებული მომჩივნების მიმართ აღძრული საქმის წარმოებიდან, რათა ამ შვიდი პოლიციელისთვის „მოწმის“ სტატუსი მიენიჭებინათ. და ბოლოს, მომჩივნები დავობდნენ, რომ შესაბამისი პოლიციელების მიმართ ბრალდებებში ჯერ შესწორება იქნა შეტანილი და შემდეგ კი მთლიანად მოეხსნათ, როგორც კი მათ მამხილებელი ჩვენებები მისცეს მომჩივნების წინააღმდეგ. მომჩივნებმა განაცხადეს, რომ არგუმენტებსა და პრეტენზიებზე, რომლებიც მათ წარუდგინეს ეროვნულ ორგანოებს ამ საჩივართან დაკავშირებით, არ იქნა გაცემული დასაბუთებული პასუხი. ამ გარემოებების გათვალისწინებით მომჩივნები ჩიოდნენ, რომ მათ წინააღმდეგ აღძრული სისხლის სამართლის პროცესი არ იყო სამართლიანი.

(b) მთავრობა

47. მთავრობამ განაცხადა, რომ არ არსებობდა კავშირი, ერთი მხრივ, სპეცრაზმის შვიდი პოლიციელის წინააღმდეგ არსებულ ბრალდებებში შესწორების შეტანასა და მათი სისხლის სამართლის საქმის მომჩივნების წინააღმდეგ აღძრული საქმისგან განცალკევებას და, მეორე მხრივ, იმ ფაქტს შორის, რომ მათ მომჩივნების წინააღმდეგ მისცეს მამხილებელი ჩვენებები. მთავრობის თანახმად, შვიდი პოლიციელის მიმართ წაყენებულ ბრალდებებში შესწორება მხოლოდ მას შემდეგ შევიდა, როდესაც ეროვნულმა სასამართლოებმა შეცვალეს მათი ზედამხედველის – სპეცრაზმის ჯგუფის უფროსის, კ. ნ.-ის – მიმართ წაყენებული ბრალდება მკვლელობიდან სამსახურებრივი კომპეტენციის გადამეტებაზე (იხ. პარაგრაფები 12და 19 ზემოთ). რაც შეეხება შვიდი პოლიციელის წინააღმდეგ აღძრული სისხლის სამართლის საქმის განცალკევებას მომჩივანთა საქმისგან, მთავრობამ აღნიშნა, რომ 2015 წლის 8 მაისს პოლიციელთა ადვოკატებმა აცნობეს მთავარ პროკურატურას, რომ ისინი არ გაასაჩივრებდნენ ბრალდების მხარის მიერ წარმოდგენილ მტკიცებულებებს საქმის სასამართლოში განხილვის მთავარ პროცესზე. აქედან გამომდინარე და იმ ფაქტის გათვალისწინებით, რომ აღარ იქნებოდა საჭირო შვიდი პოლიციელის წინააღმდეგ წარმოდგენილი მტკიცებულებების დეტალური გამოკვლევა, მიზანშეწონილი იყო საქმის წარმოებების გაყოფა პოლიციელების უფლებების დასაცავად, რადგან დანარჩენი თანაბრალდებულები, მომჩივნების ჩათვლით, აპირებდნენ ბრალდების მხარის მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებების გასაჩივრებას და, შესაბამისად, ამ საქმისწარმოებას უფრო მეტი დრო დასჭირდებოდა. სწორედ ამ მოსაზრებებზე იყო დაფუძნებული, რომ პროკურორმა 2015 წლის 9 მაისს მიიღო გადაწყვეტილება შესაბამისი პოლიციელების სისხლის სამართლის საქმის მომჩივნების საქმისგან გამიჯვნის შესახებ.

48. რაც შეეხება შვიდი პოლიციელის ერთსა და იმავე საკანში მოთავსებას, მთავრობამ განაცხადა, რომ სასჯელაღსრულების სამინისტროს გენერალურმა ინსპექციამ ჩაატარა დისციპლინური მოკვლევა და დაადგინა, რომ ციხეების №8 და №9 ხელმძღვანელობამ ჩაიდინა დისციპლინური გადაცდომა შვიდი პოლიციელის ერთსა და იმავე საკანში მოთავსებით. თუმცა ამ დანაშაულისთვის ხანდაზმულობის ვადა გასული იყო და დისციპლინური პასუხისმგებლობა ვერ დადგა. ნებისმიერ შემთხვევაში, ეროვნულმა სასამართლოებმა განიხილეს მომჩივნების პრეტენზიები ამ საკითხთან დაკავშირებით და გადაწყვიტეს, რომ პოლიციელების მოთავსებას ერთსა და იმავე საკანში ზეგავლენა არ მოუხდენია მომჩივნების წინააღმდეგ საქმის წარმოების ზოგად სამართლიანობაზე.

49. მთავრობამ ხაზგასმით აღნიშნა, რომ მომჩივნებს მიეცათ შვიდივე პოლიციელისთვის კითხვების დასმის და მათი ჩვენებების გასაჩივრების შესაძლებლობა. გარდა ამისა, მომჩივნების მიერ შეტანილი სააპელაციო საჩივარი, ამ პოლიციელების ჩვენებების გამოყენებასთან დაკავშირებით, განხილული იქნა თბილისის სააპელაციო სასამართლოსა და საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ და ორივე მათგანმა გამოიტანა დასაბუთებული გადაწყვეტილებები. თბილისის სააპელაციო სასამართლომ, შემდეგ კი უზენაესმა სასამართლომ, კერძოდ, დაადგინა, რომ სპეცრაზმის თანამშრომლები სასამართლო სხდომაზე დაიკითხნენ მოწმის სახით და არა თანაბრალდებულების სახით, რაც ნიშნავს, რომ პროცედურული სამართლის დარღვევა არ მომხდარა. ეროვნულმა სასამართლოებმა ასევე დაადგინეს, რომ აღნიშნული ჩვენებები არ წარმოადგენდა ერთადერთ ან გადამწყვეტ მტკიცებულებას მომჩივნების წინააღმდეგ, რომელთა ბრალეულობა დადასტურებული იყო საქმის მასალებში არსებული სხვა პირდაპირი მტკიცებულებებით, მათ შორის, დამოუკიდებელი თვითმხილველების ჩვენებებით და სასამართლო ექსპერტიზით. ამგვარად, მთავრობამ განაცხადა, რომ მომჩივნების წინააღმდეგ წარმოებული სისხლის სამართლის პროცესის გათვალისწინებით, კომპლექსურად, მომჩივნების საქმის სამართლიანი განხილვის უფლება იყო დაცული მათ მიმართ სისხლის სამართლის ბრალდების დადგენისას.

სასამართლოს შეფასება

(a) ზოგადი პრინციპები

50. მიუხედავად იმისა, რომ მე-6 მუხლი იძლევა საქმის სამართლიანი განხილვის უფლების გარანტიას, ის არ ადგენს რაიმე წესს მტკიცებულების მისაღებობის შესახებ, რაც, პირველ რიგში, რეგულირდება ეროვნული კანონმდებლობით (იხ. საქმე Schenk v. Switzerland, 1988 წლის 12 ივლისი, § 46, Series A no. 140; საქმე Jalloh v. Germany [GC], no. 54810/00, §§ 94‑96, ECHR 2006‑IX; და საქმე Moreira Ferreira v. Portugal (no. 2) [GC], no. 19867/12, § 83, 2017 წლის 11 ივლისი).

51. უნდა განვასხვაოთ მტკიცებულების მისაღებობასა (ანუ საკითხი, თუ მტკიცებულებების რა ელემენტები შეიძლება წარედგინოს შესაბამის სასამართლოს) და დაცვის მხარის უფლებებს შორის მტკიცებულებებთან მიმართებით, რომლებიც რეალურად იქნა წარმოდგენილი სასამართლოში. ასევე განსხვავებაა ამ უკანასკნელსა (ანუ იყო თუ არა სათანადოდ უზრუნველყოფილი დაცვის მხარის უფლებები მოპოვებულ მტკიცებულებებთან დაკავშირებით) და სასამართლოს მიერ ამ მტკიცებულების შემდგომ შეფასებას შორის საქმის დამთავრების შემდეგ. დაცვის მხარის უფლებების თვალსაზრისით, მე-6 მუხლის შესაბამისად შეიძლება გაჩნდეს კითხვები იმის შესახებ, იყო თუ არა ბრალდებულის სასარგებლოდ ან წინააღმდეგ წარმოდგენილი მტკიცებულება ისე, რომ უზრუნველყოფილი ყოფილიყო საქმის სამართლიანი განხილვა (ის. საქმე Ayetullah Ay v. Turkey, nos. 29084/07 და 1191/08, § 125, 2020 წლის 20 ოქტომბერი, შემდგომი მითითებებით).

52. ამიტომ, სასამართლოს ამოცანას არ წარმოადგენს იმის პრინციპული განსაზღვრა, შეიძლება თუ არა გარკვეული სახის მტკიცებულება – მაგალითად, უკანონოდ მოპოვებული მტკიცებულება, შიდა კანონმდებლობის თვალსაზრისით – იყოს მისაღები ან, უფრო მეტიც, იყო თუ არა მომჩივანი დამნაშავე. კითხვა, რომელსაც აუცილებლად უნდა გაეცეს პასუხი, მდგომარეობს შემდეგში: იყო თუ არა საქმის წარმოება მთლიანობაში, მტკიცებულებების მოპოვების გზის ჩათვლით, სამართლიანი. ეს მოიცავს შესაბამისი „უკანონობის“ შესწავლას, ხოლო კონვენციით გათვალისწინებული სხვა უფლების დარღვევის შემთხვევაში, აღმოჩენილი დარღვევის ხასიათის შესწავლას (იხ. საქმე Bykov v. Russia [GC], no. 4378/02, § 89, 2009 წლის 10 მარტი; საქმე Lee Davies v. Belgium, no. 18704/05, § 41, 2009 წლის 28 ივლისი; და საქმე Prade v. Germany, no. 7215/10, § 33, 2016 წლის 3 მარტი).

53. იმის დადგენისას, თუ რამდენად სამართლიანი იყო საქმის წარმოება მთლიანობაში, მხედველობაში უნდა იქნეს მიღებული, დაცული იყო თუ არა დაცვის მხარის უფლებები. კერძოდ, უნდა დადგინდეს, მიეცა თუ არა მომჩივანს მტკიცებულებების ნამდვილობის გასაჩივრების და მათი გამოყენების უარყოფის შესაძლებლობა (იხ. საქმე Szilagyi v. Romania (dec.), no. 30164/04, 2013 წლის 17 დეკემბერი). გარდა ამისა, გათვალისწინებული უნდა იქნეს მტკიცებულებების ხარისხი, მათ შორის, აყენებს თუ არა ეჭვქვეშ ის გარემოებები, რომლითაც ისინი იქნა მოპოვებული, მათ სანდოობასა და სიზუსტეს (იხ., სხვა წყაროთა შორის, საქმე Bykov, ციტირებული ზემოთ, § 90; საქმე Lisica v. Croatia, no. 20100/06, § 49, 2010 წლის 25 თებერვალი; და საქმე Ayetullah Ay, ციტირებული ზემოთ, § 126). მიუხედავად იმისა, რომ სამართლიანობის საკითხი აუცილებელი არ არის, რომ წარმოიქმნას, თუ მოპოვებული მტკიცებულება არ არის გამყარებული სხვა მასალებით, შეიძლება აღინიშნოს, რომ თუ მტკიცებულება ძალიან ძლიერია და არ არსებობს მისი არასანდო რისკი, მაშინ დამადასტურებელი მტკიცებულებების საჭიროება, შესაბამისად, სუსტია. (იხ. საქმე Lee Davies, ციტირებული ზემოთ, § 42; საქმე Bykov, ციტირებული ზემოთ, § 90; და საქმე Bašić v. Croatia, no. 22251/13, § 48, 2016 წლის 25 ოქტომბერი). ამასთან დაკავშირებით ასევე შეიძლება გავიმეოროთ, რომ მტკიცების ტვირთი ეკისრება ბრალდების მხარეს და ნებისმიერი ეჭვი ბრალდებულის სასარგებლოდ უნდა იყოს (იხ. საქმე Ayetullah Ay, ციტირებული ზემოთ, § 126).

54. იმის დადგენისას, იყო თუ არა საქმის წარმოება მთლიანობაში სამართლიანი, შეიძლება მხედველობაში იქნეს მიღებული საჯარო ინტერესი ამ კონკრეტული დანაშაულის გამოძიებისა და დასჯის მიმართ და შეფასდეს პირის ინტერესთან მიმართებით, რომ მის წინააღმდეგ მტკიცებულებები კანონიერი გზით იქნეს მოპოვებული (იხ. საქმეები Jalloh, ციტირებული ზემოთ, § 97 და Prade, ციტირებული ზემოთ, § 35).

(b) აღნიშნული პრინციპების გამოყენება წინამდებარე საქმეში

55. რაც შეეხება წინამდებარე საქმის გარემოებებს, სასამართლო თავიდანვე აღნიშნავს, რომ მომჩივნები არ დავობდნენ იმის შესახებ, რომ მათ არ შეეძლოთ შვიდი პოლიციელის დაკითხვა. არამედ, ჩიოდნენ იმის გამო, რომ მათი მსჯავრდება ეყრდნობოდა მათ წინააღმდეგ იმ პოლიციელების მიერ მიცემულ ჩვენებებს, რომლებიც (ა) მოათავსეს ერთსა და იმავე წინასწარი პატიმრობის საკანში, ეროვნული კანონმდებლობის დარღვევით და, ამრიგად, მათ მიეცათ თავიანთი ჩვენებების კოორდინაციის შესაძლებლობა და (ბ) თანამშრომლობდნენ ხელისუფლების ორგანოებთან და დაადანაშაულეს მომჩივნები სისხლისსამართლებრივი დევნის მიმართ იმუნიტეტის სანაცვლოდ. ეს საკითხები მჭიდროდ არის დაკავშირებული წინამდებარე საქმეში.

56. რაც შეეხება საჩივარს შვიდი პოლიციელის მიერ მიცემული ჩვენებების სავარაუდო არასანდოობის შესახებ, მათი ერთსა და იმავე წინასწარი პატიმრობის საკანში მოთავსებასთან დაკავშირებით, მხარეებს შორის არ არსებობს დავა იმ ფაქტის თაობაზე, რომ ამ პირებმა გაატარეს პატიმრობის რამდენიმე თვე ერთსა და იმავე საკანში, რაც წარმოადგენს შიდასახელმწიფოებრივი კანონმდებლობის აშკარა დარღვევას (იხ. პარაგრაფები 33-34 და 48 ზემოთ). მიუხედავად იმისა, რომ ეროვნულმა სასამართლოებმა უპასუხეს მომჩივანთა არგუმენტს აღნიშნულთან დაკავშირებით იმ დასაბუთებით, რომ შიდასახელმწიფოებრივი კანონმდებლობის მოთხოვნები აღარ ირღვეოდა იმ დროისთვის, როდესაც შვიდმა პოლიციელმა რეალურად მისცა ჩვენებები მომჩივნების წინააღმდეგ, მათ არსებითად არ განუხილავთ არგუმენტის ძირითადი არსი იმ რისკთან დაკავშირებით, რომ პოლიციელების ერთსა და იმავე საკანში მოთავსებას შეიძლება გამოეწვია მათ მიერ მოვლენების კოორდინირებული ვერსიის შექმნა, რომელიც მათ საბოლოოდ გადასცეს ეროვნულ ორგანოებს. სასამართლო მიიჩნევს, რომ შესაბამისი მოწმეების მოთავსება ერთსა და იმავე საკანში, იმის მიუხედავად, მისცა თუ არა ამან რეალურად საშუალება აღნიშნულ პირებს, მოეხდინათ თავიანთი ჩვენებების კოორდინირება, ხელს ვერ შეუწყობდა მომჩივნებისა და საზოგადოების ნდობის შენარჩუნებას გამოძიების მიმართ (იხ. საქმე Enukidze and Girgvliani v. Georgia, no. 25091/07, § 257, 2011 წლის 26 აპრილი).

57. გარდა ამისა, რაც შეეხება მომჩივნების არგუმენტს აღნიშნული მოწმეების მიერ პროკურატურის ორგანოებისგან მათი ჩვენებების სანაცვლოდ მიღებულ სავარაუდო უპირატესობებთან დაკავშირებით, სასამართლო აღნიშნავს, რომ გამოძიება შვიდი პოლიციელის მიმართ – რომლებიც თავდაპირველად მომჩივნების თანაბრალდებულები იყვნენ – განცალკევებული იქნა მომჩივნების წინააღმდეგ სისხლის სამართლის საქმისგან (იხ. პარაგრაფი 14 ზემოთ). ამავდროულად მომჩივნებს არ მიეცათ შესაძლებლობა, რომ გაეპროტესტებინათ ხსენებული განცალკევება (იხ. საქმე Navalnyy and Ofitserov v. Russia, nos. 46632/13 და 28671/14, §104, 2016 წლის 23 თებერვალი), სასამართლო მზად არის იმის მისაღებად, რომ პროკურორის მიერ წარმოდგენილი მიზეზი – კერძოდ, სისხლის სამართლის საქმის სწრაფი განხილვის უზრუნველყოფა იმ პოლიციელების მიმართ, რომლებიც არ დავობდნენ მათ წინააღმდეგ წარდგენილი მტკიცებულების უტყუარობასთან დაკავშირებით (იხ. პარაგრაფი 14ზემოთ) – წარმოადგენდა, ერთი შეხედვით, გონივრულ დასაბუთებას. რაც შეეხება აღნიშნული შვიდი პოლიციელის მიმართ ბრალდებებში შესწორების შეტანას, როგორც ჩანს, ეს ეფუძნებოდა ეროვნული სასამართლოების მიერ გამოტანილ დასკვნებს ამ პოლიციელების ზედამხედველთან დაკავშირებით (შედარებისთვის იხილეთ პარაგრაფები 12და 19 ზემოთ).

58. მიუხედავად ამისა, ნაცვლად იმისა, რომ შვიდი პოლიციელის მიმართ საქმე დაჩქარებული წესით განხილულიყო, ის ჯერ კიდევ განხილვის მოლოდინში იყო თბილისის სააპელაციო სასამართლოს მიერ მომჩივნების მიმართ გადაწყვეტილების გამოტანის დროს (იხ. პარაგრაფი 31 ზემოთ). უფრო მეტიც, პოლიციელების მიმართ სისხლისსამართლებრივი დევნა მთლიანად შეწყდა გაურკვეველი საფუძვლით მალევე მას შემდეგ, რაც მომჩივნების მსჯავრდება უცვლელად დატოვა სააპელაციო სასამართლომ (იქვე). მთავრობას არ წარმოუდგენია რაიმე განმარტება ამასთან დაკავშირებით, ხოლო ეროვნულ სასამართლოებს არ განუხილავთ ეს საკითხი. ასეთ გარემოებებში არ შეიძლება ითქვას, რომ ეროვნულმა სასამართლოებმა განიხილეს მომჩივნების არგუმენტი სრულად, მის ფაქტობრივ საფუძვლებზე მითითებით (იხ. საქმე Adamčo v. Slovakia, no. 45084/14, §§65-67, 2019 წლის 12 ნოემბერი). დამატებით უნდა ითქვას, რომ მიუხედავად იმისა, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ აღნიშნა პოლიციელების უდანაშაულობის პრეზუმფციის უფლების პატივისცემის მნიშვნელობა (იხ. პარაგრაფი 25 ზემოთ), აღმოჩნდა, რომ სადავო განცხადებები განიხილეს ეროვნულმა სასამართლოებმა ისე, როგორც განიხილავდნენ ნებისმიერ ჩვეულებრივ მტკიცებულებას. ამასთან დაკავშირებით სასამართლო აღნიშნავს, რომ თანამონაწილის ჩვენების გადამოწმების ინტენსიურობა დაკავშირებულია იმ სარგებლის მნიშვნელობასთან, რომელსაც ის იღებს თავისი ჩვენების სანაცვლოდ (იხ. საქმე Erdem v. Germany (dec.), no. 38321/97, 1999 წლის 9 დეკემბერი).

59. თუმცა, სასამართლომ უნდა შეაფასოს ზემოაღნიშნული ხარვეზების გავლენა სასამართლო პროცესის სამართლიანობაზე ყველა სხვა შესაბამისი ფაქტორის გათვალისწინებით, თითოეული საქმის გარემოებიდან გამომდინარე (იხ., მაგალითად, საქმე Xenofontos v. Cyprus, nos. 68725/16 და 2 სხვა, §79, 2022 წლის 25 ოქტომბერი; იხ. ასევე საქმე Shiman v. Romania (dec.), no. 12512/07, §33, 2015 წლის 2 ივნისი; და საქმე Oddone and Pecci v. San Marino, nos. 26581/17 და 31024/17, §106, 2019 წლის 17 ოქტომბერი).

60. ამ კონტექსტში სასამართლოს არ დარჩენია ყურადღების მიღმა ის ფაქტი, რომ ორი მომჩივნის წინააღმდეგ მტკიცებულება, მათ შორის, სპეცრაზმის შვიდი პოლიციელის მიერ მიცემული ჩვენებები, წარდგენილი იყო სასამართლოში საქმის საჯარო განხილვის დროს, რომელსაც ესწრებოდნენ მომჩივნები და მათი წარმომადგენლები, რომლებსაც ჰქონდათ შეუზღუდავი შესაძლებლობა, მონაწილეობა მიეღოთ ამ მოწმეების ჯვარედინ დაკითხვაში (იხ. პარაგრაფი 15 ზემოთ; იხ. ასევე საქმე Cornelis v. the Netherlands (dec.), no. 994/03, ECHR-V (ამონარიდები)) და რომ პირველი ინსტანციის სასამართლოს შეეძლო დაჰკვირვებოდა მათ ქცევას სასამართლო პროცესზე (შეადარეთ და შეაპირისპირეთ საქმე Oddone and Pecci, ციტირებული ზემოთ, §109). დაცვის მხარეს ასევე ჰქონდა შეუზღუდავი შესაძლებლობა, რომ წარმედგინა მოვლენათა განვითარების საკუთარი ვერსია და მტკიცებულება.

61. რაც უფრო მნიშვნელოვანია, სასამართლო განსაკუთრებულ ყურადღებას აქცევს იმ ფაქტს, რომ შვიდი პოლიციელის მიერ მიცემული სადავო მტკიცებულება არ იყო გადამწყვეტი მომჩივნების მსჯავრდებისთვის (შეადარეთ და შეაპირისპირეთ, მაგალითად, Adamčo-ის საქმე, ციტირებული ზემოთ, §§58 და 71). გასაჩივრებული განცხადებების გარდა, მომჩივნების მიმართ აღძრულ სისხლის სამართლის საქმის მასალებში ასევე წარმოდგენილი იყო მტკიცებულებათა კომპლექსური შემადგენლობა, მათ შორის, დამოუკიდებელი თვითმხილველების ჩვენებები და სასამართლო ექსპერტიზის დასკვნები (იხ. პარაგრაფი 22ზემოთ; იხ. ასევე, მაგალითად, საქმე Habran and Dalem v. Belgium, nos. 43000/11 და 49380/11, § 105, 2017 წლის 17 იანვარი, და საქმე Dragoş Ioan Rusu v. Romania, no. 22767/08, §55, 2017 წლის 31 ოქტომბერი).

62. კერძოდ, ის ფაქტი, რომ პირველი მომჩივანი იყო პოლიციის სპეცოპერაციის ხელმძღვანელი, სადავო არ გამხდარა. პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნა, რომ მან დაგეგმა და განახორციელა ოპერაცია მოქმედი კანონიერი საფუძვლის გარეშე და პირადი შურისძიების მიზნით, ეყრდნობოდა მოწმის ჩვენებებს და დოკუმენტებს, რომლებიც არ იყო დაკავშირებული შვიდ პოლიციელთან (იხ. პარაგრაფი 22 ზემოთ, (a) და (b) ქვეპუნქტები). დასკვნა, რომ სროლა არ იყო პროვოცირებული დაზარალებულების მიერ, ეყრდნობოდა, გარდა შვიდი პოლიციელის მიერ მიცემული ჩვენებისა, ასევე ორი დამოუკიდებელი თვითმხილველის მიერ წარმოდგენილ განმარტებებს, რომლებიც მსუბუქი ავტომობილით მოდიოდნენ დაზარალებულთა მსუბუქი ავტომობილის უკან და მრავალ სასამართლო ექსპერტსა და დოკუმენტს, რომლებიც აღნიშნავდნენ, რომ არ მომხდარა გასროლა დაზარალებულთა მანქანიდან (იქვე, (c) ქვეპუნქტი). დამოუკიდებელმა თვითმხილველმა კ. გ.-მ ამოიცნო პირველი მომჩივანი, როგორც იმ პირებიდან ერთ-ერთი, რომელიც ისროდა დაზარალებულთა მსუბუქი ავტომობილის მიმართულებით ((იქვე, (d) ქვეპუნქტი). რაც შეეხება მეორე მომჩივნის საქციელს, მის მიერ ეგრეთ წოდებული „საკონტროლო გასროლების“ განხორციელებას ადასტურებდა ორი დამოუკიდებელი თვითმხილველი (იხ. პარაგრაფი 22 ზემოთ, (e) ქვეპუნქტი). ფაქტი, რომ ორი დაზარალებული ცოცხალი იყო მანამდე, სანამ მეორე მომჩივანი მოახდენდა საკონტროლო გასროლებს, დაადასტურეს დამოუკიდებელმა თვითმხილველებმა და შემდგომმა სასამართლო ექსპერტიზებმა (იქვე, (f) ქვეპუნქტი). გარდა ამისა, ეროვნულმა სასამართლოებმა უპასუხეს მომჩივნების სხვა არგუმენტებს მათ წინააღმდეგ არსებული მტკიცებულებების მდგომარეობასთან დაკავშირებით (იხ. პარაგრაფები 23-24და 28-29ზემოთ). ერთადერთი გარემოება, რაც შვიდი პოლიციელის მიცემულ ჩვენებაში იყო წარმოდგენილი და არ დასტურდებოდა სხვა მტკიცებულებებით, იყო საგზაო მოძრაობის საცობის ხელოვნურად შექმნა პოლიციის ოპერაციის განსახორციელებლად. თუმცა, და ასევე მისი ფუნდამენტურად დამხმარე როლის გათვალისწინებით (იხ. საქმე Garib v. the Netherlands [GC], no. 43494/09, § 137, 2017 წლის 6 ნოემბერი; იხ. ასევე საქმე Tonkov v. Belgium, no. 41115/14, § 49, 2022 წლის 8 მარტი), სასამართლო არ მიიჩნევს, რომ ეს ელემენტი მომჩივნების წინააღმდეგ აღძრული სისხლის სამართლის საქმისთვის ძირითადი იყო. გარდა ამისა, სააპელაციო სასამართლომ ცალსახად განიხილა მომჩივნების პრეტენზია ქვემდგომი სასამართლოების მიერ შვიდი პოლიციელის ჩვენებაზე დაყრდნობასთან დაკავშირებით და დაასკვნა, რომ ასეთი მტკიცებულების გამორიცხვა შედეგად არ მოიტანდა მომჩივნების გამართლებას, მათ წინააღმდეგ სისხლის სამართლის საქმის მასალებში არსებული სხვა მასალების, მათ შორის, თვითმხილველთა ჩვენებების გათვალისწინებით (იხ. პარაგრაფები 28და 29ზემოთ). სასამართლო არ თვლის ასეთ დასაბუთებას უკანონოდ ან აშკარად დაუსაბუთებლად.

63. ზემოაღნიშნული მოსაზრებების გათვალისწინებით, სასამართლო ასკვნის, რომ სისხლის სამართლის პროცესი მთლიანობაში იყო სამართლიანი.

აქედან გამომდინარე, ადგილი არ ჰქონია კონვენციის მე-6 მუხლის 1-ელი პუნქტის დარღვევას.

ამ მოტივით სასამართლო ერთსულოვნად

აცხადებს მისაღებად საჩივარს კონვენციის მე-6 მუხლის 1-ელი პუნქტის საფუძველზე, რომელიც ეხება სისხლის სამართლის პროცესის სამართლიანობას, ხოლო საჩივრის დარჩენილ ნაწილს აცხადებს მიუღებლად.

ადგენს, რომ ადგილი არ ჰქონია კონვენციის მე-6 მუხლის 1-ელი პუნქტის დარღვევას.

შესრულებულია ინგლისურ ენაზე და მხარეებს წერილობით ეცნობათ 2023 წლის 23 მარტს, სასამართლოს რეგლამენტის 77-ე წესის მე-2 და მე-3 პუნქტების შესაბამისად.

მარტინა კელერი ჟორჟ რავარანი
სექციის განმწესრიგებლის მოადგილე თავმჯდომარე