ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილება საქმეზე „სს უოლმილ სერვისი საქართველოს წინააღმდეგ“

 

 

ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს 

მეხუთე სექციის

გადაწყვეტილება

საჩივარი N 31294/22
სს უოლმილ სერვისი საქართველოს წინააღმდეგ

ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს (მეხუთე სექცია) პალატამ 2024 წლის 10 ოქტომბერს შემდეგი შემადგენლობით:

          მიკოლა გნატოვსკი, თავმჯდომარე,
          ლადო ჭანტურია,
          უნა ნი რაიფერტაი, მოსამართლეები,
და მარტინა კელერი, სექციის განმწესრიგებლის მოადგილე,

გაითვალისწინა რა:

საჩივარი (N 31294/22) საქართველოს წინააღმდეგ, რომელიც 2022 წლის 23 მაისს შეიტანა სასამართლოში ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციის (შემდგომში „კონვენცია“) 34-ე მუხლის შესაბამისად „სს უოლმილ სერვისმა“, კომპანიამ, რომელიც რეგისტრირებულია პანამაში (შემდგომში „მომჩივანი“), რომელსაც წარმოადგენდა ბ-ნი ა. ადეიშვილი, ადვოკატი, რომელიც საადვოკატო საქმიანობას ახორციელებს სიუსი-ან-ბრიში (საფრანგეთი);

გადაწყვეტილება ეცნობოს საქართველოს მთავრობას (შემდგომში „მთავრობა“), რომელსაც წარმოადგენდა სახელმწიფო წარმომადგენელი იუსტიციის სამინისტროდან ბ-ნი ბ. ძამაშვილი, საჩივრის შესახებ, სამოქალაქო სამართალწარმოების ხანგრძლივობასთან დაკავშირებით, და გამოცხადდეს საჩივრის დანარჩენი ნაწილი მიუღებლად;

მხარეთა მოსაზრებები;

განხილვის შედეგად მიიღო შემდეგი გადაწყვეტილება:

საქმის არსი

1. წინამდებარე საქმე ეხება მომჩივნის წინააღმდეგ ოთხი პირის (შემდგომში „მოსარჩელეები“) მიერ აღძრული სამოქალაქო სამართალწარმოების ხანგრძლივობას. საქმის წარმოება დაიწყო 2013 წლის 8 ოქტომბერს და დასრულდა უზენაესი სასამართლოს 2022 წლის 1 თებერვლის გადაწყვეტილებით მიუღებლობის შესახებ. მომჩივანი ეყრდნობოდა კონვენციის მე-6 მუხლს.

2. 2013 წლის 8 ოქტომბერს მოსარჩელეებმა საქმე აღძრეს თბილისის საქალაქო სასამართლოში. ისინი აცხადებდნენ, რომ ადრე კერძო კომპანიებში ფლობდნენ წილების მნიშვნელოვან რაოდენობას და აიძულებდნენ, მესამე პირებზე გაესხვისებინათ ეს წილი მომჩივნის სასარგებლოდ 2011 წლის აპრილში.

3. 2014 წლის 16 ივლისს თბილისის საქალაქო სასამართლომ დაადგინა, რომ მოსარჩელეები იძულებულნი იყვნენ, დაეთმოთ თავიანთი წილები ორ კომპანიაში მომჩივნის სასარგებლოდ, შუამავლის მეშვეობით და, რომ მომჩივანმა ვერ აჩვენა, რომ შესაბამის ხელშეკრულებებში მითითებული თანხები ოდესმე ყოფილა მის მიერ გადახდილი. ამგვარად, სასამართლომ ბათილად ცნო შესაბამისი კომპანიების წილების ნასყიდობის ხელშეკრულებები. მან გასცა ქონების, მათ შორის, ერთ-ერთი კომპანიის აქციების 68 პროცენტის, წინა მფლობელებისთვის დაბრუნების ბრძანება. როგორც საქმის მასალებიდან ირკვევა, 2013 წლის 1 იანვრიდან 2022 წლის 31 დეკემბრამდე აღნიშნულმა კომპანიამ დაარეგისტრირა დასაბეგრი ბრუნვა 5,555,485.97 ლარის ოდენობით (დაახლოებით 1,854,898 ევრო).

4. 2014 წლის 19 აგვისტოს მომჩივანმა შეიტანა საჩივარი.

5. 2015 წლის 28 მარტს დაუდგენელმა პირებმა მოკლეს ერთ-ერთი მოსარჩელე ბ.ხ.

6. 2015 წლის 13 მაისს თბილისის სააპელაციო სასამართლომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსით გათვალისწინებული წესების შესაბამისად შეაჩერა სამოქალაქო სამართალწარმოება. სააპელაციო სასამართლომ გადაწყვეტილება დააფუძნა ბ.ხ.-ის მემკვიდრის განსაზღვრის აუცილებლობას.

7. 2016 წლის 16 თებერვალს სააპელაციო სასამართლომ გადაწყვიტა, რომ სხდომა უნდა გამართულიყო 2016 წლის 17 მარტს, სამოქალაქო საქმის განახლების მიზანშეწონილობის შესაფასებლად. თუმცა, სასამართლო სხდომის თავმჯდომარის უფლებამოსილების ვადა 2016 წლის 15 მარტს ამოიწურა, რამაც საქმის სხვა მოსამართლისთვის გადაცემა გამოიწვია. გადანაწილების შემდეგ სხდომა არ ჩანიშნულა. არ ჩანს, რომ მხარეებმა საქმისწარმოების განახლება მოითხოვეს 2016 წელს.

8. 2017 წლის დეკემბერში ბ.ხ.-ის მეუღლემ მიმართა სააპელაციო სასამართლოს და მიუთითა, რომ ის იყო ბ.ხ.-ის კანონიერ მემკვიდრეთა შორის და მოითხოვა საქმის წარმოების განახლება მასთან, როგორც მემკვიდრესთან. 2017 წლის 20 დეკემბერს თბილისის სააპელაციო სასამართლომ მოითხოვა სახელმწიფო ნოტარიუსისგან ინფორმაცია ბ.ხ.-ის კანონიერი მემკვიდრეების ვინაობის განსასაზღვრად. სახელმწიფო ნოტარიუსმა უპასუხა 2018 წლის 12 თებერვალს და წარმოადგინა ასეთი პირების სია. როგორც ჩანს, ამ პირებმა ასევე წარადგინეს მოთხოვნა 2018 წლის სხვადასხვა თარიღში, რომ აღიარებულიყვნენ ბ.ხ.-iს სამართალმემკვიდრედ მომჩივნის წინააღმდეგ საქმის წარმოებაში.

9. 2019 წლის 10 იანვარს თბილისის სააპელაციო სასამართლომ განაახლა საქმის წარმოება და ოთხი პირი ბ.ხ.-ის მემკვიდრეებად ცნო.

10. 2019 წლის 10 ივნისს მომჩივანმა სასამართლოს შუალედური გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა იმ მოტივით, რომ გასული იყო საქმისწარმოების განახლების კანონიერი, ერთწლიანი ვადა და სასამართლოებისგან მოითხოვდა საკითხის განუხილველად დატოვებას. უზენაესმა სასამართლომ ამ საკითხზე გადაწყვეტილება 2019 წლის 26 დეკემბერს გამოიტანა. მან განაცხადა, მათ შორის, რომ აღნიშნული ვადა ეხებოდა შემთხვევებს, სადაც შეუძლებელი იყო პოტენციური მემკვიდრის გამოვლენა და არა ისეთ საქმეებს, როგორიც წინამდებარეა, სადაც არსებობდა მრავალი მოცილე. ამგვარად, მან აღნიშნა ბ.ხ.-ის მემკვიდრეებს შორის სასამართლო დავების არსებობა, ბ.ხ.-ის სამკვიდროში წილის დასადგენად და დაასკვნა, რომ ბ.ხ.-ის სამართალმემკვიდრეების დადგენისა და საქმისწარმოების განახლების ერთწლიანი ვადის გადაცილების ფაქტი ობიექტურად გამართლებული იყო.

11. თბილისის სააპელაციო სასამართლომ უზენაესი სასამართლოს 2019 წლის 26 დეკემბრის გადაწყვეტილების შემდეგ საქმის წარმოება განაახლა.

12. 2021 წლის 20 ივნისს თბილისის სააპელაციო სასამართლომ გამოიტანა გადაწყვეტილება, რომლითაც ძალაში დატოვა ქვედა ინსტანციის სასამართლოს დასკვნები (იხ. პარაგრაფი 3, ზემოთ). გაურკვეველია, რამდენი სხდომა გაიმართა საქმისწარმოების განახლებიდან სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების გამოტანამდე.

13. 2022 წლის 1 თებერვალს უზენაესმა სასამართლომ მომჩივნის საჩივარი მიუღებლად ცნო.

სასამართლოს შეფასება

14. მომჩივანი ამტკიცებდა, რომ სამოქალაქო სამართალწარმოების ხანგრძლივობა არღვევდა კონვენციის მე-6 მუხლის 1-ელი პუნქტის „გონივრული ვადის“ მოთხოვნას, განსაკუთრებით, ამ საქმის სააპელაციო ეტაპზე გაჭიანურების გათვალისწინებით.

15. მთავრობამ, სხვა არგუმენტებთან ერთად, წარმოადგინა, რომ საჩივარი აშკარად დაუსაბუთებელი იყო იმის გათვალისწინებით, რომ არსებობდა ობიექტური სირთულეები, რომლებიც ხელს უშლიდა სააპელაციო სასამართლოს საკითხის სწრაფად განხილვაში. ალტერნატიულად, მომჩივანს არ განუცდია მნიშვნელოვანი ზიანი კონვენციის 35-ე მუხლის მე-3(b) პუნქტის მნიშვნელობის ფარგლებში. კერძოდ, მთავრობამ მიუთითა იმ ფაქტზე, რომ მომჩივნის წინააღმდეგ აღძრული საქმისწარმოების ხანგრძლივობამ საშუალება მისცა ამ უკანასკნელს, ესარგებლა თავისი წილებით კომპანიაში იმაზე მეტ ხანს, ვიდრე ამას გააკეთებდა უფრო სწრაფი საქმისწარმოების შემთხვევაში.

16. სასამართლო იმეორებს, რომ საქმისწარმოების ხანგრძლივობის „გონივრულობა“ უნდა შეფასდეს საქმის გარემოებებისა და შემდეგი კრიტერიუმების გათვალისწინებით: საქმის სირთულე, მომჩივნისა და შესაბამისი ხელისუფლების ორგანოების ქცევა და რა იდო სასწორზე მომჩივნისთვის დავაში (იხ. საქმე Frydlender v. France [GC], no. 30979/96, § 43, ECHR 2000-VII; საქმე Gazsó v. Hungary, no. 48322/12, § 15, 2015 წლის 16 ივლისი; და საქმე Topallaj v. Albania, no. 32913/03, § 75, 2016 წლის 21 აპრილი).

17. სასამართლო ასევე ითვალისწინებს თავის პრეცედენტულ სამართალში შემუშავებულ პრინციპებს „მნიშვნელოვანი ზიანის“ კრიტერიუმთან დაკავშირებით (იხ. საქმე Korolev v. Russia (dec.), no. 25551/05, ECHR 2010; საქმე Giusti v. Italy, no. 13175/03, §§ 24-36, 2011 წლის 18 ოქტომბერი; და საქმე Bartolo v. Malta (dec.), no. 40761/19, § 22, 2021 წლის 7 სექტემბერი).

18. რაც შეეხება წინამდებარე საქმის გარემოებებს, სასამართლო აღნიშნავს, რომ წინამდებარე საქმეში სამართალწარმოება გაგრძელდა 8 წელი, 3 თვე და 24 დღე (იხ. პარაგრაფი 1, ზემოთ). ამ კონტექსტში, მომჩივანი იყო მოპასუხე სამოქალაქო სამართალწარმოებაში, რომელიც წამოიწყო რამდენიმე პირმა, რომლებიც აცხადებდნენ, რომ ისინი იძულებული გახდნენ, გაესხვისებინათ თავიანთი წილები გარკვეულ კომპანიებში მომჩივნის სასარგებლოდ – სერიოზული ბრალდება, რომელიც წარმოქმნის რთულ ფაქტობრივ და სამართლებრივ საკითხებს. მიუხედავად ასეთი კომპლექსურობისა, პირველი ინსტანციის სასამართლომ და უზენაესმა სასამართლომ ეს საკითხი განიხილეს დაუსაბუთებელი შეფერხების გარეშე: ათი თვისა და, შესაბამისად, ოთხი თვის განმავლობაში.

19. ამის საპირისპიროდ, სააპელაციო სასამართლოში საქმის წარმოება ექვს წელზე და ათ თვეზე ოდნავ მეტხანს გაგრძელდა. ამასთან დაკავშირებით, სასამართლო ითვალისწინებს იმ ობიექტურ ელემენტებს, რომლებიც, ყოველ შემთხვევაში, დიდწილად, განაპირობებს სააპელაციო ეტაპზე საქმის წარმოების ასეთ გაჭიანურებას. კერძოდ, ერთ-ერთი მოსარჩელის გარდაცვალებამ გამოიწვია მისი სამართალმემკვიდრის დანიშვნის პროცედურა. ეს იყო რთული საკითხი, როგორც ეს დაადასტურა უზენაესმა სასამართლომ, მრავალი პრეტენდენტის არსებობისა და ამ კუთხით ცალკეული სასამართლო წარმოების გამო (იხ. პარაგრაფი 10, ზემოთ).

20. გარდა ამისა, თუნდაც ვივარაუდოთ, რომ შესაძლოა ყოფილიყო გარკვეული შეფერხებები სააპელაციო სასამართლოში, რასაც ვერ მიეკუთვნება ზემოაღნიშნული ელემენტი (მაგალითად, 2016 წლის თებერვლიდან 2017 წლის დეკემბრამდე და შემდეგ 2019 წლის დეკემბრიდან 2021 წლის ივნისამდე – იხილეთ პარაგრაფები 7-8 და 12, ზემოთ), სასამართლოს არ შეუძლია უყურადღებოდ დატოვოს ის ფაქტი, რომ განსახილველმა სამოქალაქო სამართალწარმოებამ დაადგინა, რომ მოსარჩელეები მესამე პირებმა აიძულეს, გაესხვისებინათ თავიანთი წილები მომჩივნის სასარგებლოდ და, რომ ამ უკანასკნელმა ვერ წარმოადგინა შესაბამის კონტრაქტებში მითითებული თანხების გადახდის დამადასტურებელი საბუთი (იხ. პარაგრაფი 3, ზემოთ). ამგვარად, მომჩივნის საკუთრების უფლება სადავო ქონებაზე გაუქმდა. სასამართლო ასევე ითვალისწინებს არგუმენტს იმის თაობაზე, რომ მომჩივანს უნდა შეეძლოს ასეთი ქონებით მიღებული შემოსავლით სარგებლობა (იხ. პარაგრაფები 3 და 15, ზემოთ).

21. ზემოაღნიშნული მოსაზრებების გათვალისწინებით და მომჩივნის დაზარალებულის სტატუსის ან საკითხის გვერდზე გადადებით, განიცადა თუ არა მნიშვნელოვანი ზიანი მომჩივანმა კონვენციის 35-ე მუხლის მე-3(b) პუნქტის მნიშვნელობის ფარგლებში, შიდა დონეზე საკითხის კომპლექსურობის გათვალისწინებით და იმის გათვალისწინებით, თუ რა იდო სასწორზე მომჩივნისთვის (იხ. პარაგრაფები 3 და 19-20, ზემოთ), სასამართლოს არ შეუძლია არ დაასკვნას, რომ პრეტენზია სამოქალაქო სამართალწარმოების ხანგრძლივობასთან დაკავშირებით არის აშკარად დაუსაბუთებელი წინამდებარე საქმის კონკრეტულ გარემოებებში.

ამ მოტივით, სასამართლო ერთსულოვნად

აცხადებს საჩივარს მიუღებლად.

შესრულებულია ინგლისურ ენაზე და მხარეებს წერილობით ეცნობა 2024 წლის 7 ნოემბერს.