ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილება საქმეზე „იაროსლავ ვლადიმიროვიჩ სუმბაევი საქართველოს წინააღმდეგ“

ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილება საქმეზე „იაროსლავ ვლადიმიროვიჩ სუმბაევი საქართველოს წინააღმდეგ“

ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს

მეოთხე სექციის

განჩინება

საჩივარი N45240/22
იაროსლავ ვლადიმიროვიჩ სუმბაევი საქართველოს წინააღმდეგ

ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს (მეოთხე სექცია) პალატამ, 2025 წლის 27 მაისისა და 24 ივნისის სხდომებზე, შემდეგი შემადგენლობით:

ფარის ვეჰაბოვიჩი, თავმჯდომარის მოვალეობის შემსრულებელი,ლადო ჭანტურია,ტიმ ეიკი,ანა მარია გიერა მარტინსი,ანნე ლუიზ ბორმანი,სებასტიან რადულენტუ,ანდრე იაკაბი, მოსამართლეები,და სიმეონ პეტროვსკი, სექციის განმწესრიგებლის მოადგილე,გაითვალისწინა რა ზემოაღნიშნული საჩივარი, რომელიც შეტანილ იქნა 2022 წლის 22 სექტემბერს,გაითვალისწინა რა განჩინება კონვენციის მე-3 და მე-13 მუხლებთან დაკავშირებით მომჩივნის პრეტენზიების შესახებ საქართველოს მთავრობისთვის (შემდგომში „მთავრობა“) შეტყობინების გაგზავნისა და საჩივრების დანარჩენი ნაწილის მიუღებლად გამოცხადების შესახებ,გაითვალისწინა რა მხარეთა პოზიციები,თათბირის შედეგად მიიღო შემდეგი გადაწყვეტილება:

შესავალი

1. მოცემული საქმე, კონვენციის მე-3 და მე-13 მუხლების ფარგლებში, ეხება ექსტრადიციის შემდგომ საქმისწარმოებას. კერძოდ, მომჩივანი ამტკიცებს, რომ კონკრეტულობის პრინციპის გათვალისწინებით, საქართველო არ უნდა დათანხმებოდა რუსეთის განზრახვას მის წინააღმდეგ სისხლის სამართლის ახალი ბრალდებების წარდგენასთან დაკავშირებით.

ფაქტობრივი გარემოებები

2. მომჩივანი, ბ.ნ.-ი იაროსლავ სუმბაევი, რუსეთის მოქალაქეა, რომელიც დაიბადა 1990 წელს და ამჟამად სასჯელს რუსეთის ფედერაციაში იხდის. ადამიანის უფლებათა ევროპულ სასამართლოში მას წარმოადგენდა ქ.-ნი მ. მაკაროვა და ბ.-ნი ვ. შუხარდინი, ადვოკატები, რომლებიც საადვოკატო საქმიანობას ეწევიან სტრასბურგსა და მოსკოვში.

3. საქართველოს მთავრობას წარმოადგენდა სახელმწიფო წარმომადგენელი იუსტიციის სამინისტროდან, ბ.-ნი ბ. ძამაშვილი.

4. მხარეთა მიერ წარმოდგენილი საქმის ფაქტობრივი გარემოებები შეიძლება შეჯამდეს შემდეგნაირად:

ექსტრადიციის საქმისწარმოება

5. 2018 წლის 5 ნოემბერს მომჩივანი დაკავებულ იქნა საქართველოში ინტერპოლის მიერ გაცემული წითელი ცირკულარის საფუძველზე. 7 ნოემბერს, ექსტრადიციის საქმისწარმოების მიმდინარეობისას სასამართლომ გამოიტანა გადაწყვეტილება მისი დაკავების შესახებ.

6. 2018 წლის 13 ნოემბერს, სამოქალაქო, საოჯახო და სისხლის სამართლის საკითხებზე სამართლებრივი თანამშრომლობისა და სამართლებრივი ურთიერთობების შესახებ მინსკის 1993 წლის 22 იანვრის კონვენციის (შემდგომში „მინსკის კონვენცია“ – იხ., 34-ე პარაგრაფი ქვემოთ) საფუძველზე, რომლის მხარეებიც იყვნენ როგორც რუსეთის ფედერაცია, ისე საქართველო, რუსეთის ფედერაციის გენერალურმა პროკურატურამ (შემდგომში „რუსეთის პროკურატურა“) საქართველოს გენერალურ პროკურატურაში (შემდგომში „საქართველოს გენერალური პროკურატურა“) წარადგინა მოთხოვნა მომჩივნის ექსტრადირებასთან დაკავშირებით. მოთხოვნას თან ერთვოდა საქმის მასალები, სადაც მომჩივნის წინააღმდეგ რუსეთში დაწყებული სისხლის სამართლის საქმე დეტალურად იყო აღწერილი.

7. ექსტრადიციასთან დაკავშირებულ მოთხოვნაში რუსეთის პროკურატურა ოფიციალურად ამტკიცებდა, რომ მომჩივანი იძებნებოდა მხოლოდ იმ კონკრეტული ბრალდებებისთვის, რომლებიც მოცემული იყო ამ მოთხოვნაზე თანდართულ სისხლის სამართლის საქმის მასალებში. ის ამტკიცებდა, რომ მომჩივანი სისხლისსამართლებრივ პასუხისგებაში არ მიეცემოდა ისეთი საფუძვლებით, როგორიცაა მისი პოლიტიკური ან რელიგიური მრწამსი ან მისი რასობრივი ან ეთნიკური წარმოშობა, ან რაიმე სხვა სამართალდარღვევისთვის, რაც საქმის მასალებში არ იყო მოცემული (მინსკის კონვენციის 66-ე მუხლის თანახმად). დამატებით, ის ამტკიცებდა, რომ მომჩივანი არ დაექვემდებარებოდა არასათანადო მოპყრობას და ისარგებლებდა საქმის სამართლიანი განხილვის ყველა პროცედურული გარანტიებით. ამასთან, მომთხოვნმა ორგანომ განმარტა, რომ მომჩივნის წინააღმდეგ სისხლისსამართლებრივი ბრალდებები არ იყო ხანდაზმული და რომ მას არ უსარგებლია რაიმე ფორმის იმუნიტეტით, რაც მას დაიცავდა სისხლისსამართლებრივი დევნისგან.

8. რაც შეეხება სისხლისსამართლებრივ ბრალდებებს, რაც ექსტრადიციის მოთხოვნაში იყო მოცემული, საქმის მასალები მიუთითებდა, რომ მომჩივანი იძებნებოდა 2014 წლის ნოემბრიდან, რუსეთის სისხლის სამართლის კოდექსის (შემდგომში „რსსკ“) 158(2)(a)-ე მუხლის (ქურდობა) და 210(1)-ე მუხლის (დანაშაულებრივი ჯგუფის ფორმირება) საფუძველზე. დანაშაულებრივი ჯგუფის ფორმირებასა და დანაშაულებრივი ჯგუფის ხელმძღვანელობასთან დაკავშირებული ბრალდებები მოიცავდა ქონების უკანონო მითვისებასაც. კერძოდ, მომჩივანს, მინიმუმ სამ თანამონაწილესთან ერთად, ბრალად ედებოდა საკრედიტო ბარათის უკანონოდ გამოყენება, პერსონალური მონაცემების მოპარვა, ელექტრონული მონაცემების უნებართვო გამოყენება ფინანსური მომსახურების სექტორში და სხვა კიბერდანაშაული.

9. საქმის მასალებში ჩამოთვლილი იყო 2013 წლის ივლისიდან 2014 წლის ოქტომბრამდე ჩადენილი სისხლის სამართლის დანაშაულის ორმოცდაექვსი ინციდენტი, რამაც, სავარაუდოდ, გამოიწვია რამდენიმე ათასობით ევროს ზარალი. გარდა ამისა, საქმის მასალებში აღნიშნული იყო, რომ მომჩივანმა დატოვა რუსეთი 2014 წლის ნოემბერში მას შემდეგ, რაც დაიწყო სისხლისსამართლებრივი გამოძიება. საქართველოში გადასვლამდე ის, სავარაუდოდ, ცხოვრობდა მონტენეგროსა და თურქეთში პირადობის დამადასტურებელი ყალბი საბუთების გამოყენებით.

10. 2019 წლის 28 მარტს, რუსეთის ორგანოებისგან სისხლისსამართლებრივ გამოძიებასთან დაკავშირებით დამატებითი ინფორმაციის მიღების შემდეგ, საქართველოს გენერალურმა პროკურატურამ თბილისის საქალაქო სასამართლოში შეიტანა შუამდგომლობა და მოითხოვა მომჩივნის ექსტრადიციის დაშვება.

11. 2019 წლის 1 მაისს თბილისის საქალაქო სასამართლომ დააკმაყოფილა საქართველოს გენერალური პროკურატურის შუამდგომლობა. სასამართლომ, ქართულ ენაზე ნათარგმნ საქმის მასალებსა და რუსეთის ფედერაციის ორგანოს წარმომადგენელთა მტკიცებებზე დაყრდნობით დაადგინა, რომ მომჩივნის წინააღმდეგ წარდგენილი ბრალდებები იყო მძიმე, დასაბუთებული და მათ მიმართ არც ხანდაზმულობის ვადა იყო გასული და არც სხვა პროცედურული დაბრკოლებები არსებობდა. ამასთან, სასამართლომ დაადგინა, რომ არ არსებობდა დასაბუთებული საფუძვლები იმის ვარაუდისთვის, რომ მომჩივანი რუსეთში არასათანადო მოპყრობას დაექვემდებარებოდა.

12. 2019 წლის 1 მაისს აღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გასაჩივრდა და შემდეგ დადასტურდა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ 2019 წლის 31 მაისს. უზენაესი სასამართლო დაეთანხმა ქვედა ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობას და, ექსტრადიციის შემთხვევაში შესაძლო არასათანადო მოპყრობასთან დაკავშირებით მომჩივნის პრეტენზიების საპასუხოდ, ხაზი გაუსვა სისხლისსამართლებრივი მტკიცებულებების რელევანტობასა და რუსეთის ორგანოების მიერ წარმოდგენილ მტკიცებებს.

13. შემდეგ, მომჩივანმა თავშესაფარი მოითხოვა და ამასთან დაკავშირებული საქმისწარმოების გამო დროებით შეჩერდა ექსტრადიციის ბრძანების აღსრულება. თუმცა, 2019 წლის 9 ივლისს თბილისის საქალაქო სასამართლომ, ხოლო 5 სექტემბერს თბილისის სააპელაციო სასამართლომ (ბოლო ინსტანციამ) მომჩივნის მოთხოვნა თავშესაფართან დაკავშირებით არ დააკმაყოფილა და დაადგინა, რომ მან ვერ დაასაბუთა მისი მოთხოვნა.

14. 2019 წლის 5 სექტემბერს, სასამართლოს რეგლამენტის 39-ე წესზე დაყრდნობით, მომჩივანმა ადამიანის უფლებათა ევროპულ სასამართლოში წარადგინა მოთხოვნა რუსეთში მისი გარდაუვალი ექსტრადიციის შესახებ ბრძანების შეჩერებასთან დაკავშირებით. ეს მოთხოვნა დარეგისტრირდა, როგორც კონვენციის მე-3 მუხლის ფარგლებში წარდგენილი საჩივარი, როგორც მომჩივნის პირველი ასეთი საჩივარი საქართველოს წინააღმდეგ და მას მიენიჭა საქმის შესაბამისი ნომერი 38811/19.

15. 2019 წლის 6 სექტემბერს სასამართლომ მომჩივნის მოთხოვნა არ დააკმაყოფილა სასამართლოს რეგლამენტის 39-ე წესის შესაბამისად. შემდგომში, 2019 წლის 5 დეკემბერს, სასამართლომ საჩივარი N38811/19 აშკარად დაუსაბუთებელად გამოაცხადა.

16. 2019 წლის 27 სექტემბერს საქართველოს გენერალურმა პროკურატურამ რუსეთის ორგანოების წარმომადგენლებისგან მოითხოვა დამატებითი გარანტიები, რომ მომჩივანი, ექსტრადიციის შემდეგ, არ დაექვემდებარებოდა ისეთ მოპყრობას, რაც ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-2 და მე-3 მუხლებს დაარღვევდა.

17. 2019 წლის 30 სექტემბერს საქართველოს იუსტიციის მინისტრმა გამოსცა საბოლოო ბრძანება მომჩივნის რუსეთში ექსტრადიციის დაშვების შესახებ. ბრძანება, სხვა არგუმენტებთან ერთად, ეფუძნებოდა იმ ფაქტს, რომ ეროვნულმა სასამართლოებმა უკვე დაამტკიცეს ექსტრადიცია (იხ., მე-11 და მე-12 პარაგრაფები ზემოთ) და რომ მინისტრის დამოუკიდებელი შეფასებით არ დადგენილა საფუძვლები იმის დასკვნისთვის, რომ ექსტრადიცია დაარღვევდა საქართველოს საერთაშორისო ვალდებულებებს.

18. 2019 წლის 4 ოქტომბერს საქართველოს გენერალური პროკურატურის 27 სექტემბრის მოთხოვნის პასუხად (იხ., მე-16 პარაგრაფი ზემოთ), რუსეთის პროკურატურამ დამატებითი სამართლებრივი გარანტიები მოითხოვა, რომ მომჩივნის ექსტრადიციის შემთხვევაში არ დაირღვეოდა კონვენციის მე-2, მე-3 ან მე-6 მუხლები. ეს გარანტიები არსებითად მსგავსი იყო თავდაპირველად, 2018 წლის 13 ნოემბერს მოთხოვნილი გარანტიებისა (იხ., მე-6 და მე-7 პარაგრაფები ზემოთ).

19. 2019 წლის 24 ოქტომბერს საქართველოს ორგანოებმა მომჩივნის რუსეთის ფედერაციაში ექსტრადირება მოახდინა.

20. შემდგომში, საქართველოს გენერალურმა პროკურატურამ გააგზავნა შეკითხვები რუსეთში მომჩივნის პატიმრობის პირობებთან დაკავშირებით, რომლებსაც რუსეთის პროკურატურისა და რუსეთის ფედერაციის ფედერალური პენიტენციური სამსახურის წარმომადგენლებმა პასუხი გასცეს 2021 წლის 14 ივლისსა და 19 აგვისტოს. საპასუხოდ გამოგზავნილ ანგარიშებში, რომლებიც მომჩივნის სრულ სამედიცინო ჩანაწერებსა და მომჩივნისა და მისი საკნის უახლეს ფოტოსურათებს შეიცავდა, დეტალურად იყო აღწერილი მისი პატიმრობის პირობები, საკნის ზომის, საკანში მოთავსებული მსჯავრდებულების რაოდენობის, ჰიგიენის სტანდარტების, საკვების ხარისხისა და ყოველდღიური ფიზიკური აქტივობების ჩათვლით. ანგარიშებში ასევე აღნიშნული იყო, რომ მომჩივანს ჯანმრთელობასთან დაკავშირებით ჩივილები არ ჰქონდა.

მოვლენების განვითარება ექსტრადიციის შემდეგ

21. 2020 წლის 21 იანვარსა და 3 აპრილს რუსეთის პროკურატურის წარმომადგენლებმა ექსტრადიციის შესახებ ევროპული კონვენციის 44-ე მუხლის შესაბამისად (იხ., 35-ე პარაგრაფი ქვემოთ), რომელიც ორივე ქვეყანაზე ვრცელდება და მინსკის კონვენციის (იხ., 34-ე პარაგრაფი ქვემოთ) 66-ე მუხლის შესაბამისად, საქართველოს გენერალურ პროკურატურაში წარადგინეს მოთხოვნები. ისინი ითხოვდნენ საქართველოს თანხმობას მომჩივნის წინააღმდეგ სისხლის სამართლის ახალი ბრალდებების წარდგენასთან დაკავშირებით.

22. კერძოდ, ექსტრადიციის შემდეგ წარდგენილი ორი მოთხოვნა მიუთითებდა, რომ რუსეთის სამართალდამცავი ორგანოების დასკვნის მიხედვით, მომჩივანი შესაძლოა შინაგან საქმეთა სამინისტროს გამომძიებელი ქალის მკვლელობაში ყოფილიყო ჩართული. ამ გამომძიებელმა გამოავლინა ის თაღლითური ქმედებები, რაც კიბერდანაშაულის ორგანიზებულმა ჯგუფმა 2013-2014 წლებში მომჩივნის ხელმძღვანელობით ჩაიდინა (იხ., მე-8 პარაგრაფი ზემოთ). ამ კონტექსტში, რუსეთის პროკურატურის წარმომადგენლებმა საქართველოს პროკურატურის წარმომადგენლებს შეატყობინეს, რომ გეგმავდნენ მომჩივნისთვის ბრალის წაყენებას რუსეთის ფედერაციის სისხლის სამართლის კოდექსის შემდეგი მუხლების საფუძველზე:

(i) 296-ე მუხლის მე-2 ნაწილი (გამომძიებლის მიმართ სიცოცხლის მოსპობის მუქარა), მისი პირველი სისხლის სამართლის საქმის გამომძიებლისთვის 2015-2017 წლებში სიცოცხლის მოსპობის მუქარის შემცველი სატელეფონო ზარების განხორციელებისა და ელექტრონული შეტყობინებების გაგზავნისთვის;

(ii) 167-ე მუხლის მე-2 ნაწილი (ქონების განადგურება ცეცხლის წაკიდებით), როდესაც 2018 წლის იანვარში, მისი დაშინების მიზნით, მომჩივანმა მესამე პირს, სავარაუდოდ, მისცა მითითებები გამომძიებლის პირადი ავტომობილისთვის ცეცხლის წაკიდებასთან დაკავშირებით;

(iii) 298-ე მუხლის 1-ელი ნაწილი (გამომძიებლის მიმართ ცილისწამება), გამომძიებლის შესახებ სავარაუდო ცილისმწამებლური განცხადებების გავრცელება ინტერნეტში; და

(iv) 295-ე მუხლი (გამომძიებლის სიცოცხლის ხელყოფა), გამომძიებლის მკვლელობის სავარაუდო დაგეგმვისთვის, რომელიც 2018 წლის 10 ოქტომბერს მოხდა.

23. ექსტრადიციის შემდგომ მოთხოვნებს ასევე სჭირდებოდა საქართველოს გენერალური პროკურატურის თანხმობა სისხლის სამართლის კოდექსის 159-ე მუხლის მე-6 პუნქტის (კიბერთაღლითობა) ფარგლებში მომჩივნის წინააღმდეგ სისხლის სამართლის ახალი ბრალდების წაყენებისთვის. ეს ბრალდებები ეხებოდა თაღლითობის მინიმუმ სამოცდათორმეტ დამატებით შემთხვევას, როგორიცაა პერსონალური მონაცემების მოპარვა, პერსონალური მონაცემების უკანონო მოპოვება, კომპიუტერული ვირუსების გავრცელება, თაღლითური ხრიკები და ინფორმაციული ტექნოლოგიების გამოყენებით განხორციელებული სხვა მავნე საქმიანობა. მომჩივანს ბრალად ედებოდა აღნიშნული დანაშაულების ჩადენა 2015-დან 2018 წლამდე პერიოდში, როდესაც მართლმსაჯულებისთვის თავის არიდების მიზნით საზღვარგარეთ იმყოფებოდა და მისი სამიზნეები იყვნენ რუსეთის ჩვეულებრივი მოქალაქეები, კერძო ორგანიზაციები და სახელმწიფო უწყებები.

24. ექსტრადიციის შემდგომ მოთხოვნებს თან ერთოდა სისხლის სამართლის საქმის მასალების ასლი, რომელიც შედგებოდა 1351 გვერდისგან და მოიცავდა რუსეთის საგამოძიებო ორგანოების მიერ შეგროვილ ახალ მტკიცებულებებს. მოთხოვნები, ასევე, შეიცავდა სტანდარტულ გარანტიებს, რომ ექსტრადიცია არ იყო მოთხოვნილი არასათანადო მიზნებისთვის და რომ მისი მიზანი იყო მომჩივნის პასუხისგებაში მიცემა მძიმე დანაშაულებისთვის. გარდა ამისა, ორგანოებმა კიდევ ერთხელ დაადასტურეს, რომ მომჩივანი არ დაექვემდებარებოდა არასათანადო მოპყრობას (იხ., მე-7 პარაგრაფი ზემოთ).

25. ექსტრადიციის შემდგომი ბრალდებების შესახებ რუსეთის ხელისუფლების მიერ შეგროვებული სისხლის სამართლის საქმის მასალების ამონარიდების თანახმად, განხორციელდა ფართომასშტაბიანი საგამოძიებო მოქმედებები, მათ შორის, 1300-ზე მეტი გამოკითხვა და დაკითხვა, 70 სასამართლო ექსპერტიზა (ზოგიერთი IT სპეციალისტების მონაწილეობით), გაიჩხრიკა 40 სახლი და სიცრუის დეტექტორზე ჩატარდა 30 ტესტი. მომჩივანმა, სავარაუდოდ, საქართველოში ცხოვრების დროს შეუკვეთა გამომძიებლის მკვლელობა, რომელიც მის წარსულ კიბერდანაშაულებრივ საქმიანობას იძიებდა. გავრცელებული ინფორმაციით შეკვეთა რუსეთში, „დარკნეტში“, „მიგელ მორალესის“ ფსევდონიმით განთავსდა. მომჩივანი, სავარაუდოდ, თავდაპირველად დაუკავშირდა 17 წლის შუამავალს „დარკნეტში“, რომელსაც, სავარაუდოდ, მკვლელობის საფასურის სახით ორი ბიტკოინი გადაურიცხა. შუამავალმა შემდეგ 19 წლის მკვლელი დაიქირავა. არც შუამავალმა და არც მკვლელმა იცოდა, რომ სამიზნე იყო რუსეთის შინაგან საქმეთა სამინისტროს გამომძიებელი. ექსტრადიციის შემდგომი მოთხოვნების წარდგენის დროისთვის, როგორც შუამავალი, ასევე მკვლელი უკვე დაკავებულნი და მსჯავრდებულნი იყვნენ გამომძიებლის მკვლელობისთვის. თუმცა, როგორც ეს პირველი ინსტანციის სასამართლოსთვის მიცემული ჩვენებებით დადასტურდა, მათ არ იცოდნენ „მიგელ მორალესის“ ნამდვილი ვინაობა. მართლაც, მიუხედავად იმისა, რომ მომჩივანს, სავარაუდო წამქეზებელს და შუამავალს შორის კომუნიკაცია „დარქნეტში“ ანონიმურად მიმდინარეობდა, კიბერუსაფრთხოების რუსმა ექსპერტებმა საბოლოოდ მაინც გაშიფრეს ეს მიმოწერა და მომჩივნის ვინაობა დაადგინეს. მის წინააღმდეგ, ასევე, არსებობდა არაპირდაპირი მტკიცებულებები, მათ შორის: (i) ის ფაქტი, რომ გამომძიებელს სიცოცხლის განმავლობაში მომჩივანი სიკვდილით ემუქრებოდა; (ii) მისი პირადი ავტომობილის დაწვა, სავარაუდოდ, დაშინების მიზნით, რომელიც მომჩივნის ახლო ნათესავმა განახორციელა (იხ., 22-ე პარაგრაფი ზემოთ); და (iii) ის ფაქტი, რომ გამომძიებლის მკვლელობამდე ცოტა ხნით ადრე, მომჩივნის უახლოესმა ნათესავმა მოულოდნელად დატოვა რუსეთი და საქართველოში წავიდა.

26. 2021 წლის 11 აგვისტოს და კვლავ, 2022 წლის 11 მაისს, მას შემდეგ, რაც მან პასუხი არ მიიღო თავდაპირველ მოთხოვნაზე, მომჩივანმა თხოვნით მიმართა საქართველოს გენერალურ პროკურატურას, რათა მას უარი ეთქვა რუსეთის ორგანოების მხრიდან ექსტრადიციის შემდგომ მოთხოვნებზე. ის აცხადებდა, რომ ერთ-ერთი ბრალდება – გამომძიებლის მკვლელობა, რუსეთის სისხლის სამართლის კოდექსის 295-ე მუხლით გათვალისწინებული დანაშაული – სასჯელის მაქსიმალურ ზომას, სიკვდილით დასჯას ან სამუდამო პატიმრობას ითვალისწინებდა. ის აცხადებდა, რომ საქართველოს მიერ ამ ბრალდებაზე თანხმობა კონვენციით დაკისრებული საერთაშორისო ვალდებულებების დარღვევას წარმოადგენდა.

27. 2022 წლის 27 მაისს, საქართველოს გენერალურმა პროკურატურამ მომჩივანს დაუდასტურა, რომ მას რუსეთისგან ექსტრადიციის შემდგომი მოთხოვნები ჰქონდა მიღებული. ამასთან, აღნიშნა, რომ თავდაპირველად ის სამართლებრივ რეკომენდაციებს გასცემდა მანამ, სანამ ასეთი საკითხების განმხილველ კომპეტენტურ პირს, იუსტიციის მინისტრს სათანადო ვადაში გადაუგზავნიდა ამ მოთხოვნებს „სისხლის სამართლის სფეროში საერთაშორისო თანამშრომლობის შესახებ“ საქართველოს კანონის 34-ე მუხლის მე-16 პუნქტის შესაბამისად (იხ., 31-ე პარაგრაფი ქვემოთ). საქართველოს გენერალურმა პროკურატურამ მომჩივანი დაარწმუნა, რომ ადამიანის უფლებათა შესაბამისი სტანდარტები, მათ შორის, კონვენციით დადგენილი სტანდარტები, ასევე, მის მიერ 2021 წლის 11 აგვისტოსა და 2022 წლის 11 მაისს წარდგენილ შუამდგომლობებში მოცემული არგუმენტები (იხ., წინა პარაგრაფი) სათანადოდ იქნებოდა გათვალისწინებული ექსტრადიციის შემდგომი სამართალწარმოებისას.

28. 2022 წლის 22 სექტემბერს სასამართლოს რეგლამენტის 39-ე წესის შესაბამისად, მომჩივანმა თხოვნით მიმართა ადამიანის უფლებათა ევროპულ სასამართლოს, რათა მას დაევალებინა მთავრობისთვის, არ გაეცა თანხმობა რუსეთის პროკურატურის ორგანოების მიერ ექსტრადიციის შემდგომ წარდგენილ მოთხოვნებთან დაკავშირებით. კონკრეტულად, ის მიუთითებდა სიკვდილით დასჯის რისკზე, თუ მას ბრალს წაუყენებდნენ რუსეთის სისხლის სამართლის კოდექსის 295-ე მუხლის საფუძველზე. სასამართლომ თავდაპირველად შეაჩერა დროებითი ღონისძიებების შესახებ მოთხოვნის განხილვა მანამ, სანამ მთავრობისგან არ მიიღებდა დამატებით ინფორმაციას. თუმცა, მიღებული ინფორმაციის განხილვის შემდეგ, 2022 წლის 11 ოქტომბერს სასამართლომ მომჩივნის მოთხოვნა არ დააკმაყოფილა.

29. საქმის მასალებში ამჟამად არსებული ინფორმაციის თანახმად, საქართველოს ორგანოებს ჯერ არ ჰქონდა პასუხი გაცემული რუსეთის ფედერაციის მიერ ექსტრადიციის შემდგომ წარდგენილ მოთხოვნებზე (იხ., 44-ე და 45-ე პარაგრაფები ქვემოთ).

შესაბამისი სამართლებრივი ჩარჩო და პრაქტიკა

შიდასახელმწიფოებრივი კანონმდებლობა

კონსტიტუცია 30. 1995 წლის 24 აგვისტოს მიღებული საქართველოს კონსტიტუციის მე-10 მუხლი კრძალავს სიკვდილით დასჯას:

„1. ადამიანის სიცოცხლე დაცულია. სიკვდილით დასჯა აკრძალულია. ...“

სისხლის სამართლის სფეროში საერთაშორისო თანამშრომლობის შესახებ (შემდგომ „სსსსთშკ“) 2016 წლის 1 დეკემბრის კანონი

31. სსსსთშკ-ის შესაბამისი დებულებები იკითხება შემდეგნაირად:

მუხლი 22 – სიკვდილით დასჯა🔗

„ექსტრადიცია არ განხორციელდება, თუ დანაშაულისათვის, რომლის ჩადენისთვისაც მოითხოვება პირის გადაცემა, ექსტრადიციის შესახებ შუამდგომლობის ინიციატორი სახელმწიფოს კანონმდებლობით გათვალისწინებულია სიკვდილით დასჯა“

მუხლი 29 – ექსტრადიციის გამომრიცხავი სხვა გარემოებები🔗

„1. ექსტრადიცია არ განხორციელდება, თუ არსებობს საფუძვლიანი ვარაუდი, რომ პირის ექსტრადიცია მოითხოვება იმ მიზნით, რომ შემდგომ იგი პასუხისგებაში იქნეს მიცემული ან დაისაჯოს მისი რასის, ეროვნების, ეთნიკური კუთვნილების, რელიგიური ან პოლიტიკური შეხედულებების ან სხვა მსგავს გარემოებათა გამო.

2. ექსტრადიცია არ განხორციელდება იმ შემთხვევაში, როდესაც, პირის არასრულწლოვანებიდან, ჯანმრთელობის მდგომარეობიდან ან პიროვნული თვისებებიდან გამომდინარე, ქმედების ბუნების და ექსტრადიციის მომთხოვნი სახელმწიფოს ინტერესების მხედველობაში მიღებით ითვლება, რომ ექსტრადიცია აშკარად არ შეესაბამება ადამიანური მოპყრობის ძირითად სტანდარტებს.

3. ექსტრადიცია არ განხორციელდება, თუ არსებობს საფუძვლიანი ვარაუდი, რომ ექსტრადიციის შესახებ შუამდგომლობის ინიციატორ სახელმწიფოში პირი დაექვემდებარება წამებას, სასტიკ, არაადამიანურ ან ღირსების შემლახავ მოპყრობას ან სასჯელს, რომელიც დაკავშირებული იქნება ამ პირის წამებასთან, მისდამი სასტიკ, არაადამიანურ ან ღირსების შემლახავ მოპყრობასთან.

4. ექსტრადიცია არ განხორციელდება, თუ ექსტრადიციის შესახებ შუამდგომლობის ინიციატორ სახელმწიფოში პირი შეიძლება გასამართლებულ იქნეს ან პირს შეიძლება მიესაჯოს სასჯელი სპეციალური სასამართლოს ან ტრიბუნალის მიერ.

4(1). ექსტრადიცია არ განხორციელდება, თუ იგი ეწინააღმდეგება საქართველოს სახელმწიფო სუვერენიტეტს, უსაფრთხოებას ან ძირითად ინტერესებს.

5. ექსტრადიცია არ განხორციელდება აგრეთვე საქართველოსა და შესაბამის უცხო სახელმწიფოს შორის არსებული საერთაშორისო ხელშეკრულებით ან ინდივიდუალური შეთანხმებით გათვალისწინებული სხვა დამაბრკოლებელი გარემოებების არსებობის შემთხვევებში.

მუხლი 34 – ექსტრადიციის შესახებ გადაწყვეტილება და მისი გასაჩივრების წესი🔗

„1. ექსტრადიციის შესახებ შუამდგომლობის და თანდართული მასალების მიღების შემდეგ საქართველოს იუსტიციის სამინისტრო ან საქართველოს პროკურატურა განიხილავს, წარმოდგენილია თუ არა შესაბამისი დოკუმენტაცია საქართველოს საერთაშორისო ხელშეკრულებით ან ინდივიდუალური შეთანხმებით დადგენილი ფორმისა და პროცედურების დაცვით.

2. საქართველოს იუსტიციის სამინისტრო და საქართველოს პროკურატურა უფლებამოსილი არიან საჭიროების შემთხვევაში მიმართონ უცხო სახელმწიფოს კომპეტენტურ ორგანოს დამატებითი ინფორმაციის ან/და დოკუმენტაციის გამოთხოვის თხოვნით.

3. თუ არსებობს გარემოება, რომელიც ამ მუხლით გათვალისწინებული შემდგომი პროცედურების განხორციელებამდე აშკარად გამორიცხავს პირის უცხო სახელმწიფოში ექსტრადიციას, საქართველოს იუსტიციის მინისტრი გამოსცემს ბრძანებას ექსტრადიციის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის შესახებ.

4. თუ ექსტრადიციის შესახებ შუამდგომლობა შეესაბამება საქართველოს საერთაშორისო ხელშეკრულებით ან ინდივიდუალური შეთანხმებით დადგენილ მოთხოვნებს, საქართველოს იუსტიციის სამინისტრო დაუყოვნებლივ უგზავნის უცხო სახელმწიფოს მიერ წარმოდგენილ დოკუმენტაციას საქართველოს პროკურატურას.

5. საექსტრადიციო მასალების მიღების შემდეგ საამისოდ უფლებამოსილი პროკურორი შესაბამის დოკუმენტაციას აცნობს ექსტრადიციისადმი დაქვემდებარებულ პირს, ამასთანავე, განუმარტავს მას საქართველოს კანონმდებლობით მისთვის განსაზღვრულ უფლება-მოვალეობებს.

6. საექსტრადიციო მასალების მიღების შემდეგ უფლებამოსილი პროკურორი პირის უცხო სახელმწიფოში ექსტრადიციის დასაშვებობის საკითხის გადასაწყვეტად გონივრულ ვადაში მიმართავს შუამდგომლობით შესაბამის რაიონულ (საქალაქო) სასამართლოს, რის თაობაზედაც 10 დღით ადრე ატყობინებს დაცვის მხარეს.

6(1). საექსტრადიციო პროცედურების წარმოების ნებისმიერ ეტაპზე მხარეები ვალდებული არიან მოთხოვნის შემთხვევაში ერთმანეთს გაუცვალონ იმ დროისთვის მათ ხელთ არსებული ის ინფორმაცია და დოკუმენტაცია, რომელთა სასამართლოში წარდგენასაც აპირებენ.

6(2). მხარეები ვალდებული არიან ამ მუხლის მე-6 პუნქტით გათვალისწინებული შეტყობინებიდან 5 დღის ვადაში გაცვალონ მათ ხელთ არსებული ის ინფორმაცია და დოკუმენტაცია, რომელთა სასამართლოში წარდგენასაც აპირებენ. აღნიშნული ვალდებულების დარღვევის შემთხვევაში დაუშვებელია შესაბამისი ინფორმაციისა და დოკუმენტაციის სასამართლოში გამოყენება. ამ მუხლის მე-6 პუნქტით გათვალისწინებული დოკუმენტაციის მიღებიდან არაუგვიანეს 7 დღისა შესაბამისი რაიონული (საქალაქო) სასამართლო ნიშნავს სხდომას ექსტრადიციის დასაშვებობის საკითხის განსახილველად.

7. ამ მუხლის მე-6 პუნქტით გათვალისწინებული დოკუმენტაციის მიღებიდან არაუგვიანეს 7 დღისა შესაბამისი რაიონული (საქალაქო) სასამართლო ნიშნავს სხდომას ექსტრადიციის დასაშვებობის საკითხის განსახილველად.

8. მხარეთა მოსაზრებების მოსმენის შემდეგ სასამართლო იღებს გადაწყვეტილებას ექსტრადიციის დასაშვებობის შესახებ.

9. ექსტრადიციისადმი დაქვემდებარებული პირი სარგებლობს საქართველოს სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსით ბრალდებულისათვის მინიჭებული ყველა უფლებით, ექსტრადიციის პროცედურების თავისებურებათა გათვალისწინებით.

10. ექსტრადიციის საკითხის განსახილველად უცხო სახელმწიფოს კომპეტენტური ორგანოსაგან დამატებითი ინფორმაციის გამოთხოვის აუცილებლობის შემთხვევაში შესაბამისი სასამართლო თხოვნით მიმართავს საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს ან საქართველოს პროკურატურას.

11. პირის უცხო სახელმწიფოში ექსტრადიციის დასაშვებობის შესახებ რაიონული (საქალაქო) სასამართლოს განჩინება შეიძლება მისი გამოცხადებიდან 7 დღის ვადაში საკასაციო საჩივრის შეტანის გზით გაასაჩივრონ მხარეებმა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატაში, რომელიც საჩივრის განსახილველად პირველ სხდომას ნიშნავს მისი მიღებიდან არაუგვიანეს 5 დღისა. უზენაესი სასამართლო პირველ სხდომას ნიშნავს საჩივრის მიღებიდან არაუგვიანეს 5 დღისა.

12. ექსტრადიციის დასაშვებობის საკითხთან დაკავშირებით სასამართლოს მიერ მიღებული საბოლოო გადაწყვეტილების თაობაზე 5 დღის ვადაში ეცნობება საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს.

13. თუ შესაბამისი სასამართლოს საბოლოო გადაწყვეტილებით პირის უცხო სახელმწიფოში ექსტრადიცია დაუშვებლად იქნა მიჩნეული, საქართველოს იუსტიციის მინისტრი გამოსცემს ბრძანებას ექსტრადიციის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის შესახებ.

14. სასამართლოს მიერ პირის უცხო სახელმწიფოში ექსტრადიციის დასაშვებობის საკითხის დადებითად გადაწყვეტის შემთხვევაში საქართველოს იუსტიციის მინისტრი გამოსცემს ექსტრადიციის დაკმაყოფილების შესახებ ან ექსტრადიციის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის შესახებ ბრძანებას, რომელიც საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

15. ამ მუხლის მე-14 პუნქტით გათვალისწინებული უფლებამოსილების განხორციელებისას საქართველოს იუსტიციის მინისტრი ითვალისწინებს ექსტრადიციის დასაშვებობის შესახებ სასამართლო გადაწყვეტილებას, ექსტრადიციის ამ კანონის 29-ე მუხლის 41 პუნქტის მოთხოვნებთან შესაბამისობას და ადამიანის უფლებათა დაცვის სფეროში საქართველოს მიერ ნაკისრ საერთაშორისო ვალდებულებებს. საქართველოს იუსტიციის მინისტრი ასევე უფლებამოსილია, ჰუმანიტარული მიზნებიდან გამომდინარე ან სხვა გარემოებების გათვალისწინებით, პირის უცხო სახელმწიფოში ექსტრადიციასთან დაკავშირებით მიიღოს უარყოფითი გადაწყვეტილება

16. პირის ეტაპირების განხორციელების შემდეგ ექსტრადიციის მომთხოვნი შესაბამისი უცხო სახელმწიფოს მიერ ექსტრადიციის შესახებ დამატებითი შუამდგომლობის წარმოდგენის შემთხვევაში შესაბამის გადაწყვეტილებას იღებს საქართველოს იუსტიციის მინისტრი სამართლებრივ საკითხებთან დაკავშირებით საქართველოს პროკურატურის პოზიციის გათვალისწინებით.

ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი წარმოება

32. ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 1-ელი, მე-2 და მე-3 მუხლის მე-4 ნაწილის (ა) და (ვ) ქვეპუნქტების, ასევე, ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 1-ელი და მე-2 მუხლების თანახმად, ამ ორი კოდექსის მოქმედების სფეროში არ ექცევა სახელმწიფოს იურისდიქცია სისხლის სამართლებრივ საკითხებზე და საერთაშორისო ხელშეკრულებებიდან მომდინარე ვალდებულებების აღსრულება, არამედ ეს კოდექსები არეგულირებენ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივ წარმოებას, რაც მეორად კანონმდებლობას შეეხება (როგორიცაა, მაგალითად, მინისტრის ბრძანებები).

33. ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 23-ე და 24-ე მუხლები ფიზიკურ პირს, რომელსაც აქვს სამართლებრივი უფლებაუნარიანობა, ანიჭებენ სასამართლოსთვის მიმართვის უფლებას. აღნიშნული შესაძლებლობას იძლევა, რომ გასაჩივრდეს სახელმწიფო ორგანოს უმოქმედობა ან მიღებულ იქნეს გადაწყვეტილება და სასამართლოსგან მოთხოვნილ იქნეს დაავალოს სახელმწიფო ორგანოს, განახორციელოს შესაბამისი ქმედება ან მიიღოს შესაბამისი გადაწყვეტილება.

საერთაშორისო სამართალი

მინსკის კონვენცია

34. სამოქალაქო, საოჯახო და სისხლის სამართლის საკითხებზე სამართლებრივი თანამშრომლობისა და სამართლებრივი ურთიერთობების შესახებ კონვენციის (რომელსაც ხელი მოეწერა 1993 წლის 22 იანვარს მინსკში, ხოლო შესწორებები შევიდა 1997 წლის 28 მარტს) თანახმად, რომლის ხელშემკვრელი მხარებიც არიან როგორც საქართველო, ასევე რუსეთი, თხოვნის მიმღები ხელშემკვრელი მხარის თანხმობის გარეშე გადაცემული პირი არ შეიძლება მიეცეს სისხლისსამართლებრივ პასუხისგებაში ან დაისაჯოს მის გადაცემამდე ჩადენილი დანაშაულისთვის, რომლის გამოც იგი არ გადაუციათ (66-ე მუხლის 1-ელი პუნქტი).

ევროპული კონვენცია ექსტრადიციის შესახებ

35. ექსტრადიციის შესახებ 1957 წლის 13 დეკემბრის ევროპული კონვენციის მე-14 მუხლი, რომლის მხარეებიც არიან როგორც საქართველო, ასევე რუსეთის ფედერაცია, ეხება სპეციალობის წესს და აცხადებს შემდეგს:

„1. იმ პირის წინააღმდეგ რომლის გადაცემაც მოხდა, არ აღიძვრება სამართალწარმოება, არ მიესჯება პატიმრობა ან დაკავდება მის მიერ მის გადაცემამდე ჩადენილი რაიმე სხვა დანაშაულის გამო, იმის გამო, რომლის წარდგენისთვის იგი იქნა გადაცემული; ასევე არ იქნება შეზღუდული მისი პიროვნული თავისუფლება რაიმე სხვა მიზეზის გამო, შემდეგი შემთხვევების გარდა:

ა) როდესაც მსჯავრდებული პირის გადამცემი მხარე ამაზე თანახმაა. ... თანხმობა გაიცემა, თუ დანაშაული, რომლისთვისაც მოითხოვება გადაცემა, ექვემდებარება ექსტრადიციას ამ კონვენციის დებულებების შესაბამისად. ...“

36. ექსტრადიციის შესახებ ევროპული კონვენციის განმარტებითი ანგარიში იკითხება შემდეგნაირად:

„ამ მუხლის პირველი პუნქტი ადგენს პრინციპს, რომ ექსტრადირებული პირის მიმართ არ შეიძლება სისხლისსამართლებრივი დევნა, მისთვის სასჯელის მისჯა ან მისი დაპატიმრება ისეთი დანაშაულისთვის, რომელიც არ იყო მითითებული მისი ექსტრადიციის საფუძვლად.“ ამ პუნქტის (a) და (b) ქვეპუნქტები განსაზღვრავს ამ პრინციპიდან შემდეგ გამონაკლისებს:

ქვეპუნქტი (a): თუ მოთხოვნის მიმღები მხარე თანხმობას განაცხადებს, ექსტრადიცია შეიძლება გავრცელდეს სხვა დანაშაულებზეც. ...

ამ ქვეპუნქტის მესამე წინადადება ადგენს, რომ თუ წარდგენილი მოთხოვნიდან და მომთხოვნი მხარის მიერ წარდგენილი დოკუმენტებიდან გამომდინარეობს, რომ დანაშაული, რომლისთვისაც მოითხოვება ექსტრადიციის გავრცობა, კონვენციის მოქმედების სფეროში შედის, მოთხოვნის მიმღები მხარე ვალდებულია დაეთანხმოს ასეთ გავრცობას.“

37. მიუხედავად იმისა, რომ საქართველომ 2024 წლის 17 ივნისს ხელი მოაწერა ექსტრადიციის შესახებ ევროპული კონვენციის მეოთხე დამატებით ოქმს, რომელმაც, სხვა ცვლილებებთან ერთად შეცვალა მე-14 მუხლში მოცემული სპეციალობის წესის ფარგლები (იხილეთ წინა ორი პარაგრაფი) და, ასევე, შემოიღო მკაფიო, 90-დღიანი ვადა სპეციალობის წესთან დაკავშირებული, ექსტრადიციის შემდგომი შესაბამისი მოთხოვნების განხილვისთვის, მას ჯერ არ მოუხდენია ოქმის რატიფიცირება.

38. აღნიშნულის საპირისპიროდ, რუსეთის ფედერაციამ ექსტრადიციის შესახებ ევროპული კონვენციის მეოთხე დამატებითი ოქმის რატიფიცირება მოახდინა 2017 წლის 29 მაისს და ის ამ სახელმწიფოსთვის სავალდებულო გახდა 2017 წლის 1 სექტემბერს. რუსეთის ფედერაციას არც ექსტრადიციის შესახებ ევროპული კონვენციის და არც მისი მეოთხე დამატებითი ოქმის დენონსაცია არ მოუხდენია მას შემდეგაც კი, რაც მისი წევრობა ევროპის საბჭოში 2022 წლის 16 მარტს შეწყდა.

საჩივრები

39. მომჩივანი, კონვენციის მე-3 და მე-13 მუხლებზე დაყრდნობით ჩიოდა იმ ალბათობის შესახებ, რომ მოპასუხე სახელმწიფო დასთანხმდებოდა რუსეთის ფედერაციაში მომჩივნის წინააღმდეგ წამოყენებულ ახალ ბრალდებებს, რაც, შესაბამისად, მას სიკვდილით დასჯის ან სამუდამო პატიმრობის რეალური რისკის წინაშე დააყენებდა.

კანონმდებლობა

40. მომჩივანი დავობდა საქართველოში ექსტრადიციის შემდგომ სამართალწარმოებასთან დაკავშირებით, რაც სპეციალობის წესის სამართლებრივ დოქტრინას ეხებოდა კონვენციის მე-3 და მე-13 მუხლების ფარგლებში, რომლებიც შემდეგნაირად იკითხება:

მუხლი 3🔗

„არავინ შეიძლება დაექვემდებაროს წამებას, არაადამიანურ ან ღირსების შემლახველ მოპყრობას ან დასჯას“.

მუხლი 13🔗

„ყველას, ვისაც ამ კონვენციით გაცხადებული უფლება ან თავისუფლება დაერღვა, უნდა ჰქონდეს სამართლებრივი დაცვის ქმედითი საშუალება ეროვნული ხელისუფლების წინაშე, თუნდაც ეს დარღვევა ჩაიდინოს პირმა, რომელიც სამსახურებრივ უფლებამოსილებას ახორციელებდა“.

მთავრობის არგუმენტები

41. მთავრობამ ოთხი საწინააღმდეგო არგუმენტი წამოაყენა საქმის მისაღებობასთან დაკავშირებით. პირველი, მთავრობა დავობდა, რომ საჩივარი მიუღებელი იყო, ვინაიდან მომჩივანმა არ ამოწურა შიდა სამართლებრივი დაცვის საშუალებები, რადგან ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 23-ე და 24-ე მუხლების საფუძველზე მას არასოდეს უცდია ექსტრადიციის შემდგომ მოთხოვნებთან დაკავშირებით იუსტიციის მინისტრის უმოქმედობის ან/და ოფიციალური გადაწყვეტილების გამოცემაზე უარის გასაჩივრება (იხ., 33-ე პარაგრაფი ზემოთ).

42. მეორე, ალტერნატიულად, მთავრობა დავობდა, რომ საჩივარი კონვენციის 35-ე მუხლის 1-ელი პუნქტის წინა ვერსიით, რომელიც 2022 წლის 1 თებერვლამდე იყო ძალაში, დადგენილ ექვსთვიან ვადასთან შეუსაბამო იყო. აღნიშნულთან დაკავშირებით მთავრობამ განაცხადა, რომ მომჩივანს ჯერ კიდევ 2021 წლის აგვისტოს დასაწყისში უნდა გაეცნობიერებინა, რომ საქართველოს იუსტიციის სამინისტრომ ფაქტობრივად უარი თქვა ექსტრადიციის შემდგომ მოთხოვნებთან დაკავშირებით გადაწყვეტილების მიღებაზე, რადგან ეს იყო სწორედ მაშინ, როდესაც მან პირველად სთხოვა საქართველოს ხელისუფლების ორგანოებს, უარი ეთქვათ თანხმობაზე (იხ., 26-ე პარაგრაფი ზემოთ).

43. მესამე, მთავრობა დავობდა, რომ საჩივარი ratione personae შეუსაბამო იყო კონვენციის დებულებებთან, ვინაიდან ექსტრადიციის პროცედურების განვრცობის ფარგლებში მომჩივანს არ შეეძლო ჰქონოდა ლეგიტიმური პრეტენზია, რომ ის კონვენციის შესაძლო დარღვევის მსხვერპლი იყო. ის ამტკიცებდა, რომ შიდასახელმწიფოებრივ ორგანოებს მის საზიანოდ არანაირი გადაწყვეტილება მიუღიათ. აღნიშნულთან დაკავშირებით მთავრობამ ხაზი გაუსვა იმ ფაქტს, რომ სსსსთშკ-ის 34(16)-ე მუხლის (იხ., 31-ე პარაგრაფი ზემოთ) თანახმად, ასეთი ექსტრადიციის შემდგომი გადაწყვეტილებები იყო ორეტაპიანი პროცესის შედეგი: პირველ რიგში, საქართველოს გენერალურ პროკურატურას უნდა გაეცა სამართლებრივი რეკომენდაცია იმის შესახებ, იყო თუ არა შესაძლებელი ექსტრადირებული პირის წინააღმდეგ დამატებითი ბრალდების წაყენების მოთხოვნების დაკმაყოფილება; მხოლოდ ამის შემდეგ განიხილავდა იუსტიციის მინისტრი ამ საკითხს. მთავრობამ აღნიშნა, რომ მისი პოზიციის წარდგენის თარიღის (2023 წლის 25 სექტემბერი) მდგომარეობით, პროკურატურას საკითხი პირველ დონეზეც კი არ განუხილავს.

44. გარდა ამისა, მთავრობამ ოფიციალურად აიღო ვალდებულება, რომ არ მიიღებდა გადაწყვეტილებას რუსეთის ფედერაციის მიერ წარდგენილ ექსტრადიციის შემდგომ მოთხოვნებზე მანამ, სანამ ექსტრადიციასთან დაკავშირებით სამართლებრივი გაურკვევლობა იარსებებდა იმ სახელმწიფოში, რომელიც აღარ იყო ევროპის საბჭოს წევრი. მან განაცხადა, რომ გადაწყვეტილება მხოლოდ მას შემდეგ იქნებოდა მიღებული, როდესაც ევროპის საბჭოს წევრ სახელმწიფოებს ამ საკითხთან დაკავშირებით ერთიანი მიდგომა ექნებოდათ. აღნიშნულთან დაკავშირებით მთავრობამ წარადგინა სტატისტიკური მონაცემები, რომლებიც ადასტურებდა, რომ 2022 წლის 16 მარტიდან, მას შემდეგ, რაც რუსეთი აღარ იყო ევროპის საბჭოს წევრი, საქართველოდან რუსეთის ფედერაციაში არც ერთი პირის ექსტრადიცია არ მომხდარა. ამასთან, მან ხაზი გაუსვა საკუთარ ვალდებულებას, რომელიც მოიცავდა მორატორიუმის შენარჩუნებას მანამ, სანამ ამ საკითხზე ევროპული კონსენსუსი არ იქნებოდა მიღწეული.

45. მთავრობამ დასძინა, რომ, ზოგადად, ექსტრადიციის შემდეგ ბრალდებების წაყენების მოთხოვნიდან გამომდინარე, სამართალწარმოებისთვის სავალდებულო ვადები არ არსებობდა. საქართველოს გენერალური პროკურატურისა და იუსტიციის სამინისტროს დამკვიდრებული პრაქტიკა იყო, რომ განზრახ უმოქმედოდ ყოფილიყვნენ და გადაწყვეტილების მიღებისგან თავი შეეკავებინათ, თუ ისინი არ ეთანხმებოდნენ სახელმწიფოების მიერ ექსტრადიციის შესახებ ევროპული კონვენციის მე-14 მუხლის და/ან მინსკის კონვენციის 66-ე მუხლის ფარგლებში წარდგენილ ექსტრადიციის შემდგომ მოთხოვნებს (იხ., 34-ე და 35-ე პარაგრაფები ზემოთ). შესაბამისად, მომჩივანთან დაკავშირებით რუსეთის ფედერაციის ორგანოების მოთხოვნების განხილვის გაჭიანურება მიუთითებდა იმაზე, რომ მთავრობას სურვილი არ ჰქონდა, გამოეტანა მოთხოვნასთან დაკავშირებით შესაბამისი გადაწყვეტილება და ეს პასიური პოზიცია აშკარად მომჩივნის სასარგებლოდ იყო.

46. მეოთხე და ბოლოს, მთავრობა ამტკიცებდა, რომ საჩივარი აშკარად უსაფუძვლო იყო. მიუხედავად მთავრობის მტკიცებისა, რომ საჩივარი, როგორც წესი, მომჩივნის მსხვერპლის სტატუსის არარსებობის გამო ნაადრევად ან დაუშვებლად უნდა ჩათვლილიყო იმის გათვალისწინებით, რომ კომპეტენტურმა ორგანოებმა განზრახ თავი შეიკავეს რუსეთის პროკურატურის ორგანოების ექსტრადიციის შემდგომი მოთხოვნების განხილვისგან, მთავრობა არწმუნებდა სასამართლოს, რომ თუ ეს ორგანოები (მთავარი პროკურატურა და იუსტიციის მინისტრი) საბოლოოდ განიხილავენ ამ საკითხს, მათ ხელთ ექნებოდათ ყველა საჭირო სამართლებრივი ინსტრუმენტი, რათა ყურადღებით შეეფასებინათ მომჩივნის მიერ კონვენციის მე-3 და მე-13 მუხლების საფუძველზე წარდგენილ მოთხოვნებში მითითებული ორი რისკის არსებობის ნამდვილობა (იხ., 39-ე პარაგრაფი ზემოთ). მთავრობამ, ასევე, აღნიშნა, რომ რუსეთის ფედერაციაში საკონსტიტუციო აკრძალვა ვრცელდებოდა სიკვდილით დასჯაზე. ამასთან, მთავრობამ აღნიშნა, რომ მომჩივანს არ შეუტანია ისეთი საჩივარი რუსეთის წინააღმდეგ, სანამ ის ჯერ კიდევ კონვენციის ხელშემკვრელი სახელმწიფო იყო, რომელიც ეხებოდა სიკვდილით დასჯის პოტენციურ გამოყენებას სისხლის სამართლის ახალი ბრალდებებთან დაკავშირებით. ეს ფაქტები კიდევ ერთხელ ადასტურებდნენ, რომ მისი საჩივრები აშკარად უსაფუძვლო იყო.

მომჩივნის არგუმენტები

47. მომჩივანი არ დაეთანხმა მთავრობის საწინააღმდეგო პოზიციას, მაგრამ არ წარუდგენია რაიმე არგუმენტი პირველი სამი საწინააღმდეგო პოზიციის საპირისპიროდ (იხ., 41 - 44-ე პარაგრაფები ზემოთ). ნაცვლად ამისა, ის ძირითადად ამტკიცებდა, რომ მიუხედავად იმისა, რომ მოპასუხე სახელმწიფო აქამდე ერიდებოდა რუსეთის პროკურატურის ორგანოების ექსტრადიციის შემდგომი მოთხოვნების განხილვას, მას ამის გაკეთება მომავალში ნებისმიერ მომენტში შეეძლო. აღნიშნულთან დაკავშირებით, მომჩივანი დავობდა, რომ ასეთი მოთხოვნების განხილვის სამართლებრივი პროცედურა, რომელიც დადგენილია სსსსთშკ-ის 34(16)-ე მუხლით (იხ., 31-ე პარაგრაფი ზემოთ), ექსტრადირებულ პირს არ აძლევდა სამართალწარმოებაში მონაწილეობის საშუალებას. შესაბამისად, ის შიშობდა, რომ მას არ ექნებოდა საშუალება, წარედგინა თავისი არგუმენტები კომპეტენტური ადგილობრივი ხელისუფლების ორგანოებისთვის და ამით მოეხდინა გავლენა გადაწყვეტილების მიღების პროცესზე. ის, ასევე დავობდა, რომ იუსტიციის მინისტრის ნებისმიერი გადაწყვეტილება რუსეთის ხელისუფლების მიერ წაყენებული ექსტრადიციის შემდგომი მოთხოვნების დაკმაყოფილებაზე არ ექვემდებარებოდა სასამართლო განხილვას.

48. რაც შეეხება ექსტრადიციის პროცესის შემდგომ გავრცობასთან დაკავშირებულ რისკებს, მომჩივანი, მიუხედავად იმისა, რომ აღიარებდა რუსეთის ფედერაციაში სიკვდილით დასჯის საკონსტიტუციო აკრძალვას, მაინც დავობდა, რომ ყოველთვის არსებობდა რუსეთის ორგანოების მიერ მომავალში ამ შეზღუდვის გაუქმების რისკი. ის, ასევე, დავობდა, რომ თუ საქართველო დაეთანხმებოდა მის წინააღმდეგ ექსტრადიციის შემდგომ ბრალდებებს, მას, სავარაუდოდ, პირობით ვადამდე გათავისუფლების გარეშე სამუდამო პატიმრობა დაემუქრებოდა, რაც კონვენციის მე-3 მუხლით გათვალისწინებულ მის უფლებებს დაარღვევდა.

სასამართლოს შეფასება

49. სასამართლომ უნდა დაადგინოს, ამჟამად ემუქრება თუ არა მომჩივანს კონვენციის მე-3 მუხლით აკრძალული მოპყრობის რეალური რისკი, დამოუკიდებლად ან მე-13 მუხლთან ერთობლიობაში, თუ მოპასუხე სახელმწიფო პოტენციურ თანხმობას გასცემს რუსეთის ფედერაციაში მის წინააღმდეგ სისხლის სამართლის ახალი ბრალდებების წაყენებასთან დაკავშირებით.

50. დასაწყისშივე, სასამართლო აღნიშნავს, რომ მთავრობის პირველი საწინააღმდეგო არგუმენტი საჩივრის მიუღებლად გამოცხადებასთან დაკავშირებით, რომელიც ეყრდნობოდა ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 23-ე და 24-ე მუხლებით გათვალისწინებული სამართლებრივი საშუალებების სრულად გამოუყენებლობას (იხ., 41-ე პარაგრაფი ზემოთ), აშკარად უსაფუძვლოა. ექსტრადიციის საკითხები, ცალსახად საერთაშორისო ხელშეკრულებებიდან გამომდინარე ვალდებულებების აღსრულების სფეროს მიეკუთვნება და არ ხვდება ადმინისტრაციული სასამართლოების იურისდიქციაში (იხ., გამონაკლისი ზემოთ, 32-ე პარაგრაფში აღწერილი ადმინისტრაციული სასამართლოს იურისდიქციასთან დაკავშირებით). იგივე ვრცელდება მთავრობის მეორე საწინააღმდეგო არგუმენტთან დაკავშირებით, რაც ეფუძნება მომჩივნის მიერ 6 თვიანი ვადის სავარაუდო დაუცველობას (იხ., 42-ე პარაგრაფი ზემოთ). მართალია, რომ სრულიად გაურკვეველი რჩება, თუ რატომ უნდა ჩაითვალოს 2021 წლის აგვისტო, კერძოდ, თარიღი, როდესაც მომჩივანმა პირველად სთხოვა საქართველოს ხელისუფლების ორგანოებს, არ დათანხმებოდნენ რუსეთში მის წინააღმდეგ სისხლის სამართლის ახალი ბრალდების წაყენებას (იხ., 26-ე პარაგრაფი ზემოთ), კონვენციის 35-ე მუხლის პირველი პუნქტით გათვალისწინებული შესაბამისი ვადის ათვლისთვის საჭირო შესაბამის მოვლენად.

51. ამ საქმის კონკრეტული გარემოებების გათვალისწინებით, სასამართლო აღნიშნავს, რომ შეიძლება წარმოიშვას კითხვა, ხვდება თუ არა სადავო ფაქტები მოპასუხე სახელმწიფოს იურისდიქციაში, როგორც ეს კონვენციის 1-ელი მუხლით არის განსაზღვრული. აღნიშნული განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია იმის გათვალისწინებით, რომ მომჩივანი უკვე ექსტრადირებულია და აღარ იმყოფება საქართველოს ტერიტორიაზე (იხ., მე-19 პარაგრაფი ზემოთ და შედარებისთვის საქმე Ansari v. Portugal (განჩინება), N4262/17, §§ 56-57, 2023 წლის 11 აპრილი). თუმცა, არგუმენტის სახით რომ დაუშვან მომჩივნის მოპასუხე სახელმწიფოს იურისდიქციაში ყოფნა, სასამართლოს მიაჩნია, რომ ნებისმიერ შემთხვევაში საჩივარი მიუღებელია შემდეგი მიზეზების გათვალისწინებით.

52. სასამართლო განსაკუთრებით ხაზს უსვამს იმ ფაქტს, რომ, როგორც მთავრობის მიერ წარდგენილი პოზიციით დასტურდება და რაც შემდეგ კიდევ უფრო გამყარებულია სასამართლოს წინაშე მთავრობის მიერ ოფიციალურად აღებული ვალდებულებით (იხ., 44-ე და 45-ე პარაგრაფები ზემოთ), კომპეტენტური ეროვნული ორგანოები ჯერ კიდევ არ აპირებენ რუსეთის ხელისუფლების ორგანოების მიერ ექსტრადიციის შემდგომი მოთხოვნების განხილვის დაწყებას. სასამართლო აღნიშნავს, რომ ეს შესაბამისი შიდასამართლებრივი პროცედურა შედგება ორი ეტაპისგან: (I) გენერალური პროკურატურის მიერ გაცემული სამართლებრივი დასკვნა და (ii) იუსტიციის მინისტრის მიერ მიღებული საბოლოო გადაწყვეტილება (იხ., სსსსთშკ-ის 34(16)-ე მუხლი, ციტირებულია 31-ე პარაგრაფში ზემოთ). მოცემულ შემთხვევაში, სასამართლოსთვის ხელმისაწვდომი უახლესი ინფორმაციის თარიღისთვის, პირველი ეტაპი ჯერ კიდევ არ იყო დასრულებული. მართლაც, როგორც მთავრობამ განაცხადა, კომპეტენტური ეროვნული ორგანოები საკითხის განხილვისგან განზრახ თავს იკავებდნენ (იხ., 44-ე პარაგრაფი ზემოთ). ამ კონტექსტში, მისი პრეცედენტული სამართლის პარალელურად, სადაც სასამართლომ დაადინა, რომ ექსტრადიციის ან გაძევების შესახებ საბოლოო და აღსასრულებელი შიდასახელმწიფოებრივი ბრძანების არარსებობის პირობებში, მომჩივნებს სამართლებრივად არ შეუძლიათ განაცხადონ, რომ ისინი მე-3 მუხლით გათვალისწინებული მათი უფლებების დარღვევის მსხვერპლნი არიან (იხ., საქმე „შამაევი და სხვები საქართველოსა და რუსეთის წინააღმდეგ“, N36378/02, §§ 354-55, ECHR 2005-III, და საქმეVijayanathan and Pusparajah v. France, 1992 წლის 27 აგვისტო, §§ 43-47, Series A N 241-B), სასამართლო ადგენს, რომ მომჩივანს, ამ საქმეში, ასევე არ შეუძლია ამტკიცოს, რომ არსებობს რეალური საფრთხე კონვენციის მე-3 მუხლით გათვალისწინებული მისი უფლებების დარღვევისთვის.

53. ზემოაღნიშნული მსჯელობის გათვალისწინებით, სასამართლო ასკვნის, რომ საჩივარი აშკარად უსაფუძვლოა და კონვენციის 35-ე მუხლის მე-3 და მე-4 პუნქტების შესაბამისად მიუღებლად უნდა გამოცხადდეს.

ამ საფუძვლებით, სასამართლო, ერთხმად,აცხადებს საჩივარს მიუღებლად.

შესრულებულია ინგლისურ ენაზე და მხარეებს წერილობით ეცნობა 2025 წლის 17 ივლისს.

სიმეონ პეტროვსკი

ფარის ვეჰაბოვიჩი

განმწესრიგებლის მოადგილე

თავმჯდომარის მოვალეობის შემსრულებელი