ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილება საქმეზე „ქეთევან ჯაში საქართველოს წინააღმდეგ“
დოკუმენტის ტექსტი
ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს
მეოთხე სექციის
გადაწყვეტილება
საჩივარი N 12075/22
ქეთევან ჯაში საქართველოს წინააღმდეგ
ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ (მეოთხე სექცია), 2025 წლის 2 დეკემბერს, კომიტეტის შემდეგი შემადგენლობით:
ანია ზაიბერტი-ფორი, თავმჯდომარე,
ანა მარია გუერა მარტინს,
ანდრას იაკაბი, მოსამართლეები,
და გიორგი ბადაშვილი, სექციის განმწესრიგებლის მოადგილის მოვალეობის შემსრულებელი,
გაითვალისწინა რა:
საჩივარი (N 12075/22) საქართველოს წინააღმდეგ, რომელიც 2022 წლის 22 თებერვალს სასამართლოში შეიტანა ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციის (შემდგომში „კონვენცია“) 34-ე მუხლის შესაბამისად საქართველოს მოქალაქემ ქ-ნმა ქეთევან ჯაშმა (შემდგომში „მომჩივანი“), დაბადებული 1965 წელს, მცხოვრები თბილისში, რომელსაც წარმოადგენდა ქ-ნი ნ. სამადაშვილი, ადვოკატი, რომელიც საქმიანობას ახორციელებს თბილისში;
გადაწყვეტილება, ეცნობოს საქართველოს მთავრობას (შემდგომში „მთავრობა“), რომელსაც წარმოადგენდა სახელმწიფო წარმომადგენელი იუსტიციის სამინისტროდან ბ-ნი ბ. ძამაშვილი, საჩივრის შესახებ კონვენციის მე-6 (1) და მე-8 მუხლების შესაბამისად, და გამოცხადდეს საჩივრის დანარჩენი ნაწილი მიუღებლად;
მხარეთა მოსაზრებები;
განხილვის შედეგად მიიღო შემდეგი გადაწყვეტილება:
საქმის არსი
1. საქმე ეხება მომჩივნის პრეტენზიას, რომ მის სასარგებლოდ გამოტანილი საბოლოო გადაწყვეტილება, რომელიც კერძო ორგანიზაციის წინააღმდეგ იქნა გამოტანილი, სრულად არ იქნა აღსრულებული ეროვნულ დონეზე. ის დაეყრდნო კონვენციის მე-6 მუხლის 1-ელ პუნქტს და მე-8 მუხლს.
2. 2013 წლის 8 ივლისს მომჩივანი კონკურსის შედეგად დაინიშნა სრულ პროფესორად ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტში (შემდგომში „უნივერსიტეტი“). მას შესთავაზეს ვადიანი კონტრაქტი, რომელიც ძალაში იყო 2013 წლის 12 ივლისიდან 2018 წლის 1 მაისამდე. კონტრაქტის თანახმად, რომელიც 2014 წელს იქნა შესწორებული, მისი ხელფასი შეადგენდა 3000 ლარს (დაახლოებით 1021 ევრო).
3. მიუხედავად იმისა, რომ ეს არ იყო მომჩივნის კონკრეტული სიტუაცია, რადგან მისი კონტრაქტი ვადიანი იყო, უნივერსიტეტის წესდება იმ დროს საშუალებას აძლევდა აკადემიურ საბჭოს, უნივერსიტეტის შინაგანაწესისა და პროცედურის საფუძველზე, უვადო კონტრაქტი გაეფორმებინა განსაკუთრებული დამსახურებისა და მნიშვნელოვანი კვლევითი მიღწევების მქონე პროფესორებთან.
4. 2016 წლის 9 მარტს, დისციპლინური მოკვლევის შემდეგ, უნივერსიტეტმა შეწყვიტა მომჩივნის კონტრაქტი და გაათავისუფლა ის თანამდებობიდან.
5. მომჩივანმა უნივერსიტეტის წინააღმდეგ სარჩელი შეიტანა სრული პროფესორის თანამდებობიდან გათავისუფლების გაუქმების, თანამდებობაზე აღდგენისა და განაცდურის კომპენსაციის მოთხოვნით, რაც მოიცავდა პერიოდს გათავისუფლებიდან კონტრაქტის დასრულებამდე. საჩივარში არ იყო ციტირებული შრომის კოდექსის მე-6(13) მუხლი (იხ. პარაგრაფი 16 ქვემოთ), კანონი „უმაღლესი განათლების შესახებ“ (იხ. პარაგრაფები 17-18 ქვემოთ) და არც უნივერსიტეტის წესდება (იხ. პარაგრაფი 3 ზემოთ). უნივერსიტეტის დაგვიანებული პასუხი არ დაკმაყოფილდა და თბილისის საქალაქო სასამართლომ 2016 წლის 16 ივნისს გამოიტანა დაუსწრებელი გადაწყვეტილება. კერძოდ, მოპასუხის პასუხის არარსებობის გამო, სასამართლომ დამტკიცებულად მიიჩნია მომჩივნის მიერ წარდგენილ ფაქტებზე დაფუძნებული ყველა სასარჩელო მოთხოვნა, საქმის არსებითად განხილვის გარეშე, რითაც სრულად დააკმაყოფილა საჩივარი. გარდა ამისა, შრომის კოდექსის მე-6(13) მუხლის (იხ. პარაგრაფი 16 ქვემოთ) ციტირებით, მან აღნიშნა, რომ ოცდაათ თვეზე მეტი ხნის განმავლობაში უწყვეტი დასაქმება ფაქტობრივად ქმნიდა განუსაზღვრელი ვადით შრომით ურთიერთობას მომჩივანსა და უნივერსიტეტს შორის.
6. გადაწყვეტილება ძალაში შევიდა 2018 წლის 18 ივნისს და მომჩივანმა სააღსრულებო ფურცელი წარუდგინა თბილისის სააღსრულებო ბიუროს (შემდგომში „ბიურო“).
7. 2018 წლის ივლისში უნივერსიტეტმა მომჩივანს გადაუხადა 61 942.86 ლარი (დაახლოებით 22 000 ევრო) განაცდურის ასანაზღაურებლად. შემდგომში უნივერსიტეტის რექტორმა გასცა მისი თანამდებობაზე აღდგენის ბრძანება, თუმცა მას აღარ შეეძლო თანამდებობის დაკავება, რადგან მისი კონტრაქტი 2018 წლის 1 მაისს ამოიწურა (იხ. პარაგრაფი 2 ზემოთ). შემდეგ უნივერსიტეტმა განმარტა, რომ მისი თანამდებობაზე აღდგენა საწყისი კონტრაქტის ფარგლებს გარეთ ობიექტურად შეუძლებელი იყო: ეს არღვევს კანონს „უმაღლესი განათლების შესახებ“, რადგან თანამდებობაზე პროფესორის მუდმივი დანიშვნა, უვადო კონტრაქტით, შესაძლებელი იყო მხოლოდ კონკურსის წესით, კონკურენტული არჩევითი პროცედურის მეშვეობით, კანონით დადგენილი სპეციალური პირობების დაცვით (იხ. პარაგრაფები 17-18 ქვემოთ).
8. 2018 წლის 25 სექტემბერს ბიურომ თბილისის საქალაქო სასამართლოსგან მოითხოვა დაუსწრებელი გადაწყვეტილების განმარტება. სასამართლომ, აკადემიური დანიშვნების შესახებ, რაიმე სპეციალური წესების მითითების გარეშე, შემოიფარგლა რა თავდაპირველი დაუსწრებელი გადაწყვეტილების პირობებით, დაადგინა, რომ სადავო გადაწყვეტილება უნივერსიტეტს ავალდებულებდა „[მომჩივნის] სრული პროფესორის თანამდებობაზე აღდგენას უვადო შრომითი ხელშეკრულებით“.
9. 2018 წლის 9 ოქტომბერს მომჩივანმა სარჩელი შეიტანა ბიუროს წინააღმდეგ. მან მოითხოვა, რომ ბიუროს მიეღო ყველა საჭირო ზომა მისი თანამდებობაზე აღდგენის უზრუნველსაყოფად.
10. 2019 წლის მაისში უნივერსიტეტმა გაიმეორა თავისი არგუმენტები (იხ. პარაგრაფი 7 ზემოთ), მაგრამ შესთავაზა მომჩივანს კონტრაქტი ლექტორის თანამდებობაზე 3000 ლარის ყოველთვიური ხელფასით, ხელფასის დავალიანებასთან ერთად, 2018 წლის 1 მაისიდან დანიშვნის თარიღამდე, რათა ასახულიყო მისი თავდაპირველი ვადიანი კონტრაქტის პირობები (იხ. პარაგრაფი 2 ზემოთ). მომჩივანმა უარყო შეთავაზება.
11. 2020 წლის 20 თებერვალს თბილისის საქალაქო სასამართლომ დააკმაყოფილა მომჩივნის სარჩელი ბიუროს წინააღმდეგ (იხ. პარაგრაფი 9 ზემოთ). თუმცა 2021 წლის 11 მარტს თბილისის სააპელაციო სასამართლომ გადაწყვეტილება შეცვალა. სააპელაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ დაუსწრებელი გადაწყვეტილების სრულად აღსრულების შეუძლებლობა არ იყო გამოწვეული ბიუროს მხრიდან რაიმე უმოქმედობით. პირიქით, ამ უკანასკნელმა მიიღო ყველა ზომა, რომლის განხორციელების უფლებამოსილებაც ჰქონდა მას ეროვნული კანონმდებლობით დაუსწრებელი გადაწყვეტილების აღსასრულებლად, მათ შორის, აღსრულების მასალების შინაგან საქმეთა სამინისტროში გაგზავნა, რათა შეფასებულიყო, წარმოიშვა თუ არა რაიმე სისხლისსამართლებრივი პასუხისმგებლობა მომჩივნის საჩივრის გამო, რადგან დაუსწრებელი გადაწყვეტილება სრულად არ იყო აღსრულებული. გაურკვეველი იყო, რა დამატებითი ზომების მიღება შეეძლო ბიუროს მისი თანამდებობაზე აღდგენის უზრუნველსაყოფად.
12. თბილისის სააპელაციო სასამართლომ დამატებით განაცხადა, რომ კანონი „უმაღლესი განათლების შესახებ“ (იხ. პარაგრაფები 17-18 ქვემოთ) და შესაბამისი უმაღლესი საგანმანათლებლო დაწესებულების წესდება წარმოადგენდა lex specialis, რომელიც ადგენდა აკადემიური დანიშვნების კონკრეტულ კრიტერიუმებსა და პროცედურას, მათ შორის, არჩევის პროცედურას და აკადემიური პერსონალისთვის შეთავაზებული კონტრაქტების ხანგრძლივობას. შემდეგ სააპელაციო სასამართლომ გაითვალისწინა უნივერსიტეტის არგუმენტები მომჩივნის, რომელიც დასაქმებული იყო ვადიანი ხელშეკრულებით, უვადო პროფესორის თანამდებობაზე აღდგენის შეუძლებლობასთან დაკავშირებით, რომლის შევსებაც მხოლოდ კონკურენტული არჩევითი პროცედურის მეშვეობით იყო შესაძლებელი, კანონით დადგენილი სპეციალური პირობების დაცვით (იხ. პარაგრაფი 7 ზემოთ). სასამართლომ ამასთან დაკავშირებით ხაზგასმით აღნიშნა, რომ მის წინაშე წარმოების დროს მომჩივანს შესთავაზეს ლექტორის უვადო კონტრაქტი იდენტური ანაზღაურებით. თუმცა, მომჩივანმა უარი თქვა ამ ალტერნატივაზე.
13. 2021 წლის 26 ოქტომბერს უზენაესმა სასამართლომ უცვლელი დატოვა ქვედა ინსტანციის სასამართლოს დასაბუთება და მომჩივნის სააპელაციო საჩივარი მიუღებლად ცნო.
შესაბამისი სამართლებრივი ჩარჩო
14. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 248-ე მუხლის თანახმად, „სასამართლოს უფლება არა აქვს, მიაკუთვნოს თავისი გადაწყვეტილებით მხარეს ის, რაც მას არ უთხოვია, ან იმაზე მეტი, ვიდრე ის მოითხოვდა“.
15. შრომის კოდექსის 1-ელი მუხლის 1-ელი ნაწილის თანახმად, კოდექსი „აწესრიგებს საქართველოს ტერიტორიაზე შრომით და მის თანმდევ ურთიერთობებს, თუ ისინი განსხვავებულად არ რეგულირდება სხვა სპეციალური კანონით ან საქართველოს საერთაშორისო ხელშეკრულებებით“.
16. შრომის კოდექსის მე-6(13) მუხლი (შრომითი ხელშეკრულების დადება), როგორც ის მოქმედებდა მოცემულ დროს, ითვალისწინებდა შემდეგს:
„თუ შრომითი ხელშეკრულება დადებულია 30 თვეზე მეტი ვადით, ან თუ შრომითი ურთიერთობა გრძელდება ვადიანი შრომითი ხელშეკრულებების ორჯერ ან მეტჯერ მიმდევრობით დადების შედეგად და მისი ხანგრძლივობა აღემატება 30 თვეს, ჩაითვლება, რომ დადებულია უვადო შრომითი ხელშეკრულება“.
17. „უმაღლესი განათლების შესახებ“ კანონის 35-ე მუხლის 1-ელი პუნქტი, რომელიც 2015 წლის 27 ნოემბრამდე მოქმედებდა, ითვალისწინებდა შემდეგს:
„პროფესორის თანამდებობაზე შეიძლება არჩეულ იქნეს დოქტორის აკადემიური ან მასთან გათანაბრებული ხარისხის მქონე პირი, რომელსაც აქვს სამეცნიერო-პედაგოგიური მუშაობის არანაკლებ 6 წლის გამოცდილება. დამატებითი პირობები შეიძლება განისაზღვროს უმაღლესი საგანმანათლებლო დაწესებულების წესდებით“.
18. 2015 წლის 27 ნოემბერს მიღებული საკანონმდებლო ცვლილებებით პროფესორის თანამდებობა მუდმივ თანამდებობად დადგინდა. „უმაღლესი განათლების შესახებ“ კანონის 35-ე მუხლის 1-ელი პუნქტი შემდეგნაირად ჩამოყალიბდა:
„პროფესორის თანამდებობაზე შეიძლება აირჩეს დოქტორის ან მასთან გათანაბრებული აკადემიური ხარისხის მქონე პირი, რომელსაც აქვს სამეცნიერო-პედაგოგიური მუშაობის არანაკლებ 6 წლის გამოცდილება, განსაკუთრებული პროფესიული ან/და სამეცნიერო მიღწევები და რომელიც აკმაყოფილებს უმაღლესი საგანმანათლებლო დაწესებულების წესდებით განსაზღვრულ პირობებს. პირი პროფესორის თანამდებობაზე უვადოდ აირჩევა. ...“
19. 2019 წლის 15 მარტს უზენაესმა სასამართლომ მომჩივნის დამსაქმებელთან დაკავშირებულ კიდევ ერთ საქმეში განმარტა, რომ პირის წინა თანამდებობაზე აღდგენა შეუძლებელი იყო, თუ თავდაპირველი ხელშეკრულების ვადა ამოიწურა.
სასამართლოს შეფასება
20. კონვენციის მე-6 მუხლის 1-ელი პუნქტისა და მე-8 მუხლის საფუძველზე მომჩივანი ჩიოდა, რომ მას არ შეეძლო უნივერსიტეტთან მის შრომით დავასთან დაკავშირებით 2016 წლის 16 ივნისის საბოლოო დაუსწრებელი გადაწყვეტილების სრულად აღსრულება ეროვნულ დონეზე.
21. მთავრობა, მათ შორის, ამტკიცებდა, რომ სააღსრულებო ორგანოებმა გადადგეს ყველა გონივრული ნაბიჯი მომჩივნის დამსაქმებლის წინააღმდეგ გამოტანილი დაუსწრებელი გადაწყვეტილების აღსასრულებლად.
22. მომჩივანი არ დაეთანხმა.
23. სასამართლო იმეორებს, რომ ნებისმიერი სასამართლოს მიერ გამოტანილი გადაწყვეტილების აღსრულება უნდა ჩაითვალოს „სასამართლო პროცესის“ განუყოფელ ნაწილად, მე-6 მუხლის მიზნებისთვის (იხ. საქმე Sharxhi and Others v. Albania, no. 10613/16, § 92, 2018 წლის 11 იანვარი). თუმცა, „სასამართლოს ხელმისაწვდომობის“ უფლება არ აკისრებს სახელმწიფოს ვალდებულებას, აღასრულოს სამოქალაქო ხასიათის ყოველი გადაწყვეტილება, საქმის განსაკუთრებული გარემოებების გათვალისწინების გარეშე (იხ. საქმე Sanglier v. France, no. 50342/99, § 39, 2003 წლის 27 მაისი). წინამდებარე საქმეში დავა კერძო მხარეებს შორის იყო (იხ. საქმე Kotov v. Russia [GC], no. 54522/00, §§ 92-95, 2012 წლის 3 აპრილი). შესაბამისად, სასამართლოს ამოცანაა, დაადგინოს, იყო თუ არა ხელისუფლების ორგანოების მიერ მიღებული ზომები ადეკვატური და საკმარისი და მოქმედებდა თუ არა სახელმწიფო როგორც სახელმწიფოებრივი უფლებამოსილების მფლობელი სათანადო გულმოდგინებით და დაეხმარა თუ არა მოსარჩელეს გადაწყვეტილების აღსრულებაში (იხ. საქმე Sekul v. Croatia (dec.), no. 43569/13, § 55, 2015 წლის 30 ივნისი, შემდგომი მითითებებით).
24. რაც შეეხება წინამდებარე საქმის გარემოებებს, მომჩივანი ამტკიცებდა, რომ მის სასარგებლოდ გადაწყვეტილების აღსრულება შეიძლებოდა მხოლოდ მუდმივ აკადემიურ თანამდებობაზე აღდგენის ბრძანებით.
25. თუმცა სააღსრულებო წარმოებამ გამოავლინა, რომ მომჩივნის სასარგებლოდ გამოტანილი გადაწყვეტილება არ შეიძლებოდა ზუსტად ისე აღსრულებულიყო, როგორც ეს იყო ასახული თავდაპირველ განჩინებაში და მის განმარტებაში. კონკრეტულად, როგორც ჩანს, გამარტივებული დაუსწრებელი გადაწყვეტილების პროცედურამ (იხ. პარაგრაფი 5 ზემოთ) ვერ გაითვალისწინა უმაღლესი განათლების სფეროში დასაქმების მარეგულირებელი სპეციფიკური რეგულაციები, რომლებიც არ იძლეოდა ვადიანი ხელშეკრულების ავტომატურად უვადოდ გადაქცევას. შედეგად, შეიძლება ჩაითვალოს, რომ გადაწყვეტილებამ გაავრცელა მომჩივნის სარჩელი შიდასახელმწიფოებრივი კანონმდებლობით დაშვებულ ფარგლებს მიღმა და იმის მიღმა, რასაც თავად მომჩივანი ითხოვდა უნივერსიტეტის წინააღმდეგ სარჩელში, რადგან მას არასდროს, ოდნავადაც კი, არ მოუთხოვია თავისი თავდაპირველი ვადიანი კონტრაქტის უვადოდ გადაქცევა (იხ. პარაგრაფები 2-3, 5, 12, 14-15და 17-18 ზემოთ; ასევე იხ., mutatis mutandis, საქმე Peikrishvili and Basiladze v. Georgia (dec.), no. 53191/10, §§ 36-37, 2019 წლის 5 თებერვალი). ამ მიმართებით, სასამართლოს არ შეუძლია უგულებელყოს ის ფაქტი, რომ სააღსრულებო წარმოებისას მომჩივნისთვის ხელმისაწვდომი იყო გონივრული ალტერნატიული გადაწყვეტა. ეს გადაწყვეტა ცდილობდა ბალანსის პოვნას სხვადასხვა ინტერესს შორის, მაგრამ მომჩივანმა უარყო ის (იხ. პარაგრაფები 10და 12 ზემოთ, და შეადარეთ, mutatis mutandis, საქმე Cıngıllı Holding A.Ş. and Cıngıllıoğlu v. Turkey, nos. 31833/06 და 37538/06, § 41, 2015 წლის 21 ივლისი). ამასთან, მომჩივანი არ მოითხოვდა დაუსწრებლად გამოტანილი გადაწყვეტილების შედეგად მის ქონებრივ ინტერესებს მიყენებული ზიანის ანაზღაურებას, არამედ მხოლოდ აპროტესტებდა აღსრულების ბიუროს ქმედებებს სააღსრულებო წარმოებისას.
26. ამ ფონზე და სააღსრულებო ბიუროს ქცევასთან დაკავშირებით, ეროვნულმა სასამართლოებმა შეაფასეს საქმის ყველა ფაქტი, აღსრულების სამართლებრივი საფუძველი და მოქმედი კანონმდებლობა და დაასკვნეს, რომ სააღსრულებო ბიუროს ძალისხმევა უნაკლო იყო. სასამართლო ვერ ხედავს მიზეზს, რომ არ დაეთანხმოს მათ მსჯელობას (იხ. პარაგრაფები 11-12 ზემოთ; ასევე იხ. საქმე Kandyba v. Ukraine (dec.), no. 33137/16, § 56, 2020 წლის 13 ოქტომბერი).
27. ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, სასამართლოს არ შეუძლია დაადგინოს, რომ ეროვნული ხელისუფლების ორგანოების მიდგომა მომჩივნის საქმეზე გადაწყვეტილების აღსრულების ვალდებულებისადმი იყო თვითნებური ან არაგონივრული, იმის გათვალისწინებით, რომ გადაწყვეტილება არ ექვემდებარებოდა აღსრულებას იმ ფორმით, რომლითაც ის მოითხოვდა, არსებითი და დამაჯერებელი გარემოებების გამო (იხ., მაგ., საქმე Martynyuk v. Ukraine (dec.), no. 82673/17, § 36, 2025 წლის 8 ივლისი, და საქმე Peikrishvili and Basiladze, ციტირებული ზემოთ, § 37).
28. შესაბამისად, სასამართლო ადგენს, რომ საჩივარი აშკარად დაუსაბუთებელია და უარყოფილი უნდა იქნეს კონვენციის 35-ე მუხლის მე-3 და მე-4 პუნქტების შესაბამისად.
ამ მოტივით, სასამართლო ერთსულოვნად
აცხადებს საჩივარს მიუღებლად.
შესრულებულია ინგლისურ ენაზე და მხარეებს წერილობით ეცნობა 2026 წლის 15 იანვარს.
გიორგი ბადაშვილი ანია ზაიბერტი-ფორი
სექციის განმწესრიგებლის მოადგილის
მოვალეობის შემსრულებელი თავმჯდომარე
ხშირად დასმული კითხვები
- მოქმედებს თუ არა „ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილება საქმეზე „ქეთევან ჯაში საქართველოს წინააღმდეგ““?
- დიახ, სასამართლოს აქტები „ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილება საქმეზე „ქეთევან ჯაში საქართველოს წინააღმდეგ““ ამჟამად ძალაშია. ბოლო კონსოლიდირებული რედაქცია — 02.12.2025.
- როდის იქნა მიღებული „ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილება საქმეზე „ქეთევან ჯაში საქართველოს წინააღმდეგ““?
- „ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილება საქმეზე „ქეთევან ჯაში საქართველოს წინააღმდეგ““ მიღებულია 02.12.2025. მიმღები ორგანო — ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო. დოკუმენტის ნომერი — №12075/22.
- სად არის „ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილება საქმეზე „ქეთევან ჯაში საქართველოს წინააღმდეგ““-ის ოფიციალური ტექსტი?
- ოფიციალური წყაროა საქართველოს საკანონმდებლო მაცნე (matsne.gov.ge). legali.ge-ზე ტექსტი მოცემულია 02.12.2025 მდგომარეობით.
როგორ დავიმოწმოთ
სასამართლოს აქტები „ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილება საქმეზე „ქეთევან ჯაში საქართველოს წინააღმდეგ““, №12075/22, 02.12.2025 (კონსოლიდირებული რედაქცია 02.12.2025). ხელმისაწვდომია: https://legali.ge/law/6940078/