ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილება საქმეზე „ზაალიშვილი საქართველოს წინააღმდეგ“

ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილება საქმეზე „ზაალიშვილი საქართველოს წინააღმდეგ“

ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს

მეოთხე სექციის

გადაწყვეტილება საქმეზე

საქმე „ზაალიშვილი საქართველოს წინააღმდეგ“

(საჩივარი N45681/22)

სტრასბურგი

2025 წლის 11 თებერვალი

ეს გადაწყვეტილება საბოლოოა, თუმცა ის შეიძლება დაექვემდებაროს რედაქციული ხასიათის შესწორებას.

ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ (მეოთხე სექცია), კომიტეტის სახით შემდეგი შემადგენლობით:

ჟოლიენ შუკინგი, თავმჯდომარე,ფერის ვეჰაბოვიჩი,ლორიენ შემბრი ორლენდი, მოსამართლეები,და სიმიონ პეტროვსკი, სექციის განმწესრიგებლის მოადგილე,გაითვალისწინა რა:

საჩივარი (N45681/22) საქართველოს წინააღმდეგ, რომელიც 2022 წლის 10 სექტემბერს ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციის (შემდგომში „კონვენცია“) 34-ე მუხლის შესაბამისად სასამართლოში წარადგინა საქართველოს მოქალაქემ, ქ.ნ-მა ლეილა ზაალიშვილმა (შემდგომში „მომჩივანი“), დაბადებული 1962 წელს, მცხოვრები სოფელ ვარდისუბანში, რომელსაც წარმოადგენდა ბ-ნი გ. იასაშვილი, რომელიც საადვოკატო საქმიანობას ახორციელებს თბილისში;

გადაწყვეტილება საქართველოს მთავრობისთვის (შემდგომში „მთავრობა“), რომელსაც წარმოადგენდა სახელმწიფო წარმომადგენელი იუსტიციის სამინისტროდან ბ-ნი ბ. ძამაშვილი, კონვენციის მე-6 მუხლის ფარგლებში სამოქალაქო დავაზე სამართალწარმოების ხანგრძლივობასთან დაკავშირებით არსებული პრეტენზიების შესახებ შეტყობინებაზე, და საჩივრის დანარჩენი ნაწილის მიუღებლად გამოცხადებაზე;

მხარეთა მოსაზრებები;

2025 წლის 21 იანვრის დახურულ თათბირზე,გამოიტანა შემდეგი გადაწყვეტილება, რომელიც იმავე დღეს იქნა მიღებული:

საქმის არსი

1. საჩივარი ეხება სამოქალაქო სამართალწარმოების ხანგრძლივობას კონვენციის მე-6 მუხლის 1-ელი პუნქტის ფარგლებში.

2. 2012 წლის 2 თებერვალს თ. მ.-მ, მომჩივნის მაზლმა, დაიწყო სამოქალაქო დავა მისი ძმის, ა. მ.-ის (მომჩივნის მეუღლე) წინააღმდეგ, საგვარეულო სახლზე საკუთრების უფლებასთან დაკავშირებით. ა. მ-მ შეგებებული სარჩელი წარადგინა, რითაც სასამართლოს სთხოვდა სადავო ქონებასთან დაკავშირებით ერთპიროვნულ მესაკუთრედ ცნობას.

3. 2012 წლის 27 აპრილიდან 2013 წლის 15 იანვრამდე პერიოდში 3 გადაწყვეტილება იქნა გამოტანილი ამ საქმესთან დაკავშირებით: ერთი – თელავის რაიონული სასამართლოს და 2 – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს მიერ. 2013 წლის 25 დეკემბერს საქართველოს უზენაესმა სასამართლომ სააპელაციო სასამართლოს დაუბრუნა საქმე ხელახალი განხილვისთვის.

4. განახლებული საქმისწარმოება თბილისის სააპელაციო სასამართლოში დაიწყო 2014 წლის 7 აპრილს. ამასობაში, მომჩივნის მეუღლე გარდაიცვალა და მის ნაცვლად მომჩივანმა განაგრძო საქმისწარმოება. დავის მორიგების წარუმატებელი მცდელობის შემდეგ, თბილისის სააპელაციო სასამართლომ, 2016 წლის 28 მარტის დაუსწრებელი გადაწყვეტილებით, მომჩივანს ნაწილობრივი გასაჩივრების ნება დართო. 2016 წლის 22 ნოემბერს თბილისის სააპელაციო სასამართლომ გამოიტანა კიდევ ერთი გადაწყვეტილება, რომლითაც მომჩივნის სამოქალაქო სარჩელი არ დააკმაყოფილა.

5. 2017 წლის 11 იანვარს მომჩივანმა შეიტანა საკასაციო საჩივარი. 2017 წლის 10 ივლისს უზენაესმა სასამართლომ მომჩივნის საქმე დასაშვებად ცნო. 2022 წლის 18 მაისს უზენაესმა სასამართლომ გამოიტანა საბოლოო გადაწყვეტილება (წერილობითი სამართალწარმოების გზით), რომლითაც მთლიანი საჩივრის დაკმაყოფილებაზე უარი თქვა.

6. მომჩივანმა განაცხადა, რომ სამოქალაქო სამართალწარმოების ხანგრძლივობით დაირღვა „გონივრული ვადის“ მოთხოვნა კონვენციის მე-6 მუხლის 1-ელი პუნქტის ფარგლებში – განსაკუთრებით საკასაციო ეტაპზე ამ სამართალწარმოების გაჭიანურების გათვალისწინებით.

სასამართლოს შეფასება

კონვენციის მე-6(1) მუხლის სავარაუდო დარღვევა

7. მთავრობამ განაცხადა, რომ საჩივარი მიუღებელი იყო იმის გამო, რომ მომჩივანმა საჩივარი უფრო ადრე ვერ შეიტანა, მაშინ როდესაც სადავო სამართალწარმოება ჯერ კიდევ მიმდინარე იყო.

8. სასამართლო არ მიიჩნევს, რომ მომჩივნის საქციელი არაგონივრული ან არასათანადო იყო, როდესაც ის დაელოდა სამართალწარმოების დასრულებას და შემდეგ შეიტანა საჩივარი სასამართლოში. შესაბამისად, სასამართლო უარყოფს მთავრობის შედავებას. ადგენს რა, რომ საჩივარი არ არის აშკარად დაუსაბუთებელი, როგორც ამას მთავრობა ამტკიცებს, სასამართლო აცხადებს საჩივარს დასაშვებად.

9. საქმისწარმოების ხანგრძლივობასთან დაკავშირებული ზოგადი პრინციპები შეჯამებულია საქმეებში Frydlender v. France ([GC], No30979/96, § 43, ECHR 2000‑VII) და Comingersoll S.A. v. Portugal ([GC], No 35382/97, § 19, ECHR 2000-IV).

10. წინამდებარე საქმეში, სამოქალაქო სამართალწარმოება, რომელიც დაიწყო 2012 წლის 2 თებერვალს, დასრულდა 2022 წლის 18 მაისს. აქედან გამომდინარე, ის სამივე ინსტანციის სასამართლოში 10 წელსა და 3 თვეზე ცოტა მეტი დროით გაგრძელდა. გაუქმებისა და ერთხელ უკან დაბრუნების გამო, გადაწყვეტილებები 7-ჯერ იქნა მიღებული. სასამართლო მზად არის მიიღოს მთავრობის არგუმენტი, რომ საქმე გარკვეულწილად კომპლექსური იყო. თუმცა მხოლოდ ეს ვერ გაამართლებს უზენაეს სასამართლოში საქმისწარმოების ხანგრძლივობას. გარდა ამისა, მთავრობას არ წარუდგენია რაიმე არგუმენტი, რითაც ის ახსნიდა ხანგრძლივი დროით უზენაესი სასამართლოს უმოქმედობასა და იმ ფაქტს, რომ მან 5 წელზე მეტი ხნით დააგვიანა მომჩივნის საკასაციო საჩივართან დაკავშირებით გადაწყვეტილების გამოტანა (იხ. პარაგრაფი 5 ზემოთ). მიუხედავად იმისა, რომ საქმე თავისი ბუნებით არ განეკუთვნებოდა იმ კატეგორიას, რომელიც განსაკუთრებული ხარისხის დაჩქარებას მოითხოვდა (იხ. საქმე Sürmeli v. Germany [GC], No 75529/01, § 133, ECHR 2006‑VII), ის საკითხი, რომელიც მომჩივნისთვის სასწორზე იდო, მაინც მოითხოვდა გონივრულად დაჩქარებული წესით განხილვას იმის გათვალისწინებით, რომ ის ეხებოდა საკუთრების უფლების დადგენას იმ სახლზე, სადაც ის ცხოვრობდა მთელი ამ სამართალწარმოების განმავლობაში.

11. ბოლოს, სასამართლო ეხება მთავრობის არგუმენტს, რომ მომჩივანმა არ გადადგა არსებითი ნაბიჯები, რათა დაეჩქარებინა საქმისწარმოება. შიდასამართლებრივი დაცვის ქმედითი საშუალების არარსებობის პირობებში (იხ. საილუსტრაციოდ, საქმე „შრადე საქართველოს წინააღმდეგ“ [კომიტეტი] N5016/07, §§ 41-42, 2021 წლის 11 მარტი; საქმე „ქაძანაია საქართველოს წინააღმდეგ“ [კომიტეტი], N27178/21, §§ 9-12, 2024 წლის 21 მარტი; საქმე „მგელაძე საქართველოს წინააღმდეგ“ [კომიტეტი], N5413/19, §§ 8-10, 2024 წლის 16 მაისი და საქმე „ი.ბ. საქართველოს წინააღმდეგ“ [კომიტეტი] 4639/23, §§ 18-19, 2024 წლის 11 ივსილი) და იმის გათვალისწინებით, რომ მომჩივანს არ მოუკითხავს, სულ მცირე, წერილობითი ფორმით, საკასაციო საქმისწარმოების მიმდინარეობის შესახებ 5 წელზე მეტი ხნის განმავლობაში, სასამართლო მაინც ვერ ხედავს საფუძველს იმისთვის, რომ სახელმწიფო მისი ვალდებულებისგან გაათავისუფლოს უზენაეს სასამართლოში სამართალწარმოების შეჩერების გამო. აღნიშნულთან დაკავშირებით სასამართლო იმეორებს, რომ მიუხედავად იმისა, რომ სამოქალაქო საქმისწარმოება რეგულირდება მხარეთა თავისუფალი დისპოზიციურობის პრინციპით (რაც გულისხმობს მხარეთა პასუხისმგებლობას სამართალწარმოებასთან მიმართებით), სახელმწიფოს ევალება თავისი სასამართლო სისტემა მოაწყოს ისე, რომ შესრულდეს საქმის გონივრულ ვადაში განხილვის მოთხოვნა (იხ. საქმე Erfar‑Avef v. Greece, No 31150/09, § 58, 2014 წლის 27 მარტი, შემდგომი მითითებისთვის; იხ. ასევე, საქმე Gisela Müller v. Germany, No 69584/01, § 86, 2005 წლის 6 ოქტომბერი).

12. პრეცედენტული სამართლის დადგენილი კრიტერიუმებისა და საქმის ყველა გარემოების გათვალისწინებით, სასამართლო ადგენს, რომ სადავო სამართალწარმოების ხანგრძლივობა არ აკმაყოფილებდა გონივრული ვადის მოთხოვნას.

13. შესაბამისად, ადგილი აქვს კონვენციის მე-6 მუხლის 1-ელი პუნქტის დარღვევას.

კონვენციის 41-ე მუხლის გამოყენება

14. მომჩივანი ითხოვდა 30,000 (ოცდაათი ათას) ევროს მატერიალური ზიანის ასანაზღაურებლად, რაც შეესაბამებოდა საგვარეულო სახლის სავარაუდო ღირებულებას, და 5,000 (ხუთი ათას) ევროს მორალური ზიანის ასანაზღაურებლად.

15. მატერიალურ ზიანთან დაკავშირებით მთავრობამ აღნიშნა, რომ მოთხოვნა საჩივრის საგანთან შეუსაბამო იყო. რაც შეეხება მორალურ ზიანთან დაკავშირებულ მოთხოვნას, მთავრობამ განაცხადა, რომ მოთხოვნილი თანხა გადაჭარბებული იყო.

16. სასამართლო ვერ ადგენს რაიმე მიზეზობრივ კავშირს დადგენილ დარღვევასა და სავარაუდო მატერიალურ ზიანს შორის; აქედან გამომდინარე, ის არ აკმაყოფილებს ამ მოთხოვნას. თუმცა, ის აკუთვნებს მომჩივანს 2,200 (ორიათას ორას) ევროს მორალურ ზიანთან დაკავშირებით, აღნიშნულ თანხას უნდა დაემატოს ნებისმიერი გადასახადი, რაც შესაძლოა დაეკისროს მომჩივანს.

ამ მოტივით, სასამართლო ერთსულოვნად

აცხადებს საჩივარს მისაღებად.

ადგენს, რომ ადგილი ჰქონდა კონვენციის მე-6 მუხლის 1-ელი პუნქტის დარღვევას.

ადგენს,რომ მოპასუხე სახელმწიფომ სამი თვის ვადაში მორალური ზიანისთვის უნდა გადაუხადოს მომჩივანს 2,200 (ორიათას ორასი) ევრო, რომელიც უნდა დაკონვერტირდეს მოპასუხე სახელმწიფოს ეროვნულ ვალუტაში გადახდის დღეს არსებული კურსით, რასაც უნდა დაემატოს ნებისმიერი გადასახადი, რაც შესაძლოა დაეკისროს მომჩივანს;

რომ ზემოხსენებული სამთვიანი ვადის ამოწურვიდან თანხების სრულად გადახდამდე, ზემოთ აღნიშნულ გადასახდელ თანხას დაერიცხება მარტივი პროცენტი იმ განაკვეთით, რომელიც შეესაბამება გადახდის გადავადების პერიოდში მოქმედ, ევროპის ცენტრალური ბანკის ზღვრულ სასესხო განაკვეთს, რომელსაც დაემატება სამი საპროცენტო პუნქტი.

უარყოფს მომჩივნის მოთხოვნას სამართლიანი დაკმაყოფილების დანარჩენ ნაწილში.

შესრულებულია ინგლისურ ენაზე და მხარეებს წერილობით ეცნობათ 2025 წლის 11 თებერვალს, სასამართლოს რეგლამენტის 77-ე წესის მე-2 და მე-3 პუნქტების შესაბამისად.

სიმონ პეტროვსკი

განმწესრიგებლის მოადგილე

ჟოლიენ შუკინგი

თავმჯდომარე