ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილება საქმეზე „წულუკიძე და რუსულაშვილი საქართველოს წინააღმდეგ“

საქმეზე „წულუკიძე და რუსულაშვილი საქართველოს წინააღმდეგ“

„ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს“ პალატამ (მეხუთე სექცია) შემდეგი შემადგენლობით:

მატიას გუიომარი, თავმჯდომარე,
ლადო ჭანტურია
მარტინშ მიტსი,
სტეფანი მოურუ-ვიკსტრომი,
მარია ელოსეგუი,
კატერინა შიმაჩკოვა,
მიკოლა გნატოვსკი, მოსამართლეები,
და ვიქტორ სოლოვეიჩიკი, სექციის განმწესრიგებელი,

გაითვალისწინა რა:

საჩივრები (NN44681/21 და 17256/22) საქართველოს წინააღმდეგ, რომლებიც შეტანილია სასამართლოში ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციის (შემდგომში „კონვენცია“) 34-ე მუხლის საფუძველზე საქართველოს ორი მოქალაქის, ბ-ნი ზურაბ წულუკიძისა (შემდგომში „პირველი მომჩივანი“) და ბ-ნი ლევან რუსულაშვილის (შემდგომში „მეორე მომჩივანი“) მიერ 2021 წლის 10 აგვისტოს და, შესაბამისად, 2022 წლის 24 მარტს;

გადაწყვეტილება, საქართველოს მთავრობას (შემდგომში „მთავრობა“) ეცნობოს კონვენციის მე-6 მუხლის 1-ელი პუნქტის საფუძველზე შეტანილი საჩივრების შესახებ, უზენაესი სასამართლოს მიუკერძოებლობასთან დაკავშირებით, და გამოცხადდეს საჩივრის დანარჩენი ნაწილი მიუღებლად;

მხარეთა მოსაზრებები;

2024 წლის 11 ივნისის დახურული თათბირების შემდეგ,

გამოიტანა შემდეგი გადაწყვეტილება, რომელიც იმავე დღეს იქნა მიღებული:

შესავალი

1. საქმე ეხება მოსამართლის მიუკერძოებლობის სავარაუდო არარსებობას, რომელიც იყო უზენაესი სასამართლოს სამკაციანი კოლეგიის წევრი მოსამართლე, რომელმაც უარყო მომჩივნების საჩივრები; სავარაუდო მიუკერძოებლობის ნაკლებობა წარმოიშვა იმ ფაქტიდან, რომ მისი თანაშემწე იყო მოპასუხე კომპანიის წარმომადგენელი ადვოკატის ქალიშვილი, რომელიც წარმოადგენდა კომპანიას სამართალწარმოების ორივე ეტაპზე. მომჩივნები ჩიოდნენ კონვენციის მე-6 მუხლის 1-ელი პუნქტის შესაბამისად.

ფაქტები

2. მომჩივნები დაიბადნენ 1959 და, შესაბამისად, 1973 წელს და ცხოვრობენ თბილისში. პირველ მომჩივანს სასამართლოში წარმოადგენდნენ ბ-ნი ა. კაიკაციშვილი, ქ-ნი ლ. ზუხბაია და ბ-ნი კ. ურიდია, ადვოკატები, რომლებიც საქმიანობას ახორციელებენ თბილისში. მეორე მომჩივანს წარმოადგენდა ბ-ნი ს. სამხარაძე, ადვოკატი, რომელიც საქმიანობას ახორციელებს თბილისში.

3. საქართველოს მთავრობას წარმოადგენდა სახელმწიფო წარმომადგენელი იუსტიციის სამინისტროდან, ბ-ნი ბ. ძამაშვილი.

4. საქმის ფაქტობრივი გარემოებები შეიძლება შეჯამდეს შემდეგი სახით:

I. ზოგადი ინფორმაცია

5. ორივე მომჩივანი იმ დროს დასაქმებული იყო ხელმძღვანელ პოზიციაზე სააქციო საზოგადოება „თელასში“ (შემდგომში „თელასი“), ელექტროენერგიის გამანაწილებელი მთავარი კომპანია თბილისში. 2016 წლის 11 იანვარს კომპანიის გენერალურმა დირექტორმა დაიწყო მისი რეორგანიზაცია, რის შედეგადაც მომჩივნების დეპარტამენტები ლიკვიდირებული იქნა და მათი ფუნქციები სხვა დეპარტამენტებს გადაეცა. 2016 წლის 8 აგვისტოს პირველ მომჩივანს აცნობეს, რომ მისი ხელშეკრულება შეწყდებოდა და მას სხვა პოზიცია შესთავაზეს კომპანიაში. მან უარყო ეს შეთავაზება და 2016 წლის 30 აგვისტოს გაათავისუფლეს კომპანიიდან. რაც შეეხება მეორე მომჩივანს, ის გაათავისუფლეს კომპანიიდან, როდესაც 2016 წლის 4 მარტს ხელშეკრულება შეწყდა. მან მიიღო ანაზღაურება ორი ყოველთვიური ხელფასის ოდენობით.

II. სამოქალაქო სამართალწარმოება პირველი მომჩივნის მიერ

6. 2016 წლის 7 სექტემბერს პირველმა მომჩივანმა წამოიწყო სამოქალაქო სამართალწარმოება მისი ყოფილი დამსაქმებლის წინააღმდეგ, წინა თანამდებობაზე აღდგენისა და სახელფასო დავალიანების გადახდის მოთხოვნით. 2018 წლის 1 ნოემბერს თბილისის საქალაქო სასამართლომ არ დააკმაყოფილა მისი სარჩელი. სასამართლომ დაადგინა, რომ მომჩივნის თანამდებობიდან გათავისუფლება, კომპანიის რეორგანიზაციისა და მისი დეპარტამენტის შემდგომი ლიკვიდაციის გათვალისწინებით, კანონიერი იყო. მეტიც, მას შესთავაზეს ალტერნატიული თანამდებობა, რაზეც მან უარი თქვა. მომჩივანმა გაასაჩივრა ეს გადაწყვეტილება, მაგრამ ის სრულად დატოვა ძალაში თბილისის სააპელაციო სასამართლომ 2019 წლის 23 დეკემბერს.

7. მომჩივანმა საჩივარი შეიტანა საქართველოს უზენაეს სასამართლოში. საქმე გადაეცა სამი მოსამართლისგან შემდგარ კოლეგიას, რომლის თავმჯდომარე და მომხსენებლის მოვალეობის შემსრულებელი იყო მოსამართლე ლ.მ. 2020 წლის 23 აპრილს მომჩივანმა მოითხოვა მოსამართლე ლ.მ.-ის აცილება. კერძოდ, ის ამტკიცებდა, რომ მოსამართლე ლ.მ.-ის მიუკერძოებლობა შეირყა, რადგან მოსამართლის თანაშემწე გ.დ. იყო თელასის წარმომადგენელი ადვოკატის ქალიშვილი. მომჩივანმა აღნიშნა, რომ ეს ადვოკატი, რომელიც ასევე იყო კომპანიის შიდა იურისტი, პირადად იყო პასუხისმგებელი მისი კომპანიიდან გათავისუფლების შესახებ გადაწყვეტილების მომზადებაზე.

8. 2020 წლის 4 ივნისს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო პალატამ ორი მოსამართლის შემადგენლობით, მოსამართლე ლ.მ.-ის მონაწილეობის გარეშე, განიხილა და დაუსაბუთებლად არ დააკმაყოფილა მომჩივნის მოთხოვნა მოსამართლე ლ.მ.-ის აცილების შესახებ. პალატამ დაადგინა, რომ აცილების შესახებ განცხადებაში მითითებული გარემოებები არასაკმარისია მოსამართლე ლ.მ.-ის მიუკერძოებლობაში ეჭვის შესატანად სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 31-ე მუხლის 1-ელი ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტის საფუძველზე (იხ. პარაგრაფი 20ქვემოთ). კერძოდ, მან აღნიშნა შემდეგი:

„... წინამდებარე საქმეში მომჩივანი ამტკიცებს, რომ ... [ერთ-ერთი მოსამართლე მიუკერძოებელი არ არის] იმის გამო, რომ დამსაქმებლის წარმომადგენლის ქალიშვილი (რომელიც იმავდროულად არის მოპასუხე მხარის იურიდიული სამსახურის უფროსი) არის მოსამართლე ლ.მ.-ის თანაშემწე, რომელიც უშუალოდ მონაწილეობს საქმის განხილვაში.

... მხოლოდ ის ფაქტი, რომ მოპასუხე მხარის წარმომადგენლის ქალიშვილი არის მოსამართლის [ლ.მ.] თანაშემწე, ავტომატურად არ ქმნის [მის] აცილების საფუძველს. [უზენაესი სასამართლო] აღნიშნავს, რომ თანაშემწის მიერ მოსამართლის ქცევაზე ზეგავლენის ფაქტი არ არის დადასტურებული. შესაბამისად, მომჩივნის მიერ მოხსენიებული ფაქტობრივი გარემოებები არ არის საკმარისი იმისათვის, რომ მოსამართლე ჩაითვალოს მიკერძოებულად“.

9. 2021 წლის 3 მარტს მომჩივანმა შეიტანა კიდევ ერთი საჩივარი, რომელშიც მოითხოვა არა მხოლოდ ლ.მ.-ის, არამედ კოლეგიის სამივე მოსამართლის აცილება. მოსამართლე ლ.მ.-სა და მის თანაშემწესთან დაკავშირებით თავისი ბრალდებების გამეორებასთან ერთად, მომჩივანმა განაცხადა, რომ კოლეგიის დანარჩენი ორი მოსამართლე მოპასუხე კომპანიის ადვოკატის ნაცნობები იყვნენ. მან მოიხსენია უზენაესი სასამართლოს გადაწყვეტილება სხვა საქმეში, რომელშიც მან პრობლემურად მიიჩნია ფაქტი, რომ მოსამართლის თანაშემწე იყო დაქორწინებული სამართალწარმოების ერთ-ერთი მხარის კანონიერ წარმომადგენელზე. ზემოაღნიშნულ პრეცედენტზე მითითებით, მან კვლავ მოითხოვა მოსამართლე ლ.მ.-ის აცილება.

10. 2021 წლის 5 მარტს პალატამ სამივე მოსამართლით არ დააკმაყოფილა მომჩივნის მოთხოვნა, როგორც დაუსაბუთებელი. სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალში განსაზღვრული მიუკერძოებლობის სუბიექტურ და ობიექტურ ტესტებზე მითითებისას მან დაასკვნა, რომ სამოქალაქო პალატის შესაბამისი შემადგენლობის მხრიდან მიკერძოებულობის ფაქტი არ დადასტურებულა. ის ასევე აღნიშნავს, რომ ფაქტი, რომ მოსამართლეები იცნობდნენ ვინმეს, ვინც დაკავშირებული იყო სამართალწარმოების რომელიმე მხარესთან, ავტომატურად არ წარმოადგენდა მათი მოხსნის საფუძველს, რადგან უბრალოდ ნაცნობობა არ ნიშნავს იმას, რომ შესაბამისი მოსამართლეები დაინტერესებული იყვნენ საქმის შედეგით. რაც შეეხება მოსამართლე ლ.მ.-ის თანაშემწესთან დაკავშირებულ ბრალდებებს, პალატამ უბრალოდ აღნიშნა, რომ ისინი უკვე სათანადოდ იქნა განხილული სამოქალაქო პალატის მიერ 2020 წლის 4 ივნისს და, რომ მომჩივნის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები არ იყო საკმარისი იმის დასამტკიცებლად, რომ მოსამართლის თანაშემწემ ზეგავლენა მოახდინა ლ.მ.-ზე. აქედან გამომდინარე, არ არსებობდა საფუძველი, რომლითაც ეჭვქვეშ დადგებოდა მისი მიუკერძოებლობა. ამასთან დაკავშირებით პალატამ აღნიშნა შემდეგი:

„...საქმის განმხილველი კოლეგიის შემადგენლობა გადაწყვეტილებას იღებს საქმის მასალებში არსებული ფაქტობრივი გარემოებებისა და მტკიცებულებების საფუძველზე. ამავე დროს, მოსამართლეებს არ აქვთ უფლება, გაამჟღავნონ თათბირის არსი (სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 28-ე მუხლი). თათბირის საიდუმლოება უზრუნველყოფს მოსამართლის უფლებას, თავისუფლად და ყოველგვარი შეზღუდვის გარეშე გამოხატოს თავისი აზრი გადაწყვეტილების ან მასთან დაკავშირებული საკითხის შესახებ. [თათბირი] არ შეიძლება ცნობილი გახდეს ყველასათვის, მათ შორის, სასამართლოს თანაშემწეებისთვის. ... ვინაიდან [სამოქალაქო პალატის] შემადგენლობაზე ზეგავლენის მოხდენის ფაქტი არ დადასტურებულა, მომჩივნის მტკიცება, რომ მოპასუხე მხარის ადვოკატის [ქალიშვილს] ჰქონდა წვდომა საქმის წარმოებაზე, დაუსაბუთებელია“.

11. 2021 წლის 5 მარტს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო პალატამ, რომლის თავმჯდომარე და მომხსენებლის მოვალეობის შემსრულებელი იყო მოსამართლე ლ.მ., უარყო მომჩივნის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი. 2021 წლის 25 ივლისს მომჩივანს ეცნობა გადაწყვეტილების შესახებ.

III. სამოქალაქო სამართალწარმოება მეორე მომჩივნის მიერ

12. 2018 წლის 5 ივნისს მეორე მომჩივანმა შეიტანა სამოქალაქო სარჩელი მისი ყოფილი დამსაქმებლის წინააღმდეგ, წინა თანამდებობაზე აღდგენისა და სახელფასო დავალიანების გადახდის მოთხოვნით. 2018 წლის 26 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით თბილისის საქალაქო სასამართლომ ნაწილობრივ დააკმაყოფილა მომჩივნის სარჩელი და მიაკუთვნა მას კომპენსაცია 27,360 ლარის (დაახლოებით 9,500 ევრო) ოდენობით. მისი თანამდებობაზე აღდგენის მოთხოვნა უარყოფილი იქნა. სააპელაციო რეჟიმში, 2020 წლის 16 ივლისს თბილისის სააპელაციო სასამართლომ სრულად დატოვა ძალაში პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება.

13. მომჩივანმა საჩივარი შეიტანა საქართველოს უზენაეს სასამართლოში. საქმე გადაეცა სამი მოსამართლისგან შემდგარ კოლეგიას, რომლის შემადგენლობაშიც იყო მოსამართლე ლ.მ. და, რომლის თავმჯდომარე და მომხსენებლის მოვალეობის შემსრულებელი იყო მოსამართლე მ.ე. 2021 წლის 4 მარტს მან მოითხოვა სამი მოსამართლის აცილება, რომლებიც განიხილავდნენ მის საქმეს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 31-ე მუხლის პირველი ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტის საფუძველზე. კერძოდ, ის ამტკიცებდა, რომ კოლეგიის მიუკერძოებლობა შეირყა, რადგან მოსამართლე ლ.მ.-ის თანაშემწე იყო თელასის წარმომადგენელი ადვოკატის ქალიშვილი. მან ხაზგასმით აღნიშნა, რომ ეს ადვოკატი ასევე იყო თელასის იურიდიული დეპარტამენტის უფროსი და იყო მისი გენერალური დირექტორის უშუალო დაქვემდებარებაში. რაც შეეხება კოლეგიის დანარჩენ ორ მოსამართლეს, მეორე მომჩივანი ამტკიცებდა, რომ ისინი იყვნენ მოპასუხე კომპანიის კანონიერი წარმომადგენლის „ახლო ნაცნობები“.

14. თავისი მოთხოვნის გასამყარებლად მომჩივანმა მიუთითა უზენაესი სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე სხვა საქმეში, რომელშიც მან აღნიშნა, რომ მომხსენებელი მოსამართლის თანაშემწეს შეიძლება დაევალოს საქმის მომზადება სასამართლოს მიერ განსახილველად (იხ. პარაგრაფი 27 ქვემოთ).

15. 2021 წლის 5 მარტს უზენაესმა სასამართლომ, კოლეგიაში იმავე სამი მოსამართლით, არ დააკმაყოფილა მეორე მომჩივნის მოთხოვნა როგორც დაუსაბუთებელი. პანელმა აღნიშნა შემდეგი:

„უზენაესი სასამართლო მიიჩნევს, რომ წინამდებარე საქმეში სასამართლოს შემადგენლობის მიკერძოებულობის ფაქტი არ არის დადასტურებული. ... [მომჩივნის არგუმენტი], რომ მისი საქმის განმხილველი ორი მოსამართლე არის მოპასუხე მხარის წარმომადგენელი ადვოკატის ნაცნობი, მხოლოდ [მომჩივნის] სუბიექტური ვარაუდია. ამავდროულად, თუნდაც სიმართლე იყოს, [ასეთი ნაცნობობა] სულაც არ წარმოადგენს აცილების საფუძველს, რადგან ნაცნობობის ფაქტი [არ] [გულისხმობს], რომ [შესაბამის] მოსამართლეებს ინტერესი აქვთ საქმესა და მის შედეგში.

...

... მხოლოდ ის ფაქტი, რომ მოპასუხე მხარის წარმომადგენლის ქალიშვილი არის მოსამართლის [ლ.მ.] თანაშემწე, ავტომატურად არ ქმნის [მის] აცილების საფუძველს. [უზენაესი სასამართლო] აღნიშნავს, რომ თანაშემწის მიერ მოსამართლის ქცევაზე ზემოქმედების ფაქტი არ დადასტურებულა; შესაბამისად, მომჩივნის მიერ მოხსენიებული ფაქტობრივი გარემოებები არ არის საკმარისი იმისათვის, რომ მოსამართლე მიკერძოებული იყოს.

... კოლეგია აღნიშნავს, რომ საქმის განმხილველი შემადგენლობა გადაწყვეტილებას იღებს საქმის მასალებში არსებული ფაქტობრივი გარემოებებისა და მტკიცებულებების საფუძველზე; ამავდროულად, მოსამართლეებს არ აქვთ უფლება, გაასაჯაროონ ის განხილვა, რომელიც მათ ჰქონდათ სასამართლო თათბირისას (საქართველოს სსკ-ის 28-ე მუხლი). თათბირის საიდუმლოების [პრინციპი] უზრუნველყოფს მოსამართლის თავისუფლებას, თავისუფლად და ყოველგვარი ზეწოლის გარეშე გამოხატოს საკუთარი აზრი გადაწყვეტილების ან სხვა საკითხის შესახებ. [კონკრეტული მოსამართლის აზრი კოლეგიაზე] არ შეიძლება გახდეს ცნობილი ვინმესთვის, მათ შორის, მოსამართლის თანაშემწისთვის“.

16. კოლეგიამ განაგრძო და დაასკვნა, თათბირის საიდუმლოების პრინციპზე და მასთან დაკავშირებულ სასამართლო პასუხისმგებლობაზე მითითებით, რომ ბრალდება, რომ მოსამართლის თანაშემწეს ჰქონდა წვდომა სასამართლო პროცესზე, როგორც ასეთი, დაუსაბუთებელი იყო.

17. 2021 წლის 24 ნოემბერს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო პალატამ, შემადგენლობაში მოსამართლე ლ.მ.-ით, უარყო მომჩივნის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი. 2022 წლის 18 იანვარს მომჩივანს ეცნობა გადაწყვეტილების შესახებ.

შესაბამისი სამართლებრივი ჩარჩო და პრაქტიკა

I. ეროვნული კანონმდებლობა

A. კონსტიტუცია

18. კონსტიტუციის 63-ე მუხლში ვკითხულობთ:

                                           მუხლი 63. მოსამართლე             

„1. მოსამართლე თავის საქმიანობაში დამოუკიდებელია და ემორჩილება მხოლოდ კონსტიტუციასა და კანონს. რაიმე ზემოქმედება მოსამართლეზე ან ჩარევა მის საქმიანობაში, გადაწყვეტილების მიღებაზე ზეგავლენის მიზნით, აკრძალულია და ისჯება კანონით. არავის აქვს უფლება, მოსთხოვოს მოსამართლეს ანგარიში კონკრეტულ საქმეზე. ბათილია ყველა აქტი, რომელიც ზღუდავს მოსამართლის დამოუკიდებლობას.

...“

B. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსი

1. წესები აცილების შესახებ

19. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდგომში „სსკ“) 28-ე მუხლი ითვალისწინებს მოსამართლეთა თათბირის საიდუმლოებას. კერძოდ, ის აცხადებს, რომ „მოსამართლეებს უფლება არა აქვთ გაახმაურონ მსჯელობა, რომელიც მათ ჰქონდათ თათბირის დროს“.

20. სსკ-ის 29-ე მუხლი ადგენს საფუძვლებს, რომლებიც გამორიცხავს მოსამართლის მონაწილეობას სამოქალაქო საქმის განხილვაში. ის აცხადებს, რომ მოსამართლე, რომელიც მონაწილეობდა საქმის განხილვაში სააპელაციო ან საკასაციო ინსტანციის სასამართლოში, ვერ მიიღებს მონაწილეობას ამ საქმის განხილვაში ქვედა ინსტანციის სასამართლოში. სსკ-ის 30-ე მუხლი ითვალისწინებს, რომ მოსამართლეები, რომლებიც ერთმანეთის ახლო ნათესავები არიან, არ შეიძლება შედიოდნენ სამოქალაქო საქმის განმხილველი სასამართლოს შემადგენლობაში.

21. 31-ე მუხლი, რომელიც იძლევა მოსამართლის აცილების სხვა საფუძვლებსაც, შემდეგნაირად იკითხება, რამდენადაც შესაბამისია:

„1. მოსამართლემ არ შეიძლება განიხილოს საქმე ან მონაწილეობა მიიღოს საქმის განხილვაში, თუ ის:

ა) ამ საქმეში თვითონ წარმოადგენს მხარეს, [...];

ბ) ამ საქმის ადრინდელ განხილვაში მონაწილეობდა მოწმედ, ექსპერტად, სპეციალისტად, თარჯიმნად, წარმომადგენლად ან სასამართლო სხდომის მდივნად;

გ) მხარის ან მისი წარმომადგენლის ნათესავია;

დ) პირადად, პირდაპირ ან არაპირდაპირ დაინტერესებულია საქმის შედეგით, ან თუ არის სხვა ისეთი გარემოება, რომელსაც ეჭვი შეაქვს მის მიუკერძოებლობაში;

...“

22. 34-ე მუხლი, რომელიც არეგულირებს განცხადებული აცილების გადაწყვეტის წესს, შემდეგნაირად იკითხება, რამდენადაც შესაბამისია:

„ ...

4. თუ აცილება განუცხადეს კოლეგიური შემადგენლობის ერთ-ერთ მოსამართლეს, ამ მოსამართლის აცილების საკითხს გადაწყვეტენ სხვა დარჩენილი მოსამართლეები ასაცილებელი მოსამართლის დაუსწრებლად. ...

5. თუ აცილება განუცხადეს კოლეგიური სასამართლოს მთელ შემადგენლობას ან მის უმრავლესობას, აცილების საკითხს წყვეტს ამავე სასამართლოს სრული შემადგენლობა ხმების უმრავლესობით. ...“

23. სსკ-ის 35-ე მუხლი ითვალისწინებს შემდეგს: „ექსპერტის, თარჯიმნის, სპეციალისტის, სხდომის მდივნის აცილება დასაშვებია 31-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული საფუძვლით“.

2. საქმეების მომზადება და სასამართლო მომხსენებლების როლი

24. სსკ-ის მე-200 მუხლი, რომელიც არეგულირებს სასამართლოს მიერ საქმეების განხილვის საკითხებს აცხადებს, რომ, თუ საქმე კოლეგიურმა სასამართლომ უნდა განიხილოს, მაშინ საქმეს ამ სასამართლოს ერთ-ერთი წევრი ამზადებს. მოსამართლის დავალებით საქმე სასამართლო განხილვისათვის შეიძლება მოამზადოს მოსამართლის თანაშემწემ.

25. სსკ-ის 396-ე მუხლის მე-4 ნაწილი აცხადებს, რომ საკასაციო საჩივრის შემოსვლიდან 10 დღის ვადაში მომხსენებელმა მოსამართლემ უნდა შეამოწმოს, შეტანილია თუ არა საკასაციო საჩივარი უზენაეს სასამართლოში ამ მუხლით დადგენილ მოთხოვნათა დაცვით და, რომ მომხსენებელი მოსამართლე აღნიშნულ საკითხს ზეპირი განხილვის გარეშე წყვეტს. სსკ-ის 408-ე მუხლი ასევე აცხადებს, რომ მომხსენებელი მოსამართლე ამზადებს მისთვის განკუთვნილ საქმეს ზეპირი განხილვისთვის.

G. 1997 წლის 13 ივნისის კანონი „საერთო სასამართლოების შესახებ“

26. საერთო სასამართლოების შესახებ კანონის 58-ე მუხლში ვკითხულობთ შემდეგს:

„1. მოსამართლის თანაშემწე იღებს მოქალაქეებს, მათ საჩივრებსა და განცხადებებს, ამზადებს საქმეებს სასამართლო სხდომაზე განსახილველად, მოიძიებს სათანადო სამართლებრივ ლიტერატურასა და სასამართლო პრაქტიკის მასალებს, ადგენს სათანადო დოკუმენტების პროექტებს, მოსამართლის დავალებით ასრულებს საქმის განხილვასთან დაკავშირებულ სხვა მოვალეობებს.

...“

D. უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკა

27. 2018 წლის 30 ივლისის გადაწყვეტილებაში (N a-5075-b-10-2017) უზენაესმა სასამართლომ განაცხადა, რომ მომხსენებელი მოსამართლის მოვალეობაა, სსკ-ის 396-ე მუხლის მე-4 ნაწილის შესაბამისად, პირადად მოამზადოს საქმე სასამართლოს მიერ განსახილველად. უზენაესმა სასამართლომ ასევე განმარტა, რომ სსკ-ის მე-200 მუხლი, რომელიც მოსამართლეს უფლებას აძლევდა მოეხდინა საქმის განსახილველად მომზადების დელეგირება მის თანაშემწეზე, ეხებოდა მხოლოდ მომხსენებელი მოსამართლის თანაშემწეებს.

II. საერთაშორისო მასალა

28. „მოსამართლის თანაშემწის როლის შესახებ“ ევროპის მოსამართლეთა საკონსულტაციო საბჭოს (CCJE) დასკვნის N 22 (2019) შესაბამისი ნაწილები (CCJE(2019)6 დათარიღებული 2019 წლის 7 ნოემბრით) შემდეგნაირად იკითხება (სქოლიო გამოტოვებულია):

B. მოსამართლის როლი და მოსამართლის თანაშემწის როლი

...

2. მოსამართლის თანაშემწის როლი

„19. მოსამართლის თანაშემწის როლი გამომდინარეობს მოსამართლის როლიდან. მოსამართლის თანაშემწეებმა მხარი უნდა დაუჭირონ მოსამართლეებს თავიანთ როლში, მაგრამ არ უნდა ჩაანაცვლონ ისინი. როგორიც არ უნდა იყოს მათი მოვალეობები, მათ ზედამხედველობა უნდა გაუწიოს მოსამართლემ ან მოსამართლეებმა, რომლებიც პასუხისმგებელნი არიან გადაწყვეტილების მიღებაზე ყველა ასპექტში. თუმცა, მოსამართლეთა სასამართლო პროცესში მხარდაჭერით, მოსამართლის თანაშემწეები ჩართულნი არიან სასამართლო ამოცანების განხორციელებაში. ამიტომ, მათ უნდა დაიცვან უმაღლესი პროფესიული და ეთიკური სტანდარტები და ამით ხელი შეუწყონ სასამართლო ინსტიტუტების მიმართ საზოგადოების მაღალი ნდობის ჩამოყალიბებას“.

G. პროფესიული ქცევა

1. მიუკერძოებლობა

„55. სასამართლოში მისული მხარეები მოელიან მიუკერძოებლობას არა მხოლოდ მათი საქმის განმხილველი მოსამართლისგან, არამედ საქმეზე მომუშავე მოსამართლის მხარდამჭერი მოსამართლის თანაშემწისგან. შესაბამისად, მოსამართლის თანაშემწეებს აქვთ მოვალეობა, გამოავლინონ ინტერესთა ნებისმიერი კონფლიქტი. გარდა ამისა, წევრმა სახელმწიფოებმა უნდა განიხილონ წესების შემოღება, რომლებიც მოითხოვს, რომ მოსამართლის თანაშემწეებმა აიცილონ თავი იმავე კრიტერიუმების შესაბამისად, რაც გამოიყენება მოსამართლის აცილების შემთხვევაში. ევროპის მოსამართლეთა საკონსულტაციო საბჭო რეკომენდაციას აძლევს წევრ სახელმწიფოებს, განიხილონ რეგულაციის შემოღება, რომელიც მხარეებს საშუალებას მისცემს, გაასაჩივრონ მოსამართლის თანაშემწის მონაწილეობა“.

29. 2001 წლის ბანგალორის სასამართლო ქცევის კოდექსის პროექტი (შემდგომში „ბანგალორის პრინციპები“) მიღებულ იქნა სასამართლოს კეთილსინდისიერების გაძლიერების ჯგუფის მიერ და გადახედილ იქნა მთავარ მოსამართლეთა მრგვალი მაგიდის შეხვედრაზე, რომელიც გაიმართა ჰააგაში 2002 წლის ნოემბერში. მასში მოცემული შესაბამისი პრინციპები შემდეგნაირად იკითხება:

„ფასეულობა 2: მიუკერძოებლობა

პრინციპი: მიუკერძოებლობა აუცილებელია სასამართლო მოვალეობების სათანადოდ შესასრულებლად. ეს ეხება არა მხოლოდ თავად გადაწყვეტილებას, არამედ იმ პროცესს, რომელშიც მიიღება გადაწყვეტილება“.

კანონმდებლობა

I. საჩივრების გაერთიანება

30. ითვალისწინებს რა საჩივრების მსგავს საგანს, სასამართლოს მიზანშეწონილად მიაჩნია, რომ გააერთიანოს ისინი (სასამართლოს რეგლამენტის წესი 42 § 1).

II. საჩივრების მოქმედების სფერო

31. სასამართლო აღნიშნავს, რომ მხოლოდ მომჩივნების საჩივრები კონვენციის მე-6 მუხლის ფარგლებში, უზენაესი სასამართლოს მიუკერძოებლობის არარსებობასთან დაკავშირებით, ეცნობა მთავრობას 2021 წლის 14 ოქტომბერს (საჩივარი N 44681/21) და 2022 წლის 15 ნოემბერს (საჩივარი N 17256/22). ამიტომ კონვენციის მე-6, მე-8, მე-13 და მე-14 მუხლებთან დაკავშირებული დანარჩენი საჩივრები, რომლებიც ორივე მომჩივანმა მიუთითა თავიანთ მოსაზრებებში (2022 წლის 20 ივნისსა და, შესაბამისად, 2023 წლის 3 ივლისს) მთავრობის მიერ წარდგენილი მოსაზრებების საპასუხოდ, სცილდება წინამდებარე საქმის მოქმედების სფეროს.

III. კონვენციის მე-6(1) მუხლის სავარაუდო დარღვევა

32. მომჩივნები ჩიოდნენ კონვენციის მე-6 მუხლის 1-ელი პუნქტის შესაბამისად, რომ უზენაესი სასამართლოს მიუკერძოებლობას რეპუტაცია შეელახა, რადგან მოპასუხე კომპანიის ადვოკატის ქალიშვილი იყო ერთ-ერთი მოსამართლის, ლ.მ.-ის თანაშემწე კოლეგიაში, რომელმაც განიხილა მათი საქმეები და უარყო ისინი როგორც დაუშვებელი. კონვენციის მე-6 მუხლის 1-ელი პუნქტი, რამდენადაც შესაბამისია, შემდეგნაირად იკითხება:

„ყოველი ადამიანი მისთვის წარდგენილი სისხლისსამართლებრივი ბრალდების საფუძვლიანობის გამორკვევისას, აღჭურვილია ... მისი საქმის სამართლიანი ... განხილვის უფლებით ... დამოუკიდებელი და მიუკერძოებელი სასამართლოს მიერ“.

A. მისაღებობა

1. მხარეთა არგუმენტები

33. მთავრობამ განაცხადა, რომ მომჩივნებმა ვერ შეასრულეს ექვსთვიანი ვადა, რადგან მათი მოთხოვნა მოსამართლე ლ.მ.-ის აცილების შესახებ არ დააკმაყოფილა უზენაესმა სასამართლომ თავის 2020 წლის 4 ივნისის (საჩივარი N 44681/21) და 2021 წლის 5 მარტის გადაწყვეტილებებში (საჩივარი N 17256/2), ხოლო წინამდებარე საჩივრები შეტანილ იქნა სასამართლოში მხოლოდ შესაბამისი სამოქალაქო სამართალწარმოების შეწყვეტის შემდეგ, ანუ 2021 წლის 10 აგვისტოსა და 2022 წლის 24 მარტს. ისინი ასევე ამტკიცებდნენ, რომ კონვენციის მე-6 მუხლის 1-ელი პუნქტით გათვალისწინებული საჩივარი მოსამართლე ლ.მ.-ის მიუკერძოებლობის სავარაუდო არარსებობის შესახებ დაუშვებელი იყო დაცვის შიდასამართლებრივი საშუალებების ამოუწურაობის გამო, რადგან მომჩივნებმა არ მოითხოვეს დისციპლინური წარმოების დაწყება მოსამართლე ლ.მ.-ის წინააღმდეგ. ალტერნატიულად, მთავრობამ განაცხადა, რომ საჩივარი ნებისმიერ შემთხვევაში აშკარად დაუსაბუთებელი იყო, ვინაიდან მომჩივნების მოთხოვნები მოსამართლის აცილების შესახებ და, კერძოდ, მათი ბრალდებები იმის შესახებ, რომ მოსამართლის თანაშემწე მონაწილეობდა ან სხვაგვარად ახდენდა გავლენას შესაბამის სამართალწარმოებაზე, დაუსაბუთებელი იყო. მომჩივნები არ დაეთანხმნენ.

2. სასამართლოს შეფასება

34. დაწყებული მთავრობის პრეტენზიით ამოუწურაობის შესახებ სასამართლო აღნიშნავს, რომ მომჩივნების საჩივარი ეხება შიდა სამოქალაქო სამართალწარმოების სამართლიანობის სავარაუდო არარსებობას, უზენაესი სასამართლოს ერთ-ერთი მოსამართლის სავარაუდო მიკერძოებულობის გამო. ასეთი საკითხები უნდა განიხილებოდეს იმავე სამართალწარმოების კონტექსტში. მომჩივნები ჩიოდნენ მოსამართლე ლ.მ.-ის მხრიდან მიუკერძოებლობის არარსებობაზე და მოითხოვდნენ მის აცილებას ამ სამართალწარმოების კონტექსტში. მოსამართლისთვის დისციპლინური სახდელის მოთხოვნით ცალკე სამართალწარმოების აღძვრას არ შეიძლებოდა გამოესწორებინა სიტუაცია, რომლის შესახებაც ჩიოდნენ მომჩივნები (იხ. საქმე Golubović v. Croatia, no. 43947/10, § 41, 2012 წლის 27 ნოემბერი). აქედან გამომდინარე, ერთადერთი შესაბამისი და ეფექტური საშუალება იყო აცილების მოთხოვნა, რომლითაც მათ სრულად ისარგებლეს. ამიტომ სასამართლო მიიჩნევს, რომ მომჩივნებმა სათანადოდ ამოწურეს დაცვის შესაბამისი შიდასამართლებრივი საშუალებები.

35. რაც შეეხება პრეტენზიას ექვსთვიანი ვადის წესთან დაკავშირებით, სასამართლო იწყებს აღნიშვნით, რომ წინამდებარე ორ საქმეზე ეროვნული სასამართლოს საბოლოო გადაწყვეტილებები მიღებულ იქნა 2021 წლის 5 მარტს (პირველი მომჩივნის საქმე) და 2021 წლის 24 ნოემბერს (მეორე მომჩივნის საქმე) და ეცნობა მომჩივნებს 2021 წლის 25 ივლისს და, შესაბამისად, 2022 წლის 18 იანვარს. ვინაიდან შესაბამისი გადაწყვეტილებები მიღებულ იქნა 2022 წლის 1 თებერვლამდე, საქმეები განხილული უნდა იქნეს ექვსთვიანი წესის ფარგლებში და არა ოთხთვიანი წესისა (იხ. საქმე Orhan v. Türkiye (dec.), no. 38358/22, §§ 44, 2022 წლის 6 დეკემბერი). სასამართლო ასევე აღნიშნავს, რომ კონვენციის მე-6 მუხლის კონტექსტში ნებისმიერი საჩივრის მისაღებობა, მათ შორის, ექვსთვიანი ვადის წესთან შესაბამისობა, უნდა შეფასდეს შესაბამისი სამართალწარმოების მთლიანად გათვალისწინებით (იხ. საქმე Mityanin and Leonov v. Russia, nos. 11436/06 და 22912/06, §§ 91-93, 2019 წლის 7 მაისი). ის აღნიშნავს, რომ მომჩივნებმა საჩივრები შეიტანეს ექვსი თვის განმავლობაში უზენაესი სასამართლოს შესაბამისი გადაწყვეტილების შეტყობინებიდან, რომელმაც მათი საკასაციო საჩივრები არ დააკმაყოფილა როგორც დაუშვებელი (2021 წლის 5 მარტისა და, შესაბამისად, 2022 წლის 18 იანვრის გადაწყვეტილებები). ეს გადაწყვეტილებები საბოლოო იყო. აქედან გამომდინარე, რადგან ორ საქმეში მთავარი სამართლებრივი პრობლემა იყო მოსამართლე ლ.მ.-ის სავარაუდო მიკერძოებულობა – რომელიც იმყოფებოდა უზენაესი სასამართლოს კოლეგიაში, რომელმაც საბოლოოდ გადაწყვეტილება გამოიტანა მომჩივნების საქმეებზე – სასამართლო ასკვნის, რომ მათ საჩივრები შეიტანეს ექვსთვიანი ვადის დაცვით, როგორც ამას მოითხოვს კონვენციის 35-ე მუხლის პირველი პუნქტი (იხ. საქმე Özdemir v. Turkey, no. 59659/00, § 26, 2003 წლის 6 თებერვალი; და საქმე Sperisen v. Switzerland, no. 22060/20, §§ 48-49, 2023 წლის 13 ივნისი; ასევე იხ., შესაბამისი ცვლილებების გათვალისწინებით, საქმე Mehmet and Suna Yiğit v. Turkey, no. 52658/99, § 28, 2007 წლის 17 ივლისი).

36. სასამართლო ასევე მიიჩნევს, რომ საჩივრები წარმოშობს რთულ ფაქტობრივ და სამართლებრივ საკითხებს, რომლებიც არ შეიძლება განისაზღვროს საქმის არსებითი განხილვის გარეშე. ის ადგენს, რომ მომჩივანთა ზემოაღნიშნული საჩივრები არც აშკარად დაუსაბუთებელია კონვენციის 35-ე მუხლის მე-3(a) პუნქტის მნიშვნელობის ფარგლებში და არც მიუღებელია რაიმე სხვა საფუძვლით და ამიტომ, მისაღებად უნდა გამოცხადდეს.

B. არსებითი მხარე

1. მხარეთა არგუმენტები

37. მომჩივნები ამტკიცებდნენ, რომ მოსამართლე ლ.მ.-ის ობიექტურობა და მიუკერძოებლობა შეილახა, რადგან მისი თანაშემწე, რომელიც დაეხმარა მას მათი საქმეების მომზადებასა და განხილვაში, იყო მოპასუხე მხარის ადვოკატის ქალიშვილი. მათ ხაზგასმით აღნიშნეს, რომ ეს უკანასკნელი, რომელიც იმავდროულად იყო მოპასუხე კომპანიის შიდა იურისტი, უშუალოდ იყო ჩართული მომჩივნების თანამდებობიდან გათავისუფლების შესახებ გადაწყვეტილების მიღებაში.

38. მთავრობის აზრით, მომჩივნების სამოქალაქო საქმეების განხილვაში მოსამართლე ლ.მ.-ის მონაწილეობის შედეგად ადგილი არ ჰქონია კონვენციის მე-6 მუხლის 1-ელი პუნქტის დარღვევას. შესაბამისი სამართლებრივი დებულებების მითითებით, მათ განაცხადეს, რომ ეროვნული სამართლებრივი სისტემა შეიცავს საკმარის გარანტიებს მოსამართლეთა დამოუკიდებლობისა და მიუკერძოებლობის უზრუნველსაყოფად. მომჩივნების კონკრეტულ ბრალდებებთან დაკავშირებით მათ აღნიშნეს, რომ ერთადერთი საკითხი, რომელიც სასამართლოს უნდა შეესწავლა, იყო შემდეგი: შეეძლო თუ არა ოჯახური კავშირების არსებობას მოსამართლე ლ.მ.-ის თანაშემწესა და მოპასუხე კომპანიის ადვოკატს შორის ეჭვქვეშ დაეყენებინა მთელი შემადგენლობის მიუკერძოებლობა, რომელიც განიხილავდა საქმეებს და იყო თუ არა მომჩივნების შიში ობიექტურად გამართლებული ამ კუთხით. მათ აღნიშნეს, რომ მოსამართლის ავტომატური გაყვანა სამართალწარმოებიდან მხოლოდ რაღაც ოჯახური კავშირების გამო, რომელიც შეიძლება ჰქონდეს მის თანაშემწეს სამართალწარმოების რომელიმე მხარესთან, არ იყო გათვალისწინებული კანონმდებლობით. გარდა ამისა, ასეთი მოთხოვნის შემოღება – იმის გათვალისწინებით, რომ საქართველო პატარა ქვეყანაა, შეზღუდული რაოდენობის მოსამართლეებითა და ადვოკატებით – ძალიან შორსმიმავალი იქნებოდა. მთავრობამ განაცხადა, რომ მომჩივნებმა ვერ აჩვენეს, რომ მოსამართლის შესაბამისი თანაშემწე არსებითად იყო ჩართული სამართალწარმოების სამართლებრივ ასპექტში ან სხვაგვარად დაეხმარა ლ.მ.-ს ისეთი ოდენობით, რომ მოახდენდა საქმის შედეგზე გავლენას. ასევე არ არსებობდა არანაირი მტკიცებულება, რომელიც მიუთითებდა იმაზე, რომ მოსამართლე ლ.მ. მიკერძოებული იყო, და მხოლოდ ვარაუდი, მათი აზრით, საკმარისი არ იყო მომჩივნების შიშის ობიექტურად დასაბუთებისთვის.

39. რაც შეეხება მოსამართლის თანაშემწის როლს საქართველოს სასამართლო სისტემაში, მთავრობამ ის დაახასიათა როგორც ადმინისტრაციული ხასიათის მქონე. მათ აღნიშნეს, რომ მოსამართლის თანაშემწის ძირითადი ფუნქციები, როგორც ეს კანონით არის გათვალისწინებული, შემოიფარგლებოდა მოსამართლეთა მატერიალურ-ტექნიკური უზრუნველყოფით მართლმსაჯულების შეუფერხებელი და სწრაფი განხორციელების უზრუნველსაყოფად (იხ. პარაგრაფი 26 ზემოთ). ადმინისტრაციულ თანაშემწეს შეეძლო სამართლებრივი საკითხების მოგვარება მხოლოდ მოსამართლის მიერ მოთხოვნილი მოცულობით და მოსამართლის მკაცრი ზედამხედველობის ქვეშ. მთავრობამ წარმოადგინა იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს წერილი, რომლის თანახმადაც, პრაქტიკაში არსებობდა მოსამართლის თანაშემწეთა ორი კატეგორია. პირველი კატეგორია ითვალისწინებდა მოსამართლის თანაშემწეებს, რომლებიც შეადგენდნენ უზენაესი სასამართლოს პალატების სამდივნოს ნაწილს, რომელთა ფუნქციები მოიცავდა, მაგრამ არ შემოიფარგლებოდა შემდეგით:

– შემოსული განცხადებების, საჩივრებისა და წერილობითი ჩვენებების რეგისტრაცია;

– სამართალწარმოების მხარეებთან მიმოწერის წარმოება;

– საქმის მასალების შეტანა და შენახვა;

– მათი კომპეტენციის ფარგლებში საჩივრების, განცხადებებისა და წერილობითი ჩვენებების მისაღებობის შემოწმება და ამ საკითხებზე მოსამართლისათვის მოხსენება;

– მოსმენის თარიღების შემოწმება და კოორდინაცია და შესაბამისი მოსამართლისთვის განახლებების მიწოდება;

– გადაწყვეტილების/განჩინების პროექტების წარმოება და სასამართლოში წარდგენა;

– საპროცესო დოკუმენტაციის შედგენა;

– მხარეებთან ურთიერთობა, მათთვის საჩივრების და სხვა საქმის მასალების გაგზავნა; და

– მხარეთა მიერ შეტანილ საჩივრებსა და მოთხოვნებზე სწრაფი პასუხების უზრუნველყოფა.

40. რაც შეეხება მოსამართლის თანაშემწეების მეორე კატეგორიას, კერძოდ, მთავარ კონსულტანტს – მოსამართლის თანაშემწეს, მათ ძირითად მოვალეობებში შედიოდა შემდეგი:

– საქმის მასალების შესწავლა და მოსამართლის მიერ მოთხოვნის შემთხვევაში ფაქტების კონსტატაციის მომზადება;

– შემოსული განცხადებების, საჩივრებისა და წერილობითი ჩვენებების მისაღებობის შემოწმება და ამ საკითხზე მოსამართლისათვის მოხსენება;

– კანონით დადგენილ ვადებში გადაწყვეტილების/განჩინების პროექტების წარმოება;

– საპროცესო დოკუმენტაციის შედგენა და მოსამართლისათვის წარდგენა;

– შესაბამისი სამართლებრივი მასალებისა და პრეცედენტული სამართლის კვლევის ჩატარება; და

– კანონით გათვალისწინებული სხვა ამოცანების შესრულება.

41. დაკონკრეტების გარეშე, თუ რომელ კატეგორიას მიეკუთვნებოდა წინამდებარე საქმეში არსებული მოსამართლის თანაშემწე, მთავრობამ განაცხადა, რომ ის მხოლოდ ადმინისტრაციულ დავალებებს ასრულებდა და არანაირი გავლენა არ ჰქონია არცერთი საქმის შედეგზე. რაიმე მტკიცებულების არარსებობის გამო, რომ მოსამართლის თანაშემწემ შეასრულა მნიშვნელოვანი სამართლებრივი ამოცანები, მომჩივნების ბრალდებები, მთავრობის აზრით, სრულიად დაუსაბუთებელი იყო.

2. სასამართლოს შეფასება

(a) ზოგადი პრინციპები

42. სასამართლო იმეორებს, რომ მიუკერძოებლობა, ჩვეულებრივ, ნიშნავს პრეიუდიციის ან მიკერძოების არარსებობას და მისი არსებობა ან საპირისპირო შეიძლება შემოწმდეს სხვადასხვა გზით. სასამართლოს დადგენილი პრეცედენტული სამართლის თანახმად, მიუკერძოებლობის არსებობა მე-6 მუხლის 1-ელი პუნქტის მიზნებისთვის უნდა განისაზღვროს სუბიექტური ტესტით, როდესაც მხედველობაში უნდა იქნეს მიღებული კონკრეტული მოსამართლის პირადი რწმენა და ქცევა, ანუ ჰქონდა თუ არა მოსამართლეს რაიმე პირადი პრეიუდიცია ან მიკერძოება მოცემულ საქმეში; და ასევე ობიექტური ტესტით, ანუ იმის დადგენით, უზრუნველყოფდა თუ არა თავად სასამართლო და, სხვა ასპექტებთან ერთად მისი შემადგენლობა, საკმარის გარანტიებს მის მიუკერძოებლობასთან დაკავშირებით ნებისმიერი ლეგიტიმური ეჭვის გამოსარიცხად (იხ., მაგალითად, საქმეები Kyprianou v. Cyprus [GC], no. 73797/01, § 118, ECHR 2005-XIII; Micallef v. Malta [GC], no. 17056/06, § 93, ECHR 2009; Morice v. France [GC], no. 29369/10, § 73, ECHR 2015; და Ilnseher v. Germany [GC], nos. 10211/12 და 27505/14, § 287, 2018 წლის 4 დეკემბერი).

43. რაც შეეხება სუბიექტურ ტესტს, პრინციპი, რომ სასამართლო უნდა ითვლებოდეს პირადი პრეიუდიციისგან ან მიკერძოებისგან თავისუფალ ორგანოდ, დიდი ხანია დამკვიდრებულია სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალში (იხ. საქმეები Kyprianou, § 119; Micallef, § 94, და Morice, §74, ყველა ციტირებული ზემოთ). მოსამართლის პირადი მიუკერძოებლობა უნდა ჩაითვალოს დადასტურებულად, საპირისპიროს დამტკიცებამდე (იხ. საქმე Hauschildt v. Denmark,1989 წლის 24 მაისი, §47, სერია A no. 154). რაც შეეხება საჭირო მტკიცებულების ტიპს, სასამართლო ცდილობდა დაედგინა, მაგალითად, გამოავლინა თუ არა მოსამართლემ მტრული დამოკიდებულება ან არაკეთილგანწყობა პირადი მიზეზების გამო (იხ. საქმე De Cubber v. Belgium, 1984 წლის 26 ოქტომბერი, § 25, სერია A no. 86, და საქმე Morice, ციტირებული ზემოთ, § 74).

44. საქმეების უმრავლესობაში, სადაც წამოჭრილია მიუკერძოებლობის საკითხი, სასამართლოს ყურადღება აქვს გამახვილებული ობიექტურ ტესტზე (იხ. საქმე Micallef, ციტირებული ზემოთ, § 95). თუმცა, არ არსებობს მკაცრი გამყოფი ზღვარი სუბიექტურ და ობიექტურ მიუკერძოებლობას შორის, რადგან მოსამართლის საქციელი შეიძლება არა მხოლოდ ხელს უწყობდეს ობიექტური უნდობლობის გაჩენას მის მიუკერძოებლობასთან დაკავშირებით გარე დამკვირვებლის თვალში (ობიექტური ტესტი), არამედ ეს შეიძლება ეხებოდეს მისი პირადი რწმენის საკითხსაც (სუბიექტური ტესტი) (იხ. საქმე Kyprianou, ციტირებული ზემოთ, § 119). ამგვარად, ზოგიერთ შემთხვევაში, როდესაც შეიძლება რთული იყოს მტკიცებულების მოძიება მოსამართლის სუბიექტური მიუკერძოებლობის შესახებ ვარაუდის გასაქარწყლებლად, ობიექტური მიუკერძოებლობის მოთხოვნა დამატებით მნიშვნელოვან გარანტიას იძლევა (იხ. საქმე Pullar v. the United Kingdom, 1996 წლის10 ივნისი, § 32, გადაწყვეტილებებისა და განჩინებების ანგარიშები 1996-III, და საქმე Morice, ციტირებული ზემოთ, § 75).

45. რაც შეეხება ობიექტურ ტესტს, უნდა განისაზღვროს, არსებობს თუ არა დადასტურებადი ფაქტები, მოსამართლის ქცევის გარდა, რომლებმაც შეიძლება გააჩინოს ეჭვი მის მიუკერძოებლობასთან დაკავშირებით. ეს გულისხმობს იმას, რომ გადაწყვეტილების მიღებისას იმასთან დაკავშირებით, არსებობს თუ არა მოცემულ შემთხვევაში ლეგიტიმური საფუძველი შიშისთვის, რომ კონკრეტული მოსამართლე ან სასამართლო კოლეგია არ არის მიუკერძოებელი, შესაბამისი პირის პოზიცია მნიშვნელოვანია, თუმცა არა გადამწყვეტი. გადამწყვეტი არის ის, შეიძლება თუ არა ეს შიში ჩაითვალოს ობიექტურად გამართლებულად (იხ. საქმე Micallef, ციტირებული ზემოთ, § 96).

46. ობიექტური ტესტი ძირითადად ეხება იერარქიულ ან სხვაგვარ კავშირებს მოსამართლესა და პროცესის სხვა მთავარ მონაწილეებს შორის. ამიტომ, თითოეულ ცალკეულ შემთხვევაში უნდა გადაწყდეს, არის თუ არა განსახილველი ურთიერთობა ისეთი ხასიათისა და ხარისხის, რომ მიუთითებდეს სასამართლოს მიუკერძოებლობის არარსებობაზე (იხ. საქმე Morice, ციტირებული ზემოთ, § 77).

47. ამასთან დაკავშირებით გარეგნულ მხარესაც კი შეიძლება გარკვეული მნიშვნელობა ჰქონდეს ან, სხვა სიტყვებით რომ ვთქვათ, „მართლმსაჯულება არა მხოლოდ უნდა აღსრულდეს, არამედ ასევე უნდა ჩანდეს, რომ აღსრულდა“ (იხ. საქმე De Cubber, ციტირებული ზემოთ, § 26). აქ საქმე ეხება ნდობას, რომელიც უნდა გააჩინონ სასამართლოებმა ხალხში, დემოკრატიულ საზოგადოებაში. ამდენად, ნებისმიერი მოსამართლე, რომლის მიმართაც არსებობს იმის შიშის ლეგიტიმური საფუძველი, რომ ის არ არის მიუკერძოებელი, უნდა იქნეს დათხოვილი (იხ. საქმეები Castillo Algar v. Spain, 1998 წელი 28 ოქტომბერი, § 45, გადაწყვეტილებისა და განჩინების ანგარიშები, 1998-VIII; Micallef, ციტირებული ზემოთ, § 98; და Morice, ციტირებული ზემოთ, § 78).

48. გარდა ამისა, იმასთან ერთად, რომ სასამართლოებმა საზოგადოებაში უნდა აღძრან ნდობა, რაც ძალზედ მნიშვნელოვანია, ასევე გასათვალისწინებელია შიდა ორგანიზების საკითხიც (იხ. საქმე Piersack v. Belgium, 1982 წლის 1 ოქტომბერი, § 30 (d), სერია A no. 53). შესაბამისი ფაქტორია მიუკერძოებლობის უზრუნველყოფის ეროვნული პროცედურების არსებობა, კერძოდ, როგორიცაა მოსამართლეთა დათხოვნის მარეგულირებელი წესები. ასეთი წესები ასახავს ეროვნული საკანონმდებლო ორგანოს მისწრაფებას, რომ გამორიცხოს ყოველგვარი საფუძვლიანი ეჭვი შესაბამისი მოსამართლის ან სასამართლოს მიუკერძოებლობასთან დაკავშირებით, და წარმოადგენს მიუკერძოებლობის უზრუნველყოფის მცდელობას ამგვარი შეშფოთების მიზეზების აღმოფხვრის გზით (იხ. საქმე Zahirović v. Croatia, no. 58590/11, § 35, 2013 წლის 25 აპრილი). რეალური მიკერძოების არარსებობის უზრუნველყოფის გარდა, ისინი მიმართულია მიკერძოების ყოველგვარი გარეგნული მხარის აღმოფხვრაზე და ამგვარად ემსახურება იმ ნდობის გაძლიერებას, რომელიც უნდა აღძრან სასამართლოებმა ხალხში, დემოკრატიულ საზოგადოებაში. სასამართლო გაითვალისწინებს ამ წესებს იმის შეფასებისას, იყო თუ არა სასამართლო მიუკერძოებელი, კერძოდ, შეიძლება თუ არა, რომ მომჩივნის შიშები ჩაითვალოს ობიექტურად დასაბუთებულად (იხ. საქმე Micallef, ციტირებული ზემოთ, § 99).

(b) აღნიშნული პრინციპების გამოყენება წინამდებარე საქმეში

49. განსაზღვრისას, იყო თუ არა განსახილველ შიდასახელმწიფოებრივ სამართალწარმოებაში უზენაესი სასამართლოს კოლეგია, რომელშიც შედიოდა მოსამართლე ლ.მ., მიუკერძოებელი, როგორც ამას მოითხოვს კონვენციის მე-6 მუხლის 1-ელი პუნქტი, სასამართლო ითვალისწინებს რა მის ხელთ არსებულ მასალას, მიიჩნევს, რომ არაფერი მიუთითებს იმაზე, რომ მოსამართლე ლ.მ. მოქმედებდა პირადი ცრურწმენით შესაბამის სამართალწარმოებაში. შესაბამისად, მოსამართლის პირადი მიუკერძოებლობა უნდა იყოს გათვალისწინებული (სუბიექტური ტესტი). ამიტომ ის განიხილავს საკითხს მოსამართლე ლ.მ.-ის მიუკერძოებლობის სავარაუდო არარსებობის შესახებ – რაც გამოწვეული იყო მისი თანაშემწის მოპასუხე მხარის კანონიერ წარმომადგენელთან ახლო ოჯახური კავშირებით, განსახილველი შიდასახელმწიფოებრივი სამართალწარმოების ორ ეტაპზე – ობიექტური ტესტის ფონზე.

50. როგორც სასამართლომ მანამდე აღნიშნა, მიუხედავად იმისა, რომ სასამართლოს თანამდებობის პირები მიუკერძოებლობის მოთხოვნისგან არ არიან გათავისუფლებული, ამ პირობის გამოყენებადობა დამოკიდებულია სასამართლოს თანამდებობის პირის როლის სპეციფიკურობაზე შიდა სამართლებრივ და სასამართლო სისტემაში (იხ. საქმე Bellizzi v. Malta, no. 46575/09, § 58, 2011 წლის 21 ივნისი).

51. სასამართლო აღნიშნავს, რომ საქართველოს სისტემაში მოსამართლეები არიან საჯარო მოხელეები, რომლებსაც ნიშნავენ შესაბამისი სასამართლოების თავმჯდომარეები. ისინი შეირჩევიან ადვოკატთა ჯგუფიდან, სულ მცირე, ერთიდან ორ წლამდე შესაბამისი პროფესიული გამოცდილებით, რომლებმაც გაიარეს სპეციალური მოსამზადებელი სასწავლო პროგრამა, ორგანიზებული იუსტიციის უმაღლესი სკოლის მიერ. მოსამართლის თანაშემწის პასუხისმგებლობა მოიცავს მოსამართლისთვის ადმინისტრაციული დახმარების გაწევას და ამ უკანასკნელის მოთხოვნით ისეთი სამართლებრივი ამოცანების შესრულებას, როგორიცაა ფაქტების კონსტატაციის შედგენა, სამართლებრივი კვლევის ჩატარება ან გარკვეული პროცედურული დოკუმენტების მომზადება (იხ. პარაგრაფი 39, ზემოთ). როგორც მთავრობამ განმარტა, მაშინ, როცა მოსამართლის თანაშემწის როლი ძირითადად ადმინისტრაციული ხასიათისაა, პრაქტიკაში არსებობს მთავარი კონსულტანტის ცალკეული ჯგუფი – მოსამართლის თანაშემწეთა, რომელთა პასუხისმგებლობა, უპირველეს ყოვლისა, გულისხმობს სამართლებრივ სამუშაოს, მათ შორის, დაუშვებლობის შესახებ გადაწყვეტილებების, განჩინებების და სხვა პროცედურული დოკუმენტების შედგენას სასამართლოში განსახილველ საქმეებთან დაკავშირებით (იქვე).

52. რაც შეეხება შესაბამის შიდასახელმწიფოებრივ კანონმდებლობას, სასამართლო აღნიშნავს, რომ სსკ-ის მე-200 მუხლი ცალსახად აცხადებს, რომ მოსამართლეს შეუძლია სთხოვოს თავის თანაშემწეს საქმის მომზადება სასამართლოს მიერ განხილვისთვის (იხ. პარაგრაფი 24, ზემოთ). გარდა ამისა, მთავრობის მიერ წარდგენილი, იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს წერილის თანახმად, მოსამართლის თანაშემწეების პასუხისმგებლობა მოიცავს ადმინისტრაციული და სამართლებრივი სამუშაოს ნაზავს და შეიძლება მიაღწიოს გადაწყვეტილებებისა და განჩინებების შედგენამდე (იხ. პარაგრაფი 39ზემოთ). ეს ეხება მოსამართლის თანაშემწეების ორივე კატეგორიას (იქვე). აღნიშნავს რა მოსამართლის თანაშემწის ფუნქციების ფართოდ ჩამოყალიბებულ აღწერას, როგორც ეს გათვალისწინებულია ეროვნული კანონმდებლობით, სასამართლო მიიჩნევს, რომ მათი საქმიანობა არ არის მხოლოდ ადმინისტრაციული ხასიათის. ის ადგენს, რომ მოსამართლის თანაშემწისთვის დაკისრებული კონკრეტული ამოცანებიდან გამომდინარე, მის ჩართულობას შეიძლება ჰქონდეს დიდი მნიშვნელობა სასამართლო პროცესში და, შესაბამისად, პირი, რომელიც ასრულებს ამ ამოცანებს, უნდა იყოს მიუკერძოებელი, რათა სამართალწარმოება შეესაბამებოდეს მე-6 მუხლს (შეადარეთ საქმე Bellizzi, ციტირებული ზემოთ, §59; ასევე, იხ. ევროპის მოსამართლეთა საკონსულტაციო საბჭოს დასკვნა მოსამართლის თანაშემწის როლის შესახებ, ციტირებული პარაგრაფში 28).

53. უბრუნდება რა წინამდებარე საქმის გარემოებებს, სასამართლო აღნიშნავს, რომ მთავრობას სადავო არ გაუხდია, რომ მოსამართლე ლ.მ.-ის თანაშემწე იყო მოპასუხე კომპანიის წარმომადგენელი ადვოკატის ქალიშვილი. შესაბამისად, უნდა გაირკვეს უზენაესი სასამართლოს წინაშე არსებულ სამართალწარმოებაში მისი ჩართულობის ფაქტობრივი როლი და ხასიათი და, კერძოდ, ასრულებდა თუ არა ის ამოცანებს, რომლებიც შეიძლება ჩაითვალოს მოსამართლეთა ფუნქცია-მოვალეობად (იხ. საქმე Bellizzi, ციტირებული ზემოთ, § 58). სასამართლო აღნიშნავს, რომ მომჩივნებმა უბრალოდ მიუთითეს გ.დ.-ის, როგორც მოსამართლე ლ.მ.-ის თანაშემწის ზოგად როლზე. არცერთ მხარეს არ მოუწოდებია სასამართლოსთვის რაიმე მტკიცებულება მის კონკრეტულ როლსა და ფუნქციებთან დაკავშირებით, განსახილველი სამართალწარმოების კონტექსტში.

54. შესაბამისი ინფორმაციის არარსებობის პირობებში სასამართლოსთვის რთულია, გამოიტანოს გადაწყვეტილება გ.დ.-ის მოცემულ სამართალწარმოებაში ჩართულობის ოდენობისა და ხასიათის შესახებ (შეუპირისპირეთ საქმე Bellizzi, ციტირებული ზემოთ, §61, სადაც იყო სასამართლოს თავმჯდომარის მკაფიო განცხადება, რომ მოსამართლის შესაბამისი თანაშემწე არცერთ ეტაპზე არ ყოფილა ჩართული საკონსტიტუციო სასამართლოში შესაბამის სამართალწარმოებაში; ასევე, იხ. საქმე Saakashvili v. Georgia, nos. 6232/20 და 22394/20, § 128, 2024 წლის 23 მაისი [საბოლოო არ არის ჯერ], სადაც, აშკარად განსხვავებულ კონტექსტში, შიდასახელმწიფოებრივმა სასამართლოებმა პირდაპირ აღნიშნეს, რომ შესაბამისი მოსამართლის თანაშემწის ამოცანები შემოიფარგლებოდა განმხილველი მოსამართლეებისთვის საოფისე და სხვა ტექნიკური დახმარების გაწევით). ამავდროულად, სასამართლო აღნიშნავს, რომ გ.დ. იყო მოსამართლე ლ.მ.-ის თანაშემწე მაშინ, როდესაც ის ორივე საქმეში სამი მოსამართლისგან შემდგარ კოლეგიაში იმყოფებოდა. რაც შეეხება პირველ მომჩივანს, ლ.მ. ასევე იყო მომხსენებელი მის საქმეში და ფორმირების პრეზიდენტი (იხ. პარაგრაფი 7, ზემოთ). ასეთ ვითარებაში, მომჩივნებისთვის უსაფუძვლო არ იყო, ევარაუდათ, რომ გ.დ., რომლის მამაც მოპასუხე მხარის კანონიერი წარმომადგენლის მოვალეობას ასრულებდა საქმის წარმოების ორივე ეტაპზე, აღმოუჩენდა მოსამართლე ლ.მ.-ს ადმინისტრაციულ ან/და სამართლებრივ მხარდაჭერას საქმეების განსახილველად მომზადებაში. სასამართლოს აზრით, ამან შექმნა სიტუაცია ინტერესთა შესაძლო კონფლიქტთან დაკავშირებით, რომელიც მოითხოვდა უზენაესი სასამართლოს სათანადო რეაგირებას, როგორიცაა, მაგალითად, საკითხის მოგვარება პროფესიული და ეთიკური სტანდარტების შიდა წესების გამოყენებით (ასევე ამ მიმართებით იხ. ევროპის მოსამართლეთა საკონსულტაციო საბჭოს დასკვნა მოსამართლის თანაშემწის როლის შესახებ, ციტირებული პარაგრაფში 28, ზემოთ) სასამართლო იმეორებს ამასთან დაკავშირებით, რომ მე-6 მუხლის თანდაყოლილი სამართლიანი სასამართლოს ცნება, სხვა საკითხებთან ერთად, გულისხმობს მთლიანად სასამართლო პროცესის მიუკერძოებლობას. ასეთ სიტუაციებში სასწორზე დევს საზოგადოების ნდობა მართლმსაჯულების სისტემის მიმართ, სადაც გარეგნულ მხარეს დიდი მნიშვნელობა აქვს. შესაბამისად, მოსამართლის თანაშემწეებისთვის პროფესიული და ეთიკური სტანდარტების დამდგენი შიდა საპროცესო წესების არარსებობას და წარუმატებლობას პოტენციურ ინტერესთა კონფლიქტის იდენტიფიცირებასა და რეგულირებაში (მათ შორის, სასამართლო თანაშემწესა და პროცესის მონაწილე მხარეს ან მის კანონიერ წარმომადგენელს შორის მჭიდრო ოჯახური კავშირების გამო) შეუძლია სასამართლო პროცესის, როგორც ასეთის, მიუკერძოებლობის შებღალვა.

55. წინამდებარე საქმეში, სასამართლო აღნიშნავს, რომ, ვინაიდან მოსამართლის თანაშემწეებს არ აქვთ პროცედურული სტატუსი სამართალწარმოებაში, საქართველოს კანონმდებლობაში არ არსებობს პროცედურა, რომელიც არეგულირებს მათ აცილებას, განსხვავებით სასამართლოს სხვა თანამდებობის პირებისგან, რომლებსაც აქვთ ასეთი სტატუსი (მაგალითად, სასამართლოს მდივნები) (იხ.სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 35-ე მუხლი, ციტირებული პარაგრაფში 23, ზემოთ) მომჩივნების ხელთ არსებული ერთადერთი საშუალება იყო მოსამართლე ლ.მ.-ის აცილების მოთხოვნა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 31-ე მუხლის 1-ელი ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტის საფუძველზე (სხვა გარემოების არსებობა, რამაც შეიძლება ეჭვქვეშ დააყენოს მოსამართლის მიუკერძოებლობა (იხ. პარაგრაფი 21, ზემოთ)). მათ ისარგებლეს ამ საშუალებით და გამოთქვეს თავიანთი შიში, მოსამართლე ლ.მ.-ის მხრიდან მიუკერძოებლობის ნაკლებობის გამო, მისი თანაშემწის, გ.დ.-ის, მეორე მხარის ადვოკატთან ოჯახური კავშირების გამო. თუმცა, სასამართლო კოლეგიებმა, რომლებიც განიხილავდნენ მოსამართლე ლ.მ.-ის აცილების მოთხოვნებს, ისე, რომ არ შეუსწავლიათ სამართალწარმოებაში გ.დ.-ის ჩართულობის ხასიათი და მოცულობა და მომდევნო პოტენციური ინტერესთა კონფლიქტი, დაასკვნეს, რომ სასამართლო პროცესზე და, კერძოდ, მოსამართლე ლ.მ.-ზე მისი „ზემოქმედების“ ფაქტი არ დადგენილა (იხ. პარაგრაფები 8-10და 15-16, ზემოთ) სასამართლო აღნიშნავს, რომ მომჩივნების საქმეებში განსახილველი საკითხი იყო კოლეგიების სავარაუდო მიკერძოებულობა, ობიექტური მიუკერძოებლობის ტესტის თვალსაზრისით. ამრიგად, საკითხი არ ეხებოდა „ზეგავლენას“, როგორც ფორმულირებული იყო უზენაესი სასამართლოს მიერ, არამედ გარეგნულ მხარეს და არსებობდა თუ არა დადასტურებადი ფაქტები, რომლებიც ეჭვქვეშ დააყენებდა სასამართლოს მიუკერძოებლობას გარე დამკვირვებლის პერსპექტივიდან (იხ. ზოგადი პრინციპები, ციტირებული პარაგრაფებში 45-47, ზემოთ). უფრო კონკრეტულად, უზენაეს სასამართლოს უნდა განეხილა საკითხი, შეიძლება თუ არა ობიექტურად გამართლებულად ჩაითვალოს მომჩივნების ცუდი წინათგრძნობა მოსამართლე ლ.მ.-ის მიუკერძოებლობასთან დაკავშირებით, რომელიც გამომდინარეობს მისი თანაშემწის ინტერესთა პოტენციური კონფლიქტიდან. მას შეეძლო ამის გაკეთება შესაბამისი იურიდიული თანაშემწის როლისა და ფუნქციების გაანალიზებით და შესაბამისი პროფესიული და ეთიკური სტანდარტების დადგენის შიდა პროცედურების გამოყენებით. სასამართლო იმეორებს გარეგნული მხარის მნიშვნელობას ობიექტური მიუკერძოებლობისა და, შესაბამისად, მართლმსაჯულების სისტემისადმი ნდობის უზრუნველსაყოფად და მიიჩნევს, რომ მომჩივნების ბრალდებების შედარებით ზედაპირულმა გამოკვლევამ, რომელმაც გამოტოვა სიტუაციის განხილვა, შესაბამისი მოსამართლეების ინტერესთა პოტენციურ კონფლიქტთან დაკავშირებით, ვერ შეამსუბუქა მომჩივნების შიში მოსამართლე ლ.მ.-ის მიუკერძოებლობის შესახებ.

56. ამ მიმართებით, და რაც შეეხება აცილების პროცედურას, როგორც ასეთს, სასამართლო აღნიშნავს, რომ პირველი მომჩივნის აცილების მეორე მოთხოვნა და მეორე მომჩივნის აცილების მოთხოვნა ეხებოდა არა მხოლოდ მოსამართლე ლ.მ.-ს, არამედ კოლეგიის სხვა ორ მოსამართლეს, იმ მოტივით, რომ ისინი იყვნენ მოპასუხე კომპანიის კანონიერი წარმომადგენლის „ახლო ნაცნობები“ (იხ. პარაგრაფი 9ზემოთ). ასეთ გარემოებებში, ფაქტი, რომ შესაბამისმა სამმა მოსამართლემ მიიღო გადაწყვეტილება საკუთარი აცილების შესახებ საჩივართან დაკავშირებით, თუმცა, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის პირდაპირი ნორმის შესაბამისად, აჩენს ინტერესთა პოტენციური კონფლიქტის საკითხს (იხ. საქმე Debled v. Belgium, 1994 წლის 22 სექტემბერი, § 37, Series A no. 292-B, და საქმე A.K. v. Liechtenstein, no. 38191/12, §§ 77-79, 2015 წლის 9 ივლისი).

57. სასამართლო ითვალისწინებს მთავრობის არგუმენტს, რომ მოსამართლის ავტომატური დისკვალიფიკაციის მოთხოვნა მხოლოდ მისი თანაშემწის ოჯახური კავშირების საფუძველზე საქმის ნებისმიერ მხარესთან, ქვეყნის მასშტაბის გათვალისწინებით, ზედმეტად ფართო იქნებოდა. თუმცა, ინდივიდუალური საჩივრის საფუძველზე წარმოშობილი სამართალწარმოებისას სასამართლო უნდა შემოიფარგლოს, რამდენადაც ეს შესაძლებელია, მის წინაშე არსებული კონკრეტული საქმის განხილვით. გარდა ამისა, სასამართლო იმეორებს, რომ ხელშემკვრელი სახელმწიფოები ვალდებულნი არიან, მოაწყონ თავიანთი სამართლებრივი სისტემები ისე, რომ უზრუნველყონ მე-6 მუხლის 1-ელი პუნქტის მოთხოვნების დაცვა, ხოლო მიუკერძოებლობა უდავოდ ერთ-ერთი უმთავრესი მოთხოვნა უნდა იყოს (იხ. საქმე Xhoxhaj v. Albania, no. 15227/19, § 410, 2021 წლის 9 თებერვალი, მასში შემდგომი მითითებებით). სასამართლო აღნიშნავს ამასთან დაკავშირებით, რომ მთავრობა არ ამტკიცებდა, რომ სხვა მოსამართლეებს შორის მოსამართლე ლ.მ.-ის შემცვლელის პოვნაში რაიმე პრაქტიკული სირთულე არსებობდა.

58. შეჯამებისთვის, სასამართლო იმეორებს, რომ მიუკერძოებლობის ობიექტური ტესტის მიხედვით, მომჩივნებს მოეთხოვებოდათ, ეჩვენებინათ, რომ არსებობდა მიკერძოება, რომელიც დადასტურებული ფაქტებით იყო გამყარებული, ვიდრე დაემტკიცებინათ, რომ მოსამართლე ფაქტობრივად იყო მიკერძოებული. სასამართლოს აზრით, მოსამართლე ლ.მ.-ის მონაწილეობა მომჩივანთა საქმეების განხილვაში, იმის გათვალისწინებით, რომ მისი თანაშემწე იყო მოპასუხე კომპანიის კანონიერი წარმომადგენლის ქალიშვილი, საქართველოს სასამართლო სისტემაში მოსამართლეების თანაშემწეებისთვის მინიჭებულ ფართო მანდატთან ერთად, შეიქმნა სიტუაცია, რომელსაც შეეძლო შეექმნა ლეგიტიმური შიში მოსამართლე ლ.მ.-ის მიუკერძოებლობის მიმართ. მომჩივნებმა არ იცოდნენ, რამდენად იყო რეალურად გ.დ. ჩართული მათ საქმეებში, ხოლო უზენაესმა სასამართლომ ვერ გაარკვია მისი ჩართულობის გარემოებები და ვერ გააქარწყლა მომჩივნების ეჭვები მოსამართლე ლ.მ.-ის მიუკერძოებლობასთან დაკავშირებით. შესაბამისად, სასამართლო ადგენს, რომ მომჩივნების ეჭვები მოსამართლე ლ.მ.-ის მიუკერძოებლობასთან დაკავშირებით ამ საფუძვლით ობიექტურად გამართლებული იყო და, რომ მათ არ ჰქონდათ საკმარისი პროცედურული გარანტიები ამ მიმართებით.

59. შესაბამისად, ადგილი ჰქონდა კონვენციის მე-6 მუხლის 1-ელი პუნქტის დარღვევას ორივე მომჩივანთან მიმართებით.

IV. კონვენციის 41-ე მუხლის გამოყენება

60. კონვენციის 41-ე მუხლი ითვალისწინებს შემდეგს:

„თუ სასამართლო დაასკვნის, რომ დაირღვა კონვენციით ან მისი ოქმებით გათვალისწინებული უფლება, ხოლო შესაბამისი მაღალი ხელშემკვრელი მხარის შიდა სამართალი დარღვევის მხოლოდ ნაწილობრივი გამოსწორების შესაძლებლობას იძლევა, საჭიროების შემთხვევაში, სასამართლო დაზარალებულ მხარეს სამართლიან დაკმაყოფილებას მიაკუთვნებს.“.

A. ზიანი

61. მატერიალურ ზიანთან დაკავშირებით პირველმა მომჩივანმა მოითხოვა, თანხის დაზუსტების გარეშე, მისი ხელფასის განაცდურის გადახდა მისი თანამდებობიდან გათავისუფლებიდან სასამართლოს მიერ გადაწყვეტილების გამოტანამდე პერიოდისთვის, მისი ყოველთვიური ხელფასის, 3 927 ლარის საფუძველზე. მან ასევე მოითხოვა 200 000 ლარი მორალურ ზიანთან დაკავშირებით.

62. რაც შეეხება მეორე მომჩივანს, მან მატერიალურ ზიანთან დაკავშირებით მოითხოვა (პირველი) მისი ხელფასის განაცდურის გადახდა მისი თანამდებობიდან გათავისუფლებიდან სასამართლოს გადაწყვეტილების გამოტანამდე პერიოდისთვის, მისი ყოველთვიური ხელფასის 3 600 ლარის საფუძველზე; და (მეორე) 2016-2022 წლებში გადაუხდელი სახელფასო პრემიების ანაზღაურება, 25 200 ლარის ოდენობით. მან ასევე მოითხოვა 500 000 ევრო, მორალურ ზიანთან დაკავშირებით.

63. მთავრობამ გააპროტესტა მათი მოთხოვნები, როგორც დაუსაბუთებელი და გადაჭარბებული.

64. სასამართლო ვერ ადგენს რაიმე მიზეზობრივ კავშირს აღმოჩენილ დარღვევასა და სავარაუდო მატერიალურ ზიანს შორის; აქედან გამომდინარე, ის უარყოფს ამ მოთხოვნას. თუმცა, ის აკუთვნებს მომჩივნებს 3 600 (სამიათას ექვსას) ევროს მორალურ ზიანთან დაკავშირებით; აღნიშნულ თანხას უნდა დაემატოს ნებისმიერი გადასახადი, რაც შესაძლოა დაეკისროს მომჩივანს.

B. ხარჯები და დანახარჯები

65. მომჩივნებმა ასევე მოითხოვეს 2000 ევრო (პირველმა მომჩივანმა) და 4000 აშშ-ის დოლარი (მეორე მომჩივანმა) სასამართლოს წინაშე გაწეული ხარჯებისა და დანახარჯებისთვის და თითოეულმა – 550 ლარი (დაახლოებით 220 ევრო) ეროვნული სასამართლოებისთვის გადახდილი სასამართლო მოსაკრებლებისთვის.

66. მთავრობამ განაცხადა, რომ მოთხოვნილი სამართლებრივი ხარჯები არც გონივრული იყო და არც აუცილებელი.

67. სასამართლოს პრეცედენტული სამართლის თანახმად, მომჩივანს უფლება აქვს, მიიღოს ხარჯებისა და დანახარჯების ანაზღაურება მხოლოდ იმდენად, რამდენადაც ნაჩვენები იქნება, რომ ეს ხარჯები და დანახარჯები რეალურად და საჭიროებისამებრ იქნა გაღებული და რაოდენობრივად გონივრულია. წინამდებარე საქმეში, მის ხელთ არსებული დოკუმენტებისა და ზემოაღნიშნული კრიტერიუმების გათვალისწინებით, სასამართლო მიზანშეწონილად მიიჩნევს 1500 ევროს მიკუთვნებას თითოეული მომჩივნისთვის ხარჯების დასაფარად ყველა კუთხით, რასაც უნდა დაემატოს ნებისმიერი გადასახადი, რაც შესაძლოა დაეკისროს მომჩივნებს.

ამ მოტივით სასამართლო ერთსულოვნად

1. იღებს გადაწყვეტილებას, რომ გააერთიანოს საჩივრები;

2. აცხადებს საჩივრებს მისაღებად;

3. ადგენს, რომ ადგილი ჰქონდა კონვენციის მე-6 მუხლის 1-ელი პუნქტის დარღვევას ორივე მომჩივანთან მიმართებით;

4. ადგენს,

(a) რომ მოპასუხე სახელმწიფო ვალდებულია, კონვენციის 44-ე მუხლის მე-2 პუნქტის შესაბამისად, გადაწყვეტილების ძალაში შესვლის დღიდან სამი თვის განმავლობაში გადაუხადოს მომჩივნებს შემდეგი თანხები, რომლებიც უნდა დაკონვერტირდეს მოპასუხე სახელმწიფოს ეროვნულ ვალუტაში, გადახდის დღეს არსებული კურსით:

(i) 3 600 (სამიათას ექვსასი) ევრო, დამატებული ნებისმიერი გადასახადი, რაც შესაძლოა, დაეკისროს მომჩივანს, მორალურ ზიანთან დაკავშირებით;

(ii) 1 500 (ათას ხუთასი) ევრო, დამატებული ნებისმიერი გადასახადი, რაც შესაძლოა, დაეკისროს მომჩივანს ხარჯებთან და დანახარჯებთან დაკავშირებით;

(b) რომ ზემოხსენებული სამთვიანი ვადის ამოწურვიდან თანხების სრულად გადახდამდე, ზემოთ აღნიშნულ გადასახდელ თანხას დაერიცხება მარტივი პროცენტი იმ განაკვეთით, რომელიც შეესაბამება საჯარიმო პერიოდში მოქმედ ევროპის ცენტრალური ბანკის ზღვრულ სასესხო განაკვეთს, რომელსაც დაემატება სამი საპროცენტო პუნქტი;

5. უარყოფს მომჩივნების მოთხოვნას სამართლიანი დაკმაყოფილების დანარჩენ ნაწილში.

შესრულებულია ინგლისურ ენაზე და მხარეებს წერილობით ეცნობათ 2024 წლის 29 აგვისტოს, სასამართლოს რეგლამენტის 77-ე წესის მე-2 და მე-3 პუნქტების შესაბამისად.

                       

   ვიქტორ სოლოვეიჩიკი                                       მატიას გუიომარი
სექციის განმწესრიგებელი                                      თავმჯდომარე