„მდგრადი ორგანული დამბინძურებლების შესახებ 2018-2022 წლების ეროვნული სამოქმედო გეგმის დამტკიცების თაობაზე“ საქართველოს მთავრობის 2018 წლის 23 მაისის №247 დადგენილებაში ცვლილების შეტანის შესახებ
დოკუმენტის ტექსტი
|
საქართველოს მთავრობის დადგენილება №204 |
|
2026 წლის 19 მაისი ქ. თბილისი |
1. სათაური ჩამოყალიბდეს შემდეგი რედაქციით:
„მდგრადი ორგანული დამბინძურებლების შესახებ 2027 − 2031 წლების ეროვნული სამოქმედო გეგმის დამტკიცების თაობაზე“.
2. პირველი მუხლის პირველი პუნქტი ჩამოყალიბდეს შედეგი რედაქციით:
„1. დამტკიცდეს თანდართული „მდგრადი ორგანული დამბინძურებლების შესახებ 2027-2031 წლების ეროვნული სამოქმედო გეგმა.“.
3. დანართი ჩამოყალიბდეს თანდართული რედაქციით.
|
📎 დანართები (1)
204 danarti.doc.docx ⬇
მდგრადი ორგანული დამბინძურებლების შესახებ 2027-2031 წლების ეროვნული სამოქმედო გეგმა
შინაარსი
ეროვნული სამოქმედო გეგმის ძირითადი მიზნები 11
ეროვნული სამოქმედო გეგმის პრიორიტეტები 11
განხორციელება და კოორდინირება 15
ცხრილები
ცხრილი 1. საკანონმდებლო ბაზის შემუშავების და ინსტიტუციური გაძლიერების გეგმა 17
ცხრილი 2. მოდ-პესტიციდების სამოქმედო გეგმა 18
ცხრილი 3. პოლიქლორირებული ბიფენილების (PCB) სამოქმედო გეგმა 21
ცხრილი 4. პოლიბრომირებული დიფენილეთერების (PBDEs) სამოქმედო გეგმა 23
ცხრილი 5. ჰექსაბრომციკლოდოდეკანის (HBCD) სამოქმედო გეგმა 26
ცხრილი 8. მოკლეჯაჭვიანი ქლორირებული პარაფინების (SCCP) სამოქმედო გეგმა 34
ცხრილი 9. არაგანზრახ წარმოებული მოდ-ის (UPOPs) სამოქმედო გეგმა 37
ცხრილი 10. მოდ-ით დაბინძურებული ტერიტორიების მართვის სამოქმედო გეგმა 40
ცხრილი 11. მოდ-ის საკითხებში ცნობიერების ამაღლების სამოქმედო გეგმა 41
ცხრილი 12. მოდ-ის კვლევის და მონიტორინგის სამოქმედო გეგმა 51
სიტუაციის ანალიზი
მდგრადი ორგანული დამბინძურებლების შესახებ 2027-2031 წლების ეროვნული სამოქმედო გეგმა (შემდგომ – ეროვნული სამოქმედო გეგმა) მომზადდა მდგრადი ორგანული დამბინძურებლების (მოდ) შესახებ სტოკჰოლმის კონვენციის (SC) მე-7 მუხლის შესაბამისად. საქართველომ სტოკჰოლმის კონვენციის რატიფიცირება 2006 წლის 4 ოქტომბერს მოახდინა (ძალაში შევიდა 2007 წლის 2 იანვრიდან).
2004 წლიდან საწყის ეტაპზე სტოკჰოლმის კონვენციით რეგულირების ქვეშ მოექცა 12 მდგრადი ორგანული დამბინძურებელი: პესტიციდები (ალდრინი, ქლორდანი, DDT, დილდრინის, ენდრინი, ჰეპტაქლორი, ჰექსაქლორბენზოლი, მირექსი, ტოქსაფენი); სამრეწველო ქიმიური ნივთიერებები (ჰექსაქლორბენზოლი, პოლიქლორირებული ბიფენილები (PCBs); არაგანზრახ წარმოებული ქიმიური ნივთიერებები (ჰექსაქლორბენზოლი; პოლიქლორირებული დიბენზო-პი-დიოქსინები და დიბენზოფურანები (PCDD / PCDF) და პოლიქლორირებული ბიფენილები (PCBs)).
2009, 2011 და 2013 წლებში სტოკჰოლმის კონვენციის რეგულირების ქვეშ მყოფ სიას დაემატა: პესტიციდები (ქლორდეკონი, ალფა-ჰექსაქლორციკლოჰექსანი, ბეტა-ჰექსაქლორციკლოჰექსანი, ლინდანი, ენდოსულფანი და პენტაქლორბენზოლი (PeCBz)); სამრეწველო ქიმიური ნივთიერებები (კომერციული პოლიბრომირებული დიფენილეთერები (POP-PBDE), ჰექსაბრომბიფენილის (HBB), ჰექსაბრომციკლოდოდეკანის (HBCD), პერფტოროქტანსულფონმჟავა და მისი მარილები (PFOS) და პერფტოროქტანის სულფონილფტორიდი (PFOSF)).
2015, 2017 და 2019 წლებში კიდევ დაემატა: დიკოფოლი, ჰექსაქლორბუტადიენი (HCBD); პოლიქლორირებული ნაფტალინები (PCNs); მოკლეჯაჭვიანი ქლორირებული პარაფინები (SCCP); პერფტოროქტანმჟავა (PFOA), მისი მარილები და PFOA-სთან დაკავშირებული ნაერთები.
სტოკჰოლმის კონვენცია მხარეებს ავალდებულებს, ორი წლის ვადაში კონვენციის რატიფიცირებიდან/შესწორებების დამტკიცებიდან, შეიმუშაონ ეროვნული სამოქმედო გეგმა (NIP), რომელიც აღწერს ქვეყანაში სტოკჰოლმის კონვენციით აკრძალულ ნივთიერებებთან დაკავშირებით არსებულ მდგომარეობას და მოიცავს შესაბამის სამოქმედო გეგმებს.
საქართველოს პირველი ეროვნული სამოქმედო გეგმა (NIP) დამტკიცებულია „საქართველოში მდგრადი ორგანული დამბინძურებლების შესახებ ეროვნული სამოქმედო გეგმის დამტკიცების თაობაზე“ საქართველოს მთავრობის 2011 წლის 21 აპრილის №907 განკარგულებით.
საქართველოს მეორე ეროვნული სამოქმედო გეგმა (NIP) „მდგრადი ორგანული დამბინძურებლების შესახებ 2018-2022 წლების ეროვნული სამოქმედო გეგმის დამტკიცების თაობაზე“ დამტკიცებულია საქართველოს მთავრობის 2018 წლის 23 მაისის №247 დადგენილებით.
გლობალური გარემოსდაცვითი ფონდის (GEF) დაფინანსებით და გაეროს გარემოსდაცვითი პროგრამის (UNEP), გარემოში ტოქსიკური ნაერთების კვლევითი ცენტრის (RECETOX) და კავკასიის რეგიონული გარემოსდაცვითი ცენტრის (RECC) ტექნიკური მხარდაჭერით საქართველოსთვის მომზადდა ეროვნული სამოქმედო გეგმის (NIP) განახლებული ვერსია კონვენციაში დამატებული ახალი მოდ-ის გათვალისწინებით.
წარმოდგენილი ეროვნული სამოქმედო გეგმა (NIP) აღწერს საქართველოში მოდ-თან მიმართებით არსებულ ფონურ მდგომარეობას. ამასთანავე, ეროვნული სამოქმედო გეგმა (NIP) დეტალურად აღწერს კონვენციის მიერ დაკისრებული ვალდებულებების შესრულების მიზნით საჭირო ღონისძიებებს. ეროვნული სამოქმედო გეგმის მზადების პროცესში სრულად დაიფარა მოდ-ის ყველა ჯგუფი, როგორც თავდაპირველი, ისე შემდგომ დამატებული ნივთიერებები, რაც უზრუნველყოფს ქვეყანაში არსებული მოდ-ის შეფასებასა და სამოქმედო გეგმების პრიორიტეტების განსაზღვრას. ამასთან, გეგმის განხორციელებისას საჭირო იქნება დამატებითი, უფრო ვრცელი ინვენტარიზაციების ჩატარება.
საქართველოში არ იწარმოება მოდ-პესტიციდები და აკრძალულია მათი გამოყენება. თუმცა ქვეყანაში კვლავ არსებობს ვადაგასული პესტიციდების მარაგები, რომელთა ძირითადი ნაწილი განთავსებულია იაღლუჯას პოლიგონზე, რომლის ფართობიც დაახლოებით 4 ჰექტარს შეადგენს.
2011-2014 წლების პერიოდში გლობალური გარემოსდაცვითი ფონდის (GEF) დაფინანსებით და გაეროს განვითარების პროგრამის (UNDP) მხარდაჭერით განხორციელდა პროექტი „მდგრადი ორგანული დამბინძურებლების (მოდ) პესტიციდების განთავსება და საქართველოში არსებული მდგრადი ორგანული დამაბინძურებლების (მოდ) პესტიციდების ლოკალიზაციის საწყისი ღონისძიებები“, რომლის ფარგლებშიც ჩატარდა იაღლუჯას პოლიგონის დაბინძურების და გარემოსდაცვითი რისკების შეფასება. ასევე, ამავე პროექტის ფარგლებში განხორციელდა 230 ტონა პესტიციდის ამოღება, შეფუთვა და გატანა ბელგიასა და საფრანგეთში გასანადგურებლად. ასევე, განხორციელდა მარაგების დეტალური ინვენტარიზაცია და შემუშავდა პოლიგინის რემედიაციის სამოქმედო გეგმის ალტერნატიული ვარიანტები. დამატებით, ევროკავშირის დაფინანსებითა და გაეროს სურსათისა და სოფლის მეურნეობის ორგანიზაციის (FAO) მხარდაჭერით განხორციელდა პროექტი „ვადაგასული პესტიციდების ლიკვიდაციისა და ხელახალი დაგროვების თავიდან აცილების პოტენციალის გაძლიერება, როგორც ყოფილი საბჭოთა კავშირის ტერიტორიებზე გამოუყენებელი საშიში ქიმიური ნივთიერებების რეგულირების მოდელი“, რომლის ფარგლებშიც 2016 წელს საფრანგეთში განადგურების მიზნით გატანილი იქნა დამატებით 208 ტონა ვადაგასული პესიტიციდი.
2018-2023 წლებში გლობალური გარემოსდაცვითი ფონდის (GEF) დაფინანსებით, გაეროს ინდუსტრიული განვითარების ორგანიზაციისა (UNIDO) და კავკასიის რეგიონული გარემოსდაცვითი ცენტრის (RECC) მხარდაჭერით განხორციელდა პროექტი - „პოლიქლორირებული ბიფენილებისაგან (პქბ) თავისუფალი ელექტრომომარაგება საქართველოში“, რომლის ფარგლებში ჩატარდა პოლიქლორირებული ბიფენილების (PCBs) ინვენტარიზაცია (7000 ელექტრომოწყობილობა (ტრანსფორმატორები, ამომრთველები)), პირველადი სკრინინგი და გაზქრომატოგრაფიული ანალიზი. ჩატარებულმა კვლევებმა აჩვენა, რომ ინვენტარიზებული მოწყობილობების დაახლოებით 6% შეიცავს პოლიქლორირებულ ბიფენილებს (პქბ) ზღვრულად დასაშვებ ნორმაზე (50 ppm) მეტი ოდენობით. პროექტის ფარგლებში ხორციელდება ქვეყნის მასშტაბით ინვენტარიზაციის შედეგად სხვადასხვა კომპანიებში გამოვლენილი 120 ტონაზე მეტი პქბ დაბინძურებული ზეთის შეგროვება და ექსპორტი საფრანგეთში საერთაშორისო სტანდარტებით განადგურების მიზნით. ზემოხსენებული პროექტის ფარგლებში დამტკიცდა „სახიფათო ნარჩენების შეგროვებისა და დამუშავების სპეციალური მოთხოვნების შესახებ ტექნიკური რეგლამენტის დამტკიცების თაობაზე“ საქართველოს მთავრობის 2016 წლის 29 მარტის №145 დადგენილებაში ცვლილების შეტანის შესახებ“ საქართველოს მთავრობის 2022 წლის 15 დეკემბრის №575 დადგენილება.
აღნიშნული დადგენილების მიზანს წარმოადგენს პოლიქლორირებული ბიფენილების შემცველი ნარჩენების უსაფრთხო მართვის დანერგვა. კერძოდ, პოლიქლორირებული ბიფენილებით (პქბ) დაბინძურებული მოწყობილობების და ზეთების მართვასთან დაკავშირებულ საკითხების დარეგულირება. დადგენილება განსაზღვრავს სპეციალურ მოთხოვნებს პოლიქლორირებული ბიფენილების (პქბ) შემცველობაზე დიელექტრიკული ზეთების ანალიზის პროცედურის და პქბ-ის შემცველი ან მისგან დაბინძურებული მოწყობილობების/მარაგების ეტიკეტირების მოთხოვნების შესახებ, ასევე ადგენს პქბ-ის მონაცემთა ბაზის წარმოების წესს. დადგენილებით ასევე განისაზღვრება დიელექტრიკული ზეთის გაჟონვისა და ჯვარედინი დაბინძურების აღკვეთის წესი, ასევე დაბინძურებული ზეთების რეგენერაციისა და გადამუშავების პროცედურა და პოლიქლორირებულ ბიფენილებთან (პქბ) მოპყრობის უსაფრთხოების ზომები და შესაძლო რისკების თავიდან აცილების პროცედურები.
არაგანზრახ წარმოებული (თანაური) მოდ-ის პოლიქლორირებული დიბენზოდიოქსინების (PCDD)/პოლიქლორირებული დიბენზოფურანების (PCDF) ინვენტარიზაციის შედეგად განისაზღვრა, რომ 2023 წელს საქართველოში ყველა ძირითადი წყაროებიდან პოლიქლორირებული დიბენზოდიოქსინების (PCDD)/პოლიქლორირებული დიბენზოფურანების (PCDF) გარემოში გაფრქვევის დონემ 83 გ ტოქსიკურობის ეკვივალენტი (TEQ) შეადგინა, რომლის ყველაზე დიდი წილი მოდიოდა ფერადი და შავი ლითონების წარმოების სამრეწეველო პროცესებზე.1
ეროვნული სამოქმედო გეგმის მომზადების პროცესში განხორციელდა ახალი მოდ-ის წინასწარი ინვენტარიზაცია და შეფასება, რომლის მიხედვითაც დადგინდა, რომ საქართველოს არასდროს უწარმოებია მდგრადი ორგანული დამბინძურებლები და მისი შემცველი მასალები. თუმცა ხორციელდებოდა ზემოაღნიშნული ნივთიერების შემცველი პროდუქციის იმპორტი ქვეყანაში.
პოლიბრომირებული დიფენილეთერების (POP-PBDE) ინვენტარიზაციის შედეგად განისაზღვრა, რომ2:
ქვეყანაში იმპორტირებულ 1975-2011 წლებში წარმოებულ სატრანსპორტო საშუალებებში (სავარძლების პოლიურეთანის ქაფში (PUR)) პოლიბრომირებული დიფენილეთერების საერთო რაოდენობა შეადგენს 48 ტონას, საიდანაც 33 ტონა მოდიოდა მსუბუქ ავტომობილებზე, 6 ტონა სატვირთო ავტომობილებზე და 9 ტონა ავტობუსებზე. ხოლო პოლიურეთანის (PUR) ქაფის მიახლოებითი საერთო რაოდენობა ქვეყნის მასშტაბით შეადგენს 25000 ტონას.
ელექტრონულ სხივურმილაკიან (CRT) ელექტრომოწყობილობებში (ტელევიზორები, კომპიუტერის მონიტორები) პოლიბრომირებული დიფენილეთერების დაახლოებითი ოდენობა მერყეობს 17.3 ტონასა და 27.1 ტონას შორის. ხოლო პოლიბრომირებული დიფენილეთერების შემცველი პოლიმერული ფრაქციის (პლასტიკი) ჯამური ოდენობა შეადგენს დაახლოებით 4710 ტონას.
უნდა აღინიშნოს, რომ 2024 წლის 1 იანვრიდან ქვეყანაში აკრძალულია 2013 წლამდე წარმოებული მანქანების იმპორტი, რაც ფაქტობრივად გამორიცხავს პოლიბრომირებული დიფენილეთერების (POP-PBDE) შემცველი მანქანების იმპორტს ქვეყანაში.
მიუხედავად იმისა, რომ საქართველო არასოდეს აწარმოებოდა პოლიბრომირებულ დიფენილეთერებს (POP-PBDE), ელექტრო და ელექტრონული აღჭურვილობის და სატრანსპორტო საშუალებების ისტორიულმა იმპორტმა ხელი შეუწყო მათ არსებობას სხვადასხვა ნაკადებში. ინვენტარიზაციის შედეგად განისაზრვრა პოლიბრომირებული დიფენილეთერების (POP-PBDE) მნიშვნელოვანი რაოდენობა მოძველებულ პროდუქტებში, ელექტრონულ სხივურმილაკიან (CRT) მოწყობილობებში (17.3 – 27.1 ტონა) და პოლიურეთანის ქაფში (48 ტონა) ტრანსპორტის სექტორში. საჭირო იქნება შემდგომი ქმედება არსებული მარაგების იდენტიფიცირება და სათანადო განთავსება სტოკჰოლმის კონვენციის ვალდებულებების შესრულების უზრუნველსაყოფად.
ინვენტარიზაციის მიხედვით, ჰექსაბრომციკლოდოდეკანი (HBCD) დღესდღეობით საქართველოში არ იწარმოება. თუმცა ხორციელდება ჰექსაბრომციკლოდოდეკანის (HBCD) შემცველი მასალების და პროდუქციის იმპორტი. კერძოდ, ჰექსაბრომციკლოდოდეკანს (HBCD) ძირითადად შეიცავს სამშენებლო სექტორში გამოყენებული საიზოლაციო მასალები (EPS და XPS) და სპეცტანსაცმელი.
ინვენტარიზაციის შედეგები:3
2015-2023 წლებში საქართველოში სამშენებლო სექტორში იმპორტირებულ 49000 ტონამდე საიზოლაციო მასალებში ჰექსაბრომციკლოდოდეკანის (HBCD) სავარაუდო რაოდენობამ შეადგინა 244 -1222 ტონა;
2015-2023 წლებში საქართველოში იმპორტირებულ 230 ტონამდე სპეცტანსაცმელში ჰექსაბრომციკლოდოდეკანი (HBCD) სავარაუდო რაოდენობამ შეადგინა 5.06-9.88 ტონა.
ჰექსაბრომციკლოდოდეკანის (HBCD) ინვენტარიზაციის დროს გამოკვლეულ იქნა ჰექსაბრომციკლოდოდეკანის (HBCD) ორი ძირითადი წყარო: სამშენებლო სექტორი (კონკრეტულად საიზოლაციო მასალებში) და ტექსტილი. გამოთვლებმა აჩვენა, რომ ჰექსაბრომციკლოდოდეკანის (HBCD) საერთო მოსალოდნელი რაოდენობა გამოყენების ორივე სექტორში მერყეობს 249 ტონიდან 1232 ტონამდე.
მნიშვნელოვანი რაოდენობების გათვალისწინებით, ჰექსაბრომციკლოდოდეკანის (HBCD) მონიტორინგი და შემცირების/აღმოფხვრის ღონისძიებების განხორციელება უნდა ჩაითვალოს ერთ-ერთ პრიორიტეტულ ინიციატივად. ჰექსაბრომციკლოდოდეკანის (HBCD) მნიშვნელოვანი რაოდენობა როგორც სამშენებლო მასალებში, ასევე ტექსტილებში განაპირობებს სამოქმედო გეგმის შემუშავებას მისი მართვისა და საბოლოო აღმოფხვრისათვის.
ინვენტარიზაციის მიხედვით პერფტოროქტანსულფონმჟავა (PFOS) და მასთან დაკავშირებული ქიმიური ნივთიერებები დღესდღეობით საქართველოში არ იწარმოება და არ ხდება იმპორტი სუფთა ნივთიერების სახით. ასევე, არ ხდება პერფტოროქტანსულფონმჟავას (PFOS) და მასთან დაკავშირებული ქიმიური ნივთიერებების გამოყენება ქვეყანაში არსებულ წარმოების პროცესებში. თუმცა ხორციელდება პერფტოროქტანსულფონმჟავას (PFOS) და მასთან დაკავშირებული ქიმიური ნივთიერებების შემცველი მასალების და პროდუქციის იმპორტი. პერფტოროქტანსულფონმჟავას (PFOS) პოტენციურად შეიცავს იმპორტირებული ხანძარსაწინააღმდეგო ქაფები, სპეცტანსაცმელი, ტექსტილი, ქაღალდი, საავიაციო ჰიდრავლიკური სითხეები, შესაფუთი მასალები და სინთეტიკური ხალიჩები.
ინვენტარიზაციის შედეგები:4
2015-2023 წლებში საქართველოში იმპორტირებულ 18700 ტონამდე ჰიდრავლიკურ სითხეებში პერფტოროქტანსულფონმჟავას (PFOS) და მასთან დაკავშირებული ქიმიური ნივთიერებების სავარაუდო რაოდენობამ შეადგინა 9.3-18.7ტონა;
2015-2023 წლებში საქართველოში იმპორტირებულ 800 ტონამდე ხანძარსაწინააღმდეგო ქაფებში პერფტოროქტანსულფონმჟავას (PFOS) და მასთან დაკავშირებული ქიმიური ნივთიერებების სავარაუდო რაოდენობამ შეადგინა 1.88 – 8.93 ტონა;
2015-2023 წლებში საქართველოში იმპორტირებულ 1600 ტონამდე ქაღალდში პერფტოროქტანსულფონმჟავას (PFOS) და მასთან დაკავშირებული ქიმიური ნივთიერებების სავარაუდო რაოდენობამ შეადგინა 1.57 – 15.7 ტონა;
2015-2023 წლებში საქართველოში იმპორტირებულ 230 ტონამდე სპეცტანსაცმელში პერფტოროქტანსულფონმჟავას (PFOS) და მასთან დაკავშირებული ქიმიური ნივთიერებების სავარაუდო რაოდენობამ შეადგინა 5.06 გრამი;
2015-2023 წლებში საქართველოში იმპორტირებულ 7500 ტონამდე სინთეტიკურ ხალიჩებში პერფტოროქტანსულფონმჟავას (PFOS) და მასთან დაკავშირებული ქიმიური ნივთიერებების სავარაუდო რაოდენობამ შეადგინა 75.33-150.67 ტონა;
2015-2023 წლებში საქართველოში იმპორტირებულ 6400 ტონამდე ტექსტილში პერფტოროქტანსულფონმჟავას (PFOS) და მასთან დაკავშირებული ქიმიური ნივთიერებების სავარაუდო რაოდენობამ შეადგინა 141 გრამი.
2015-2023 წლებში საქართველოში იმპორტირებულ 6500 ტონამდე შესაფუთ მასალებში პერფტოროქტანსულფონმჟავას (PFOS) და მასთან დაკავშირებული ქიმიური ნივთიერებების სავარაუდო რაოდენობამ შეადგინა 80 – 800 ტონა.
პერფტოროქტანსულფონმჟავას (PFOS) და მასთან დაკავშირებული ქიმიური ნივთიერებების შეფასება ადასტურებს, რომ ქვეყანაში არ არსებობს შიდა წარმოება ან სუფთა სახით იმპორტი/გამოყენება. თუმცა, პერფტოროქტანსულფონმჟავას (PFOS) და მასთან დაკავშირებული ქიმიური ნივთიერებები მნიშვნელოვანი რაოდენობით შემოდის ქვეყანაში იმპორტირებული სამომხმარებლო პროდუქციისა და სამრეწველო მასალების მეშვეობით. ინვენტარიზაციის შედეგები მიუთითებს, რომ პერფტოროქტანსულფონმჟავა (PFOS) და მასთან დაკავშირებული ქიმიური ნივთიერებების ყველაზე მაღალი წვლილი მოდის შესაფუთ მასალებზე, სინთეტიკურ ხალიჩებზე, ხანძარსაწინააღმდეგო ქაფსა და ჰიდრავლიკურ სითხეებზე, სავარაუდო რაოდენობა მერყეობს რამოდენიმე გრამის შემცველობით ტექსტილსა და სპეცტანსაცმელში, ხოლო რამოდენიმე ასეულ ტონამდე – შესაფუთ მასალებში.
მნიშვნელოვანი რაოდენობების გათვალისწინებით, პერფტოროქტანსულფონმჟავას (PFOS) და მასთან დაკავშირებული ქიმიური ნივთიერებების მონიტორინგი და შემცირების/აღმოფხვრის ღონისძიებების განხორციელება უნდა ჩაითვალოს ერთ-ერთ პრიორიტეტულ ინიციატივად. პერფტოროქტანსულფონმჟავას (PFOS) და მასთან დაკავშირებული ქიმიური ნივთიერებების მნიშვნელოვანი რაოდენობა განაპირობებს სამოქმედო გეგმის შემუშავებას მისი მართვისა და საბოლოო აღმოფხვრისათვის.
ინვენტარიზაციის მიხედვით, ჰექსაქლორბუტადიენი (HCBD) დღესდღეობით საქართველოში არ იწარმოება და არ ხდება იმპორტი/გამოყენება სუფთა ნივთიერების სახით.5
ჰექსაქლორბუტადიენი (HCBD) ძირითადად არაგანზრახ წარმოიქმნება, როგორც გვერდითი/თანაური პროდუქტი ქლორირებული ქიმიური ნივთიერების წარმოების დროს, როგორიცაა ტეტრაქლორეთილენი, ტრიქლორეთილენი და ტეტრაქლორმეთანი. გრაფიტის ელექტროდების გამოყენებით ქლორის ისტორიულმა წარმოებამ ასევე ხელი შეუწყო ჰექსაქლორბუტადიენის (HCBD) მნიშვნელოვან წარმოქმნას, თუმცა თანამედროვე მეთოდებმა შეამცირა მისი წარმოქმნა. ასევე, ქლორის შემცველი ნარჩენების დაწვა ხელს უწყობს ჰექსაქლორბუტადიენის (HCBD) მნიშვნელოვან წარმოქმნას. თუმცა, როგორც აღნიშნულია, მსგავსი სამრეწველო პროცესები საქართველოში არ არის და არც ისტორიულად არსებობდა.
ჰექსაქლორობუტადიენის (HCBD) ინვენტარიზაციის თანახმად, ადამიანის ჯანმრთელობასა და გარემოზე ჰექსაქლორობუტადიენის (HCBD) მოსალოდნელი უარყოფითი ზემოქმედება დაბალია. ჰექსაქლორობუტადიენის (HCBD) მცირე რაოდენობით არსებობის და დაბალი ზემოქმედების გათვალისწინებით, აღნიშნულ ნივთიერებასთან დაკავშირებული ქმედებები არ წარმოადგენს პრიორიტეტს მოდ-ის მართვის პროცესში ეროვნულ დონეზე. თუმცა, რეკომენდებულია მონიტორინგისა და დაინტერესებული მხარეების ჩართულობის არსებული დონის შენარჩუნება, რათა უზრუნველყოფილ იქნეს მომავალში ჰექსაქლორობუტადიენთან (HCBD) დაკავშირებული ნებისმიერი ქმედებების ან წარმოშობილი რისკების დაუყოვნებლივ გამოვლენა და აღმოფხვრა.
ინვენტარიზაციის მიხედვით პერფტოროქტანმჟავა (PFOA), მისი მარილები და მასთან დაკავშირებული ნაერთები დღესდღეობით საქართველოში არ იწარმოება და არ ხდება იმპორტი სუფთა ნივთიერების სახით. ასევე, არ ხდება პერფტოროქტანმჟავას (PFOA), მისი მარილების და მასთან დაკავშირებული ნაერთების გამოყენება ქვეყანაში არსებულ წარმოების პროცესებში. თუმცა ხორციელდება პერფტოროქტანმჟავას (PFOA), მისი მარილების და მასთან დაკავშირებული ნაერთების შემცველი მასალების და პროდუქციის იმპორტი. პერფტოროქტანმჟავას (PFOA) პოტენციურად შეიცავს იმპორტირებული ქაღალდი, სპეცტანსაცმელი, სინთეტიკური ხალიჩები, ქსოვილები, შესაფუთი მასალები და ცეცხლმაქრები (ხანძარსაწინააღმდეგო ქაფები).
ინვენტარიზაციის შედეგები:6
2015-2023 წლებში საქართველოში იმპორტირებულ 800 ტონამდე ხანძარსაწინააღმდეგო ქაფებში პერფტოროქტანმჟავას (PFOA), მისი მარილების და მასთან დაკავშირებული ნაერთების სავარაუდო რაოდენობამ შეადგინა 188-893 კილოგრამი;
2015-2023 წლებში საქართველოში იმპორტირებულ 1600 ტონამდე ქაღალდში პერფტოროქტანმჟავას (PFOA), მისი მარილების და მასთან დაკავშირებული ნაერთების სავარაუდო რაოდენობამ შეადგინა 4.7– 15.7 ტონა;
2015-2023 წლებში საქართველოში იმპორტირებულ 230 ტონამდე სპეცტანსაცმელში პერფტოროქტანმჟავას (PFOA), მისი მარილების და მასთან დაკავშირებული ნაერთების სავარაუდო რაოდენობამ შეადგინა 0.02-25.3 გრამი;
2015-2023 წლებში საქართველოში იმპორტირებულ 7500 ტონამდე სინთეტიკურ ხალიჩებში პერფტოროქტანმჟავას (PFOA), მისი მარილების და მასთან დაკავშირებული ნაერთების სავარაუდო რაოდენობამ შეადგინა 0.026-1.7 ტონა;
2015-2023 წლებში საქართველოში იმპორტირებულ 6400 ტონამდე ტექსტილში პერფტოროქტანმჟავას (PFOA), მისი მარილების და მასთან დაკავშირებული ნაერთების სავარაუდო რაოდენობამ შეადგინა 0.57-707 გრამი;
2015-2023 წლებში საქართველოში იმპორტირებულ 6500 ტონამდე შესაფუთ მასალებში პერფტოროქტანმჟავას (PFOA), მისი მარილების და მასთან დაკავშირებული ნაერთების სავარაუდო რაოდენობამ შეადგინა 240-800 ტონა.
პერფტოროქტანმჟავას (PFOA), მისი მარილების და მასთან დაკავშირებული ნაერთების შეფასება ადასტურებს, რომ ქვეყანაში არ არსებობს მათი წარმოება ან სუფთა სახით იმპორტი/გამოყენება. თუმცა, ხორციელდება პერფტოროქტანმჟავას (PFOA), მისი მარილების და მასთან დაკავშირებული ნაერთების იმპორტი სამომხმარებლო პროდუქციისა და სამრეწველო მასალების მეშვეობით.
ამ პროდუქტებში პერფტოროქტანმჟავას (PFOA), მისი მარილების და მასთან დაკავშირებული ნაერთების სავარაუდო რაოდენობები მნიშვნელოვნად განსხვავდება, ყველაზე მაღალი რაოდენობა გამოვლინდა იმპორტირებულ შესაფუთ მასალებში (240–800 ტონა) და ქაღალდში (4,7–15,7 ტონა), ხოლო სპეცტანსაცმელში – უმნიშვნელო რაოდენობა (20,2 მგ–25,30 გ). აღნიშნული მნიშვნელოვანი რაოდენობების გათვალისწინებით, პერფტოროქტანმჟავას (PFOA), მისი მარილების და მასთან დაკავშირებული ნაერთების მონიტორინგი და შემცირების/ელიმინაციის ღონისძიებების განხორციელება უნდა ჩაითვალოს ერთ-ერთ პრიორიტეტულ ინიციატივად. პერფტოროქტანმჟავას (PFOA), მისი მარილების და მასთან დაკავშირებული ნაერთების მნიშვნელოვანი რაოდენობა განაპირობებს სამოქმედო გეგმის შემუშავებას მათი მართვისა და საბოლოო აღმოფხვრისათვის.
ინვენტარიზაციის მიხედვით, დღესდღეობით საქართველოში ჰექსაბრომბიფენილი (HBB) არ იწარმოება და არ ხდება იმპორტი/გამოყენება სუფთა ნივთიერების სახით. არსებული ინფორმაციის საფუძველზე განისაზღვრა, რომ საქართველოში ჰექსაბრომობიფენილის არსებობა მინიმალურია ან საერთოდ არ არსებობს, შესაძლოა მხოლოდ მცირე დაბინძურება ათწლეულების წინ გამოყენებული პროდუქტებიდან. ჰექსაბრომბიფენილის (HBB) დაბალი წარმოებისა და შეზღუდული გამოყენების გამო, HBB-ი შემცველი მასალების უმეტესობის განთავსება მოხდა ათწლეულების წინ. შედეგად, შეგვიძლია დავასკვნათ, რომ აღნიშნული ნივთიერება არ წარმოადგენს პრიორიტეტს მოდ-ის მართვის პროცესში ეროვნული დონეზე.7
საქართველოში პოლიქლორირებული ნაფთალინების (PCNs) შეფასებამ გამოავლინა მათი ისტორიული სამრეწველო გამოყენება და სხვადასხვა მასალაში დაბინძურების პოტენციური არსებობა (კვალის სახით). მიუხედავად იმისა, რომ საქართველოში არ ხდებოდა პოლიქლორირებული ნაფთალინების, როგორც სუფთა ნივთიერებების იმპორტი და წარმოება, მათი არსებობა იმპორტირებულ აღჭურვილობაში, განსაკუთრებით კონდენსატორებში, ტრანსფორმატორებში, ჰიდრავლიკურ სითხეებში, საღებავებსა და ჰერმეტიკებში წარმოადგენს გარკვეულ რისკებს. ინვენტარიზაციის განხორციელებისას ძირითადად ყურადღება გამახვილდა პოლიქლორირებული ნაფთალინების დაბინძურების იდენტიფიცირებაზე ელექტრომოწყობილობებში. ინვენტარიზაციის შედეგები მიუთითებს დეილექტრიკულ ზეთებში PCB-ებთან ერთად მათ შესაძლო არსებობაზე.8
ინვენტარიზაციის მიხედვით, მოკლეჯაჭვიანი ქლორირებული პარაფინები (SCCP) დღესდღეობით საქართველოში არ იწარმოება და არ ხდება მათი იმპორტი/გამოყენება სუფთა ნივთიერების სახით. თუმცა ხორციელდება მოკლეჯაჭვიანი ქლორირებული პარაფინების (SCCP) შემცველი მასალების და პროდუქციის იმპორტი. იდენტიფიცირებულ იქნა კონკრეტული პროდუქტები მოკლეჯაჭვიანი ქლორირებული პარაფინების პოტენციური შემცველობით და გაანალიზდა მათი იმპორტის მონაცემები. აღნიშნულ მასალებს და პროდუქციას მიეკუთვნება: პოლივინილქლორიდის (PVC) პროდუქტები, რეზინის პროდუქტები, კონვეიერის ლენტები და გარკვეული ტიპის საღებავები (ანტიკოროზიული, ტექსტილის შესაღები, გზის საფარის მოსანიშნი).
ინვენტარიზაციის შედეგები:9
2015-2023 წლებში საქართველოში იმპორტირებულ 51.600 ტონამდე პოლივინილქლორიდის (PVC) პროდუქტებში მოკლეჯაჭვიანი ქლორირებული პარაფინების (SCCP) სავარაუდო რაოდენობამ შეადგინა 515-3610 ტონა;
2015-2023 წლებში საქართველოში იმპორტირებულ 9800 ტონამდე რეზინის პროდუქტებში მოკლეჯაჭვიანი ქლორირებული პარაფინების (SCCP) სავარაუდო რაოდენობამ შეადგინა 684 ტონა;
2015-2023 წლებში საქართველოში იმპორტირებულ 4000 ტონამდე კონვეიერის ლენტებში მოკლეჯაჭვიანი ქლორირებული პარაფინების (SCCP) სავარაუდო რაოდენობამ შეადგინა 402-684 ტონა;
2015-2023 წლებში საქართველოში იმპორტირებულ 36400 ტონამდე გარკვეული ტიპის საღებავებში (ანტიკოროზიული 23800ტ, ტექსტილის შესაღები 1700ტ, გზის საფარის მოსანიშნი 10900ტ) მოკლეჯაჭვიანი ქლორირებული პარაფინების (SCCP) სავარაუდო რაოდენობამ შეადგინა 3640 ტონა.
ინვენტარიზაციის შედეგად გამოვლინდა საქართველოში იმპორტირებულ პროდუქტებში მოკლეჯაჭვიანი ქლორირებული პარაფინების (SCCPs) პოტენციური შემცველობა და მათთან დაკავშირებული რისკების არსებობა. მოკლეჯაჭვიანი ქლორირებული პარაფინები (SCCPs) ქვეყანაში ხვდება სხვადასხვა იმპორტირებული სამომხმარებლო პროდუქციისა და სამრეწველო მასალების მეშვეობით, როგორიცაა: პოლივინილქლორიდის (PVC) და რეზინის პროდუქტები, საღებავები და საფარი მასალები. გასული ათწლეულის განმავლობაში, იმპორტირებულ პროდუქტებში მოკლეჯაჭვიანი ქლორირებული პარაფინების (SCCPs) სავარაუდო შემცველობა შეფასებულია 5242-დან 8619 ტონამდე, რაც განსაზღვრავს მოკლეჯაჭვიანი ქლორირებული პარაფინების (SCCPs) მონიტორინგის და შემცირების/ელიმინაციის ღონისძიებების განხორციელებას, ასევე მათი მართვისა და საბოლოო აღმოფხვრისათვის სამოქმედო გეგმის შემუშავებას, როგორც ერთ-ერთ პრიორიტეტულ ინიციატივას.
ეროვნული სამოქმედო გეგმის ძირითადი მიზნები
მოდ-ის სასიცოცხლო ციკლის უსაფრთხო მართვა, დაბინძურების კონტროლი, მდგრადი ორგანული დამბინძურებლების შემცირება, გადამუშავება და საბოლოო აღმოფხვრა საქართველოში; მდგრადი ორგანული დამბინძურებლების შესახებ (მოდ) სტოკჰოლმის კონვენციის მოთხოვნების შესრულება, რაც ხელს შეუწყობს საქართველოში ადამიანების ჯანმრთელობისა და გარემოს დაცვას, მდგრად განვითარებას და საერთაშორისო ინტეგრაციას.
ეროვნული სამოქმედო გეგმის პრიორიტეტები
მოდ-ის მართვის პრიორიტეტული საკითხები დადგინდა ძირითად დაინტერესებულ მხარეებთან კონსულტაციით და ქვეყნის ინტერესების გათვალისწინებით და გამოიკვეთა შემდეგი ძირითადი პრიორიტეტული ნივთიერებები:
პოლიქლორირებული ბიფენილები (პქბ);
მოდ-პესტიციდები (იაღლუჯის სამარხი);
არაგანზრახ წარმოებული (თანაური) მოდ-ბი პოლიქლორირებული დიბენზოდიოქსინები (PCDD)/პოლიქლორირებული დიბენზოფურანები (PCDF);
პოლიბრომირებული დიფენილეთერები (POP-PBDEs);
ჰექსაბრომციკლოდოდეკანი (HBCD) და პერფტოროქტანსულფონმჟავას (PFOS) და მასთან დაკავშირებული ქიმიური ნივთიერებები;
პერფტოროქტანმჟავა (PFOA), მისი მარილები და PFOA-სთან დაკავშირებული ნაერთები;
მოკლეჯაჭვიანი ქლორირებული პარაფინები (SCCP).
პოლიქლორირებული ბიფენილები (პქბ) – უკავშირდება პოლიქლორირებული ბიფენილების (პქბ) შემცველ ელექტრომოწყობილობების (ტრანსფორმატორები, კონდენსატორები, ამომრთველები) ზეთებს და ნარჩენებს.
ელექტრომოწყობილობების ზეთების მართვის არსებულ პრაქტიკაზე დაყრდნობით შეიძლება ითქვას, რომ საჭიროა მთელი ქვეყნის მასშტაბით დაბინძურებული ზეთის სრული ინვენტარიზაცია, მოცულობის შეფასება, ყველა დანადგარიდან ნიმუშების აღება ზეთების დაბინძურების დონის დასადგენად და ქვეყნის დონეზე დაბინძურების დონის გასარკვევად.
ასევე, საჭიროა განხორციელდეს პოლიქლორირებული ბიფენილების (PCBs) შემცველი ზეთების და მოწყობილობების გარემოსთვის უსაფრთხო მართვა და მათი ხმარებიდან ეტაპობრივი ამოღების მონიტორინგი.
მოდ-პესტიციდები – უკავშირდება იაღლუჯის ვადაგასული და ხმარებისათვის უვარგისი პესტიციდების სამარხს, რომელიც გაიხსნა 1976 წელს და ფუნქციონირებდა 1985 წლამდე. აღნიშნულ პერიოდში პოლიგონზე გადატანილი და დამარხულ იქნა 2700 ტონამდე სხვადასხვა ქიმიური ჯგუფის პესტიციდი.
პოლიგონის ტერიტორიაზე წარმოდგენილია სარკოფაგები და ტრანშეები, რომლებშიც განთავსებულია პესტიციდები და სხვა აგროქიმიკატები. მოდ-პესტიციდები უმთავრესად წარმოდგენილია 1,1,1-ტრიქლორ-2,2-ბის (n-ქლორფენილ) ეთანის (DDT) და ჰეპტაქლორის სახით, მაგრამ, ასევე გვხვდება სხვა მოძველებული პესტიციდები და აგროქიმიკატები.
არსებული მდგომარეობის გათვალისწინებით საჭიროა:
იაღლუჯას პოლიგონზე არსებული და ქვეყანაში შეგროვებული მდგრადი ორგანული დამაბინძურებლების შემცველი პესტიციდების აღმოფხვრა:
იაღლუჯას სამარხის მდგომარეობის გაუმჯობესება; სამარხის სტატუსის შეფასება; დაბინძურებული გრუნტის რემედიაცია; სამარხის საიმედო იზოლაცია და სხვა.
არაგანზრახ წარმოებული (თანაური) მოდ-ბი პოლიქლორირებული დიბენზოდიოქსინები (PCDD)/პოლიქლორირებული დიბენზოფურანები (PCDF) – უკავშირდება არაგანზრახ წარმოებული (თანაური) მოდ-ის პოლიქლორირებული დიბენზოდიოქსინების /პოლიქლორირებული დიბენზოფურანების გაფრქვევებს.
ინვენტარიზაციის მიხედვით არაგანზრახ წარმოებული (თანაური) მოდ-ის პოლიქლორირებული დიბენზოდიოქსინების (PCDD)/პოლიქლორირებული დიბენზოფურანების (PCDF) ჯამური წლიური ემისია 2004 წლის მონაცემებთან შედარებით შემცირებულია, თუმცა არის გარკვეული წყაროების კატეგორიები, რომელთა მაჩვენებელიც მნიშვნელოვნად გაიზარდა, რაც შემდეგმა ფაქტორებმა განაპირობა:
შავი და ფერადი ლითონის წარმოების ზრდა;
მინერალური პროდუქტების წარმოების ზრდა;
სატრანსპორტიო საშუალებების რაოდენობის ზრდა;
ზოგიერთი ქიმიური ნივთიერებების და სხვადასხვა სამომხმარებლო პროდუქციის წარმოების ზრდა.
შესაბამისად, საჭიროა ზემოაღნიშნულ სექტორებში ემისიების შემცირების მიზნით სათანადო ღონისძებების გატარება.
პოლიბრომირებული დიფენილეთერები (POP-PBDEs) – უკავშირდება პოლიბრომირებული დიფენილეთერების (POP-PBDEs) შემცველ ელექტრონულ სხივურმილაკიან ელექტრო და ელექტრონულ მოწყობილობებს/ელექტრო და ელექტრონული მოწყობილობების ნარჩენებს (EEE/WEEE) და 1975-2011 წლებში წარმოებულ სატრანსპორტო საშუალებებს.
არსებული სიტუაციაზე დაყრდნობით, საჭიროა ქვეყანაში განხორციელდეს:
ელექტრო და ელექტრონული მოწყობილობების/ელექტრო და ელექტრონული მოწყობილობების ნარჩენების (EEE/WEEE) ინვენტარიზაცია;
ინვენტარიზაციის ჩატარება სატრანსპორტო სექტორში (ექსპლუატაციიდან გამოსული მანქანების ჩათვლით) პოლიბრომირებული დიფენილეთერების ((POPs-PBDEs) შემცველობაზე;
შეზღუდვების დაწესება ელექტრონულ სხივურმილაკიან ელექტრო და ელექტრონული მოწყობილობების (EEE) იმპორტზე;
საუკეთესო არსებული ტექნოლოგიების და საუკეთესო გარემოსდაცვითი პრაქტიკების (BAT/BEP) გამოყენების ხელშეწყობა პოლიბრომირებული დიფენილეთერების (POPs-PBDEs) შემცველი მასალების გადამუშავებასთან დაკავშირებით.
ჰექსაბრომციკლოდოდეკანი (HBCD) – უკავშირდება ჰექსაბრომციკლოდოდეკანის (HBCD) შემცველ მასალებს და სამომხმარებლო პროდუქციას (სამშენებლო სექტორში გამოყენებული საიზოლაციო მასალები (EPS დაXPS) და სპეცტანსაცმელი).
არსებული სიტუაციიდან გამომდინარე ქვეყანაში საჭიროა განხორციელდეს:
ჰექსაბრომციკლოდოდეკანის (HBCD) შემცველი მასალების და სამომხმარებლო პროდუქციის დამატებითი ინვენტარიზაცია;
ჰექსაბრომციკლოდოდეკანის (HBCD) შემცველი მასალებისა და პროდუქციის ექსპორტ/იმპორტის კონტროლი;
საუკეთესო არსებული ტექნოლოგიების და საუკეთესო გარემოსდაცვითი პრაქტიკის (BAT/BEP) გამოყენების ხელშეწყობა ჰექსაბრომციკლოდოდეკანის (HBCD) შემცველი მასალების გადამუშავებასთან დაკავშირებით;
ჰექსაბრომციკლოდოდეკანის (HBCD) გამოყენების საუკეთესო ალტერნატივების იდენტიფიცირება და დანერგვა.
პერფტოროქტანსულფონმჟავა (PFOS) და მასთან დაკავშირებული ქიმიური ნივთიერებები – უკავშირდება პერფტოროქტანსულფონმჟავას (PFOS) და მისგან წარმოებულ ქიმიური ნივთიერებების შემცველ მასალებს და სამომხმარებლო პროდუქციას (ქაღალდი, სპეცტანსაცმელი, სინთეტიკური ხალიჩები, ტექსტილი, შესაფუთი მასალები, საავიაციო ჰიდრავლიკური სითხეები და ხანძარსაწინააღმდეგო ქაფები).
არსებული სიტუაციიდან გამომდინარე, ქვეყანაში საჭიროა განხორციელდეს:
პერფტოროქტანსულფონმჟავას (PFOS) შემცველი მასალების და სამომხმარებლო პროდუქციის დამატებითი ინვენტარიზაცია;
პერფტოროქტანსულფონმჟავას (PFOS) და მისგან წარმოებული ქიმიური ნივთიერებების შემცველი მასალებისა და პროდუქციის ექსპორტ/იმპორტის კონტროლი;
საუკეთესო არსებული ტექნოლოგიების და საუკეთესო გარემოსდაცვითი პრაქტიკის (BAT/BEP) გამოყენების ხელშეწყობა პერფტოროქტანსულფონმჟავას (PFOS) და მისგან წარმოებული ქიმიური ნივთიერებების შემცველი მასალების გადამუშავებასთან დაკავშირებით;
პერფტოროქტანსულფონმჟავას (PFOS) და მისგან წარმოებული ქიმიური ნივთიერებების გამოყენების საუკეთესო ალტერნატივების იდენტიფიცირება და დანერგვა.
პერფტოროქტანმჟავა (PFOA), მისი მარილები და მასთან დაკავშირებული ნაერთები – უკავშირდება პერფტოროქტანმჟავას (PFOA), მისი მარილების და მასთან დაკავშირებული ნაერთების შემცველ მასალებს და სამომხმარებლო პროდუქციას (ქაღალდი, სპეცტანსაცმელი, სინთეტიკური ხალიჩები, ტექსტილი, შესაფუთი მასალები და ხანძარსაწინააღმდეგო ქაფები).
არსებული სიტუაციიდან გამომდინარე, ქვეყანაში საჭიროა განხორციელდეს:
პერფტოროქტანმჟავას (PFOA), მისი მარილების და მასთან დაკავშირებული ნაერთების შემცველი მასალების და სამომხმარებლო პროდუქციის დამატებითი ინვენტარიზაცია;
პერფტოროქტანმჟავას (PFOA), მისი მარილების და მასთან დაკავშირებული ნაერთების შემცველი მასალებისა და სამომხმარებლო პროდუქციის ექსპორტ/იმპორტის კონტროლი;
საუკეთესო არსებული ტექნოლოგიების და საუკეთესო გარემოსდაცვითი პრაქტიკის (BAT/BEP) გამოყენების ხელშეწყობა პერფტოროქტანმჟავას (PFOA), მისი მარილების და მასთან დაკავშირებული ნაერთების შემცველი მასალების გადამუშავებასთან დაკავშირებით;
პერფტოროქტანმჟავას (PFOA), მისი მარილების და მასთან დაკავშირებული ნაერთების გამოყენების საუკეთესო ალტერნატივების იდენტიფიცირება და დანერგვა. .
მოკლეჯაჭვიანი ქლორირებული პარაფინები (SCCP) – უკავშირდება მოკლეჯაჭვიანი ქლორირებული პარაფინების (SCCP) შემცველ მასალებს და სამომხმარებლო პროდუქციას (პოლივინილქლორიდის (PVC) პროდუქტები, რეზინის პროდუქტები, კონვეიერის ლენტები და გარკვეული ტიპის საღებავები (ანტიკოროზიული, ტექსტილის შესაღები, გზის საფარის მოსანიშნი).
არსებული სიტუაციიდან გამომდინარე, ქვეყანაში საჭიროა განხორციელდეს:
მოკლეჯაჭვიანი ქლორირებული პარაფინების (SCCP) შემცველი მასალების და სამომხმარებლო პროდუქციის დამატებითი ინვენტარიზაცია;
მოკლეჯაჭვიანი ქლორირებული პარაფინების (SCCP) შემცველი მასალებისა და პროდუქციის ექსპორტ/იმპორტის კონტროლი;
საუკეთესო არსებული ტექნოლოგიების და საუკეთესო გარემოსდაცვითი პრაქტიკის (BAT/BEP) გამოყენების ხელშეწყობა მოკლეჯაჭვიანი ქლორირებული პარაფინების (SCCP) შემცველი მასალების გადამუშავებასთან დაკავშირებით;
მოკლეჯაჭვიანი ქლორირებული პარაფინების (SCCP) გამოყენების საუკეთესო ალტერნატივების იდენტიფიცირება და დანერგვა.
ზოგადი ხასიათის გამოწვევების მიხედვით, ქმედებები შემდეგნაირად გადანაწილდა:
სტოკჰოლმის, ბაზელის და როტერდამის კონვენციებისა და საერთაშორისო კანონმდებლობასთან ჰარმონიზებული ეროვნული კანონმდებლობის შემუშავება;
ინსტიტუციური შესაძლებლობების გაძლიერება ქიმიური ნივთიერებების და ნარჩენების მართვის სფეროში;
კონტროლის გაძლიერება მოდ-ის შემცველი და მაღალი საფრთხის მქონე მასალების და პროდუქციის ექსპორტ-იმპორტზე, რეალიზაციაზე, გამოყენებაზე, ტრანსპორტირებაზე, დასაწყობებასა და განთავსებაზე;
მოდ-ის შემცველი მასალების გადამუშავებასთან დაკავშირებით საუკეთესო არსებული ტექნოლოგიების და საუკეთესო გარემოსდაცვითი პრაქტიკების (BAT/BEP) გამოყენების ხელშეწყობა;
მოდ-ით დაბინძურებული ტერიტორიების მართვა, რემედიაცია და მოდ-ის შემცველი მასალების ელიმინაცია;
საზოგადოების ცნობიერების ამაღლება მოდ-ის უარყოფით ზემოქმედებაზე ადამიანის ჯანმრთელობასა და გარემოზე;
მოდ-თან დაკავშირებული კვლევების ხელშეწყობა და მოდ-ის მონიტორინგის შესაძლებლობების შექმნა;
ქიმიური ნივთიერებების და მოდ-ის უსაფრთხო მართვასთან დაკავშირებულ სხვადასხვა საპილოტე პროექტების განხორციელება;
ქიმიური ნივთიერებების და მოდ-ის მართვის სფეროში საერთაშორისო თანამშრომლობის გაძლიერება.
განხორციელება და კოორდინირება
სტოკჰოლმის კონვენციის ეროვნული პასუხისმგებელი პირის (OCP) საშუალებით (სტოკჰოლმის კონვენციის ამოქმედების თაობაზე მე-15 მუხლის შესაბამისად) მოხსენების მექანიზმს და კონვენციის სხვა მხარეებს შორის ინფორმაციის გაცვლას კოორდინირებას უწევს საქართველოს გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის სამინისტრო.
სამოქმედო გეგმები
მოდ-ის სამოქმედო გეგმები შემუშავდა იდენტიფიცირებული პრიორიტეტების მიხედვით, კონსულტაციების რეჟიმში. გეგმა შედგება ამოცანების, ღონისძიებების, მოსალოდნელი შედეგების, პასუხისმგებელი მხარეების, განხორციელების ვადების, დაახლოებითი ხარჯებისა და დაფინანსების პოტენციური წყაროებისგან.
17
ცხრილი 1. საკანონმდებლო ბაზის შემუშავების და ინსტიტუციური გაძლიერების გეგმა
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
ცხრილი 2. მოდ-პესტიციდების სამოქმედო გეგმა
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||
|
|
|
ცხრილი 3. პოლიქლორირებული ბიფენილების (PCB) სამოქმედო გეგმა
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| პოლიქლორირებული ბიფენილებით (PCBs) დაბინძურების შებასება |
|
ინვენტარიზაციის ანგარიში | შესაბამისი ანგარიში | საქართველოს გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის სამინისტრო |
კერძო სექტორი |
950 000 აშშ დოლარი | დონორთა დახმარება | 2028 წლის IV კვარტალი |
| პოლიქლორირებული ბიფენილების (PCBs) შემცველი მოწყობილობების გარემოსთვის უსაფრთხოდ მართვის შესაძლებლობების გაძლიერება | პოლიქლორირებული ბიფენილების (PCBs) მფლობელებისთვის ტრენინგების ჩატარება ექსპლუატაციაში მყოფი და ექპლუატაციიდან გამოსული პოლიქლორირებული ბიფენილების (PCBs) შემცველი მოწყობილობების უსაფრთხო მართვაზე კომპანიებისათვისგზდ-ის წარმომადგენლებისათვის ტრენინგების ჩატარება | გადამზადებული პერსონალის რაოდენობა მინიმუმ 250 | შესაბამისი ანგარიში | საქართველოს გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის სამინისტრო |
კომპანიები (სახელმწიფო და კერძო სექტორი) |
300 000 აშშ დოლარი |
|
|
| პოლიქლორირებული ბიფენილების (PCBs) მარაგების მართვა და პოლიქლორირებული ბიფენილების (PCBs) შემცველი ზეთების განადგურება | პოლიქლორირებულიბიფენილების (PCBs) შემცველი ზეთის შეგროვება, გატანა და განადგურება | სულ მცირე 140 ტონა ქვეყნიდან გატანილი და უსაფრთხოდ განადგურებული პოლიქლორირებული ბიფენილის (PCBs) შემცველი ზეთები | შესაბამისი ანგარიში | საქართველოს გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის სამინისტრო |
ენერგო სექტორი (სახელმწიფო და კერძო კომპანიები) |
900 000 აშშ დოლარი | დონორთა დახმარება | 2027 წლის IV კვარტალი |
ცხრილი 4. პოლიბრომირებული დიფენილეთერების (PBDEs) სამოქმედო გეგმა
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
ელექტრო და ელექტრონული მოწყობილობებში/ელექტრო და ელექტრონული მოწყობილობების ნარჩენებში (EEE/WEEE) პოლიბრომირებული დიფენილეთერების ((POPs -PBDEs) შემცველობის იდენტიფიცირე ბა |
ქვეყნის მასშტაბით ელექტრო და ელექტრონული მოწყობილობების/ ელექტრო და ელექტრონული მოწყობილობების ნარჩენების (EEE/WEEE) ინვენტარიზაციის ჩატარება | ინვენტარიზაციის ანგარიში | შესაბამისი ანგარიში | საქართველოს გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის სამინისტრო | კერძო სექტორი. შემგროვებელი და გადამამუშავებელი ორგანიზაციები |
500 000 აშშ დოლარი | დონორთა დახმარება | 2031 წლის I კვარტალი |
სატრანსპორტო სექტორში, (ექსპლუატაციიდან გამოსული მანქანების ჩათვლით) პოლიბრომირებული დიფენილეთერების ((POPs -PBDEs) შემცველობის იდენტიფიცირე ბა |
ქვეყნის მასშტაბით სატრანსპორტო სექტორში (ექსპლუატაციიდან გამოსული მანქანების ჩათვლით) ინვენტარიზაციის ჩატარება | ინვენტარიზაციის ანგარიში | შესაბამისი ანგარიში | საქართველოს გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის სამინისტრო | საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტრო გადამამუშავებელი ორგანიზაციები |
350 000 აშშ დოლარი | დონორთა დახმარება | 2028 წლის IV კვარტალი |
შეზღუდვების დაწესება ელექტრონულ სხივურმილაკიან (CRT) ელექტრო და ელექტრონული მოწყობილობებ ის (EEE) იმპორტზე |
არსებულ კანონმდებლობაში ცვლილებათა პაკეტის შემუშავება | შემუშავებული და წარდგენილი ნორმატიული აქტის პროექტი | საკანონმდებლო მაცნე | საქართველოს გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის სამინისტრო | საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო კერძო სექტორი |
250 000 აშშ დოლარი | დონორთა დახმარება | 2031 წლის IV კვარტალი |
საუკეთესო არსებული ტექნოლოგიების და საუკეთესო გარემოსდაცვი თი პრაქტიკის (BAT/BEP) დანერგვის ხელშეწყობა პოლიბრომირებული დიფენილეთერების (POPs-PBDEs) შემცველი მასალების გადამუშავებასთან დაკავშირებით |
პოლიბრომირებუ ლი დიფენილეთერების (POPs-PBDEs) შემცველი მასალების გადამუშავებასა და განთავსებასთან დაკავშირებით სახელმძღვანელო დოკუმენტების შემუშავება |
სულ მცირე ერთი სახელმძღვანელო დოკუმენტი | შესაბამისი ანგარიში | საქართველოს გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის სამინისტრო | ნარჩენების შეგროვებისა და გადამამუშავების სექტორი | 250 000 აშშ დოლარი | დონორთა დახმარება | 2027 წლის IV კვარტალი |
მოდ პოლიბრომირებული დიფენილეთერების (POP-PBDE) შემცველი მასალების მართვის საკითხების ინტეგრირება ელექტრო და ელექტრონული მოწყობილობებ ის ნარჩენების (WEEE) და ეექსპლუატაციიდან გამოსული ავტომობილების მართვის პროცესში |
მგვ ტექნიკურ რეგლამენტში „ელექტრო და ელექტრონული მოწყობილობების ნარჩენების მართვის შესახებ ტექნიკური რეგლამენტის დამტკიცების თაობაზე “ მოდ პოლიბრომირებული დიფენილეთერების (POP-PBDE) შემცველი მასალების მართვის საკითხების ინტეგრირება ეექსპლუატაციიდან გამოსული ავტომობილების საკითხთან დაკავშირებით შემუშავებულ მგვ რეგლამენტში მოდ პოლიბრომირებული დიფენილეთერების (POP-PBDE) შემცველი მასალების მართვის საკითხების ინტეგრირება |
ორი მგვ რეგლამენტი | საკანონმდებლო მაცნე | საქართველოს გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის სამინისტრო | 350 000 აშშ დოლარი | დონორთა დახმარება | 2031 წლის IV კვარტალი |
ცხრილი 5. ჰექსაბრომციკლოდოდეკანის (HBCD) სამოქმედო გეგმა
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| სამშენებლო სექტორში საიზოლაციო მასალებში (EPS/XPS) და ტექსტილში ჰექსაბრომციკლოდოდეკანის (HBCD) შემცველობის განსაზღვრა | ქვეყნის მასშტაბით ინვენტარიზაციის ჩატარება საიზოლაციო მასალებში (EPS/XPS) და ტექსტილში | ინვენტარიზაციის ანგარიში | შესაბამისი ანგარიში | საქართველოს გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის სამინისტრო | სამშენებლო სექტორში ჩართული ორგანიზაციები გადამამუშავებლები ნაგავსაყრელების ოპერატორები |
350 000 აშშ დოლარი | დონორთა დახმარება |
|
| ჰექსაბრომციკლოდოდეკანის (HBCD) შემცველი მასალების, პროდუქტების და ნარჩენების, ექსპორტ/იმპორტის კონტროლის სისტემის ჩამოყალიბება | არსებულ კანონმდებლობაში ცვლილებათა პაკეტის შემუშავება | შემუშავებული და წარდგენილი ნორმატიული აქტის პროექტი | საკანონმდებლო მაცნე | საქართველოს გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის სამინისტრო | საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს სსიპ- შემოსავლების სამსახურის საბაჟო დეპარტამენტი კერძო სექტორი |
300 000 აშშ დოლარი | დონორთა დახმარება | 2031 წლის III კვარტალი |
| იმპორტიორების/ექსპორტიორების, საცალო მოვაჭრეების და საბაჟო სამსახურების წარმომადგენლების ინფორმირება და ცნობიერების ამაღლება მართვის მოთხოვნებთან დაკავშირებით | ცნობიერების ასამაღლებელი სულ მცირე ორი საინფორმაციო შეხვედრა | შესაბამისი ანგარიში | ||||||
| საუკეთესო არსებული ტექნოლოგიების და საუკეთესო გარემოსდაცვითი პრაქტიკის (BAT/BEP) დანერგვის ხელშეწყობა ჰექსაბრომციკლოდოდეკანის (HBCD) შემცველი მასალების გადამუშავებასთან დაკავშირებით | ჰექსაბრომციკლოდოდეკანის (HBCD) შემცველი მასალების გადამუშავებასთან დაკავშირებით სახელმძღვანელო დოკუმენტების შემუშავება | სულ მცირე ერთი სახელმძღვანელო დოკუმენტი | შესაბამისი ანგარიში | საქართველოს გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის სამინისტრო | ნარჩენების შეგროვების და გადამუშავების კომპანიები | 300 000 აშშ დოლარი | დონორთა დახმარება | 2028 წლის IV კვარტალი |
| საქართველოში ჰექსაბრომციკლოდოდეკანის (HBCD) გამოყენების საუკეთესო ალტერნატივების იდენტიფიცირება და დანერგვის ხელშეწყობა | კვლევების ჩატარება და ალტერნატივების შერჩევა | კვლევის ანგარიში | შესაბამისი ანგარიში | საქართველოს გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის სამინისტრო | სამეცნიერო სექტორი კერძო სექტორი |
300 000 აშშ დოლარი | დონორთა დახმარება | 2031 წლის II კვარტალი |
ცხრილი 6. პერფტოროქტანსულფონმჟავას (PFOS) და მისგან წარმოებული ქიმიური ნივთიერებების სამოქმედო გეგმა
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| მასალებსა და სამომხმარებლო პროდუქციაში (ქაღალდი, სპეცტანსაცმელი, სინთეტიკური ხალიჩები, ტექსტილი, შესაფუთი მასალები, საავიაციო ჰიდრავლიკური სითხეები და ხანძარსაწინააღმდეგო ქაფები) პერფტოროქტანსულფონმჟავას (PFOS) შემცველობის განსაზღვრა | ქვეყნის მასშტაბით ინვენტარიზაციის ჩატარება | ინვენტარიზაციის ანგარიში | შესაბამისი ანგარიში | საქართველოს გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის სამინისტრო | საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს საქვეუწყებო დაწესებულების − საგანგებო სიტუაციების მართვის სამსახური კერძო სექტორები გადამამუშავებლები ნაგავსაყრელების ოპერატორები |
350 000 აშშ დოლარი | დონორთა დახმარება | 2030 წლის IV კვარტალი |
| პერფტოროქტანსულფონმჟავას (PFOS) და მისგან წარმოებული სხვა ქიმიური ნივთიერებების შემცველი მასალებისა და პროდუქციის ექსპორტ/იმპორტის კონტროლის სისტემის დანერგვა | არსებულ კანონმდებლობაში ცვლილებათა პაკეტის შემუშავება | შემუშავებული და წარდგენილი ნორმატიული აქტის პროექტი | საკანონმდებლო მაცნე | საქართველოს გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის სამინისტრო | საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს სსიპ − შემოსავლების სამსახური კერძო სექტორი |
250 000 აშშ დოლარი | დონორთა დახმარება | 2031 წლის II კვარტალი |
| იმპორტიორების/ექსპორტიორების, საცალო მოვაჭრეების,საბაჟო დეპარტამენტის ოფიცრების და გზდ-ის ინსპექტორების ცნობიერების ამაღლება | ცნობიერების ასამაღლებელი სულ მცირე ორი საინფორმაციო შეხვედრა | შესაბამისი ანგარიში | ||||||
| საუკეთესო არსებული ტექნოლოგიების და საუკეთესო გარემოსდაცვითი პრაქტიკის (BAT/BEP) დანერგვის ხელშეწყობა პერფტოროქტანსულფონმჟავას (PFOS) და მისგან წარმოებული სხვა ქიმიური ნივთიერებების შემცველი მასალების გადამუშავებასთან დაკავშირებით | პერფტოროქტანსულფონმჟავას (PFOS) და მისგან წარმოებული სხვა ქიმიური ნივთიერბების შემცველი მასალების გადამუშავებასთან დაკავშირებით სახელმძღვანელო დოკუმენტების შემუშავება | სულ მცირე ერთი სახელმძღვანელო დოკუმენტი | შესაბამისი ანგარიში | საქართველოს გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის სამინისტრო | ნარჩენების შეგროვების და გადამუშავების კომპანიები | 300 000 აშშ დოლარი | დონორთა დახმარება | 2031 წლის IV კვარტალი |
| საქართველოში პერფტოროქტანსულფონმჟავას (PFOS) მისგან წარმოებული ქიმიური ნივთიერებების გამოყენების საუკეთესო ალტერნატივების იდენტიფიცირება და დანერგვის ხელშეწყობა | კვლევების ჩატარება და ალტერნატივების შერჩევა | კვლევის ანგარიში | შესაბამისი ანგარიში | საქართველოს გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის სამინისტრო | სამეცნიერო სექტორი კერძო სექტორი |
300 000 აშშ დოლარი | დონორთა დახმარება | 2030 წლის II კვარტალი |
ცხრილი 7. პერფტოროქტანმჟავა (PFOA), მისი მარილები და PFOA-სთან დაკავშირებული ნაერთების სამოქმედო გეგმა
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| მასალებსა და სამომხმარებლო პროდუქციაში (ქაღალდი, სპეცტანსაცმელი, სინთეტიკური ხალიჩები, ტექსტილი, შესაფუთი მასალები და ხანძარსაწინააღმდეგო ქაფები) პერფტოროქტანმჟავას (PFOA) შემცველობის განსაზღვრა | ქვეყნის მასშტაბით ინვენტარიზაციის ჩატარება | ინვენტარიზაციის ანგარიში | შესაბამისი ანგარიში | საქართველოს გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის სამინისტრო | საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს საქვეუწყებო დაწესებულების − საგანგებო სიტუაციების მართვის სამსახური კერძო სექტორები გადამამუშავებლები ნაგავსაყრელების ოპერატორები |
350 000 აშშ დოლარი | დონორთა დახმარება | 2027 წლის IV კვარტალი |
| პერფტოროქტანმჟავას (PFOA), მისი მარილების და PFOA-სთან დაკავშირებული ნაერთების შემცველი მასალებისა და პროდუქციის ექსპორტ/იმპორტის კონტროლის სისტემის ჩამოყალიბება | არსებულ კანონმდებლობაში ცვლილებათა პაკეტის შემუშავება | შემუშავებული და წარდგენილი ნორმატიული აქტის პროექტი | საკანონმდებლო მაცნე | საქართველოს გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის სამინისტრო | საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს -სსიპ შემოსავლების სამსახური კერძო სექტორი |
300 000 აშშ დოლარი | დონორთა დახმარება | 2031 წლის IV კვარტალი |
| იმპორტიორების/ექსპორტიორების, საცალო მოვაჭრეების,საბაჟო დეპარტამენტის ოფიცრების და გზდ-ის ინსპექტორების ცნობიერების ამაღლება | ცნობიერების ასამაღლებელი სულ მცირე ორი საინფორმაციო შეხვედრა | შესაბამისი ანგარიში | ||||||
| საუკეთესო არსებული ტექნოლოგიების და საუკეთესო გარემოსდაცვითი პრაქტიკის (BAT/BEP) დანერგვის ხელშეწყობა პერფტოროქტანმჟავას (PFOA), მისი მარილების და PFOA-სთან დაკავშირებული ნაერთების შემცველი მასალების გადამუშავებასთან დაკავშირებით | პერფტოროქტანმჟავას (PFOA), მისი მარილების და PFOA-სთან დაკავშირებული ნაერთების შემცველი მასალების გადამუშავებასთან დაკავშირებით სახელმძღვანელო დოკუმენტების შემუშავება | სულ მცირე ერთი სახელმძღვანელო დოკუმენტი | შესაბამისი ანგარიში | საქართველოს გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის სამინისტრო | ნარჩენების შეგროვების და გადამუშავების კომპანიები | 300 000 აშშ დოლარი | დონორთა დახმარება | 2030 წლის III კვარტალი |
| საქართველოში პერფტოროქტანმჟავას (PFOA), მისი მარილების და PFOA-სთან დაკავშირებული ნაერთების გამოყენების საუკეთესო ალტერნატივების იდენტიფიცირება და დანერგვის ხელშეწყობა | კვლევების ჩატარება და ალტერნატივების შერჩევა | კვლევის ანგარიში | შესაბამისი ანგარიში | საქართველოს გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის სამინისტრო | სამეცნიერო სექტორი კერძო სექტორი |
300 000 აშშ დოლარი | დონორთა დახმარება | 2031 წლის II კვარტალი |
ცხრილი 8. მოკლეჯაჭვიანი ქლორირებული პარაფინების (SCCP) სამოქმედო გეგმა
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| მასალებში და სამომხმარებლო პროდუქციაში (რეზინის პროდუქტები, კონვეიერის ლენტები და გარკვეული ტიპის საღებავები (ანტიკოროზიული, ტექსტილის შესაღები, გზის საფარის მოსანიშნი)) მოკლეჯაჭვიანი ქლორირებული პარაფინების (SCCP) შემცველობის განსაზღვრა | ქვეყნის მასშტაბით ინვენტარიზაციის ჩატარება | ინვენტარიზაციის ანგარიში | შესაბამისი ანგარიში | საქართველოს გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის სამინისტრო | კერძო სექტორები გადამამუშავებლები ნაგავსაყრელების ოპერატორები |
350 000 აშშ დოლარი | დონორთა დახმარება | 2030 წლის III კვარტალი |
| მოკლეჯაჭვიანი ქლორირებული პარაფინების (SCCP) შემცველი მასალებისა და პროდუქციის ექსპორტ/იმპორტის კონტროლის სისტემის დანერგვა | არსებულ კანონმდებლობაში ცვლილებათა პაკეტის შემუშავება | შემუშავებული და წარდგენილი ნორმატიული აქტის პროექტი | საკანონმდებლო მაცნე | საქართველოს გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის სამინისტრო | საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს სსიპ -შემოსავლების სამსახური კერძო სექტორი |
300 000 აშშ დოლარი | დონორთა დახმარება |
|
| იმპორტიორების/ექსპორტიორების, საცალო მოვაჭრეების, საბაჟო დეპარტამენტის ოფიცრების და გზდ-ის ინსპექტორების ცნობიერების ამაღლება | ცნობიერების ასამაღლებელი სულ მცირე ორი საინფორმაციო შეხვედრა | შესაბამისი ანგარიში | ||||||
| საუკეთესო არსებული ტექნოლოგიების და საუკეთესო გარემოსდაცვითი პრაქტიკის (BAT/BEP) დანერგვის ხელშეწყობა მოკლეჯაჭვიანი ქლორირებული პარაფინების (SCCP) შემცველი მასალების გადამუშავებასთან დაკავშირებით | მოკლეჯაჭვიანი ქლორირებული პარაფინების (SCCP) შემცველი მასალების გადამუშავებასთან დაკავშირებით სახელმძღვანელო დოკუმენტების შემუშავება | სულ მცირე ერთი სახელმძღვანელო დოკუმენტი | შესაბამისი ანგარიში | საქართველოს გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის სამინისტრო | ნარჩენების შეგროვების და გადამუშავების კომპანიები | 300 000 აშშ დოლარი | დონორთა დახმარება | 2031 წლის III კვარტალი |
| საქართველოში მოკლეჯაჭვიანი ქლორირებული პარაფინების (SCCP) გამოყენების საუკეთესო ალტერნატივების იდენტიფიცირება და დანერგვის ხელშეწყობა | კვლევების ჩატარება და ალტერნატივების შერჩევა | კვლევის ანგარიში | შესაბამისი ანგარიში | საქართველოს გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის სამინისტრო | სამეცნიერო სექტორი კერძო სექტორი |
300 000 აშშ დოლარი | დონორთა დახმარება | 2030 წლის III კვარტალი |
ცხრილი 9. არაგანზრახ წარმოებული მოდ-ის (UPOPs) სამოქმედო გეგმა
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
არაგანზრახ წარმოებული მოდ-ის გაფრქვევების შემცირების მიზნით ნარჩენების მართვის თანამედროვე პრაქტიკის ხელშეწყობა ნარჩენების ღიად ან სხვა გვარი უკონტორლო წვის კონტროლის გაძლიერება |
ნაგავსაყრელების მართვის თანამედროვე მოთხოვნების დანერგვის ხელშეწყობა | გაუმჯობესებულია ნარჩენების მინიმუმ ერთი ნაგავსაყრელის ოპერირების სისტემა | შესაბაბმისი ანგარიში | საქართველოს გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის სამინისტრო | სახელმწიფო საქვეუწყებო დაწესებულებაა –გარემოსდაცვითი ზედამხედველობის დეპარტამენტი შპს – საქართველოს მყარი ნარჩენების მართვის კომპანია შპს თბილსერვის ჯგუფი შპს – აჭარის მყარი ნარჩენების მართვის კომპანია მუნიციპალიტეტები |
1 მლნ. აშშ დოლარი | დონორთა დახმარება | 2031 წლის III კვარტალი |
| მუნიციპალიტეტებისათვის და სხვა ჩართული მხარეებისათვის ნარჩენების მართვაზე ტრენინგების ჩატარება | გადამზადებული პერსონალის რაოდენობა მინიმუმ 200 | შესაბაბმისი ანგარიში | ||||||
| საუკეთესო არსებული ტექნოლოგიების და საუკეთესო გარემოსდაცვითი პრაქტიკის (BAT და BEP) დანერგვის ხელშეწყობა ინდუსტრიებში | სახელმძღვანელო დოკუმენტების შემუშავება და გავრცელება | სულ მცირე ერთი სახელმძღვანელო დოკუმენტი | შესაბამისი ანგარიში | საქართველოს გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის სამინისტრო | კერძო სექტორი | 2,5 მლნ აშშ დოლარი | დონორთა დახმარება | 2031 წლის III კვარტალი |
| საუკეთესო არსებული ტექნოლოგიების (BAT) და საუკეთესო გარემოსდაცვითი პრაქტიკის (BEP) საპილოტე პროექტის გახორციელება | საუკეთესო არსებული ტექნოლოგიების (BAT) და საუკეთესო გარემოსდაცვითი პრაქტიკის (BEP) სულ მცირე ერთი საპილოტე პროექტი | შესაბამისი ანგარიში | ||||||
| არაგანზრახ წარმოებული მოდ-ის (დიოქსინების და ფურანების და სხვ.) გაფრქვევების მონიტორინგის/კონტროლის სისტემის შექმნა და გაძლიერება | სახელმძღვანელო დოკუმენტების შემუშავება და გავრცელება | სულ მცირე ერთი სახელმძღვანელო დოკუმენტი | შესაბამისი ანგარიში | საქართველოს გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის სამინისტრო | კერძო სექტორი | 750 000 აშშ დოლარი | დონორთა დახმარება | 2031 წლის IV კვარტალი |
| სახელმწიფო და კერძო სექტორის ცნობიერების ამაღლება | ცნობიერების ასამაღლებელი სულ მცირე ორი საინფორმაციო შეხვედრა | შესაბამისი ანგარიში | ||||||
| ინდუსტრიაში შიდა მონიტორინგის სისტემის დანერგვის ხელშეწყობა | დანერგილი შიდა მონიტორინგის სისტემა სულ მცირე ერთ საწარმოში | შესაბამისი ანგარიში |
ცხრილი 10. მოდ-ით დაბინძურებული ტერიტორიების მართვის სამოქმედო გეგმა
| მიზნები | აქტივობა | აქტივობის შედეგის ინდიკატორი |
|
|
|
|
|
|
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| მდგრადი ორგანული დამბინძურებლებით (POPs) დაბინძურების კერების იდენტიფიცირება | მდგრადი ორგანული დამბინძურებლების შესაძლო მფლობელი სექტორებისა და კომპანიების იდენტიფიცირება, ცირკულარული ეკონომიკის დანერგვის პოტენციალის შეფასება | შესაბამისი შეფასების ანგარიში | შესაბამისი ანგარიში | საქართველოს გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის სამინისტრო | კერძო სექტორი მუნიციპალიტეტები |
450 000 აშშ დოლარი | დონორთა დახმარება | 2029 წლის III კვარტალი |
| შესაბამისი პერსონალის გადამზადება | გადამზადებული პერსონალის რაოდენობა მინიმუმ 150 | შესაბამისი ანგარიში | ||||||
| დაბინძურებული ტერიტორიების შესახებ მონაცემთა ბაზის შექმნა | შექმნილი და ფუნქციონირებადი მონაცემთა ბაზა | შესაბამისი ანგარიში | ||||||
მდგრადი ორგანული დამბინძურებლებ ით (POPs) დაბინძურებული საპილოტე ტერიტორიის რემედიაცია |
რემედიაციის შესაბამისი ტექნოლოგიის იდენტიფიცირება და პილოტირება შერჩეულ ტერიტორიაზე | განხორციელებული საპილოტე რემედიაციის პროექტი მინიმუმ ერთ შერჩეულ ტერიტორიაზე | შესაბამისი ანგარიში | საქართველოს გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის სამინისტრო | მუნიციპალიტეტები | 950 000 აშშ დოლარი | დონორთა დახმარება | 2031 წლის IV კვარტალი |
ცხრილი 11. მოდ-ის საკითხებში ცნობიერების ამაღლების სამოქმედო გეგმა
| ამოცანები | აქტივობა |
|
|
|
|
|
|
|
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს საქვეუწყებო დაწესებულების − საგანგებო სიტუაციების მართვის სამსახური
|
|
|
|
|
|
|
|
|
საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს საქვეუწყებო დაწესებულების − საგანგებო სიტუაციების მართვის სამსახური
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
ცხრილი 12. მოდ-ის კვლევის და მონიტორინგის სამოქმედო გეგმა
| ამოცანები | აქტივობა |
|
დადასტურების წყარო | პასუხისმგებელი უწყება |
|
|
|
|
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||
|
|
|
||||||
|
|
|