მუხ. 6 § 1 (სისხლის სამართალი) • მიუკერძოებელი სასამართლო • ყოფილი გენერალური პროკურორის ჩართვა უზენაესი სასამართლოს კოლეგიაში, რომელმაც გადაწყვეტილება გამოიტანა მომჩივნის საჩივარზე სამართლებრივი ნორმების დარღვევის შესახებ, საკმარისია ამ სასამართლოს ობიექტურ მიუკერძოებლობაში ეჭვის შესატანად • შესაბამისი მოსამართლე იყო გენერალური პროკურორი იმ პერიოდის განმავლობაში, როდესაც სააპელაციო საჩივარი სამართლებრივი ნორმების დარღვევის შესახებ იყო განხილვის მოლოდინში უზენაეს სასამართლოში • პროკურატურაში გენერალური პროკურორის მნიშვნელოვანი როლი და მისი ფართო უფლებამოსილება, ისევე როგორც პროცესის, რომელიც მიმდინარეობს პოლიტიკურად მგრძნობიარე კონტექსტში, გახმაურებული ხასიათი

მუხ. 6 §§ 1 და 3 (სისხლის სამართალი) • უზენაესი სასამართლოს მიერ მომჩივნის გამამართლებელი განაჩენის გაუქმება წერილობითი წარმოების გზით • მომჩივანი არ მონაწილეობდა ქვედა ინსტანციის სასამართლოების მიერ გამართულ არცერთ ზეპირ მოსმენაში, მკაფიოდ ავალებდა მის მიერ არჩეულ ადვოკატებს, წარმოედგინათ მისი ინტერესები და თანხმობა მისცა, სასამართლო პროცესი ჩატარებულიყო მის დაუსწრებლად • საქმის გარემოებებში წერილობითი პროცედურა საკმარისია უზენაესი სასამართლოს მიერ მსჯავრდების და დასჯის შესაძლებლობის დასაშვებად • უზენაესი სასამართლოს დასკვნები მომჩივნის მსჯავრდებისთვის არ არის თვითნებური ან აშკარად დაუსაბუთებელი, რომ ზიანი მიაყენოს სამართალწარმოებას ან გამოიწვიოს „მართლმსაჯულების უარყოფა“

მუხ. 6 § 2 • არასაკმარისი საფუძველი მისაჩნევად, რომ პრემიერ-მინისტრის განცხადებამ საპარლამენტო გამოსვლისას წამოჭრა საკითხი მომჩივნის უდანაშაულობის პრეზუმფციის ან უზენაესი სასამართლოს მიუკერძოებლობის შესახებ • აშკარად დაუსაბუთებელი

მუხ. 18 (+ მუხ. 6) • შეზღუდვა არასანქცირებული მიზნებისთვის • არასაკმარისი მტკიცებულება, რათა დამტკიცდეს მომჩივნის ბრალდება მისი სისხლისსამართლებრივი დევნისა და მსჯავრდების უკანონო მოტივის შესახებ • აშკარად დაუსაბუთებელი

მომზადებულია სამდივნოს მიერ. სასამართლოსთვის სავალდებულო არ არის.

სტრასბურგი

05.12.2024

ეს გადაწყვეტილება საბოლოო გახდება კონვენციის 44-ე მუხლის მე-2 პუნქტში განსაზღვრული გარემოებების შემთხვევაში. ის შეიძლება დაექვემდებაროს რედაქციულ შესწორებას.

საქმეზე „კეზერაშვილი საქართველოს წინააღმდეგ“

„ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს“ პალატამ (ყოფილი მეხუთე სექცია) შემდეგი შემადგენლობით:

მატიას გუიომარი, თავმჯდომარე,ლადო ჭანტურია,სტეფანი მოურუ-ვიკსტრომი,კატერინა შიმაჩკოვა,სტეფანე პისანი,უნა ნი რაიფერტაი,არტუს კუში, მოსამართლეები,და ვიქტორ სოლოვეიჩიკი, სექციის განმწესრიგებელი,გაითვალისწინა რა:

საჩივარი (№ 11027/22) საქართველოს წინააღმდეგ, რომელიც შეტანილია სასამართლოში ადამიანის ძირითადი უფლებებისა და თავისუფლებების დაცვის კონვენციის (შემდგომში „კონვენცია“) 34-ე მუხლის საფუძველზე საქართველოსა და ისრაელის მოქალაქის, ბ-ნი დავით კეზერაშვილის (შემდგომში „მომჩივანი“) მიერ 2022 წლის 17 თებერვალს;

გადაწყვეტილება ეცნობოს საჩივრის შესახებ საქართველოს მთავრობას (შემდგომში „მთავრობა“);

მხარეთა მოსაზრებები;

პალატის გადაწყვეტილება საქმის არსებითად განხილვის აუცილებლობის არარსებობის შესახებ (59-ე წესის § 3 in fine);

2024 წლის 10 სექტემბრისა და 22 ნოემბრის დახურული თათბირის შემდეგ,გამოიტანა შემდეგი გადაწყვეტილება, რომელიც მიღებულ იქნა უკანასკნელ მოხსენიებულ თარიღში:

შესავალი

1. საქმე ეხება მომჩივნის მტკიცებას, რომ უზენაესი სასამართლოს სისხლის სამართლის პალატა, რომელიც განიხილავდა მის საქმეს, არ იყო „კანონის საფუძველზე შექმნილი დამოუკიდებელი და მიუკერძოებელი სასამართლო“. ის ასევე ეხება უზენაესი სასამართლოს მიერ მის მსჯავრდებას წერილობითი სამართალწარმოების გზით, ქვედა ინსტანციის სასამართლოების მიერ მისი გამამართლებელი განაჩენის გამო, შესაბამის განაჩენში სავარაუდო მიზეზების არარსებობას და მის ბრალდებას, რომ მის დევნას საფუძვლად ჰქონდა ფარული მოტივი. ის დაეყრდნო კონვენციის მე-6 და მე-18 მუხლებს.

ფაქტები

2. მომჩივანი დაიბადა 1978 წელს და ცხოვრობს ლონდონში. მას წარმოადგენდა ბ-ნი ჯ. ჯოველი, ადვოკატი, რომელიც საადვოკატო საქმიანობას ახორციელებს ლონდონში.

3. საქართველოს მთავრობას წარმოადგენდა სახელმწიფო წარმომადგენელი იუსტიციის სამინისტროდან, ბ-ნი ბ. ძამაშვილი.

4. საქმის ფაქტობრივი გარემოებები შეიძლება შეჯამდეს შემდეგი სახით:

ზოგადი ინფორმაცია

5. მომჩივანი არის დამფუძნებელი წევრი პოლიტიკური პარტიისა – „ერთიანი ნაციონალური მოძრაობა“ (შემდგომში „ენმ“), რომელიც მართავდა ქვეყანას 2003 წლის ნოემბრიდან 2012 წლის ოქტომბრამდე.

6. 2004-2006 წლებში ის იყო ფინანსური სამინისტროს ფინანსური პოლიციის დირექტორი. შემდეგ, 2006 წლის ნოემბრიდან 2008 წლის დეკემბრამდე ის იყო თავდაცვის მინისტრი.

7. 2008 წლის 5 დეკემბერს, მინისტრთა კაბინეტის საკადრო გადაადგილებების შემდეგ, მომჩივანმა დატოვა პოლიტიკა და გახდა ბიზნესმენი.

8. მომჩივანმა საქართველო დატოვა 2012 წელს, სავარაუდოდ, დაახლოებით იმ პერიოდში, როდესაც ამჟამინდელმა მმართველმა პარტიამ გაიმარჯვა არჩევნებში. დაუკონკრეტებელ თარიღში ის დაფუძნდა გაერთიანებულ სამეფოში.

9. 2019 წლიდან ის არის ქართული მედიაკომპანია „ფორმულას“ დამფუძნებელი და აქციონერი, რომლის სარედაქციო ხაზი კრიტიკულია მმართველი პარტიის მიმართ.

სისხლის სამართლის საქმის წარმოება მომჩივნის მიმართ

10. 2013-2015 წლებში მომჩივნის წინააღმდეგ აღიძრა 5 სისხლის სამართლის საქმე.

11. მხარეთა არგუმენტებიდან და საქმის მასალებიდან ჩანს, რომ ის გამართლებულ იქნა სამ მათგანში. როგორც ჩანს, ისინი დაკავშირებულია კორუფციის, გაფლანგვისა და ფულის გათეთრებისა და გამოძალვის ბრალდებებთან. მე-4 სისხლის სამართლის საქმე, რომელიც ეხება სამსახურებრივი უფლებამოსილების სავარაუდო გადამეტებას, როგორც ჩანს, მიმდინარეობს.

12. წინამდებარე საჩივარი ეხება საქმის წარმოების მხოლოდ მეხუთე სექციას. მომჩივანი დაუსწრებლად გაასამართლეს და მსჯავრი დასდეს გაფლანგვისთვის სისხლის სამართლის კოდექსის 182-ე მუხლის მე-2(დ) ნაწილისა და მე-3(ბ) ნაწილის (იხილეთ პარაგრაფი 46 ქვემოთ) და გაამართლეს 182-ე მუხლის მე-2(ა) ნაწილის მიხედვით, რომელიც ეხება წინასწარი შეთანხმებით მოქმედი ჯგუფის მიერ გაფლანგვის ჩადენას. მან არჩია, არ გამოცხადებულიყო და ცალსახად დაავალა მის არჩეულ ადვოკატებს, წარმოედგინათ მისი ინტერესები ეროვნული სასამართლოების წინაშე.

13. შესაბამისი ფაქტები მოცემულია ქვემოთ.

ბრალდებები მომჩივნის წინააღმდეგ

14. 2014 წლის 7 მაისს მომჩივანსა და თავდაცვის სამინისტროს სახელმწიფო შესყიდვების დეპარტამენტის ყოფილ დირექტორს (შემდგომში „სამინისტრო“), ა.ნ.-ს, წაუყენეს ბრალი გაფლანგვაში დამამძიმებელი გარემოებებით. ბრალდებები ეხებოდა ხელშეკრულებას, რომელიც სამინისტრომ 2008 წელს გააფორმა ოფშორულ კომპანიასთან, თავდაცვის სამინისტროს ქვედანაყოფებისთვის საბრძოლო მომზადების მიწოდების მიზნით. ბრალდებების თანახმად, სამინისტრომ გადაიხადა 5 060 000 ევრო იმ მომსახურებისთვის, რომელიც არასოდეს მიუწოდებიათ.

15. სასამართლოს ხელთ არსებულ მასალებში არ არის შიდასახელმწიფოებრივი სისხლის სამართლის საქმის მასალის ასლი. ისინი ასევე არ შეიცავს დოკუმენტს, რომელიც ასახავს მომჩივნის წინააღმდეგ ბრალდებებს. ამ დოკუმენტის შინაარსი, როგორც ასახულია ეროვნული სასამართლოების გადაწყვეტილებებში, შეჯამებულია ქვემოთ.

16. ბრალდებების თანახმად, 2007-2008 წლებში სამინისტრომ დაგეგმა და განახორციელა შეიარაღებული ძალების საბრძოლო მომზადება. მომზადებას ახორციელებდნენ მომჩივნის, იმჟამინდელი თავდაცვის მინისტრის, მიერ შერჩეული უცხოელი ინსტრუქტორები. 2007 წელს სამინისტრომ გააფორმა ხელშეკრულებები შპს „Defensive Shield Georgia“-სთან (საქართველოში რეგისტრირებული კომპანია) და შპს „Defensive Shield“-თან (საქართველოს ფარგლებს გარეთ რეგისტრირებული კომპანია). 2007 წლის ივლისიდან 2008 წლის აგვისტომდე აღნიშნულმა კომპანიებმა შეასრულეს ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულებები, რომელთა ხარჯები სრულად ანაზღაურდა.

17. 2008 წლის 10 იანვარს მომჩივანმა გამოსცა ბრძანება №08, ბრიტანეთის ვირჯინიის კუნძულებზე რეგისტრირებულ კომპანია „Girwood Business Corporation“-თან („Girwood“) ხელშეკრულების გაფორმების შესახებ. მან სიტყვიერად დაავალა ა.ნ.-ს, (იხ. პარაგრაფი 14 ზემოთ) დაუყოვნებლივ უზრუნველეყო თავდაცვის სამინისტროს სხვადასხვა ქვედანაყოფის საბრძოლო მომზადების შესახებ ხელშეკრულების დადება. კონტრაქტის ღირებულებად 5 685 000 ევრო განისაზღვრა. საბრალდებო დასკვნის მიხედვით, დავალება შეასრულა ა.ნ.-მ, სახელმწიფო შესყიდვების დეპარტამენტის რეგულაციების მოთხოვნათა უხეში დარღვევით. კერძოდ, ხელშეკრულების დადებამდე ა.ნ.-ს არ ჩაუტარებია კომპანიის აუდიტი, არ შეუფასებია შემოთავაზებული მომსახურებების საბაზრო ღირებულება და არ მიუღია კონსულტაცია სამინისტროს შესაბამისი დეპარტამენტებიდან და შეიარაღებული ძალების გაერთიანებული შტაბიდან. მას ასევე არ მიუღია კომპანიისგან საბანკო ან სხვა გარანტიები, მიუხედავად იმისა, რომ ხელშეკრულებით გათვალისწინებული იყო წინასწარი გადახდა.

18. ბრალდების თანახმად, ხელშეკრულება შეიცავდა დეტალურ სასწავლო პროგრამას და იმ ქვედანაყოფების ჩამონათვალს, რომლებიც ამით ისარგებლებდნენ. თუმცა, მათ მიზანმიმართულად გაიმეორეს არსებული სასწავლო პროგრამები, რომლებიც შემუშავებული და განხორციელებული იყო სამინისტროს მიერ ადრე დადებული სხვა ხელშეკრულებების ფარგლებში (იხ. პარაგრაფი 15 ზემოთ), რათა საბოლოოდ შეექმნათ მცდარი წარმოდგენა ამ მომსახურებების მიწოდებაზე.

19. ხელშეკრულება ითვალისწინებდა 1 421 250 ევროს წინასწარ გადახდას, ყოველგვარი გარანტიის გარეშე. ეს თანხა Girwood-ის საბანკო ანგარიშზე 2008 წლის 16 იანვარს ჩაირიცხა. 2008 წლის 20 თებერვალს კიდევ 909 687 ევრო გადაირიცხა. ხელშეკრულებით დარჩენილი თანხის გადახდის პირობა იყო, რომ კომპანიას შუალედური ანგარიში უნდა წარედგინა სამინისტროსთვის. საბრალდებო დასკვნის მიხედვით, ა.ნ.-მ მომჩივნის დავალებით გააყალბა ეს დოკუმენტი. შედეგად, 2008 წლის 15 მაისს სამინისტრომ კიდევ 2 729 062 ევრო გადაურიცხა Girwood-ს.

20. პროკურატურა ამტკიცებდა, რომ აღნიშნულმა კომპანიამ სახელმწიფო ბიუჯეტიდან ჯამში 5 060 000 ევრო მიიღო, მიუხედავად იმისა, რომ ხელშეკრულებით გათვალისწინებული მომსახურება – საბრძოლო მომზადება – ფაქტობრივად, არასოდეს ყოფილა გაწეული.

21. ბრალდების მხარე ამტკიცებდა, რომ ა.ნ. და მომჩივანი ერთობლივად აპირებდნენ სამინისტროს თანხების გაფლანგვას და მოქმედებდნენ შეთანხმებულად.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება

22. 2017 წლის 30 აგვისტოს თბილისის საქალაქო სასამართლომ დაადგინა, რომ ა.ნ. არ ხვდებოდა გაფლანგვის დანაშაულის მოქმედების სფეროში და ბრალდება გადაკვალიფიცირდა სამსახურებრივი მოვალეობის უგულებელყოფაში. მას მიესაჯა პირობითი სასჯელი, თავისუფლების აღკვეთა ერთი წლითა და 6 თვით. მომჩივანი გამართლებული იქნა. პირველი ინსტანციის სასამართლოს 81-გვერდიან გადაწყვეტილებაში განხილულია საქმის მასალებში არსებული სხვადასხვა მტკიცებულება, მათ შორის, ოცდაათზე მეტი მოწმისა და ექსპერტის ჩვენება, ასევე მრავალი დოკუმენტი.

23. პირველი ინსტანციის სასამართლომ, მათ შორის, დაადგინა, რომ მომჩივნის 2008 წლის 10 იანვრის ბრძანება (იხ. პარაგრაფი 17 ზემოთ) არ იყო უკანონო. დადებული ხელშეკრულების შესრულებასთან დაკავშირებით, მითითებულ პერიოდში ჩატარდა რამდენიმე სასწავლო კურსი და მოწმეებმა ვერ შეძლეს განესაზღვრათ, რომელმა კომპანიამ ჩაატარა ისინი. პირველი ინსტანციის სასამართლომ დაადგინა, რომ შპს Girwood-ისა და Defence Shield Georgia-ის ინტერესები, რომელთა სახელშეკრულებო ვალდებულებების შესრულება არასოდეს ყოფილა სადავო (იხ. პარაგრაფი 15 ზემოთ), წარმოადგენდა იმავე პირს, ო.შ.-ს, რომელმაც დაადასტურა სასწავლო კურსების განხორციელება ორივე კომპანიის მიერ. პირველი ინსტანციის სასამართლომ ასევე დაადგინა, რომ ბრალდების მხარემ ვერ წარმოადგინა მტკიცებულებები, რომლებიც შეიცავს სხვადასხვა კომპანიის სასწავლო პროგრამების დეტალურ შედარებას, მათი მსგავსების ან განსხვავებების შესაფასებლად. ამდენად, პირველი ინსტანციის სასამართლომ ვერ შეძლო დამაჯერებელი პასუხის მიღება კითხვაზე, სთავაზობდა თუ არა Girwood-ის მიერ განხორციელებულ სასწავლო კურსებს სხვა კომპანია.

24. სასამართლომ აღნიშნა, რომ 2008 წლის 4 აპრილით დათარიღებული მხოლოდ ერთი შუალედური ანგარიში წარედგინა სამინისტროს, სადაც მითითებულია, რომ Girwood-მა დაიწყო პროექტის განხორციელება. სასამართლომ დასაბუთებულად არ მიიჩნია ბრალდება, რომ დასკვნა გაყალბებული იყო. მან ასევე არასადავოდ მიიჩნია, რომ მის განხორციელებასთან დაკავშირებულ დოკუმენტებში არ იყო საბოლოო კვარტალური ანგარიში და მიღება-ჩაბარების აქტი, რომელიც სამინისტროსთან უნდა გაფორმებულიყო ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სასწავლო პროგრამის დასრულების შემდეგ. შესაბამისად, სასამართლომ მიიჩნია, რომ ხელშეკრულების შესრულება არ იყო დამტკიცებული დოკუმენტური მტკიცებულებებით. მისი აზრით, ეს აიხსნება ა.ნ.-ის გულგრილობით, ხელშეკრულების შესრულების მონიტორინგისას. თუმცა, პირველი ინსტანციის სასამართლომ დაასკვნა, რომ ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სასწავლო პროგრამის დასრულების დამადასტურებელი დოკუმენტების არარსებობა არ მიუთითებს გონივრული ეჭვის მიღმა, რომ სწავლება რეალურად არ განხორციელებულა.

25. პირველი ინსტანციის სასამართლომ გაითვალისწინა საექსპერტო დასკვნა და ექსპერტის შემდგომი ჩვენება, რომ ხელშეკრულების მეხუთე გვერდზე ხელმოწერა არ ეკუთვნოდა ო.შ.-ს. რაც შეეხება ო.შ.-ის ხელმოწერებს სხვა დოკუმენტებზე, როგორიცაა ანგარიშფაქტურები და 2008 წლის 4 აპრილის შუალედური ანგარიში, ექსპერტმა ვერ შეძლო ამ საკითხზე დასკვნის მიღწევა. სასამართლომ განაცხადა, რომ ექსპერტის დასკვნა იმის შესახებ, რომ ხელმოწერა არ ეკუთვნოდა ო.შ.-ს, არადამაჯერებელი იყო, რადგან მას სთხოვეს შეეფასებინათ ხელმოწერის ავთენტურობა, რომელიც აშკარად ებრაულად, თუმცა ის არ ლაპარაკობდა ამ ენაზე. პირველი ინსტანციის სასამართლომ ასევე პასუხი გასცა ბრალდების მხარის არგუმენტის, რომ ო.შ. იყო მომჩივნის ახლო მეგობარი. მან განაცხადა, რომ საქმის მასალებიდან ირკვევა, რომ ო.შ. იყო სამინისტროს სანდო პარტნიორი, მის მიერ მანამდე განხორციელებული ხელშეკრულებების წყალობით. ეს, სასამართლოს აზრით, არ იძლეოდა დასკვნის საფუძველს, რომ კავშირი ო.შ.-სა და მომჩივანს შორის იმდენად ახლო იყო, რომ შეეთავაზებინა, რომ სურდა ო.შ.-ისთვის უკანონო უპირატესობების უზრუნველყოფა.

26. რაც შეეხება მომჩივანს, კერძოდ, პირველი ინსტანციის სასამართლომ დაასკვნა, რომ ბრალდების მხარის მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებები არ მიუთითებდა იმაზე, რომ მან განზრახ მისცა ა.ნ.-ს რომელიმე მითითება, Girlwood-ისთვის უპირატესობების უზრუნველყოფის შესახებ. სასამართლომ ასევე არ მიიჩნია დადასტურებულად ის ფაქტი, რომ მომჩივანმა, კომპანიისთვის თანხების გადარიცხვის დამტკიცებისას, იცოდა ამ უკანასკნელის მიერ სამინისტროს წინაშე ნაკისრი ვალდებულებების სავარაუდო შეუსრულებლობის შესახებ. განაცხადა რა, რომ მსჯავრდება არ შეიძლება დაფუძნებული იყოს ვარაუდზე, პირველი ინსტანციის სასამართლომ დაადგინა, რომ არ არსებობდა საფუძველი, რომ მომჩივანი ცნობილი ყოფილიყო დამნაშავედ გაფლანგვაში. მან ასევე არ შეიძლება პასუხი აგოს ა.ნ.-ის გულგრილობაზე სამსახურებრივი მოვალეობების მიმართ.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება, პროკურატურის გასაჩივრება და მომჩივნის წერილობითი პასუხი

27. 2018 წლის 23 მაისს თბილისის სააპელაციო სასამართლომ სრულად დატოვა ძალაში ქვედა ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება. გადაწყვეტილებაში ჩამოყალიბებულია მომჩივნისა და ა.ნ.-ის მიმართ წარდგენილი ოფიციალური ბრალდებები, ასევე პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნები და პროკურატურის მიერ შეტანილი საჩივრის შინაარსი. ეს უკანასკნელი არ ეთანხმებოდა პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასაბუთებას თითქმის ყველა სამართლებრივ და ფაქტობრივ საკითხზე. რამდენადაც მომჩივანს შეეხებოდა, პროკურატურამ, მათ შორის, ხაზი გაუსვა სადავო სასწავლო პროგრამის განხორციელების დამადასტურებელი დოკუმენტური მტკიცებულებების უდავო ნაკლებობას. სააპელაციო სასამართლომ განიხილა საქმის მასალების მტკიცებულებები და დაადასტურა პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნები (იხ. პარაგრაფები 22-26 ზემოთ). მათ შორის, მან დაადგინა, რომ პროკურატურამ ვერ წარმოადგინა „უტყუარი მტკიცებულებები იმის დასადასტურებლად, რომ [ხელშეკრულებაში მოთხოვნილი] სწავლება არ განხორციელებულა“.

28. 2018 წლის 22 ივნისს გენერალური პროკურატურის საგამოძიებო სამსახურის პროკურორმა აღნიშნული გადაწყვეტილების წინააღმდეგ უზენაეს სასამართლოში შეიტანა სააპელაციო საჩივარი, ამტკიცებდა რა, რომ ის შეიცავდა სამართლებრივ და ფაქტობრივ ხარვეზებს, რამაც განაპირობა მისი გაუქმება. ბრალდების მხარე, მათ შორის, ამტკიცებდა, რომ ქვედა ინსტანციის სასამართლოების დასკვნების საწინააღმდეგოდ, ა.ნ. იყო გაფლანგვის დანაშაულის საგანი; მომჩივანი იყო უმაღლესი უფლებამოსილი პირი, რომელიც პასუხისმგებელი იყო სამინისტროს ფულადი სახსრების მართვაზე და პასუხისმგებელი უნდა ყოფილიყო ნებისმიერ ბოროტად გამოყენებაზე; ა.ნ. და მომჩივანი ერთობლივად აპირებდნენ სამინისტროს თანხების გაფლანგვას და მოქმედებდნენ შეთანხმებულად; მოწმის ჩვენებამ დაადასტურა, რომ ჩვეულებრივი პროცედურის საწინააღმდეგოდ, მომჩივანი ჩართული იყო პროცესის მონიტორინგში და ამოწმებდა, ირიცხებოდა თუ არა თანხები კონტრაქტორ კომპანიაზე, რაც მიუთითებს მის უკიდურეს ინტერესზე პროცესსა და მის კონტროლში; ხელშეკრულება დაიდო ნაჩქარევად, ყველა პროცედურის დარღვევით; ხოლო მომჩივანმა პირდაპირი როლი ითამაშა ხელშეკრულების გაფორმებაში და სხვადასხვა თანხის კომპანიისთვის გადაცემაში, რომელიც იყო ფიქციური კომპანია, რომელსაც არ ჰქონდა გამოცდილება ამ სფეროში და არც სამუშაოს შემდგომი შესრულების მტკიცებულება, ხელშეკრულების შესაბამისად, იმ გარემოებებში, როდესაც თავდაცვის ძალების გაერთიანებულმა შტაბმა არც კი იცოდა ხელშეკრულების დადების შესახებ. ბრალდების მხარე ასევე მიუთითებდა მომჩივნის მეგობრულ ურთიერთობაზე ო.შ.-სთან, ხელშეკრულებასა და შუალედურ ანგარიშში სავარაუდო ყალბ ხელმოწერებზე და ფაქტზე, რომ ო. შ., სავარაუდოდ, ხელშეკრულების მხარე ვერ იქნებოდა, რადგან კომპანიის დირექტორი მხოლოდ შემდგომში გახდა. მათ ასევე მიუთითეს ინფორმაციაზე, რომელიც აშკარად შეიცავს მტკიცებულებებს კომპანიისთვის გადარიცხული თანხების შემდგომი ბედის შესახებ, ამტკიცებდნენ რა, რომ ისინი ო.შ.-ისა და ვიღაც სხვა პირის პირად ანგარიშებზე აღმოჩნდა. ბრალდების მხარე ასევე არ დაეთანხმა ქვედა ინსტანციის სასამართლოს დასკვნას, რომ არასაკმარისი ინფორმაცია იყო მოწოდებული სხვადასხვა ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სასწავლო პროგრამების შესადარებლად.

29. 2018 წლის 3 ივლისს მომჩივანმა წარადგინა 24-გვერდიანი წერილობითი პასუხი, რომელიც შეიცავდა სხვადასხვა ფაქტობრივ და სამართლებრივ საკითხს. მან განაცხადა, რომ საჩივარი სამართლის მატერიალურ ნორმებზე დაყრდნობით მიუღებელი იყო. ალტერნატიულად მან, მათ შორის, განაცხადა, რომ უდავო იყო, რომ სწავლება ჩატარდა ისრაელის ინსტრუქტორების მიერ 2008 წლის გაზაფხულზე. მან ასევე განაცხადა, რომ პროკურატურამ ვერ დაასაბუთა თავისი პრეტენზია, რომ სწავლება იყო სხვა ხელშეკრულების ფარგლებში განხორციელებული სწავლების მსგავსი. გარდა ამისა, ის ვერ გაითვალისწინებდა სწავლების მიწოდების უზრუნველყოფას იმ პირობებში, როდესაც ყველა სხვა ხელშეკრულება ვადაგასული იყო. მან ასევე განაცხადა, რომ სწავლება ჩატარდა ქვედანაყოფებსა და ადგილმდებარეობებზე, რომლებიც არ იყო გათვალისწინებული სხვა ხელშეკრულებებით, გარდა Girwood-ისა. მომჩივანმა ასევე მოიხსენია ბრალდების მხარის სხვა არგუმენტები, ძირითადად ეყრდნობოდა რა ამ კუთხით ქვედა ინსტანციის სასამართლოების დასკვნებს და საქმის მასალებში არსებულ მოწმეთა ჩვენებებს. მან სხვა საკითხებთან ერთად ხაზგასმით აღნიშნა, რომ სამინისტრომ აღნიშნულ კომპანიასთან კიდევ ერთი ხელშეკრულება გააფორმა, რომელიც ითვალისწინებდა გარკვეული ტექნოლოგიის მიწოდებას. ის სრულად იქნა განხორციელებული. შესაბამისად, ბრალდებები, რომ ფული გადაერიცხა ფიქციურ კომპანიას, დაუსაბუთებელი იყო. მომჩივანმა განაცხადა, რომ ის ფაქტი, რომ მას და ა.ნ.-ს შორის არ ყოფილა ერთობლივი დანაშაულებრივი განზრახვა, უკვე განიხილა ქვედა ინსტანციის სასამართლომ და, რომ პროკურატურის ბრალდებები დაუსაბუთებელი იყო. მან ასევე განაცხადა, რომ ზოგიერთმა მოწმემ არ იცოდა, ვინ ჩაატარა სწავლება, რადგან ხელშეკრულება გასაიდუმლოებული იყო სამხედრო ინფორმაციის დასაცავად და, რომ პროკურატურის ნებისმიერ პრეტენზიას, რომ ხელშეკრულება ფიქციური იყო, არ გააჩნდა ფაქტობრივი საფუძველი. მომჩივანმა დაასკვნა იმით, რომ ის არ უნდა ყოფილიყო იძულებული, დაემტკიცებინა თავისი უდანაშაულობა. მისი ბრალის დამტკიცება პროკურატურას უნდა ეკისრა, მაგრამ ვერ შეძლო.

საქმისწარმოება უზენაეს სასამართლოში

30. 2021 წლის 30 აგვისტოს მომჩივნის ადვოკატს აცნობეს, რომ 2021 წლის 7 სექტემბერს უზენაესი სასამართლო განიხილავდა პროკურატურის საჩივარს წერილობითი წარმოების გზით.

31. 2021 წლის 4 სექტემბერს მომჩივნის ადვოკატმა დარეკა უზენაესი სასამართლოს სამდივნოში და გაიგო, რომ კოლეგიაში იქნებოდა შ.თ. ორ სხვა მოსამართლესთან ერთად.

32. 2021 წლის 7 სექტემბერს მომჩივანმა შეიტანა საჩივარი მოსამართლე შ. თ.-ის აცილების მოთხოვნით, სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 59-ე მუხლის 1(ე)-ელი ნაწილის საფუძველზე (იხ. პარაგრაფი 47 ქვემოთ). საჩივარში მოცემულია მოსამართლეთა მიუკერძოებლობასთან დაკავშირებული ზოგადი პრინციპები და ნათქვამია შემდეგი:

„აღნიშნულ საქმეში მოსამართლის [შ. თ.] აცილების საფუძველია ის, რომ 2018 წლიდან 2019 წლამდე მას ეკავა [გენერალური პროკურორის] თანამდებობა. საქმის აღძვრიდან (2014 წლიდან) ამ საქმეზე პროკურატურას მხარს უჭერს სწორედ ეს ორგანო – საქართველოს მთავარი (გენერალური) პროკურატურა.

ეს ფაქტი ბადებს ლეგიტიმურ და გონივრულ ეჭვებს მოსამართლის [შ. თ.] დამოუკიდებლობისა და მიუკერძოებლობის შესახებ“.

33. იმავე დღეს უზენაესი სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატამ ორი მოსამართლის შემადგენლობით, შ. თ.-ის მონაწილეობის გარეშე, განიხილა და უარყო საჩივარი, როგორც დაუსაბუთებელი. მან აღნიშნა, რომ მომჩივნის საქმე გადაეცა შ. თ.-ს 2020 წლის 23 იანვარს საქმეების შემთხვევითი განაწილების პრინციპით. შ. თ.-ის მიუკერძოებლობის საკითხთან დაკავშირებით მან გაითვალისწინა ის ფაქტი, რომ პროკურატურის სააპელაციო საჩივარი მომჩივნის საქმეზე შეტანილი იყო 2018 წლის 22 ივნისს, მაგრამ შ. თ. გენერალური პროკურორის მოვალეობას მხოლოდ 2018 წლის 16 ივლისს შეუდგა. შესაბამისად, მან დაადგინა, რომ მომჩივანს არ წარმოუდგენია რაიმე არგუმენტი ან მტკიცებულება, რამაც შეიძლება ეჭვი შეიტანოს შ. თ.-ის მიუკერძოებლობაში.

34. იმავე დღეს, 2021 წლის 7 სექტემბერს, უზენაესი სასამართლოს პალატამ, სამი მოსამართლის შემადგენლობით, რომელთაგან ერთ-ერთი იყო შ. თ., წერილობითი სამართალწარმოების შემდეგ გამოიტანა 11-გვერდიანი გადაწყვეტილება. მან ძალაში დატოვა ქვედა ინსტანციის სასამართლოს დასაბუთება ა. ნ.-სთან დაკავშირებით. (იხ. პარაგრაფები 22და 27ზემოთ). რაც შეეხება მომჩივანს, უზენაესმა სასამართლომ გააუქმა სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება და ის გაფლანგვაში დამნაშავედ ცნო სისხლის სამართლის კოდექსის 182-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „დ“ და მე-3 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით (იხ. პარაგრაფი 46ქვემოთ). ის გაამართლეს 182-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „ა“ პუნქტით, რადგან არ არსებობდა ჯგუფური შეთანხმების მტკიცებულება. მას მიესაჯა ხუთი წლით თავისუფლების აღკვეთა და თვრამეტი თვით აეკრძალა საჯარო თანამდებობის დაკავება.

35. უზენაესი სასამართლოს დასაბუთება მომჩივნის მსჯავრდებასთან დაკავშირებით და სასჯელი შემდეგნაირად იკითხება:

„5.4. საკასაციო სასამართლომ [სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის] 259-ე და მე-300 მუხლების შესაბამისად შეაფასა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2018 წლის 23 მაისის გადაწყვეტილების კანონიერება, რომელიც იყო [საკასაციო საჩივრის] საგანი და ადგენს, რომ დავით კეზერაშვილის მიმართ გამოტანილი გადაწყვეტილება უკანონოა, რადგან ის მიღებულია საქართველოს კანონმდებლობით გათვალისწინებული მოთხოვნების [დარღვევით] [და] გადაწყვეტილების მიღებისას ადგილი ჰქონდა [სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის] მოთხოვნათა არსებით დარღვევას.

5.5. საკასაციო სასამართლო ადგენს, რომ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2018 წლის 23 მაისის გადაწყვეტილება არ არის სათანადოდ დასაბუთებული ბრალდებული დავით კეზერაშვილის მიმართ, იმის გათვალისწინებით, რომ დასკვნები და გადაწყვეტილებები, რომლებიც ეხება მის მიმართ წაყენებული ბრალის დაუმტკიცებელ [ხასიათს], ზოგადი და ბუნდოვანია.

5.6. თავდაცვის სამინისტროს რეგულაციების მე-3(3)(დ), (ე) და (ნ) მუხლის შესაბამისად, რომელიც მიღებულია საქართველოს პრეზიდენტის 2004 წლის 5 აპრილის ბრძანებით №119, საქართველოს თავდაცვის მინისტრი კოორდინაციას უწევს სამინისტროს სტრუქტურული ქვედანაყოფების საქმიანობას; ზედამხედველობს სამინისტროს შესაბამისი თანამდებობის პირების გადაწყვეტილებებსა და ქცევას და კანონით გათვალისწინებული წესით აუქმებს [ასეთი პირების გადაწყვეტილებებსა და ქცევას], მათი [არა]კანონიერების ან [არა]მიზანშეწონილობის საფუძველზე; საქართველოს კანონმდებლობის შესაბამისად გამოსცემს ნორმატიულ სამართლებრივ აქტებს და აკონტროლებს მათ შესრულებას; წყვეტს სახელმწიფო ბიუჯეტის სწორად გამოყენებას და პასუხისმგებელია სამინისტროს ბიუჯეტის ზუსტ და სათანადო ხარჯვაზე[.] შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო ადგენს, რომ საქართველოს კანონმდებლობის შესაბამისად, თავდაცვის მინისტრის რანგში სწორედ ბატონი დავით კეზერაშვილი ფლობდა და მართავდა სამინისტროს საბიუჯეტო რესურსებს კანონიერად[.] ის იყო გადაწყვეტილების მიმღები და ფინანსურ ხარჯებზე პასუხისმგებელი [პირი] და, ზუსტად ამ მიზეზით, სწორედ [ის] იყო სისხლის სამართლის კოდექსის 182-ე მუხლის საგანი და არა [სამინისტროს] სტრუქტურული ქვედანაყოფის რომელიმე სხვა ხელმძღვანელი.

5.7. საქართველოს პრემიერ-მინისტრის 2006 წლის 10 ნოემბრის ბრძანების №291 შესაბამისად, დავით კეზერაშვილი თავდაცვის მინისტრის პოსტს 2006 წლის 10 ნოემბრიდან 2008 წლის 6 დეკემბრამდე იკავებდა. მოწმის [ვ.ძ., მაშინდელი თავდაცვის მინისტრის მოადგილე] ჩვენებიდან ირკვევა, რომ თავდაცვის მინისტრს [საქართველოს თავდაცვის ძალების] გენერალური შტაბის მოთხოვნის საფუძველზე უნდა გამოეცა ბრძანება არაგეგმური წვრთნების შესახებ. 2008 წლის 10 იანვარს თავდაცვის მინისტრმა გამოსცა ბრძანება №08 ასეთი მოთხოვნის გარეშე. იმავე დღეს, ზემოაღნიშნული ბრძანების საფუძველზე, თავდაცვის სამინისტროსა და Girlwood Business [Corporation]-ს შორის დაიდო ხელშეკრულება №38. მოწმეთა ჩვენებები [ზ.გ., შ.თ. და გ.თ. და გენერალური შტაბის წარმომადგენლები] მიუთითებს, რომ გენერალური შტაბის მაშინდელმა ხელმძღვანელობამ არაფერი იცოდა ამ ბრძანებისა და ხელშეკრულების შესახებ, მაგრამ იცოდა საერთაშორისო პარტნიორების მიერ ჩატარებული სხვა წვრთნების შესახებ... მოწმის ჩვენებები [ვ.ძ., გ.ბ. და ო.შ.] ადასტურებს, რომ მიუხედავად იმისა, რომ Girwood Business [Corporation]-ს არ წარუდგენია მეოთხე კვარტალური ანგარიში და თავდაცვის სამინისტროს არ გაუფორმებია მათთან მიღება-ჩაბარების აქტი, [სამინისტროს] შესაბამისმა სტრუქტურულმა ქვედანაყოფებმა დავით კეზერაშვილის სიტყვიერი დავალებით და პროცედურის დარღვევით გადაურიცხეს Girwood Business [Corporation]-ს, მათი მოთხოვნის საფუძველზე 1 421 250 ევრო – 2008 წლის 16 იანვრის მოთხოვნის №10 საფუძველზე, 909 687.50 ევრო – 2008 წლის 20 თებერვლის მოთხოვნის №70 საფუძველზე და 2 729 062.50 ევრო – 2008 წლის 15 მაისის მოთხოვნის №182, რაც საერთო ჯამში 5 060 000 ევროს შეადგენს.

5.8. სასამართლო არ იღებს საქმის მასალებში არსებულ სხვა მტკიცებულებებს (მოწმის [ო.შ.] ჩვენებას), რომელიც მიუთითებს, რომ 2008 წლის 10 იანვრის ხელშეკრულებაში №38 გათვალისწინებული სწავლება სრულად იქნა განხორციელებული. ის ფაქტი, რომ სწავლება ჩატარდა ხელშეკრულების საფუძველზე, [შეიძლება] დადგინდეს მხოლოდ შესაბამისი ანგარიშისა და მიღება-ჩაბარების აქტის საფუძველზე, რომელიც არ ყოფილა წარდგენილი თავდაცვის სამინისტროში. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ მსგავსი კატეგორიის საქმეებში მოწმის ჩვენებებისა და საქმის მასალებში არსებული დოკუმენტური მტკიცებულებების იურიდიული ძალის შედარებისას უპირატესობა ენიჭება დოკუმენტურ მტკიცებულებებს. სისხლის სამართლის საქმე არ შეიცავს ხელშეკრულებით გათვალისწინებულ დოკუმენტურ მტკიცებულებებს, რომლებიც, ერთი მხრივ, დაადასტურებს წვრთნების ჩატარებას და, მეორე მხრივ, წარმოადგენს საბიუჯეტო რესურსების განაწილების საფუძველს.

5.9. [საკასაციო სასამართლო] მიიჩნევს, რომ მინისტრის მიერ ხელშეკრულებაში [მითითებულ] პერიოდში საკუთარი მოვალეობების [და] ვალდებულებების უგულებელყოფა, მოახდინოს შესყიდვების, ფინანსთა და ადმინისტრაციის [დეპარტამენტების] საქმიანობის კოორდინაცია და ზედამხედველობა და სათანადო რეაგირება, უნდა შეფასდეს როგორც სისხლის სამართლის დანაშაული.

5.10. [საკასაციო სასამართლო] აღნიშნავს, რომ ხელშეკრულების ვადის გასვლის შემდეგ, როდესაც არ იყო [დადებული] საბოლოო მიღება-ჩაბარების აქტი თავდაცვის სამინისტროსა ... და Girwood Business [Corporation]-ს შორის, არ ყოფილა გამოყენებული შესაბამისი სამართლებრივი მექანიზმები, რომლებიც უზრუნველყოფდა, რომ Girwood Business [Corporation] გადაიხდიდა დავალიანებას. ყოველივე ეს, თავდაცვის მინისტრის პირდაპირი უფლებამოსილების გათვალისწინებით ... წარმოადგენდა დავით კეზერაშვილის დანაშაულის შემდგომ ქცევას.

5.11. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ მე-5.7, მე-5.9 და მე- 5.10 პარაგრაფებში აღწერილი ქმედებების მთლიანობა [დანაშაულთან და დანაშაულის შემდგომ პერიოდთან დაკავშირებით] მიუთითებს დავით კეზერაშვილის პირდაპირ განზრახვაზე, სამსახურებრივი მდგომარეობის გამოყენებით, [და] დიდი ოდენობით თავდაცვის სამინისტროს საბიუჯეტო რესურსების გაფლანგვაზე, რომელიც მის კანონიერ მფლობელობაში და კონტროლის ქვეშ იყო.

5.12. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ გაფლანგვის შემადგენელი ელემენტებია:

– დამნაშავეს უნდა ჰქონდეს ... ქონება მის კანონიერ მფლობელობაში ან კონტროლის ქვეშ;

– სამართალდამრღვევმა უნდა განახორციელოს ქონების კანონიერი ფლობა მფლობელთან სამართლებრივი ურთიერთობის გზით [როგორიცაა] სამსახურებრივი მოვალეობა;

– სამართალდამრღვევს უნდა ჰქონდეს ქონებაზე კონტროლის განხორციელების რეალური შესაძლებლობა;

– სამართალდამრღვევმა უნდა იცოდეს, რომ მისი საქციელი ზიანს აყენებს ქონების მფლობელს და უნდა სურდეს ასეთი ზიანის მიყენება.

5.13. არსებული კანონმდებლობის, ფაქტობრივი გარემოებებისა და საქმის მასალებში არსებული მტკიცებულებების გაანალიზების შემდეგ საკასაციო სასამართლო ასკვნის, რომ:

– დავით კეზერაშვილი კანონიერად ფლობდა და აკონტროლებდა თავდაცვის სამინისტროს საბიუჯეტო რესურსებს... იღებდა გადაწყვეტილებებს მათ მიზნობრივ გამოყენებასთან დაკავშირებით და პასუხისმგებელი იყო მათ ზუსტ და მიზანმიმართულ ხარჯვაზე;

– სასამართლოსთვის ფაქტობრივი ვარაუდია, რომ დავით კეზერაშვილმა, როგორც თავდაცვის მინისტრმა, კარგად იცოდა, რომ თავისი ქმედებებით [როგორიცაა] ბრძანების გამოცემა, [სათანადო] პროცედურის გარეშე და ხელშეკრულების გაფორმება, საბიუჯეტო სახსრების დიდი ოდენობით თანხების გადარიცხვა გარანტიის [მოთხოვნისა] და მიღება-ჩაბარების აქტის [გარეშე] [და] კომპანიის სადებეტო დავალიანების [დაფარვის] არმოთხოვნით, ის ზიანს აყენებდა სახელმწიფოს და სურდა ასეთი ზიანის მიყენება.

5.14. სასამართლო უადგილოდ მიიჩნევს დავით კეზერაშვილსა და [კომპანიის დირექტორს, ო.შ.-ს] შორის მეგობრული ურთიერთობის საკითხს და განმარტავს, რომ გაფლანგვის დანაშაული, რომელიც [მომჩივანს ბრალად ედება], ჩადენილია მოპასუხის კანონიერ მფლობელობაში ან კონტროლში მყოფი ქონების არასათანადო მართვის მომენტიდან და, რომ მესამე პირი, რომელსაც გადაეცა ეს ქონება, არის არ არის შესაბამისი დანაშაულის განმარტებისთვის. გაფლანგვა არის ფიზიკური პირის [რომელსაც ასეთი ქონება მიანდვეს] განზრახ ქმედება, რომელიც მიზნად ისახავს მესაკუთრისთვის საკუთრებაზე მესაკუთრეობის ჩამორთმევას.

5.15. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ საქართველოს კანონმდებლობის ერთობლივი ანალიზისა და ორმხრივად თანმიმდევრული, მკაფიო და დამაჯერებელი მტკიცებულებების საფუძველზე, საფუძვლიანი ეჭვის მიღმა დადგინდა, რომ დავით კეზერაშვილმა ჩაიდინა სისხლის სამართლის დანაშაული სისხლის სამართლის კოდექსის 182-ე მუხლის მე-2 „დ“ ნაწილისა და მე-3 „ბ“ ნაწილის შესაბამისად.

6. დასაბუთება სასჯელთან დაკავშირებით

6.1. საკასაციო სასამართლომ სრულად შეაფასა და გაითვალისწინა, როგორც ამას [სისხლის სამართლის კოდექსის] 53-ე მუხლი მოითხოვს, შემამსუბუქებელი და დამამძიმებელი ფაქტორები დავით კეზერაშვილის პასუხისმგებლობასთან დაკავშირებით და აღნიშნა, რომ საქმის მასალები არ შეიცავს [ინფორმაციას] შემამსუბუქებელ ფაქტორებზე. ...; რაც შეეხება დამამძიმებელ [ფაქტორებს], რადგან „სამსახურებრივი უფლებამოსილების გამოყენება“ და „დიდი ოდენობით [ფული]“ იყო დანაშაულის განმარტების ნაწილი [რომელიც ბრალად ედებოდა მომჩივანს], იგივე გარემოებები არ ყოფილა გათვალისწინებული სასჯელის განსაზღვრისას.

6.2. საკასაციო სასამართლო ითვალისწინებს [მომჩივნის] მიერ მინისტრის მოვალეობის დარღვევის ხასიათს და განმარტავს, რომ რაც უფრო მაღალია სისხლის სამართლის დანაშაულის ქვეშ მყოფი თანამდებობის პირის კარიერული დონე, მით უფრო მეტია საჯარო პასუხისმგებლობა [რომელსაც ასეთი პირი ატარებს], ... და მით უფრო მაღალია [მისი] მოვალეობის დარღვევით გამოწვეული საფრთხის ხარისხი [საზოგადოებისთვის].

6.3. ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, სასამართლო მიიჩნევს, რომ [მომჩივანს უნდა მიესაჯოს] ათი წლით თავისუფლების აღკვეთა და, როგორც დამატებითი სანქცია, [უნდა ჩამოერთვას] უფლება დაიკავოს საჯარო თანამდებობა]. [უზენაესმა სასამართლომ შემდეგ გამოიყენა ამნისტიის აქტი გადაწყვეტილების საოპერაციო პარაგრაფში №6 და სასჯელი შეამცირა, მიუსაჯა 5 წლით თავისუფლების აღკვეთა და აუკრძალა საჯარო თანამდებობის დაკავება ერთი წლითა და ექვსი თვით]“.

სამოქალაქო სამართალწარმოება

36. 2022 და 2023 წლებში, დაუზუსტებელ თარიღებში, თბილისის საქალაქო სასამართლომ და თბილისის სააპელაციო სასამართლომ გამოიტანეს გადაწყვეტილებები, რომლითაც დაუშვეს თავდაცვის სამინისტროს სამოქალაქო სარჩელი მომჩივნისა და ა.ნ.-ის წინააღმდეგ, 5 060 000 ევროს ოდენობით თანხაზე. საქმის წარმოება, როგორც ჩანს, უზენაეს სასამართლოში მიმდინარეობს.

პრემიერ-მინისტრის სიტყვით გამოსვლა პარლამენტში

37. 2021 წლის 25 ივნისს, სანამ უზენაეს სასამართლოში მომჩივნის წინააღმდეგ საქმე განხილვის მოლოდინში იყო, პრემიერ-მინისტრმა, ი.გ.-მ თავისი წლიური ანგარიში წარუდგინა პარლამენტს.

38. პარლამენტის წევრებმა პრემიერ-მინისტრს კითხვები დაუსვეს, რაზეც მან უპასუხა. ერთ-ერთი შეკითხვა სამხედრო სფეროში სავარაუდო კორუფციას ეხებოდა. ეს კითხვა დასვა ყოფილი მმართველი პარტიის წარმომადგენელმა, რომლის მთავრობაშიც მომჩივანი იყო მინისტრი. პრემიერ-მინისტრმა უპასუხა:

„თქვენგან კითხვას არ ველოდი... როგორც ვიცი, სერიოზული დანაშაულები ჩაიდინა, როცა თქვენი [პარტია] ხელისუფლებაში იყო. მითუმეტეს, როცა საქმე ჯარს ეხება, უნდა გახსოვდეთ, რომ მე კარგად ვიცი, რა ხდებოდა ჯარში წინა ხელისუფლების დროს. როცა მეკითხებით, რა ხდება ჯარში და [აყენებთ] კითხვებს კორუფციაზე... საზოგადოებას შევახსენებ და ღიად[აც] ვისაუბრე, რომ არის საქმეები, რომლებსაც პროკურატურა აწარმოებს, გამოტანილია გადაწყვეტილებები, დაპატიმრებულია ხალხი. ბატონი [ი.ბ., პარლამენტის თავდაცვისა და უშიშროების კომიტეტის თავმჯდომარე] აქ არის, შეგიძლიათ სთხოვოთ მას, მოიწვიოს განხილვა, რომელსაც თქვენ [და თქვენი პარტიის წევრები] დაესწრებით [თქვენი, როგორც] ყოფილი ხელისუფლების წარმომადგენლები, მოქმედ მინისტრთან და დეპუტატებთან ერთად და ისინი გაჩვენებენ, რამდენი ზიანი მიაყენა სახელმწიფოს წინა მთავრობამ, კერძოდ, ბატონმა კეზერაშვილმა [მომჩივანმა] და მისმა მძარცველურმა პოლიტიკამ... [მილიონები] გადაირიცხა ოფშორულ [ანგარიშებზე] ... ფაქტებზე ვლაპარაკობ... ჩვენ მზად ვართ... აქ არის ნდობის ჯგუფის ფორმატი, რომლის ნაწილის სახით შეგიძლიათ განიხილოთ ეს საკითხები... როგორც თავად ყოფილი სამხედრო, ... როგორია თქვენი რეაქცია [ამ სერიოზულ დანაშაულებზე]? ...“

39. მას შემდეგ, რაც ამ თემაზე კომენტარი გაკეთდა (ხმადაბალი ჩანაწერი), პრემიერმა ასე უპასუხა:

„... [შეწყვიტეთ] დემაგოგია [და] ტყუილები... 240 ადამიანი დააკავეს და [დაევალათ თანხის დაბრუნება]. ... კეზერაშვილმა, რომელიც მოპარული ფულით აქტიურად აფინანსებს პოლიტიკას უცხოეთიდან, ... ტელევიზიისა და [პოლიტიკური] პარტიების ჩათვლით, [უნდა] დააბრუნოს ერთი მილიარდი ლარი...“

პრემიერ-მინისტრმა პარლამენტის წევრების ხმადაბალ კომენტარს უპასუხა:

„ჩემს დროს არა, კეზერაშვილის, ალბათ ჩემი წასვლის შემდეგ გაამართლეთ, ახლა იზრუნებენ მასზე, როგორც ჩანს, არ იცით და არსებობს სრული ინფორმაცია, თუ გაინტერესებთ, მოითხოვეთ და მოდი კიდევ ერთხელ ვკითხოთ [პარლამენტის თავდაცვისა და უშიშროების კომიტეტის თავმჯდომარეს] ... არა, არა, იზრუნებენ ამ ინფორმაციაზე, წარმოგიდგენენ... დამშვიდდით... დამშვიდდით...“

ჩანაწერში ისმოდა ხმაური. პრემიერ-მინისტრმა განაცხადა:

„მე მოგეცით ახსნა-განმარტება [მიმართა რა პარლამენტის წევრს, რომელმაც თავდაპირველი კითხვა დაუსვა სავარაუდო კორუფციასთან დაკავშირებით – იხ. პარაგრაფი 37 ზემოთ], თქვენ სამხედრო კაცი ხართ... და ამიტომაც გითხარით. ამ მიზნით, მე ვთხოვე [პარლამენტის თავდაცვისა და უშიშროების კომიტეტის თავმჯდომარეს], ჩაეხედა ამ საკითხში და განეხილა. ჩემი სიტყვები როგორც გინდათ დაამახინჯეთ, როცა ვამბობ, რომ „იზრუნებენ“ ვგულისხმობ, რომ [პარლამენტის თავდაცვისა და უშიშროების კომიტეტის თავმჯდომარე] იზრუნებს, შეისწავლის საკითხს და მოგაწვდით დეტალურ ინფორმაციას ჯარის ძარცვისა და ჯარის ინტერესების დაზიანების შესახებ...“

მოსამართლე შ.თ.-ის არჩევა უზენაეს სასამართლოში

40. 2018 წლის 16 ივლისიდან 2019 წლის 12 დეკემბრის ჩათვლით შ.თ. მსახურობდა გენერალურ პროკურორად.

41. 2019 წლის 12 დეკემბერს შ.თ. არჩეულ იქნა უზენაესი სასამართლოს მოსამართლედ. 2019 წლის 19 დეკემბერს ის დაინიშნა უზენაესი სასამართლოს თავმჯდომარის მოადგილედ.

42. შ. თ.-ის უზენაეს სასამართლოში არჩევის შესახებ ზოგადი ინფორმაცია შეჯამებულია საქმეში Ugulava v. Georgia (no. 2) (no. 22431/20, §§ 8-15, 2024 წლის 1 თებერვალი).

ექსტრადიციის საქმის წარმოება და ინტერპოლის წითელი ცირკულარი

43. 2014 წლის 27 თებერვალს ექს-ან-პროვანსის (საფრანგეთი) სააპელაციო სასამართლომ უარი თქვა მომჩივნის საქართველოში ექსტრადირებაზე. მან დაადგინა, რომ მოთხოვნა იყო ვადაგასული, და რომ ნაციონალური მოძრაობის ყოფილი თანამდებობის პირების მრავალჯერადი დევნისა და ამ პოლიტიკურ მოძრაობაში მომჩივნის ყოფილი თანამდებობის გათვალისწინებით, არსებობდა სერიოზული საფუძველი იმის დასაჯერებლად, რომ ექსტრადირების შემთხვევაში მისი მდგომარეობა გაუარესდებოდა პოლიტიკური მრწამსის გამო. ექსტრადიციის მოთხოვნა ეხებოდა სისხლის სამართლის ორ სხვადასხვა საქმისწარმოებას, რომლებშიც ის შემდგომში გაამართლეს.

44. 2015 წლის 23 ივლისს ინტერპოლმა მიიღო გადაწყვეტილება, წაეშალა მომჩივანთან დაკავშირებული ყველა ინფორმაცია თავისი მასალებიდან. გადაწყვეტილებაში აღნიშნულია, რომ „მიუხედავად იმისა, რომ არსებობდა საერთო სამართლის დანაშაულებრივი ელემენტები [ბ-ნი კეზერაშვილის წინააღმდეგ ბრალდებებთან დაკავშირებით], საქმის გარშემო არსებული პოლიტიკური ელემენტები [სჭარბობდა] ამ საერთო სამართლის დანაშაულებრივ ელემენტებს“. ინტერპოლის მასალების კონტროლის კომისიამ ასევე აღნიშნა, მათ შორის, რომ ეჭვის შემთხვევაში მას უნდა გადაეწყვიტა წაშლის მსურველი მხარის ინტერესებიდან გამომდინარე.

45. 2016 წლის 21 მარტს უესტმინსტერის მაგისტრატმა სასამართლომ (გაერთიანებული სამეფო) უარი თქვა მომჩივნის საქართველოში ექსტრადირებაზე წინამდებარე საჩივრის ცენტრში არსებულ სისხლის სამართლის საქმის წარმოებასთან დაკავშირებით. ხელისუფლების ორგანოებისა და მოწმეების მოსმენის შემდეგ და სხვადასხვა დოკუმენტური მტკიცებულებების განხილვის შემდეგ, მთავარმა მაგისტრატმა დაადგინა, რომ მტკიცებულებები „მნიშვნელოვან ეჭვს ბადებს ბ-ნი კეზერაშვილის წინააღმდეგ საქმის საფუძველთან დაკავშირებით“. მომჩივნის ექსტრადიციაზე უარის თქმის გადაწყვეტილება შემდეგნაირად არის შეჯამებული:

„ზემოთ მოყვანილ ფაქტებზე... დარწმუნებული არ ვარ, რომ ბატონი კეზერაშვილის ექსტრადიციის მოთხოვნა, მისი პოლიტიკური შეხედულებების გამო, სისხლისსამართლებრივი დევნის ან დასჯის მიზნით იყოს. მე ვიცი, რომ მოთხოვნები შეიძლება დაყენებულ იქნეს სრულიად სათანადო მიზნებისთვის. მტკიცებულებებმა შეიძლება გაამყაროს ერთი ან მეტი მსჯავრდება. თუმცა ეს არ არის ტესტი. მთლიანობაში მე მიმაჩნია, რომ უფრო სავარაუდოა, რომ ნაციონალური მოძრაობის ყოფილი პოლიტიკოსების დევნის სურვილი არის მიზანი ამ მოთხოვნების მიღმა. შეიძლება ეს არ იყოს ერთადერთი მიზანი, მაგრამ ამ ფაქტორის გარეშე, მე არ მჯერა, რომ ეს მოთხოვნები დაყენებული და განხორციელებული იქნებოდა ისე, როგორც იყო.

რაც შეეხება მომავალს, მე დიდ პატივს ვცემ საქართველოს სასამართლოს. მჯერა მოსალოდნელია, რომ სასამართლო ხელისუფლება წარმატებით გაუძლებს ადმინისტრაციის მხრიდან, პროკურორების მეშვეობით, განხორციელებულ ზეწოლას. თუმცა ვუყურებთ რა, თუ რა დაემართა სხვებს, მე კმაყოფილი ვარ, რომ არსებობს გონივრული შანსი, სერიოზული შესაძლებლობა, რომ მოპასუხის ეს თავისუფლება შეიზღუდება (და, კერძოდ, ის შეიძლება დაკავებულ იქნეს წინასწარ პატიმრობაში), დევნის არაიდეალური პროცესის გამო, რომელიც მოტივირებულია ერთიანი ნაციონალური მოძრაობის პოლიტიკოსის მსჯავრდების მოპოვების სურვილით, ან ბ-ნი კეზერაშვილისგან მტკიცებულებების მოპოვების სურვილით, რომელიც შეიძლება გამოყენებულ იქნეს მისი ყოფილი მაღალი თანამდებობის კოლეგების წინააღმდეგ. ეს გადაწყვეტილება გამყარებულია სხვა ევროპული სასამართლოების და ინტერპოლის გადაწყვეტილებებით, მაგრამ არ არის დამოკიდებული მათზე.

შესაბამისი სამართლებრივი ჩარჩო

1999 წლის 22 ივლისის სისხლის სამართლის კოდექსი 46. სისხლის სამართლის კოდექსის 182-ე მუხლი ითვალისწინებს შემდეგს:

მუხლი 182. მითვისება ან გაფლანგვა🔗

„1. 1. სხვისი ნივთის ან ქონებრივი უფლების მართლსაწინააღმდეგო მითვისება ან გაფლანგვა, თუ ეს ნივთი ან ქონებრივი უფლება მიმთვისებლის ან გამფლანგველის მართლზომიერ მფლობელობაში ან გამგებლობაში იმყოფებოდა, – ისჯება ჯარიმით ან შინაპატიმრობით ვადით ექვსი თვიდან ორ წლამდე ანდა თავისუფლების აღკვეთით ვადით სამიდან ხუთ წლამდე.

2. იგივე ქმედება:

ა) წინასწარი შეთანხმებით ჯგუფის მიერ;

...

დ) სამსახურებრივი მდგომარეობის გამოყენებით, –

ისჯება ჯარიმით ან თავისუფლების აღკვეთით ვადით ოთხიდან შვიდ წლამდე, თანამდებობის დაკავების ან საქმიანობის უფლების ჩამორთმევით ვადით სამ წლამდე.

3. ამ მუხლის პირველი ან მე-2 ნაწილით გათვალისწინებული ქმედება, ჩადენილი:

...

ბ) დიდი ოდენობით; ... ისჯება თავისუფლების აღკვეთით ვადით შვიდიდან თერთმეტ წლამდე, თანამდებობის დაკავების ან საქმიანობის უფლების ჩამორთმევით ვადით სამ წლამდე...“

2009 წლის 9 ოქტომბრის სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსი 47. სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 59-ე მუხლი ადგენს იმ გარემოებებს, როდესაც მოსამართლე, ნაფიცი მსაჯული, პროკურორი, გამომძიებელი ან სასამართლო სხდომის მდივანი შეიძლება გამოირიცხოს სისხლის სამართლის პროცესიდან. ის შემდეგნაირად იკითხება, რამდენადაც შესაბამისია:

„1. მოსამართლე, ნაფიცი მსაჯული, პროკურორი, გამომძიებელი ან სასამართლო სხდომის მდივანი ვერ მიიღებს მონაწილეობას სისხლის სამართლის პროცესში, თუ:

ა) კანონით დადგენილი წესით არ იყო თანამდებობაზე დანიშნული ან არჩეული;

ბ) ამ საქმეში მონაწილეობს ან მონაწილეობდა, როგორც ბრალდებული, ადვოკატი, დაზარალებული, ექსპერტი, თარჯიმანი ან მოწმე;

...

ე) არსებობს სხვა გარემოება, რომელიც საეჭვოს ხდის მის ობიექტურობასა და მიუკერძოებლობას.

2. მოსამართლე ვერ მიიღებს მონაწილეობას სისხლის სამართლის საქმის არსებით განხილვაში, თუ იგი ამ საქმეში მონაწილეობდა, როგორც გამომძიებელი, პროკურორი ...“

48. 259-ე მუხლი ითვალისწინებს შემდეგს:

„1. სასამართლოს განაჩენი უნდა იყოს კანონიერი, დასაბუთებული და სამართლიანი.

2. სასამართლოს განაჩენი კანონიერია, თუ იგი გამოტანილია საქართველოს კონსტიტუციის, საქართველოს საერთაშორისო ხელშეკრულებების, სხვა ნორმატიული აქტების, მათ შორის, ამ კოდექსისა და საქართველოს სხვა კანონების მოთხოვნათა დაცვით, რომელთა ნორმებიც გამოყენებული იყო სისხლის სამართლის პროცესში.

3. სასამართლოს განაჩენი დასაბუთებულია, თუ ის ემყარება სასამართლო განხილვის დროს გამოკვლეულ, გონივრული ეჭვის გამომრიცხავ მტკიცებულებათა ერთობლიობას. სასამართლოს განაჩენში ჩამოყალიბებული ყველა დასკვნა და გადაწყვეტილება დასაბუთებული უნდა იყოს.

4. სასამართლოს განაჩენი სამართლიანია, თუ დანიშნული სასჯელი შეესაბამება მსჯავრდებულის პიროვნებას და მის მიერ ჩადენილი დანაშაულის სიმძიმეს.

49. მე-300 მუხლის 1-ელი ნაწილი ითვალისწინებს, რომ საკასაციო წესით შეიძლება გასაჩივრდეს სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის მიერ გამოტანილი განაჩენი, რომელიც, კასატორის აზრით, უკანონოა. ის ასევე ითვალისწინებს, რომ განაჩენი უკანონოა, თუ:

ა) არსებითად დაირღვა საქართველოს სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსი, რაც არ გამოუვლენია პირველი ინსტანციის ან სააპელაციო სასამართლოს, ან რაც მან დაუშვა საქმის განხილვისა და გადაწყვეტილების მიღების დროს;

ბ) მსჯავრდებულის ქმედებას არასწორი კვალიფიკაცია მიეცა;

გ) გამოყენებულია სასჯელის ისეთი სახე ან ზომა, რომელიც აშკარად არ შეესაბამება მსჯავრდებულის ქმედების ხასიათსა და პიროვნებას.

50. 303-ე მუხლის მე-3 ნაწილი ითვალისწინებს, რომ საკასაციო საჩივარი დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ:

„ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას;

ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია;

გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება;

დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან;

ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე;

ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას ან/და მის დამატებით ოქმს/ოქმებს და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს;

ზ) კასატორი არასრულწლოვანი მსჯავრდებულია.“

51. 303-ე მუხლის მე-5 ნაწილი ითვალისწინებს, რომ, თუ საკასაციო სასამართლო განჩინებით საჩივარს დასაშვებად მიიჩნევს, იგი ნიშნავს საკასაციო სხდომის თარიღს. 303-ე მუხლის მე-6 ნაწილი ითვალისწინებს, რომ საკასაციო სასამართლო უფლებამოსილია საქმე განიხილოს ზეპირი მოსმენის გარეშე. 303-ე მუხლის მე-7 ნაწილის შესაბამისად, კასატორს უფლება აქვს [ნებისმიერ დროს], შემაჯამებელი გადაწყვეტილების გამოტანამდე გაითხოვოს თავისი საჩივარი.

52. 306-ე მუხლი ითვალისწინებს შემდეგს, რამდენადაც შესაბამისია:

„1. სხდომის თავმჯდომარე ადგენს, რომ სხდომაზე გამოცხადდნენ მხარეები.

2. შემდეგ სიტყვით გამოდიან მხარეები. თავდაპირველად სიტყვა ეძლევა კასატორს.

3. [ქვედა ინსტანციის სასამართლოს] განაჩენის უკანონობის მტკიცების ტვირთი აკისრია კასატორს.

4. საკასაციო საჩივარი განიხილება საჩივრისა და მისი შესაგებლის ფარგლებში.

5. მხარეთა სიტყვით გამოსვლის შემდეგ რეპლიკის უფლებით სარგებლობს ჯერ კასატორი, ხოლო შემდეგ – მოწინააღმდეგე მხარე.

6. თუ მსჯავრდებული (გამართლებული) ესწრება სხდომას, მისი საბოლოო სიტყვის უფლება გარანტირებულია.

...“

53. 307-ე მუხლი ითვალისწინებს შემდეგს:

„1. 1. საკასაციო სასამართლო განაჩენით იღებს ერთ-ერთ შემდეგ გადაწყვეტილებას:

ა) აუქმებს სააპელაციო სასამართლოს გამამტყუნებელ განაჩენს და მის ნაცვლად ადგენს გამამართლებელ განაჩენს;

ბ) აუქმებს სააპელაციო სასამართლოს გამამართლებელ განაჩენს და მის ნაცვლად ადგენს გამამტყუნებელ განაჩენს;

გ) ცვლილება შეაქვს სააპელაციო სასამართლოს განაჩენში;

დ) უცვლელად ტოვებს სააპელაციო სასამართლოს განაჩენს და უარს ამბობს საკასაციო საჩივრის დაკმაყოფილებაზე.

2. საკასაციო სასამართლოს განაჩენი ცვლის სააპელაციო სასამართლოს მიერ გამოტანილ განაჩენს.

3. საკასაციო სასამართლოს განაჩენი საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.“

54. 308-ე მუხლის 1-ელი ნაწილის შესაბამისად (reformatio in peius უარესობისკენ შეცვლის აკრძალვა), საკასაციო სასამართლოს უფლება არა აქვს, გამამართლებელი განაჩენის ნაცვლად გამამტყუნებელი განაჩენი გამოიტანოს, გამოიყენოს საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის უფრო მკაცრი მუხლი, დანიშნოს უფრო მკაცრი სასჯელი ან მიიღოს მსჯავრდებულისთვის არასასიკეთო სხვა გადაწყვეტილება, თუ საქმე განიხილება მსჯავრდებულის, მისი ადვოკატის საჩივრის საფუძველზე და ბრალდების მხარეს საჩივარი არ შეუტანია. 308-ე მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო სასამართლოს უფლება აქვს, გამამართლებელი განაჩენის ნაცვლად გამამტყუნებელი განაჩენი გამოიტანოს, გამოიყენოს საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის უფრო მკაცრი მუხლი, დანიშნოს უფრო მკაცრი სასჯელი ან სხვა გზით გააუარესოს მსჯავრდებულის მდგომარეობა (სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებასთან შედარებით), თუ ბრალდების მხარემ შეიტანა საკასაციო საჩივარი სწორედ ამ მოთხოვნით და თუ მას ასეთი პოზიცია ეკავა პირველი ინსტანციის და სააპელაციო სასამართლოებში.

2018 წლის 30 ნოემბრის კანონი პროკურატურის შესახებ (რა სახითაც ძალაში იყო აღნიშნული დროისთვის – შემდგომში „კანონი პროკურატურის შესახებ“)

55. „პროკურატურის შესახებ“ კანონის შესაბამისი მუხლები, რომლებიც ადგენს გენერალური პროკურატურის შიდა სტრუქტურას, განსაზღვრავს გენერალური პროკურორის როლსა და ფუნქციებს და არეგულირებს შიდა დაქვემდებარების საკითხებს, შემდეგნაირად იკითხება:

მუხლი 5. პროკურატურის საქმიანობის პრინციპები🔗

პროკურატურის საქმიანობის პრინციპებია:

ა) კანონიერება და სამართლიანობა;

ბ) ობიექტურობა და მიუკერძოებლობა;

გ) პროფესიონალიზმი და კომპეტენტურობა;

დ) ერთიანობა და ცენტრალიზაცია, ყველა ქვემდგომი პროკურორისა და პროკურატურის სხვა თანამშრომლის გენერალური პროკურორისადმი დაქვემდებარება;

ე) პირის უფლებებისა და თავისუფლებების დაცვა და ღირსების ხელშეუხებლობა;

ვ) პოლიტიკური ნეიტრალიტეტი.

მუხლი 6. პროკურატურის სტატუსი და დამოუკიდებლობა🔗

„1. საქართველოს პროკურატურა არის ერთიანი, ცენტრალიზებული სისტემა, რომელიც თავის საქმიანობაში დამოუკიდებელია და ემორჩილება მხოლოდ კანონს. დაუშვებელია პროკურატურის საქმიანობაში ჩარევა, აგრეთვე, ნებისმიერი სხვა ქმედება, რომელმაც შეიძლება ხელყოს მისი დამოუკიდებლობა.

2. დაუშვებელია პროკურატურის საქმიანობასთან დაკავშირებით ანგარიშის მოთხოვნა, თუ ეს პირდაპირ არ არის გათვალისწინებული საქართველოს კონსტიტუციითა და ამ კანონით.

...“

მუხლი 9. დაქვემდებარება და უფლებამოსილების დელეგირება🔗

„1. ყველა პროკურორი და პროკურატურის სხვა თანამშრომელი ექვემდებარება გენერალურ პროკურორს.

2. ზემდგომი პროკურორისადმი ქვემდგომი პროკურორის დაქვემდებარება გულისხმობს:

ა) ზემდგომი პროკურორის მიერ ქვემდგომი პროკურორისათვის პროკურატურის ორგანიზაციისა და საქმიანობის საკითხებზე მიცემულ მითითებათა შესრულების სავალდებულოობას;

ბ) ქვემდგომი პროკურორის პასუხისმგებლობას ზემდგომი პროკურორის წინაშე სამსახურებრივი მოვალეობის შესრულებისას;

გ) ზემდგომი პროკურორის მიერ აუცილებლობის შემთხვევაში ქვემდგომი პროკურორის უფლებამოსილებათა განხორციელებას ან ქვემდგომი პროკურორისათვის თავისი ცალკეული უფლებამოსილების განხორციელების დაკისრებას;

დ) ზემდგომი პროკურორის მიერ ქვემდგომი პროკურორის გადაწყვეტილებისა და აქტის გაუქმებას, მათში ცვლილების შეტანას, მათი სხვა გადაწყვეტილებით ან აქტით შეცვლას;

ე) ზემდგომი პროკურორის მიერ ქვემდგომი პროკურორის გადაწყვეტილებასა და აქტზე საჩივრის განხილვას;

ვ) ქვემდგომი პროკურორის მიერ ზემდგომი პროკურორისათვის თავისი საქმიანობის შესახებ ანგარიშის, ინფორმაციის, საქმისა და მასალის წარდგენას.

3. გენერალური პროკურორი უფლებამოსილია განსაზღვროს ზემდგომი პროკურორისადმი ქვემდგომი პროკურორის დაქვემდებარების სხვა ფორმები, რომლებიც არ ეწინააღმდეგება საქართველოს კონსტიტუციას და ამ კანონს.

4. ქვემდგომი პროკურორი და პროკურატურის სხვა თანამშრომელი ვალდებული არიან შეასრულონ ზემდგომი პროკურორის ყველა კანონიერი მოთხოვნა და მითითება.

...“

მუხლი 10. გენერალური პროკურატურა🔗

„1. გენერალური პროკურატურა არის პროკურატურის ორგანო, რომელსაც ხელმძღვანელობს გენერალური პროკურორი.

2. გენერალურ პროკურორს ჰყავს პირველი მოადგილე და მოადგილეები, რომლებსაც თანამდებობაზე ნიშნავს და თანამდებობიდან ათავისუფლებს გენერალური პროკურორი.

...

4. გენერალური პროკურატურის სტრუქტურული დანაყოფებია დეპარტამენტები და სამმართველოები, რომლებსაც ჰყავთ უფროსები და შეიძლება ჰყავდეთ მათი მოადგილეები...

5. დეპარტამენტის და სამმართველოს თანამშრომლებს თანამდებობაზე ნიშნავს და თანამდებობიდან ათავისუფლებს გენერალური პროკურორი.“

მუხლი 15. გენერალური პროკურორი🔗

„1. საქართველოს პროკურატურას ხელმძღვანელობს გენერალური პროკურორი.

2. გენერალური პროკურორი:

ა) თანამდებობაზე ნიშნავს, აწინაურებს, ათავისუფლებს და პროკურატურიდან ითხოვს პროკურატურის თანამშრომლებს;

ბ) განსაზღვრავს გენერალური პროკურორის პირველი მოადგილისა და მოადგილის უფლებამოსილებებს;

გ) გამოსცემს ნორმატიულ და ინდივიდუალურ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივ აქტებს;

...

ვ) პასუხისმგებელია პროკურატურის საქმიანობაზე;

...

კ) კანონმდებლობით განსაზღვრულ შემთხვევებში ატარებს სხვა საპროცესო მოქმედებებს;

...“

სხვა შესაბამისი დოკუმენტები

56. 2019 წლის 5 ნოემბერს შ. თ.-მ გენერალური პროკურორის რანგში გამოსცა ბრძანება N 157(გ), მის პირველ მოადგილესა და დანარჩენ მოადგილეებს შორის სამუშაოს განაწილების შესახებ. ამ ბრძანების შესაბამისად, გენერალური პროკურატურა იყო პასუხისმგებელი პროკურატურების, გენერალურ პროკურატურასთან არსებული გენერალური ინსპექციის, პროკურატურის ქცევის სტრატეგიული დაგეგმვისა და ზედამხედველობის დეპარტამენტების, აგრეთვე, სპეციალური საგამოძიებო სამსახურის საგამოძიებო ერთეულის მუშაობის ზედამხედველობაზე და „პროკურატურის შესახებ“ კანონით გათვალისწინებული სხვა ფუნქციების შესრულებაზე. გენერალური პროკურორის პირველ მოადგილეს სხვა საკითხებთან ერთად ევალებოდა გენერალური პროკურატურის საგამოძიებო ერთეულის ხელმძღვანელობა.

57. 2018 წლის 17 დეკემბერს ვენეციის კომისიამ მიიღო დასკვნა N 937/2018, რომელიც ეხებოდა „პროკურატურის შესახებ“ კანონს და, რომელშიც აღნიშნულია შემდეგი:

2. პროკურორთა დაქვემდებარება – საპროკურორო საბჭოს როლი

„22. საქართველოს მიერ არჩეული მოდელი – ცენტრალიზებული, იერარქიული პროკურატურა, რომელსაც ხელმძღვანელობს პარლამენტის მიერ არჩეული გენერალური პროკურორი – გულისხმობს, რომ ყველა პროკურორი და სხვა თანამშრომელი ექვემდებარება გენერალურ პროკურორს.

23. თუმცა, ამ მოდელმა და პროკურორების დაქვემდებარებამ არ უნდა გამოიწვიოს პროკურორების სრული დაქვემდებარება. უზრუნველყოფილი უნდა იყოს შიდა დამოუკიდებლობის გარკვეული დონე, მინიმუმ პროფესიული პოზიციების გამოხატვის შესაძლებლობა“.

კანონი

კონვენციის მე-6 მუხლის სავარაუდო დარღვევა

58. მომჩივანმა წარადგინა 4 საჩივარი კონვენციის მე-6 მუხლის 1-ელი, მე-2 და მე-3 პუნქტების შესაბამისად. კერძოდ, ის ამტკიცებდა, რომ:

(i) უზენაესი სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატა, რომელიც განიხილავდა მის საქმეს, არ იყო „კანონის საფუძველზე შექმნილი დამოუკიდებელი და მიუკერძოებელი სასამართლო“, რადგან ერთ-ერთი მოსამართლე უზენაეს სასამართლოში დაინიშნა კანონით დადგენილი შესაბამისობის კრიტერიუმების დარღვევით;

(ii) უზენაესი სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატა არ იყო „კანონის საფუძველზე შექმნილი დამოუკიდებელი და მიუკერძოებელი სასამართლო“ იმ ფაქტის გათვალისწინებითაც, რომ იგივე მოსამართლე მანამდე მსახურობდა გენერალურ პროკურორად;

(iii) პრემიერ-მინისტრის მიერ 2021 წლის 25 ივნისს პარლამენტში გაკეთებულმა განცხადებამ დაარღვია მისი უდანაშაულობის პრეზუმფციის უფლება და გავლენა მოახდინა უზენაეს სასამართლოზე; და

(iv) მას არ ჰქონია მის წინააღმდეგ წარდგენილი სისხლისსამართლებრივი ბრალდების სამართლიანი სასამართლო, რადგან მისი გამამართლებელი გადაწყვეტილება იურისდიქციის ორ დონეზე გააუქმა უზენაესმა სასამართლომ წერილობითი სამართალწარმოებით და საკმარისი მიზეზების მითითების გარეშე.

59. კონვენციის მე-6 მუხლი, რამდენადაც შესაბამისია, შემდეგნაირად იკითხება:

„1. ყოველი ადამიანი მისთვის წარდგენილი სისხლისსამართლებრივი ბრალდების საფუძვლიანობის გამორკვევისას, აღჭურვილია ... მისი საქმის სამართლიანი და საქვეყნოდ განხილვის უფლებით ... დამოუკიდებელი და მიუკერძოებელი სასამართლოს მიერ. სასამართლო გადაწყვეტილება ცხადდება საქვეყნოდ, თუმცა მთელ სასამართლო პროცესზე ან მის ნაწილზე პრესა და საზოგადოება შეიძლება არ იქნეს დაშვებული დემოკრატიულ საზოგადოებაში მორალის, საზოგადოებრივი წესრიგის ან ეროვნული უშიშროების ინტერესებისათვის, აგრეთვე, როდესაც ამას მოითხოვს არასრულწლოვანის ინტერესები, ან მხარეთა პირადი ცხოვრების დაცვა, ანდა, რამდენადაც, სასამართლოს აზრით, ეს მკაცრად აუცილებელია განსაკუთრებული გარემოებების არსებობის გამო, ვინაიდან საქვეყნობა დააზარალებდა მართლმსაჯულების ინტერესს.

2. ყოველი ბრალდებული უდანაშაულოდ მიიჩნევა, ვიდრე მისი ბრალეულობა არ დამტკიცდება კანონის შესაბამისად.

3. ყოველ ბრალდებულს აქვს, სულ მცირე, შემდეგი უფლებები:

...

(c) დაიცვას თავი პირადად ან მის მიერ არჩეული დამცველის მეშვეობით, ან თუ მას არ გააჩნია საკმარისი საშუალება იურიდიული მომსახურების ასანაზღაურებლად, უფასოდ ისარგებლოს ასეთი მომსახურებით ხაზინის ხარჯზე, როდესაც ამას მოითხოვს მართლმსაჯულების ინტერესები;

...“

მისაღებობა

მხარეთა არგუმენტები

მთავრობა

60. მთავრობამ განაცხადა, რომ კონვენციის მე-6 მუხლის მე-2 პუნქტი არ იყო გამოყენებადი მომჩივნის საჩივრის მიმართ, უდანაშაულობის პრეზუმფციის უფლების სავარაუდო დარღვევასთან დაკავშირებით. ამასთან დაკავშირებით, მათ მიუთითეს საჩივრის ფარგლებზე, როგორც ეს აღწერილია მის მიერ სასამართლოში წარდგენილ არგუმენტებში (იხ. პარაგრაფი 64 ქვემოთ). ალტერნატიულად, მათ განაცხადეს, რომ მას არასოდეს წარუდგენია თავისი საჩივარი სამოქალაქო სასამართლოებში.

61. მთავრობამ ასევე განაცხადა, რომ მომჩივანი არ ამტკიცებდა ხელისუფლების ეროვნული ორგანოების წინაშე, არც პირდაპირ და არც არსებითად, რომ უზენაესი სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის შემადგენლობა არ აკმაყოფილებდა „კანონის საფუძველზე შექმნილი სასამართლოს“ მოთხოვნებს კონვენციის მე-6 მუხლის 1-ელი პუნქტის მნიშვნელობის ფარგლებში. კერძოდ, ისინი ამტკიცებდნენ, რომ მომჩივანს არასოდეს დაუყენებია უზენაესი სასამართლოს წინაშე შ.თ.-ის თანამდებობისთვის შესაფერისობის საკითხი. მას ჰქონდა შესაძლებლობა, დაეყენებინა ეს საკითხი მოსამართლე შ.თ.-ის აცილების შესახებ საჩივარში, სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 59-ე მუხლის 1-ელი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტით, მაგრამ ეს არ გაუკეთებია. ეყრდნობოდა რა სასამართლოს დასკვნას საქმეზე Ugulava v. Georgia (no. 2) (no. 22431/20, §§ 36-43, 2024 წლის 1 თებერვალი), რომელშიც მსგავსი საჩივარი დაკმაყოფილდა, მთავრობამ განაცხადა, რომ წინამდებარე საქმეში სხვა დასკვნის გამოტანის საფუძველი არ არსებობდა. ამასთან დაკავშირებით და მომჩივნის არგუმენტის საპასუხოდ, რომ უზენაესი სასამართლო არ იყო კომპეტენტური ამ საკითხთან დაკავშირებით (იხ. პარაგრაფი 65 ქვემოთ), მთავრობამ სასამართლოს წარმოუდგინა 2023 წლის 2 ივნისით დათარიღებული უზენაესი სასამართლოს გადაწყვეტილების ასლი, რომელიც ეხებოდა, მათ შორის, სხვა პირის უზენაესი სასამართლოს მოსამართლედ არჩევის სავარაუდო უკანონობის პრეტენზია ამ გადაწყვეტილებაში უზენაესმა სასამართლომ, საკონსტიტუციო სასამართლოს დასკვნებზე დაყრდნობით, შერჩევის პროცედურის კანონიერებასთან დაკავშირებით, არ დააკმაყოფილა საჩივარი, მათ შორის, იმ მოტივით, რომ მან ვერ აჩვენა მოსამართლის არჩევის უკანონობა. ამიტომ მთავრობა ამტკიცებდა, რომ სასამართლოს დასკვნა უგულავას საქმეში, რომ მომჩივანს, სულ მცირე, მოეთხოვებოდა, რომ შეემოწმებინა აშკარად ხელმისაწვდომი და შესაბამისი საშუალების ქმედითობა, აგრეთვე გამოიყენებოდა წინამდებარე საქმეშიც. რაც შეეხება მომჩივნის მიერ წარდგენილ ექსპერტის დასკვნას (იქვე), მთავრობამ განაცხადა, რომ მხოლოდ შიდასახელმწიფოებრივი სასამართლოები იყვნენ კომპეტენტური კანონის განმარტებაში.

62. მთავრობა ასევე ამტკიცებდა, რომ მიუხედავად იმისა, რომ იცოდა უზენაესი სასამართლოს განზრახვის შესახებ, განეხილა მისი საქმე ზეპირი მოსმენის გარეშე, მომჩივანს არ მოუთხოვია ასეთი მოსმენა.

63. ალტერნატიულად, მათ განაცხადეს, რომ მომჩივნის ოთხივე პრეტენზია აშკარად დაუსაბუთებელი იყო.

მომჩივანი

64. მომჩივანი არ დაეთანხმა. ის ამტკიცებდა, რომ სამოქალაქო სამართლებრივი დაცვის საშუალება არაეფექტური იყო, რადგან მისი მოთხოვნა, უდანაშაულობის პრეზუმფციის უფლებასთან დაკავშირებით, არ ეხებოდა მის რეპუტაციას, რადგან განსახილველი განცხადება არ იყო „აუცილებლად არ [გულისხმობდა]“, რომ ის დამნაშავე იყო. პირიქით, განცხადებაში ნათქვამი იყო, რომ უზენაეს სასამართლოს დაევალა „[მომჩივნის] მსჯავრდება, მიუხედავად იმისა, დამნაშავე იყო ის თუ არა“. მან, მათ შორის, განაცხადა, რომ პროკურატურის საკასაციო საჩივარი უზენაეს სასამართლოში 2018 წლის 22 ივნისიდან იყო განხილვის მოლოდინში და, რომ ეს იყო პრემიერ-მინისტრის 2021 წლის 25 ივნისის განცხადება, რამაც გამოიწვია საბოლოო განხილვა და გადაწყვეტილების გამოტანა მის საქმეზე 2021 წლის 7 სექტემბერს.

65. რაც შეეხება მთავრობის პრეტენზიას, რომელიც ეხებოდა შიდასამართლებრივი დაცვის საშუალებების ამოწურვას, შ.თ.-ის უზენაესი სასამართლოს მოსამართლის თანამდებობისთვის შესაფერისობასთან დაკავშირებით, მომჩივანი ამტკიცებდა, რომ მათ ერთმანეთში აერიათ აცილება და თანამდებობისთვის შესაფერისობა და, რომ არ არსებობდა სამართლებრივი დაცვის შიდასახელმწიფოებრივი საშუალებები ამ უკანასკნელისთვის. მან აღნიშნა, რომ სასამართლოს დასკვნა უგულავას საქმეში (ციტირებული ზემოთ, §§ 36-43) არ უნდა იქნეს გამოყენებული წინამდებარე საქმეში. ამის დასადასტურებლად მომჩივანმა წარმოადგინა სამართლის ექსპერტის (პროფესორი, საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს ყოფილი თავმჯდომარე და ვენეციის კომისიის ყოფილი წევრი) დასკვნა. მოსაზრებაში, მათ შორის, ნათქვამია, რომ სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 59-ე მუხლის 1-ელი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტი (იხ. პარაგრაფი 47 ზემოთ) ეხებოდა მხოლოდ მოსამართლეთა კოლეგიაში დანიშვნის პროცედურულ ასპექტს და არა მოსამართლეების დანიშვნის/არჩევის კანონიერებას, ზოგადად. ექსპერტის აზრით, ეს იმიტომ მოხდა, რომ, მათ შორის, ნებისმიერი სხვა განმარტება იგულისხმებდა იმას, რომ პარლამენტის აქტები ღია იყო გასაჩივრებისთვის ჩვეულებრივი სისხლის სამართლის საქმის წარმოებით და, რომ უზენაესი სასამართლოს მოსამართლეების იმპიჩმენტი შეიძლება განხორციელებულიყო საერთო სასამართლოების მიერ, რაც ეწინააღმდეგება კონსტიტუციას. მოსაზრება არ შეიცავდა მითითებებს შიდასახელმწიფოებრივ პრეცედენტულ სამართალზე. რაც შეეხება მთავრობის დაყრდნობას საილუსტრაციო საქმეზე იმის დასამტკიცებლად, რომ უზენაეს სასამართლოს შეეძლო განეხილა საჩივრის არსებითი მხარე სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 59-ე მუხლის 1-ელი „ა“ ქვეპუნქტის მიხედვით (იხ. პარაგრაფი 61 ზემოთ), მომჩივანმა განაცხადა, მათ შორის, რომ იმ საქმეში უზენაესმა სასამართლომ მხოლოდ მოიხსენია საკონსტიტუციო სასამართლოს დასკვნები, მოსამართლეების დანიშვნის პროცედურის ზოგადი კანონიერების შესახებ და არ ჩართულა იმ საქმეში მოსამართლის მიმართ შესაბამისი საჩივრის არსებითი მხარის ახალ ან სპეციფიკურ შეფასებაში. მომჩივანმა გაიმეორა ამ მიმართებით ექსპერტის მოსაზრება, რომ საერთო სასამართლოებს არ ჰქონდათ იურისდიქცია პარლამენტის მიერ მოსამართლეთა არჩევის კანონიერების შესაფასებლად. ალტერნატიულად, ის ამტკიცებდა, რომ შიდასახელმწიფოებრივ დონეზე არ იყო საკმარისი დრო იმისათვის, რომ სათანადოდ განეხილათ შ.თ.-ის უზენაესი სასამართლოს მოსამართლედ არჩევის კანონიერება, თანამდებობისთვის მისი სავარაუდო შეუფერებლობის საფუძველზე.

66. მომჩივანმა ასევე განაცხადა, რომ მას არ მოეთხოვებოდა ზეპირი მოსმენის მოთხოვნა უზენაესი სასამართლოს წინაშე იმ გარემოებებში, როდესაც ის გაამართლეს იურისდიქციის ორ დონეზე და, რომ არცერთი მისი საჩივარი არ იყო აშკარად დაუსაბუთებელი.

სასამართლოს შეფასება

უდანაშაულობის პრეზუმფციის უფლების სავარაუდო დარღვევა და სავარაუდო დიდი ზეწოლა უზენაეს სასამართლოზე

67. სასამართლო აღნიშნავს, რომ გადაწყვეტილებაში საქმეზე Mamaladze v. Georgia (no. 9487/19, 2022 წლის 3 ნოემბერი) მან განიხილა მთავრობის მსგავსი პრეტენზია (იქვე, §§ 63-67) და სახელმწიფო თანამდებობის პირების განცხადებებთან დაკავშირებით დაადგინა, რომ სამოქალაქო სამართალწარმოებას, პრინციპში, შეეძლო მომჩივნისთვის ადეკვატური და საკმარისი ზიანის ანაზღაურების უზრუნველყოფა აღნიშნულ საქმეში (იქვე, § 65). თუმცა, მან ასევე დაადგინა, რომ ვინაიდან მომჩივნის საჩივარი მისი უდანაშაულოდ მიჩნევის უფლების დარღვევის თაობაზე ძირითადად ჩამოყალიბდა როგორც პროცედურული გარანტია თავად სისხლის სამართლის საქმის წარმოების კონტექსტში, არ იყო უმართებულო, რომ მომჩივანს საქმე გაეგრძელებინა სისხლის სამართლის საქმის წარმოების ფარგლებში, სხვა საკომპენსაციო საშუალების გამოყენების გარეშე (იქვე, §§ 63-67).

68. სასამართლო მიიჩნევს, რომ წინამდებარე საქმის გარემოებები განსხვავდება მამალაძის საქმის (ციტირებული ზემოთ) გარემოებებისგან. წინამდებარე საქმეში, სასამართლო პროცესის მსვლელობის დროს საქმის განმხილველ მოსამართლეს არც რაიმე მოქმედება განუხორციელებია და არც რაიმე გადაწყვეტილება მიუღია, რაც გავლენას მოახდენდა მომჩივნის უდანაშაულოდ მიჩნევის უფლებაზე (შედარებისთვის იხ. მამალაძის საქმე, ციტირებული ზემოთ, § 66; და საქმე Hajnal v. Serbia, no. 36937/06, § 121, 2012 წლის 19 ივნისი). ამიტომ, პრინციპში, მას უნდა ესარგებლა სამოქალაქო სამართლებრივი დაცვის საშუალებით.

69. თუმცა, სასამართლო აღნიშნავს მომჩივნის მტკიცებას, რომ მისი საჩივარი მე-6 მუხლის მე-2 პუნქტის შესაბამისად, ეხებოდა არა განცხადებას, რომელიც გულისხმობს ბრალეულობას, როგორც ასეთს, არამედ სადავო განცხადებაში სავარაუდო იმპლიკაციას, რომ მისი გამართლება შეიცვლებოდა უზენაესი სასამართლოს მიერ. ამასთან დაკავშირებით, სასამართლო აღნიშნავს, რომ მომჩივანმა საჩივარი დააფუძნა პრემიერ-მინისტრის ერთ ფრაზაზე – „იზრუნებენ“ – რომელიც წარმოთქმული იყო როგორც ფართო პოლიტიკური დებატების ნაწილი, ნაციონალური მოძრაობის ყოფილი მაღალჩინოსნების ფინანსურ გარიგებებთან დაკავშირებით (იხ. პარაგრაფები 38-39 ზემოთ).

70. სასამართლო განიხილავს მომჩივნის საჩივარს კონვენციის მე-18 მუხლის შესაბამისად, უკანონო მოტივის შესახებ, რომელიც იყო უზენაესი სასამართლოს გადაწყვეტილების უკან, მისი მსჯავრდების გადაწყვეტილების შესახებ (იხ. პარაგრაფები 127-133 ქვემოთ). მომჩივნის მე-6 მუხლთან დაკავშირებული საჩივრის მიზნებისთვის და კითხვის გვერდზე გადადებით, ხვდება თუ არა ეს საკითხი მე-6 მუხლის მე-2 პუნქტის ფარგლებში ან ეხება თუ არა ის უზენაესი სასამართლოს მიუკერძოებლობას და, შესაბამისად, მე-6 მუხლის 1-ელ პუნქტს, სასამართლოს არ შეუძლია უყურადღებოდ დატოვოს უფრო ფართო კონტექსტი ამ განცხადების მიღმა – მწვავე საპარლამენტო დებატი – და ის ფაქტი, რომ პრემიერ-მინისტრმა, წარმოთქვა რა სადავო ფრაზა, რამდენიმე წუთში მან გააფრთხილა მისი სიტყვების დამახინჯების წინააღმდეგ. შემდეგ მან განმარტა, რომ რასაც გულისხმობდა ის იყო, რომ საკითხს – მომჩივანთან მიმართებით არასათანადო მენეჯმენტისა და კორუფციის შესახებ ბრალდებებს – განიხილავდა შესაბამისი საპარლამენტო კომიტეტი (იხ. პარაგრაფი 39 ზემოთ). ასეთ გარემოებებში და მინისტრის სიტყვის მთლიანობაში შეფასების შემდეგ, სასამართლო არ არის დარწმუნებული, რომ არსებობს საკმარისი საფუძველი, ჩათვალოს, რომ განსახილველი განცხადება წარმოშობს საკითხს მომჩივნის უდანაშაულობის პრეზუმფციასთან ან უზენაესი სასამართლოს მიუკერძოებლობასთან დაკავშირებით.

71. შესაბამისად, რამდენადაც მომჩივანი ჩიოდა, რომ პრემიერ-მინისტრის განცხადება მიზეზობრივად იყო დაკავშირებული უზენაესი სასამართლოს მიერ მის მსჯავრდებასთან, სასამართლო თვლის ამ საჩივარს აშკარად დაუსაბუთებლად. ამიტომ ის უარყოფილი უნდა იქნეს კონვენციის 35-ე მუხლის მე-3(a) პუნქტის შესაბამისად.

მოსამართლე შ. თ.-ის სავარაუდოდ უკანონო დანიშვნა

72. სასამართლომ აღნიშნა, რომ მან განიხილა მსგავსი პრეტენზია საქმეში Ugulava (ციტირებული ზემოთ, §§ 39-43), სადაც მან დაადგინა, რომ მოსამართლე შ. თ.-ის აცილების არმოთხოვნა სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 59-ე მუხლის 1 (a) ნაწილის შესაბამისად (იხ. პარაგრაფი 47 ზემოთ), არ ყოფილა დასაბუთებული.

73. ამ საკითხთან დაკავშირებით მხარეთა არგუმენტების გათვალისწინებით (იხ. პარაგრაფები 61 და 65 ზემოთ) და ხაზგასმით, რომ შიდასახელმწიფოებრივი კანონმდებლობის განმარტება და გამოყენება, პირველ რიგში, ეროვნული სასამართლოების გადასაწყვეტია (იხ. საქმე Nejdet Şahin and Perihan Şahin v. Turkey [GC], no. 13279/05, § 49, 2011 წლის 20 ოქტომბერი), სასამართლო ვერ ხედავს წინამდებარე საქმეში განსხვავებული დასკვნის გამოტანის საფუძველს.

74. შესაბამისად, მთავრობის პრეტენზია მომჩივნის მიერ დაცვის შიდასახელმწიფოებრივი საშუალებების ვერამოწურვის შესახებ უნდა უნდა იქნეს უარყოფილი და წინამდებარე საჩივარი უარყოფილი უნდა იქნეს კონვენციის 35-ე მუხლის 1-ელი და მე-4 პუნქტების შესაბამისად.

მოსამართლე შ. თ.-ის სავარაუდო მიკერძოებულობა

75. სასამართლო მიიჩნევს, რომ მომჩივნის საჩივარი, რომელიც ეხება მოსამართლე შ.თ.-ის სავარაუდო მიკერძოებულობას, წარმოშობს რთულ ფაქტობრივ და სამართლებრივ საკითხებს, რომლებიც არ შეიძლება განისაზღვროს საქმის არსებითი განხილვის გარეშე. ის ამდენად ადგენს, რომ საჩივარი არ არის აშკარად დაუსაბუთებელი კონვენციის 35-ე მუხლის მე-3(a) პუნქტის მნიშვნელობის ფარგლებში და არც მიუღებელია რაიმე სხვა საფუძვლით. აქედან გამომდინარე, ის უნდა გამოცხადდეს მისაღებად.

მომჩივნის გამამართლებელი განაჩენის გაუქმება წერილობითი სამართალწარმოების მეშვეობით და შესაბამისი გადაწყვეტილების დასაბუთება

76. რაც შეეხება მომჩივნის დანარჩენ პრეტენზიას კონვენციის მე-6 მუხლის საფუძველზე, მის წინააღმდეგ სისხლის სამართლის საქმის წარმოებასთან დაკავშირებით, მას აქვს ორი ასპექტი: უზენაესი სასამართლოს მიერ მისი გამამართლებელი განაჩენის გაუქმება წერილობითი წარმოების გზით და შესაბამისი გადაწყვეტილების დასაბუთება. რაც შეეხება მთავრობის პრეტენზიას საჩივრის პირველ ასპექტთან დაკავშირებით, დაცვის შიდასახელმწიფოებრივი საშუალებების ამოწურვის თაობაზე (იხ. პარაგრაფი 62 ზემოთ), სასამართლო ადგენს, რომ მომჩივნის მიერ ზეპირი მოსმენის არ მოთხოვნა იმ გარემოებებში, როდესაც ის გაამართლა ქვედა ინსტანციის სასამართლოებმა, არ შეიძლება გამოყენებულ იქნეს მის წინააღმდეგ, მისაღებობის მიზნებისთვის (იხ., მაგ., საქმე Gómez Olmeda v. Spain, no. 61112/12, § 32, 2016 წლის 29 მარტი). შესაბამისად, მთავრობის პრეტენზია უარყოფილი უნდა იქნეს.

77. სასამართლო ასევე ადგენს, რომ მომჩივნის საჩივრის ორი ასპექტი არც აშკარად დაუსაბუთებელია კონვენციის 35-ე მუხლის მე-3 (a) პუნქტის მნიშვნელობის ფარგლებში და არც მიუღებელია რაიმე სხვა საფუძვლით. აქედან გამომდინარე, საჩივრები უნდა გამოცხადდეს მისაღებად.

მისაღებობასთან დაკავშირებული დასკვნა

78. სასამართლო აცხადებს მომჩივნის საჩივრებს (i) მოსამართლე შ.თ.-ის სავარაუდო მიკერძოებულობასთან და (ii) უზენაესი სასამართლოს მიერ, წერილობითი წარმოების გზით, გამამართლებელი განაჩენის გაუქმებასთან და არასაკმარისად დასაბუთებულ გადაწყვეტილებასთან დაკავშირებით, მისაღებად და აცხადებს დანარჩენ საჩივრებს კონვენციის მე-6 მუხლის შესაბამისად, მიუღებლად.

არსებითი მხარე

მოსამართლე შ. თ.-ის სავარაუდო მიკერძოებულობა

მხარეთა არგუმენტები

მომჩივანი

79. მომჩივანმა, მათ შორის, აღნიშნა, რომ მიუხედავად იმისა, რომ შ.თ. გენერალური პროკურორი გახდა მას შემდეგ, რაც მისი გამამართლებელი განაჩენის წინააღმდეგ უზენაეს სასამართლოში საჩივარი იქნა შეტანილი, მისი საქმის პოლიტიკურად მგრძნობიარე კონტექსტისა და პროკურატურის შიდა ორგანიზაციის გათვალისწინებით, მას შემდეგ, რაც შ.თ. გენერალური პროკურორი გახდა, სულ მცირე, მას უნდა სცოდნოდა შიდა ინფორმაცია პროკურატურის სტრატეგიის შესახებ, სისხლის სამართლის საქმის წარმოების წარმართვისას.

80. მომჩივანმა ასევე განაცხადა, რომ რიგი სხვა ელემენტებისა ობიექტურ დამკვირვებელს შეატანინებდა ექვს შ.თ.-ის მიუკერძოებლობაში, მათ შორის, მისი სავარაუდო მჭიდრო კავშირები მმართველ პოლიტიკურ პარტიასთან, მომჩივნის საქმის ნაჩქარევი განხილვა პრემიერ-მინისტრის 2021 წლის 25 ივნისის განცხადების შემდეგ და უზენაესი სასამართლოს გადაწყვეტილება, საქმის წერილობითი წარმოების გზით განხილვის შესახებ.

მთავრობა

81. მთავრობა ამტკიცებდა, მათ შორის, რომ შ.თ. არ იყო იმ პროკურორების უშუალო უფროსი, რომლებიც იძიებდნენ და აწარმოებდნენ მომჩივნის საქმეს, და არ ჰქონდა უფლებამოსილება, შეემოწმებინა ან გაესწორებინა წარდგინებები ან რაიმე გზით მოეხდინა გავლენა პროკურორების საქმიანობაზე, რომლებიც მონაწილეობდნენ მომჩივნის საქმეში. მათ ასევე ხაზგასმით აღნიშნეს, რომ იმ დროისთვის, როცა შ.თ. შეუდგა გენერალური პროკურორის თანამდებობას, მომჩივნის საქმეზე საჩივარი უკვე გადაცემული იყო უზენაეს სასამართლოში. შესაბამისად, მომჩივნის წინააღმდეგ პროკურატურის საქმის მომზადების არცერთ მომენტში შ.თ. არ მსახურობდა გენერალურ პროკურორად. ამასთან დაკავშირებით, მთავრობამ ხაზგასმით აღნიშნა, რომ მხოლოდ ის ფაქტი, რომ მოსამართლე ოდესღაც იყო პროკურატურის წევრი, არ იყო შიშის მიზეზი, რომ მას მიუკერძოებლობა აკლდა. შესაბამისად, წინამდებარე საქმე, მათი აზრით, განსხვავდებოდა უგულავას (N 2) საქმის სიტუაციისგან (ციტირებული ზემოთ, § 63), რომელშიც დადგინდა მე-6 მუხლის 1-ელი პუნქტის დარღვევა. მთავრობამ დაამატა, რომ მომჩივნის საჩივარი აცილების თაობაზე ჩამოყალიბებული იყო ზოგადი პირობებით..

82. მთავრობამ ასევე განაცხადა, რომ მომჩივნის საქმე გადაეცა შ.თ.-ს ელექტრონულად, საქმეების შემთხვევითი განაწილების პრინციპის საფუძველზე (იხ. პარაგრაფი 33ზემოთ). ეს იყო ავტომატური პროცესი, რომელიც გამორიცხავს ჩარევის რაიმე რისკს. მათ ასევე აღნიშნეს, რომ ინტერვალი პროკურატურის მიერ საჩივრის შეტანამდე და უზენაესი სასამართლოს მიერ გადაწყვეტილების გამოტანას შორის შეიძლება აიხსნას მოსამართლეთა დეფიციტით და უზენაესი სასამართლოში განხილვაში არსებული საქმეების რაოდენობის გაზრდით. 2019 წლის დეკემბერში მოსამართლეთა დანიშვნამ გამოიწვია ამ საქმეების ეტაპობრივი შემცირება და, საბოლოოდ, მომჩივნის საქმეზე გადაწყვეტილების გამოტანა.

სასამართლოს შეფასება

ზოგადი პრინციპები

83. სასამართლო იმეორებს, რომ მიუკერძოებლობა ჩვეულებრივ ნიშნავს პრეიუდიციის ან მიკერძოების არარსებობას, და მისი არსებობა ან საპირისპირო შეიძლება შემოწმდეს სხვადასხვა გზით. სასამართლოს დადგენილი პრეცედენტული სამართლის თანახმად, მიუკერძოებლობის არსებობა მე-6 მუხლის 1-ელი პუნქტის მიზნებისთვის უნდა განისაზღვროს სუბიექტური ტესტით, როდესაც მხედველობაში უნდა იქნეს მიღებული კონკრეტული მოსამართლის პირადი რწმენა და ქცევა, ანუ ჰქონდა თუ არა მოსამართლეს რაიმე პირადი პრეიუდიცია ან მიკერძოება მოცემულ საქმეში; და, ასევე, ობიექტური ტესტით, ანუ იმის დადგენით, უზრუნველყოფდა თუ არა თავად სასამართლო და, სხვა ასპექტებთან ერთად, მისი შემადგენლობა, საკმარის გარანტიებს მის მიუკერძოებლობასთან დაკავშირებით ნებისმიერი ლეგიტიმური ეჭვის გამოსარიცხად (იხ., მაგალითად, საქმეები Kyprianou v. Cyprus [GC], no. 73797/01, § 118, ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო, 2005-XIII; Micallef v. Malta [GC], no. 17056/06, § 93, ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო, 2009 წ.; Morice v. France [GC], no. 29369/10, § 73, ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო, 2015 წ.; და Ilnseher v. Germany [GC], nos. 10211/12 და 27505/14, § 287, 2018 წლის 4 დეკემბერი).

84. რაც შეეხება სუბიექტურ ტესტს, პრინციპი, რომ სასამართლო უნდა ითვლებოდეს პირადი პრეიუდიციისგან ან მიკერძოებისგან თავისუფალ ორგანოდ, დიდი ხანია დამკვიდრებულია სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალში (იხ. საქმეები Kyprianou, § 119; Micallef, § 94, და Morice, § 74, ყველა ციტირებული ზემოთ). მოსამართლის პირადი მიუკერძოებლობა უნდა ჩაითვალოს დადასტურებულად, საპირისპიროს დამტკიცებამდე (იხ. საქმე Hauschildt v. Denmark,1989 წლის 24 მაისი, § 47, სერია A no. 154). რაც შეეხება საჭირო მტკიცებულების ტიპს, სასამართლო ცდილობდა დაედგინა, მაგალითად, გამოავლინა თუ არა მოსამართლემ მტრული დამოკიდებულება ან არაკეთილგანწყობა პირადი მიზეზების გამო (იხ. საქმე De Cubber v. Belgium, 1984 წლის 26 ოქტომბერი, § 25, სერია A no. 86, და საქმე Morice, ციტირებული ზემოთ, § 74).

85. საქმეების უმრავლესობაში, სადაც წამოჭრილია მიუკერძოებლობის საკითხი, სასამართლოს ყურადღება აქვს გამახვილებული ობიექტურ ტესტზე (იხ. საქმე Micallef, ციტირებული ზემოთ, § 95). თუმცა, არ არსებობს მკაცრი გამყოფი ზღვარი სუბიექტურ და ობიექტურ მიუკერძოებლობას შორის, რადგან მოსამართლის საქციელი შეიძლება არა მხოლოდ ხელს უწყობდეს ობიექტური უნდობლობის გაჩენას მის მიუკერძოებლობასთან დაკავშირებით გარე დამკვირვებლის თვალში (ობიექტური ტესტი), არამედ ეს შეიძლება ეხებოდეს მისი პირადი რწმენის საკითხსაც (სუბიექტური ტესტი) (იხ. საქმე Kyprianou, ციტირებული ზემოთ, § 119). ამგვარად, ზოგიერთ შემთხვევაში, როდესაც შეიძლება რთული იყოს მტკიცებულების მოძიება მოსამართლის სუბიექტური მიუკერძოებლობის შესახებ ვარაუდის გასაქარწყლებლად, ობიექტური მიუკერძოებლობის მოთხოვნა დამატებით მნიშვნელოვან გარანტიას იძლევა (იხ. საქმე Pullar v. the United Kingdom, 1996 წლის 10 ივნისი, § 32, გადაწყვეტილებებისა და განჩინებების ანგარიშები 1996-III, და საქმე Morice, ციტირებული ზემოთ, § 75).

86. რაც შეეხება ობიექტურ ტესტს, უნდა განისაზღვროს, არსებობს თუ არა დადასტურებადი ფაქტები, მოსამართლის ქცევის გარდა, რომლებმაც შეიძლება გააჩინოს ეჭვი მის მიუკერძოებლობასთან დაკავშირებით. ეს გულისხმობს იმას, რომ გადაწყვეტილების მიღებისას იმასთან დაკავშირებით, არსებობს თუ არა მოცემულ შემთხვევაში ლეგიტიმური საფუძველი შიშისთვის, რომ კონკრეტული მოსამართლე ან სასამართლო კოლეგია არ არის მიუკერძოებელი, შესაბამისი პირის პოზიცია მნიშვნელოვანია, თუმცა არა გადამწყვეტი. გადამწყვეტი არის ის, შეიძლება თუ არა ეს შიში ჩაითვალოს ობიექტურად გამართლებულად (იხ. საქმე Micallef, ციტირებული ზემოთ, § 96).

87. ობიექტური ტესტი ძირითადად ეხება იერარქიულ ან სხვაგვარ კავშირებს მოსამართლესა და პროცესის სხვა მთავარ მონაწილეებს შორის. ამიტომ, თითოეულ ცალკეულ შემთხვევაში უნდა გადაწყდეს, არის თუ არა განსახილველი ურთიერთობა ისეთი ხასიათისა და ხარისხის, რომ მიუთითებდეს სასამართლოს მიუკერძოებლობის არარსებობაზე (იხ. საქმე Morice, ციტირებული ზემოთ, § 77).

88. ამასთან დაკავშირებით გარეგნულ მხარესაც კი შეიძლება გარკვეული მნიშვნელობა ჰქონდეს ან, სხვა სიტყვებით რომ ვთქვათ, „მართლმსაჯულება არა მხოლოდ უნდა აღსრულდეს, არამედ ასევე უნდა ჩანდეს, რომ აღსრულდა“ (იხ. საქმე De Cubber, ციტირებული ზემოთ, § 26). აქ საქმე ეხება ნდობას, რომელიც უნდა გააჩინონ სასამართლოებმა ხალხში, დემოკრატიულ საზოგადოებაში. ამდენად, ნებისმიერი მოსამართლე, რომლის მიმართაც არსებობს იმის შიშის ლეგიტიმური საფუძველი, რომ ის არ არის მიუკერძოებელი, უნდა იქნეს დათხოვილი (იხ. საქმეები Castillo Algar v. Spain, 1998 წელი 28 ოქტომბერი, § 45, გადაწყვეტილებისა და განჩინების ანგარიშები, 1998-VIII; Micallef, ციტირებული ზემოთ, § 98; და Morice, ციტირებული ზემოთ, § 78).

89. გარდა ამისა, იმასთან ერთად, რომ სასამართლოებმა საზოგადოებაში უნდა აღძრან ნდობა, რაც ძალზედ მნიშვნელოვანია, ასევე გასათვალისწინებელია შიდა ორგანიზების საკითხიც (იხ. საქმე Piersack v. Belgium, 1982 წლის 1 ოქტომბერი, § 30 (d), სერია A no. 53). შესაბამისი ფაქტორია მიუკერძოებლობის უზრუნველყოფის ეროვნული პროცედურების არსებობა, კერძოდ, როგორიცაა მოსამართლეთა დათხოვნის მარეგულირებელი წესები. ასეთი წესები ასახავს ეროვნული საკანონმდებლო ორგანოს მისწრაფებას, რომ გამორიცხოს ყოველგვარი საფუძვლიანი ეჭვი შესაბამისი მოსამართლის ან სასამართლოს მიუკერძოებლობასთან დაკავშირებით, და წარმოადგენს მიუკერძოებლობის უზრუნველყოფის მცდელობას ამგვარი შეშფოთების მიზეზების აღმოფხვრის გზით (იხ. საქმე Zahirović v. Croatia, no. 58590/11, § 35, 2013 წლის 25 აპრილი). რეალური მიკერძოების არარსებობის უზრუნველყოფის გარდა, ისინი მიმართულია მიკერძოების ყოველგვარი გარეგნული მხარის აღმოფხვრაზე და ამგვარად ემსახურება იმ ნდობის გაძლიერებას, რომელიც უნდა აღძრან სასამართლოებმა ხალხში, დემოკრატიულ საზოგადოებაში. სასამართლო გაითვალისწინებს ამ წესებს იმის შეფასებისას, იყო თუ არა სასამართლო მიუკერძოებელი, კერძოდ კი, შეიძლება თუ არა, რომ მომჩივნის შიშები ჩაითვალოს ობიექტურად დასაბუთებულად (იხ. საქმე Micallef, ციტირებული ზემოთ, § 99).

აღნიშნული პრინციპების გამოყენება წინამდებარე საქმეში

90. სასამართლო აღნიშნავს, რომ წინამდებარე საქმეში მომჩივნის სიფრთხილე მოსამართლე შ.თ.-ის მიუკერძოებლობასთან დაკავშირებით, გამომდინარეობდა იმ ფაქტიდან, რომ მას ადრე ეკავა გენერალური პროკურორის თანამდებობა, განსაკუთრებით, იმ პერიოდში, როდესაც საკასაციო საჩივარი მომჩივნის საქმესთან დაკავშირებით უზენაეს სასამართლოში განხილვის მოლოდინში იყო. მომჩივანმა ეს პრეტენზია წამოაყენა უზენაეს სასამართლოში, მოითხოვა რა შ.თ.-ის აცილება საკასაციო საქმის წარმოებაში. უზენაესი სასამართლოს ორი მოსამართლისგან შემდგარმა კოლეგიამ უარყო მომჩივნის მოთხოვნა და დაადგინა, რომ მისი შიში შ.თ.-ის მიუკერძოებლობასთან დაკავშირებით დაუსაბუთებელი იყო (იხ. პარაგრაფები 32-33 ზემოთ). მომჩივნის საჩივარში, აცილების თაობაზე, სხვა საფუძვლები მოცემული არ ყოფილა (შეადარეთ პარაგრაფები 32 და 79 ზემოთ).

91. მის წინაშე არსებული მასალის საფუძველზე სასამართლო მიიჩნევს, რომ არაფერი მიუთითებს იმაზე, რომ მოსამართლე შ.თ. მოქმედებდა პირადი ცრურწმენით შესაბამის სამართალწარმოებაში. შესაბამისად, მისი პირადი მიუკერძოებლობა უნდა იყოს გათვალისწინებული (სუბიექტური ტესტი). აქედან გამომდინარე, და უზენაესი სასამართლოს წინაშე არსებული, მომჩივნის პრეტენზიის ფარგლების გათვალისწინებით (იხ. წინა პარაგრაფი), სასამართლო შემოიფარგლება თავის შეფასებაში საკითხით, აყენებს თუ არა წინამდებარე საქმის კონკრეტულ გარემოებებში შ.თ.-ის გენერალური პროკურორის თანამდებობა უზენაესი სასამართლოს მიუკერძოებლობას ეჭვქვეშ, კონვენციის მე-6 მუხლის 1-ელი პუნქტის მნიშვნელობის ფარგლებში (ობიექტური ტესტი). ამ მიზნით, სასამართლომ უნდა დაადგინოს, არსებობდა თუ არა მიკერძოებულობის დამადასტურებელი ფაქტები.

92. სასამართლო აღნიშნავს, რომ მომჩივანს არ წარმოუდგენია რაიმე მტკიცებულება, რომელიც აჩვენებდა, რომ მოსამართლე შ.თ., ფაქტობრივად, თამაშობდა ორმაგ როლს მის წინააღმდეგ აღძრულ სისხლის სამართლის საქმეში. ამ მიმართებით, მხოლოდ ფაქტი, რომ მოსამართლე ოდესღაც პროკურატურის თანამშრომელი იყო, არ არის შიშის მიზეზი, რომ მას მიუკერძოებლობის ნაკლებობა აქვს (იხ. საქმე Piersack, ციტირებული ზემოთ, § 30(b); იხ. ასევე საქმე Paunović v. Serbia, no. 54574/07, § 41, 2019 წლის 3 დეკემბერი, მასში ციტირებული მითითებებით). მართლაც, ხელშემკვრელი სახელმწიფოების რამდენიმე სასამართლო სისტემაში ხშირი მოვლენაა პროკურატურის როლებსა და მოსამართლეების თანამდებობებს შორის გადაადგილება (იხ. Piersack-ის საქმე, ციტირებული ზემოთ, § 30(b)). ამასთან, სასამართლო ითვალისწინებს იმ ფაქტს, რომ წინამდებარე საქმის მოსამართლეს მანამდე ეკავა გენერალური პროკურორის თანამდებობა, ქვეყნის პროკურატურის უმაღლესი თანამდებობა.

93. სასამართლო ასევე ითვალისწინებს მხარეებისთვის არასადავო ფაქტს, რომ იმ დროისთვის, როცა შ.თ. გენერალური პროკურორის თანამდებობას შეუდგა, პროკურატურას უკვე შეტანილი ჰქონდა საკასაციო საჩივარი უზენაეს სასამართლოში (იხ. პარაგრაფები 28 და 40 ზემოთ). მომჩივნის წერილობითი პასუხი ასევე უკვე იყო წარდგენილი (იხ. პარაგრაფი 29 ზემოთ; შეადარეთ და შეუპირისპირეთ უგულავას საქმე (№2), ციტირებული ზემოთ, §§ 62-64).

94. თუმცა, სასამართლომ უკვე განიხილა უგულავას (№2) საქმეში, ობიექტური ტესტის კონტექსტში (ციტირებული ზემოთ, §§ 60-62), საქართველოს გენერალური პროკურატურის იერარქიული სტრუქტურა, გენერალური პროკურორის მნიშვნელოვანი როლი და ფართო უფლებამოსილებები შესაბამისი შიდასახელმწიფოებრივი კანონმდებლობის ფარგლებში და პოლიტიკურად მგრძნობიარე კონტექსტის აქტუალურობა გახმაურებულ სასამართლო პროცესში. რაც შეეხება მთავრობის პრეტენზიას, რომ წინამდებარე საქმე არსებითად განსხვავდება უგულავას (№2) საქმისგან, მოვლენების ქრონოლოგიის გამო (იხ. პარაგრაფები 81 და 93 ზემოთ), სასამართლოს არ მიაჩნია, რომ ეს ასეა. კერძოდ, სასამართლოს არ შეუძლია უგულებელყოს დროში სიახლოვე 2018 წლის 22 ივნისის საჩივრის შეტანასა და შ.თ.-ის გენერალური პროკურორის თანამდებობაზე დანიშვნას შორის, ერთ თვეზე ნაკლებ დროში. შ.თ. დანიშვნის შემდეგ პასუხისმგებელი გახდა პროკურატურის საქმიანობაზე, მათ შორის, მიმდინარე საქმეებთან მიმართებით. სასამართლო ასევე ითვალისწინებს პროკურატურის შესაძლებლობას, გაეხმო საკასაციო საჩივარი, რომელიც ჯერ არ განხილულა (იხ. პარაგრაფი 51 ზემოთ).

95. ზემოაღნიშნული ელემენტების კომბინაციამ შეიძლება შექმნას შთაბეჭდილება, რომ შ.თ. განაგრძობდა საკასაციო საჩივრის მხარდაჭერას გახმაურებულ საქმეში, მისი გენერალური პროკურორის თანამდებობაზე მუშაობის პერიოდში და ამავდროულად წვდომა ჰქონდა შიდა ინფორმაციაზე, მომჩივნის წინააღმდეგ სისხლის სამართლის საქმის წარმოებაში პროკურატურის სტრატეგიის შესახებ, მომჩივნის დიდი პოპულარობისა და მის წინააღმდეგ საქმის წარმოების პოლიტიკური სენსიტიურობის გათვალისწინებით. შესაბამისად, და კიდევ ერთხელ, იმეორებს რა ობიექტური მიუკერძოებლობის უზრუნველყოფის ჩვენების მნიშვნელობას და, ამდენად, მართლმსაჯულების სისტემისადმი ნდობას (იხ. უგულავა (№ 2 საქმე), ციტირებული ზემოთ, § 64), სასამართლო მიიჩნევს, რომ მოსამართლეთა კოლეგიაში, რომელიც განიხილავდა მომჩივნის საქმეს, ყოფილი გენერალური პროკურორის ჩართვა საკმარისი იყო წინამდებარე საქმის გარემოებებში, რომ ეჭვქვეშ დამდგარიყო უზენაესი სასამართლოს ობიექტური მიუკერძოებლობა მომჩივნის საქმეზე გადაწყვეტილების გამოტანისას.

96. ზემოაღნიშნული მოსაზრებები საკმარისია იმისთვის, რომ სასამართლომ დაასკვნას, რომ ადგილი ჰქონდა კონვენციის მე-6 მუხლის 1-ელი პუნქტის დარღვევას, ობიექტური მიუკერძოებლობის არარსებობის გამო.

მომჩივნის გამამართლებელი განაჩენის გაუქმება უზენაესი სასამართლოს მიერ წერილობითი სამართალწარმოების მეშვეობით და შესაბამისი გადაწყვეტილების დასაბუთება

მხარეთა არგუმენტები

97. მომჩივანი ამტკიცებდა, რომ უზენაესი სასამართლოს გადაწყვეტილება მის საქმეზე ეხებოდა როგორც სამართლებრივ, ისე ფაქტობრივ ელემენტებს და ამიტომ მის საქმეზე ზეპირი მოსმენა იყო საჭირო. კერძოდ, სასამართლომ არსებითად გადაწყვიტა კითხვა, ფაქტობრივად ჩატარდა იყო თუ არა სადავო ხელშეკრულებით გათვალისწინებული წვრთნები და უპასუხა უარყოფითად, რამაც გამოიწვია გამამართლებელი განაჩენის გაუქმება მისი მონაწილეობის ან შესაბამისი მოწმეების ჩვენების სანდოობის გადამოწმების გარეშე. გარდა ამისა, სასამართლოს დასკვნა, რომ განაჩენის გამოტანის დროს არ არსებობდა შემამსუბუქებელი გარემოებები, ასევე მოითხოვდა, რომ ის მოესმინათ ამ საკითხზე. საბოლოოდ, ის ამტკიცებდა, რომ გადაწყვეტილება, რომლითაც მას მსჯავრი დასდეს, არ იყო საკმარისად დასაბუთებული, რადგან მისი არგუმენტები, რომლებიც წარმოდგენილი იქნა პროკურატურის საკასაციო საჩივარზე მის წერილობით პასუხში, არ იყო გათვალისწინებული უზენაესი სასამართლოს გადაწყვეტილებაში.

98. მთავრობამ განაცხადა, რომ უზენაესი სასამართლოს წინაშე წერილობითი სამართალწარმოება საკმარისი იყო მომჩივნის საქმის კონკრეტულ გარემოებებში, ვინაიდან განხილვის პროცესში არსებული საკითხი შემოიფარგლებოდა სამართლებრივი საკითხებით და არ მოითხოვდა ფაქტების ან ახალი მტკიცებულებების გამოკვლევას. ასეთ საქმეებში ზეპირი მოსმენების უგულებელყოფა მიზნად ისახავდა სასამართლო სისტემის ეფექტიანობისა და ეფექტურობის გაუმჯობესებას და წარმოადგენდა უზენაესი სასამართლოს სტანდარტულ პრაქტიკას. 2020-დან 2023 წლამდე საქმეების 99% გადაწყდა ზეპირი მოსმენის გარეშე. იმ საქმეებთან დაკავშირებით, რომლებშიც გადაწყვეტილებები გაუქმდა ან შეიცვალა ზეპირი მოსმენის გარეშე, მთავრობამ განაცხადა, რომ 42 ასეთი გადაწყვეტილება იქნა მიღებული 2018 წელს, 34 – 2019 წელს, 41 – 2020 წელს, 54 – 2021 წელს, 57 – 2022 წელს და 15 – 2023 წელს. ისინი ასევე ამტკიცებდნენ, რომ მომჩივნის ადვოკატს ჰქონდა შესაძლებლობა, წარმოედგინა დაცვის არგუმენტები და განეხილა ყველა სამართლებრივი საკითხი, მათ შორის, ქვედა ინსტანციის სასამართლოებში ზეპირი მოსმენების დროს. და ბოლოს, ისინი ამტკიცებდნენ, რომ უზენაესი სასამართლოს გადაწყვეტილება შეიცავდა საკმარის მიზეზებს და დამაჯერებლად ასახავდა ქვედა ინსტანციის სასამართლოების გადაწყვეტილებების გაუქმების სამართლებრივ საფუძველს.

სასამართლოს შეფასება

ზოგადი პრინციპები

a. ზოგადი მოსაზრებები

99. საქმის სამართლიანი განხილვის უფლება მე-6 მუხლის 1-ელი პუნქტის შესაბამისად აბსოლუტური უფლებაა. თუმცა, სამართლიანი სასამართლო არ შეიძლება იყოს ერთი უცვლელი წესის საგანი, არამედ უნდა იყოს დამოკიდებული კონკრეტული საქმის გარემოებებზე (იხ. საქმე O’Halloran and Francis v. the United Kingdom [GC], nos. 15809/02 და 25624/02, § 53, ECHR 2007‑III). გარდა ამისა, მე-6 მუხლის 1-ელი პუნქტის თანახმად, სასამართლომ პირველ რიგში უნდა შეაფასოს სისხლის სამართლის საქმის წარმოების საერთო სამართლიანობა (იხ., სხვა წყაროებს შორის, საქმე Taxquet v. Belgium [GC], no. 926/05, § 84, ECHR 2010; საქმე Schatschaschwili v. Germany [GC], no. 9154/10, § 101, ECHR 2015; და საქმე Ibrahim and Others v. the United Kingdom [GC], nos. 50541/08 და 3 სხვა , § 250, 2016 წლის 13 სექტემბერი).

ß. ზეპირი მოსმენის უფლება და სააპელაციო განხილვაზე დასწრება

100. ზეპირი და საჯარო მოსმენა წარმოადგენს მე-6 მუხლის 1-ელ პუნქტში დადგენილ ძირითად პრინციპს. ეს პრინციპი განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია სისხლის სამართლის კონტექსტში, სადაც ზოგადად უნდა არსებობდეს პირველი ინსტანციის სასამართლო, რომელიც სრულად აკმაყოფილებს მე-6 მუხლის მოთხოვნებს (იხ. საქმე Findlay v. the United Kingdom, 25 February 1997, § 79, გადაწყვეტილებებისა და განჩინებების ანგარიშები 1997‑I), და სადაც მომჩივანს აქვს უფლება, გამოიყენოს მისი საქმის „მოსმენის“ შესაძლებლობა, მათ შორის, მისცეს ჩვენება თავის დასაცავად, მოისმინოს მის წინააღმდეგ მტკიცებულებები და გამოჰკითხოს მოწმეები და ჯვარედინად დაკითხოს ისინი (იხ. საქმე Jussila v. Finland [GC], no. 73053/01, § 40, ECHR 2006‑XIV).

101. თუმცა, მოსმენების ჩატარების ვალდებულება არ არის აბსოლუტური (იხ. საქმე Håkansson and Sturesson v. Sweden, 1990 წლის 21 თებერვალი, § 66, Series A no. 171-A). შეიძლება არსებობდეს საქმის წარმოება, რომელშიც ზეპირი მოსმენა აუცილებელი არ არის: მაგალითად, სადაც არ არსებობს სანდოობის საკითხები ან სადავო ფაქტები, რომლებიც საჭიროებს მოსმენას, ხოლო სასამართლოებს შეუძლიათ სამართლიანად და გონივრულად გადაწყვიტონ საქმე მხარეთა წარდგინებისა და სხვა წერილობითი მასალების საფუძველზე (იხ. საქმე Jussila, ციტირებული ზემოთ, § 41, შემდგომი მითითებებით).

102. სასამართლო იმეორებს, რომ მოპასუხის პირად დასწრებას არ აქვს იგივე გადამწყვეტი მნიშვნელობა სააპელაციო განხილვისთვის, როგორც სასამართლო სხდომისთვის (იხ. საქმე Kamasinski v. Austria, 1989 წლის 19 დეკემბერი, § 106, Series A no. 168). მე-6 მუხლის გამოყენების წესი სააპელაციო სასამართლოში საქმის წარმოებისას დამოკიდებულია საქმის წარმოების განსაკუთრებულ მახასიათებლებზე; მხედველობაში უნდა იქნეს მიღებული მთელი საქმის წარმოება ეროვნულ მართლწესრიგში და მასში სააპელაციო სასამართლოს როლი (იხ. საქმე Ekbatani v. Sweden, 1988 წლის 26 მაისი, § 27, Series A no. 134; საქმე Monnell and Morris v. the United Kingdom, 1987 წლის 2 მარტი, § 56, Series A no. 115; და საქმე Hermi v. Italy [GC], no. 18114/02, § 60, ECHR 2006‑XII).

103. სააპელაციო წესით გასაჩივრების უფლება და საქმის წარმოების უფლება, რომელიც მოიცავს სამართლის საკითხებს და არა ფაქტობრივ საკითხებს, შეიძლება აკმაყოფილებდეს მე-6 მუხლის მოთხოვნებს, მიუხედავად იმისა, რომ მომჩივანს არ მიეცა შესაძლებლობა, პირადად მოესმინა სააპელაციო ან საკასაციო სასამართლოს, იმ პირობით, რომ საჯარო განხილვა გაიმართა პირველი ინსტანციის სასამართლოში (იხ., სხვა წყაროებს შორის, საქმე Monnell and Morris, ციტირებული ზემოთ, § 58, სააპელაციო წარმოების უფლებასთან დაკავშირებით; და საქმე Sutter v. Switzerland, 1984 წლის 22 თებერვალი, § 30, Series A no. 74, საკასაციო სასამართლოსთან დაკავშირებით). თუმცა, ამ უკანასკნელ შემთხვევაში, ძირითადი მიზეზი იყო ის, რომ შესაბამის სასამართლოებს არ ჰქონდათ საქმის ფაქტების დადგენის ამოცანა, არამედ მხოლოდ სამართლებრივი წესების განმარტებაში იყვნენ ჩართულნი (იხ. საქმე Ekbatani, ციტირებული ზემოთ, § 31).

104. მაშინაც კი, როდესაც სააპელაციო სასამართლოს აქვს იურისდიქცია, განიხილოს როგორც საქმის ფაქტობრივი, ასევე სამართლებრივი მხარე, მე-6 მუხლი ყოველთვის არ მოითხოვს საჯარო განხილვის უფლებას, მით უმეტეს, პირადად გამოცხადების უფლებას (იხ. საქმე Fejde v. Sweden, 1991 წლის 29 ოქტომბერი, § 31, Series A no. 212‑C, და საქმე Hermi, ციტირებული ზემოთ, § 62). ამ საკითხის გადასაწყვეტად, სხვა მოსაზრებებთან ერთად, მხედველობაში უნდა იქნეს მიღებული შესაბამისი საქმის წარმოების სპეციფიკური თავისებურებები და გზა, რომლითაც რეალურად წარმოდგენილი იქნა მომჩივნის ინტერესები და დაცული იქნა ისინი სააპელაციო სასამართლოს წინაშე, განსაკუთრებით ამ უკანასკნელის მიერ გადასაწყვეტი საკითხების ხასიათის გათვალისწინებით (იხ. საქმე Helmers v. Sweden, 1991 წლის 29 ოქტომბერი, §§ 31-32, Series A no. 212‑A) და მომჩივნისთვის მათი მნიშვნელობის გათვალისწინებით (იხ. საქმე Kremzow v. Austria, 1993 წლის 21 სექტემბერი, § 59, Series A no. 268‑B; საქმე Kamasinski, ციტირებული ზემოთ, § 106 in fine; საქმე Ekbatani, ციტირებული ზემოთ, §§ 27-28; და საქმე Hermi, ციტირებული ზემოთ, § 62).

105. თუმცა, როდესაც სააპელაციო სასამართლომ უნდა განიხილოს საქმის ფაქტობრივი და სამართლებრივი მხარე და სრულად შეაფასოს ბრალეულობის ან უდანაშაულობის საკითხი, ის ვერ განსაზღვრავს საკითხს ბრალდებულის მიერ პირადად მიცემული მტკიცებულებების უშუალო შეფასების გარეშე, რომლებიც მან მისცა იმის დასამტკიცებლად, რომ მას არ ჩაუდენია სავარაუდო სისხლის სამართლის დანაშაულ (იხ. საქმე Hermi, ციტირებული ზემოთ, § 64; ასევე იხ. საქმე Dondarini v. San Marino, no. 50545/99, § 27, 2004 წლის 6 ივლისი, და საქმე Zahirović v. Croatia, no. 58590/11, § 56, 2013 წლის 25 აპრილი).

106.ანალოგიურად, როდესაც სააპელაციო სასამართლოს მოეთხოვება განიხილოს, უნდა გაიზარდოს თუ არა მომჩივნის სასჯელი და როდესაც სააპელაციო სამართალწარმოებამ შეიძლება წარმოშვას კითხვები მომჩივნის პიროვნებასა და ხასიათთან მიმართებით, რის საფუძველზეც ასეთი სამართალწარმოება მომჩივნისთვის განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი ხდება იმის გამო, რომ მისი შედეგი შეიძლება მისთვის მნიშვნელოვანი ზიანის მომტანი იყოს, სასამართლო მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლოს არ შეუძლია საქმის სათანადოდ განხილვა უშუალოდ მომჩივნის მოსმენისა და მასზე პირადი შთაბეჭდილების შექმნის გარეშე. (იხ. საქმე Hermi, ციტირებული ზემოთ, § 67; ასევე იხ. საქმე Kremzow, ციტირებული ზემოთ, § 67; საქმე Cooke v. Austria, no. 25878/94, § 42, 2000 წლის 8 თებერვალი; და საქმე Talabér v. Hungary, no. 37376/05, § 28, 2009 წლის 29 სექტემბერი).

Y. გადაწყვეტილების დასაბუთება

107. სასამართლო იმეორებს, რომ მის მიერ დადგენილი პრეცედენტული სამართლის მიხედვით, რომელიც ასახავს მართლმსაჯულების სწორად განხორციელებასთან დაკავშირებულ პრინციპს, სასამართლოების და ტრიბუნალების გადაწყვეტილებები ადეკვატურად უნდა მიუთითებდეს მიზეზებს, რომლებსაც ისინი ეფუძნება. ის, თუ რა ფარგლებში უნდა დასახელდეს მიზეზები, შეიძლება განსხვავდებოდეს გადაწყვეტილების ხასიათის მიხედვით და უნდა განისაზღვროს საქმის გარემოებების გათვალისწინებით. (იხ. საქმე García Ruiz v. Spain [GC], no. 30544/96, § 26, ECHR 1999‑I). მომჩივნის მიერ მოყვანილ ყველა არგუმენტზე დეტალური პასუხის მოთხოვნის გარეშე ეს ვალდებულება გულისხმობს, რომ სასამართლო წარმოების მხარეებს შეუძლიათ მიიღონ კონკრეტული და მკაფიო პასუხები იმ არგუმენტებზე, რომლებიც გადამწყვეტია ამ საქმისწარმოების შედეგისთვის (იხ., სხვა წყაროებს შორის, საქმე Ruiz Torija v. Spain, 1994 წლის 9 დეკემბერი, §§ 29-30, Series A no. 303‑A). გადაწყვეტილებიდან მკაფიოდ უნდა ჩანდეს, რომ განხილული იქნა საქმის არსებითი საკითხები (იხ. საქმე Taxquet v. Belgium [GC], no. 926/05, § 91, ECHR 2010). იმ პრინციპის გათვალისწინებით, რომ კონვენცია მიზნად ისახავს არა თეორიული ან მოჩვენებითი უფლებების უზრუნველყოფას, არამედ პრაქტიკულ და ქმედით უფლებებს, სამართლიანი სასამართლოს უფლება არ შეიძლება ჩაითვალოს ქმედითად, თუ მხარეთა მოთხოვნები და მოსაზრებები არ არის ნამდვილად „მოსმენილი“, ანუ სათანადოდ განხილული სასამართლოს მიერ (იხ. საქმე Yüksel Yalçınkaya v. Türkiye [GC], no. 15669/20, § 305 in fine, 2023 წლის 26 სექტემბერი, მასში შემდგომი მითითებებით). გარდა ამისა, საქმეებში, რომლებიც უკავშირდება კონვენციით დაცულ უფლებებში ჩარევას, სასამართლო ცდილობს დაადგინოს, არის თუ არა ეროვნული სასამართლოების მიერ გადაწყვეტილებების მისაღებად უზრუნველყოფილი მიზეზები ავტომატური ან სტერეოტიპული (იხ. საქმე Moreira Ferreira v. Portugal (no. 2) [GC], no. 19867/12, § 84, 2017 წლის 11 ივლისი, მასში შემდგომი მითითებებით).

აღნიშნული პრინციპების გამოყენება წინამდებარე საქმეში

108. უპირველეს ყოვლისა, სასამართლო აღნიშნავს, რომ მომჩივნის საჩივრის ორი ასპექტი კონვენციის მე-6 მუხლის ფარგლებში – უზენაესი სასამართლოს მიერ მისი გამამართლებელი განაჩენის გაუქმება წერილობითი წარმოების გზით და საბოლოო გადაწყვეტილებაში, რომლითაც მას მსჯავრი დაედო, საკმარისი მიზეზების სავარაუდო არარსებობა – საქმის კონკრეტულ გარემოებებში გარკვეულწილად დაკავშირებულია. სასამართლო რიგრიგობით განიხილავს მათ.

109. საჩივრის პირველი ასპექტი აჩენს კითხვას, მოეთხოვებოდა თუ არა უზენაეს სასამართლოს მომჩივნის საქმის საჯარო განხილვის ჩატარება. ამასთან დაკავშირებით, სასამართლო გაითვალისწინებს შესაბამისი საქმის წარმოების სპეციფიკურ თავისებურებებს და გზას, რომლითაც რეალურად წარმოდგენილი იქნა მომჩივნის ინტერესები და დაცული იქნა ისინი უზენაესი სასამართლოს წინაშე, განსაკუთრებით ამ უკანასკნელის მიერ გადასაწყვეტი საკითხების ხასიათის გათვალისწინებით (იხ. პარაგრაფი 104 ზემოთ).

110. ამ კონტექსტში სასამართლო აღნიშნავს, რომ, ქვედა ინსტანციის სასამართლოებისგან განსხვავებით, საქართველოს უზენაესი სასამართლო არ ახორციელებს საქმის სრულ განხილვას, როგორიცაა ფაქტებისა და მტკიცებულებების შეფასება, რომლებსაც პირველი დაეყრდნო, ხოლო მისი განხილვის სფერო შემოიფარგლება კონკრეტული სამართლებრივი საკითხებით (იხ. საქმე Kadagishvili v. Georgia, no. 12391/06, § 175, 2020 წლის 14 მაისი; ასევე იხ. პარაგრაფები 49‑52 ზემოთ). მას ასევე აქვს ზეპირი მოსმენის უგულებელყოფის უფლება (იხ. პარაგრაფი 51 ზემოთ). თუმცა, უზენაესი სასამართლოს უფლებამოსილების გათვალისწინებით, შეცვალოს გამამართლებელი განაჩენი და გამოიტანოს გადაწყვეტილება, პირველად, ცალკეული პირისთვის სასჯელის თაობაზე (იხ. პარაგრაფები 49-50 და 54 ზემოთ), უზენაეს სასამართლოს შეიძლება დასჭირდეს, საქმის განსახილველი საკითხების განსაკუთრებული ხასიათიდან გამომდინარე, კონვენციის მნიშვნელობის ფარგლებში, გამართოს ზეპირი მოსმენა მოპასუხის მონაწილეობით (იხ. პარაგრაფები 104-106 ზემოთ).

111. წინამდებარე საქმეში უზენაესმა სასამართლომ დაასაბუთა თავისი გადაწყვეტილება, შეეცვალა ქვედა ინსტანციის სასამართლოების გამამართლებელი გადაწყვეტილებები, განაცხადა რა, რომ ეს ისინი იყო უკანონო. კერძოდ, სასამართლომ დაადგინა, რომ მომჩივნის გამამართლებელი გადაწყვეტილებები მიღებული იქნა შესაბამისი კანონმდებლობის დარღვევით, რადგან ისინი შეიცავდა ზოგად დასკვნებს მის წინააღმდეგ წაყენებული ბრალდების დაუმტკიცებელ ხასიათთან დაკავშირებით (იხ. პარაგრაფი 34 ზემოთ, პუნქტები 5.4 და 5.5). შემდეგ უზენაესმა სასამართლომ განიხილა ის, რაც აშკარად მიიჩნია სამართლებრივ საკითხად და არა ფაქტობრივად. კერძოდ, მან განსაზღვრა, პრინციპში, მტკიცებულების ტიპი – კონკრეტული დოკუმენტები მოწმეთა ჩვენებების საპირისპიროდ – რომელიც აუცილებელი იყო იმ ფაქტის დასადგენად, რომელსაც ეყრდნობოდა მომჩივანი თავის დასაცავად. მტკიცებულებებში ასეთი დოკუმენტების უდავო არარსებობის გათვალისწინებით, სასამართლომ ეფექტურად განიხილა საქმის მასალებში არსებული მოწმეთა ჩვენებები, როგორც შეუსაბამო. მაშასადამე, ერთი შეხედვით, გამოჩნდებოდა, რომ წინამდებარე საქმეში მოწმის სანდოობის საკითხი არ წარმოქმნილა და, რომ უზენაესი სასამართლოს სამართლებრივმა შეფასებამ გამოიწვია მხოლოდ განსხვავებული შედეგი მომჩივნის საქმეში.

112. მიუხედავად ამისა, ისეთ საქმეებში, როგორიც არის წინამდებარე საქმე, ფაქტები და სამართლებრივი ინტერპრეტაცია შეიძლება ისე იყოს გადახლართული, რომ ძნელი იყოს მათი ერთმანეთისგან გამიჯვნა (ასევე იხ. საქმე Suuripää v. Finland, no. 43151/02, § 44, 2010 წლის 12 იანვარი). მიუხედავად იმისა, რომ უზენაესმა სასამართლომ საქმე განიხილა მხოლოდ სამართლებრივი კუთხით და პირველი ინსტანციის სასამართლოს ან სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტები სულაც არ იყო სადავო, მას გარკვეულწილად უნდა გაეკეთებინა საკუთარი შეფასება იმის დასადგენად, უზრუნველყოფდა თუ არა ფაქტები საკმარის საფუძველს მომჩივნის გასამართლებლად (იქვე; ასევე იხ. საქმე Júlíus Þór Sigurþórsson v. Iceland, no. 38797/17, § 42, 2019 წლის 16 ივლისი). ეს განსაკუთრებით ეხება განზრახვისა და შესაბამისი სასჯელის მიზანშეწონილობის საკითხს, რაც უზენაეს სასამართლოს უნდა შეეფასებინა პირველად.

113. შესაბამისად, უზენაეს სასამართლოს შეიძლება დასჭირვებოდა, პრინციპში, ზეპირი მოსმენის გამართვა მომჩივნის მონაწილეობით.

114. თუმცა, მომჩივანი პირადად არ მონაწილეობდა ქვედა ინსტანციის სასამართლოების მიერ გამართულ არცერთ ზეპირ მოსმენაში, რადგან მან აირჩია, არ გამოცხადებულიყო და ცალსახად დაავალა თავის არჩეულ ადვოკატებს, წარმოედგინათ მისი ინტერესები ეროვნულ სასამართლოებში და თანხმობა მისცა მისი საქმის სასამართლოში განხილვას მის დაუსწრებლად (იხ., შესაბამისი ცვლილებების გათვალისწინებით, საქმე Lamatic v. Romania, no. 55859/15, §§ 46-48, 2020 წლის 1 დეკემბერი). შედეგად, და რამდენადაც გასაგებია, რომ მომჩივანი პრეტენზიას აცხადებს, რომ უზენაესი სასამართლოს გადაწყვეტილება, არ გაემართა ზეპირი მოსმენა, უპირისპირდებოდა მის უფლებას, დასწრებოდა ასეთ მოსმენას (იხ. პარაგრაფი 97 ზემოთ), სასამართლო მიიჩნევს, რომ არ არის ნაჩვენები, რომ ამ კუთხით საკითხი წარმოიქმნება კონვენციის მე-6 მუხლის ფარგლებში.

115. სასამართლო იმეორებს, ამავდროულად, რომ მე-6 მუხლი, მთლიანობაში, უზრუნველყოფს ბრალდებულის უფლებას, ეფექტურად მიიღოს მონაწილეობა სისხლის სამართლის პროცესში, რომელიც არ შემოიფარგლება მისი დასწრების უფლებით (იხ., მაგ., საქმე Murtazaliyeva v. Russia [GC], no. 36658/05, § 70, 2018 წლის 18 დეკემბერი). ამრიგად, იმის გათვალისწინებით, რომ მომჩივანი მონაწილეობდა სამართალწარმოებაში მისივე არჩეული ადვოკატების მეშვეობით, აუცილებელია შეფასდეს, მისცა თუ არა უზენაესმა სასამართლომ მომჩივანს საქმის ზეპირი მოსმენის უგულებელყოფისას ადეკვატური შესაძლებლობა, რეაგირება მოეხდინა იმ ფაქტზე, რომ ის აპირებდა მისთვის მსჯავრის დადებას და მისჯას (იხ., მაგ., Suuripää, ციტირებული ზემოთ, § 46).

116. ამ მიმართებით სასამართლო აღნიშნავს, რომ მომჩივანს შეეძლო წერილობითი პასუხი გაეგზავნა პროკურატურის ორგანოების მიერ შეტანილ საკასაციო საჩივართან დაკავშირებით (იხ. პარაგრაფი 29 ზემოთ). ის ითვალისწინებს იმ ფაქტს, რომ მან აირჩია, პირადად არ მიეღო მონაწილეობა სამართალწარმოებაში (იხ. პარაგრაფი 114 ზემოთ; შეადარეთ Suuripää-ის საქმე, ციტირებული ზემოთ, § 46) და, რომ მას აცნობეს პროკურატურის პოზიციის შესახებ – რომელსაც ეს უკანასკნელი ინარჩუნებდა მთელი სამართალწარმოების განმავლობაში იურისდიქციის სამივე დონეზე და რაზეც მომჩივნის ადვოკატებმა უპასუხეს ზეპირი მოსმენების დროს პირველი ინსტანციისა და სააპელაციო ეტაპზე – მისი დეტალური წერილობითი პასუხის წარდგენამდე. სასამართლო ასევე ითვალისწინებს იმ ფაქტს, რომ მომჩივანი სათანადოდ იყო გაფრთხილებული, რომ უზენაესი სასამართლო აპირებდა მისი საქმის განხილვას წერილობითი წარმოების გზით. ამასთან დაკავშირებით მას არ შეუძლია უგულებელყოს შესაბამისი სტატისტიკური ინფორმაცია (იხ. პარაგრაფი 98 ზემოთ), რომლის შესახებაც მომჩივნის ადვოკატებს კარგად უნდა სცოდნოდათ, რაც მიუთითებს უზენაესი სასამართლოს აშკარად გავრცელებულ პრაქტიკაზე, შეცვალოს გამამართლებელი გადაწყვეტილებები წერილობითი წარმოების გზით. მომჩივანს, რომელიც სათანადოდ იყო წარმოდგენილი, ამასთან დაკავშირებით არანაირი პრეტენზია არ გამოუთქვამს. ამდენად, სასამართლო მიიჩნევს, რომ წერილობითი პროცედურა წინამდებარე საქმის კონკრეტულ გარემოებებში საკმარისი იყო იმ შესაძლებლობის დასაშვებად, რომ უზენაესი სასამართლო აპირებდა მისთვის მსჯავრის დადებას და მისჯას.

117. რაც შეეხება მომჩივნის საჩივრის მეორე ასპექტს, სასამართლო ითვალისწინებს იმ ფაქტს, რომ მის მიერ უზენაესი სასამართლოს წინაშე წამოყენებული მთავარი არგუმენტი განხილული იქნა, თუმცა ირიბად. მომჩივანი ამტკიცებდა მთელი საქმისწარმოების განმავლობაში, რომ ის არ შეიძლებოდა პასუხისგებაში მიეცათ გაფლანგვისთვის, რადგანაც ფაქტობრივად ჩატარდა გარკვეული წვრთნები, რაც დასტურდება მოწმეების ჩვენებებით. უზენაესმა სასამართლომ განიხილა ეს, მაგრამ მიიჩნია, რომ მოწმეთა ჩვენებები შეუსაბამო იყო იმის დასადგენად, განხორციელდა თუ არა ხელშეკრულება (იხ. პარაგრაფი 35 ზემოთ, პუნქტები 5.7 და 5.8). ფაქტობრივად, სასამართლოს მიერ მომჩივნის საქმეში გამოყენებადი აუცილებელი მტკიცებულების ჩარჩოს განსაზღვრამ მომჩივნის არგუმენტები შეუსაბამო გახადა საქმისწარმოების შედეგისთვის. ამასთან დაკავშირებით, სასამართლო ხაზს უსვამს, რომ შესაბამისი დოკუმენტების არარსებობა – საბოლოო კვარტალური ანგარიში და მიღება-ჩაბარების აქტი, რომელიც უნდა გაფორმებულიყო თავდაცვის სამინისტროსთან სასწავლო პროგრამის დასრულების შემდეგ – რაც უზენაესმა სასამართლომ მიიჩნია გადამწყვეტ ელემენტად მომჩივნისთვის მსჯავრის დასადებად, მომჩივანს სადავო არ გაუხდია მის წინააღმდეგ საქმის წარმოების არცერთ ეტაპზე.

118. უზენაესი სასამართლოს მიდგომა, სავარაუდოდ, ღია იქნება გარკვეული კრიტიკისთვის, განსაკუთრებით, საკითხის შედარებით მოკლედ განხილვასთან დაკავშირებით, დადგინდა თუ არა გაფლანგვის სისხლის სამართლის დანაშაულის როგორც actus reus, ასევე mens rea ელემენტები მომჩივნის მიმართ, ამ საკითხებზე მტკიცებულებების აშკარა მრავალფეროვნების გათვალისწინებით. თუმცა, შესაბამისი გადაწყვეტილების და მასში მოყვანილი მიზეზების განხილვის შემდეგ (იხ. პარაგრაფი 35 ზემოთ), სასამართლო ვერ ხედავს, რომ უზენაესი სასამართლოს დასკვნები იყო თვითნებური ან აშკარად დაუსაბუთებელი იმ დონემდე, რომ ზიანი მიეყენებინა სამართალწარმოების სამართლიანობისთვის ან გამოეწვია „მართლმსაჯულების უარყოფა“ (იხ. საქმე Moreira Ferreira, ციტირებული ზემოთ, § 85). ასეთ ვითარებაში სასამართლოს არ შეუძლია იკისროს მეოთხე ინსტანციის ორგანოს როლი, საკასაციო სასამართლოს მიერ დაშვებული სავარაუდო ფაქტობრივი ან სამართლებრივი შეცდომების განხილვით.

119. ზემოაღნიშნული მოსაზრებები საკმარისია იმისათვის, რომ სასამართლომ დაასკვნას, მთელი სამართალწარმოების გათვალისწინებით, რომ ადგილი არ ჰქონია კონვენციის მე-6 მუხლის 1-ელი და მე-3 პუნქტების დარღვევას, უზენაესი სასამართლოს მიერ წერილობითი წარმოების გზით მომჩივნის გამამართლებელი განაჩენის გაუქმებისა და შესაბამისი გადაწყვეტილების დასაბუთების გამო, წინამდებარე საქმის კონკრეტულ გარემოებებში.

კონვენციის მე-18 მუხლის სავარაუდო დარღვევა

120. მომჩივანი ჩიოდა, რომ მისთვის მსჯავრის დადების მთავარი მიზანი იყო პოლიტიკური, რაც არღვევდა კონვენციის მე-18 მუხლს, წაკითხულს მე-6 მუხლთან ერთად. მე-18 მუხლი შემდეგნაირად იკითხება:

„დაუშვებელია ხსენებულ უფლებათა და თავისუფლებათა კონვენციით ნებადართული შეზღუდვების გამოყენება არა იმ მიზნით, რისთვისაც ისინი გათვალისწინებულია“.

მხარეთა არგუმენტები

მთავრობა

121. მთავრობამ განაცხადა, რომ მე-6 მუხლი არ შეიცავდა აშკარად გამოხატულ ან ნაგულისხმევ შეზღუდვებს, რომლებიც შეიძლება წარმოადგენდეს სასამართლოს განხილვის საგანს კონვენციის მე-18 მუხლის ფარგლებში და, რომ მომჩივნის საჩივარი, შესაბამისად, შეუთავსებელია ratione materiae კონვენციის დებულებებთან.

122. ალტერნატიულად, მთავრობა ამტკიცებდა, რომ საჩივარი აშკარად დაუსაბუთებელი იყო. მათ განაცხადეს, რომ მომჩივანმა ვერ წარმოადგინა რაიმე დამაჯერებელი არგუმენტი ან მტკიცებულება იმის დასამტკიცებლად, რომ ის პოლიტიკურად იდევნებოდა. რაც შეეხება საფრანგეთისა და გაერთიანებული სამეფოს სასამართლოების მიერ მისი ექსტრადიციის მოთხოვნის უარყოფას, მთავრობამ განაცხადა, რომ საფრანგეთის სასამართლოს წინაშე ექსტრადიციის მოთხოვნა არ ეხებოდა წინამდებარე სამართალწარმოებას. რაც შეეხება უესტმინსტერის მაგისტრატი სასამართლოს დასკვნებს, ისინი ეყრდნობოდნენ საქმეს Merabishvili v. Georgia ([GC] no. 72508/13, §§ 275 და 330, 2017 წლის 28 ნოემბერი) და ამტკიცებდნენ, რომ გადაწყვეტილებები მომჩივნის ექსტრადიციაზე უარის თქმის შესახებ არ წარმოადგინა საკმარის საფუძველს კონვენციის მე-18 მუხლის დარღვევის დასადასტურებლად. ეს იმიტომ, რომ ამ სასამართლოების წინაშე არსებული მტკიცებულებები და არგუმენტები შეიძლება განსხვავდებოდეს სასამართლოს წინაშე არსებულისგან, მაგრამ, ნებისმიერ შემთხვევაში, სასამართლოს მიერ მე-18 მუხლთან დაკავშირებულ საქმეებში გამოყენებული მტკიცებულების სტანდარტი ძალიან მაღალი იყო. მერაბიშვილის საქმეზე მითითებით (ციტირებული ზემოთ, § 330), მთავრობამ განაცხადა, რომ „ექსტრადიციის სასამართლოები არსებითად აფასებდა სამომავლო რისკს, მაშინ როცა სასამართლო დაკავებული [იყო] წარსულის ფაქტებით; ამან გააფერადა მათი შესაბამისი შეფასება არასაიმედო კონტექსტური მტკიცებულებების შესახებ“. მათ განაცხადეს, რომ იგივე მოსაზრებები ვრცელდებოდა მომჩივნის საქმეზე.

123. მომჩივნის მტკიცების საპასუხოდ, რომ უზენაესი სასამართლოს მიერ მისი მსჯავრდება უკავშირდებოდა პრემიერ-მინისტრის სიტყვით გამოსვლას პარლამენტში (იხ. პარაგრაფი 126 ქვემოთ), მთავრობამ დაამატა, რომ პროკურატურის საკასაციო საჩივარსა და უზენაესი სასამართლოს მიერ გადაწყვეტილების გამოტანას შორის გაჭიანურება შეიძლება აიხსნას მოსამართლეთა დეფიციტით და განსახილველ საქმეთა სიმრავლით. 2019 წლის დეკემბერში მოსამართლეთა დანიშვნამ გამოიწვია ამ საქმეების ეტაპობრივი შემცირება და მომჩივნის საქმეზე გადაწყვეტილების გამოტანა.

124. და ბოლოს, მთავრობამ აღნიშნა, რომ მერაბიშვილის საქმის შემდეგ სასამართლომ განიხილა რიგი საჩივრებისა მე-18 მუხლის ფარგლებში (იხ. საქმე Akhalaia v. Georgia (dec.), nos. 30464/13 და 19068/14, 2022 წლის 7 ივნისი; საქმე Ugulava v. Georgia, no. 5432/15, 2023 წლის 9 თებერვალი; და საქმე Melia v. Georgia, no. 13668/21, 2023 წლის 7 სექტემბერი), რომლებიც შეტანილი იყო „ნაციონალური მოძრაობის“ სხვა წარმომადგენლების მიერ და, რომ შესაბამისი სისხლისსამართლებრივი დევნის უკან არასათანადო მოტივები არ აღმოჩნდა.

მომჩივანი

125. მომჩივანი ამტკიცებდა, რომ კონვენციის მე-6 მუხლის ფარგლებში მის უფლებებზე დაწესებული შეზღუდვების მთავარი მიზანი იყო მისი, როგორც პოლიტიკური ოპონენტის, გაჩუმება ან მარგინალიზაცია, „ნაციონალურ მოძრაობასთან“ ასოცირების გამო. ამ მიმართებით, მან მიუთითა საფრანგეთისა და გაერთიანებული სამეფოს სასამართლოების გადაწყვეტილებებზე, მისი ექსტრადიციის საქმეზე (იხ. პარაგრაფები 43 და 45 ზემოთ) და ინტერპოლის გადაწყვეტილება, წაეშალა მასთან დაკავშირებული ყველა მონაცემი (იხ. პარაგრაფი 44 ზემოთ).

126. მომჩივანი ამტკიცებდა, რომ ჯერ თბილისის საქალაქო სასამართლოს მიერ, შემდგომ კი თბილისის სააპელაციო სასამართლოს მიერ მისი გამართლების შემდეგ, პროკურატურის საკასაციო საჩივარი სამ წელზე მეტი ხნის განმავლობაში არ განუხილავს უზენაეს სასამართლოს. მისი აზრით, პროკურატურის საჩივრის განხილვის შესახებ გადაწყვეტილება პარლამენტში პრემიერ-მინისტრის სიტყვით გამოსვლიდან მალევე მიიღეს (იხ. პარაგრაფები 30 და 38-39 ზემოთ). შერჩეული დრო და განცხადების ხასიათი, აგრეთვე, შ.თ.-ის კავშირი მმართველ პარტიასთან და სასამართლო შერჩევის ხარვეზიანი პროცესი, რომლითაც ის აირჩიეს, მომჩივნის აზრით, გულისხმობდა, რომ მისი საბოლოო განაჩენი იყო პოლიტიკურად მოტივირებული. მან ასევე დასძინა, რომ უზენაესმა სასამართლომ არ გამართა ზეპირი მოსმენა, მიუხედავად იმ ფაქტისა, რომ ის გაამართლა ქვედა ინსტანციის სასამართლოებმა და, რომ მსჯავრდების საბოლოო გადაწყვეტილება არ შეიცავდა საკმარის მიზეზებს.

სასამართლოს შეფასება

127. სასამართლო მიუთითებს კონვენციის მე-18 მუხლის განმარტებისა და გამოყენების ზოგად პრინციპებზე, რომლებიც ჩამოყალიბებულია მის გადაწყვეტილებებში საქმეებზე Merabishvili (ციტირებული ზემოთ, §§ 287-317) და Navalnyy v. Russia ([GC], nos. 29580/12 და 4 სხვა, §§ 164-65, 2018 წლის 15 ნოემბერი); და საქმე Selahattin Demirtaş v. Turkey (no. 2) ([GC], no. 14305/17, § 421-22, 2020 წლის 22 დეკემბერი).

128. იყენებს რა ამ პრინციპებს წინამდებარე საქმის გარემოებებთან და იმეორებს რა, რომ პრინციპში, მე-18 მუხლის დარღვევა შეიძლება დადგინდეს მაშინაც კი, თუ არ არსებობს მუხლ(ებ)ის დარღვევა, რომლებთან ერთობლიობაშიც ის გამოიყენება (იხ., მაგ., საქმე Rustavi 2 Broadcasting Company Ltd and Others v. Georgia, no. 16812/17, § 315, 2019 წლის 18 ივლისი), სასამართლო აღნიშნავს მთავრობის პირველად პრეტენზიაზე პასუხად, მისაღებობასთან დაკავშირებით (იხ. პარაგრაფი 121 ზემოთ), რომ მე-18 მუხლი შეიძლება გამოყენებული იქნეს მე-6 მუხლთან ერთობლიობაში (იხ. საქმე Ukraine v. Russia (re Crimea) [GC], nos. 20958/14 და 38334/18, § 1338, 2024 წლის 25 ივნისი). ამდენად, სასამართლო განიხილავს მთავრობის მეორე პრეტენზიას, რომ მომჩივანმა საკმარისად ვერ დაასაბუთა თავისი საჩივარი.

129. სასამართლო აღნიშნავს, რომ მომჩივანმა ძირითადად მიუთითა ინტერპოლისა და საფრანგეთისა და გაერთიანებული სამეფოს სასამართლოების დასკვნებზე მის წინააღმდეგ ექსტრადიციის საქმის წარმოებაში (იხ. პარაგრაფები 43-45 ზემოთ). მართალია, რომ ინტერპოლმა წაშალა მომჩივანთან დაკავშირებული ყველა მონაცემი და, რომ ამ სასამართლოებმა არ დააკმაყოფილეს საქართველოს ხელისუფლების ორგანოების მოთხოვნა მისი ექსტრადიციის შესახებ, მათ შორის, იმის საფუძველზე, რომ მის წინააღმდეგ სისხლისსამართლებრივი დევნა იყო პოლიტიკურად მოტივირებული (იქვე). თუმცა, როგორც აღინიშნა საქმეში Khodorkovskiy v. Russia (no. 5829/04, § 260, 2011 წლის 31 მაისი), მხოლოდ ეს ელემენტი არ არის აუცილებელი, რომ განსაზღვრავდეს სასამართლოს შეფასებას, ვინაიდან ექსტრადიციის სასამართლოები არსებითად აფასებდნენ მომავალ რისკს, ხოლო სასამართლო დაკავებულია წარსულის ფაქტებით.

130. სასამართლო მხედველობაში იღებს იმ პოლიტიკურ მოვლენებს, რომლებსაც ადგილი ჰქონდა საქართველოში 2012-2014 წლებში (იხ. საქმე Merabishvili, ციტირებული ზემოთ, § 320), რომლებზეც მიუთითებს ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილებები. მას ესმის, რომ შესაძლოა არსებობდეს გარკვეული ეჭვი, რომ მომჩივნის წინააღმდეგ წაყენებული ბრალდებების მიღმა არსებობდა პოლიტიკური მოტივი – მაშინაც კი, თუ თავად ბრალდება არ იყო აშკარად პოლიტიკური. თუმცა, კონვენცია არ ითვალისწინებს უფლებას, როგორც ასეთს, რომ არ განხორციელდეს პირის სისხლისსამართლებრივი დევნა, რის გამოც ფაქტორები, რომლებიც გამომდინარეობს უფრო ფართო პოლიტიკური კონტექსტიდან, რომელშიც მომჩივნის წინააღმდეგ აღიძრა სისხლის სამართლის საქმე, არ არის საკმარისი იმისთვის, რომ ჩაითვალოს მტკიცებულებად ამ თვალსაზრისით (იხ., მსგავსი დასკვნისთვის იმავე პოლიტიკურ კონტექსტთან დაკავშირებით, საქმე Merabishvili, ციტირებული ზემოთ, §§ 320 და 322, და საქმე Saakashvili v. Georgia, nos. 6232/20 და 22394/20, § 161, 2024 წლის 23 მაისი).

131. ამიტომ სასამართლო განიხილავს მომჩივნის მიერ წამოყენებულ სხვა საკითხებს, რათა დაადგინოს, შეუძლია თუ არა მათ, ცალკე აღებული თუ ერთმანეთთან ერთობლიობაში, სადავო სარჩელის გამყარება იმის შესახებ, რომ მის წინააღმდეგ სისხლის სამართლის საქმის წარმოება მისდევდა მიზანს, რომელიც კონვენციით გათვალისწინებული არ არის.

132. ამასთან დაკავშირებით მომჩივნის ბრალდებები, შ.თ.-ის მმართველ პარტიასთან კავშირებთან დაკავშირებით, არასოდეს წამოჭრილა ეროვნულ დონეზე, მიუხედავად იმისა, რომ მას ამის შესაძლებლობა ჰქონდა (იხ. პარაგრაფები 32 და 90 ზემოთ). გარდა ამისა, მომჩივანი ამტკიცებდა, რომ პრემიერ-მინისტრის სიტყვით გამოსვლა პარლამენტში მიზეზობრივად იყო დაკავშირებული მის მსჯავრდებასთან და, შესაბამისად, წინამდებარე საჩივართან. თუმცა, როგორც ზემოთ აღინიშნა, არ არსებობს საკმარისი საფუძველი მომჩივნის მიერ სადავო სიტყვების მნიშვნელობის განმარტების გასამყარებლად (იხ. პარაგრაფი 70 ზემოთ). ვინაიდან არ არსებობს იმის მტკიცებულება, რომ განსახილველ საქმეში სასამართლო ხელისუფლება არ იყო საკმარისად დამოუკიდებელი აღმასრულებელი ხელისუფლებისგან, სასამართლოს მიაჩნია, რომ პრემიერ-მინისტრის მიერ მწვავე საპარლამენტო დებატების კონტექსტში გაკეთებულ პოლიტიკურ განცხადებას არ შეუძლია, როგორც ასეთს, მიგვიყვანოს დასკვნამდე, რომ სასამართლოებს, რომლებიც მომჩივნის სისხლის სამართლის საქმეს განიხილავდნენ, ამოძრავებდათ მისი პოლიტიკური ასპარეზიდან ჩამოშორების არასათანადო ფარული მოტივი (იხ. საქმე Saakashvili, ციტირებული ზემოთ, § 161). დროში შედარებითი სიახლოვე სიტყვით გამოსვლასა და უზენაესი სასამართლოს გადაწყვეტილებას შორის არ არის საკმარისი საფუძველი იმის დასასკვნელად, რომ ამ უკანასკნელის გადაწყვეტილებაში, მსჯავრი დაედო მომჩივნისთვის, არსებობდა ფარული მოტივი. იმ საფუძვლების გათვალისწინებით, რომლითაც სასამართლომ დაადგინა კონვენციის მე-6 მუხლის 1-ელი პუნქტის დარღვევა წინამდებარე საქმეში, ამ დასკვნაში ასევე არაფერია, რაც საკმარისი იქნებოდა იმის დასადგენად, რომ არსებობდა ფარული მოტივი, რომელიც ეწინააღმდეგება კონვენციის მე-18 მუხლს.

133. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სასამართლო მიიჩნევს, რომ არ არსებობს საკმარისი მტკიცებულება მომჩივნის მტკიცების გასამყარებლად, მისი დევნისა და მსჯავრდების უკან არსებული ფარული მოტივის შესახებ. შესაბამისად, ეთანხმება რა მთავრობის მეორე პრეტენზიას (იხ. პარაგრაფი 122 ზემოთ), სასამართლო ასკვნის, რომ კონვენციის მე-18 მუხლის ფარგლებში წარმოდგენილი საჩივარი არის აშკარად დაუსაბუთებელი და უნდა იქნეს უარყოფილი კონვენციის 35-ე მუხლის მე-3(a) და მე-4 პუნქტების შესაბამისად.

კონვენციის 41-ე მუხლის გამოყენება

134. კონვენციის 41-ე მუხლი ითვალისწინებს შემდეგს:

„თუ სასამართლო დაასკვნის, რომ დაირღვა კონვენციით ან მისი ოქმებით გათვალისწინებული უფლება, ხოლო შესაბამისი მაღალი ხელშემკვრელი მხარის შიდა სამართალი დარღვევის მხოლოდ ნაწილობრივი გამოსწორების შესაძლებლობას იძლევა, საჭიროების შემთხვევაში, სასამართლო დაზარალებულ მხარეს სამართლიან დაკმაყოფილებას მიაკუთვნებს.“

ზიანი

135. მომჩივანმა მოითხოვა 15 000 ევრო, მორალურ ზიანთან დაკავშირებით.

136. მთავრობამ განაცხადა რომ მოთხოვნა იყო გადაჭარბებული.

137. სასამართლო მიიჩნევს, რომ წინამდებარე საქმის გარემოებებში დარღვევის დადგენა თავისთავად წარმოადგენს მომჩივნისთვის მიყენებული ნებისმიერი მორალური ზიანის საკმარის სამართლიან დაკმაყოფილებას.

ხარჯები და დანახარჯები

138. მომჩივანს არ წარმოუდგენია რაიმე მოთხოვნა ხარჯებსა და დანახარჯებთან დაკავშირებით. ამიტომ არ არის საჭირო გადაწყვეტილების მიღება ამ საკითხთან დაკავშირებით.

ამ მოტივით სასამართლო ერთსულოვნად

აცხადებს საჩივრებს კონვენციის მე-6 მუხლის 1-ელი და მე-3 პუნქტების შესაბამისად, მიუკერძოებლობის არარსებობასთან, უზენაესი სასამართლოს მიერ წერილობითი სამართალწარმოების მეშვეობით მომჩივნის გამამართლებელი განაჩენის გაუქმებასა და შესაბამისი გადაწყვეტილების დასაბუთებასთან დაკავშირებით, მისაღებად, ხოლო საჩივრის დანარჩენ ნაწილს – მიუღებლად.

ადგენს, რომ ადგილი ჰქონდა კონვენციის მე-6 მუხლის 1-ელი პუნქტის დარღვევას, ობიექტური მიუკერძოებლობის არარსებობასთან მიმართებით.

ადგენს, რომ ადგილი არ ჰქონია კონვენციის მე-6 მუხლის 1-ელი და მე-3 პუნქტების დარღვევას, უზენაესი სასამართლოს მიერ მომჩივნის გამამართლებელი განაჩენის წერილობითი სამართალწარმოების გზით გაუქმებისა და შესაბამისი გადაწყვეტილების დასაბუთების გამო.

ადგენს, რომ დარღვევის დადგენა თავისთავად წარმოადგენს მომჩივნისთვის მიყენებული ნებისმიერი მორალური ზიანის საკმარის სამართლიან დაკმაყოფილებას.

უარყოფს მომჩივნის მოთხოვნას სამართლიანი დაკმაყოფილების დანარჩენ ნაწილში.

შესრულებულია ინგლისურ ენაზე და მხარეებს წერილობით ეცნობათ 2024 წლის 5 დეკემბერს, სასამართლოს რეგლამენტის 77-ე წესის მე-2 და მე-3 პუნქტების შესაბამისად.

ვიქტორ სოლოვეიჩიკი მატიას გუიომარი
სექციის განმწესრიგებელი თავმჯდომარე