მუხ. 14 (+ მუხ. 10 და მუხ. 11) • იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს მიერ ყოფილი მოსამა რთლის სავარაუდო დისკრიმინაციის არასაკმარისი სასამართლო განხილვა სასამართლო კონკურსში მისი, როგორც არასამთავრობო ორგანიზაცია „საქართველოს მოსამართლეთა ერთობის“ დამფუძნებლისა და თავმჯდომარის როლისა და ქვეყნის სასამართლო სისტემაზე მისი კრიტიკული შეხედულებების გამო • მომჩივანმა აჩვენა დისკრიმინაციის prima facie საქმე • მომჩივნის გამოკითხვის სპეციფიკური გარემოებები, ისეთი, რომ დამოუკიდებელ დამკვირვებელს შეეძლო გონივრულად გამოეტანა დასკვნა, რომ მისმა არასამთავრობო ორგანიზაციასთან დაკავშირებულმა საქმიანობამ მნიშვნელოვანი როლი ითამაშა მისი ხელახლა არდანიშვნის გადაწყვეტილებებში • გამოკითხვის კითხვები სცილდებოდა მისი კეთილსინდისიერების შემოწმებას და აჩვენებდა იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს ცალკეული წევრების მიკერძოებას მის საწინააღმდეგოდ • ეროვნული სასამართლოების წარუმატებლობა, განეხილათ დისკრიმინაციის შესახებ საჩივარი სათანადო ყურადღებით, რათა უზრუნველეყოთ მომჩივნის რეალური და ეფექტური დაცვა ნებისმიერი პოტენციური მიკერძოებისა და დისკრიმინაციისგან • იუსტიციის უმაღლეს საბჭოზე მტკიცების ტვირთის გადატანის წარუმატებლობა მიკერძოების აღქმის გასაქარწყლებლად და ობიექტური მიზეზით დასაბუთებული განსხვავებული მოპყრობის საჩვენებლად

მომზადებულია სამდივნოს მიერ. სასამართლოსთვის სავალდებულო არ არის.

სტრასბურგი

07.11.2024

საბოლოო

17.03.2025

ეს გადაწყვეტილება საბოლოო გახდა კონვენციის 44-ე მუხლის მე-2 პუნქტის თანახმად.

ის შეიძლება დაექვემდებაროს რედაქციული ხასიათის შესწორებას.

საქმე „ბაქრაძე საქართველოს წინააღმდეგ“

„ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს“ პალატამ (მეხუთე სექცია) შემდეგი შემადგენლობით:

მატიას გუიომარი,თავმჯდომარე
ლადო ჭანტურია,სტეფანი მოურუ-ვიკსტრომი, მოსამართლეები
მარია ელოსეგუი,კატერინა შიმაჩკოვა,მიკოლა გნატოვსკი,არტურს კუში, მოსამართლეები,და მარტინა კელერი, სექციის განმწესრიგებლის მოადგილე,გაითვალისწინა რა:

საჩივარი (N 20592/21) საქართველოს წინააღმდეგ, რომელიც შეტანილია სასამართლოში ადამიანის ძირითადი უფლებებისა და თავისუფლებების დაცვის კონვენციის (შემდგომში „კონვენცია“) 34-ე მუხლის საფუძველზე საქართველოს მოქალაქის, ქ-ნ მაია ბაქრაძის (შემდგომში „მომჩივანი“) მიერ 2020 წლის 24 იანვარს;

გადაწყვეტილება, ეცნობოს საქართველოს მთავრობას (შემდგომში „მთავრობა“) საჩივრის შესახებ, კონვენციის მე-10 და მე-11 მუხლების შესაბამისად, მე-14 მუხლთან ერთობლიობაში და მე-12 ოქმის 1-ელი მუხლის შესაბამისად, ხოლო საჩივრის დანარჩენი ნაწილი გამოცხადდეს მიუღებლად;

მოპასუხე მთავრობის მიერ წარმოდგენილი მოსაზრებები და მომჩივნის საპასუხო მოსაზრებები;

საქართველოს სახალხო დამცველის მიერ წარმოდგენილი კომენტარები, რომელსაც სექციის თავმჯდომარემ მისცა ჩარევის ნებართვა (კონვენციის 36-ე მუხლის მე-2-ელი პუნქტი და სასამართლოს რეგლამენტის წესი 44 § 3);

2024 წლის 12 მარტისა და 24 სექტემბრის დახურული თათბირების შემდეგ,გამოიტანა შემდეგი გადაწყვეტილება, რომელიც მიღებული იქნა უკანასკნელ მოხსენიებულ თარიღში:

შესავალი

1. მომჩივანი ჩიოდა, რომ მის მიმართ ადგილი ჰქონდა დისკრიმინაციას ორი სასამართლო კონკურსის მსვლელობისას, ორგანიზაცია „საქართველოს მოსამართლეთა ერთობაში“ მისი როლის გამო, აგრეთვე, იუსტიციის უმაღლესი საბჭოსა და სასამართლო სისტემის შესახებ მისი პოლიტიკის მიმართ მომჩივნის კრიტიკული პოზიციის გამო. ის დაეყრდნო კონვენციის მე-10 და მე-11 მუხლებს, მე-14 მუხლთან და კონვენციის მე-12 ოქმის 1-ელ მუხლთან ერთობლიობაში.

ფაქტები

2. მომჩივანი დაიბადა 1971 წელს და ცხოვრობს თბილისში. მას წარმოადგენდა ქ-ნი თ. სამხარაძე, ადვოკატი, რომელიც საადვოკატო საქმიანობას ახორციელებს თბილისში.

3. საქართველოს მთავრობას წარმოადგენდა სახელმწიფო წარმომადგენელი იუსტიციის სამინისტროდან, ბ-ნი ბ. ძამაშვილი.

4. საქმის ფაქტობრივი გარემოებები შეიძლება შეჯამდეს შემდეგი სახით:

ზოგადი ინფორმაცია

5. მომჩივანი ყოფილი მოსამართლეა. 2005 წელს ის დაინიშნა წალკის რაიონული სასამართლოს მოსამართლედ ათი წლის ვადით. ამის შემდეგ მალევე მივლინებული იქნა თბილისის საქალაქო სასამართლოში, სადაც მსახურობდა 2006 წლამდე. შემდგომში ის მსახურობდა მოსამართლედ თბილისის სააპელაციო სასამართლოში. 2015 წლის 22 სექტემბერს ის გაათავისუფლეს მოსამართლის თანამდებობიდან ათწლიანი ვადის გასვლის გამო. მოსამართლის თანამდებობაზე მუშაობის პერიოდში მომჩივანი არ დაჰქვემდებარებია დისციპლინურ სამართალწარმოებას.

6. მომჩივანი ასევე იყო არასამთავრობო ორგანიზაციის – „საქართველოს მოსამართლეთა ერთობა“ (შემდგომში „მოსამართლეთა ერთობა“) – დამფუძნებელი წევრი და თავმჯდომარე (იხ. პარაგრაფები 27-34 ქვემოთ).

7. 2015 წლის ოქტომბერში და 2016 წლის მაისში მომჩივანმა მონაწილეობა მიიღო თბილისის სააპელაციო სასამართლოში მოსამართლის ვაკანტურ თანამდებობებზე გამართულ ორ კონკურსში. მისი ორივე განაცხადი წარუმატებელი აღმოჩნდა. წინამდებარე საქმე ეხება სამართალწარმოებას, რომელიც ეხება მის ორივე მცდელობას, ხელახლა დანიშვნის მოთხოვნით.

განაცხადი მოსამართლის ვაკანსიაზე 2015 წლის ოქტომბერში

8. 2015 წლის 6 ოქტომბერს იუსტიციის უმაღლესმა საბჭომ (მოსამართლეთა დანიშვნაზე, დაწინაურებასა და გათავისუფლებაზე პასუხისმგებელი ორგანო) გამოაცხადა სასამართლო კონკურსი რაიონულ (საქალაქო) და სააპელაციო სასამართლოებში ვაკანსიების შესავსებად (იხ. პარაგრაფი 38 ქვემოთ). მომჩივანმა განაცხადით მიმართა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო პალატაში მოსამართლის ვაკანტური თანამდებობის დასაკავებლად. მომჩივნის მიერ წარდგენილი საბუთების განხილვის შემდეგ იუსტიციის უმაღლესმა საბჭომ ის მიიღო კონკურსში მონაწილეობის მისაღებად სხვა 98 კანდიდატთან ერთად. ყველა კანდიდატის წარსულის შემოწმების შემდეგ იუსტიციის უმაღლესმა საბჭომ დაიწყო გასაუბრების პროცესი.

9. 2015 წლის 15 დეკემბერს მომჩივანმა იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს წევრებთან დაახლოებით 30-წუთიანი გასაუბრება გაიარა. პირველი რამდენიმე კითხვა ეხებოდა მის განათლებას, გამოცდილებას და სამუშაოზე განაცხადის წარდგენის მოტივაციას. გასაუბრების დაწყებიდან რვა წუთში მას დაუსვეს რამდენიმე კითხვა „მოსამართლეთა ერთობასთან“ დაკავშირებით, კერძოდ, ორგანიზაციის მიზნების, შიდა ორგანიზაციისა და წევრების რაოდენობის შესახებ, აგრეთვე, მისი ურთიერთქმედებებისა და თანამშრომლობის შესახებ, „მოსამართლეთა ასოციაციასთან“ (სხვა არასამთავრობო ორგანიზაცია, რომელშიც შედიოდნენ ქვეყნის მოსამართლეთა უმრავლესობა), და უთანხმოების შესახებ, თუ ოდესმე ჰქონდათ. შემდეგ მომჩივანს დაუსვეს კითხვა „მოსამართლეთა ერთობის“ აღმასრულებელი დირექტორის მიერ გამოქვეყნებული რამდენიმე კრიტიკული ფეისბუკპოსტის შესახებ. იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს წევრებს სურდათ, გაეგოთ, რას ფიქრობდა ის ამ პოსტებზე, იყო თუ არა ისინი გაკეთებული „მოსამართლეთა ერთობის“ სახელით და იყო თუ არა წინასწარ შეთანხმებული მომჩივანთან; აგრეთვე, ეთანხმება თუ არა ის პოსტების შინაარსს, მათ შორის, იმ პოსტებისა, რომლებიც იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს წევრებმა შეურაცხმყოფლად მიიჩნიეს. ამ კითხვებზე პასუხის გაცემისას მომჩივანმა აღნიშნა, რომ ის ვერ ხედავდა რაიმე კავშირს დასმულ კითხვებსა და გასაუბრების მიზანს შორის, რაც იყო მისი მოსამართლის კვალიფიკაციისა და კომპეტენციების შეფასება. იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს მოსამართლე წევრი აცხადებდა, რომ ის პირადად შეურაცხყოფილი იყო „მოსამართლეთა ერთობის“ აღმასრულებელი დირექტორის მიერ გაკეთებული განცხადებით, რომელშიც ის აკრიტიკებდა იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს გადაწყვეტილებას, იმ მოსამართლეებისთვის პრემიების მინიჭების შესახებ, რომლებსაც ეკავათ მენეჯერული თანამდებობები სასამართლოებში, რაც, სავარაუდოდ, გულისხმობდა, რომ ისინი იყვნენ „ზარმაცები“ (შესაბამისი განცხადებისთვის იხ. პარაგრაფი 31 ქვემოთ). ის ვარაუდობდა, რომ მომჩივანი, როგორც „მოსამართლეთა ერთობის“ წარმომადგენელი, პასუხისმგებელი უნდა ყოფილიყო ამ შეურაცხმყოფელ განცხადებაზე. „მოსამართლეთა ერთობის“ შესახებ დაახლოებით 15-წუთიანი კითხვების შემდეგ მომჩივანს დაუსვეს საბოლოო კითხვა მისი სამართლის დიპლომის შესახებ და გასაუბრება დასრულდა.

10. 2015 წლის 28 დეკემბერს იუსტიციის უმაღლესმა საბჭომ გამოაქვეყნა პრესრელიზი, საიდანაც მომჩივანმა შეიტყო, რომ მისი განაცხადი ვაკანსიაზე უარყოფილი იყო. მოგვიანებით მომჩივანს შეატყობინეს უარის შესახებ. მიზეზები მითითებული არ იყო (მოსამართლეების შერჩევისა და დანიშვნის პროცედურა დეტალურად არის აღწერილი პუნქტებში 38-43 ქვემოთ).

11. საქმის მასალების მიხედვით, მომჩივანმა იუსტიციის უმაღლეს საბჭოს სთხოვა, მიეწოდებინა მისთვის გასაუბრების ვიდეოჩანაწერის ასლი, ასევე სხვა კანდიდატების გასაუბრებების ჩანაწერების ასლები. საპასუხოდ, იუსტიციის უმაღლესმა საბჭომ აღნიშნა, რომ მოსამართლეობის კანდიდატებთან გასაუბრება ჩატარდა არასაჯაროდ და, შესაბამისად, მომჩივანს შეეძლო ჩანაწერებზე წვდომა მხოლოდ შესაბამისი კანდიდატების თანხმობით. რაც შეეხება საკუთარ გასაუბრებას, მას მიაწოდეს ამ ჩანაწერის ასლი.

განაცხადი მოსამართლის ვაკანსიაზე 2016 წლის მაისში

12. 2016 წლის 5 მაისს იუსტიციის უმაღლესმა საბჭომ გამოაცხადა მოსამართლეთა ახალი კონკურსი. მომჩივანმა კვლავ შეიტანა განაცხადი და დარეგისტრირდა მოსამართლეობის სხვა 130 კანდიდატთან ერთად. წარსულის შემოწმების შემდეგ მომჩივანთან ჩატარდა გასაუბრება 2016 წლის 21 ივნისს. გასაუბრების დროს, რომელიც დაახლოებით 35 წუთი გრძელდებოდა, მომჩივანს დაუსვეს სხვადასხვა კითხვა მის განათლებასთან, გამოცდილებასთან და სხვა პროფესიულ საქმიანობასთან დაკავშირებით, მათ შორის, „მოსამართლეთა ერთობასთან“ დაკავშირებით. კერძოდ, მისი განათლებისა და შესაბამისი გამოცდილების მოკლე წარმოდგენის შემდეგ, მას დაუსვეს კითხვა სამართლის დიპლომის შესახებ, შემდეგ კი კითხვა მის, როგორც მოსამართლის, ძლიერ და სუსტ მხარეებზე. გასაუბრების მერვე წუთიდან დაწყებული მომჩივანს მრავალი კითხვა დაუსვეს, რომ განემარტა მისი შეხედულებები მოსამართლეთა საჯარო კრიტიკის საკითხთან დაკავშირებით და რამდენად შორს უნდა წასულიყო ეს; კერძოდ, მის პოზიციასთან დაკავშირებით სხვადასხვა არასამთავრობო ორგანიზაციის მედიაკამპანიის შესახებ, რომელიც, იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს ზოგიერთი წევრის აზრით, სასამართლო ხელისუფლების დისკრედიტაციას ისახავდა მიზნად. მომჩივანს ჰკითხეს, ფიქრობდა თუ არა „მოსამართლეთა ერთობის“ თავმჯდომარის როლში, რომ არასამთავრობო ორგანიზაციების კრიტიკა სასამართლო სისტემის მიმართ იყო ჯანსაღი და შედიოდა თუ არა ეს ნებადართული კრიტიკის ფარგლებში. დაახლოებით თხუთმეტი წუთის შემდეგ მას დაუსვეს ორი საბოლოო კითხვა, რომელიც ეხებოდა „მოსამართლეთა ერთობის“ თავმჯდომარის თანამდებობრივ სარგოს და მის უკანასკნელ სამუშაო გამოცდილებას.

13. 2016 წლის 14 ივლისს იუსტიციის უმაღლესმა საბჭომ, კვლავ უარყო რა მომჩივნის განაცხადი, შეარჩია 44 კანდიდატი მოსამართლის თანამდებობაზე დასანიშნად.

ანტიდისკრიმინაციული სამართალწარმოება

საქმის წარმოება თბილისის საქალაქო სასამართლოში

14. 2016 წლის 17 ოქტომბერს მომჩივანმა შეიტანა სამოქალაქო საჩივარი თბილისის საქალაქო სასამართლოში, სადაც გაასაჩივრა ორივე სასამართლო კონკურსის შედეგები, ამტკიცებდა რა, რომ იუსტიციის უმაღლესმა საბჭომ განახორციელა მისი დისკრიმინაცია „მოსამართლეთა ერთობაში“ მისი როლის გამო, ორგანიზაციაში, რომელიც კრიტიკულია იუსტიციის უმაღლესი საბჭოსა და მისი პოლიტიკის მიმართ, აგრეთვე, მის მიერ გამოთქმული შეხედულებების გამო, რომლებიც კრიტიკულად აფასებდა ქვეყნის სასამართლო სისტემის მდგომარეობას. ის ამტკიცებდა, რომ იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს მიერ მასთან ჩატარებული გასაუბრებები არ ემსახურებოდა მისი კომპეტენციების და პროფესიული უნარების შეფასებას, რადგან იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს ცალკეული წევრების მიერ დასმული კითხვები, უპირველეს ყოვლისა, მიზნად ისახავდა, გამოეჩინა რაიმე კრიტიკული შეხედულება, რაც მას შეიძლება ჰქონდეს იმის შესახებ, თუ რა ხდებოდა სასამართლო ხელისუფლების შიგნით. მომჩივანი ამტკიცებდა, რომ ნამდვილი მიზეზი, თუ რატომ არ სურდა იუსტიციის უმაღლეს საბჭოს მისი ხელახლა დანიშვნა, იყო მისი როლი „მოსამართლეთა ერთობაში“ და მისი კრიტიკული შეხედულებები. თავის პასუხში იუსტიციის უმაღლესმა საბჭომ უარყო მომჩივნის ბრალდებები დისკრიმინაციის შესახებ, როგორც დაუსაბუთებელი. მათ აღნიშნეს, რომ მომჩივანს არ გაუსაჩივრებია გასაუბრების დროს დასმული არცერთი კითხვა. ამასთან, შესაბამის სტატისტიკურ მონაცემებზე მითითებით, რომელთა მიხედვითაც 2013-2016 წლებში „მოსამართლეთა ერთობის“ 18 დამფუძნებელი წევრიდან 14 მონაწილეობდა სხვადასხვა სასამართლო კონკურსში, მათგან ექვსი კი წარმატებით დაინიშნა, ისინი ამტკიცებდნენ, რომ დისკრიმინაციის ბრალდებები სრულიად უსაფუძვლო იყო.

15. 2016 წლის 8 ნოემბერს მომჩივანმა სთხოვა პირველი ინსტანციის მოსამართლეს, მოეპოვებინა იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს სხვა კანდიდატებთან შესაბამისი სასამართლო კონკურსის დროს ჩატარებული გასაუბრებების ჩანაწერების ასლები, ასევე მათი განაცხადის საქმის მასალების ასლები. ის ამტკიცებდა, რომ მოსამართლეობის კანდიდატების დანიშვნასთან ან დანიშვნაზე უართან დაკავშირებული წერილობითი დასაბუთებული გადაწყვეტილებების არარსებობის შემთხვევაში ეს ინფორმაცია სასამართლოს საშუალებას მისცემდა, შეედარებინა და გაეანალიზებინა სხვადასხვა გასაუბრების ჩატარების წესი. 2017 წლის 20 ივნისს მომჩივნის საქმე თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო პალატიდან გადატანილი იქნა ადმინისტრაციულ პალატაში. 2017 წლის 8 აგვისტოს მომჩივანმა გაიმეორა მოთხოვნა. თბილისის საქალაქო სასამართლომ არ დააკმაყოფილა მისი არცერთი მოთხოვნა 2017 წლის 24 ოქტომბერს და, შესაბამისად, 2018 წლის 25 იანვარს.

16. 2017 წლის 13 ნოემბერს საქართველოს სახალხო დამცველმა წარადგინა სასამართლოს მეგობრის მოსაზრება. მან დაიწყო შიდასახელმწიფოებრივი კანონმდებლობის მიმოხილვით, რომელიც ეხება მტკიცების ტვირთის განაწილებას დისკრიმინაციის ბრალდებებთან დაკავშირებულ საქმეებში და აღნიშნა, რომ ფაქტებისა და მტკიცებულებებისთვის საჭირო სტანდარტი, რათა აჩვენონ დისკრიმინაციის prima facie შემთხვევა, უფრო დაბალი იყო, ვიდრე მოეთხოვებოდა მოსამართლეს საქმის განხილვის ბოლო ეტაპზე დასკვნის მისაღწევად, რომ ადგილი ჰქონდა დისკრიმინაციას. ბრალდების წარმოშობისთვის საკმარისი იყო ფაქტებისა და მტკიცებულებების წარმოდგენა, რაც ობიექტურ დამკვირვებელს უქმნიდა ვარაუდს, რომ შესაძლოა ადგილი ჰქონოდა დისკრიმინაციას. სახალხო დამცველმა ასევე მიმოიხილა სასამართლო კონკურსის ორგანიზების პროცედურა და განაცხადა, რომ დანიშვნის შესახებ დასაბუთებული გადაწყვეტილებების არარსებობისა და კენჭისყრის ფარული ხასიათის გათვალისწინებით, არსებობდა იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს ცალკეული წევრების მიერ მიკერძოებული გადაწყვეტილებების მიღების რისკი, მოტივირებული მათი პირადი და სუბიექტური დამოკიდებულებით. მისი აზრით, სიტუაცია კიდევ უფრო გართულდა, რადგან იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს გადაწყვეტილებები არ ექვემდებარებოდა სასამართლო განხილვას. სახალხო დამცველმა ასევე აღნიშნა, რომ მოსამართლეთა დანიშვნისა და დაწინაურების პირობები და პროცედურები არ იყო საკმარისად დეტალურად განსაზღვრული კანონმდებლობით და, შესაბამისად, აკლდა გამჭვირვალობა.

17. 2017 წლის 13 დეკემბერს მომჩივანმა სთხოვა პირველი ინსტანციის მოსამართლეს, მტკიცებულებად ეღიარებინა იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს ერთ-ერთი არამოსამართლე წევრის, ვ.მ.-ის მიერ მომზადებული დოკუმენტი სახელწოდებით, „მართლმსაჯულების ხელმისაწვდომობის პრობლემები, მათი გამომწვევი მიზეზები და გადაჭრის გზები“, რომელშიც მან, სხვა საკითხებთან ერთად, განიხილა მოსამართლედ დანიშვნების პროცედურა. ამ დოკუმენტში ის ამტკიცებდა, რომ იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს წევრთა უმრავლესობამ ბოროტად გამოიყენა მოსამართლეების დანიშვნის სისტემა, რათა „ძირი გამოეთხარა საპირისპირო შეხედულებების მქონე მოსამართლეთა ორგანიზაციული სტრუქტურისთვის“ და „ახალი შეხედულებების სასამართლო სისტემაში გავრცელების აღსაკვეთად“. რაც შეეხება კონკრეტულად „მოსამართლეთა ერთობას“, ვ.მ. წერდა, რომ ე.წ. „გაუქმებული ბიულეტენები“ იქნა გამოყენებული, რათა ამ ორგანიზაციის წევრების, რომლებმაც წარმატებით გაიარეს კომპეტენციისა და კეთილსინდისიერების მოთხოვნები, არ დანიშნულიყვნენ ვაკანტურ მოსამართლის თანამდებობებზე.

18. 2018 წლის 5 თებერვალს თბილისის საქალაქო სასამართლომ გამოსცა 13-გვერდიანი გადაწყვეტილება, რომლითაც უარყო მომჩივნის პრეტენზია დისკრიმინაციის შესახებ, როგორც დაუსაბუთებელი. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 3633 მუხლზე მითითებით (იხ. ციტირებული ქვემოთ, პარაგრაფში 44), სასამართლომ აღნიშნა შემდეგი:

„... სარჩელის აღძვრისას პირმა სასამართლოს უნდა წარუდგინოს ფაქტები და შესაბამისი მტკიცებულებები, რომლებიც დისკრიმინაციული ქმედების განხორციელების ვარაუდის საფუძველს იძლევა, რის შემდეგაც მოპასუხეს ეკისრება იმის მტკიცების ტვირთი, რომ დისკრიმინაცია არ განხორციელებულა“.

ზემოაღნიშნული დებულების ანალიზი ცხადყოფს, რომ დისკრიმინაციული მოპყრობის ბრალდება უნდა ეფუძნებოდეს კონკრეტულ მტკიცებულებებსა და ფაქტებს, რომლებიც სასამართლოს უნდა წარუდგინოს [მოსარჩელემ] და, რომელიც შესაბამისად უნდა ასაბუთებდეს ასეთი მოპყრობის არსებობას. ამავე დებულების თანახმად, მოპასუხე მხარე უნდა ამტკიცებდეს, რომ ადგილი არ ჰქონია დისკრიმინაციას, მაგრამ მხოლოდ მას შემდეგ, რაც მოსარჩელე წარადგენს შესაბამის მტკიცებულებებს [განსახილველი მოპყრობის შესახებ].

სასამართლო მიიჩნევს, რომ მოცემულ საქმეში მსგავსი ფაქტის დამადასტურებელი მტკიცებულება არ არის წარმოდგენილი. მომჩივნის ბრალდება დისკრიმინაციული მოპყრობის შესახებ არ დადასტურდა შესაბამისი მტკიცებულებებით ... დადასტურებული ფაქტია, რომ ორგანიზაცია „საქართველოს მოსამართლეთა ერთობა“ დაარსდა 2014 წელს და მისი წევრები არიან ყოფილი და მოქმედი მოსამართლეები, რომელთაგან ზოგიერთი წარმატებით მონაწილეობდა [სასამართლო] კონკურსებში 2015-2016 წლებში.

შესაბამისად, სასამართლო ეთანხმება მოპასუხე ადმინისტრაციული ორგანოს პოზიციას, რომ 2015-2016 წლებში [სასამართლო] კონკურსებში მონაწილე მოსამართლეების დანიშვნა არ იყო დამოკიდებული იმაზე, იყო თუ არა კონკრეტული კანდიდატი ორგანიზაციის წევრი.

სასამართლო ვერ მიიღებს მოსარჩელის არგუმენტს, რომ ის დაექვემდებარა დისკრიმინაციულ მოპყრობას, განსხვავებული აზრის გამოხატვის ან/და გარკვეული ორგანიზაციის წევრობის გამო, და, რომ [ეს დასკვნა შეიძლება გამომდინარეობდეს] 2015 წლის 25 დეკემბერს იუსტიციის უმაღლეს საბჭოსთან გასაუბრების დროს მისთვის დასმული კითხვების არსიდან...

... კანდიდატისთვის დასმული კითხვები არ არის ჩაწერილი არცერთ [შესაბამის] რეგულაციაში და იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს [თითოეულმა] წევრმა ინდივიდუალურად გადაწყვიტა, თუ რომელი კითხვა დაესვა თითოეული კანდიდატისთვის ...

ამავდროულად, 2015 წლის 25 დეკემბერს იუსტიციის უმაღლეს საბჭოსთან გასაუბრებისას [მომჩივანი] დათანხმდა, პასუხი გაეცა ყველა კითხვაზე და აღნიშნა, რომ ისინი მისთვის მისაღები იყო.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სასამართლო მიიჩნევს, რომ საქმეში არსებულ მტკიცებულებებს არ მივყავართ დასკვნამდე, რომ არსებობდა მიზეზობრივი კავშირი კანდიდატის მიერ გამოთქმულ შეხედულებებსა და მის მოსამართლის თანამდებობაზე დანიშვნაზე უარს შორის, ან ზოგადად, რომ მომჩივანი დისკრიმინირებული იყო“.

საქმისწარმოება თბილისის სააპელაციო სასამართლოში

19. მომჩივანმა გაასაჩივრა 2018 წლის 5 თებერვლის გადაწყვეტილება. მან ასევე გაასაჩივრა თბილისის საქალაქო სასამართლოს უარი დამატებითი მტკიცებულებების მოპოვებაზე. მომჩივანი ამტკიცებდა, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ არასწორად გაანაწილა მტკიცების ტვირთი მხარეებს შორის, მთლიანად მას დააკისრა რა ის. ის ასევე ამტკიცებდა, რომ ასეთ გარემოებებშიც კი, მას არ მიეცა უფლება, სრულად წარმოედგინა თავისი საქმე, რადგან პირველი ინსტანციის სასამართლომ უარი თქვა მნიშვნელოვანი და შესაბამისი მტკიცებულებების მოპოვებაზე. ამასთან დაკავშირებით მან განაცხადა, რომ კითხვები, რომლებიც მას დაუსვეს გასაუბრების დროს, პირველ რიგში, ეხებოდა ორგანიზაციის საქმიანობას, მის შეხედულებებს საქართველოს სამოქალაქო საზოგადოების მიერ იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს ფუნქციონირების კრიტიკის შესახებ და მის შეხედულებებს იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს პოლიტიკასა და გადაწყვეტილებებთან დაკავშირებით. მისთვის კითხვები არ დაუსვამთ მის კომპეტენციებსა და პროფესიულ უნარებთან დაკავშირებით. ის ამტკიცებდა, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ ვერ გამოიკვლია, იყო თუ არა მისთვის და მოსამართლეობის სხვა კანდიდატებისთვის დასმული კითხვები მსგავსი. მან ასევე მიუთითა სტატისტიკურ მონაცემებზე შვიდი სასამართლო კონკურსის შესახებ, რომლებიც ჩატარდა 2013-2016 წლებში და ამტკიცებდა, რომ აჩვენა, რომ ორგანიზაციის წევრების მცირე რაოდენობა დაინიშნა მოსამართლის სხვადასხვა თანამდებობაზე.

20. დისკრიმინაციის შესახებ ბრალდებების მხარდასაჭერად მომჩივანმა წარმოადგინა იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს იმდროინდელი არამოსამართლე წევრის, ვ.მ.-ის მიერ მომზადებული დოკუმენტის შემდგომი ასლი.

21. 2018 წლის 29 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით (24 გვერდი), თბილისის სააპელაციო სასამართლომ არ დააკმაყოფილა მომჩივნის საჩივარი, დამატებითი მტკიცებულებების მოპოვების შესახებ და სრულად დატოვა ძალაში პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება. სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ სხვადასხვა კანდიდატისთვის დასმული კითხვების რაოდენობა, შინაარსი და ფორმულირება განსხვავებული იყო; შესაბამისად, იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს მოსამართლეობის სხვა კანდიდატებთან ჩატარებული გასაუბრების შემოწმებას არ შეიძლება ჰქონდეს რაიმე მნიშვნელობა. კერძოდ, მან აღნიშნა:

„... იუსტიციის უმაღლესი საბჭო მოსამართლეობის თითოეულ კანდიდატთან დაკავშირებით გადაწყვეტილებას იღებს [მისი] გამოცდილებისა და კვალიფიკაციის, აგრეთვე, კომპეტენციისა და კეთილსინდისიერების კრიტერიუმების საფუძველზე. ამიტომ ინტერვიუს დროს დასმული კითხვების შინაარსი და ფორმულირება განსხვავებულია. თითოეულ შემთხვევაში საბჭოს მიერ მიღებულ გადაწყვეტილებას აქვს თავისი ინდივიდუალური მახასიათებლები. ამრიგად, სხვა კანდიდატებთან გასაუბრების ჩანაწერები არ შეიძლება გამოყენებული იქნეს როგორც მტკიცებულება იმის დასადასტურებლად, რომ [მომჩივანს] განსხვავებულად მოეპყრნენ, განსაკუთრებით იმ გარემოებებში, როდესაც მტკიცებულებები და მხარეთა არგუმენტები ... არ ადასტურებს საბჭოს მხრიდან მომჩივნის მიმართ დისკრიმინაციული მოპყრობის ფაქტს“.

22. სააპელაციო სასამართლომ ასევე მიიჩნია, რომ მომჩივანმა ვერ აჩვენა რაიმე მიკერძოება მის საწინააღმდეგოდ იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს ცალკეული წევრების მხრიდან. მან გააგრძელა დისკრიმინაციის ცნებისა და პროცედურის, მათ შორის, მოსამართლეობის კანდიდატების შეფასების კრიტერიუმების განხილვა და მიკერძოების სუბიექტური და ობიექტური ტესტების გამოყენებით, დასკვნა შემდეგი:

„...დისკრიმინაცია არის ადამიანების მიმართ განსხვავებული მოპყრობა, შეზღუდვების გამოყენება ან მათთვის უპირატესობების მინიჭება, თანაბარი უფლებებისა და მათი დაცვის უარყოფის მიზნით, რაც არღვევს თანასწორობის პრინციპს და ლახავს ადამიანის ღირსებას...

სააპელაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ სასამართლო სისტემისადმი მისი კრიტიკული შეხედულებების გამო, [მომჩივნის] მიმართ დისკრიმინაციული მოპყრობის ფაქტის დადგენის მიზნით... შეისწავლის, ჩაერია თუ არა საქართველოს იუსტიციის უმაღლესი საბჭო მოსამართლეთა შესარჩევი კონკურსის დროს კონსტიტუციითა და საერთაშორისო სამართლებრივი დოკუმენტებით გათვალისწინებული თანასწორობის უფლებით სარგებლობაში.

ადმინისტრაციული პალატა აღნიშნავს, რომ საქართველოს კონსტიტუციის 64-ე მუხლის 1-ელი პუნქტის თანახმად, მოსამართლეთა დანიშვნისა და გათავისუფლების და სხვა ამოცანების შესრულების მიზნით, იქმნება საერთო სასამართლოების სისტემის ორგანო − საქართველოს იუსტიციის უმაღლესი საბჭო. იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს წევრთა ნახევარზე მეტს ნიშნავს მოსამართლეთა წარმომადგენლობითი ორგანო. იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს თავმჯდომარე არის უზენაესი სასამართლოს თავმჯდომარე. იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს ფორმირებისა და უფლებამოსილების შესახებ წესები გათვალისწინებულია ორგანული კანონით.

საქართველოს კანონის „საერთო სასამართლოების შესახებ“ მე-60 მუხლის მე-2 პუნქტის თანახმად, იუსტიციის უმაღლესი საბჭო შედგება 15 წევრისაგან. საბჭოს რვა წევრს ირჩევს მოსამართლეთა წარმომადგენლობითი ორგანო, [ზემოაღნიშნული] კანონით გათვალისწინებული წესით, ხუთ წევრს ნიშნავს საქართველოს პარლამენტი, ხოლო ერთ წევრს ნიშნავს საქართველოს პრეზიდენტი. იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს თავმჯდომარე არის უზენაესი სასამართლოს მოქმედი თავმჯდომარე, რომელიც [ამავდროულად] არის იუსტიციის იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს წევრი.

იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს მიერ 2009 წლის 9 ოქტომბერს მიღებული მოსამართლეობის კანდიდატების შერჩევის წესის მე-8 მუხლის 1-ელი პუნქტის თანახმად, შესაბამის დროის ძალაში მყოფი რედაქციით, მოსამართლეობის კანდიდატი შეირჩევა ორი ძირითადი კრიტერიუმის – კეთილსინდისიერებისა და კომპეტენტურობის – საფუძველზე. პალატა აღნიშნავს, რომ ... მოსამართლეობის გამოცდილების მქონე მოსამართლეობის კანდიდატის კეთილსინდისიერების კრიტერიუმის მახასიათებლებია: ა) პიროვნული კეთილსინდისიერება და პროფესიული სინდისი; ბ) დამოუკიდებლობა, მიუკერძოებლობა და სამართლიანობა; გ) პიროვნული და პროფესიული ქცევა; დ) პიროვნული და პროფესიული რეპუტაცია; და ე) ფინანსური ვალდებულება. ამავე დებულების მე-3 პუნქტის თანახმად, მოსამართლეობის გამოცდილების მქონე მოსამართლეობის კანდიდატის კომპეტენტურობის კრიტერიუმის მახასიათებლებია: ა) სამართლებრივი ნორმების ცოდნა; ბ) სამართლებრივი დასაბუთების უნარი და კომპეტენცია; გ) წერის უნარი; დ) ზეპირი კომუნიკაციის უნარი; ე) პროფესიული თვისებები, მათ შორის, სასამართლო დარბაზში ქცევა; ვ) აკადემიური მიღწევები და პროფესიული წვრთნა; და ზ) პროფესიული აქტივობა.

ამავე გადაწყვეტილების მე-10 მუხლის თანახმად, იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს წევრები ვალდებულნი არიან ამ წესით გათვალისწინებული შეფასების ძირითადი კრიტერიუმებით მოსამართლეობის კანდიდატების შეფასებისას იხელმძღვანელონ ობიექტურობის, სამართლიანობისა და მიუკერძოებლობის პრინციპებით და გამოიყენონ შეფასების ერთგვაროვანი სტანდარტი ყველა კანდიდატთან მიმართებით. შეფასების ძირითადი კრიტერიუმებით მოსამართლეობის კანდიდატის შეფასება ხორციელდება კანდიდატის მიერ იუსტიციის უმაღლეს საბჭოში წარდგენილი დოკუმენტაციის, იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს მიერ ამ წესის შესაბამისად მოძიებული ინფორმაციისა და მოსამართლეობის კანდიდატთან ჩატარებული გასაუბრების შედეგების საფუძველზე.

წინამდებარე საქმეში სააპელაციო პალატა არ იზიარებს მომჩივნის შეხედულებას იმის შესახებ, რომ საქართველოს იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს ზოგიერთი წევრი იყო მიკერძოებული [მომჩივნის] საწინააღმდეგოდ, რადგან ის იყო „საქართველოს მოსამართლეთა ერთობის“ თავმჯდომარე ან სასამართლო სისტემისადმი მისი კრიტიკული დამოკიდებულების გამო...

[სასამართლოსთვის] წარმოდგენილი გასაუბრების ვიდეოჩანაწერებიდან ჩანს, რომ [იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს] წევრებმა [მომჩივანს] დაუსვეს ბევრი შეკითხვა. გასაუბრების დროს მომჩივანს ჰქონდა შესაძლებლობა, წარმოედგინა თავისი პოზიცია და შესულიყო დისკუსიაში, რადაც პალატა მიჰყავს დასკვნამდე, რომ გასაუბრების მიზანი იყო კანდიდატის კომპეტენციისა და კეთილსინდისიერების შეფასება და არა მისი არათანაბარ პოზიციაში ჩაყენება. დასმული კითხვებისა და გასაუბრების [პროცესის], როგორც ასეთის, გათვალისწინებით, ადგილი არ ჰქონია [მომჩივნის] უფლებებისა და ინტერესების დარღვევას. პალატა აღნიშნავს, რომ [იუსტიციის უმაღლესი საბჭო] სარგებლობს ფართო დისკრეციით, დასვას ნებისმიერი სირთულის კითხვები იურიდიული სფეროდან თუ მის მიღმა, კანდიდატის კეთილსინდისიერებისა და კომპეტენციის შეფასების მიზნით; შეფასების ძირითადი კრიტერიუმებიდან გამომდინარე, [იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს] წევრები თავად ირჩევენ კითხვების ფორმულირებას, შინაარსს და რაოდენობას. [მომჩივნისთვის] დასმული კითხვები მიზნად ისახავდა მისი სამართლებრივი ანალიზისა და არგუმენტების შეფასებას ისეთ სამართლებრივ საკითხებთან დაკავშირებით, როგორიცაა სასამართლოების დამოუკიდებლობა, გამოხატვის თავისუფლება და სხვა სამართლებრივი საკითხები. სააპელაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ კეთილსინდისიერების კრიტერიუმი ეხება კონკრეტული ფაქტისადმი პირის სუბიექტურ დამოკიდებულებას და მისი შეფასება თითოეულ შემთხვევაში ცალკე უნდა განხორციელდეს, [შესაბამისი] ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით. ამასთან, უნდა აღინიშნოს, რომ კანდიდატს არ გაუპროტესტებია კითხვების შინაარსი ან მათი დასმის წესი. შესაბამისად, პალატა ვერ იზიარებს მომჩივნის შეხედულებას, რომ გასაუბრების მიზანი არ იყო მისი კანდიდატურის შეფასება იმ დროს მოქმედი კანონმდებლობით გათვალისწინებული კრიტერიუმების საფუძველზე“.

23. რაც შეეხება მტკიცების ტვირთის საკითხს, სააპელაციო სასამართლომ სრულად მიიღო პირველი ინსტანციის სასამართლოს პოზიცია. მან აღნიშნა, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 3633 მუხლი ავალდებულებს მომჩივანს, თავისი ბრალდებები დააყრდნოს დისკრიმინაციის შესახებ კონკრეტულ ფაქტებსა და შესაბამის მტკიცებულებებს და მხოლოდ ასეთ შემთხვევაში, დასაბუთებული ბრალდების პირობებში, მოპასუხე მხარემ, მოსალოდნელია, იკისროს მტკიცების ტვირთი იმის საჩვენებლად, რომ სავარაუდო მოპყრობა არ წარმოადგენდა დისკრიმინაციას. სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ 2013 წლიდან 2016 წლამდე „მოსამართლეთა ერთობის“ ჩვიდმეტი წევრი დაინიშნა მოსამართლეთა სხვადასხვა თანამდებობაზე რაიონულ, საქალაქო და სააპელაციო სასამართლოებში. ეს ფაქტი, მისი აზრით, ასახავდა განსხვავებული მოპყრობისა და დისკრიმინაციის არარსებობას ორგანიზაციის წევრების მიმართ. იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს არამოსამართლე წევრის ვ.მ.-ის მიერ მომზადებულ დოკუმენტთან დაკავშირებით, სააპელაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ ის წარმოადგენდა მის სუბიექტურ შეხედულებებს და ვერ წარმოადგენდა კოლეგიური ორგანოს ობიექტურ სურათს, რომლის გადაწყვეტილებები ეფუძნებოდა პროფესიულ შეფასებას, შინაგან რწმენას და მისი თითოეული წევრის პირად შეხედულებებს. დაბოლოს, რაც შეეხება მოსამართლეების დანიშვნის პროცედურას, როგორც ასეთს, სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ მოსამართლედ დანიშვნის შესახებ გადაწყვეტილებებს იუსტიციის უმაღლესი საბჭო იღებდა ფარული კენჭისყრით და, რომ კენჭისყრა უნდა ყოფილიყო კონფიდენციალური, რათა უზრუნველყოფილიყო იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს ცალკეული წევრების დამოუკიდებლობა და დაცული ყოფილიყვნენ ისინი გარე ზეგავლენისგან. ის შემდეგნაირად გრძელდებოდა:

„...გადაწყვეტილების მიღების პროცესში საიდუმლოების ელემენტი მიზნად ისახავს გადაწყვეტილების მიმღები პირების შეხედულებების თავისუფლად გამოხატვას და მათ დაცვას გარე ზეგავლენისგან. ეს საიდუმლოება მიზნად ისახავს იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს წევრების დისკრეციული უფლებამოსილების ბოროტად გამოყენების ან მანიპულირების თავიდან აცილებას, რადგან საბოლოო გადაწყვეტილება ეფუძნება კოლეგიური ორგანოს თითოეული წევრის შინაგანი რწმენით განსაზღვრულ უმრავლესობის შეხედულებას. შესაბამისად, საბჭოს გადაწყვეტილება წარმოადგენს მისი თითოეული წევრის ინდივიდუალური შეფასებების ერთობლიობას და მათი პირადი აღქმა არ ექვემდებარება საკანონმდებლო მოწესრიგებას და არ ფასდება კანონის პრიზმაში, ვინაიდან საბოლოო ჯამში გადაწყვეტილების პროცესი ... დელეგირებულია საბჭოზე. მაშასადამე, საბჭოს წევრების გადაწყვეტილებების გონივრული შემოწმება სცილდება სასამართლოს იურისდიქციას...“

საქმისწარმოება უზენაეს სასამართლოში

24. მომჩივანმა სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების წინააღმდეგ სააპელაციო საჩივარი შეიტანა სამართლებრივი ნორმების დარღვევის შესახებ, ამტკიცებდა რა, რომ სასამართლომ შეცდომით დააკისრა მტკიცების ტვირთი მთლიანად მას, ამავდროულად უარყო მისი საჩივარი დამატებითი მტკიცებულებების მოპოვების შესახებ. სხვა მოსამართლეობის კანდიდატების გასაუბრებასა და შერჩევასთან დაკავშირებულ მტკიცებულებებზე წვდომის არარსებობის გამო, მომჩივანი ამტკიცებდა, რომ მას ჩამოერთვა შესაძლებლობა, დაემტკიცებინა დისკრიმინაციის შესახებ ბრალდებები. რაც შეეხება სტატისტიკურ მონაცემებს, მან განმარტა, რომ ორგანიზაციის მხოლოდ ის წევრები იყვნენ წარმატებული განსახილველ სასამართლო კონკურსებში, რომლებიც ხმამაღლა არ აკრიტიკებდნენ იუსტიციის უმაღლეს საბჭოს და გარდა ამისა, ყველა მათგანმა დატოვა ორგანიზაცია, როგორც კი დაინიშნნენ.

25. მომჩივნის საჩივარი, კანონის სამართლებრივი ნორმების დარღვევის შესახებ, უარყო უზენაესმა სასამართლომ, როგორც მიუღებელი, 2019 წლის 7 მაისს (12-გვერდიანი გადაწყვეტილება მომჩივანს გადაეცა 2019 წლის 26 ივლისს). უზენაესმა სასამართლომ დაიწყო იმის აღნიშვნით, რომ 2013-2016 წლებში ორგანიზაციის 17 წევრი დაინიშნა პირველი და მეორე ინსტანციის სასამართლოებში. ამ ფაქტმა, თავისთავად, უარყო მომჩივნის არგუმენტი მისი დისკრიმინაციის შესახებ, ამ ორგანიზაციაში წევრობის გამო. სასამართლომ ასევე უარყო მომჩივნის არგუმენტი გასაუბრებების დროს დასმულ კითხვებთან დაკავშირებით, როგორც დაუსაბუთებელი და დაადგინა, რომ მან არ მიუთითა ან არ აჩვენა, რომელი კონკრეტული კითხვები მიიჩნია დისკრიმინაციულად და მიკერძოებულად. უზენაესმა სასამართლომ აღნიშნა, რომ იუსტიციის უმაღლესი საბჭო სარგებლობდა ფართო დისკრეციით კითხვების ხასიათთან და ფორმულირებასთან დაკავშირებით, და რომ მომჩივანთან გასაუბრების ჩანაწერების შესწავლის შემდეგ მან არ ჩათვალა, რომ რომელიმე შეკითხვა არღვევდა მის უფლებებსა და ინტერესებს. მან, კერძოდ, აღნიშნა შემდეგი:

„წინამდებარე საქმეში [მომჩივნისადმი] დასმული კითხვები შექმნილი იყო იმისთვის, რომ შეფასებულიყო კანდიდატის სამართლებრივი ანალიზისა და არგუმენტაციის უნარები ისეთ საკითხებთან დაკავშირებით, როგორიცაა სასამართლო ხელისუფლების დამოუკიდებლობა და გამოხატვის თავისუფლება... კანდიდატებისთვის განსხვავებული კითხვების დასმა არ ნიშნავს მათ მიმართ განსხვავებულ მოპყრობას [ან] მათ დისკრიმინაციას. აქვე უნდა აღინიშნოს, რომ კანდიდატს გასაუბრებისას არ გამოუთქვამს პრეტენზია კითხვების შინაარსთან და ფორმასთან დაკავშირებით და თანახმა იყო მათზე პასუხის გაცემაზე“.

26. რაც შეეხება სხვა მტკიცებულებებს, უზენაესმა სასამართლომ სრულად მიიღო სააპელაციო სასამართლოს დასაბუთება:

„საკასაციო სასამართლო იზიარებს საქართველოს იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს ერთ-ერთი წევრის, ვ.მ.-ის, მიერ მომზადებული დოკუმენტის შეფასებას სააპელაციო სასამართლოს მიერ ... და აღნიშნავს, რომ საბჭოს გადაწყვეტილება ეფუძნება ინდივიდუალურ პროფესიულ შეფასებას, შინაგან რწმენას და თითოეული [მისი] წევრის პირად შეფასებას. ვ.მ.-ის და საბჭოს სხვა წევრების შეხედულებები შესაძლოა არ ემთხვეოდეს, რადგან თითოეულ მათგანს აქვს დამოუკიდებელი შეფასების გაკეთების შესაძლებლობა“.

შესაბამისი ფაქტები „მოსამართლეთა ერთობის“ შესახებ

27. 2013 წლის 4 ივნისს მომჩივანმა და ჩვიდმეტმა სხვა მოქმედმა მოსამართლემ დააარსეს არასამთავრობო ორგანიზაცია „მოსამართლეთა ერთობა“, რომლის გაცხადებული მიზანი იყო სასამართლო ხელისუფლების დამოუკიდებლობისა და გამჭვირვალობის მხარდაჭერა, სასამართლო პროცედურების გაუმჯობესება და მოსამართლეთა უფლებამოსილების გაძლიერება, მათი პროფესიული განვითარების მხარდაჭერით. მომჩივანი მალევე აირჩიეს ორგანიზაციის თავმჯდომარედ. 2014 წელს ორგანიზაციაში შედიოდა 43 მოქმედი და ყოფილი მოსამართლე. 2016 წელს მათი რიცხვი ოდნავ გაიზარდა ორმოცდარვამდე, რომელთაგან ოცდასამი მოსამართლე იყო მოქმედი, ხოლო დანარჩენი – ყოფილი მოსამართლე.

28. „მოსამართლეთა ერთობის“ ძირითადი საქმიანობა იყო მოსამართლეთა ტრენინგსესიებისა და სემინარების ორგანიზება და კონფერენციები ფართო საზოგადოებისთვის, რათა ხელი შეეწყო დებატებისთვის, სასამართლო სისტემაში არსებული პრობლემებისა და რეფორმის აუცილებლობის შესახებ. მალე ორგანიზაციამ დაიწყო იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს პოლიტიკის ხმამაღალი კრიტიკა, განსაკუთრებით, როდესაც საქმე ეხებოდა მოსამართლეთა შერჩევასა და კარიერულ გზას. „მოსამართლეთა ერთობამ“ დაიწყო იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს მუშაობის მონიტორინგისა და ანგარიშგების პროექტი და აქვეყნებდა რეგულარულ საჯარო განცხადებებს დასკვნებითა და რეკომენდაციებით. მის ზოგიერთ ადრეულ კრიტიკულ საჯარო განცხადებას შორის იყო 2013 წლის 2 დეკემბრის განცხადება, როდესაც „მოსამართლეთა ერთობამ“ განაცხადა, რომ იუსტიციის უმაღლესმა საბჭომ უკანონოდ გვერდი აუარა შესაბამის შიდა რეგულაციებს და მიავლინა მრავალი მოსამართლე პირველი ინსტანციის სასამართლოდან სააპელაციო სასამართლოში და სააპელაციოდან – პირველი ინსტანციის სასამართლოში. ორგანიზაცია ამტკიცებდა, რომ იუსტიციის უმაღლესი საბჭო ბოროტად იყენებდა სასამართლოში მივლინების სისტემას ცალკეულ მოსამართლეებზე ზეწოლის განსახორციელებლად. 2014 წლის 14 თებერვალს „მოსამართლეთა ერთობამ“ სხვა განცხადებაში გააკრიტიკა იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს პოლიტიკა მოსამართლეთა რეზერვში აყვანასთან დაკავშირებით და რეკომენდაცია მისცა, შეევსო არსებული მრავალი ვაკანსია არსებული სარეზერვო სიიდან. მათ ცალკე წერილი მისწერეს იუსტიციის უმაღლეს საბჭოს, რომელშიც აცხადებდნენ, რომ მოქმედი მოსამართლეების თანამდებობიდან გადაყენებით და მათი სარეზერვო სიაში განუსაზღვრელი ვადით შეყვანით იუსტიციის უმაღლესი საბჭო მოქმედებდა სასამართლო ხელისუფლების დამოუკიდებლობის პრინციპის დარღვევით, რომელიც მოიცავდა მოსამართლეთა თანამდებობაზე მუშაობის პრინციპს.

29. იმავე პერიოდში მომჩივანმა მისცა ვრცელი ინტერვიუ, რომელშიც მან ისაუბრა წინა ხელისუფლების დროს მოსამართლედ მუშაობის გამოცდილებაზე და იმ პრობლემებზე, რომლებიც მოსამართლეებს შეექმნათ ქვეყანაში ხელისუფლების შეცვლის შემდეგ. მან გააზიარა თავისი შეხედულებები ისეთ საკითხებზე, როგორიცაა იუსტიციის უმაღლესი საბჭო და წესები მისი შემადგენლობისა და ფუნქციის შესახებ; მოსამართლეთა დანიშვნის პროცედურა და მისი ხარვეზები; მოსამართლეთა მივლინების სისტემა; მოსამართლეთა უვადოდ დანიშვნა და ახლად დანიშნული მოსამართლეებისთვის სამწლიანი გამოსაცდელი ვადის წესი; და იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს პოლიტიკა სარეზერვო სიაში მყოფი მოსამართლეების დანიშვნასთან დაკავშირებით.

30. 2014 წლის აპრილში ორგანიზაციამ გამოაქვეყნა ანგარიში მოსამართლეთა დანიშვნასთან, დაწინაურებასა და მივლინებასთან და მოსამართლეთა რეზერვში ყოფნის პრობლემასთან დაკავშირებით, რასაც მოჰყვა კიდევ ერთი ანგარიში 2014 წლის ოქტომბერში, სადაც აჯამებდა იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს მუშაობის მონიტორინგის შედეგებს.

31. 2015 წლის 5 მაისს „მოსამართლეთა ერთობის“ აღმასრულებელმა დირექტორმა, ნ.ჯ.-მა, წერილი მისწერა იუსტიციის უმაღლეს საბჭოს და გააპროტესტა, როგორც უსამართლო, სასამართლოებში დიდი სამუშაო დატვირთვის ასანაზღაურებლად პრემიების მინიჭების წესებში ცვლილებების შეტანა. ის ამტკიცებდა, რომ სასამართლოებში მენეჯერული თანამდებობების მფლობელებს, როგორიცაა თავმჯდომარეები და მათი მოადგილეები, აგრეთვე კოლეგიებისა და პალატების თავმჯდომარეები, თავიანთი მენეჯერული მოვალეობების გამო, ნაკლებად არიან დატვირთული საქმის დამუშავებით და უკვე იღებდნენ უფრო მაღალ ხელფასს: შესაბამისად, ისინი არ იმსახურებდნენ დატვირთვასთან დაკავშირებულ პრემიებს. ნ.ჯ.-ის თანახმად, იგივე ითქმოდა იმ მოსამართლეებზეც, რომლებიც ასევე იყვნენ იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს წევრები, რადგან ისინი ამუშავებდნენ ნაკლებ საქმეებს და ამავე დროს იღებდნენ პრემიას იუსტიციის უმაღლეს საბჭოში მუშაობის გამო.

32. შემდგომ პერიოდში „მოსამართლეთა ერთობამ“ რამდენიმე კრიტიკული საჯარო განცხადება გააკეთა, სადაც ამტკიცებდა, რამდენიმე სასამართლო კონკურსის შედეგებზე მითითებით, რომ იუსტიციის უმაღლესი საბჭო უარს აცხადებდა მოსამართლეთა ხელახლა დანიშვნაზე, რომლებიც ხმამაღლა საუბრობდნენ სასამართლო სისტემაში არსებული პრობლემებისა და რეფორმის აუცილებლობის შესახებ. „მოსამართლეთა ერთობის“ აღმასრულებელმა დირექტორმა, ნ.ჯ.-მა, 2015 წლის დეკემბერში ერთ-ერთ საჯარო ინტერვიუში აღნიშნა, რომ სასამართლო კონკურსების მთავარი პრობლემა იყო იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს გადაწყვეტილებების არარსებობა მოსამართლეობის კანდიდატების დანიშვნის ან დანიშვნაზე უარის შესახებ. მან მოსამართლეობის კანდიდატებთან გასაუბრების პროცესს უწოდა „უწესრიგო“ და სტრუქტურის არმქონე..

33. 2017 წლის თებერვალ-ივნისში „მოსამართლეთა ერთობის“ ოცდაათმა წევრმა, მათ შორის, ყველა მოქმედმა მოსამართლემ, დატოვა ორგანიზაცია. მათი გადაწყვეტილების გარემოებები სადავოა. მთავრობა ამტკიცებდა, ზოგიერთი მათგანის მიერ გაკეთებულ საჯარო განცხადებაზე დაყრდნობით, რომ მათ ორგანიზაცია დატოვეს, რადგან „მოსამართლეთა ერთობამ“ კიდევ ერთი საჯარო განცხადება გააკეთა იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს კრიტიკით, რომლის შინაარსი მათთან წინასწარ არ იყო შეთანხმებული. მომჩივანი, თავის მხრივ, ამტკიცებდა, რომ „მოსამართლეთა ერთობის“ მოსამართლე წევრები იძულებული გახდნენ, უარი ეთქვათ ორგანიზაციის წევრობაზე, „მოსამართლეთა ერთობისადმი“ და მისი კრიტიკული შეხედულებებისადმი იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს მტრული დამოკიდებულების გამო.

34. 2017 წლის ივლისისთვის „მოსამართლეთა ერთობაში“ მხოლოდ არამოსამართლე წევრები იყვნენ. 2017 წლის ოქტომბრის ბოლოს ორგანიზაციამ არსებობა შეწყვიტა.

შესაბამისი სტატისტიკური მონაცემები

35. 2013-2016 წლებში იუსტიციის უმაღლესმა საბჭომ ექვსი სასამართლო კონკურსი ჩაატარა, რომლებთან დაკავშირებითაც მხარეებმა სხვადასხვა სტატისტიკური მონაცემები წარმოადგინეს.

36. მომჩივნის მიერ წარმოდგენილი ინფორმაციის თანახმად, „მოსამართლეთა ერთობის“ აღმასრულებელი საბჭოს შვიდი წევრიდან ხუთმა, მათ შორის, თავადაც, მიიღო მონაწილეობა ამ კონკურსებში და, ერთის გარდა, ყველას უარი ეთქვა ხელახლა დანიშვნაზე. გარდა ამისა, შესაბამისი პერიოდის განმავლობაში იუსტიციის უმაღლესმა საბჭომ 214 მოსამართლე დანიშნა მოსამართლის სხვადასხვა თანამდებობაზე, რომელთაგან დაახლოებით 82% იყო მოქმედი ან ყოფილი მოსამართლე. „მოსამართლეთა ერთობის“ წევრ მოსამართლეთა 41%-ს უარი ეთქვა ხელახლა დანიშვნაზე, ხოლო იმ მოსამართლეების შესაბამისი მაჩვენებელი, რომლებიც არ ეკუთვნოდნენ ამ ორგანიზაციას, იყო მხოლოდ 18%.

37. მთავრობამ განაცხადა, რომ 2013-2016 წლებში „მოსამართლეთა ერთობის“ 18 დამფუძნებელი წევრიდან 14 მონაწილეობდა სხვადასხვა სასამართლო კონკურსში, მათგან ექვსი – წარმატებით. საერთო ჯამში, 2013-2016 წლებში „მოსამართლეთა ერთობის“ 17 წევრი დაინიშნა მოსამართლის სხვადასხვა თანამდებობაზე.

შესაბამისი სამართლებრივი ჩარჩო და პრაქტიკა

შიდასახელმწიფოებრივი კანონმდებლობა და პრაქტიკა

მოსამართლეთა დანიშვნა

38. საქართველოს 1997 წლის 13 ივნისის კანონის „საერთო სასამართლოების შესახებ“ (შემდგომში „კანონი სასამართლოების შესახებ“) 47-ე მუხლის შესაბამისად, იუსტიციის უმაღლესი საბჭო არის მოსამართლეთა თანამდებობაზე დანიშვნაზე, დაწინაურებასა და თანამდებობიდან გათავისუფლებაზე პასუხისმგებელი ორგანო. ის შედგება 15 წევრისაგან: მოსამართლეთა კონფერენციის (მოსამართლეთა წარმომადგენლობითი ორგანო) მიერ არჩეული რვა მოსამართლე წევრი; ექვსი არამოსამართლე წევრი, რომელთაგან ხუთს ირჩევს პარლამენტი, ერთს ნიშნავს საქართველოს პრეზიდენტი, ხოლო უზენაესი სასამართლოს თავმჯდომარე არის იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს ex officio წევრი. იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს ყოველი მოსამართლე და არამოსამართლე წევრი აირჩევა ან ინიშნება ოთხი წლის ვადით.

39. სასამართლოების შესახებ კანონის 34-ე მუხლის თანახმად, შესაბამის დროს ძალაში მყოფი რედაქციით, მოსამართლედ შეიძლება დაინიშნოს (ან აირჩეს) საქართველოს ყოველი მოქალაქე 30 წელს ზევით, რომელსაც აქვს უმაღლესი იურიდიული განათლება, არანაკლებ მაგისტრისა ან მასთან გათანაბრებული აკადემიური ხარისხისა, სპეციალობით მუშაობის, სულ მცირე, 5 წლის გამოცდილება, ფლობს სახელმწიფო ენას, ჩაბარებული აქვს მოსამართლეობის საკვალიფიკაციო გამოცდა და წარმატებით დაამთავრა იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს მიერ ორგანიზებული სამოსამართლეო სასწავლო პროგრამა. მოქმედი მოსამართლეები, რომლებსაც აქვთ, სულ მცირე, 18 თვის სასამართლო გამოცდილება, გათავისუფლებული იყვნენ სასამართლო სწავლების გავლისგან.

40. სასამართლოების შესახებ კანონის 34-ე მუხლის თანახმად, სააპელაციო და რაიონული (საქალაქო) სასამართლოების მოსამართლეებს ნიშნავდა იუსტიციის უმაღლესი საბჭო სამი წლის ვადით, რომლის გასვლის შემდეგ იუსტიციის უმაღლეს საბჭოს უნდა გადაეწყვიტა, დაენიშნა თუ არა ისინი უვადოდ. სამწლიანი გამოსაცდელი ვადა შემდგომში გაუქმდა მოსამართლეობის კანდიდატებისთვის, რომლებსაც აქვთ მინიმუმ სამი წლის სასამართლო გამოცდილება, რომელთა უფლებამოსილების ვადა ამოიწურა ათ წელზე ნაკლები დროით ადრე შესაბამის სასამართლო კონკურსამდე.

41. მოსამართლეების შერჩევისა და დანიშვნის პროცედურა რეგულირდებოდა იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს 2009 წლის 9 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით „მოსამართლეობის კანდიდატების შერჩევის წესის დამტკიცების შესახებ“ (შემდგომში „იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს 2009 წლის 9 ოქტომბრის გადაწყვეტილება“). პირველი და მეორე ინსტანციის სასამართლოებში ვაკანტური თანამდებობების დასაკავებლად სასამართლო კონკურსები ჩაატარა იუსტიციის უმაღლესმა საბჭომ. კონკურსის პირველ ეტაპზე იუსტიციის უმაღლესი საბჭო განიხილავდა განაცხადებს დამადასტურებელ დოკუმენტებთან ერთად და სასამართლოების შესახებ კანონით გათვალისწინებული კრიტერიუმების დაკმაყოფილების შემთხვევაში, მოსამართლეობის კანდიდატებს ოფიციალურად არეგისტრირებდა და შემდეგ მათ შესახებ მოკლე ინფორმაციას აქვეყნებდა ოფიციალურ ვებგვერდზე. კონკურსის მეორე ეტაპზე იუსტიციის უმაღლესი საბჭო მოსამართლეობის კანდიდატების შესახებ დამატებით ინფორმაციას მოიპოვებდა, შემდეგ ყველა მათგანთან აწყობდა გასაუბრებას და ბოლოს კენჭს უყრიდა კანდიდატებს. იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს მიერ ჩატარებული გასაუბრებები, რომლებიც ერთნაირი ხანგრძლივობის უნდა ყოფილიყო, დახურული იყო საზოგადოებისთვის. იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს წევრებს საშუალება ჰქონდათ, დაესვათ სხვადასხვა კითხვა მოსამართლეობის კანდიდატების უნარების, კვალიფიკაციისა და თეორიული ცოდნის, ასევე მათ შესახებ მოპოვებული კონკრეტული ინფორმაციის შესახებ. მოსამართლეობის კანდიდატები ფასდებოდნენ კომპეტენციისა და კეთილსინდისიერების კრიტერიუმების შესაბამისად. კენჭისყრა ფარული იყო და მოსამართლის თანამდებობებზე მხოლოდ ის კანდიდატები ინიშნებოდნენ, რომლებსაც იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს წევრთა ორი მესამედის მხარდაჭერა ჰქონდათ. იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს გადაწყვეტილება მოსამართლეობის კანდიდატის მოსამართლის თანამდებობაზე დანიშვნის უარის ან ხელახლა დანიშვნის უარის შესახებ, არ შეიცავდა რაიმე მიზეზს და გასაჩივრებას არ ექვემდებარებოდა (ამ მიმართებით, იხ. საქმე Gloveli v. Georgia, no. 18952/18, 2022 წლის 7 აპრილი).

42. იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს 2009 წლის 9 ოქტომბრის გადაწყვეტილების მე-8 მუხლი განსაზღვრავს კეთილსინდისიერებისა და კომპეტენტურობის კრიტერიუმებს, რომელთა საფუძველზე უნდა შეფასდნენ მოსამართლეობის კანდიდატები. გადაწყვეტილებაში დადგენილია მოსამართლის გამოცდილების მქონე მოსამართლეობის კანდიდატების კეთილსინდისიერების კრიტერიუმის შემდეგი ელემენტები:

ა) პიროვნული კეთილსინდისიერება და პროფესიული სინდისი;

ბ) დამოუკიდებლობა, მიუკერძოებლობა და სამართლიანობა;

გ) პიროვნული და პროფესიული ქცევა;

დ) პიროვნული და პროფესიული რეპუტაცია;

ე) ფინანსური ვალდებულება.

მოსამართლის გამოცდილების მქონე მოსამართლეობის კანდიდატების კომპეტენტურობის კრიტერიუმის ელემენტებია:

ა) სამართლის ნორმების ცოდნა;

ბ) სამართლებრივი დასაბუთების უნარი და კომპეტენცია;

გ) წერის უნარი;

დ) ზეპირი კომუნიკაციის უნარი;

ე) პროფესიული თვისებები, მათ შორის, ქცევა სასამართლო დარბაზში;

ვ) აკადემიური მიღწევები და პროფესიული წვრთნა;

ზ) პროფესიული აქტივობა.

43. იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს გადაწყვეტილების მე-10 მუხლი აცხადებდა, რომ იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს წევრები ვალდებულნი არიან ამ წესით გათვალისწინებული შეფასების ძირითადი კრიტერიუმებით მოსამართლეობის კანდიდატების შეფასებისას იხელმძღვანელონ ობიექტურობის, სამართლიანობისა და მიუკერძოებლობის პრინციპებით და გამოიყენონ შეფასების ერთგვაროვანი სტანდარტი ყველა კანდიდატთან მიმართებით. შეფასების ძირითადი კრიტერიუმებით მოსამართლეობის კანდიდატის შეფასება უნდა განხორციელებულიყო კანდიდატის მიერ იუსტიციის უმაღლეს საბჭოში წარდგენილი დოკუმენტაციის, იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს მიერ ამ წესის შესაბამისად მოძიებული ინფორმაციისა და მოსამართლეობის კანდიდატთან ჩატარებული გასაუბრების შედეგების საფუძველზე.

ანტიდისკრიმინაციული სამართალწარმოება

44. 2014 წლის 2 მაისს საქართველოს პარლამენტმა მიიღო კანონი „დისკრიმინაციის ყველა ფორმის აღმოფხვრის შესახებ“ (შემდგომში „კანონი დისკრიმინაციის აღმოფხვრის შესახებ“). დისკრიმინაციის აღმოფხვრის შესახებ კანონის მე-10 მუხლის შესაბამისად, ნებისმიერ პირს, რომელიც თავს დისკრიმინაციის მსხვერპლად მიიჩნევს, უფლება აქვს, სასამართლოში შეიტანოს სარჩელი იმ პირის/დაწესებულების წინააღმდეგ, რომელმაც, მისი ვარაუდით, მის მიმართ დისკრიმინაცია განახორციელა, და მოითხოვოს მორალური ან/და მატერიალური ზიანის ანაზღაურება. სასამართლოსთვის სარჩელით მიმართვის წესი განისაზღვრება საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსით. მტკიცების ტვირთის დაკისრების საკითხი დისკრიმინაციის შესახებ საქმეებში, განიხილება სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 3633 მუხლით, რომელიც შემდეგნაირად იკითხება:

„სარჩელის აღძვრისას პირმა სასამართლოს უნდა წარუდგინოს ფაქტები და შესაბამისი მტკიცებულებები, რომლებიც დისკრიმინაციული ქმედების განხორციელების ვარაუდის საფუძველს იძლევა, რის შემდეგაც მოპასუხეს ეკისრება იმის მტკიცების ტვირთი, რომ დისკრიმინაცია არ განხორციელებულა.“.

შესაბამისი საერთაშორისო მასალები

გაერთიანებული ერების ორგანიზაცია

ძირითადი პრინციპი სასამართლო ხელისუფლების დამოუკიდებლობის შესახებ

45. გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის (UN) ძირითადი პრინციპები სასამართლო ხელისუფლების დამოუკიდებლობის შესახებ, რომელიც მიიღო 1985 წლის 26 აგვისტოდან 6 სექტემბრამდე მილანში გამართულმა დანაშაულის პრევენციისა და სამართალდამრღვევთა მიმართ მოპყრობის შესახებ გაეროს მეშვიდე კონგრესმა და დაამტკიცა გენერალურმა ასამბლეამ 1985 წლის 29 ნოემბრისა და 1985 წლის 13 დეკემბრის რეზოლუციებით 40/32 და 40/146, ითვალისწინებს, რამდენადაც შესაბამისია, შემდეგს:

გამოხატვისა და გაერთიანების თავისუფლება

„8. ადამიანის უფლებათა საყოველთაო დეკლარაციის თანახმად, სასამართლო სისტემის წევრებს, სხვა მოქალაქეების მსგავსად, აქვთ გამოხატვის, რწმენის, გაერთიანებისა და შეკრების თავისუფლება; თუმცა, იმ პირობით, რომ ასეთი უფლებების განხორციელებისას მოსამართლეები ყოველთვის უნდა იქცეოდნენ ისე, რომ ინარჩუნებდნენ თავიანთი სამსახურის ღირსებას და სასამართლო ხელისუფლების მიუკერძოებლობასა და დამოუკიდებლობას.

9. მოსამართლეებს შეუძლიათ თავისუფლად ჩამოაყალიბონ და გაერთიანდნენ მოსამართლეთა ასოციაციებში ან სხვა ორგანიზაციებში, რათა წარმოადგინონ თავიანთი ინტერესები, ხელი შეუწყონ თავიანთ პროფესიულ წვრთნას და დაიცვან სასამართლო დამოუკიდებლობა“.

კვალიფიკაციები, შერჩევა და მომზადება

„10. მოსამართლედ შერჩეული პირები უნდა იყვნენ კეთილსინდისიერი და ქმედუნარიანი, სამართლის სფეროში შესაბამისი მომზადებისა და კვალიფიკაციების მქონე ადამიანები. მოსამართლეთა შერჩევის ნებისმიერი მეთოდი უნდა იძლეოდეს მოსამართლეთა არასწორი მოტივებით დანიშვნისაგან დაცვის გარანტიას. მოსამართლეთა შერჩევისას დაუშვებელია დისკრიმინაცია რასის, ფერის, სქესის, რელიგიის, პოლიტიკური ან სხვა შეხედულების, ეროვნული ან სოციალური წარმომავლობის, ქონებრივი ცენზის, წარმოშობის ან სტატუსის გამო, გარდა იმ მოთხოვნისა, რომ მოსამართლეობის კანდიდატი შესაბამისი ქვეყნის მოქალაქე უნდა იყოს, რაც არ განიხილება დისკრიმინაციად.“

გაეროს სპეციალური მომხსენებელი მოსამართლეთა და ადვოკატთა დამოუკიდებლობის შესახებ

46. 2019 წლის 24 ივნისს გაეროს სპეციალურმა მომხსენებელმა მოსამართლეებისა და ადვოკატების დამოუკიდებლობის საკითხებში, ბ-ნმა დიეგო გარსია-საიანმა, გაეროს ადამიანის უფლებათა საბჭოს წარუდგინა თავისი ანგარიში მოსამართლეთა და პროკურორების გამოხატვის, გაერთიანებისა და მშვიდობიანი შეკრების თავისუფლების შესახებ. მან გასცა შემდეგი რეკომენდაციები, რამდენადაც შესაბამისია:

„101. გამოხატვის თავისუფლებით სარგებლობისას, მოსამართლეებმა და პროკურორებმა უნდა გაითვალისწინონ თავიანთი პასუხისმგებლობა და მოვალეობები, როგორც საჯარო მოხელეებისა და გამოიჩინონ თავშეკავება თავიანთი შეხედულებებისა და მოსაზრებების გამოხატვისას ნებისმიერ გარემოებაში, როდესაც, გონივრული დამკვირვებლის თვალში, მათმა განცხადებამ შეიძლება ობიექტურად დააზიანოს სამსახური ან მათი დამოუკიდებლობა ან მიუკერძოებლობა.

102. როგორც ზოგადი პრინციპი, მოსამართლეები და პროკურორები არ უნდა იყვნენ ჩართული საჯარო დაპირისპირებებში. თუმცა, შეზღუდულ გარემოებებში მათ შეუძლიათ თავიანთი შეხედულებებისა და მოსაზრებების გამოხატვა პოლიტიკურად ფაქიზი საკითხების შესახებ, მაგალითად, როდესაც ისინი მონაწილეობენ საჯარო დებატებში კანონმდებლობასთან და პოლიტიკასთან დაკავშირებით, რამაც შეიძლება გავლენა მოახდინოს სასამართლო ხელისუფლებაზე ან პროკურატურის სამსახურზე. იმ სიტუაციებში, როდესაც დემოკრატია და კანონის უზენაესობა საფრთხის ქვეშაა, მოსამართლეებს ევალებათ, ხმამაღლა ილაპარაკონ კონსტიტუციური წესწყობილებისა და დემოკრატიის აღდგენის სასარგებლოდ“.

ევროპის საბჭო

47. შესაბამისი ამონარიდი ევროპის საბჭოს მინისტრთა კომიტეტის 2010 წლის 17 ნოემბერს მიღებული რეკომენდაციიდან CM Rec (2010)12 წევრი სახელმწიფოებისადმი, მოსამართლეების შესახებ: დამოუკიდებლობა, ეფექტიანობა და პასუხისმგებლობები, შემდეგნაირად იკითხება:

„48. ... [მოსამართლეთა შერჩევისა და კარიერის შესახებ გადაწყვეტილების მიმღები ორგანოს] პროცედურები უნდა იყოს გამჭვირვალე, ხოლო გადაწყვეტილებების მიზეზები – ხელმისაწვდომი მომჩივნებისთვის, მოთხოვნის შემთხვევაში. წარუმატებელ კანდიდატს უნდა ჰქონდეს უფლება, გაასაჩივროს გადაწყვეტილება ან თუნდაც პროცედურა, რომლის შესაბამისადაც მიიღეს გადაწყვეტილება“.

48. ამ რეკომენდაციის განმარტებითი მემორანდუმი ასევე ითვალისწინებს შემდეგს:

„50. მნიშვნელოვანია, რომ მოსამართლეთა შერჩევისას და მთელი მათი პროფესიული კარიერის განმავლობაში გარანტირებული იყოს მათი დამოუკიდებლობა და არ არსებობდეს არანაირი დისკრიმინაცია. მოსამართლეთა კარიერასთან დაკავშირებული ყველა გადაწყვეტილება უნდა ეფუძნებოდეს ობიექტურ კრიტერიუმებს, რომლებიც თავისუფალია მათი პროფესიული კომპეტენციის მიღმა არსებული მოსაზრებებისგან...“

49. შესაბამისი ამონარიდი ვენეციის კომისიის დასკვნიდან, რომელიც ეხებოდა პროკურატურის შესახებ საქართველოს კანონპროექტში საპროკურორო საბჭოსთან დაკავშირებულ დებულებებს და იუსტიციის უმაღლეს საბჭოსთან დაკავშირებულ დებულებებს, საქართველოს სასამართლოების შესახებ არსებულ კანონში და, რომელიც მიღებულ იქნა ვენეციის კომისიის მიერ მის 117-ე პლენარულ სხდომაზე (ვენეცია, 2018 წლის 14-15 დეკემბერი, CDL-AD(2018)029), იკითხება შემდეგნაირად:

B. იუსტიციის უმაღლესი საბჭო

„44. ახალი კონსტიტუციის და საქართველოს არსებული ორგანული კანონის შესაბამისი დებულებების საერთო შეფასება საერთო სასამართლოების შესახებ, ცვლილებებით ... რომლებიც არეგულირებს იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს შემადგენლობას და საქმიანობას, იძლევა დასკვნის საშუალებას, რომ ისინი ძირითადად შეესაბამება საერთაშორისო სტანდარტებს და კეთილსინდისიერად განმარტებისა და განხორციელების შემთხვევაში შეუძლია, სასამართლო ხელისუფლების დამოუკიდებლობისა და ეფექტურობის უზრუნველყოფა.

45. თუმცა, იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს მიმართ საზოგადოების ნდობის უზრუნველსაყოფად, მნიშვნელოვანია, რომ დებულებებში ჩამოყალიბდეს მკაფიო და გამჭვირვალე პროცედურა, მათ შორის, ინდივიდუალური და ნორმატიული აქტების მიღების ვადები, რაც მოიცავს დაინტერესებულ მხარეებთან კონსულტაციას და უზრუნველყოფს დაინტერესებული პირების უფლებას, წარდგნენ სასამართლოს წინაშე. ინდივიდუალური ქმედებები, განსაკუთრებით მოსამართლეთა კარიერასთან დაკავშირებული ქმედებები, დასაბუთებული უნდა იყოს.

...

50. კანონის 50-ე მუხლის შესაბამისად, როგორც ჩანს, ყველა საქმეში – მათ შორის, მოსამართლის კარიერულ ან დისციპლინურ პასუხისმგებლობასთან დაკავშირებულ საქმეებში – გადაწყვეტილებები მიიღება კენჭისყრით და წევრებს აქვთ სრული დისკრეცია. ნებისმიერ შემთხვევაში, იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს ყველა გადაწყვეტილება დასაბუთებული უნდა იყოს.

...

52. კიდევ ერთი საკითხია იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს ანგარიშვალდებულება. ახალი კონსტიტუციის 64-ე მუხლის მე-3 პუნქტი ითვალისწინებს, რომ ანგარიშვალდებულების წესები უნდა დადგინდეს ორგანული კანონით. კანონის 47-ე მუხლის მე-11 პუნქტში ნათქვამია, რომ „საქართველოს იუსტიციის უმაღლესი საბჭო ანგარიშვალდებულია საქართველოს მოსამართლეთა კონფერენციის წინაშე“, რაც ამ მიზნით საკმარისი არ არის. იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს ანგარიშვალდებულება მოსამართლეთა კონფერენციის წინაშე პრობლემურია, რადგან ასახავს გადაჭარბებულ კორპორატივიზმს და სასამართლო სექტორის თვითმმართველობას. იუსტიციის უმაღლესი საბჭო უნდა იყოს დამოუკიდებელი ორგანო არამოსამართლე წევრების არსებითი მონაწილეობით. თუ ანგარიშვალდებულება მხოლოდ ანგარიშგების ვალდებულებაა, როგორც მიუთითა ვენეციის კომისიის დელეგაციამ, ეს უფრო მკაფიოდ უნდა იყოს განსაზღვრული კანონში“.

50. 2016 წლის 28 ნოემბრიდან 2 დეკემბრის ჩათვლით სტრასბურგში გამართულ 74-ე პლენარულ შეხვედრაზე ევროპის საბჭოს „კორუფციის წინააღმდეგ მებრძოლ სახელმწიფოთა ჯგუფმა“ (GRECO) მიიღო შეფასების მეოთხე ანგარიში საქართველოს შესახებ, რომელიც უკავშირდება კორუფციის პრევენციას პარლამენტის წევრებთან, მოსამართლეებთან და პროკურორებთან მიმართებით (სახელმწიფოთა ჯგუფი კორუფციის წინააღმდეგ (Greco Eval IV Rep(2016)3). 2017 წლის 17 იანვარს გამოქვეყნებულ ანგარიშში შემდეგი შენიშვნები იყო გამოთქმული მოსამართლეთა დანიშვნის შესახებ (სქოლიო გამოტოვებულია):

„92. GET-ი [GRECO-ის შეფასების ჯგუფი] აღნიშნავს, რომ მოსამართლეთა შერჩევის წესები უკანასკნელ წლებში ექვემდებარება საკმაოდ არსებით რეფორმებს, რომლებმაც შემოიღო უვადოდ დანიშვნის პრინციპი და დეტალური რეგულაციები მოსამართლეთა შეფასების შესახებ გამოსაცდელი პერიოდის განმავლობაში, აგრეთვე, უვადოდ დანიშვნის შესახებ გადაწყვეტილების მიღებისას გამოყენებული პროცედურული წესები და კრიტერიუმები. თუმცა, ძალიან დიდ მწუხარებას გამოთქვამს, რომ კანდიდატების შერჩევისა და მათი გამოსაცდელი ვადით დანიშვნის პროცედურა და კრიტერიუმები, ანუ მოსამართლეთა დაკომპლექტების პირველი ეტაპები, გაცილებით ნაკლებად არის რეგულირებული. GET-ი შეშფოთებული იყო იმის მოსმენით, რომ პროცესის ამ ეტაპზე მკაფიო წესების არარსებობამ, ისევე როგორც იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს უკანასკნელმა პრაქტიკამ, გამოიწვია მოქალაქეების უნდობლობა სისტემის მიმართ. კერძოდ, GET-ის მიერ გამოკითხული სამოქალაქო საზოგადოების სხვადასხვა წარმომადგენელი აკრიტიკებდა იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს შიგნით გადაწყვეტილების მიღების პროცესს, გაუმჭვირვალობის გამო, იმის გათვალისწინებით, რომ კანდიდატებთან გასაუბრება ხშირად იმართებოდა დახურულ კარს მიღმა, იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს შიგნით ხმის მიცემა ფარული იყო და მისი გადაწყვეტილების მიზეზები საჯაროდ ხელმისაწვდომი არ იყო. მათ ასევე განაცხადეს, რომ ზოგიერთ შემთხვევაში იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს წევრები, რომლებსაც ინტერესთა კონფლიქტი ჰქონდათ, მონაწილეობდნენ პროცესში და, რომ არსებული რეჟიმი არ იძლევა ობიექტური გადაწყვეტილების მიღების გარანტიას. ხელისუფლების ორგანოები, თავის მხრივ, ხაზს უსვამენ, რომ არასამთავრობო ორგანიზაციებს და ჟურნალისტებს თავისუფლად შეუძლიათ დაესწრონ იუსტიციის სასამართლოს ზეპირ მოსმენებს და დააკვირდნენ მოსამართლეთა შერჩევის პროცესს და, რომ იუსტიციის უმაღლესი საბჭო ჩვეულებრივ აქვეყნებს კანდიდატთა სიებს, ბიოგრაფიებს და გასაუბრების განრიგს თავის ვებგვერდზე.

93. ამასთან დაკავშირებით, GET-მა სიამოვნებით შეიტყო, რომ სასამართლო სისტემის რეფორმის მესამე ეტაპი ითვალისწინებს მრავალ ცვლილებას მოსამართლეთა დაკომპლექტებასთან დაკავშირებით. კერძოდ, დაგეგმილია იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს მიერ მოსამართლეობის კანდიდატების შეფასების დეტალური კრიტერიუმების შემოღება, რომლებიც უვადოდ დანიშვნისას გამოყენებული კრიტერიუმების მსგავსია (კეთილსინდისიერებაზე და კომპეტენციაზე ორიენტირებული); დაგეგმილია იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს წევრების ინტერესთა კონფლიქტის დარეგულირება, მათ შორის, სავალდებულო თვითაცილებისა და კანდიდატის უფლებისა, გააპროტესტოს იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს წევრის ობიექტურობა; აგრეთვე, დაგეგმილია წარუმატებელი კანდიდატისთვის უფლების მიცემა, გაასაჩივროს იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს გადაწყვეტილება უზენაესი სასამართლოს საკვალიფიკაციო პალატაში. GET-ი მიიჩნევს, რომ ასეთი ცვლილებები აშკარად აუცილებელია ობიექტური და გამჭვირვალე პროცედურების უზრუნველსაყოფად და სასამართლოს მიმართ საზოგადოების ნდობის აღსადგენად. გარდა ამისა, ის ხედავს დამატებითი გამჭვირვალობის ზომების შემოღების აუცილებლობას, მათ შორის, იუსტიციის უმაღლეს საბჭოს უნდა მოეთხოვოს გადაწყვეტილების დასაბუთება და განმცხადებლისთვის მიზეზების მიწოდება. ამ კონტექსტში, ის ყურადღებას ამახვილებს ევროპულ სტანდარტებზე, რომელთა მიხედვითაც მოსამართლეთა შერჩევისა და კარიერის შესახებ გადაწყვეტილებები უნდა ეფუძნებოდეს მხოლოდ ობიექტურ და წინასწარ დადგენილ კრიტერიუმებს, განსაკუთრებით, დამსახურებას, გამჭვირვალე პროცედურების შესაბამისად, გადაწყვეტილების დასაბუთებით, კანდიდატებისთვის მოთხოვნისთანავე ხელმისაწვდომი მიზეზებით და წარუმატებელი კანდიდატებისთვის შესაძლებლობას მიცემით, გაასაჩივრონ დაკომპლექტების პროცესში მიღებული გადაწყვეტილებები (ან, სულ მცირე, პროცედურა). რაც შეეხება შერჩევის კრიტერიუმებს, GET-ი უპირატესობას მიანიჭებდა მათ კანონში ასახვას, რათა უზრუნველყოფილი იყოს, რომ ობიექტურ კრიტერიუმებს უპირატესობა ჰქონდეს პოლიტიკურ მოსაზრებებზე და ეფექტურად იყოს გათვალისწინებული იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს მიერ პრაქტიკაში“.

51. ევროპის საბჭოს სოციალური უფლებების ევროპულმა კომიტეტმა, რომელიც არის ევროპის სოციალური ქარტიის (რატიფიცირებული საქართველოს მიერ 2005 წლის 22 აგვისტოს) ზედამხედველობის ორგანო, დაადგინა, რომ შიდასახელმწიფოებრივმა კანონმდებლობამ უნდა უზრუნველყოს მტკიცების ტვირთის შეცვლა მოსარჩელის სასარგებლოდ დისკრიმინაციის შესახებ საქმეებში (იხ. დასკვნები 2002, საფრანგეთი, გვ. 24). მოგვიანებით მან გაიმეორა, რომ დისკრიმინაციის შესახებ საქმეებში მტკიცების ტვირთი მთლიანად არ უნდა დაეკისროს მომთხოვნ მხარეს და უნდა იყოს შესაბამისი კორექტირების საგანი (იხ. სოციალური უფლებების ევროპული კომიტეტის პრეცედენტული სამართლის კრებული, 2018 წლის დეკემბერი, გვ. 232).

52. დასკვნა 25 (2022) მოსამართლეთა გამოხატვის თავისუფლების შესახებ, რომელიც ევროპის მოსამართლეთა საკონსულტაციო საბჭომ (CCEJ) მიიღო 2022 წლის 2 დეკემბერს, შესაბამის ნაწილში შემდეგნაირად იკითხება (სქოლიო გამოტოვებულია):

„IV. ზოგადი პრინციპები

...

26. ევროპის მოსამართლეთა საკონსულტაციო საბჭოს ფართო შეხედულება აქვს მოსამართლეთა გამოხატვის თავისუფლების, როგორც ინდივიდუალური უფლების, გამოყენების პირადი ფარგლების შესახებ. შესაბამისად, მოსამართლე სარგებლობს გამოხატვის თავისუფლების უფლებით, როგორც ნებისმიერი სხვა მოქალაქე. მოსამართლეთა თავისუფალი გამოხატვის უფლება ვრცელდება მათი სამსახურებრივი უფლებამოსილების განხორციელებასთან დაკავშირებით გამოთქმულ პირად მოსაზრებებზე და აძლევს უფლებას მოსამართლეებს, გააკეთონ განცხადებები სასამართლოს გარეთ, ისევე როგორც სასამართლოში, საჯაროდ და არასაჯაროდ, და მონაწილეობა მიიღონ საჯარო დებატებში და, ზოგადად, საზოგადოებრივ ცხოვრებაში.

27. თუმცა, სასამართლო უწყების ინსტიტუციური და სამთავრობო ბუნება ამბივალენტურ ხასიათს ანიჭებს ინდივიდუალური მოსამართლის გამოხატვის თავისუფლებას. მოსამართლეთა განცხადებებმა შესაძლოა გავლენა იქონიოს მართლმსაჯულების სისტემის საჯარო წარმოდგენაზე, რადგან საზოგადოებამ შეიძლება ზოგადად აღიქვას ისინი არა მხოლოდ სუბიექტურ, არამედ ობიექტურ შეფასებებად და მიაწეროს ისინი მთელ ინსტიტუტს.

28. მოსამართლეებს თავიანთი ოფიციალური ფუნქციით საზოგადოებაში აკისრიათ გამორჩეული როლი, როგორც კანონის უზენაესობისა და მართლმსაჯულების გარანტისა. თავად მოსამართლეობის არსი არის დავის საგნების ობიექტურად და მიუკერძოებლობით განხილვის უნარი. თანაბრად მნიშვნელოვანია, რომ მოსამართლეები ამ უნარს ფლობდნენ. იმიტომ, რომ მათ სჭირდებათ საზოგადოების ნდობა მათი დამოუკიდებლობისა და მიუკერძოებლობის მიმართ, რათა წარმატებით შეასრულონ თავიანთი მოვალეობები და შეინარჩუნონ სასამართლო ხელისუფლების უფლებამოსილება სამართლებრივი დავების გადასაწყვეტად ან სისხლის სამართლის საქმეში პირის ბრალეულობის ან უდანაშაულობის დასადგენად. აქედან გამომდინარეობს, რომ მოსამართლეებმა უნდა დაადასტურონ ეს ღირებულებები თავიანთი ქცევით. ამიტომ, სახელმწიფოსთვის ლეგიტიმურია, მოსამართლეებს დააკისროს თავშეკავების მოვალეობა, საზოგადოებაში მათი როლის გათვალისწინებით.

29. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, ადამიანის უფლებათა კონვენციის მე-10 მუხლის მე-2 პუნქტში მითითებული „ვალდებულებები და პასუხისმგებლობები“ განსაკუთრებულ მნიშვნელობას ანიჭებს მოსამართლეთა განცხადებებს. მოსამართლეთა გამოხატვის თავისუფლების სამართლებრივი შეზღუდვისთვის ეს მუხლი ადგენს, რომ ისინი უნდა იყოს დადგენილი კანონით და უნდა იყოს აუცილებელი დემოკრატიულ საზოგადოებაში, რათა ემსახურებოდეს ლეგიტიმურ მიზანს...

31. აქედან გამომდინარეობს, რომ ბალანსი უნდა დამყარდეს ცალკეული მოსამართლის ძირითად უფლებას, გამოხატვის თავისუფლებასა და დემოკრატიული საზოგადოების ლეგიტიმურ ინტერესებს შორის, რათა შენარჩუნდეს საზოგადოების ნდობა სასამართლოს მიმართ. ბანგალორის პრინციპები ამ მხრივ ორ ფუნდამენტურ მოსაზრებას აყალიბებს. პირველი, შეიძლება თუ არა მოსამართლის ჩართულობამ გონივრულად შეარყიოს ნდობა მის მიუკერძოებლობაში. მეორე, შეიძლება თუ არა ამგვარმა ჩართულობამ მოსამართლეები გახადონ პოლიტიკური თავდასხმების სამიზნე ან შეუსაბამო იყოს სასამართლოს ღირსებასთან. თუ ადგილი აქვს რომელიმეს, მოსამართლემ თავიდან უნდა აიცილოს ასეთი ჩართულობა. მაშასადამე, საკითხავია, კონკრეტულ სოციალურ კონტექსტში და გონივრული და ინფორმირებული დამკვირვებლის თვალში ეწეოდა თუ არა მოსამართლე საქმიანობას, რომელსაც შეიძლება ობიექტურად ზიანი მიეყენებინა მისი დამოუკიდებლობის ან მიუკერძოებლობისთვის. გასათვალისწინებელი მნიშვნელოვანი კრიტერიუმებია განცხადების ფორმულირება და გარემოებები, კონტექსტი და საერთო ფონი, რომელშიც გაკეთდა განცხადება, მათ შორის, შესაბამისი მოსამართლის პოზიცია.

...

V. გამოხატვის თავისუფლების შეზღუდვები/საკამათო საქმეები

...

2. საჯარო დებატებთან დაკავშირებული განცხადებები

45. დემოკრატიის, ხელისუფლების დანაწილებისა და პლურალიზმის პრინციპები ითხოვს მოსამართლეებისგან, თავისუფლად მიიღონ მონაწილეობა საჯარო ინტერესის მქონე დებატებში. თუმცა, ხელისუფლების დანაწილების პრინციპი მოითხოვს, რომ მოსამართლეებმა საჯაროდ საუბრისას თავი შეიკავონ პოლიტიკოსებად მოქმედებისგან. ამდენად, საჭიროა გონივრული ბალანსი დამყარდეს მოსამართლეების მიერ საჯარო დებატებში ჩართულობის ხარისხსა და აუცილებლობას შორის, რომ მათი მოვალეობების შესრულებისას მოსამართლეები უნდა იყვნენ და ჩანდნენ დამოუკიდებელი და მიუკერძოებელი. მოცემული განცხადების შინაარსი და კონტექსტი განსაკუთრებულ აქტუალობას იძენს ამ მხრივ.

46. კანონის უზენაესობაზე დაფუძნებულ დემოკრატიაში მათი უნიკალური პოზიციის გამო მოსამართლეებს აქვთ გამოცდილება და შემდგომი პასუხისმგებლობა, წვლილი შეიტანონ კანონის გაუმჯობესებაში, ძირითადი უფლებების დაცვაში, სამართლებრივი სისტემისა და მართლმსაჯულების განხორციელებაში. ამიტომ, მიუკერძოებლობისა და დამოუკიდებლობის შენარჩუნების შემთხვევაში, მათ უნდა მიეცეთ უფლება და წახალისებულიც კი იქნენ, მონაწილეობა მიიღონ კანონთან დაკავშირებით დისკუსიებში, საინფორმაციო და საგანმანათლებლო მიზნებისთვის და გამოხატონ შეხედულებები და მოსაზრებები კანონის გამოყენებისა და კანონის დახვეწის, ისევე როგორც სამართლებრივი სისტემის სისუსტეებზე.

47. საჯარო ინტერესის საკითხებზე ყველა საჯარო განცხადება მოსამართლეებმა უნდა გამოხატონ წინდახედულობით, ზომიერი ტონით, გაწონასწორებულობითა და პატივისცემით. მათ თავი უნდა შეიკავონ დისკრიმინაციისგან, პოლიტიკური, ფილოსოფიური ან რელიგიური პროზელიტიზმისგან და საომარი განწყობილებისგან.

3. განცხადებები სასამართლო ხელისუფლებისთვის, როგორც ინსტიტუტისთვის, საინტერესო საკითხებზე

48. მოსამართლეებს უფლება აქვთ, გააკეთონ კომენტარები იმ საკითხებზე, რომლებიც ეხება ადამიანის ძირითად უფლებებს, კანონის უზენაესობას, მოსამართლეების დანიშვნის ან დაწინაურების საკითხებს და მართლმსაჯულების განხორციელების გამართულ ფუნქციონირებას, მათ შორის, სასამართლო ხელისუფლების დამოუკიდებლობას და ხელისუფლების დანაწილებას. თუ საკითხი პირდაპირ ახდენს გავლენას სასამართლოების ფუნქციონირებაზე, მოსამართლეებს ასევე უნდა ჰქონდეთ პოლიტიკურად საკამათო თემებზე კომენტარის გაკეთების თავისუფლება, მათ შორის, საკანონმდებლო წინადადებებსა თუ სამთავრობო პოლიტიკაზე. ეს გამომდინარეობს იმ ფაქტიდან, რომ საზოგადოებას აქვს ლეგიტიმური ინტერესი, იყოს ინფორმირებული ამ საკითხების შესახებ, რადგან ისინი მოიცავს ძალიან მნიშვნელოვან საკითხებს დემოკრატიულ საზოგადოებაში. ხელმძღვანელ თანამდებობებზე მყოფი მოსამართლეები ან მოსამართლეთა ასოციაციებში ან მართლმსაჯულების საბჭოში თანამდებობის მქონე მოსამართლეები იკავებენ თვალსაჩინო ადგილს, რათა ისაუბრონ სასამართლო ხელისუფლების სახელით.

...

VI. სასამართლოს დამოუკიდებლობის დაცვა, როგორც მოსამართლეების, მოსამართლეთა ასოციაციებისა და მართლმსაჯულების საბჭოების სამართლებრივი ან/და ეთიკური ვალდებულება

58. ევროპის მოსამართლეთა საკონსულტაციო საბჭოს N 3(2002) და N 18(2015) დასკვნების შესაბამისად, ევროპის მოსამართლეთა საკონსულტაციო საბჭო ამტკიცებს, რომ თითოეული მოსამართლე პასუხისმგებელია სასამართლოს დამოუკიდებლობის ხელშეწყობასა და დაცვაზე, რომელიც ფუნქციონირებს არა მხოლოდ როგორც მოსამართლის კონსტიტუციური დაცვა, არამედ აკისრებს მოსამართლეებს ეთიკურ ან/და სამართლებრივ ვალდებულებას, შეინარჩუნოს ის და ისაუბროს კანონის უზენაესობისა და სასამართლოს დამოუკიდებლობის დასაცავად, როდესაც ეს ძირითადი ღირებულებები საფრთხეშია. ის ვრცელდება როგორც შიდა, ისე გარე დამოუკიდებლობის საკითხებზე.

...

61. ვინაიდან დაცვის ვალდებულება სასამართლო დამოუკიდებლობიდან გამომდინარეობს, ის ყველა მოსამართლეს ეხება. როდესაც მოსამართლე აკეთებს ასეთ განცხადებებს არა საკუთარი, არამედ სასამართლო საბჭოს, სასამართლო ასოციაციის ან სასამართლო ხელისუფლების სხვა წარმომადგენლობითი ორგანოს სახელით, ამ მოსამართლისთვის განკუთვნილი დაცვა გაძლიერდება. ამის გათვალისწინებით და საკითხიდან და კონტექსტიდან გამომდინარე, მართლმსაჯულების საბჭო, მოსამართლეთა ასოციაციები, სასამართლოს თავმჯდომარეები ან სხვა დამოუკიდებელი ორგანოები შეიძლება ყველაზე შესაფერისები იყვნენ ამ საკითხების, მაგალითად, მაღალი დონის საკონსტიტუციო საკითხების გადასაჭრელად. მოსამართლეებს ასევე შეუძლიათ, გამოთქვან თავიანთი შეხედულებები მოსამართლეთა საერთაშორისო ასოციაციის ჩარჩოს ფარგლებში“.

კანონი

კონვენციის მე-10 და მე-11 მუხლების დარღვევა, მე-14 მუხლთან ერთობლიობაში და მე-12 ოქმის 1-ელი მუხლის დარღვევა

53. მომჩივანი ჩიოდა კონვენციის მე-10 და მე-11 მუხლების საფუძველზე, მე-14 მუხლთან და მე-12 ოქმის 1-ელ მუხლთან ერთობლიობაში, რომ მის მიმართ ადგილი ჰქონდა დისკრიმინაციას ორი სასამართლო კონკურსის დროს, კრიტიკისა და საქართველოში სასამართლო სისტემის მდგომარეობის შესახებ საჯაროდ გამოთქმული შეხედულებების გამო, რომლებიც მან გააკეთა „მოსამართლეთა ერთობის“ დამფუძნებელი წევრისა და თავმჯდომარის რანგში.

54. სასამართლო აღნიშნავს, რომ მომჩივნის საჩივარი ეფუძნება ბრალდებას, რომ იუსტიციის უმაღლესმა საბჭომ უარი თქვა მოსამართლის თანამდებობაზე მის ხელახლა დანიშვნაზე, ორგანიზაცია „მოსამართლეთა ერთობაში“ მისი როლის გამო, აგრეთვე, იუსტიციის უმაღლესი საბჭოსა და სასამართლო სისტემის შესახებ მისი პოლიტიკის მიმართ მომჩივნის კრიტიკული პოზიციის გამო. ეროვნულმა სასამართლოებმა განიხილეს მომჩივნის მათ წინაშე არსებული საჩივრები, როგორც პრეტენზია დისკრიმინაციის შესახებ და მომჩივანმა თავისი საჩივრები სასამართლოს წინაშე ამ თვალსაზრისით ჩამოაყალიბა. მაშასადამე, წინამდებარე საქმეში მნიშვნელოვანი საკითხია მომჩივნის მტკიცება, რომ მან განიცადა დისკრიმინაცია სხვა მოსამართლეობის კანდიდატებთან შედარებით, „მოსამართლეთა ერთობასთან“ მისი კავშირის გამო. სასამართლო, როგორც სამართლებრივი თვალსაზრისით საქმის ფაქტობრივი გარემოებების შემფასებელი (იხ. საქმე Radomilja and Others v. Croatia [GC], nos. 37685/10 და 22768/12, §§ 112-26, 2018 წლის 20 მარტი), მიიჩნევს, რომ მომჩივნის საჩივარი განხილული უნდა იქნეს კონვენციის მე-14 მუხლის შესაბამისად, მე-10 და მე-11 მუხლებთან ერთობლიობაში, რომელთა შესაბამისი ნაწილები შემდეგნაირად იკითხება:

მუხლი 10🔗

„1. ყველას აქვს აზრის გამოხატვის თავისუფლება. ეს უფლება მოიცავს ადამიანის თავისუფლებას, გააჩნდეს საკუთარი შეხედულება, მიიღოს ან გაავრცელოს ინფორმაცია ან იდეები საჯარო ხელისუფლების ჩაურევლად და სახელმწიფო საზღვრების მიუხედავად. ...

2. ამ თავისუფლებათა განხორციელება, რამდენადაც ისინი განუყოფელია შესაბამისი ვალდებულებისა და პასუხისმგებლობისაგან, შეიძლება დაექვემდებაროს კანონით დადგენილ ისეთ წესებს, პირობებს, შეზღუდვებს ან სანქციებს, რომლებიც აუცილებელია დემოკრატიულ საზოგადოებაში ეროვნული უშიშროების, ტერიტორიული მთლიანობის ან საზოგადოებრივი უსაფრთხოების ინტერესებისათვის, საზოგადოებრივი უწესრიგობის თუ დანაშაულის აღსაკვეთად, ჯანმრთელობის ან მორალის დაცვის მიზნით, სხვათა უფლებების ან ღირსების დასაცავად, საიდუმლოდ მიღებული ინფორმაციის გამჟღავნების თავიდან ასაცილებლად, ანდა სასამართლოს ავტორიტეტისა და მიუკერძოებლობის უზრუნველსაყოფად“.

მუხლი 11🔗

„1. ყველას აქვს მშვიდობიანი შეკრებისა და სხვებთან გაერთიანების თავისუფლება, მათ შორის, პროფესიული კავშირების შექმნისა და მათში გაერთიანების უფლება საკუთარი ინტერესების დასაცავად.

2. დაუშვებელია ამ უფლების განხორციელების შეზღუდვა, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა ეს გათვალისწინებულია კანონით და აუცილებელია დემოკრატიულ საზოგადოებაში ეროვნული უშიშროების ან საზოგადოებრივი უსაფრთხოების ინტერესებისათვის, უწესრიგობის ან დანაშაულის აღსაკვეთად, ჯანმრთელობისა თუ მორალის ან სხვათა უფლებებისა და თავისუფლებების დასაცავად. ეს მუხლი ვერ დააბრკოლებს სახელმწიფოს, ამ უფლების განხორციელებაზე დააწესოს კანონიერი შეზღუდვები შეიარაღებული ძალების, პოლიციის ან სახელმწიფო ადმინისტრაციის წარმომადგენლის მიმართ.“

მუხლი 14🔗

„ამ კონვენციით გათვალისწინებული უფლებებითა და თავისუფლებებით სარგებლობა უზრუნველყოფილია ყოველგვარი დისკრიმინაციის გარეშე, სქესის, რასის, კანის ფერის, ენის, რელიგიის, პოლიტიკური თუ სხვა შეხედულებების, ეროვნული თუ სოციალური წარმოშობის, ეროვნული უმცირესობისადმი კუთვნილების, ქონებრივი მდგომარეობის, დაბადებისა თუ სხვა ნიშნის განურჩევლად.“

მისაღებობა

მხარეთა არგუმენტები

55. მთავრობამ სადავო გახადა მომჩივნის პრეტენზიის მისაღებობა, ამტკიცებდა რა, რომ ის იყო აშკარად დაუსაბუთებელი და მიუღებელი ratione materiae. ისინი ამტკიცებდნენ, რომ მომჩივნის პრეტენზია დისკრიმინაციის შესახებ სრულიად დაუსაბუთებელი იყო, რადგან შესაბამისი ეროვნული ორგანოების დამოკიდებულებაში არაფერი ადასტურებდა, რომ მას განსხვავებულად ან ნაკლებად დადებითად მოეპყრნენ მისი კრიტიკული შეხედულებების გამო. მათ ასევე განაცხადეს, რომ საჩივარი ratione materiae შეუთავსებელი იყო კონვენციასთან, რადგან მომჩივანმა ვერ დაასაბუთა მისი ბრალდება იმის შესახებ, რომ იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს უარი მის დანიშვნაზე წარმოადგენდა ჩარევას მის უფლებებში კონვენციის მე-10 ან მე-11 მუხლის შესაბამისად. არ არსებობდა არანაირი მტკიცებულება, რომელიც ადასტურებდა, რომ მომჩივნის სააპელაციო სასამართლოში ხელახლა დანიშვნაზე უარის შესახებ მიღებული გადაწყვეტილებები დაკავშირებული იყო მისი გამოხატვის თავისუფლების ან/და გაერთიანების თავისუფლების განხორციელებასთან. მათ გაიმეორეს, რომ მისი განცხადებები ხელახლა დანიშვნის შესახებ უარყოფილ იქნა მხოლოდ კონკურსების დროს მის შესრულებასთან დაკავშირებული მიზეზების გამო.

56. მომჩივანი არ დაეთანხმა. ის ამტკიცებდა, რომ მას არ ჰქონდა შესაძლებლობა, დაესაბუთებინა დისკრიმინაციის შესახებ ბრალდებები მოსამართლეთა შერჩევის არასაკმარისი და არაგამჭვირვალე პროცედურის გამო, რომელიც არ მოითხოვდა იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს წერილობითი დასაბუთებული გადაწყვეტილებების გამოცემას ცალკეული კანდიდატების დანიშვნის ან დანიშვნაზე უარის შესახებ. გარდა ამისა, ეროვნულმა სასამართლოებმა, მიუხედავად იმისა, რომ მათგან მოელოდნენ ამას, უარი განაცხადეს მტკიცებულებების მოპოვებაზე, რომლებიც მათ საშუალებას მისცემდა, გადაემოწმებინათ და დაედგინათ, ეპყრობოდა თუ არა იუსტიციის უმაღლესი საბჭო ყველა მოსამართლეობის კანდიდატს თანასწორად და გამოიყენებდა თუ არა შეფასების ერთიან სტანდარტებს. მომჩივანი ამტკიცებდა, რომ მიუხედავად ამისა, მან საკმარისი მტკიცებულება წარმოადგინა იმის საჩვენებლად, რომ იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს გადაწყვეტილებები არ იყო დაფუძნებული მისი კეთილსინდისიერებისა და კომპეტენციის შეფასებაზე, არამედ მოტივირებული იყო მისი საქმიანობის უარყოფითა და საჯარო განცხადებებით, რომლებიც ეხებოდა მის როლს „მოსამართლეთა ერთობაში“, რაც მოიცავდა მის უფლებებს კონვენციის მე-10 და მე-11 მუხლებით. მომჩივნის აზრით, ეს უტოლდებოდა დისკრიმინაციას, რადგან მან განიცადა არაკეთილგანწყობილი მოპყრობა იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს მხრიდან, მისი კრიტიკული შეხედულებებისა და „მოსამართლეთა ერთობაში“ მისი როლის გამო.

სასამართლოს შეფასება

57. სასამართლო იმეორებს, რომ უარი პირის საჯარო მოხელედ დანიშვნაზე, როგორც ასეთი, არ შეიძლება იყოს საფუძველი პრეტენზიისთვის კონვენციის შესაბამისად (იხ. საქმე Cimperšek v. Slovenia, no. 58512/16, § 56, 2020 წლის 30 ივნისი, შემდგომი მითითებებით). თუმცა, მომჩივანი არ აცხადებდა პრეტენზიას მოსამართლის თანამდებობაზე ხელახლა დანიშვნაზე ადგილობრივი ორგანოების უარის გამო, როგორც ასეთი, მაგრამ ამტკიცებდა, რომ სადავო გადაწყვეტილებები წარმოადგენდა საყვედურს მისი გამოხატვის თავისუფლებისა და გაერთიანების თავისუფლებისთვის და ამ მიმართებით ჩიოდა, რომ დაირღვა კონვენციის მე-10 და მე-11 მუხლები, მე-14 მუხლთან ერთობლიობაში. სასამართლო აღნიშნავს, რომ მომჩივნის მთავარი მიზანი როგორც შიდასახელმწიფოებრივ სამართალწარმოებაში, ისე მის საჩივარში იყო იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს მხრიდან მის მიმართ მოპყრობა, იმ მოტივით, რომ ეს დისკრიმინაციული იყო. ასეთმა პრეტენზიებმა შეიძლება მიგვიყვანოს დასკვნამდე, რომ ადგილი ჰქონდა ჩარევას მე-10 და მე-11 მუხლებით დაცულ უფლებებში, ცალკე ან მე-14 მუხლთან ერთობლიობაში, როდესაც ფაქტები ცხადყოფს, რომ სადავო გადაწყვეტილება იყო რეაქცია, მაგალითად, შეხედულებებზე ან გაკეთებულ განცხადებებზე (იქვე, §§ 58-59; იხ. ასევე საქმე Harabin v. Slovakia, no. 58688/11, § 149, 2012 წლის 20 ნოემბერი, შემდგომი მითითებებით; საქმე Baka v. Hungary [GC], no. 20261/12, §§ 140-42 და 144, 2016 წლის 23 ივნისი; და საქმე Hajibeyli and Aliyev v. Azerbaijan, nos. 6477/08 და 10414/08, §§ 52-53, 2018 წლის 19 აპრილი) ან სხვა მსგავს გარემოებებში. სასამართლო, შესაბამისად, უარყოფს მთავრობის პრეტენზიას ratione materiae მიუღებლობის შესახებ.

58. რაც შეეხება მთავრობის მიუღებლობის შესახებ არგუმენტის მეორე ასპექტს, სასამართლო ადგენს, რომ მომჩივნის საჩივარი კონვენციის მე-14 მუხლის საფუძველზე, მე-10 და მე-11 მუხლებთან ერთობლიობაში, წარმოშობს რთულ ფაქტობრივ და სამართლებრივ საკითხებს, რომელთა დადგენა შეუძლებელია არსებითი მხარის განხილვის გარეშე. ის ადგენს, რომ ზემოაღნიშნული საჩივარი არც აშკარად დაუსაბუთებელია კონვენციის 35-ე მუხლის მე-3(a) პუნქტის მნიშვნელობის ფარგლებში და არც მიუღებელია რაიმე სხვა საფუძვლით და ამიტომ მისაღებად უნდა გამოცხადდეს.

არსებითი მხარე

მხარეთა არგუმენტები

59. მომჩივანი ამტკიცებდა, რომ უარი მის ხელახლა დანიშვნაზე არ იყო მისი სასამართლო კვალიფიკაციისა და კომპეტენციების შეფასების შედეგი, არამედ „მოსამართლეთა ერთობაში“ მისი საქმიანობისა და როლის და ამ ორგანიზაციის მიერ იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს სასამართლო ხელისუფლების შესახებ პოლიტიკის კრიტიკის შედეგი. ის ამტკიცებდა, რომ „მოსამართლეთა ერთობის“ ყველა საჯარო განცხადება ეხებოდა სასამართლო ხელისუფლების ფუნქციონირებას, რაც იყო საჯარო ინტერესის საკითხი, ამიტომ მის შესახებ დებატები დაცული იყო კონვენციის მე-10 მუხლით. ამიტომ უარი მის ხელახლა დანიშვნაზე უტოლდებოდა გამოხატვის თავისუფლებასა და გაერთიანების თავისუფლებაში ჩარევას.

60. მომჩივანმა ასევე აღნიშნა, რომ ინფორმაცია იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს მიერ „მოსამართლეთა ერთობის“ წევრების მოსამართლეთა თანამდებობებზე ხელახლა დანიშვნაზე განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი იყო მისი დისკრიმინაციის ბრალდებების შესასწავლად. შესაბამის სტატისტიკურ მონაცემებზე მითითებით მან აღნიშნა, რომ „მოსამართლეთა ერთობის“ აღმასრულებელი საბჭოს შვიდი წევრიდან მხოლოდ ერთი იყო ხელახლა დანიშნული მოსამართლის თანამდებობაზე, ხოლო ოთხს, მათ შორის, თავადაც, უარი ეთქვა ხელახლა დანიშვნაზე. „მოსამართლეთა ერთობის“ სხვა წევრები დაინიშნნენ მხოლოდ ორ ან სამ სასამართლო კონკურსში მონაწილეობის შემდეგ. გარდა ამისა, 2015-2016 წლებში „მოსამართლეთა ერთობის“ წევრ მოსამართლეთა 41%-ს უარი ეთქვა ხელახლა დანიშვნაზე, ხოლო იმ მოსამართლეების შესაბამისი მაჩვენებელი, რომლებიც არ ეკუთვნოდნენ ამ ორგანიზაციას, იყო მხოლოდ 18%. მომჩივანი ამტკიცებდა, რომ იუსტიციის უმაღლესი საბჭო ნაკლებად კეთილგანწყობილი იყო, კერძოდ, „მოსამართლეთა ერთობის“ იმ წევრების მიმართ, რომლებიც იყვნენ აქტიური და ხმამაღლა წარმოადგენდნენ ორგანიზაციას და აკრიტიკებდნენ იუსტიციის უმაღლეს საბჭოს. გარდა ამისა, მომჩივნის თანახმად, „მოსამართლეთა ერთობის“ ყველა წევრი, რომელიც დაინიშნა ან ხელახლა დაინიშნა მოსამართლის თანამდებობაზე, მოგვიანებით იძულებული გახდა, დაეტოვებინა ორგანიზაცია.

61. რაც შეეხება გასაუბრებებს, რომლებიც მან გაიარა იუსტიციის უმაღლეს საბჭოსთან სადავო კონკურსების დროს, მომჩივანმა განაცხადა, რომ კითხვები, რომლებიც მას დაუსვეს იყო მის წინააღმდეგ მიკერძოების კიდევ ერთი მაჩვენებელი იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს მხრიდან. კითხვების უმეტესობა, მომჩივნის თანახმად, ეხებოდა მის როლს „მოსამართლეთა ერთობაში“ და მიზნად ისახავდა ამ ორგანიზაციის საქმიანობისა და ამოცანების კრიტიკას. მას ასევე სთხოვეს კომენტარი გაეკეთებინა „მოსამართლეთა ერთობის“ სხვა ცალკეული წევრების კრიტიკულ პოზიციებზე. მომჩივანი ამტკიცებდა, რომ ზოგიერთი შეკითხვის ტონი იყო ბრალდებითი და, რომ იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს ზოგიერთმა წევრმა კითხვების დასმის ნაცვლად დაიწყო „მოსამართლეთა ერთობის“ კრიტიკა. მომჩივანმა შემდგომ წამოაყენა არსებითად იგივე არგუმენტები, რომლებიც მან წარმოადგინა შიდასახელმწიფოებრივი სამართალწარმოებისას, მათ შორის, რამდენიმე საერთაშორისო ანგარიშის მითითებით, რომლებიც წარმოადგენდა შეშფოთებას, რომ იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს შიგნით გადაწყვეტილების მიღების პროცესი არ იყო გამჭვირვალე და იყო პოტენციურად თვითნებური და ამტკიცებდა, რომ სასამართლოებმა სათანადოდ არ განიხილეს ეს პრობლემები.

62. მომჩივანმა ასევე აღნიშნა, რომ მოსამართლეობის კანდიდატების დანიშვნისა და დანიშვნაზე უარის შესახებ იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს წერილობითი დასაბუთებული გადაწყვეტილებების არარსებობის გამო და ეროვნული სასამართლოების მხრიდან მოსამართლეობის კანდიდატებთან გასაუბრების ჩანაწერების მოპოვებაზე და შემოწმებაზე უარის გათვალისწინებით, სასამართლოებმა ვერ შეძლეს სათანადოდ შეეფასებინათ სასამართლო კონკურსები და ვერ შეძლეს იმის შემოწმება, გამოიყენა თუ არა იუსტიციის უმაღლესმა საბჭომ შეფასების ერთიანი სტანდარტები ან/და იყო თუ არა მიკერძოებული. ამასთან დაკავშირებით ის ამტკიცებდა, რომ ეროვნულმა სასამართლოებმა სათანადოდ ვერ გაანაწილეს მტკიცების ტვირთი მისი დისკრიმინაციის შესახებ ბრალდებებთან დაკავშირებით და შეუზღუდეს მისი წვდომა მნიშვნელოვან მტკიცებულებებზე. მათ მოსთხოვეს მომჩივანს ეჩვენებინა, რომ დისკრიმინაციას ფაქტობრივად ჰქონდა ადგილი, რითაც იუსტიციის უმაღლესი საბჭო დააყენეს მასზე უფრო ხელსაყრელ მდგომარეობაში.

63. მთავრობა, თავის მხრივ, ამტკიცებდა, შესაბამის ეროვნულ კანონმდებლობასა და სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალზე მითითებით, რომ მომჩივანს ეკისრებოდა მტკიცებულებების წარდგენის ტვირთი იმის დასამტკიცებლად, რომ მან განიცადა დისკრიმინაციის prima facie შემთხვევა „მოსამართლეთა ერთობაში“ მისი წევრობის გამო ან/და მის მიერ გამოთქმული შეხედულებების გამო; თუმცა, მან ეს ვერ შეძლო. მოსამართლის თანამდებობაზე მის ხელახლა დანიშვნაზე უარის შესახებ ორივე გადაწყვეტილება დაფუძნებული იყო მხოლოდ შესაბამისი სასამართლო კონკურსების დროს მისი შესრულების შეფასებაზე.

64. მთავრობა ასევე ამტკიცებდა, რომ სტატისტიკური მონაცემები, რომლის მიხედვითაც 2013-2016 წლებში „მოსამართლეთა ერთობის“ ოცდაცამეტი წევრიდან ჩვიდმეტი დაინიშნა/ხელახლა დაინიშნა მოსამართლეთა თანამდებობებზე, მიუთითებდა რაიმე არახელსაყრელი მოპყრობის არარსებობაზე ამ ორგანიზაციასთან მიმართებით. რაც შეეხება კითხვებს, წარმოადგინა რა მომჩივნის ორივე გასაუბრების ვიდეოჩანაწერის ასლი, მთავრობამ აღნიშნა, რომ მომჩივანს დაუსვეს სხვადასხვა სახის კითხვები, მათ შორის, მის იურიდიულ განათლებასა და გამოცდილებასთან, აკადემიურ მიღწევებთან, პიროვნულ მახასიათებლებსა და პროფესიულ ეთიკასთან დაკავშირებით, აგრეთვე, კითხვები საქართველოში მართლმსაჯულების სისტემის ფუნქციონირების შესახებ მის შეხედულებებთან დაკავშირებით და „მოსამართლეთა ერთობის“ საქმიანობისა და მიზნების შესახებ, მათ შორის, ორგანიზაციის რამდენიმე საჯარო განცხადების მისეულ შეფასებასთან დაკავშირებით. იმის გათვალისწინებით, რომ თავდაპირველი მტკიცების ტვირთი მომჩივანს ეკისრებოდა, მთავრობამ განაცხადა, რომ მან ვერ წარმოადგინა საკმარისი მასალა, რომელიც შეადგენდა არაკეთილგანწყობილი მოპყრობის prima facie შემთხვევას.

65. მთავრობამ ასევე განაცხადა, რომ სასამართლო სისტემის შესახებ შეურაცხმყოფელი კომენტარების გამოქვეყნება ან ასეთ საქმიანობაში მონაწილეობა, ეროვნული კანონმდებლობის შესაბამისად, წარმოადგენს მოსამართლის თანამდებობაზე დანიშვნაზე უარის საფუძველს და, რომ ასეთი პრინციპი აკმაყოფილებს ლეგიტიმურობისა და თანაზომიერების მოთხოვნებს კონვენციის შესაბამისად. რაიმე კონკრეტული მაგალითის მოყვანის გარეშე, მთავრობამ აღნიშნა, რომ გასაუბრებების დროს განხილული განცხადებები, ძირითადად, „მოსამართლეთა ერთობის“ ერთმა წევრმა გააკეთა საკუთარი სახელით. ეს განცხადებები არ მიეკუთვნებოდა მომჩივანს და მათი გამოკვლევა გასაუბრების დროს მხოლოდ სასამართლო ხელისუფლებისა და მისი ფუნქციის მიმართ მომჩივნის დამოკიდებულების შესაფასებლად გამოიყენებოდა.

საქართველოს სახალხო დამცველი

66. საქართველოს სახალხო დამცველმა წარმოადგინა ინფორმაცია იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს პრაქტიკული ფუნქციონირების შესახებ, სადაც დაასახელა გამჭვირვალობისა და კეთილსინდისიერების ნაკლებობა და თვითნებური გადაწყვეტილების მიღების პროცესი, როგორც მთავარი პრობლემა იმ ორგანოში, რომელიც პასუხისმგებელია, მათ შორის, მოსამართლეთა დაკომპლექტებაზე.

სასამართლოს შეფასება

შესაბამისი ზოგადი პრინციპები

67. შესაბამისი ზოგადი პრინციპები კონვენციის მე-10 და მე-11 მუხლების ფარგლებში შეჯამებულია საქმეში Tuleya v. Poland (nos. 21181/19 და 51751/20, §§ 515-518, 2023 წლის 6 ივლისი), საქმეში Gorzelik and Others v. Poland ([GC], no. 44158/98, §§ 88-96, ECHR 2004-I), და საქმეში Baka, (ციტირებული ზემოთ, §§ 140-42). სასამართლო აღნიშნავს, რომ მან არაერთხელ ხაზგასმით აღნიშნა სასამართლო ხელისუფლების განსაკუთრებული როლის შესახებ საზოგადოებაში, რომელიც, როგორც სამართლიანობის გარანტორი, რაც ფუნდამენტური ღირებულებაა იმ სახელმწიფოში, რომელიც იმართება კანონის უზენაესობით, უნდა სარგებლობდეს საზოგადოების ნდობით, რათა წარმატებით განახორციელოს თავისი მოვალეობები (იხ. საქმე Baka, ციტირებული ზემოთ, § 164, შემდგომი მითითებებით; ასევე იხ. საქმე Eminağaoğlu v. Turkey, no. 76521/12, §§ 76-78, 2021 წლის 9 მარტი, და საქმე Bilgen v. Turkey, no. 1571/07, § 58, 2021 წლის 9 მარტი). ის იმეორებს, რომ მოსამართლეები სარგებლობენ მე-10 მუხლის დაცვით (იხ. საქმე Wille v. Liechtenstein [GC], no. 28396/95, § 42, ECHR 1999-VII, და საქმე Harabin, ციტირებული ზემოთ, § 149 შემდგომი მითითებებით) და უფლება აქვთ, მონაწილეობა მიიღონ საჯარო დებატებში, რამაც შეიძლება გავლენა მოახდინოს მათ ინსტიტუციურ ან/და ინდივიდუალურ დამოუკიდებლობაზე და სტატუსზე (იხ. საქმე Baka, ციტირებული ზემოთ, § 168). ამით ისინი არა მხოლოდ სარგებლობენ გამოხატვის თავისუფლებით, არამედ შეუძლიათ შექმნან ან შეუერთდნენ მოსამართლეთა გაერთიანებებს ან მონაწილეობა მიიღონ სხვა ორგანიზაციებში, რომლებიც წარმოადგენს მოსამართლეთა ინტერესებს (იხ. შესაბამისი ცვლილებების გათვალისწინებით, საქმე Maestri v. Italy [GC], no. 39748/98, §§ 23-24, ECHR 2004-I). ამავდროულად, მოსამართლეებმა უნდა გამოიყენონ დისკრეცია და თავშეკავება, როდესაც საქმე ეხება გამოხატვის თავისუფლების გამოყენებას ისეთ სიტუაციებში, როდესაც სასამართლო ხელისუფლების ავტორიტეტი და მიუკერძოებლობა შეიძლება კითხვის ნიშნის ქვეშ დადგეს (იხ. საქმე Wille, ციტირებული ზემოთ, § 64; საქმე Kayasu v. Turkey, nos. 64119/00 და 76292/01, § 92, 2008 წლის 13 ნოემბერი; საქმე Morice v. France [GC], no. 29369/10, § 128, ECHR 2015; და საქმე Baka, ციტირებული ზემოთ, § 164).

68. დისკრიმინაციის აკრძალვის შესაბამისი პრინციპები შეჯამებულია საქმეში Beeler v. Switzerland ([GC], no. 78630/12, § 93, 2020 წლის 20 ოქტომბერი) და საქმეში Molla Sali v. Greece ([GC], no. 20452/14, §§ 133-37, 2018 წლის 19 დეკემბერი, შემდგომი მითითებებით; ასევე იხ. საქმე Advisory opinion on the difference in treatment between landowners’ associations “having a recognised existence on the date of the creation of an approved municipal hunters’ association” and landowners’ associations set up after that date [GC], request no. P16-2021-002, the French Conseil d’État, § 72, 2022 წლის 13 ივლისი).

69. რაც შეეხება მტკიცების ტვირთს კონვენციის მე-14 მუხლთან მიმართებით, სასამართლომ დაადგინა, რომ როგორც კი მომჩივანმა აჩვენა განსხვავებული მოპყრობა, მთავრობას უნდა ეჩვენებინა, რომ ის დასაბუთებული იყო (იხ., მაგ., საქმე Molla Sali, ციტირებული ზემოთ, § 137; ასევე იხ. საქმე D.H. and Others v. the Czech Republic [GC], no. 57325/00, § 177, ECHR 2007-IV). ეს შეესაბამება ევროპის საბჭოს სოციალური უფლებების ევროპული კომიტეტის პოზიციას დისკრიმინაციის საქმეებში მტკიცების ტვირთის შებრუნების აუცილებლობის შესახებ (იხ. პარაგრაფი 51 ზემოთ).

70. რაც შეეხება საკითხს, თუ რას წარმოადგენს prima facie მტკიცებულება, რომელსაც შეუძლია მტკიცების ტვირთის გადატანა მოპასუხე სახელმწიფოზე, სასამართლომ განაცხადა საქმეში Nachova and Others v. Bulgaria ([GC], nos. 43577/98 და 43579/98, § 147, ECHR 2005-VII), რომ მის წინაშე არსებულ სამართალწარმოებაში არ არსებობდა მტკიცებულების მისაღებობის პროცედურული ბარიერები ან მისი შეფასების წინასწარ განსაზღვრული ფორმულები (ასევე იხ. საქმე Makuchyan and Minasyan v. Azerbaijan and Hungary, no. 17247/13, §§ 211-12, 2020 წლის 26 მაისი). როდესაც ამტკიცებდნენ განსხვავებას ზოგად ღონისძიებაში ან დე ფაქტო სიტუაციაში, სასამართლო მანამდე ეყრდნობოდა მხარეთა მიერ წარდგენილ სტატისტიკურ მონაცემებს განსხვავებული მოპყრობის დასადგენად (იხ. საქმე D.H. and Others, ციტირებული ზემოთ, §§ 175-80). სასამართლო მიიჩნევს, რომ როდესაც საქმე ეხება პირზე ან ჯგუფზე ღონისძიების ან პრაქტიკის გავლენის შეფასებას, სტატისტიკა, რომელიც კრიტიკული შემოწმების შედეგად ჩანს სანდო და მნიშვნელოვანი, იქნება საკმარისი იმისათვის, რომ წარმოადგენდეს prima facie მტკიცებულებას, რომელიც მომჩივანმა უნდა წარმოადგინოს. თუმცა, ეს არ ნიშნავს, რომ ირიბი დისკრიმინაცია არ შეიძლება დადასტურდეს სტატისტიკური მტკიცებულებების გარეშე (იქვე, § 188). სანდო ეროვნული ან საერთაშორისო ანგარიშები ასევე შეიძლება გამოყენებული იქნეს ამ მიზნით (იხ., შესაბამისი ცვლილებების გათვალისწინებით, საქმე D.H. and Others, ციტირებული ზემოთ, § 113, და საქმე Y and Others v. Bulgaria, no. 9077/18, § 122, 2022 წლის 22 მარტი).

გამოყენება წინამდებარე საქმეში

71. მომჩივნის პრეტენზია ეხება იუსტიციის უმაღლეს საბჭოს, რომელიც მომჩივნის მიმართ, მოსამართლეობის სხვა კანდიდატებთან შედარებით, ნაკლებად კეთილგანწყობილი იყო, „მოსამართლეთა ერთობაში“ მისი როლისა და ქვეყნის სასამართლო სისტემის მდგომარეობისადმი მისი კრიტიკული შეხედულებების გამო. მთავრობა ამტკიცებდა, რომ მას არ მოჰპყრობიან მოსამართლეობის სხვა კანდიდატებისგან განსხვავებულად და, რომ მისი ხელახლა არდანიშვნის ერთადერთი მიზეზი იყო მის მიერ კონკურსში მიღებული შედეგი.

72. სასამართლო იწყებს იმით, რომ წინამდებარე საჩივრის ყურადღების ცენტრში მყოფი სასამართლო კონკურსები ორგანიზებული და ჩატარებული იყო იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს მიერ, საკონსტიტუციო ორგანო, რომლის წევრების უმრავლესობაც მოსამართლეები არიან (იხ. პარაგრაფი 38 ზემოთ). შესაბამისი სამართლებრივი დებულებები, როგორც დეტალურად იქნა განხილული ეროვნული სასამართლოების მიერ, ითვალისწინებდა მოსამართლის თანამდებობაზე შერჩევის დეტალურ და კარგად რეგულირებულ პროცედურას მკაფიოდ და ცალსახად ჩამოყალიბებული შეფასების კრიტერიუმებით (იხ. პარაგრაფი 41 ზემოთ). მომჩივანი არ აპროტესტებდა კანონის ხარისხს, როგორც ასეთს, არამედ კანონის გამოყენებას მის საქმეში.

73. უბრუნდება რა წინამდებარე საქმის გარემოებებს, სასამართლო აღნიშნავს, ზემოთ ჩამოთვლილი ზოგადი პრინციპების გათვალისწინებით (იხ. პარაგრაფები 68-70 ზემოთ), რომ მომჩივანმა წარმოადგინა მთელი რიგი ელემენტები მისი დისკრიმინაციის შესახებ პრეტენზიის მხარდასაჭერად. პირველი, მან განაცხადა, რომ სტატისტიკური მონაცემები მიუთითებს „მოსამართლეთა ერთობის“ წევრების მიმართ არაკეთილგანწყობილ მოპყრობაზე, რომლებიც ნაკლებად სავარაუდოა, რომ დანიშნულიყვნენ ან ხელახლა დანიშნულიყვნენ სასამართლო თანამდებობებზე, მათი კრიტიკული შეხედულებების გამო. მეორე, მან აღნიშნა, რომ კითხვები, რომლებიც მას დაუსვეს იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს წევრებმა, მიკერძოებული იყო და ფოკუსირებული იყო ნებისმიერი კრიტიკული შეხედულების გამოვლენაზე, რომელიც მას შეიძლება ჰქონოდა იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს პოლიტიკისა და სასამართლო სისტემის მდგომარეობის შესახებ, ვიდრე მისი პროფესიული უნარების შეფასებაზე. და ბოლოს, მან განაცხადა, რომ იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს არამოსამართლე წევრის მიერ მომზადებული დოკუმენტი და სხვა დამადასტურებელი მტკიცებულებები, რომლებიც, მათ შორის, საქართველოს სახალხო დამცველმა წარმოადგინა, მიუთითებს იუსტიციის უმაღლესი საბჭოში არსებულ დისკრიმინაციულ პოლიტიკაზე.

74. სტატისტიკურ მონაცემებთან დაკავშირებით სასამართლო მიიჩნევს, რომ ამ მონაცემებმა თავისთავად არ გამოამჟღავნა იმ მოსამართლეობის კანდიდატების მიმართ განსხვავებული მოპყრობის რაიმე პირდაპირი მტკიცებულება, რომლებიც მიეკუთვნებოდნენ „მოსამართლეთა ერთობას“ და რომლებიც არ მიეკუთვნებოდნენ. ამავე დროს, სასამართლო აღიარებს ოფიციალური სტატისტიკის მნიშვნელობას ამ ტიპის საქმეებში (იხ. საქმე D.H. and Others, ციტირებული ზემოთ, §§ 190-95). საქმის მასალებში არსებული ინფორმაციის გათვალისწინებით (იხ. პარაგრაფები 36-37 ზემოთ) და აღნიშნავს რა, რომ მომჩივანი იყო არა მხოლოდ „მოსამართლეთა ერთობის“ წევრი, არამედ მისი დამფუძნებელი და თავმჯდომარე, სასამართლო მიიჩნევს, რომ მომჩივნის მიერ მოწოდებული ციფრები იმსახურებს საფუძვლიან გამოკვლევას სხვა ელემენტებთან ერთობლიობაში, რომლებიც მიუთითებს იმაზე, რომ „მოსამართლეთა ერთობის“ წამყვანი წევრები სასამართლო კონკურსებში კონკრეტულად იყვნენ მიზანში ამოღებული როგორც ჯგუფი.

75. უბრუნდება რა გასაუბრების კითხვების საკითხს, სასამართლო აღნიშნავს, რომ შესაბამისი შიდასახელმწიფოებრივი რეგულაციები, როგორც განმარტებულია ეროვნული სასამართლოების მიერ, აძლევდა იუსტიციის უმაღლეს საბჭოს უფლებამოსილებას სასამართლო კონკურსების დროს, დაესვა კითხვების ფართო სპექტრი სამართლებრივი სფეროდან ან მის ფარგლებს მიღმა(იხ. პარაგრაფები 18, 21-22 და 25 ზემოთ). თუმცა, ეს კითხვები უნდა დასმულიყო მოსამართლეობის კანდიდატების უნარების, კვალიფიკაციისა და კეთილსინდისიერების შეფასების მიზნით, ერთიანი შეფასების სტანდარტების მიხედვით (იხ. პარაგრაფი 41 ზემოთ).
სასამართლო შენიშნავს, რომ ორივე გასაუბრებისას მომჩივნისთვის დასმული კითხვები ეხებოდა „მოსამართლეთა ერთობას“ და, კერძოდ, მომჩივნის როლს ამ ორგანიზაციაში და მის დამოკიდებულებას იუსტიციის უმაღლესი საბჭოსა და მისი პოლიტიკის მიმართ ორგანიზაციის ხმამაღალ კრიტიკასთან დაკავშირებით (იხ. პარაგრაფები 9 და 12 ზემოთ). მომჩივანს ცალკე სთხოვეს კომენტარი გაეკეთებინა ორგანიზაციის აღმასრულებელი დირექტორის ფეისბუკის პირად პოსტთან დაკავშირებით (იხ. პირველი გასაუბრება, პარაგრაფი 9 ზემოთ). ზოგიერთ კითხვას ბრალდებითი ელფერი ჰქონდა და მომჩივანი, სულ მცირე, ერთხელ მაინც გააკრიტიკეს პირდაპირ, „მოსამართლეთა ერთობაში“ მისი როლის გამო (იქვე: როდესაც იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს ერთ-ერთმა წევრმა უთხრა მომჩივანს, რომ ის პირადად პასუხისმგებელი უნდა ყოფილიყო შეურაცხმყოფელ გამონათქვამებზე, რომლებიც გააკეთა „მოსამართლეთა ერთობის“ აღმასრულებელმა დირექტორმა). მთავრობის მტკიცების საპირისპიროდ, მომჩივანმა გამოხატა თავისი უკმაყოფილება ამ კითხვებთან დაკავშირებით მისი პირველი გასაუბრების დროს, ეჭვქვეშ დააყენა რა მათი შესაბამისობა მისი პროფესიული უნარების შეფასებასთან (იქვე).

76. ეროვნულმა სასამართლოებმა დეტალურად არ განიხილეს „მოსამართლეთა ერთობასთან“ დაკავშირებული კითხვები. თუმცა, მათ მიაღწიეს ზოგად დასკვნას იმის შესახებ, რომ გასაუბრების დროს დასმული ყველა შეკითხვა შესაბამისი იყო მომჩივნის სასამართლო კომპეტენციისა და კეთილსინდისიერების შესამოწმებლად.

77. სასამართლო ამ მიმართებით აღნიშნავს, რომ საზოგადოებაში სასამართლო ხელისუფლების განსაკუთრებული როლის გათვალისწინებით, მოსამართლეებმა უნდა გამოიყენონ დისკრეცია და თავშეკავება, როდესაც საქმე ეხება გამოხატვის თავისუფლების გამოყენებას ისეთ სიტუაციებში, როდესაც მოსამართლეების ავტორიტეტი და მიუკერძოებლობა შეიძლება ეჭვქვეშ დადგეს (იხ. ზოგადი პრინციპები, ციტირებული პარაგრაფში 67 ზემოთ; აგრეთვე, ევროპის მოსამართლეთა საკონსულტაციო საბჭოს დასკვნა N 25 (2022) მოსამართლეთა გამოხატვის თავისუფლების შესახებ, პარაგრაფი 52 ზემოთ). ეს მოვალეობა პირდაპირ კავშირშია სასამართლო ხელისუფლების კეთილსინდისიერების მოთხოვნასთან, რომელიც, დამოუკიდებლობასა და მიუკერძოებლობასთან ერთად, წარმოადგენს სასამართლო ხელისუფლების ერთ-ერთ ქვაკუთხედს კანონის უზენაესობის ქვეშ მყოფ დემოკრატიულ საზოგადოებაში. აღნიშნავს რა, რომ „მოსამართლეთა ერთობა“ შესაბამის დროს ძალიან ხმამაღლა აკრიტიკებდა იუსტიციის უმაღლეს საბჭოს, სასამართლო სისტემასთან მიმართებით თავისი პოლიტიკის გამო (იხ. პარაგრაფები 27-34 ზემოთ), სასამართლო მიიჩნევს, რომ ლეგიტიმური იყო გარკვეული კითხვების დასმა მოსამართლეთა გაერთიანების მიერ გაკეთებული საჯარო განცხადებების თავსებადობასთან დაკავშირებით, მოსამართლეთა თავშეკავების მოვალეობასთან და, რომ უზენაესმა სასამართლომ მიიწვია მომჩივანი, კომენტარი გაეკეთებინა იმის შესახებ, თუ როგორც უყურებდა ის, როგორც მოსამართლეობის კანდიდატი, ამ მოვალეობას და მის ფარგლებს. თუმცა, სასამართლო მიიჩნევს, რომ ეს ვერ ახსნის იმ ფაქტს, რომ „მოსამართლეთა ერთობასთან“ დაკავშირებულ კითხვებს პირველი გასაუბრების დროს დროის ორ მესამედზე მეტი დაეთმო, ხოლო მეორე გასაუბრებისას – დაახლოებით, დროის ნახევარი. ასევე აშკარაა, რომ სასამართლო კომპეტენცია და კეთილსინდისიერება შეიძლება შემოწმდეს სხვა ჰიპოთეზურ ან რეალურ სიტუაციებთან დაკავშირებით კითხვების დასმით, როდესაც მოსამართლეს შეიძლება მოეთხოვებოდეს სიფრთხილე თავისი შეხედულებების გამოხატვისას.

78. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სასამართლო მიიჩნევს, რომ შესაძლებელია, მომჩივანს დისკრიმინაციულად აღექვა იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს არჩევანი, დაეთმო გასაუბრებების მნიშვნელოვანი ნაწილი ასოციაციის საქმიანობისთვის, რომელიც აქტიურად აკრიტიკებდა იუსტიციის უმაღლეს საბჭოს და, რომლის წევრიც მომჩივანი იყო, ნაცვლად იმისა, რომ შეემოწმებინა მისი კეთილსინდისიერება – თუ ეს იყო შესაბამისი კითხვების მიზანი – უფრო ნეიტრალური გზით. სასამართლო ამ მიმართებით აღნიშნავს, რომ სწორედ სასამართლო სისტემების ფუნქციონირების შესახებ დებატების სფეროში – რომელიც იყო „მოსამართლეთა ერთობის“ მიერ გაკეთებული განცხადებების საგანი – მოსამართლეთა თავშეკავების ვალდებულება არ გულისხმობს მათ არმონაწილეობას ასეთ საჯარო დებატებში (იხ. ზოგადი პრინციპები, ციტირებული ზემოთ, პარაგრაფში 67; აგრეთვე, ევროპის მოსამართლეთა საკონსულტაციო საბჭოს დასკვნა N 25(2022) მოსამართლეთა გამოხატვის თავისუფლების შესახებ, პარაგრაფი 52 ზემოთ). ამასთან დაკავშირებით ის მიუთითებს მის პრეცედენტულ სამართალში ახლახან შემუშავებულ პრინციპზე, რომლის თანახმადაც, მოსამართლეთა გამოხატვის თავისუფლების ზოგადი უფლება, სასამართლო სისტემის ფუნქციონირებასთან დაკავშირებულ საკითხებზე, შეიძლება გარდაიქმნას შესაბამის მოვალეობად, რომელიც გამოვა კანონის უზენაესობისა და სასამართლოს დამოუკიდებლობის დამცველად, როდესაც ეს ფუნდამენტური ღირებულებები საფრთხეშია (იხ. საქმე Żurek v. Poland, no. 39650/18, § 222, 2022 წლის 16 ივნისი, და საქმე Baka, ციტირებული ზემოთ, §§ 165-71; ასევე იხ. ევროპის მოსამართლეთა საკონსულტაციო საბჭოს დასკვნა N 25(2022) მოსამართლეთა გამოხატვის თავისუფლების შესახებ, პარაგრაფი 52 ზემოთ). ამ პრინციპის მნიშვნელობა აშკარად ითხოვდა იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს მხრიდან ფრთხილ მიდგომას. სასამართლოს აზრით, იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს წარუმატებლობამ, მიჰყოლოდა დაბალანსებულ და უფრო ნეიტრალურ მიდგომას, ძირი გამოუთხარა ალბათობას, რომ „მოსამართლეთა ერთობასთან“ დაკავშირებული კითხვები სხვა არაფერი იყო, გარდა მომჩივნის კეთილსინდისიერების შემოწმების მცდელობისა, მოსამართლეთა თავშეკავების მიმართ მისი დამოკიდებულების თვალსაზრისით.

79. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე და მომჩივნის ორი გასაუბრების ჩატარების წესის გათვალისწინებით, განსაკუთრებით, კითხვების ხასიათისა და რაოდენობის ხაზგასმით, რომლებიც დასმული იყო „მოსამართლეთა ერთობასთან“ დაკავშირებით, სასამართლო მიიჩნევს, რომ ეს კითხვები სცილდება მომჩივნის კეთილსინდისიერების შემოწმების მიზანს და აჩვენებს იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს ცალკეული წევრების მხრიდან მომჩივნის წინააღმდეგ მიკერძოებას, ორგანიზაციაში მისი როლისა და მასთან დაკავშირებული საქმიანობის გამო.

80. სასამართლო ასევე აღნიშნავს, რომ ეროვნულ სასამართლოებში მომჩივანი ეყრდნობოდა იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს არამოსამართლე წევრის, ვ.მ.-ის მტკიცებულებებს, რათა გაემყარებინა თავისი ბრალდებები იმის თაობაზე, რომ ის დისკრიმინირებული იყო, „მოსამართლეთა ერთობაში“ მისი წევრობისა და როლის გამო. ვ.მ. აცხადებდა, რომ იუსტიციის უმაღლესმა საბჭომ ხელი შეუშალა „მოსამართლეთა ერთობის“ წევრებს, რომლებმაც წარმატებით გაიარეს კომპეტენციისა და კეთილსინდისიერების მოთხოვნები მოსამართლეთა ვაკანტურ თანამდებობებზე დასანიშნად (იხ. პარაგრაფი 17 ზემოთ). ანტიდისკრიმინაციულ სამართალწარმოებაში სახალხო დამცველმა ასევე ისაუბრა იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს ცალკეული წევრების მიერ მიკერძოებული გადაწყვეტილებების მიღების რისკზე, განსაკუთრებით იმის გათვალისწინებით, რომ იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს გადაწყვეტილებები მოსამართლეების დანიშვნის შესახებ არ არის დასაბუთებული, ასევე კენჭისყრის პროცედურების ფარული ხასიათის გათვალისწინებით (იხ. პარაგრაფი 16 ზემოთ).

81. ზემოაღნიშნული მტკიცებულებებისა და მომჩივანთან ორივე გასაუბრების ჩატარების წესის გათვალისწინებით, სასამართლო დაკმაყოფილდა, რომ მომჩივანმა წარმოადგინა prima facie საქმე სასამართლო კონკურსის დროს განსხვავებული მოპყრობის გამო მოსამართლეთა ერთობაში მისი როლის გამო, რაც განპირობებული იყო მისი როლით „მოსამართლეთა ერთობაში“ და დაკავშირებული საქმიანობით.

82. ვინაიდან მომჩივანმა აჩვენა დისკრიმინაციის prima facie შემთხვევა, მტკიცების ტვირთი უნდა გადაეტანათ შესაბამის სახელმწიფო ორგანოებზე (იხ. შესაბამისი ზოგადი პრინციპები ციტირებული პარაგრაფში 69 ზემოთ), ხოლო იუსტიციის უმაღლეს საბჭოს, რომელიც ფლობდა შესაბამის მტკიცებულებებს, უნდა ეჩვენებინა, რომ სავარაუდო განსხვავებულ მოპყრობას ჰქონდა ობიექტური და გონივრული გამართლება. თუმცა, ეროვნულმა სასამართლოებმა მომჩივნის ბრალდებები დისკრიმინაციის შესახებ მიიჩნიეს დაუსაბუთებლად და უარი თქვეს იუსტიციის უმაღლეს საბჭოზე მტკიცების ტვირთის გადატანაზე (იხ. პარაგრაფები 18, 23 და 25 ზემოთ).

83. სასამართლო იმეორებს, რომ, თუ მტკიცების ტვირთი, რომ განსხვავებული მოპყრობა იყო გამართლებული, არ გადადის მოპასუხეზე, პრაქტიკაში უკიდურესად რთული იქნება მომჩივნისთვის დისკრიმინაციის დამტკიცება. წინამდებარე საქმეში, მტკიცების ტვირთის გადატანას იუსტიციის უმაღლეს საბჭოზე უნდა მოეცვა ორივე გასაუბრების საფუძვლიანი სასამართლო მოკვლევა, ამავდროულად, იუსტიციის უმაღლეს საბჭოს უნდა წარმოადგინა გონივრული და ობიექტური დასაბუთება მომჩივნისთვის „მოსამართლეთა ერთობის“ შესახებ კითხვების დასმის გამო, განსაკუთრებით, მათი ხასიათისა და რაოდენობის გათვალისწინებით და დადგენილიყო, რომ იუსტიციის უმაღლესმა საბჭომ გამოიყენა ერთიანი შეფასების სტანდარტები, როგორც ეს მოსალოდნელი იყო მისგან შესაბამისი შიდასახელმწიფოებრივი კანონმდებლობით (იხ. იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს 2009 წლის 9 ოქტომბრის გადაწყვეტილება, ციტირებული პარაგრაფებში 42-43 ზემოთ). სასამართლო ხაზს უსვამს, რომ დისკრიმინაციის სამართალწარმოებაში ზემოაღნიშნული საკითხების საფუძვლიანი გამოკვლევა არსებითი იყო წინამდებარე საქმის გარემოებებში, სადაც იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს გადაწყვეტილებები, რომლებიც უარყოფდა მომჩივნის ხელახლა დანიშვნას, არ შეიცავდა საფუძვლებს და, უფრო მეტიც, არ ექვემდებარებოდა სასამართლო გადასინჯვას.

84. რომ შევაჯამოთ, სასამართლო მიიჩნევს, რომ მომჩივნის გასაუბრების სპეციფიკური გარემოებები, რომლებიც დადასტურებული იყო დამატებითი მტკიცებულებებით, იყო ისეთი, რომ დამოუკიდებელ დამკვირვებელს შეეძლო გონივრული დასკვნის გაკეთება, რომ მომჩივნის საქმიანობამ, რომელიც დაკავშირებული იყო „მოსამართლეთა ერთობასთან“, მნიშვნელოვანი როლი ითამაშა იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს გადაწყვეტილებებში მისი ხელახლა დანიშვნის შესახებ (შეადარეთ, შესაბამისი ცვლილებების გათვალისწინებით, საქმე Hoppen and trade union of AB Amber Grid employees v. Lithuania, no. 976/20, §§ 231-37, 2023 წლის 17 იანვარი). მომჩივნისთვის გასაუბრების დროს „მოსამართლეთა ერთობის“ შესახებ კითხვების დასმამ, სასამართლოს აზრით, გამოიწვია აღქმა, რომ გადამწყვეტი თუ არა, მნიშვნელოვანი ფაქტორები მომჩივნის კანდიდატურის შესაფასებლად იყო მისი როლი „მოსამართლეთა ერთობაში“ და დაკავშირებული საქმიანობა. ასეთ გარემოებებში, ეროვნულ სასამართლოებს სათანადო ყურადღებით უნდა განეხილათ მომჩივნის საჩივარი დისკრიმინაციის შესახებ, რათა უზრუნველყოფილიყო მისი ფაქტობრივი და ეფექტური დაცვა იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს ცალკეული წევრების მხრიდან ნებისმიერი შესაძლო მიკერძოებისა და დისკრიმინაციისგან. იმის გათვალისწინებით, რომ მომჩივანმა წარმოადგინა დისკრიმინაციის prima facie შემთხვევა, მათ უნდა გადაეტანათ მტკიცების ტვირთი იუსტიციის უმაღლეს საბჭოზე და მოეთხოვათ მისთვის, გაეფანტა მიკერძოებულობის ყოველგვარი აღქმა და ეჩვენებინა, რომ განსხვავებული მოპყრობა, რომელიც შეეხო მომჩივანს, „მოსამართლეთა ერთობაში“ მისი როლის გამო, გამართლებული იყო ობიექტური მიზეზებით. თუმცა მათ ეს ვერ გააკეთეს.

85. შესაბამისად, სასამართლო ასკვნის, რომ მომჩივნის დისკრიმინაციის შესახებ ბრალდებების არასაკმარისი სასამართლო განხილვა იყო სასამართლო ხელისუფლების ორგანოების მხრიდან „მოსამართლეთა ერთობაში“ მისი როლის გამო და ეს იწვევს კონვენციის მე-14 მუხლის დარღვევას, მე-10 და მე-11 მუხლებთან ერთობლიობაში.

კონვენციის 41-ე მუხლის გამოყენება

86. კონვენციის 41-ე მუხლი ითვალისწინებს შემდეგს:

„თუ სასამართლო დაასკვნის, რომ დაირღვა კონვენციით ან მისი ოქმებით გათვალისწინებული უფლება, ხოლო შესაბამისი მაღალი ხელშემკვრელი მხარის შიდა სამართალი დარღვევის მხოლოდ ნაწილობრივი გამოსწორების შესაძლებლობას იძლევა, საჭიროების შემთხვევაში, სასამართლო დაზარალებულ მხარეს სამართლიან დაკმაყოფილებას მიაკუთვნებს.“

ზიანი

87. მომჩივანმა მოითხოვა 40 000 ევრო, მორალურ ზიანთან დაკავშირებით.

88. მთავრობამ განაცხადა, რომ ოდენობა არაგონივრული და გადაჭარბებული იყო. მათ ხაზი გაუსვეს, რომ ანტიდისკრიმინაციულ საქმის წარმოებაში მომჩივანმა მოითხოვა უფრო სიმბოლური თანხა, 5 ევრო, მორალურ ზიანთან დაკავშირებით.

89. სასამართლო ადასტურებს, რომ მომჩივანს მიადგა მორალური ზიანი, რომლის კომპენსაციაც ვერ მოხდება მხოლოდ დარღვევის დადგენით. ის აკუთვნებს მომჩივანს 4 500 ევროს მორალურ ზიანთან დაკავშირებით, აღნიშნულ თანხას უნდა დაემატოს ნებისმიერი გადასახადი, რაც შესაძლოა დაეკისროს მომჩივანს.

ხარჯები და დანახარჯები

90. მომჩივანს არ წარმოუდგენია რაიმე პრეტენზია ხარჯებთან და დანახარჯებთან დაკავშირებით.

ამ მოტივით სასამართლო ერთსულოვნად

აცხადებს საჩივარს კონვენციის მე-14 მუხლის შესაბამისად, მე-10 და მე-11 მუხლებთან ერთობლიობაში, მისაღებად;

ადგენს, რომ ადგილი აქვს კონვენციის მე-14 მუხლის დარღვევას, მე-10 და მე-11 მუხლებთან ერთობლიობაში;

ადგენს,რომ კონვენციის 44-ე მუხლის მე-2 პუნქტის შესაბამისად გადაწყვეტილების ძალაში შესვლის დღიდან სამი თვის განმავლობაში მოპასუხე სახელმწიფომ უნდა გადაუხდის მომჩივანს 4 500 ევრო (ოთხი ათას ხუთასი), რასაც უნდა დაემატოს ნებისმიერი გადასახადი, რაც შესაძლოა დაეკისროს მომჩივანს, მორალურ ზიანთან დაკავშირებით, რომელიც უნდა დაკონვერტირდეს მოპასუხე სახელმწიფოს ეროვნულ ვალუტაში გადახდის დღეს არსებული კურსით;

რომ ზემოთ აღნიშნული სამთვიანი ვადის ამოწურვიდან გადახდის განხორციელებამდე ზემოხსენებულ გადასახდელ თანხას დაერიცხება მარტივი პროცენტი იმ განაკვეთით, რომელიც შეესაბამება საჯარიმო პერიოდში მოქმედ ევროპის ცენტრალური ბანკის ზღვრულ სასესხო განაკვეთს, რომელსაც დაემატება სამი საპროცენტო პუნქტი;

უარყოფს მომჩივნის მოთხოვნას სამართლიანი დაკმაყოფილების დანარჩენ ნაწილში.

შესრულებულია ინგლისურ ენაზე და მხარეებს წერილობით ეცნობათ 2024 წლის 7 ნოემბერს, სასამართლოს რეგლამენტის 77-ე წესის მე-2 და მე-3 პუნქტების შესაბამისად.

მარტინა კელერი მატიას გუიომარი
სექციის განმწესრიგებლის მოადგილე თავმჯდომარე

კონვენციის 45-ე მუხლის მე-2 პუნქტისა და სასამართლოს რეგლამენტის 74-ე წესის მე-2 პუნქტის შესაბამისად, გადაწყვეტილებას თან ერთვის მოსამართლე მ. ელოსეგუის განსხვავებული აზრი.

მოსამართლე ელოსეგუის თანმხვედრი აზრი

შესავალი

უპირველეს ყოვლისა, მინდა აღვნიშნო, რომ სრულად ვეთანხმები გადაწყვეტილებას.

ფაქტობრივად, ეს არის პიონერული გადაწყვეტილება მოსამართლეთა დანიშვნისა და დაწინაურებისას თვითნებობისა და დისკრიმინაციის თავიდან აცილების საკითხზე. მე გამოვხატავ თანმხვედრ აზრს, რათა ხაზი გავუსვა სტატისტიკისა და მტკიცებულებების სხვა ფორმების მნიშვნელობას და ღირებულებას ირიბ დისკრიმინაციასთან დაკავშირებულ საკითხებში მე-12 ოქმის 1-ელი მუხლისა და 14-ე მუხლის შესაბამისად, კონვენციის სხვა მუხლებთან ერთობლიობაში.

მომჩივნის პრეტენზია

მომჩივანი პრეტენზიას აცხადებდა, რომ იუსტიციის უმაღლესი საბჭო მას სხვა მოსამართლეობის კანდიდატებთან შედარებით ნაკლებად ხელსაყრელად მოეპყრო, „მოსამართლეთა ერთობაში“ მისი როლისა და ქვეყნის სასამართლო სისტემის მდგომარეობისადმი მისი კრიტიკული შეხედულებების გამო. მეორე მხრივ, მთავრობა ამტკიცებდა, რომ მას არ მოჰპყრობიან სხვა მოსამართლეობის კანდიდატებისგან განსხვავებულად და, რომ მისი ხელახლა არდანიშვნის ერთადერთი მიზეზი იყო მისი შესრულება შესაბამის კონკურსებში (იხ. პარაგრაფი 71). გადაწყვეტილების დასაბუთება ძალიან დამაჯერებლად მიმაჩნია და აქ მისი გამეორების აუცილებლობას ვერ ვხედავ.

მკაფიო და ობიექტური სასამართლო შერჩევის კრიტერიუმების საჭიროება როგორც პრაქტიკაში, ასევე თეორიაში. დისკრეცია არ უნდა იყოს გამოყენებული თვითნებობის დასაფარად.

რასაც ხაზი მინდა გავუსვა არის ის, რაც ნათქვამია გადაწყვეტილების 72-ე პარაგრაფში. გადამწყვეტი მნიშვნელობა აქვს მკაფიო შეფასების კრიტერიუმებს მოსამართლეთა შერჩევის პროცედურებში, არა მხოლოდ თეორიულად, არამედ მათ გამოყენებაშიც. ამრიგად, მომჩივანი არ აპროტესტებდა კანონის ხარისხს, როგორც ასეთს, არამედ კანონის გამოყენებას მის საქმეში.

მე შეშფოთებული ვარ სასამართლო შერჩევის ორგანოების მიერ დისკრეციის გამოყენებასთან დაკავშირებით. დისკრეციის იდეა შეიძლება მისაღები იყოს, როდესაც საქმე ეხება ობიექტური კრიტერიუმების გათვალისწინებას, როგორიც არის, მაგალითად, სტაჟი, მაგრამ ასევე გარკვეული სხვა კვალიფიკაციებისა, როგორიცაა მენეჯერული უნარები. თუმცა, არსებობს საშიშროება, რომ დისკრეცია თვითნებობაში და დისკრიმინაციაში გადაიზარდოს. ამიტომ შერჩევის პროცესი უნდა იყოს მკაფიო, საჯარო და გამჭვირვალე. ის ასევე უნდა ეფუძნებოდეს ობიექტურ პროფესიულ კრიტერიუმებს, რათა თავიდან იქნეს აცილებული შურისძიება, სასამართლო სისტემაში კორუფციის ან ოლიგარქიის კრიტიკის ან სხვა საკითხების გამო.

მიუხედავად იმისა, რომ სასამართლო არ არის პირველი ინსტანციის სასამართლო და არ შეუძლია დეტალურად შეისწავლოს მოსამართლეთა შერჩევისა და დაწინაურების ეროვნული პროცესი, მისი როლი მაინც არის ამ პროცესის სამართლიანობისა და მოსამართლეებისთვის მიცემული სასამართლო გარანტიების მონიტორინგი, როდესაც მათ განაცხადი შეაქვთ თანამდებობაზე ეროვნულ სისტემებში და არსებობს დისკრიმინაციის ეჭვები.

prima facie დისკრიმინაციის მტკიცებულება

იმის გათვალისწინებით, რომ ირიბი დისკრიმინაცია ძნელი დასამტკიცებელია, მივესალმები გადაწყვეტილების დასაბუთებას, სადაც ის აღიარებს, რომ მომჩივანმა აჩვენა დისკრიმინაციის prima facie შემთხვევა, მაშინ როცა ეროვნულმა სასამართლოებმა მისი ბრალდებები დისკრიმინაციის შესახებ დაუსაბუთებლად მიიჩნიეს და უარი თქვეს მტკიცების ტვირთის გადატანაზე (იხ. პარაგრაფი 82, რომელიც მიუთითებს გადაწყვეტილების მე-18, 23-ე და 25-ე პარაგრაფებზე).

მის მიმართ დისკრიმინაციის დამადასტურებელ მტკიცებულებად მომჩივანმა წარმოადგინა სტატისტიკური მონაცემები და კითხვები, რომლებიც მას დაუსვეს გასაუბრების დროს.

რაც შეეხება მტკიცებულების პირველ ფორმას, მე ვეთანხმები გადაწყვეტილებას, რომ სტატისტიკური მონაცემები, თავის თავად, ხშირად არასაკმარისია და სხვა მტკიცებულებებთან ერთად უნდა იქნეს შესწავლილი. ეს არის ის, რაც გაკეთდა წინამდებარე შეფასებაში. ამ კონკრეტულ საქმეში აშკარაა, რომ მომჩივნის მიერ მოწოდებული ციფრები, თავის თავად, საკმარისად ძლიერი იყო ვარაუდისთვის, რომ სასამართლო კონკურსებში „მოსამართლეთა ერთობის“ წევრები კონკრეტულად იყვნენ ამოღებული მიზანში როგორც ჯგუფი. ამის შედეგების დანახვა შესაძლებელია მის მსუსხავ ეფექტში იქამდე, რომ ასოციაცია გაქრა. როგორც გადაწყვეტილებაშია ნათქვამი:

„2017 წლის ივლისისთვის „მოსამართლეთა ერთობაში“ მხოლოდ არამოსამართლე წევრები იყვნენ. 2027 წლის ოქტომბრის ბოლოს ორგანიზაციამ არსებობა შეწყვიტა“ (პარაგრაფი 34; აგრეთვე იხილეთ შესაბამისი ფაქტები, რომლებიც მოცემულია პარაგრაფებში 27-34)“.

მოწოდებული მტკიცებულების მეორე ფორმა იყო მომჩივნის გასაუბრების კითხვები. აქ, მე ვფიქრობ, რომ სასამართლოს დასაბუთება აყალიბებს გარკვეულ სახელმძღვანელო მითითებებს სამართლიანი ბალანსის დასამყარებლად დისკრეციისა და თავშეკავების შეფასებისას, რომელიც მოსამართლეებს მოეთხოვებათ გამოხატონ თავიანთი „გამოხატვის თავისუფლების განხორციელებისას იმ სიტუაციებში, როდესაც სასამართლო ხელისუფლების ავტორიტეტი და მიუკერძოებლობა შეიძლება კითხვის ნიშნის ქვეშ დადგეს“ (პარაგრაფი 77). წინამდებარე საქმეში სასამართლოს ჰქონდა წვდომა გასაუბრების შინაარსზე (იხ. პარაგრაფი 9) და გადაწყვეტილება ასკვნის:

შესაძლებელია, მომჩივანს დისკრიმინაციულად აღექვა იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს არჩევანი, დაეთმო გასაუბრებების მნიშვნელოვანი ნაწილი ასოციაციის საქმიანობისთვის, რომელიც აქტიურად აკრიტიკებდა იუსტიციის უმაღლეს საბჭოს და, რომლის წევრიც მომჩივანი იყო, ნაცვლად იმისა, რომ შეემოწმებინა მისი კეთილსინდისიერება ... უფრო ნეიტრალური გზით“ (პარაგრაფი 78).

დასკვნის სახით, შეიძლება ითქვას, რომ მიუხედავად იმისა, რომ სასამართლო ხელისუფლების ორგანოების შემადგენლობა თითოეული სახელმწიფოს გადასაწყვეტია და არცერთი მოდელი არ არის იდეალური, მნიშვნელოვანია ფავორიტიზმის თავიდან აცილება და ობიექტური პროფესიული კრიტერიუმების გამოყენება მოსამართლეთა შერჩევისა და დაწინაურებისას. ეს აუცილებელია კორუფციის თავიდან ასაცილებლად და იმისთვის, რომ შესაბამისმა ორგანომ არ დაუშვას, სასამართლო კორპორატივიზმი ემსახურებოდეს მოსამართლეთა ერთი ჯგუფის პირად ინტერესებს მოსამართლეთა სხვა ჯგუფების საზიანოდ, მოსამართლეთა შერჩევისა და დაწინაურების პროცესში მეგობრობისა და კავშირების გამოყენებით, ვიდრე კოლეგიაში ადგილის დასაკავებლად საუკეთესო პროფესიონალების ძებნით1. წინამდებარე საქმე მხოლოდ აისბერგის წვერია.

1 სხვა მრავალ წყაროს შორის იხილეთ, “Constructing the Pyramid of Influence: Informal Institutions as Building Blocks of Judicial Oligarchy in Georgia“, by Nino Tsereteli, German Law Journal (2023), no. 24, გვ. 1469-1487. ასევე იხ. ევროპული კომისია სამართლის მეშვეობით დემოკრატიის დასაცავად (ვენეციის კომისია), წინა ოთხი დასკვნის მომდევნო დასკვნა, რომელიც ეხება „საერთო სასამართლოების შესახებ“ საქართველოს ორგანულ კანონს, 2023 წლის 14 მარტი, § 17, https://www.venice.coe.int/webforms/documents/default.aspx?pdffile=CDL-AD(20023)006-e.