„ეროვნული სასწავლო გეგმის დამტკიცების შესახებ“ საქართველოს განათლებისა და მეცნიერების მინისტრის 2016 წლის 18 მაისის №40/ნ ბრძანებაში ცვლილების შეტანის შესახებ
დოკუმენტის ტექსტი
|
საქართველოს განათლების, მეცნიერებისა და ახალგაზრდობის მინისტრის ბრძანება №116/ნ |
|
2026 წლის 4 სექტემბერი ქ. თბილისი |
„ეროვნული სასწავლო გეგმის დამტკიცების შესახებ“ საქართველოს განათლებისა და მეცნიერების მინისტრის 2016 წლის 18 მაისის №40/ნ ბრძანებაში (www.matsne.gov.ge, 18/05/2016, სარეგისტრაციო კოდი: 430210000.22017112) შეტანილ იქნეს ცვლილება და ბრძანების პირველი მუხლით დამტკიცებული ეროვნული სასწავლო გეგმის:
1. პირველი მუხლის: ა) მე-2 პუნქტი ჩამოყალიბდეს შემდეგი რედაქციით: „2. ეროვნული სასწავლო გეგმა განსაზღვრავს: ა) სწავლა-სწავლების მისიას, მიზნებსა და შინაარსობრივ პრიორიტეტებს ზოგადი განათლების სამივე საფეხურზე; ბ) სწავლა-სწავლების მეთოდოლოგიურ საფუძვლებსა და შეფასების სისტემის პრინციპებს; გ) სასწავლო პროცესის ორგანიზაციულ და ადმინისტრაციულ ჩარჩოს.“; ბ) მე-4 პუნქტი ჩამოყალიბდეს შემდეგი რედაქციით: „4. ეროვნული სასწავლო გეგმის მისია, მიზნები და შინაარსობრივი პრიორიტეტები ვრცელდება ზოგადი განათლების სამივე საფეხურზე (დაწყებითი, საბაზო, საშუალო). იგი უზრუნველყოფს საგანმანათლებლო პროცესის მთლიანობას, სადაც თითოეული საფეხური მომდევნო ეტაპზე წარმატებული სწავლისა და პიროვნული რეალიზების წინაპირობაა.“; გ) მე-6-მე-8 პუნქტები ჩამოყალიბდეს შემდეგი რედაქციით: „6. ეროვნული სასწავლო გეგმის საფუძველზე სკოლა საკუთარი კონტექსტისა და მოსწავლეთა საჭიროებების გათვალისწინებით შეიმუშავებს სასკოლო სასწავლო გეგმას, რომელიც აღწერს სწავლა-სწავლების ხარისხის უზრუნველყოფის ძირითად მექანიზმებს: ა) სკოლის ფილოსოფიას და კურიკულუმებს საფეხურების მიხედვით. მოსწავლეთა მრავალფეროვანი საჭიროებების გათვალისწინებით, კურიკულუმი ასევე მოიცავს სასკოლო სასწავლო გეგმის ადაპტაციით შექმნილ მიზნობრივ პროგრამებს (ინდივიდუალური სასწავლო გეგმა, რემედიაციის პროგრამა, შინ სწავლების გეგმა და სხვა); ბ) სწავლა-სწავლების პროცესის ორგანიზებას: კურიკულუმის დანერგვას, შეფასებასა და რევიზიას, აგრეთვე მოსწავლეთა აღზრდისა და მხარდაჭერის სისტემებს (დამატებითი საგანმანათლებლო მომსახურება, სადამრიგებლო პროგრამა და სხვა). სკოლის სასწავლო გეგმა შეესაბამება სკოლის სტრატეგიული განვითარების გეგმით განსაზღვრულ პრიორიტეტებს. სკოლის ინსტიტუციური განვითარების მიმართულებები (პერსონალის მართვა, უსაფრთხოება, მატერიალურ-ტექნიკური, საინფორმაციო და ფინანსური რესურსები) განისაზღვრება სტრატეგიული განვითარების გეგმით, კანონმდებლობით დადგენილი წესით. 7. ეროვნული სასწავლო გეგმის გათვალისწინებით სისტემის ყველა დონეზე იქმნება დანერგვის მხარდამჭერი ინსტრუმენტები და მექანიზმები: მასწავლებლის განათლების დარგობრივი მახასიათებელი, მოსწავლეთა სწავლისა და საგანმანათლებლო შედეგების შეფასების ინსტრუმენტები, საგამოცდო პროგრამები, ზოგადსაგანმანათლებლო დაწესებულების ავტორიზაციის სტანდარტი. 8. ეროვნული სასწავლო გეგმის განვითარების (შექმნა, დანერგვა, მონიტორინგი და შეფასება) პროცესს წარმართავს საქართველოს განათლების, მეცნიერებისა და ახალგაზრდობის სამინისტროს (შემდგომ – სამინისტრო) სკოლამდელი და ზოგადი განათლების დეპარტამენტი.“. 2. მე-2 მუხლი ჩამოყალიბდეს შემდეგი რედაქციით: „მუხლი 2. ეროვნული სასწავლო გეგმის მისია ეროვნული სასწავლო გეგმის მისიაა მოსწავლის ჰოლისტური (შემეცნებითი, ფიზიკური, ფსიქო-სოციალური) განვითარება. საგანმანათლებლო პროცესი, საფეხურების მიხედვით, ორიენტირებულია შემდეგი მიზნების მიღწევაზე: ა) დაწყებით საფეხურზე: ა.ა) ფუნდამენტური კომპეტენციების ფორმირება: წიგნიერებისა და რაოდენობრივი წიგნიერების ბაზისური უნარების ჩამოყალიბება/განვითარება; ა.ბ) პოზიტიური აკადემიური თვითკონცეფციის ჩამოყალიბება: სწავლის მიმართ კეთილგანწყობილი დამოკიდებულების, თვითმართვისა და თვითრეგულირების საწყისი უნარების განვითარება; საკუთარი თავის (როგორც მსწავლელის) აღქმა და საკუთარი შესაძლებლობების რწმენის განვითარება, რაც ქმნის მყარ საფუძველს საბაზო საფეხურზე ტრანზიციისთვის; ბ) საბაზო საფეხურზე: ბ.ა) ფუნქციური ცოდნის კონსტრუირება: საგნობრივი დისციპლინების სწავლა-სწავლების პროცესში მყარი, დინამიკური და პრაქტიკაში გამოყენებადი ცოდნის სტრუქტურირება; ბ.ბ) პიროვნული იდენტობისა და ავტონომიის მხარდაჭერა: მოსწავლის ინტერესებისა და მიდრეკილებების გამოვლენა, დამოუკიდებელი სწავლის უნარისა და შრომისუნარიანობის განვითარება; ბ.გ) სამოქალაქო ცნობიერების ფორმირება: აქტიური მოქალაქეობისთვის საჭირო ღირებულებებისა და უნარების გამომუშავება, რაც უზრუნველყოფს მზაობას შემდგომი აკადემიური თუ პროფესიული არჩევანისთვის; გ) საშუალო საფეხურზე: გ.ა) სისტემური ცოდნის ინტეგრირება: აკადემიური და/ან პროფესიული ცოდნის სისტემატიზაცია და კრიტიკული ანალიზის უნარების გაღრმავება; გ.ბ) თვითაქტუალიზაცია და პროფესიული ორიენტაცია: მოსწავლის მიერ საკუთარი პიროვნული და კარიერული განვითარების სტრატეგიული დაგეგმვა, აკადემიური და პროფესიული თვითგამორკვევის მხარდაჭერა.“. 3. მე-3 მუხლის პირველი პუნქტი ჩამოყალიბდეს შემდეგი რედაქციით: „1. ეროვნული სასწავლო გეგმის მიზანია ხელი შეუწყოს მოსწავლის ჰარმონიულ აღზრდასა და პიროვნულ და აკადემიურ განვითარებას, რათა მან შეძლოს: ა) ცოდნის კონსტრუირება და კომუნიკაცია: ინფორმაციის კრიტიკული გააზრება საკუთარ გამოცდილებაზე დაყრდნობით; არგუმენტირებული აზრისა და იდეების ფორმულირება კონკრეტული მიზნებისა და აუდიტორიის გათვალისწინებით; ბ) მულტიკულტურული და ეთიკური გააზრება: კულტურული მრავალფეროვნებისა და თავისებურებების გათვალისწინება ინფორმაციის აღქმის, ინტერპრეტაციისა და შეფასების პროცესში; გ) აბსტრაქტული და სისტემური (ან ანალიტიკური) აზროვნება: კანონზომიერებების აღმოჩენა და მოდელირება ახალ კონტექსტებთან მიმართებით; სასწავლო მასალის გააზრება ერთიანი მეცნიერული ხედვის ფარგლებში; დ) სტრატეგიული მოქმედება და პრობლემის გადაჭრა: კომპლექსური სასწავლო ამოცანებისა და რეალური ცხოვრებისეული გამოწვევების დაძლევა მრავალფეროვანი სტრატეგიებისა და ალტერნატიული მიდგომების გამოყენებით; ე) მეტაკოგნიტური რეფლექსია: საკუთარი შემეცნებითი პროცესებისა და მსოფლმხედველობის ანალიზი (რეფლექსია) შეძენილი ცოდნის საფუძველზე; ვ) ცოდნის ტრანსფერი და სამოქალაქო პასუხისმგებლობა: შეძენილი კომპეტენციების რეალიზება პირადი, საზოგადოებრივი თუ სახელმწიფოებრივი მნიშვნელობის ამოცანების შესასრულებლად.“. 4. მე-5 მუხლი ჩამოყალიბდეს შემდეგი რედაქციით: „მუხლი 5. სწავლის შედეგი 1. სწავლის შედეგი განისაზღვრება თითოეული საგნის მიხედვით საფეხურის დონეზე, რეალიზდება თემის ფარგლებში და წარმოადგენს სამი ურთიერთდაკავშირებული კომპონენტის ერთობლიობას: ა) საგნობრივი ცოდნა: დისციპლინის ცნებები, ფაქტები და თეორიები, რაც ქმნის სწავლის აკადემიურ საფუძველს; ბ) ფუნქციური კომპეტენციები: ტრანსფერული კომპონენტური უნარები, რომლებიც აუცილებელია შეძენილი ცოდნის პრაქტიკული რეალიზებისთვის (იხ. მუხლი 6, პუნქტი 3); გ) ღირებულებითი ასპექტები: დამოკიდებულებები და პრინციპები, რომლებიც განსაზღვრავს მოსწავლის ეთიკურ და სამოქალაქო პასუხისმგებლობას. 2. სასწავლო პროცესში შუალედური მიზანი განისაზღვრება მოსწავლის მიერ შესრულებული ისეთი სამუშაოს სახით, რომელიც წარმოადგენს შემოქმედებით პროდუქტს და რომელიც აძლევს მას მაღალი ხარისხის ავტონომიას, რათა საგნობრივ საკითხებთან მიმართებით, საკუთარი ხედვითა და ინტერესების გათვალისწინებით, წარმოაჩინოს ცოდნის გააზრების სიღრმე და მისი ფუნქციური გამოყენების უნარი. 3. სწავლის შედეგი მიღწეულად მიიჩნევა მაშინ, როდესაც მოსწავლეს შეუძლია: ა) სასწავლო თემის ფარგლებში საგნობრივი საკითხების, ფაქტებისა და მოვლენების სიღრმისეული გააზრება და მათი დანახვა ერთიან, მთლიან კონტექსტში; ბ) შეძენილი ცოდნის გარდაქმნა აზროვნების ინსტრუმენტად – ნასწავლის პიროვნულ გამოცდილებასთან ინტეგრირება და მისი შემოქმედებითი გამოყენება რეალურ ცხოვრებისეულ გამოწვევებთან გასამკლავებლად; გ) საკითხის/პრობლემის მიმართ გააზრებული, ეთიკური და ღირებულებითი დამოკიდებულების გამოვლენა და საკუთარი პოზიციის არგუმენტირებულად დასაბუთება.“. 5. მე-6 მუხლის მე-4 პუნქტის: ა) „ზ“ ქვეპუნქტის შემდეგ დაემატოს შემდეგი შინაარსის „ზ1“ ქვეპუნქტი: „ზ1) თითოეული მოსწავლის პოტენციალის მაქსიმალურ გამოვლენასა და თვითრეალიზებას ინდივიდუალური მიდგომების გზით;“; ბ) „თ“ ქვეპუნქტი ჩამოყალიბდეს შემდეგი რედაქციით: „თ) სასკოლო საზოგადოების თითოეული წევრისთვის ისეთი გარემოს შექმნას, სადაც ის თავს იგრძნობს სასკოლო თემის ნაწილად და საკუთარი წვლილს შეიტანს მის განვითარებაში.“. 6. მე-7 მუხლის: ა) პირველი პუნქტი ჩამოყალიბდეს შემდეგი რედაქციით: „1. მოსწავლის შეფასების მთავარი მიზანია მისი სწავლის პროცესის ხარისხის მართვა.“; ბ) პირველი პუნქტის შემდეგ დაემატოს შემდეგი შინაარსის 11 პუნქტი: „11. შეფასების პროცესი ეფუძნება შუალედური მიზნების ფარგლებში მოსწავლის მიერ შესრულებულ შემოქმედებითი ბუნების სამუშაოს, რომელიც ხელს უწყობს მისი ფუნქციური უნარების განვითარებას.“; გ) მე-4 პუნქტის შემდეგ დაემატოს შემდეგი შინაარსის 41 პუნქტი: „41. საგანმანათლებლო პროცესში შეფასება ხორციელდება სამ დონეზე: ა) საკლასო დონე: განმავითარებელი და განმსაზღვრელი შეფასებები, რომლებიც მიმართულია კონკრეტულ საგანში მოსწავლის აკადემიური მიღწევის, განვითარებისა და სწავლის პროცესის მხარდაჭერისკენ; ბ) სასკოლო დონე: შეფასებები, რომელთა მიზანია სასწავლო პროცესის ორგანიზებისა და მხარდაჭერის, ასევე სასკოლო სასწავლო გეგმის განვითარების მიზნით სწავლა-სწავლების ძლიერი და სუსტი მხარეების (გამოწვევების) გამოვლენა საგნების მიხედვით; გ) სისტემური დონე: გარე შეფასებები, რომლებიც ზომავს სასწავლო პროცესის შედეგიანობას ეროვნულ ან საერთაშორისო კონტექსტში (ეროვნული შეფასება, PISA, PIRLS, TIMMS და ა.შ.).“; დ) მე-6 პუნქტის „ბ“ ქვეპუნქტი ჩამოყალიბდეს შემდეგი რედაქციით: „ბ) ქმნის მხარდაჭერის მექანიზმს მოსწავლის პიროვნული პოტენციალის რეალიზებისთვის.“; ე) მე-6 პუნქტს დაემატოს შემდეგი შინაარსის „გ“ ქვეპუნქტი: „გ) მოსწავლე განმავითარებელი შეფასების აქტიური მონაწილეა და ჩართულია შეფასებისთვის რელევანტური ინფორმაციის მოპოვებისა და დამუშავების პროცესში.“; ვ) მე-6 პუნქტის შემდეგ დაემატოს შემდეგი შინაარსის 61 პუნქტი: „61. რემედიაციის პროგრამა დაწევისა და დაჩქარებული სწავლების კურიკულუმის სახით სკოლამ უნდა შესთავაზოს იმ მოსწავლეებს, რომლებსაც აქვთ აკადემიური შეფერხება და იმყოფებიან სკოლის მიტოვების მაღალი რისკის ქვეშ, ან არიან სკოლის მიღმა. სკოლამ ადრეულ ეტაპზე უნდა გამოავლინოს მოსწავლის აკადემიური შეფერხება და დაუყოვნებლივ მიიღოს შესაბამისი ზომები პრობლემის დაძლევის მიზნით. რემედიაციის პროგრამა სპეციალურად იქმნება კონკრეტული მოსწავლისთვის სასწავლო პროცესში გამოკვეთილი შეფერხებების აღმოფხვრის მიზნით. კურიკულუმის შინაარსს განსაზღვრავს თავად სკოლა სასკოლო სასწავლო გეგმაზე დაყრდნობით.“. ზ) მე-8 პუნქტი ჩამოყალიბდეს შემდეგი რედაქციით: „8. სემესტრის განმავლობაში საჯარო სკოლის მოსწავლე ფასდება შემდეგი სამი კომპონენტის მიხედვით: ა) მიმდინარე საშინაო დავალება; ბ) მიმდინარე საკლასო დავალება; გ) შემაჯამებელი დავალება. კომპონენტებს ერთნაირი წონა აქვს.“. თ) მე-8 პუნქტის შემდეგ დაემატოს შემდეგი შინაარსის 81-88 პუნქტები: „81. თუ საჯარო სკოლა გადაწყვეტს რომელიმე საგანში/საგნებში მოსწავლის შეფასების მიზნით მხოლოდ შემაჯამებელი კომპონენტის გამოყენებას, საჯარო სკოლა ვალდებულია სათანადო დასაბუთება შესათანხმებლად წარუდგინოს შესაბამის საგანმანათლებლო რესურსცენტრს, რომლის სამოქმედო ტერიტორიაზეც მდებარეობს ეს სკოლა. აფხაზეთისა და აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკების ტერიტორიაზე არსებული საჯარო სკოლების შემთხვევაში დასაბუთება იმავე პროცედურების დაცვით წარედგინება განათლების სფეროში უფლებამოსილ შესაბამის სამინისტროს. 82. V კლასის მეორე სემესტრის, VI კლასის და საბაზო-საშუალო საფეხურების თითოეული საგნისათვის საგნობრივი თემების მიხედვით სასკოლო სასწავლო გეგმით უნდა განისაზღვროს სემესტრის განმავლობაში ჩასატარებელი შემაჯამებელი დავალებების სავალდებულო მინიმალური რაოდენობა. 83. შემაჯამებელი დავალების კომპონენტში სავალდებულოა შემოქმედებითი და კონტექსტის მქონე დავალებების გამოყენება, რომლებიც მოითხოვს მიღებული ცოდნის პრაქტიკაში გამოყენებასა და კომპლექსური პრობლემების გადაჭრას (მაგ., ესე, პროექტი, კვლევითი/საველე ანგარიში, შემოქმედებითი პროდუქტი, მონაცემთა ანალიზი და სხვა). შემაჯამებელი დავალების ვალიდურობისა და ობიექტურობის უზრუნველსაყოფად, სავალდებულოა წინასწარ შემუშავებული შეფასების კრიტერიუმების (შეფასების რუბრიკის) გამოყენება, რომელიც სასწავლო პროცესის გამჭვირვალობის მიზნით წინასწარ მიეწოდება მოსწავლეს. 84. თუ საჯარო სკოლის მოსწავლე გაცდენის გამო ვერ შეასრულებს რომელიმე შემაჯამებელ დავალებას, სკოლა ვალდებულია, მისცეს მას გაცდენილი შემაჯამებელი დავალებების აღდგენის საშუალება. შემაჯამებელი დავალებების აღდგენის ვადები და მისი ჩატარების ფორმა განისაზღვრება სასკოლო სასწავლო გეგმით; 85. მოსწავლის სემესტრული ქულის გამოსაანგარიშებლად მხედველობაში უნდა იყოს მიღებული სასწავლო გეგმით გათვალისწინებული შემაჯამებელი დავალებების სრული რაოდენობა; 86. სემესტრის განმავლობაში საჯარო სკოლაში გადასვლისას მოსწავლის შეფასებაში აისახება გამშვებ სკოლაში მოსწავლის მიერ შესრულებული და მიმღებ სკოლაში მოსწავლის სწავლის პერიოდში ჩატარებული შემაჯამებელი დავალებების შედეგები. 87. თუ მოსწავლეს, სკოლიდან სკოლაში სემესტრის მიმდინარეობისას გადასვლის გამო, გავლილი აქვს მიმღები სკოლის სასკოლო სასწავლო გეგმით შესაბამისი კლასისთვის გათვალისწინებული საგნებისგან განსხვავებული საგანი და მასში მიღებული აქვს დადებითი შეფასება, ეს ქულა დაუფიქსირდება ნასწავლი საგნის წლიურ ქულად. ამასთან, მიმღებმა სკოლამ უნდა შეაფასოს მოსწავლე ახალ განსხვავებულ საგანში; 88. მოსწავლის მიერ სემესტრის დასრულების შემდეგ სკოლიდან სკოლაში გადასვლის გამო, მიმღებ სკოლაში განსხვავებული საგნის სწავლის შემთხვევაში განსხვავებული საგნების სემესტრული ქულები აღირიცხება როგორც ორი დამოუკიდებელი საგნის წლიური ქულა (მაგ., თუ მოსწავლე პირველ სემესტრში უცხოურ ენად სწავლობდა ფრანგულს, მეორე სემესტრში კი ფრანგულის ნაცვლად – გერმანულს, მაშინ ფრანგული ენის სემესტრული ქულა გადადის ფრანგული ენის წლიურ ქულად, ხოლო გერმანული ენის სემესტრული ქულა – გერმანული ენის წლიურ ქულად).“; ი) მე-9 და მე-10 პუნქტები ჩამოყალიბდეს შემდეგი რედაქციით: „9. განმსაზღვრელი შეფასების ფორმატში მოსწავლეთა აკადემიური მიღწევები ფასდება ათქულიანი სისტემით ოთხი დონის მიხედვით:
10. კერძო სკოლა უფლებამოსილია შეიმუშაოს შეფასების განსხვავებული სისტემა, რომელიც ითვალისწინებს სემესტრული და წლიური ქულების კონვერტაციას მოქმედ 10-ქულიან სისტემაში.“; კ) მე-12-მე-14 პუნქტები ჩამოყალიბდეს შემდეგი რედაქციით: „12. I-IV კლასებსა და V კლასის პირველ სემესტრში შეფასების ყველა კომპონენტში გამოიყენება მხოლოდ განმავითარებელი შეფასება. ამასთან, საშინაო დავალების კომპონენტი დაწყებით საფეხურზე (I-VI კლასები) ფასდება მხოლოდ განმავითარებელი შეფასებით. 13. განმსაზღვრელი შეფასება შეიძლება იყოს დიფერენცირებული (ნიშნით) და არადიფერენცირებული (ჩათვლით). 14. საჯარო სკოლაში არადიფერენცირებული შეფასება (ჩათვლა) გამოიყენება სპორტის საგნობრივ ჯგუფში შემავალ საგნებში, არჩევით საგნებსა და ეროვნული სასწავლო გეგმით გათვალისწინებული და გაუთვალისწინებელი დამატებითი საგანმანათლებლო მომსახურებით შეთავაზებულ საგნებში. საშუალო საფეხურზე პროექტებში – მოსწავლე ფასდება განმავითარებელი შეფასებით (წერილობითი და /ან ზეპირი ფორმით).“; ლ) მე-14 პუნქტის შემდეგ დაემატოს შემდეგი შინაარსის 141 პუნქტი: „141. ზოგადი განათლების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-2 მუხლის „ჩ7“ ქვეპუნქტის „ჩ7.ბ“ ქვეპუნქტით განსაზღვრულ რესურსსკოლებს, რომლებსაც შესაძლებელია აქვთ დაწყებითი საფეხური, თუმცა ერთი ან რამდენიმე საგნის გაძლიერებულ სწავლებას ახორციელებენ საბაზო და/ან საშუალო საფეხურზე, ამ მუხლის მე-14 პუნქტში მითითებული საგნების სწავლებისას, ხოლო, „ზოგადი განათლების შესახებ“ საქართველოს კანონის 27-ე მუხლის 12 პუნქტის საფუძველზე დაფუძნებულ ზოგადსაგანმანათლებლო დაწესებულებებს, დაწყებითი სამხედრო მომზადების სპეციალური საგანმანათლებლო პროგრამის განხორციელებისას შეუძლიათ გამოიყენონ განმსაზღვრელი დიფერენცირებული შეფასება.“; მ) მე-15 პუნქტი ჩამოყალიბდეს შემდეგი რედაქციით: „15. განმსაზღვრელი შეფასება შესაძლებელია გამოყენებულ იქნეს განმავითარებელი მიზნებისთვისაც. მისი შედეგების ანალიზი გამოიყენება სწავლისა და სწავლების პროცესის შემდგომი დაგეგმვისა და გაუმჯობესებისთვის. იგი აწვდის მასწავლებელსა და მოსწავლეს ინფორმაციას მიღწეული პროგრესისა და იმ გამოწვევების შესახებ, რომლებიც საჭიროებს დამატებით მუშაობას.“; ნ) მე-16 პუნქტის „გ“ ქვეპუნქტი ჩამოყალიბდეს შემდეგი რედაქციით: „გ) საგნის საფეხურის ქულა – საფეხურის განმავლობაში თითოეულ კლასში მიღებული საგნის წლიური ქულის საშუალო არითმეტიკული. საგნის საფეხურის ქულა მრგვალდება მთელის სიზუსტით;“; ო) მე-16 პუნქტის შემდეგ დაემატოს შემდეგი შინაარსის 161 პუნქტი: „161. მოსწავლის ჰოლისტური განვითარებისა და აკადემიური მიღწევების ვალიდური ასახვისთვის, სემესტრული შეფასებისას, განმსაზღვრელ შეფასებასთან ერთად, სისტემატურად უნდა იქნეს გამოყენებული განმავითარებელი შეფასებაც, რაც უზრუნველყოფს მოსწავლის ინდივიდუალური საჭიროებების დიაგნოსტირებასა და სასწავლო პროგრესის დინამიკურ მხარდაჭერას.“; 7. მე-8 მუხლის: ა) მე-3-მე-5 პუნქტები ჩამოყალიბდეს შემდეგი რედაქციით: „3. ზოგადი განათლების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-2 მუხლის „ჩ7“ ქვეპუნქტის „ჩ7.ბ“ ქვეპუნქტით განსაზღვრულ რესურსსკოლებს გაძლიერებული საგნის/საგნებისთვის და ასევე „ზოგადი განათლების შესახებ“ საქართველოს კანონის 27-ე მუხლის 12 პუნქტის საფუძველზე დაფუძნებულ ზოგადსაგანმანათლებლო დაწესებულებებს უფლება აქვთ დააწესონ შეფასების განსხვავებული ბარიერი, მაგრამ არანაკლებ ამ მუხლის პირველი პუნქტით დადგენილი ბარიერისა. 4. თუ მოსწავლემ კონკრეტულ კლასში ვერ გადალახა კერძო სკოლების ან ამ მუხლის მე-3 პუნქტით განსაზღვრული საჯარო სკოლების მიერ კონკრეტული საგნის/საგნებისთვის დადგენილი ბარიერი, მაგრამ დაძლია ამ მუხლის პირველი პუნქტით დადგენილი ბარიერი, უფლება აქვს სწავლა გააგრძელოს სხვა სკოლის მომდევნო კლასში. 5. თუ მოსწავლეს კლასში რომელიმე საგანში აქვს 5.0-ზე დაბალი წლიური შეფასება, სკოლა ვალდებულია, მოსწავლეს შესთავაზოს რემედიაციის პროგრამა საშემოდგომო გამოცდის ჩატარებამდე.“; ბ) მე-8 მუხლის მე-7 და მე-8 პუნქტები ამოღებულ იქნეს; გ) მე-9 პუნქტი ჩამოყალიბდეს შემდეგი რედაქციით: „9. გამონაკლის შემთხვევაში დასაშვებია სსსმ მოსწავლეს არ ჰქონდეს სემესტრული შეფასება ერთ ან რამდენიმე საგანში. გამონაკლისი დაიშვება ფსიქოსაგანმანათლებლო შეფასებისა და კონსულტირების სპეციალისტის ფსიქოსაგანმანათლებლო შეფასების დასკვნის საფუძველზე. გამონაკლის შემთხვევაში მოსწავლის საგნის სემესტრული ქულა წარმოადგენს საგნის წლიურ ქულას. თუ სსსმ მოსწავლე რომელიმე საგანში მოცემულ სემესტრში არ ფასდება, ეს ხელს არ უშლის მას გადავიდეს მომდევნო კლასში.“. 8. მე-9 მუხლის: ა) მე-3 პუნქტი ჩამოყალიბდეს შემდეგი რედაქციით: „3. საჯარო სკოლებისთვის სასწავლო კვირა ხუთდღიანია. თუ გაუთვალისწინებელი მიზეზების გამო სკოლაში გაცდება სასწავლო დღე/დღეები, ამ შემთხვევაში სკოლა ვალდებულია ინფორმაცია მიაწოდოს სამინისტროს და აღადგინოს გაცდენილი დღე/დღეები; თუ ობიექტური მიზეზების გამო სკოლა მიზანშეწონილად მიიჩნევს კვირის რომელიმე დღე განსაზღვროს დასვენების დღედ, აღნიშნული უნდა შეათანხმოს სამინისტროსთან და აღადგინოს გაცდენილი დღე.“; ბ) მე-11 პუნქტი ჩამოყალიბდეს შემდეგი რედაქციით: „11. თუ მოსწავლის ინდივიდუალური საჭიროებებიდან გამომდინარე, ეროვნული სასწავლო გეგმის საგნობრივი სტანდარტები საჭიროებს ფუნქციურ ან სენსორულ მოდიფიკაციას, მოსწავლის ინდივიდუალური სასწავლო გეგმა ეფუძნება ალტერნატიულ სასწავლო გეგმებს. ალტერნატიული სასწავლო გეგმით სწავლის პროცესი განისაზღვრება ფსიქოსაგანმანათლებლო შეფასებისა და კონსულტირების სპეციალისტის ფსიქოსაგანმანათლებლო შეფასების დასკვნის საფუძველზე.“; გ) მე-12 პუნქტის „ზ“ ქვეპუნქტი ამოღებულ იქნეს; დ) მე-13 პუნქტი ჩამოყალიბდეს შემდეგი რედაქციით: „13. სპეციალური საგანმანათლებლო საჭიროების დადასტურება ხდება ფსიქოსაგანმანათლებლო შეფასებისა და კონსულტირების სპეციალისტის ფსიქოსაგანმანათლებლო შეფასების საფუძველზე. ასევე, ფსიქოსაგანმანათლებლო შეფასებისა და კონსულტირების სპეციალისტის მიერ განისაზღვრება სკოლაში სხვა დამატებითი სპეციალისტის/სპეციალისტების მომსახურების, სასწავლო პროცესისა და გარემოს მისაწვდომობის უზრუნველყოფის საჭიროება.“; ე) მე-14 პუნქტის შემდეგ დაემატოს შემდეგი შინაარსის 141 პუნქტი: „141. ჰოსპიტალიზაციით გამოწვეული სწავლის სირთულის შემთხვევაში სკოლა ვალდებულია მოსწავლის სწავლება და შეფასება განახორციელოს რემედიაციის პროგრამით და/ან შინ სწავლების შესაძლებლობით.“; ზ) მე-20 პუნქტი ამოღებულ იქნეს; თ) 23-ე პუნქტი ჩამოყალიბდეს შემდეგი რედაქციით: „23. მცირეკონტინგენტიან საჯარო სკოლებში დასაშვებია კლას-კომპლექტების შექმნა. თუ კლასში ერთი ან ორი მოსწავლეა, რეკომენდებულია სხვა კლასთან კლას-კომპლექტის შექმნა. კლას-კომპლექტში მოსწავლეთა საერთო რაოდენობა არ უნდა აღემატებოდეს 10-ს. კლას-კომპლექტები რეკომენდებულია შეიქმნას საფეხურის ფარგლებში და ერთ კლას-კომპლექტში არ გაერთიანდეს ორ კლასზე მეტი. I-IV კლასები შეიძლება დაკომპლექტდეს სხვადასხვა პრინციპით (მაგ.: I-II და III-IV კლასებად, ან I და III, II და IV კლასებად). სპორტისა და ესთეტიკური აღზრდის საგნობრივ ჯგუფებს მიკუთვნებული საგნების გაკვეთილებზე შესაძლებელია გაერთიანდეს რამდენიმე კლასი (მაგ.: I, II და III; IV,V და VI; VII, VIII და IX და ა.შ.), სადაც შესაძლებელია მოსწავლეთა ჯამური რაოდენობა აღემატებოდეს 10-ს. კლას-კომპლექტებში სწავლა-სწავლების პროცესი მთლიანად უნდა დაეფუძნოს დიფერენცირებული სწავლების მიდგომებს.“. 9. მე-10 მუხლის მე-2 პუნქტი ჩამოყალიბდეს შემდეგი რედაქციით: „2. კერძო სკოლები თავად განსაზღვრავენ – რა საგნები, საგანმანათლებლო სერვისები, სასწავლო თემები და საკითხები შესთავაზონ მოსწავლეს სამიზნე ცნებების გასააზრებლად; კერძო სკოლები უფლებამოსილნი არიან, სასწავლო საგნების საათობრივი დატვირთვა განსაზღვრონ საკუთარი საგანმანათლებლო საჭიროებების შესაბამისად.“. 10. მე-10 მუხლის შემდეგ დაემატოს 101 მუხლი და ჩამოყალიბდეს დანართი № 1-ის შესაბამისად; 11. მე-12 მუხლის: ა) პირველი პუნქტის „ა“ ქვეპუნქტი ჩამოყალიბდეს შემდეგი რედაქციით: „ა) ქართული ენა და ლიტერატურა (მოიცავს საგანს „ქართული ენა და ლიტერატურა“ და ისწავლება I-VI, VIII და X-XII კლასებში, საგანს „ქართული ენა“ და ისწავლება VII, IX კლასებში, საგანს „ქართული ლიტერატურა“ და ისწავლება VII, IX კლასებში);“ ბ) მე-3 პუნქტი ჩამოყალიბდეს შემდეგი რედაქციით: „3. ამ მუხლით განსაზღვრულ საგნობრივ ჯგუფში ასევე შედის შემდეგი არჩევითი საგნები: ფოლკლორი და მითოლოგია, XIX–XX საუკუნის დასავლური ლიტერატურა, მცირერიცხოვანი ეთნიკური უმცირესობების ენა, მედიაწიგნიერება, ფინანსური წიგნიერება, ციფრული წიგნიერება და ხელოვნური ინტელექტი.“. 12. მე-13 მუხლის მე-3 პუნქტი ჩამოყალიბდეს შემდეგი რედაქციით: „3. ამ მუხლით განსაზღვრულ საგნობრივ ჯგუფში ასევე შედის შემდეგი არჩევითი საგნები: ხაზვა, ჭადრაკი (სპეციალური ელექტრონული პროგრამა II-III კლასებისთვის), რობოტექნიკა, კოდირება, მედიაწიგნიერება, ფინანსური წიგნიერება, ციფრული წიგნიერება და ხელოვნური ინტელექტი.“. 13. მე-14 მუხლის: ა) პირველი პუნქტის „ა“ ქვეპუნქტი ჩამოყალიბდეს შემდეგი რედაქციით: „ა) პირველი უცხოური ენა (ისწავლება II-XII კლასებში);“ ბ) მე-2 და მე-3 პუნქტები ჩამოყალიბდეს შემდეგი რედაქციით: „2. II კლასიდან სავალდებულოა ინგლისური ენის სწავლება. 3. პირველი უცხოური ენის სწავლება იწყება II კლასიდან, ხოლო მეორე უცხოური ენის – V კლასიდან (გარდა არაქართულენოვანი სკოლებისთვის/სექტორებისთვის ამ მუხლის მე-7 პუნქტით დადგენილი გამონაკლისისა). სკოლამ მინიმუმ ორი უცხოური ენა უნდა შესთავაზოს მოსწავლეებს ასარჩევად.“; გ) მე-4 პუნქტი ჩამოყალიბდეს შემდეგი რედაქციით: „4. ზოგადი განათლების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-2 მუხლის „ჩ7“ ქვეპუნქტის „ჩ7.ბ“ ქვეპუნქტით განსაზღვრული რესურსსკოლები, რომლებსაც შესაძლებელია აქვთ დაწყებითი საფეხურიც, მაგრამ საბაზო და/ან საშუალო საფეხურზე ახორციელებენ უცხოური ენის გაძლიერებულ სწავლებას, აგრეთვე კერძო სკოლები უფლებამოსილები არიან, მეორე უცხოური ენის სწავლება დაიწყონ ნებისმიერი კლასიდან.“; დ) მე-5 პუნქტის შემდეგ დაემატოს 51 პუნქტი შემდეგი რედაქციით: „51. საჯარო სკოლა უფლებამოსილია დაწყებით და საბაზო საფეხურებზე შეცვალოს მეორე უცხოური ენა, სამინისტროსთან წერილობითი შეთანხმებით.“; ე) მე-10 პუნქტი ჩამოყალიბდეს შემდეგი რედაქციით: „10. ამ მუხლით განსაზღვრულ საგნობრივ ჯგუფში ასევე შედის შემდეგი არჩევითი საგნები: მესამე უცხოური ენა, ამერიკისმცოდნეობა, XIX–XX სუკუნის დასავლური ლიტერატურა, მცირერიცხოვანი ეთნიკური უმცირესობების ენა, მედიაწიგნიერება, ფინანსური წიგნიერება, ციფრული წიგნიერება და ხელოვნური ინტელექტი.“. 14. მე-15 მუხლის: ა) პირველი პუნქტის „გ“ ქვეპუნქტი ჩამოყალიბდეს შემდეგი რედაქციით: „გ) ისტორია (მოიცავს საგანს „მსოფლიოს ისტორია“ და ისწავლება VII კლასში, საგანს „ისტორია“ და ისწავლება VIII-IX და XI-XII კლასებში და საგანს „საქართველოს ისტორია“ და ისწავლება VII და X-XII კლასებში);“ ბ) პირველი პუნქტის „ე“ ქვეპუნქტი ჩამოყალიბდეს შემდეგი რედაქციით: „ე) სამოქალაქო განათლება (მოიცავს საგან „მოქალაქეობას“ – VII-XII კლასები და სავალდებულო პროექტებით სწავლება – XI-XII კლასები);“; გ) მე-3 პუნქტი ჩამოყალიბდეს შემდეგი რედაქციით: „3. ამ მუხლით განსაზღვრულ საგნობრივ ჯგუფში ასევე შედის შემდეგი არჩევითი საგნები: ამერიკისმცოდნეობა, გეოგრაფიული კვლევა, ეკონომიკის საფუძვლები, მეწარმეობის საფუძვლები, მსოფლიო კულტურა, სახელმწიფო და სამართალი, ბუნების ძეგლებზე დაკვირვება, საქართველოს ეთნოგრაფია, სამხედრო ისტორია და ეროვნული თავდაცვა, გარემო და მდგრადი განვითარება, მედიაწიგნიერება, ფინანსური წიგნიერება, ციფრული წიგნიერება და ხელოვნური ინტელექტი.“. 15. მე-16 მუხლის: ა) პირველი პუნქტის „დ“ ქვეპუნქტი ჩამოყალიბდეს შემდეგი რედაქციით: „დ) ქიმია (ისწავლება VII-XII კლასებში);“ ბ) მე-3 პუნქტი ჩამოყალიბდეს შემდეგი რედაქციით: „3. ამ მუხლით განსაზღვრულ საგნობრივ ჯგუფში ასევე შედის შემდეგი არჩევითი საგნები: კონსერვაციული ბიოლოგიის საფუძვლები, სამედიცინო ბიოლოგია და ჯანმრთელობა, ქიმიური ტექნოლოგიები, შესავალი თანამედროვე ფიზიკაში, ასტრონომია, გარემო და მდგრადი განვითარება, ბუნებისმეტყველების ინტეგრირებული ლაბორატორიული კვლევები, რობოტექნიკა, კოდირება, მედიაწიგნიერება, ფინანსური წიგნიერება, ციფრული წიგნიერება და ხელოვნური ინტელექტი.“. 16. მე-17 მუხლის მე-3 პუნქტი ჩამოყალიბდეს შემდეგი რედაქციით: „3. ამ მუხლით განსაზღვრულ საგნობრივ ჯგუფში ასევე შედის შემდეგი არჩევითი საგნები: კომპიუტერული მეცნიერება, კოდირება, რობოტექნიკა, თანამედროვე ტექნოლოგიები მუსიკაში, მულტიმედია და დიზაინი, მულტიმედია და მუსიკა, მუსიკალურ-კომპიუტერული პროგრამების პრაქტიკული კურსი, ჭადრაკი (სპეციალური ელექტრონული პროგრამა II-III კლასებისთვის), მედიაწიგნიერება, ფინანსური წიგნიერება, ციფრული წიგნიერება და ხელოვნური ინტელექტი.“. 17. მე-18 მუხლის მე-3 პუნქტი ჩამოყალიბდეს შემდეგი რედაქციით: „3. ამ მუხლით განსაზღვრულ საგნობრივ ჯგუფში ასევე შედის შემდეგი არჩევითი საგნები: გამოყენებითი ხელოვნების რომელიმე დარგი (თექა, ხეზე კვეთა, მეთუნეობა, გობელენი და სხვ.) – შრომა, სახვითი ხელოვნების რომელიმე დარგი (ხატვა, ფერწერა, ძერწვა), თანამედროვე ტექნოლოგიები მუსიკაში, მულტიმედია და მუსიკა, გუნდი, დრამა, თეატრალური ხელოვნება, სახვითი და გამოყენებითი ხელოვნების თეორიულ-პრაქტიკული კურსი, სახვითი და გამოყენებითი ხელოვნების პრაქტიკული კურსი, ხელოვნების ისტორია, ფოლკლორული ანსამბლი, მუსიკალურ-კომპიუტერული პროგრამების პრაქტიკული კურსი, მულტიმედია და დიზაინი, კინოხელოვნება, მედიაწიგნიერება, ფინანსური წიგნიერება, ციფრული წიგნიერება და ხელოვნური ინტელექტი.“. 18. მე-20 მუხლის მე-7 პუნქტი ჩამოყალიბდეს შემდეგი რედაქციით: „7. არჩევითი საგნების ნუსხა:
19. 21-ე მუხლის: ა) მე-2 პუნქტი ჩამოყალიბდეს ამ ბრძანების დანართი №2-ის შესაბამისად. ბ) მე-3 და მე-4 პუნქტები ამოღებულ იქნეს; გ) მე-5 პუნქტი ჩამოყალიბდეს ამ ბრძანების დანართი №3-ის შესაბამისად; დ) მე-6 და მე-7 პუნქტები ამოღებულ იქნეს; 20. 22-ე მუხლის შემდეგ დაემატოს 221 მუხლი ამ ბრძანების დანართი №4-ის და დანართი №5-ის შესაბამისად; 21. 24-ე მუხლის შემდეგ დაემატოს 241 მუხლი ამ ბრძანების დანართი № 6-ის შესაბამისად; 22. 25-ე მუხლი შემდეგ დაემატოს 251 მუხლი ამ ბრძანების დანართი №7-ის შესაბამისად; 23. 27-ე მუხლის შემდეგ დაემატოს 271 მუხლი ამ ბრძანების დანართი №8-ის შესაბამისად; 24. 28-ე მუხლის შემდეგ დაემატოს 281 მუხლი ამ ბრძანების დანართი №9-ის შესაბამისად; 25. 29-ე მუხლის შემდეგ დაემატოს 291 მუხლი ამ ბრძანების დანართი №10-ის შესაბამისად; 26. 30-ე მუხლის შემდეგ დაემატოს 301 მუხლი ამ ბრძანების დანართი №11-ის შესაბამისად. 27. 31-ე მუხლის შემდეგ დაემატოს 311 მუხლი ამ ბრძანების დანართი №12-ის შესაბამისად. | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
2. ამ ბრძანების პირველი მუხლის მე-10 პუნქტი ამოქმედდეს ამ მუხლის მე-3 პუნქტით განსაზღვრული ვადებისა და კლასების მიხედვით.
3. ამ ბრძანების პირველი მუხლის:
ა) მე-20 პუნქტით გათვალისწინებული სტანდარტის:
ა.ა) პირველი პუნქტი ამოქმედდეს 2026-2027 სასწავლო წლიდან ქართულენოვანი სკოლების I, VII და IX კლასებისთვის, ხოლო დანარჩენი კლასებისთვის ამოქმედდეს 2028-2029 სასწავლო წლიდან;
ა.ბ) მე-2 პუნქტი ქართულენოვანი სკოლებისთვის ამოქმედდეს 2028-2029 სასწავლო წლიდან.
ბ) 21-ე პუნქტით გათვალისწინებული სტანდარტი ამოქმედდეს 2026-2027 სასწავლო წლიდან ქართულენოვანი სკოლების I, V, VII და X კლასებისთვის, ხოლო დანარჩენი კლასებისთვის ამოქმედდეს 2028-2029 სასწავლო წლიდან;
გ) 22-ე პუნქტით გათვალისწინებული სტანდარტი ქართულენოვანი სკოლებისთვის ამოქმედდეს 2028-2029 სასწავლო წლიდან;
დ) 23-ე პუნქტით გათვალისწინებული სტანდარტის:
დ.ა) მე-3 და მე-4 პუნქტები ამოქმედდეს 2026-2027 სასწავლო წლიდან ქართულენოვანი სკოლების VII და X კლასებისთვის, ხოლო დანარჩენი კლასებისთვის ამოქმედდეს 2028-2029 სასწავლო წლიდან;
დ.ბ) პირველი, მე-2 და მე-5 პუნქტები ქართულენოვანი სკოლებისთვის ამოქმედდეს 2028-2029 სასწავლო წლიდან;
ე) 24-ე პუნქტით გათვალისწინებული სტანდარტის:
ე.ა) პირველი პუნქტი ამოქმედდეს 2026-2027 სასწავლო წლიდან ქართულენოვანი სკოლების I კლასისთვის, ხოლო დანარჩენი კლასებისთვის ამოქმედდეს 2028-2029 სასწავლო წლიდან;
ე.ბ) მე-2, მე-3 და მე-4 პუნქტები ამოქმედდეს 2026-2027 სასწავლო წლიდან – ქართულენოვანი სკოლების VII და X კლასებისთვის, ხოლო დანარჩენი კლასებისთვის ამოქმედდეს 2028-2029 სასწავლო წლიდან;
ვ) 25-ე-27-ე პუნქტებით გათვალისწინებული სტანდარტები ქართულენოვანი სკოლებისთვის ამოქმედების 2028-2029 სასწავლო წლიდან.
4. შეწყდეს ეროვნული სასწავლო გეგმის 22-ე, 24-ე, 25-ე და 27-ე-31-ე მუხლებით დამტკიცებული სტანდარტების მოქმედება ქართულანოვანი სკოლების ამ მუხლის მე-3 პუნქტით გათვალისწინებული კლასებისთვის, ამავე მუხლით გათვალისწინებული სტანდარტების ამოქმედების ვადების შესაბამისად.
|
📎 დანართები (12)
ნორმატიული-აქტი-2 DOC ⬇
დანართი №1
მუხლი 101. საგნობრივი ჯგუფის მიზნები/კომპეტენციები
1. საგნობრივი ჯგუფის მიზნები აკონკრეტებს სამიზნე ცნებებს, რომელთა საფუძველზეც უნდა მოხდეს ზოგადი განათლების ეროვნული მიზნების, ეროვნული სასწავლო გეგმის მიზნებისა და პრინციპების რეალიზება/საგნის სწავლა-სწავლების შედეგების ჩამოყალიბება:
ა) სახელმწიფო ენა
|სამიზნე ცნებები |დაწყებითი |საბაზო |საშულო |
|ტექსტი |I-IV კლასები |მხატვრული ტექსტი - მაგ.: მოთხრობა, ნოველა, მინიატურა, ჩანახატი, | |
| |მხატვრული ჟანრი: მოთხრობა, ლექსი, ზღაპარი, ანდაზა, გამოცანა, თქმულება, იგავი |იგავ-არაკი, მითი, ზღაპარი, თქმულება, ლეგენდა, ლექსი, პოემა. | |
| |/იგავ-არაკი, კომიქსი, ჩანახატი. |არამხატვრული ტექსტი - მაგ.: საინფორმაციო-შემეცნებითი ტექსტი; | |
| | |სხვადასხვა სახის ესე; ინტერვიუ, რეპორტაჟი, პუბლიცისტური | |
| |არამხატვრული ჟანრი: საინფორმაციო-შემეცნებითი ტექსტი (მათ შორის, სალექსიკონო), |წერილი/საგაზეთო სტატია; მემუარული პროზა; ბიოგრაფიული/ავტობიოგრაფიული| |
| |საინფორმაციო-ყოფითი ტექსტი, წერილი, რეკლამა; ინსტრუქცია; |ტექსტი; პირადი/არაფორმალური წერილი; საჯარო გამოსვლა. | |
| |წესების/აკრძალვის/გაფრთხილების ტექსტი, პოსტერი, აბრა, ინტერვიუ. | | |
| | |სხვადასხვა ჟანრის ტექსტების: | |
| |მულტიმედიური ტექსტი: საბავშვო ფილმი (მხატვრული, ანიმაციური), საბავშვო სპექტაკლი,|შინაარსი | |
| |სიმღერა. |თემა, ქვეთემა, მთავარი იდეა/დედააზრი, მთავარი საკითხი/პრობლემა; | |
| |ტექსტის შინაარსი (თემა, დედააზრი/მთავარი იდეა; ძირითადი საკითხი; მთავარი და |მოქმედების დრო და ადგილი (რეალური, წარმოსახვით-ფანტასტიკური); | |
| |არამთავარი ინფორმაცია; დეტალი (არსებითი/ მნიშვნელოვანი, არაარსებითი); პირდაპირ |ლირიკული გმირი, პერსონაჟი (მაგ.: მთავარი და არამთავარი, პირდაპირი და| |
| |გადმოცემული ინფორმაცია/აზრი, ნაგულისხმევი ინფორმაცია/აზრი; სიუჟეტი (ამბის |არაპირდაპირი დახასიათების ხერხები, ქცევა, მოტივაცია, გარეგნობა, | |
| |დასაწყისი, შუა ნაწილი, დასასრული); ეპიზოდი; დიალოგი; მოქმედების დრო და ადგილი; |შინაგანი სამყარო - ფასეულობები, დამოკიდებულებები; პიროვნული | |
| |პერსონაჟი (მაგ., გარეგნობა, ქცევა, მოტივაცია, გრძნობები, ფიქრები, ურთიერთობა |მახასიათებლები, ემოციები, მეტყველება, ურთიერთობები / | |
| |სხვა პერსონაჟებთან); ავტორი, მთხრობელი; ხედვის კუთხე (მაგ., ავტორის, |დამოკიდებულებები სხვა პერსონაჟ(ებ)თან ან/და სხვა პერსონაჟ(ებ)ის | |
| |მთხრობელ-პერსონაჟის). |მისდამი დამოკიდებულება); | |
| |ტექსტის ენა (სიტყვის, ფრაზის კონტექსტი; მხატვრული ხერხები/ტროპები (მაგ., |მონოლოგი, დიალოგი, პოლილოგი და მათი ფუნქცია მხატვრულ ნაწარმოებში; | |
| |ეპითეტი, შედარება, გაპიროვნება). |ავტორისეული დახასიათება; ავტორისეული პლანი; პეიზაჟი; პორტრეტი; | |
| |ტექსტის სტრუქტურა-აგებულება (სათაური, რუბრიკა, წარწერა; აბზაცი, სტრიქონი/სალექსო|ხედვის კუთხე/პერსპექტივა (მაგ.: ავტორის, პერსონაჟის); ლირიკული | |
| |სტრიქონი; ილუსტრაცია, სქემა, ლოგო; ტიპოგრაფიული მინიშნება: მაგ., მსხვილი |გადახვევა; სიუჟეტი და მისი განვითარების ეტაპები; ეპიზოდი; მხატვრული | |
| |შრიფტი, მუქი შრიფტი, ხაზგასმა). |კონფლიქტი (მაგ.: შინაგანი, გარეგანი); ტონი, განწყობილება. | |
| |სამეტყველო ქმედება (თხრობა; აღწერა-დახასიათება; შედარება; დასაბუთება (აზრის, |სტრუქტურა-აგებულება | |
| |შეხედულების). |მაგ.: სათაური, ქვესათაური, პროლოგი, ეპილოგი, თავი, ქვეთავი, აბზაცი; | |
| | |რითმა (რითმა ადგილმდებარეობის მიხედვით; რითმა ბგერითი შედგენილობის | |
| |საკომუნიკაციო სიტუაცია (საკომუნიკაციო მიზანი; თემა; ადრესანტი/ადრესატი). |მიხედვით); რიტმი/საზომი, სტროფი, ტაეპი. | |
| |არავერბალური მეტყველების საშუალება (ხმის ტემპი, ტემბრი, ხმის აწევ-დაწევა, |არავერბალური სტრუქტურული ელემენტები | |
| |ინტონაცია, ჟესტები, მიმიკა, პაუზა). |(მაგ.: განსხვავებული ფერის/ზომის შრიფტი, გრაფიკი, ილუსტრაცია, ლოგო, | |
| | |სქემა). | |
| |V-VI კლასები |ენა | |
| |მხატვრული ჟანრები (მაგ.: მოთხრობა, ლექსი, ზღაპარი (ხალხური, ლიტერატურული), |მხატვრულ-გამომსახველობითი საშუალებები (მაგ.: მეტაფორა, ეპითეტი, | |
| |იგავი/იგავ-არაკი, კომიქსი, ჩანახატი, ანდაზა, ლექსი, გამოცანა, თქმულება). |შედარება, გაპიროვნება, ჰიპერბოლა, ალიტერაცია, ალეგორია, სიმბოლო, | |
| | |ირონია); | |
| |არამხატვრული ჟანრები (მაგ.: საინფორმაციო-შემეცნებითი ტექსტი (მათ შორის, |რიტორიკული ხერხები (მაგ.: რიტორიკული შეკითხვა, რიტორიკული მიმართვა, | |
| |სალექსიკონო), საინფორმაციო-ყოფითი ტექსტი, წერილი, ინსტრუქცია, პოსტერი, აბრა, |გამეორება, ანალოგია, რიტორიკული სტილის ძირითადი მახასიათებლები: | |
| |ინტერვიუ). |სანდოობა, ლოგიკა, ემოცია); | |
| | |თხზულებაში გამოყენებული ლექსიკა, მწერლის ენა და მისი | |
| |მულტიმედიური ტექსტები (მაგ.: საბავშვო ფილმი (მხატვრული, ანიმაციური), საბავშვო |მახასიათებლები/თავისებურებები. | |
| |სპექტაკლი, სიმღერა). |ტექსტების სახეობები - აღწერითი, თხრობითი და მსჯელობითი. | |
| | | | |
| |სხვადასხვა ჟანრის ტექსტების: | | |
| |შინაარსობრივი მხარე (თემა; მთავარი იდეა / დედააზრი, ძირითადი საკითხი / პრობლემა;| | |
| |მხატვრული კონფლიქტი; სიუჟეტი (ამბის დასაწყისი, შუა ნაწილი, დასასრული); ეპიზოდი;| | |
| |დიალოგი, მონოლოგი; მოქმედების დრო და ადგილი; პერსონაჟი (მაგ.: მთავარი და | | |
| |არამთავარი); პერსონაჟის გარეგნობა, ქცევა, მოტივაცია, შინაგანი სამყარო (მაგ.: | | |
| |ფასეულობები, შეხედულებები, ემოციები), პიროვნული მახასიათებლები, | | |
| |ურთიერთობა/დამოკიდებულება სხვა პერსონაჟებთან ან/და პირიქით; ავტორი, მთხრობელი; | | |
| |ხედვის კუთხე/პერსპექტივა (მაგ.: ავტორის, მთხრობლის, პერსონაჟის); | | |
| |მთავარი და არამთავარი ინფორმაცია; დეტალი (არსებითი/მნიშვნელოვანი, არაარსებითი); | | |
| |პირდაპირ მოცემული ან/და ნაგულისხმევი ინფორმაცია). | | |
| |ენობრივი მხარე (სიტყვის/ფრაზის კონტექსტი; ტროპები (მაგ.: ჰიპერბოლა, შედარება, | | |
| |ეპითეტი, გაპიროვნება, მეტაფორა); ნაწარმოებში გამოყენებული ლექსიკა, მწერლის ენა | | |
| |და მისი მახასიათებლები/თავისებურებები). | | |
| | | | |
| |სტრუქტურა/აგებულება (ტექსტის მაორგანიზებელი სიტყვიერი (ვერბალური) ელემენტები - | | |
| |სტრიქონი, სათაური, ქვესათაური, აბზაცი, რუბრიკა; ლექსის სტროფი, სალექსო | | |
| |სტრიქონი, რითმა/სარითმო სიტყვა; სალექსიკონო განმარტება, სქოლიო; | | |
| |ტექსტის მაორგანიზებელი არასიტყვიერი (არავერბალური) ელემენტები - სასვენი | | |
| |ნიშნები, ილუსტრაცია, სქემა, ლოგო; ტიპოგრაფიული მინიშნებები: დახრილი, | | |
| |წვრილი/მსხვილი შრიფტი, მუქი შრიფტი, ხაზგასმა. | | |
| | | | |
| |სამეტყველო ქმედება და მისი სტრუქტურა/აგებულება | | |
| |(მაგ., თხრობა - თხრობის სამნაწილიანი სტრუქტურა (დასაწყისი, შუა ნაწილი, | | |
| |დასასრული); აღწერა - აღწერის შემადგენელი ნაწილები/ელემენტები; შედარება - | | |
| |შედარების შემადგენელი ნაწილები/ელემენტები; დასაბუთება - დასაბუთების შემადგენელი| | |
| |ნაწილები/ელემენტები. | | |
| | | | |
| |საკომუნიკაციო სიტუაციის მახასიათებლები (მაგ., საკომუნიკაციო ამოცანა/მიზანი; | | |
| |კომუნიკაციის მონაწილეები; კომუნიკაციის დრო, ადგილი). | | |
| | | | |
| |არავერბალური საკომუნიკაციო საშუალებები (მაგ., ხმის ტემპი, ტემბრი, დინამიკა; | | |
| |ინტონაცია, ჟესტები, მიმიკა, პაუზა). | | |
|სიტყვა |I-IV კლასები | | |
| | | | |
| |თემატური ლექსიკა (სხვადასხვა თემატიკასთან დაკავშირებული სიტყვები. | | |
| | | | |
| |ფუნქციური ლექსიკა | | |
| |სივრცით ან დროით მიმართებათა გამომხატველი სიტყვა, შესიტყვება; | | |
| |ნიშან-თვისებათა - ზომის, ფორმის, ფერის, გემოს, სუნის/სურნელის, ტექსტურის, | | |
| |ტემპერატურის, რაოდენობის, შემადგენლობის/მასალის - გამომხატველი სიტყვა, | | |
| |შესიტყვება; | | |
| |ფუნქცია-დანიშნულების გამომხატველი სიტყვა, შესიტყვება; | | |
| |მიზეზშედეგობრივი მიმართებების, მსგავსება-განსხვავების გამომხატველი სიტყვა, | | |
| |შესიტყვება, ენობრივი კონსტრუქცია. | | |
| | | | |
| |სიტყვაწარმოება, შესიტყვებები (წარმოქმნილი სიტყვები; რთული სიტყვები; მარტივი | | |
| |ფრაზეოლოგიზმები; ხატოვანი სიტყვა ან/და უჩვეულოდ გამოყენებული ჩვეულებრივი | | |
| |სიტყვა). | | |
| | | | |
| |სიტყვის ბგერითი ფორმა (მსგავსი ან ერთი და იმავე ჟღერადობის მქონე სიტყვები). | | |
| | | | |
| |სიტყვის აგებულება (ფუნქციურ კონტექსტში წარმოჩენილი: ფორმაცვალებადი სიტყვა, | | |
| |ფორმაუცვლელი სიტყვა; მხოლობითი რიცხვი, მრავლობითი რიცხვი). | | |
| | | | |
| |სიტყვათა სემანტიკური კავშირი (სიტყვის მნიშვნელობა; სინონიმები, ანტონიმები, | | |
| |ომონიმები; სიტყვის ლექსიკური ბუდე). | | |
| | | | |
| |V-VI კლასები | | |
| |თემატური ლექსიკა (მაგ., სხვადასხვა თემატიკასთან დაკავშირებული სიტყვები; იშვიათად| | |
| |ხმარებული სიტყვები; მარტივი დარგობრივი ლექსიკა/ტერმინოლოგია; სიტყვის გადატანითი | | |
| |მნიშვნელობა). | | |
| | | | |
| |სიტყვაწარმოება, შესიტყვებები (სიტყვაწარმოება, წარმოქმნილი სიტყვები; რთული | | |
| |სიტყვები; ფრაზეოლოგიზმი; ხატოვანი გამონათქვამი). | | |
| | | | |
| |სიტყვათა სემანტიკური კავშირები (მაგ., სინონიმები, ანტონიმები, ომონიმები, | | |
| |ლექსიკური ბუდეები). | | |
| | | | |
| |ფუნქციური ლექსიკა | | |
| |სამეტყველო ქმედებათა განსახორციელებელი ენობრივი საშუალებები (მაგ., დროითი | | |
| |მიმართებების გამომხატველი ენობრივი საშუალებები; მდებარეობის/სივრცეში | | |
| |ლოკალიზების, ნიშან-თვისებების: ზომის, ფორმის, ფერის, გემოს, სუნის/სურნელის, | | |
| |ტემპერატურის, შემადგენლობის / მასალის; რაოდენობის; ფუნქცია-დანიშნულების; | | |
| |მსგავსება-განსხვავების გამომხატველი ენობრივი საშუალებები; ლოგიკური კავშირების, | | |
| |შეფასება-დამოკიდებულების გამომხატველი ენობრივი საშუალებები). | | |
|წინადადება |I-IV კლასები | | |
| | | | |
| |მორფოლოგია | | |
| | | | |
| |სიტყვის აგებულება (ფუნქციურ კონტექსტში წარმოჩენილი: ფორმაცვალებადი სიტყვა, | | |
| |ფორმაუცვლელი სიტყვა; მხოლობითი რიცხვი, მრავლობითი რიცხვი და ფორმაცვალება | | |
| |(ბრუნება, უღლება - ნიმუშების მიხედვით, პრაქტიკულად) | | |
| |მართლწერა (ფორმაცვალებად და ფორმაუცვლელ სიტყვებთან დაკავშირებული მართლწერის | | |
| |საკითხები). | | |
| | | | |
| |სინტაქსი | | |
| |ფუნქციურ კონტექსტში წარმოჩენილი: | | |
| |წინადადება (წინადადება შინაარსის მიხედვით: თხრობითი, კითხვითი, ძახილის, | | |
| |კითხვა-ძახილის, ბრძანებითი წინადადებები). | | |
| | | | |
| |სასვენი ნიშანი (წერტილი, მძიმე, კითხვითი ნიშანი, ძახილის ნიშანი; კითხვა-ძახილის | | |
| |ნიშანი). | | |
| | | | |
| |სამეტყველო ეტიკეტი (სასაუბრო მეტყველების ფორმები; თავაზიანი მეტყველების | | |
| |ფორმები). | | |
| |ფონეტიკა (მარცვალი; ხმოვანი და თანხმოვანი ბგერები; სიტყვის გადატანის წესები). | | |
| | | | |
| |სტილი (წინადადებაში სიტყვების თანმიმდევრობა, ტავტოლოგია) | | |
| | | | |
| |I კლასისთვის | | |
| | | | |
| |სამიზნე ცნება: წარმოთქმული სიტყვა (წინასაანბანო პერიოდისთვის) | | |
| |წარმოთქმული სიტყვა შედგება მარცვლებისგან, მარცვლები - ბგერებისგან. ბგერების ან | | |
| |მარცვლების რაოდენობა სიტყვაში შეიძლება სხვადასხვა იყოს. | | |
| | | | |
| |წარმოთქმული სიტყვა (სიტყვის ხმოვანი ხატი) - სიტყვის დამარცვლა ზეპირი | | |
| |წარმოთქმისას, სამეტყველო ბგერა. | | |
| | | | |
| |სამიზნე ცნება: დაწერილი სიტყვა (საანბანო პერიოდისთვის) | | |
| |სიტყვის დასაწერად ვიყენებთ ასოებს, ასოები აღნიშნავს ბგერებს. ასოები სხვადასხვა | | |
| |ნაწილისგან შედგება და სხვადასხვაგვარად განლაგდება ბადიან სტრიქონზე. წერისას | | |
| |საჭიროა სიტყვებს შორის შუალედის/ინტერვალის დაცვა, წინადადების ბოლოს - წერტილის | | |
| |დასმა. ასოების სიტყვებად და სიტყვების წინადადებად გამთლიანება ვარჯიშს მოითხოვს. | | |
| | | | |
| |დაწერილი სიტყვა (გრაფემული ხატი) - ასო (ასოს ნაწილები, ბადიანი სტრიქონი, ასოს | | |
| |მდებარეობა ბადიან სტრიქონში, შუალედი სიტყვებს შორის). | | |
|ენის სტრუქტურა |V-VI კლასები | | |
| |მორფოლოგია | | |
| |ფუნქციურ კონტექსტებში წარმოჩენილი: სიტყვათა ძირითადი კლასები (მეტყველების | | |
| |ნაწილები); სახელები და მათი ჯგუფები; სიტყვათა მორფოლოგიური აგებულება და | | |
| |ფორმაცვალება (ბრუნება, უღლება, ფუძე, ძირი და მაწარმოებლები); სახელისა და ზმნის | | |
| |ძირითადი გრამატიკული კატეგორიები (მაგ.: არსებითი სახელის ჯგუფები, ბრუნვა, | | |
| |რიცხვი; ზმნის პირი, რიცხვი, დრო, კილო, ასპექტი); ზმნისწინები და მათი | | |
| |დანიშნულება. | | |
| | | | |
| |სინტაქსი (ფუნქციურ კონტექსტებში წარმოჩენილი: ძირითადი სინტაქსური მიმართებები | | |
| |(მაგ.: სახელებს შორის ბრუნვაში შეთანხმება, არსებით სახელებსა და ნაცვალსახელებთან| | |
| |ზმნის შეთანხმება პირსა და რიცხვში); წინადადება შინაარსის მიხედვით (თხრობითი, | | |
| |კითხვითი, ბრძანებითი, ძახილის, კითხვა-ძახილის); | | |
| |წინადადება აგებულების მიხედვით (მაგ.: მარტივი წინადადება, შერწყმული წინადადება);| | |
| |სასვენი ნიშნები (მაგ.: წერტილი, კითხვისა და ძახილის ნიშნები, მძიმე, ორწერტილი, | | |
| |ტირე, დეფისი, ფრჩხილები, ბრჭყალები, მრავალწერტილი); სიტყვათა რიგი წინადადებაში.| | |
| | | | |
| | | | |
| |მართლწერა, მართლმეტყველება (ნასწავლ გრამატიკულ საკითხებთან დაკავშირებული | | |
| |მართლწერისა და მართლმეტყველების წესები; სალიტერატურო ენა და დიალექტები). | | |
| |ენის სხვადასხვა ფუნქციური სტილი - სასაუბრო, სალიტერატურო და მათი გამოყენების | | |
| |სფეროები. | | |
|კონტექსტი | |ყველა თხზულებას აქვს თავისი კონტექსტი - ფონი თუ გარემო, რომელშიც იგი|ყველა თხზულებას აქვს თავისი კონტექსტი - ფონი თუ გარემო, |
| | |შეიქმნა და ამა თუ იმ კუთხით უკავშირდება ნაწარმოებს, ზეგავლენას |რომელშიც იგი შეიქმნა და ამა თუ იმ კუთხით უკავშირდება |
| | |ახდენს მასზე. კონტექსტს შეიძლება განსაზღვრავდეს სხვადასხვა ფაქტორი, |ნაწარმოებს, ზეგავლენას ახდენს მასზე. კონტექსტს შეიძლება |
| | |მაგ.: ავტორის ცხოვრებისეული თუ სულიერი გამოცდილება, სოციალური წრე, |განსაზღვრავდეს სხვადასხვა ფაქტორი, მაგ.: ავტორის |
| | |შეხედულებები; ადგილი, ეპოქა ან კულტურული არეალი, რომელშიც თხზულება |ცხოვრებისეული თუ სულიერი გამოცდილება, სოციალური წრე, |
| | |შეიქმნა. |შეხედულებები; ადგილი, ეპოქა ან კულტურული არეალი, რომელშიც |
| | |კონტექსტური ფაქტორების გათვალისწინება ტექსტზე მსჯელობისას ან/და |თხზულება შეიქმნა. |
| | |ტექსტის შედგენისას დაგვეხმარება იმაში, რომ გავიაზროთ ნაწარმოები |კონტექსტური ფაქტორების გათვალისწინება ტექსტზე მსჯელობისას |
| | |როგორც მისი შექმნის თანადროული ეპოქის, ისე თანამედროვეობის ჭრილში, |ან/და ტექსტის შედგენისას დაგვეხმარება იმაში, რომ გავიაზროთ |
| | |აღმოვაჩინოთ მსგავსება-განსხვავება კულტურათა შორის, მსგავსი ან |ნაწარმოები როგორც მისი შექმნის თანადროული ეპოქის, ისე |
| | |განსხვავებული პერსპექტივები; გავიაზროთ, თუ რითია ტექსტი |თანამედროვეობის ჭრილში, აღმოვაჩინოთ მსგავსება-განსხვავება |
| | |მნიშვნელოვანი და აქტუალური თანამედროვეობისათვის. |კულტურათა შორის, მსგავსი ან განსხვავებული პერსპექტივები, |
| | | |გავიაზროთ ტექსტის მნიშვნელობა, აქტუალობა. წარმოვაჩინოთ ჩვენი |
| | |კონტექსტური ფაქტორები |მოსაზრებები თანამედროვეობისთვის აქტუალურ თემებსა თუ |
| | |ისტორიული და სოციალურ-კულტურული - ტექსტის შექმნის ეპოქა, ადგილი, |პრობლემებზე. |
| | |კულტურული არეალი, კონკრეტული რეალიები (მაგ.: | |
| | |საზოგადოებრივ-პოლიტიკური, სოციალური, კულტურული); ესთეტიკური |ისტორიული და სოციალურ-კულტურული - თხზულების თანადროული ეპოქის|
| | |შეხედულებები, ფასეულობები, ცოდნის დონე; თანამედროვე ეპოქა და მისი |ისტორიული ვითარება, საზოგადოებრივი ცხოვრების რეალიები; |
| | |მახასიათებლები (მაგ,: ფასეულობები, დამოკიდებულებები/შეხედულებები, |ეპოქისთვის დამახასიათებელი თემატიკა/პრობლემატიკა, |
| | |პრობლემატიკა). |ღირებულებები; წარმოდგენები სამყაროზე, ადამიანზე, |
| | |ბიოგრაფიული - ავტორის ბიოგრაფიის კონკრეტული დეტალ(ებ)ი, |მსოფლმხედველობრივი და მორალურ-ეთიკური ორიენტირები, |
| | |სოციოკულტურული გარემო; ფასეულობები, დამოკიდებულებები, ცხოვრებისეული |მხატვრულ-ესთეტიკური ორიენტირები /ლიტერატურული |
| | |ან/და სულიერი გამოცდილება. |მიმდინარეობები); კულტურათა დიალოგი. |
| | | |ბიოგრაფიული კონტექსტი - კონკრეტული ფაქტები/მოვლენები მწერლის |
| | | |ბიოგრაფიიდან; მწერლის სოციალური გარემო, განათლება, სულიერი |
| | | |გამოცდილება. |
|ტექსტების დიალოგი | |ტექსტებს შესაძლებელია ჰქონდეთ სხვადასხვა სახის მსგავსი ელემენტი: | |
| | |მთავარი იდეა/დედააზრი, თემა, მოტივი, სიუჟეტი, სახე-სიმბოლო; | |
| | |პერსონაჟთა ტიპები, რომლებსაც აქვთ მთელი რიგი მსგავსი სახასიათო | |
| | |ნიშან-თვისებები (მაგ.: პერსონაჟი - | |
| | |შემოქმედი/გმირი/მედროვე/მეამბოხე). ზოგჯერ ტექსტში ნათლად იკვეთება | |
| | |მეორე ტექსტის უშუალო ზეგავლენა - პირდაპირი ციტატის ან მინიშნების | |
| | |(ალუზიის) სახით. | |
| | |ტექსტებს შორის მიმართებების, მსგავსი/უნივერსალური ელემენტების ცოდნა | |
| | |დაგვეხმარება, რომ მრავალმხრივად, სხვადასხვა პერსპექტივიდან გავიაზროთ| |
| | |წაკითხული; უკეთ წარმოვიდგინოთ, რითია მნიშვნელოვანი ან/და გამორჩეული | |
| | |ესა თუ ის ტექსტი; რა ადგილი უჭირავს მას ქართულ ლიტერატურაში. | |
| | |თემა, მთავარი იდეა/დედააზრი, მოტივი, სახე-სიმბოლო, მოარული სიუჟეტი; | |
| | |ალუზია, ციტატა. | |
|ენის სისტემა | |ქართულ ენას, ისევე როგორც სხვა ენებს, თავისი უნიკალური გრამატიკული | |
| | |სისტემა აქვს. ამ სისტემას შეისწავლის გრამატიკა, რომელიც შედგება ორი | |
| | |ნაწილისგან - მორფოლოგიისა და სინტაქსისგან. მორფოლოგიის ცოდნა | |
| | |მნიშვნელოვანია სიტყვათა ფორმების, მათი ცვალებადობისა და მნიშვნელობის| |
| | |გაგებისთვის, ასევე სიტყვაწარმოების პრინციპების გააზრებისთვის, | |
| | |სინტაქსის ცოდნა - სიტყვებისა და წინადადებების | |
| | |შეწყობა-შეკავშირებისთვის ქართულ ენაში ისტორიულად შემუშავებული | |
| | |წესების მიხედვით. | |
| | |ენის, როგორც სისტემის, ცოდნა დაგვეხმარება, რომ უკეთ გავიგოთ | |
| | |მოსმენილი/წაკითხული და ყველასთვის ცხადად, გასაგებად და გამართულად | |
| | |გადმოვცეთ სათქმელი წერითი თუ ზეპირი მეტყველების დროს. | |
| | | | |
| | |მორფოლოგია | |
| | |ფორმაცვალებადი მეტყველების ნაწილები: | |
| | |სახელები (არსებითი, ზედსართავი, რიცხვითი, ნაცვალსახელი): სახელთა | |
| | |ჯგუფები შინაარსის მიხედვით; სახელთა ბრუნება, თანდებულიანი ბრუნვები, | |
| | |რიცხვის წარმოება; სახელთა წარმოქმნა; კომპოზიტები; | |
| | |ზმნა - ზმნის ძირითადი კატეგორიები; ზმნისწინი; ზმნის უღლება; | |
| | |თავისებური ზმნები; სახელზმნები (საწყისი და მიმღეობა). | |
| | | | |
| | |ფორმაუცვლელი მეტყველების ნაწილები: (ზმნიზედა და მისი ჯგუფები; | |
| | |თანდებული და მისი ჯგუფები; კავშირი და მისი ჯგუფები; ნაწილაკი და მისი| |
| | |ჯგუფები; შორისდებული და მისი ჯგუფები). | |
| | | | |
| | |სინტაქსი (წინადადების წევრები: მთავარი და არამთავარი; სინტაქსური | |
| | |ურთიერთობის სახეები წინადადებაში - შეთანხმება, მართვა, მირთვა; | |
| | |წინადადება მოდალობის მიხედვით (თხრობითი, კითხვითი, ძახილის, | |
| | |კითხვა-ძახილის, ბრძანებითი); წინადადება აგებულების მიხედვით; მარტივი| |
| | |წინადადება და მისი სახეები; შერწყმული წინადადება; რთული წინადადების | |
| | |სახეები; წინადადებათა შეერთების საშუალებები; თანწყობილი წინადადება; | |
| | |ქვეწყობილი წინადადება; დამოკიდებული წინადადების სახეები რთულ | |
| | |ქვეწყობილ წინადადებაში; ზერთული წინადადება; განკერძოებული სიტყვები | |
| | |და გამოთქმები; პირდაპირი და ირიბი ნათქვამი; სტილისტიკური ხარვეზები | |
| | |(მაგ.: ტავტოლოგია, სინტაქსური კალკი) და მისთ). | |
| | |მართლწერის საკითხები - აღნიშნულ საკითხებთან დაკავშირებული | |
| | |სალიტერატურო ენისა და მართლმეტყველების ნორმები, პუნქტუაციის წესები. | |
| | |ზოგადი ცნობები ქართული ენის შესახებ - სალიტერატურო ენის განვითარების| |
| | |ძირითადი ეტაპები; ქართული ანბანი და მისი სახეები. | |
|ჟანრი | | |ერთი ჟანრის ტექსტებს აქვთ საერთო ჟანრობრივი მახასიათებლები |
| | | |(შინაარსობრივი, ენობრივ-სტილური, სტრუქტურულ-ორგანიზაციული), |
| | | |რომლებიც განსხვავდება სხვა ჟანრების მახასიათებლებისგან. |
| | | |თანამედროვე ეპოქაში ტექსტები მეტად მრავალფეროვანია ჟანრებისა |
| | | |და მათი მედიაფორმატის (მაგ.: ბეჭდური, აუდიო, მულტიმედიური) |
| | | |მიხედვით. ტრადიციული ჟანრების გვერდით ჩნდება და ვითარდება |
| | | |ახალი ჟანრები. |
|კომპოზიცია | | |ტექსტის მთლიანობას განაპირობებს კომპოზიციის სხვადასხვა |
| | | |ელემენტის (მაგ.: თემის, იდეის, ხედვის კუთხის, პერსონაჟთა |
| | | |სახეების) დინამიკური ერთობლიობა. კომპოზიციის ელემენტების |
| | | |ცოდნა დაგვეხმარება ტექსტების სიღრმისეულად გააზრებაში, მიზნის |
| | | |შესაბამისი ტექსტების შედგენაში. |
| | | | |
| | | |შინაარსობრივი მხარე: |
| | | |თემა, ქვეთემა, დედააზრი/მთავარი იდეა, მთავარი/ძირითადი |
| | | |საკითხი; მოტივი; |
| | | |ავტორი, პერსონაჟი (მაგ.: მთავარი და არამთავარი, პირდაპირი და |
| | | |არაპირდაპირი დახასიათების ხერხები, ქცევა, მოტივაცია, |
| | | |გარეგნობა, შინაგანი სამყარო - ფასეულობები, დამოკიდებულებები; |
| | | |პიროვნული მახასიათებლები, ემოციები, მეტყველება, ურთიერთობები |
| | | |სხვა პერსონაჟებთან, სხვა პერსონაჟების/ავტორის დამოკიდებულება |
| | | |პერსონაჟისადმი); ლირიკული გმირი; ხედვის კუთხე/პერსპექტივა |
| | | |(ავტორის, მთხრობლის, პერსონაჟის), სახე-სიმბოლო; |
| | | |მონოლოგი, დიალოგი, პოლილოგი, პეიზაჟი, ინტერიერი, |
| | | |ავტორისეული ჩანართი, ლირიკული გადახვევა, განწყობა; |
| | | |მხატვრული კონფლიქტის განვითარების საფეხურები (ექსპოზიცია, |
| | | |კვანძის შეკვრა, მოქმედების განვითარება, კულმინაცია, კვანძის |
| | | |გახსნა, ეპილოგი); |
| | | |ინტერტექსტუალური მიმართებები და მათი გამოხატვის საშუალებები |
| | | |- მაგ.: ალუზია, ციტატა; |
| | | |სტრუქტურა-აგებულება - ტექსტის სტრუქტურული ელემენტები |
| | | |(პროლოგი, ეპილოგი, სათაური, ქვესათაური, აბზაცი, სტროფი, |
| | | |ტაეპი, ეპიგრაფი, პარაგრაფი, თავი, ქვეთავი, კარი), რითმა, |
| | | |რიტმი/საზომი. |
|ენობრივ-გამომსახველო| | |მკითხველზე ზეგავლენის მოხდენა შესაძლებელია ოსტატურად შერჩეული|
|ბითი საშუალებები | | |ენობრივი საშუალებების - სიტყვების, ფრაზების, მხატვრული და |
| | | |რიტორიკული ხერხების - გამოყენებით. ენობრივ-გამომსახველობითი |
| | | |საშუალებების ცოდნა დაგვეხმარება ტექსტების სიღრმისეულად |
| | | |გააზრებაში, მნიშვნელოვანი ნიუანსების აღმოჩენაში, მიზნის |
| | | |შესაბამისი ტექსტების შედგენაში. |
| | | | |
| | | |ფუნქციური სტილი - სასაუბრო, სამეცნიერო, ოფიციალურ-საქმიანი, |
| | | |პუბლიცისტური, მხატვრული; |
| | | |ენობრივი ფიგურები - ფონოლოგიური ფიგურები (მაგ., ალიტერაცია), |
| | | |სემანტიკური ფიგურები (მაგ., იდიომი); სტილისტური ფიგურები |
| | | |(მაგ., გამეორება); |
| | | |გრამატიკის საკითხები - ქართული სალიტერატურო ენის მართლწერისა |
| | | |და მართლმეტყველების ნორმები, პუნქტუაციის წესები; დრო-სივრცული|
| | | |და ლოგიკური მიმართებების გამომხატველი სინტაქსური |
| | | |კონსტრუქციები თხრობითი, მსჯელობითი და აღწერითი ხასიათის |
| | | |ტექსტებში; |
| | | |ლექსიკისა და სტილის საკითხები - მაგ.: არქაიზმები; სინონიმური|
| | | |და ანტონიმური ჩანაცვლებები; ტავტოლოგია; კალკი, ატროფია, |
| | | |პარონიმები, ბარბარიზმები, ჟარგონი, სლენგი; კლიშე; |
| | | |რიტორიკის ელემენტები - მაგ.: თეზისი, არგუმენტი, |
| | | |კონტრარგუმენტი, რიტორიკული ხერხები (მაგ., რიტორიკული |
| | | |შეკითხვა); რიტორიკული სტილის მახასიათებლები; |
| | | |მხატვრულ-გამომსახველობითი ხერხები - მაგ.: ალეგორია, |
| | | |გაპიროვნება, ეპითეტი, მეტაფორა, შედარება, ჰიპერბოლა, სიმბოლო |
| | | |და სხვ. |
ბ) ქართული ენა უცხოენოვანი აკრედიტებული პროგრამების უცხოელი მოსწავლეებისთვის
ენების ერთიანი ევროპული სარეკომენდაციო ჩარჩო განსაზღვრავს ენის ფლობის 3 ძირითად დონეს:
ა) A - ენის ელემენტარული ფლობა (ენის ელემენტარულ დონეზე გამოყენება)
ბ) B - ენის დამოუკიდებლად ფლობა (ენის დამოუკიდებლად გამოყენება)
გ) C - ენის თავისუფალი ფლობა (ენის პროფესიული მიზნით გამოყენება)
ეს სამი დონე 6 განშტოებად იყოფა: A1, A2; B1, B2; C1, C2. სასკოლო კონტექსტთან ადაპტირების მიზნით ეროვნული სასწავლო გეგმა თითოეულ დონეს შემდეგ ქვესიმრავლეებად შლის:
[pic]
ქვემოთ მოცემულ ცხრილში წარმოდგენილია ქართული ენის ფლობის მისაღწევი დონეები ქართული ენის სწავლების წლებთან მიმართებით.
| |ქართული ენა უცხოელი მოსწავლეებისათვის |
| |მოსმენა და კითხვა |წერა და ლაპარაკი |
|სწავლების ერთი წლის ბოლოს |A1.1.2 |A1.1.1 |
|სწავლების ორი წლის ბოლოს |A1.2 |A1.1.2 |
|სწავლების სამი წლის ბოლოს |სრული A1 |
|სწავლების მეოთხე წლის ბოლოს | A 2.2 |A2.1 |
|სწავლების მეხუთე წლის ბოლოს |A2.3 |A2.2 |
|სწავლების მეექვსე წლის ბოლოს |სრული A2 |
|სწავლების მეშვიდე წლის ბოლოს |B1.2 |B1.1 |
|სწავლების მერვე წლის ბოლოს |B1.3 |B1.2 |
|სწავლების მეცხრე წლის ბოლოს |B1.4 |B1.3 |
|სწავლების მეათე და მომდევნო წლების ბოლოს; | |
| |სრული B1. |
გ) ქართული ენა არაქართულენოვანი სკოლებისთვის/სექტორებისთვის
| სამიზნე ცნებები |დაწყებითი |საბაზო |საშულო |
|ტექსტი |I-IV კლასები |სხვადასხვა ტიპისა და ჟანრის თხრობითი, აღწერითი და მსჯელობითი ზეპირი და წერილობითი ტექსტი: 1. მხატვრული - პოეტური ნაწარმოებები; |
| |სხვადასხვა ტიპისა და ჟანრის ზეპირი და წერილობითი ტექსტი: 1. მხატვრული - ენის |ადაპტირებული მოთხრობები, იგავ-არაკები, მითები და ლეგენდები; 2. არამხატვრული - ა) პრაგმატული ტექსტები: ინსტრუქციები, რეკლამა, |
| |გასატეხები, გამოცანები, საბავშვო ლექსები; ადაპტირებული მოთხრობები და ზღაპრები; |აფიშა, ანონსი, ანოტაცია, გამოხმაურება; ბ) პირადი და ოფიციალური კორესპონდენცია, ინტერვიუ; გ) საქმიანი ქაღალდები: განცხადება, |
| |2. არამხატვრული - ა) პრაგმატული ტექსტები; ბ) მარტივი კორესპონდენცია; გ) მარტივი|სამოტივაციო წერილი, რეზიუმე (CV); დ) ბიოგრაფიული ტექსტები: ავტობიოგრაფია, ბიოგრაფია, ბიოგრაფიული ცნობარი/ პორტრეტები, დღიური, |
| |საინფორმაციო და შემეცნებითი ტექსტები; 3. მედია/მულტიმედია ტექსტები; 4. სასწავლო|მოგონება; ე) საინფორმაციო და შემეცნებითი ტექსტები: მარტივი ადაპტირებული სტატიები წიგნებიდან, ჟურნალებიდან და გაზეთებიდან; ვ) |
| |მიზნით შედგენილი (დიდაქტიზებული) ტექსტები. |მარტივი ენით დაწერილი დარგობრივი ტექსტები; 3. მედია/მულტიმედია ტექსტები - მხატვრული და დოკუმენტური ფილმები, სპექტაკლები; |
| | |გასართობი და შემეცნებითი გადაცემები; სტატიები ვებგვერდიდან, ვებპორტალიდან; საპროგრამო თემატიკაზე მორგებული აუდიო–ვიდეო სასწავლო |
| |საკომუნიკაციო სიტუაცია (თემა, მიზანი, ავტორი, ადრესატი, მონაწილეები) |რესურსები; 4. სასწავლო მიზნით შედგენილი (დიდაქტიზებული) ტექსტები - თემატური დიალოგები; თხრობითი, აღწერითი და მსჯელობითი |
| |საკომუნიკაციო სიტუაციის შესაბამისი ფუნქციური სამეტყველო აქტები: ა) ინტერაქცია |ტექსტები; კითხვარები; მინიკვლევები და მათი ანგარიშები. |
| |სოციალურ რიტუალებში (მაგ., მისალმება-დამშვიდობება, მოკითხვა, გაცნობა, მადლობის | |
| |გადახდა, მილოცვა, თანხმობა/უარი); ბ) ინტერაქცია ინფორმაციის მოსაპოვებლად |ნებისმიერ ტექსტს აქვს თავისი საკომუნიკაციო სიტუაცია (თემა, მიზანი, ავტორი, ადრესატი, მონაწილეები) და შედგება საკომუნიკაციო |
| |(მაგ., პირადი მონაცემების - ვინაობის, ასაკის, ეროვნების, სადაურობის, |სიტუაციის შესაბამისი ფუნქციური სამეტყველო აქტებისაგან. ესენია: ა) ინტერაქცია სოციალურ რიტუალებში (მაგ., კომუნიკაციის |
| |საცხოვრებელი ადგილის, ტელეფონის ნომრის გაცვლა და სხვ.); გ) ინტერაქცია |დაწყება/დასრულება, წარდგენა, დაპატიჟება, შეხვედრის დანიშვნა, დახმარების თხოვნა, ნებართვის აღება/მიცემა); ბ) ინტერაქცია |
| |გრძნობა/ემოციისა და შეხედულებების/ დამოკიდებულებების შესახებ; დ) ინტერაქცია |ინფორმაციის მოსაპოვებლად (მაგ., პირადი და სხვისი მონაცემების გაცვლა; ადამიანის/ცხოველის/ გარემოს, საქმიანობის |
| |დროისა და სივრცის; ე) ლოგიკური კავშირების გამოხატვა (მიზეზი, შედეგი). |აღწერა/დახასიათება; საჭიროებების/ მოთხოვნილებების/სურვილების გაზიარება - ჰობი და ინტერესები, თავისუფალი დრო, საქმიანობა, |
| |ტექსტების სტრუქტურა და ორგანიზება და ჟანრობრივი მახასიათებლები, რომლებიც ქმნის|ჯანმრთელობა, შეგრძნებები, გეგმები/ განზრახვა, მომავლის დაგეგმვა, მგზავრობა/მოგზაურობა და ა.შ.); გ) ინტერაქცია გრძნობა/ემოციისა |
| |ტექსტის მთლიანობას: ა) ტექსტის მაორგანიზებელი სიტყვიერი/ვერბალური ელემენტები |და შეხედულებების/დამოკიდებულებების შესახებ (დადებითი და უარყოფითი გრძნობებისა და ემოციების, შთაბეჭდილების, შეფასების, პოზიციის |
| |(მაგ., სათაური, ქვესათაური, აბზაცი, რუბრიკა, წარწერა); ბ) ტექსტის |გამოხატვა და მისი არგუმენტირება: კმაყოფილება/უკმაყოფილება, სინანული, გაკვირვება, ეჭვი, ვარაუდი, ინტერესი/ინდიფერენტულობა); დ) |
| |მაორგანიზებელი არასიტყვიერი/არავერბალური ელემენტები (მაგ., ილუსტრაცია, სვეტი, |ინტერაქცია დროისა და სივრცის შესახებ (დროში ლოკალიზება, მოქმედების ქრონოლოგია, სიხშირე და ხანგრძლივობა, თანადროულობა; |
| |სქემა, ცხრილი, ლოგო; ტიპოგრაფიული მინიშნებები - დახრილი, წვრილი/მსხვილი შრიფტი,|ადგილმდებარეობისა და მიმართულების მითითება/განსაზღვრა: დანიშნულების ადგილი, მარშრუტი); ე) ლოგიკური კავშირების გამოხატვა |
| |ხაზგასმა, სასვენი ნიშნები; ინტონაცია, მიმიკა, ჟესტიკულაცია, ხმის ტემბრი). |(მიზეზი, შედეგი, მიზანი, ოპოზიცია, პირობითობა). |
| | | |
| |V-VI კლასები |ერთი ტიპისა და ჟანრის ტექსტებს აქვს საერთო სტრუქტურა და ორგანიზება და ჟანრობრივი მახასიათებლები, რომლებიც ქმნის ტექსტის |
| |იგივე, რაც I-IV კლასებისთვის, ემატება: |მთლიანობას: ა) ტექსტის მაორგანიზებელი სიტყვიერი/ვერბალური ელემენტები (მაგ., სათაური, ქვესათაური, აბზაცი, რუბრიკა, წარწერა, |
| |ტექსტის ჟანრული მრავალფეროვნება - ლეგენდები, დღიური, ბიოგრაფია, კატალოგი, |შემოკლებული სიტყვები); ბ) ტექსტის მაორგანიზებელი არასიტყვიერი/არავერბალური ელემენტები (მაგ., სქემა, ცხრილი, ლოგო; ტიპოგრაფიული |
| |მარშრუტი, ინსტრუქცია, გზამკვლევი, ინტერვიუ; |მინიშნებები - დახრილი, წვრილი/მსხვილი შრიფტი, ხაზგასმა, სასვენი ნიშნები; ინტონაცია, მიმიკა, ჟესტიკულაცია, ხმის ტემბრი); გ) |
| |ტექსტის სახეობებს ემატება - მსჯელობითი ტექსტი; |აბზაცის სტრუქტურა (თემატური წინადადება, დამხმარე წინადადებები, დასკვნითი წინადადება). |
| |სამეტყველო აქტებს ემატება - კომუნიკაცია ტელეფონით/სოც. ქსელით, მობოდიშება, | |
| |ვარაუდის გამოთქმა, პოზიციის გამოხატვა, სიხშირე და ხანგრძლივობა, მომავალი |საშუალო საფეხუზე ემატება: |
| |გეგმები, მოგზაურობა. |მხატვრული ტექსტების ჩამონათვალში - ისტორიული თხზულებები, ნოველები |
| |ლოგიკურ კავშირებს ემატება - მიზანი; |საგაზეთო პუბლიკაციები - სტატია, ქრონიკა, რეპორტაჟი |
| |ვერბალურ ორგანიზებას ემატება - სტროფი და სტრიქონი. |საინფორმაციო ტექსტს - ესე |
| | |სამეცნიეროს - ადაპტირებული სამეცნიერო-პოპულარული |
| | |დიდაქტიზებულს - კვლევები და ანგარიშები |
| | |სამეტყველო აქტებში, სოციალურ ინტერაქციაში ემატება - შეთავაზება, წახალისება/შექება, კეთილი სურვილები, მადლობის გადახდა, |
| | |მობოდიშება |
|ენობრივ-გრამატიკული |I-IV კლასები |მორფოლოგია და სინტაქსი: არსებითი სახელის ბრუნება და ბრუნვათა |მორფოლოგია და სინტაქსი: სახელები, მათი ბრუნება და ბრუნვათა |
|საშუალებები |ყველა ენას თავისი ფონეტიკური, მორფოლოგიური, სინტაქსური და ლექსიკური სისტემები |ფუნქციები; კონკრეტული და აბსტრაქტული სახელები (ძველი/სიძველე; |ფუნქციები (არსებითი სახელი, რიცხვითი სახელი, ზედსართავი სახელი, |
| |აქვს. ენობრივი საშუალებების ცოდნა და მათი ფუნქციური გამოყენება მნიშვნელოვანია |ახალგაზრდა/ახალგაზრდობა); ზედსართავი და რიცხვითი სახელები, |ნაცვალსახელი); სუბიექტური და ობიექტური პირები და მათი ფუნქციები; |
| |წარმატებული ზეპირი და წერითი მეტყველებისათვის. |მათი ბრუნება და ფუნქციები; ნაცვალსახელის ჯგუფები, მათი ბრუნება|ერთპირიანი, ორპირიანი და სამპირიანი ზმნური კონსტრუქციები; |
| |საკომუნიკაციო სიტუაციის შესაბამისი ფუნქციური სამეტყველო აქტები ქართულში |და ფუნქციები; გეოგრაფიულ სახელთა წარმოქმნა; სუბიექტური და |მწკრივთა წარმოება და ფუნქციები (ზმნის მარტივი და რთული ფორმები - |
| |ხორციელდება სათანადო ენობრივი (ლექსიკური და გრამატიკული) საშუალებებით: |ობიექტური პირების გამოხატვა სხვადასხვა ტიპის ზმნაში; |I თურმეობითი, II თურმეობითი); მოქმედების შესრულების დრო და |
| |ფონეტიკა და ორთოეპია: ანბანი, ხმოვანი და თანხმოვანი; ქართულისათვის |მოქმედების გამოხატვა წარსულსა და მომავალში (სასურველი და |გამოხატვის ფორმები (მწკრივები, დროის ზმნიზედები, სახელები და |
| |დამახასიათებელი სპეციფიკური თანხმოვნები; ბგერა/ასო, მარცვალი; ასოთშეთანხმება; |სავარაუდო მოქმედების გამოხატვა II კავშირებითითა და |საწყისები შესაბამისი სინტაქსური კონსტრუქციები); მოქმედების |
| |ინტონაცია, მახვილი, წარმოთქმა. |ხოლმეობითით; აუცილებლად შესასრულებელი და აკრძალული მოქმედების |მრავალგზისობა და მისი გამოხატვის ფორმები; დამხმარე ზმნები; |
| |მორფოლოგია: არსებითი სახელი; სახელის რიცხვი (ებიანი მრავლობითი); კონკრეტულ |გამოხატვა წართქმითი და უკუთქმითი ბრძანებითით; წარსულში |ზმნისწინი და მისი ფუნქციები (მიმართულება, ასპექტი, |
| |ბრუნვათა ფორმა და ფუნქციები; სახელის კუმშვა და კვეცა ნათესაობითსა და |შესრულებელი მოქმედების გამოხატვა - ერთგზისი და მრავალგზისი |სიტყვაწარმოება); საწყისი და მიმღეობა (წარმოება და ფუნქციები); |
| |მოქმედებითში; ზედსართავი სახელი; რაოდენობითი და რიგობითი რიცხვითი სახელები |მოქმედება, შესრულებული მოქმედების პროცესი და შედეგი; უნახავი |ქცევა და კონტაქტი (წარმოება და ფუნქციები); ზმნიზედები და მათი |
| |(1-100); პირის, კითხვითი და კუთვნილებითი ნაცვალსახელები; სახელთა წარმოქმნის |მოქმედების გამოხატვა I თურმეობითით); ზმნის აქტიური და პასიური |ფუნქცია; ზმნიზედა თანდებულის ფუნქციით; კავშირი (აგებულება და |
| |კონკრეტული შემთხვევები (-იანი, უ-ო, -ელი, სა-ო); პირისა და რიცხვის გამოხატვა |ფორმები (დაანგრია/ დაინგრა...); ზმნისწინი და მისი ფუნქციები |ფუნქციები); თანდებული (აგებულება და ფუნქციები); ნაწილაკი (მისი |
| |სხვადასხვა ტიპის ზმნაში (ვარ (თ), ვწერ(თ)... მაქვს/გვაქვს, |(ასპექტის წარმოება...); თავისებური ზმნები (გდია/ყრია, |ადგილი წინადადებაში და ფუნქციები: -ვე, -ც, კინაღამ, თითქოს...); |
| |მომწონს/მოგვწონს...); ნასწავლი ზმნების სხვადასხვა დროის ფორმები; თანდებულები |ვარდება/ცვივა..); საწყისი და მიმღეობა (წარმოება და ფუნქციები);|მსაზღვრელ-საზღვრულის ურთიერთობა; რთული სინტაქსური კონსტრუქციები; |
| |(-დან/იდან, -ში, -ზე, -თან, -გან) და ზმნიზედები (გუშინ, დღეს... აქ, იქ... |კავშირი რთულ წინადადებაში; მსაზღვრელ-საზღვრულის ურთიერთობა, |დამოკიდებული წინადადებები, მათი ადგილი და ფუნქციები; მიმართებითი |
| |ხშირად, ზოგჯერ... ჯერ, შემდეგ...) კონკრეტული ფუნქციით (დრო, ადგილი, მოქმედების |ბრუნვა და ფუნქციები; პირობისა და შედეგის გამოხატვა და |სიტყვები და წევრ-კავშირები; პირდაპირი და ირიბი ნათქვამი; |
| |ინტენსივობა და ქრონოლოგიური თანამიმდევრობა); ნაწილაკები. |შესაბამისი სინტაქსური კონსტრუქციები (რა შემთხვევაში? რა |პირდაპირი ნათქვამის ირიბად გადაკეთება და პირიქით. |
| |სინტაქსი: წინადადება მოდალობის მიხედვით - თხრობითი და კითხვითი წინადადებები; |პირობებში?); აქტიური და პასიური კონსტრუქციები. |მართლწერისა და პუნქტუაციის საკითხები: წევრ-კავშირების გამოყენება |
| |მარტივი სინტაქსური კონსტრუქციები. |მართლწერისა და პუნქტუაციის საკითხები: სახელის ბრუნვასა და |რთულ წინადადებაში; რთული სიტყვების (კომპოზიტების) მართლწერის |
| |პუნქტუაცია: წერტილი, მძიმე, კითხვის ნიშანი, ტირე. |რიცხვთან დაკავშირებული მართლწერის საკითხები; რთული რიცხვითი |საკითხები; სხვათა სიტყვის ნაწილაკების მართლწერის საკითხები; |
| |ლექსიკა: სინონიმი, ანტონიმი; თემატური ლექსიკა. |სახელების მართლწერა; რიგობითი რიცხვითი სახელების გამოხატვა |სასვენი ნიშნების გამოყენება რთულ სინტაქსურ კონსტრუქციებში, |
| | |არაბული და რომაული ციფრებით; კუთვნილებითი ნაცვალსახელის |პირდაპირ და ირიბ ნათქვამში, განკერძოებულ სიტყვებთან და |
| |V-VI კლასები |მართლწერა (თავისი თუ მისი? თავისი/თავიანთი; ჩემს ძმას, შენს |გამოთქმებთან. |
| |მორფოლოგია: არსებითი სახელი (ბრუნვა და რიცხვი; წოდებითი ბრუნვა და მისი ფუნქცია |ოთახში ...); რთული სიტყვების (კომპოზიტების) მართლწერის |ლექსიკა: კომპოზიტები, მათი შედგენილობა და მნიშვნელობა; იდიომატური|
| |- მიმართვა); განუსაზღვრელი რიცხვითი სახელი (ბევრი, ცოტა, მრავალი); ზედსართავი |საკითხები; ზმნისა და კრებითი სახელების/და კავშირით შეერთებული |გამოთქმები და ფრაზეოლოგიზმები; განკერძოებული სიტყვები და |
| |სახელის ხარისხის ფორმების წარმოება; ნაცვალსახელი (პირის, კითხვითი, |სახელების შეთანხმება რიცხვში; სასვენი ნიშნების გამოყენება |გამოთქმები; სიტყვის პირდაპირი და გადატანითი მნიშვნელობით ხმარება;|
| |კუთვნილებითი, ჩვენებითი, განსაზღვრებითი); პირისა და რიცხვის გამოხატვა ზმნაში; |ერთგვაროვანი წევრების ჩამონათვალთან, რთულ სინტაქსურ |პროფესიული და დარგობრივი ლექსიკა. |
| |სახელთა წარმოქმნა (-იანი, უ-ო, -ელი, სა-ო, მე-ე, -ური/-ული); წარსულში |კონსტრუქციებში. | |
| |შესრულებული მოქმედების ორგვარი გამოხატვა (წყვეტილი/უწყვეტელი); მომავალში |ლექსიკა: კომპოზიტები, მათი შედგენილობა და მნიშვნელობა; | |
| |შესასრულებელი მოქმედება (II კავშირებითი და მისი ფუნქციები); წართქმითი და |სიტყვათშეხამებები; სიტყვაწარმოება (როგორც ენის ლექსიკური | |
| |უკუთქმითი ბრძანებითი (გააკეთე, არ გააკეთო, ნუ გააკეთებ); ზმნისწინის ფუნქციები |მარაგის გამდიდრების საშუალება, მაგ., ბავშვი - ბავშვობა, წითელი| |
| |(მოქმედების მიმართულება, მრავალგზისობის გამოხატვა: მივდივარ/დავდივარ); |- სიწითლე...); პროფესიული და დარგობრივი ლექსიკა. | |
| |ზმნიზედები (აქ, იქ, მაღლა... გუშინ, დღეს...; კარგად, ცუდად; ერთხელ, ორჯერ...; | | |
| |უფრო) და მათი ფუნქციები (ადგილის, დროის, ვითარების, ჯერობის, შედარების | | |
| |გამოხატვა); თანდებულები (- ზე /- ვით, -დან/-იდან, -მდე/-ამდე, -თან, -კენ) და | | |
| |მათი ფუნქციები (ადგილისა და დროის, მიმართულების, შედარება-მსგავსების გამოხატვა,| | |
| |დროში სიხშირის განსაზღვრა - ორიდან ოთხამდე; ორშაბათიდან ხუთშაბათამდე...; | | |
| |მანძილის განსაზღვრა - სახლიდან სკოლამდე...); კავშირი (და, მაგრამ, რომ); | | |
| |ნაწილაკი (უკუთქმითი: არ/ნუ; დადასტურებითი: კი, დიახ, ჰო); | | |
| |სინტაქსი: წინადადება მოდალობის მიხედვით - თხრობითი, კითხვითი და ძახილის | | |
| |წინადადებები; მსაზღვრელ-საზღვრულის შეთანხმება ბრუნვასა და რიცხვში; მოქმედების | | |
| |მიზეზისა და მიზნის გამოხატვა და შესაბამისი სინტაქსური კონსტრუქციები (რატომ? - | | |
| |იმიტომ, რომ; რის გამო? - იმის გამო, რომ; რისთვის? - იმისთვის, რომ; რა მიზნით? | | |
| |- იმ მიზნით, რომ); | | |
| |მართლწერისა და პუნქტუაციის საკითხები: მიმართვის ფორმები საკუთარ და საზოგადო | | |
| |სახელებთან და მასთან დაკავშირებული მართლწერის საკითხები; რიცხვში შეთანხმება და | | |
| |მასთან დაკავშირებული მართლწერის საკითხები (ორი ბიჭი, ბევრი მოსწავლე... / ორი | | |
| |ხატავს, ყველა მოვიდა...); წერტილი, მძიმე, კითხვისა და ძახილის ნიშნები, | | |
| |ორწერტილი, ტირე; | | |
| |ლექსიკა: სინონიმი, ანტონიმი; სიტყვაწარმოება (როგორც ენის ლექსიკური მარაგის | | |
| |გამდიდრების საშუალება, მაგ., ქუდი - ქუდიანი - უქუდო; თევზი - მეთევზე; პური - | | |
| |მეპურე...); თემატური ლექსიკა; მარტივი პროფესიული და დარგობრივი ლექსიკა. | | |
|კულტურათა დიალოგი |განსხვავებულ სოციოკულტურულ და კულტურულ სამყაროს შორის არსებობს მსგავსება-განსხვავება. ეს მსგავსება-განსხვავება აისახება როგორც სოციოკულტურულ რეალიებსა და კულტურაში (მაგ., ტრადიციები და წეს-ჩვეულებები, ყოფით |
| |სიტუაციებში ქცევები და ურთიერთობები, ეროვნული და რელიგიური დღესასწაულები, სახელმწიფო სიმბოლიკა, ღირსშესანიშნაობები/კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლები, ფასეულობები და ღირებულებები, კულტურული ნორმები - ქცევის |
| |ეტიკეტი), ისე ენაშიც (მაგ., ანდაზები და აფორიზმები, იდიომატური გამოთქმები, კომპოზიტები, მეტყველების ეტიკეტი). |
| | |
| |ცნების - „კულტურათა დიალოგის“ - გაცნობიერება სხვადასხვა ეპოქის, ქვეყნის სოციოკულტურული გარემოს (პიროვნებათშორისი ურთიერთობების, ფასეულობებისა და ღირებულებების) გააზრების საფუძველს ქმნის ესთეტიკისა (მუსიკა, |
| |ხელოვნება) და საზოგადოებრივი მეცნიერებების (ისტორია, გეოგრაფია, "მოქალაქეობა") შესწავლისას. |
სწავლა-სწავლების პროცესში განსაკუთრებული ყურადღება უნდა მიექცეს საგნობრივი სტანდარტით განსაზღვრული სავალდებულო ნაწარმოებების/ავტორების სწავლებას საბაზო და საშუალო საფეხურებზე.
დ) მათემატიკა
|სამიზნე ცნებები |დაწყებითი |საბაზო |საშულო |
|მათემატიკური მოდელი |მათემატიკური მოდელი აღწერს რეალურ მოვლენას, პროცესს, შესასწავლ ობიექტს |მათემატიკური მოდელი აღწერს რეალურ მოვლენას, პროცესს, შესასწავლ ობიექტს |მათემატიკური მოდელი აღწერს ჩვენ გარშემო მიმდინარე რეალურ |
| |მათემატიკური სიმბოლოებისა და ენის გამოყენებით. მათემატიკური მოდელირების |მათემატიკური სიმბოლოების და ენის გამოყენებით. მათემატიკური მოდელირებისას |მოვლენას, პროცესს, შესასწავლ ობიექტს მათემატიკური სიმბოლოებისა|
| |პროცესისთვის მნიშვნელოვანია უცნობი რაოდენობების, სიდიდეების ერთმანეთთან |მნიშვნელოვანია უცნობი რაოდენობების, სიდიდეების ერთმანეთთან დაკავშირება და |და ენის გამოყენებით. მათემატიკური მოდელირებისას მნიშვნელოვანია|
| |დაკავშირება და წარმოდგენა სხვადასხვა ფორმით. |სხვადასხვა ფორმით წარმოდგენა. მათემატიკური მოდელი შეიძლება წარმოდგენილი |უცნობი რაოდენობების, სიდიდეების ერთმანეთთან დაკავშირება და |
| | |იყოს: რიცხვითი და ალგებრული გამოსახულებების, განტოლებების, უტოლობების, |სხვადასხვა ფორმით წარმოდგენა. მათემატიკური მოდელი შეიძლება |
| |მათემატიკური მოდელი შეიძლება წარმოდგენილი იყოს: რიცხვითი ან ასოითი |ფუნქციის, გეომეტრიული ფიგურების, ცხრილების, დიაგრამების, სიდიდეების, |წარმოდგენილი იყოს: რიცხვითი და ალგებრული გამოსახულებების, |
| |გამოსახულებების, განტოლებების, უტოლობების, გეომეტრიული ფიგურების, ცხრილების, |გრაფიკის, ასევე ჩამოთვლილთა ერთობლიობის სახით. მათემატიკური მოდელის |წრფივი, კვადრატული, ტრიგონომეტრიული, მაჩვენებლიანი, |
| |დიაგრამების, სიდიდეების, ასევე ზემოთ ჩამოთვლილთა ერთობლიობის სახით. |საშუალებით შესაძლებელია როგორც მათემატიკური, ასევე საყოფაცხოვრებო მოვლენის |ლოგარითმული, რაციონალური, განტოლებების და ფუნქციის, |
| | |დახასიათება, მისი არსებითი ნიშან-თვისებების გარკვევა და პრობლემის გადაჭრა. |გეომეტრიული ფიგურების, ცხრილების, დიაგრამების, გრაფიკის, |
| |მათემატიკური მოდელების საშუალებით შესაძლებელია როგორც მათემატიკური, ასევე | |ასევე ჩამოთვლილთა ერთობლიობის სახით. |
| |საყოფაცხოვრებო მოვლენის დახასიათება, მისი არსებითი ნიშან-თვისებების გარკვევა | | |
| |და პრობლემის გადაჭრა. | |რეალური მოვლენის მათემატიკური მოდელირების პროცესი მოიცავს: |
| | |რეალური მოვლენის მათემატიკური მოდელირების პროცესი მოიცავს: პრობლემის |პრობლემის გააზრებას, შესაბამისი მათემატიკური მოდელის შექმნას |
| |I-IV კლასები |გააზრებას, შესაბამისი მათემატიკური მოდელის შექმნას, ამოხსნის ალგორითმის |ან შერჩევას, ამოხსნის ალგორითმის შემუშავებას (ამოხსნისთვის |
| |(1) რიცხვები - ნატურალური რიცხვები მილიონამდე და 0; მთელი და ნაწილი; წილადი |შემუშავებას, ამონახსნის მიღებას, შედეგების ინტერპრეტაციას რეალურ |კონკრეტული მეთოდებისა და სტრატეგიების არჩევას), ამონახსნის |
| |რიცხვები; |კონტექსტში, მოდელის გადახედვასა და გაუმჯობესებას. |მიღებას, შედეგების ინტერპრეტაციას რეალურ კონტექსტში, მოდელის |
| |მოქმედებები რიცხვებზე და მათი თვისებები; | |გადახედვასა და გაუმჯობესებას, რაც მოდელს მეტად ზუსტს და |
| |(2) ალგებრა - გამოსახულება, განტოლება, უტოლობა; | |ეფექტურს გახდის. |
| |(3) გაზომვა - სიდიდე, ზომის ერთეული და გაზომვის საშუალებები; | |მათემატიკა STEAM განათლების საფუძველია. |
| |(4) გეომეტრია და სივრცის აღქმა - ბრტყელი გეომეტრიული ფიგურები და მათი | | |
| |თვისებები; სივრცული გეომეტრიული ფიგურები და მათი თვისებები; ორიენტირება; | | |
| |(5) სტატისტიკა, მონაცემთა ანალიზი - მონაცემთა შეგროვება და ორგანიზება; | | |
| |მონაცემთა ელემენტარული ანალიზი და შედეგების ინტერპრეტაცია. | | |
| | | | |
| |V-VI კლასები | | |
| |(1) რიცხვები, მოქმედებები რიცხვებზე და მათი თვისებები - ნატურალური რიცხვები | | |
| |და მოქმედებები მათზე; წილადი რიცხვები და მოქმედებები მათზე; ათწილადი რიცხვები| | |
| |და მოქმედებები მათზე; მთელი რიცხვები და მოქმედებები მათზე; | | |
| |შეფარდება, პროპორცია, პროცენტი; | | |
| |(2) ალგებრა - გამოსახულება, განტოლება, უტოლობა; მიმართება (შესაბამისობა); | | |
| |(3) გაზომვა - სიდიდე, ზომის ერთეული; | | |
| |(4) გეომეტრია და სივრცის აღქმა - ბრტყელი გეომეტრიული ფიგურები და მათი | | |
| |თვისებები; სივრცული გეომეტრიული ფიგურები; ორიენტირება; | | |
| |(5) სტატისტიკა, მონაცემთა ანალიზი - მონაცემთა შეგროვება და ორგანიზება; | | |
| |მონაცემთა ელემენტარული ანალიზი და შედეგების ინტერპრეტაცია. | | |
|კანონზომიე |კანონზომიერება გამოხატავს ობიექტების, მოვლენების მოწესრიგებულ |კანონზომიერება გამოხატავს ობიექტების, მოვლენების მოწესრიგებულ |კანონზომიერება გამოხატავს ობიექტების, მოვლენების მოწესრიგებულ |
|რება |ურთიერთმიმართებებს (დამოკიდებულებებს); კანონზომიერება ვლინდება რიცხვებში, |ურთიერთმიმართებებს (დამოკიდებულებებს); კანონზომიერება ვლინდება რიცხვებში, |ურთიერთმიმართებებს (დამოკიდებულებებს); კანონზომიერება ვლინდება|
| |ალგებრულ და გეომეტრიულ ობიექტებში, მონაცემებში. მათემატიკა სწავლობს რიცხვით|ალგებრულ და გეომეტრიულ ობიექტებში, მონაცემებში. მათემატიკა სწავლობს |რიცხვებში, ალგებრულ და გეომეტრიულ ობიექტებში, მონაცემებში. |
| |და არარიცხვით კანონზომიერებებს. კანონზომიერება შეიძლება იქნას წარმოდგენილი |რიცხვით და არარიცხვით კანონზომიერებებს. |კანონზომიერება შეიძლება იქნას წარმოდგენილი სიტყვიერად, |
| |სიტყვიერად, გრაფიკულად, სიმბოლოების, ცხრილის და მათემატიკური მოდელების |კანონზომიერების წარმოდგენა შესაძლებელია სიტყვიერად, გრაფიკულად, |გრაფიკულად, სიმბოლოების, ცხრილის და მათემატიკური მოდელების |
| |გამოყენებით; |სიმბოლოების, ცხრილის და მათემატიკური მოდელების გამოყენებით. მათემატიკური |გამოყენებით. მათემატიკური კანონზომიერების აღმოჩენა, აღწერა და |
| | |კანონზომიერების აღმოჩენა, აღწერა და შესწავლა შესაძლებელია ისეთ მათემატიკურ |შესწავლა შესაძლებელია ისეთ მათემატიკურ ობიექტებსა და მათ |
| |მათემატიკური კანონზომიერების აღმოჩენა, აღწერა და შესწავლა შესაძლებელია ისეთ |ობიექტებსა და მათ თვისებებში, როგორებიცაა: რიცხვები, მიმდევრობა, |თვისებებში, როგორებიცაა რიცხვები, მიმდევრობა, ხარისხი და |
| |მათემატიკურ ობიექტებსა და მათ თვისებებში, როგორებიცაა რიცხვები, მიმდევრობა, |არითმეტიკული ოპერაციები და მათი თვისებები, გეომეტრიული ფიგურები და მათი |ხარისხის თვისებები, გეომეტრიული ობიექტების, ალგებრული |
| |შეკრების, გამოკლების, გამრავლებისა და გაყოფის მოქმედებები და მათი ერთმანეთთან|თვისებები, ალგებრული (ტოლობა, უტოლობა, განტოლება, ასოითი გამოსახულება) და |(განტოლება, უტოლობა, ალგებრული გამოსახულება, ფუნქცია) და |
| |კავშირი, მარტივი გეომეტრიული ფიგურები და მათი თვისებები, ალგებრული |სტატისტიკური ობიექტები, ალბათური მოდელები. სამყაროში არსებული |სტატისტიკური ობიექტები, ალბათური მოდელები. სამყაროში არსებული |
| |(განტოლება, უტოლობა, ასოითი გამოსახულება) და სტატისტიკური ობიექტები |კანონზომიერების ჩაწერა, აღწერა შესაძლებელია მათემატიკის გამოყენებით. |კანონზომიერების ჩაწერა, აღწერა შესაძლებელია მათემატიკის |
| |(დიაგრამა, ცხრილი). |კანონზომიერებების მათემატიკური აღწერით შესაძლებელია ვარაუდის გამოთქმა, |საშუალებით. |
| | |ახალი თვისებების აღმოჩენა, პრობლემის გადაჭრა. | |
| |სამყაროში არსებული კანონზომიერების აღწერა და შესწავლა შესაძლებელია | |კანონზომიერების მათემატიკური აღწერით შესაძლებელია არა მხოლოდ |
| |მათემატიკის გამოყენებით; კანონზომიერებების მათემატიკური აღწერით შესაძლებელია | |არსებული მდგომარეობის ანალიზი, არამედ ახალი კანონზომიერებების |
| |ვარაუდის გამოთქმა, შესასწავლი ობიექტის ახალი თვისებების აღმოჩენა, პრობლემის | |დადგენა, აღმოჩენა და არსებული წესების შესწავლა. პრობლემის |
| |გადაჭრა. | |გადაჭრა. |
| | | | |
|ლოგიკა / ლოგიკური |ლოგიკის მეშვეობით შესაძლებელია აზრების თანმიმდევრული და ცხადი გადმოცემა |ლოგიკის/ლოგიკური მსჯელობის მეშვეობით შეგვიძლია აზრების თანმიმდევრული და |ლოგიკის/ლოგიკური მსჯელობის მეშვეობით შესაძლებელია აზრების |
|მსჯელობა |მათემატიკური ენის (ტერმინების, აღნიშვნებისა და სიმბოლოების) გამოყენებით; |ცხადი გადმოცემა მათემატიკური ენის, (ტერმინების, აღნიშვნებისა და |თანმიმდევრული და ცხადი გადმოცემა მათემატიკური ენის |
| |ლოგიკური მსჯელობით და შესაბამისი ტერმინების გამოყენებით შესაძლებელია აზრის, |სიმბოლოების) გამოყენებით. ლოგიკური მსჯელობით და შესაბამისი ტერმინების |(ტერმინების, აღნიშვნებისა და სიმბოლოების) გამოყენებით. |
| |დებულების, გამონათქვამის დასაბუთება. |გამოყენებით ხდება აზრის, დებულების, გამონათქვამის დასაბუთება/უარყოფა; |ლოგიკური მსჯელობით და შესაბამისი ტერმინების გამოყენებით |
| |ლოგიკური მსჯელობით, ლოგიკური ცხრილებისა და სქემების გამოყენებით |ლოგიკური ცხრილებისა და საკლასიფიკაციო სქემების გამოყენებით შესაძლებელია: |შესაძლებელია: აზრის, დებულების, გამონათქვამის |
| |შესაძლებელია: რიცხვებში, ალგებრულ, გეომეტრიულ ობიექტებში და მონაცემებში |რიცხვებში, ალგებრულ და გეომეტრიულ ობიექტებში, მონაცემებში |დასაბუთება/უარყოფა; ლოგიკური ცხრილებისა და საკლასიფიკაციო |
| |კანონზომიერებების, საერთო ნიშან-თვისებების აღმოჩენა, დასაბუთება და |კანონზომიერებების, საერთო ნიშან-თვისებების აღმოჩენა, დასაბუთება და |სქემების გამოყენებით რიცხვებში, ალგებრულ და გეომეტრიულ |
| |განზოგადება. სხვადასხვა საკლასიფიკაციო სქემების შემუშავება და გამოყენება. |განზოგადება; სხვადასხვა საკლასიფიკაციო სქემების, ალგორითმების შემუშავება, |ობიექტებში, მონაცემებში კანონზომიერებების, საერთო |
| |რეალური სიტუაციის შესაბამისი მათემატიკური მოდელის წარმოდგენა და პროცესის |გამოყენება. |ნიშან-თვისებების აღმოჩენა, დასაბუთება და განზოგადება; |
| |ახსნა. |ლოგიკის მეშვეობით ასევე შესაძლებელია რეალურ ცხოვრებაში სხვადასხვა |სიდიდეებს შორის დამოკიდებულების აღმოჩენა, ახსნა; |
| |ლოგიკის მეშვეობით ასევე შესაძლებელია რეალურ ცხოვრებაში სხვადასხვა მოვლენის |მოვლენების შესწავლისა და ანალიზის დროს მიზეზშედეგობრივი კავშირის დადგენა, |რეალური სიტუაციის შესაბამისი მათემატიკური მოდელის წარმოდგენა |
| |შესწავლისა და ანალიზის დროს ვარაუდის გამოთქმა, არგუმენტების მოტანა, |ვარაუდის გამოთქმა, არგუმენტების მოტანა, მსჯელობის ხაზის განვითარება და |და პროცესის ახსნა; |
| |მსჯელობის ხაზის განვითარება და დასკვნის გამოტანა; |დასკვნის გამოტანა; |რეალურ ცხოვრებაში სხვადასხვა მოვლენის შესწავლისა და ანალიზის |
| |ლოგიკური მსჯელობის პროცესი მოიცავს: კანონზომიერებების აღმოჩენას; რაოდენობრივ |ლოგიკური მსჯელობის პროცესი მოიცავს: კანონზომიერებების აღმოჩენას; |დროს ვარაუდის გამოთქმა, არგუმენტების/კონტრარგუმენტის მოყვანა,|
| |და აბსტრაქტულ მსჯელობას; ჰიპოთეზების ჩამოყალიბებას, მათი მართებულობის |რაოდენობრივ და აბსტრაქტულ მსჯელობას; ჰიპოთეზების ჩამოყალიბებას, მათი |მსჯელობის ხაზის განვითარება და დასკვნის გაკეთება; ინდუქციური |
| |დასაბუთებას ან უარყოფას; მსჯელობის ხაზის განვითარებას; მათემატიკური |მართებულობის დასაბუთებას ან უარყოფას; წესების, ალგორითმების შემუშავებას; |და დედუქციური მსჯელობა; პრობლემის გადაჭრისას აბსტრაქტული და |
| |არგუმენტების და მტკიცებულებების წარმოდგენას, განზოგადება/დაკონკრეტებას; |მსჯელობის ხაზის განვითარებას; მათემატიკური არგუმენტების და მტკიცებულებების |რაოდენობრივი მსჯელობა. |
| |ინდუქციური/დედუქციური მსჯელობით მიღებული დასკვნების დასაბუთებას ან უარყოფას; |წარმოდგენას, განზოგადება/დაკონკრეტებას; ინდუქციური/დედუქციური მსჯელობით | |
| | |მიღებული დასკვნების დასაბუთებას ან უარყოფას. | |
ე) უცხოური ენები
უცხოური ენის/ენების ფლობის საერთო ევროპული ჩარჩო (CEFR) თითოეული საფეხურისთვის
| |პირველი უცხოური ენა |მეორე უცხოური ენა |მესამე უცხოური ენა |
| |მოსმენა |კითხვა |წერა |
|ტექსტი |ერთმანეთთან კომუნიკაციას ტექსტების საშუალებით ვამყარებთ. არსებობს წერითი და ზეპირი მეტყველების ტექსტის სხვადასხვა ტიპი, მაგ., პრაგმატული და საინფორმაციო-შემეცნებითი ტექსტები, ოფიციალურ-საქმიანი და მხატვრული |
| |ტექსტები. სხვადასხვა კომუნიკაციას (სოციალური ურთიერთობებისას, შეხედულებების, დამოკიდებულების, ემოციებისა და შეგრძნებების გამოხატვისას, დროისა და სივრცის აღსანიშნად) შესაბამისი სამეტყველო ფუნქციები ახასიათებს. |
| | |
| |ყველა ტექსტს, როგორც ზეპირ, ისე წერითს, აქვს თავისებური სტრუქტურა, რაც გულისხმობს მაორგანიზებელ ვერბალურ (მაგ., სათაური, ქვესათაური, აბზაცი, რუბრიკა, ილუსტრაცია, სასვენი ნიშნები) და არავერბალურ ელემენტებს (მაგ., |
| |ინტონაცია, მახვილი, პაუზა); ქართული და ინგლისური ენის ტექსტების ბუნება ბევრ საერთო ნიშან-თვისებას ატარებს. თუმცა, არსებობს განსხვავებებიც (მაგ., ინგლისურში ბგერათა რაოდენობა აღემატება ასოთა რაოდენობას, არსებობს |
| |მთავრული და არამთავრული (დიდი და პატარა) ასოები, რომელთა გამოყენებაც წესს ექვემდებარება; ინგლისურ ენაში გვაქვს დროისა თუ მიმართულების თანდებულები, რომლებიც წინ ერთვის სიტყვას, მაგ., to school, on the table. |
| |წინადადებების სხვადასხვა ფორმის სხვადასხვანაირი წარმოთქმის წესი - სპეციალური კითხვითი წინადადება წარმოითქმის დაღმავალი ინტონაციით, ხოლო ზოგადი კითხვითი წინადადება კი აღმავალი ინტონაციით); საკომუნიკაციო |
| |სიტუაციები განსხვავდება მახასიათებლების მიხედვით (კომუნიკაციის მიზანი, თემა, მონაწილეები, კომუნიკაციის ადგილი და დრო). |
|ენობრივი საშუალებები|ენობრივ საშუალებებში მოიაზრება ლექსიკა და გრამატიკა; კომუნიკაცია |ენობრივ საშუალებებში მოიაზრება ლექსიკა და გრამატიკა; კომუნიკაცია |ენობრივ საშუალებებში მოიაზრება ლექსიკა და გრამატიკა; კომუნიკაცია |
| |ხორციელდება სიტუაციის შესაბამისი ენობრივი საშუალებების გამოყენებით; |ხორციელდება სიტუაციის შესაბამისი ენობრივი საშუალებების გამოყენებით; |ხორციელდება სიტუაციის შესაბამისი ენობრივი საშუალებების გამოყენებით; |
| |ინგლისური ენის გრამატიკა ქართული ენისგან მკვეთრად განსხვავება მთელი რიგი |ინგლისური ენის გრამატიკა ქართული ენისგან მკვეთრად განსხვავება მთელი |ინგლისური ენის გრამატიკა ქართული ენისგან მკვეთრად განსხვავდება მთელი|
| |მახასიათებლებით: |რიგი მახასიათებლებით: |რიგი მახასიათებლებით: |
| |Table of Grammar Content |Table of Grammar Content |Table of Grammar Content |
| | | | |
| |Nouns |Noun |Noun |
| |Singular and Plural (Regular and Irregular Forms); |Singular and Plural; Countable and Uncountable; Abstract Nouns; |Singular and Plural; Countable and Uncountable Nouns; Abstract |
| |Countable and Uncountable Nouns with “some” and “any”; Possessive Case |Possessive Case; Double Possessive |Nouns; Compound Nouns; Cases |
| | | | |
| |Article |Article |Article |
| |Indefinite; Definite; Zero |Indefinite; Definite; Zero |Indefinite; Definite; Zero |
| | | | |
| |Pronoun |Pronoun |Pronoun |
| | | | |
| |Personal (subject, object, possessive); Demonstrative; Quantitative; |Personal (subject, object, possessive); Reflexive and Emphatic; |Personal; Reflexive and Emphatic; Impersonal; Demonstrative; |
| |Indefinite; Relative |Impersonal; Demonstrative; Quantitative; Indefinite; Relative |Quantitative; Indefinite; Relative |
| | | | |
| |Adjective |Adjective |Adjective |
| |Colour, Size, Shape, Quality, Nationality; Possessive; Quantitative; |Colour, Size, Shape, Quality, Nationality; Possessive; Quantitative; |Possessive; Demonstrative; Quantitative; Quantifiers; Comparative |
| |Degrees of Adjectives |Degrees of Adjectives; Order of Adjectives |and superlative forms; (not) as . . . as, not . . . enough to, too .|
| | | |. . to, the + comparative… the + comparative,..; Order of adjectives|
| |Adverb |Adverb | |
| |Manner; Frequency; Time; Place |Manner; Frequency; Time; Place; Sequence; Sentence Adverbs; |Adverb |
| | |Comparative and Superlative Forms |Degrees of Comparison; Sequence |
| |Numeral | | |
| |Cardinal and Ordinal Numerals |Numeral |Numeral |
| | |Cardinal and Ordinal Numbers |Cardinal and Ordinal Numbers |
| |Modal | | |
| |Can (ability; requests; permission); Could (ability; possibility; polite |Modal |Modal |
| |requests); Would (polite requests); Will (offer); Shall (suggestion; |Can (ability; requests; permission); Could (ability; possibility; |Can (Ability, Requests, Permission); |
| |offer); Should (advice); May, Might (possibility); Have (got) to; Must |polite requests); Would (polite requests); Will (offer); Shall |Could (Ability, Possibility, Polite Requests); |
| |(obligation); Mustn’t (prohibition); Need (necessity) |(suggestion; offer); Should (advice); May, Might (possibility); Have |Would (Polite Requests); |
| | |(got) to; Ought to; Must (obligation); Mustn’t (prohibition); Need |Will (Offer); |
| |Preposition |(necessity); Needn’t (lack of necessity); Used to + Infinitive (past |Shall (Suggestion, Offer); |
| |Place; Time; Movement |habits) |Should (Advice); |
| | | |May, Might (Possibility); |
| |Conjunction |Preposition |Have (got) to, Ought to, Must (Obligation); |
| |Coordinating; Subordinating |Prepositions of location, time, direction and instrument; |Mustn’t (Prohibition); |
| | |Prepositional Phrases; Prepositions preceding Nouns and Adjectives; |Need (Necessity); |
| |Verb form |Prepositions following (i) Nouns and Adjectives; (ii) Verbs |Needn’t (Lack of Necessity); |
| |Regular/Irregular; Auxiliary; Infinitive; Gerund | |Used to + Infinitive (Past Habits); Must, Might, Could, May, Can`t, |
| | |Conjunction |Have (Speculation and Deduction) |
| |Tense |Coordinating; Subordinating | |
| |Present Simple; Present Continuous; Present Perfect Simple; Past Simple; | |Preposition |
| |Past Continuous; Future Time (will, to be going to) |Verb form |Place and Movement; Time; Direction; Instrument; Prepositional |
| | |Regular/Irregular; Main and Auxiliary; Linking and Phrasal verbs; Verb|Phrases; Prepositions preceding Nouns and Adjectives; Prepositions |
| |Syntax |Patterns; Infinitive; Gerund; Causative |following (i) Nouns and Adjectives; (ii) Verbs |
| |Sentence Types: Declarative, Interrogative, Imperative,Exclamatory;Word | | |
| |order: subject-verb-object (SVO) word order; Simple, compound and some |Tense |Verb form |
| |types of complex sentences |Present Simple; Present Continuous; Present Perfect Simple |Regular/Irregular; Main; Auxiliary; Linking; Phrasal; Infinitive; |
| | |Past Simple; Past Continuous; Past Perfect Simple |Gerund; Participles; Causative |
| |Conditional |Future Simple; Future Continuous; Future Perfect Simple | |
| |Conditional 0 ; Conditional 1 | |Tense |
| | |Passive form |Present Simple; Present Continuous; Present Perfect Simple; Present |
| | |Present Simple; Past Simple; Future Simple |Perfect Continuous; Past Simple; Past Continuous; Past Perfect |
| |დაწყებით საფეხურზე შესასწავლი ლექსიკის ცოდნაში იგულისხმება: საშუალოზე |Present Continuous; Past Continuous |Simple; Past Perfect Continuous; Future Simple; Future Continuous; |
| |დაბალი - (A2) დონით გათვალისწინებული ლექსიკური ერთეულების შესწავლა და |Present Perfect Simple; Past Perfect Simple; Future Perfect Simple |Future Perfect Simple |
| |გამოყენება ოთხივე ფორმით (Meaning, Form, Pronunciation, Appropriacy). | | |
| | |Syntax |Passive form |
| | |Subject-Verb-Object (SVO) word order; Sentence Structure; Punctuation;|Present, Past and Future Simple; Present, Past Continuous; Present, |
| | |Sentence Type: Declarative, Interrogative, Imperative, Exclamatory |Past and Future Perfect |
| | | | |
| | |Conditional and Wishes |Syntax |
| | |Conditional 0; Conditional 1; Conditional 2 Wishes (wishes about |Word Order; Sentence Structure; Punctuation; Phrase Structure; |
| | |present and past) |Sentence Types: Declarative, Interrogative, Imperative and |
| | | |Exclamatory |
| | |direct and reported speech | |
| | |Statements; Questions; Commands/Requests/Suggestions |Conditional and Wishes |
| | | |Conditional 0; Conditional 1; Conditional 2; Conditional 3; Wishes |
| | | | |
| | |ნებისმიერ თემაზე ლაპარაკი სხვადასხვა სირთულის/დონის ლექსიკით არის |Clause |
| | |შესაძლებელი საბაზო საფეხურზე შესასწავლი ლექსიკის ცოდნაში იგულისხმება: |Time Clauses; Clauses of Result; Clauses of Reason; Clauses of |
| | |საშუალო - B1 დონით გათვალისწინებული ლექსიკური ერთეულების, სინონიმების,|Purpose; Clauses of Contrast; Clauses of Manner |
| | |ანტონიმების, ომონიმების შესწავლა და გამოყენება ოთხივე | |
| | |ფორმით (Meaning, Form, Pronunciation, Appropriacy). |direct and reported speech |
| | | |Statements; Questions; Commands/Requests/Suggestions |
| | | | |
| | | |ნებისმიერ თემაზე ლაპარაკი სხვადასხვა სირთულის/დონის ლექსიკით არის |
| | | |შესაძლებელი. საშუალო საფეხურზე შესასწავლი ლექსიკის ცოდნაში |
| | | |იგულისხმება: საშუალოზე მაღალი- B2.1 დონით გათვალისწინებული |
| | | |ლექსიკური ერთეულების, სინონიმების, ანტონიმების, ომონიმების შესწავლა|
| | | |და გამოყენება ოთხივე ფორმით (Meaning, Form, Pronunciation, |
| | | |Appropriacy). |
|კულტურათა დიალოგი |განსხვავებულ სოციოკულტურულ და კულტურულ სამყაროებს შორის არსებობს მსგავსება-განსხვავებები. ეს მსგავსება-განსხვავება აისახება როგორც სოციოკულტურულ რეალიებსა და კულტურაში (მაგ., ტრადიციები და წეს-ჩვეულებები, |
| |ეროვნული და რელიგიური დღესასწაულები, სახელმწიფო სიმბოლიკა), ისე ენაშიც (მაგ., ანდაზები და აფორიზმები, კომპოზიტები, მეტყველების ეტიკეტი). |
მეორე უცხოური ენა
|სამიზნე |დაწყებითი |საბაზო |საშუალო |
|ცნებები | | | |
|ტექსტი |ტექსტი ემყარება საკომუნიკაციო სიტუაციას, რომლის მახასიათებლებია: თემა, |ტექსტი ემყარება საკომუნიკაციო სიტუაციას, რომლის მახასიათებლებია: |ტექსტი ემყარება საკომუნიკაციო სიტუაციას, რომლის მახასიათებლებია: |
| |მიზანი, კომუნიკაციაში მონაწილე პირები, დრო და ადგილი. ცალკეულ |თემა და მიზანი, კომუნიკაციაში მონაწილე პირები, დრო და ადგილი, |თემა და მიზანი, კომუნიკაციაში მონაწილე პირები, დრო და ადგილი, |
| |საკომუნიკაციო სიტუაციას შეესაბამება სამეტყველო ქმედების (მაგ., ინტერაქცია |საკომუნიკაციო არხები და ფორმატი. ცალკეულ საკომუნიკაციო სიტუაციას |საკომუნიკაციო არხები და ფორმატი; ცალკეულ საკომუნიკაციო სიტუაციას |
| |სოციალურ რიტუალებში, ინფორმაციის მოსაპოვებლად ან მის შესახებ, გრძნობის / |შეესაბამება სამეტყველო ქმედების (მაგ., ინტერაქცია სოციალურ |შეესაბამება სამეტყველო ქმედების (მაგ., ინტერაქცია სოციალურ |
| |ემოციის / შეხედულებების / დამოკიდებულებების, დროისა და სივრცის შესახებ) |რიტუალებში, ინფორმაციის მოსაპოვებლად ან მის შესახებ, |რიტუალებში, ინფორმაციის მოსაპოვებლად ან მის შესახებ, |
| |კონკრეტული ნიმუშები. მათი მიზნობრივი გამოყენება მნიშვნელოვანია ეფექტიანი |გრძნობის/ემოციის/შეხედულებების/დამოკიდებულებების, დროისა და სივრცის|გრძნობის/ემოციის/ შეხედულებების/დამოკიდებულებების, დროისა და სივრცის|
| |კომუნიკაციის დასამყარებლად. ტექსტს აქვს სტრუქტურული მახასიათებლები: |შესახებ, ლოგიკური კავშირების გამოხატვა) კონკრეტული ნიმუშები. მათი |შესახებ, ლოგიკური კავშირების გამოხატვა) კონკრეტული ნიმუშები. მათი |
| |ილუსტრაცია, სათაური, აბზაცი, ლოგო, სასვენი ნიშნები. წარმატებული |მიზნობრივი გამოყენება მნიშვნელოვანია ეფექტიანი კომუნიკაციის |მიზნობრივი გამოყენება მნიშვნელოვანია ეფექტიანი კომუნიკაციის |
| |კომუნიკაციის დასამყარებლად მნიშვნელოვანია სიტუაციური ფაქტორების შესაბამისი|დასამყარებლად. ტექსტებს აქვთ სტრუქტურული მახასიათებლები: სათაური, |დასამყარებლად და მედიაციის განსახორციელებლად. ტექსტებს აქვთ |
| |ვერბალური (ლექსიკური ერთეულები, გრამატიკული ფორმები) და არავერბალური |ქვესათაური, აბზაცი, რუბრიკა, ილუსტრაცია, სქემა, ლოგო, სასვენი |სტრუქტურული მახასიათებლები: სათაური, ქვესათაური, აბზაცი, რუბრიკა, |
| |(მაგ., ინტონაციის, პაუზის დაცვა, მახვილის სწორად დასმა, |ნიშნები. წარმატებული კომუნიკაციის დასამყარებლად მნიშვნელოვანია |ილუსტრაცია, სქემა, ლოგო, სასვენი ნიშნები; წარმატებული კომუნიკაციის |
| |მიმიკა-ჟესტიკულაცია; ტიპოგრაფიული მინიშნებები - დახრილი, წვრილი/მსხვილი |სიტუაციური ფაქტორების შესაბამისი ვერბალური (ლექსიკური ერთეულები, |დასამყარებლად მნიშვნელოვანია სიტუაციური ფაქტორების შესაბამისი |
| |შრიფტი) საშუალებების შერჩევა. ამის გაცნობიერება მოსწავლეს დაანახვებს |გრამატიკული ფორმები) და არავერბალური (მაგ., ინტონაცია, პაუზა, |ვერბალური (ლექსიკური ერთეულები, გრამატიკული ფორმები) და არავერბალური|
| |კავშირს სხვადასხვა საგნებს (ბუნებისმეტყველება, ჩემი საქართველო, მათემატიკა|მახვილი, მიმიკა-ჟესტიკულაცია; ტიპოგრაფიული მინიშნებები - დახრილი, |(მაგ., ინტონაცია, პაუზა, მიმიკა-ჟესტიკულაცია; ტიპოგრაფიული |
| |და სხვ.) შორის, რომლებიც ეყრდნობა მრავალფეროვან ტექსტებს. |წვრილი/მსხვილი შრიფტი, რუბრიკები, ილუსტრაცია, სქემა) საშუალებების |მინიშნებები - დახრილი, წვრილი/მსხვილი შრიფტი, რუბრიკები, ილუსტრაცია,|
| | |შერჩევა. ამის გაცნობიერება მოსწავლეს დაანახებს კავშირს სხვადასხვა |სქემა) საშუალებების შერჩევა. ამის გაცნობიერება მოსწავლეს დაანახებს |
| | |საგნებს (ბიოლოგია, ქიმია, ფიზიკა, მათემატიკა, სამოქალაქო განათლება |კავშირს უცხოურ ენასა და სხვადასხვა საგნებს (ბიოლოგია, ქიმია, ფიზიკა,|
| | |და სხვა) შორის, რომლებიც ეყრდნობა განსხვავებული შინაარსის ტექსტებს.|მათემატიკა, სამოქალაქო განათლება და სხვ.) შორის, რომლებიც ეყრდნობა |
| | | |განსხვავებული შინაარსის მრავალფეროვან ტექსტებს. |
|ენობრივი საშუალებები |ლექსიკის შესწავლისას მნიშვნელოვანია ყურადღების გამახვილება სიტყვათა შორის |ლექსიკის შესწავლისას მნიშვნელოვანია ყურადღების გამახვილება სიტყვათა|ლექსიკის შესწავლისას მნიშვნელოვანია ყურადღების გამახვილება სიტყვათა |
| |სემანტიკურ კავშირებსა და ანტონიმებზე; დროითი, სივრცითი, რაოდენობრივი, |შორის სემანტიკურ კავშირებზე, სინონიმებზე, ანტონიმებსა და |შორის სემანტიკურ კავშირებზე, ომონიმებსა და პარონიმებზე. აზრის |
| |თვისებრივი მოცემულობების გამომომხატველ გარკვეულ სიტყვებსა და |ომონიმებზე. აზრის თანმიმდევრულად და ლოგიკურად გადმოსაცემად საჭიროა |თანმიმდევრულად და ლოგიკურად გადმოსაცემად საჭიროა დროითი, სივრცითი, |
| |შესიტყვებებზე; გრამატიკის შესწავლისას კი - კონტექსტის შესაბამის გრამატიკულ|დროის, სივრცის, რაოდენობის, თვისების და ლოგიკური კავშირების |რაოდენობრივი, თვისებრივი მოცემულობების, ლოგიკური კავშირების |
| |კონსტრუქციებზე. ამის გაცნობიერება მოსწავლეს დაანახებს კავშირს სხვადასხვა |გამომხატველი სიტყვებისა და შესიტყვებების გამოყენება; გრამატიკის |გამომხატველი სიტყვებისა და შესიტყვებების გამოყენება. გრამატიკის |
| |ენის გრამატიკულ მოვლენებსა და სიტყვაწარმოებას შორის, რაც დაეხმარება |შესწავლისას ტექსტის ასაგებად აუცილებელია კონტექსტის შესაბამისი |შესწავლისას ტექსტის ასაგებად აუცილებელია კონტექსტის შესაბამისი |
| |მომიჯნავე საგნების (ქართული ენა, ინგლისური ენა) შინაარსების გააზრებაში, |გრამატიკული კონსტრუქციების ფუნქციურად გამოყენება. ამის გაცნობიერება|გრამატიკული კონსტრუქციების ფუნქციურად გამოყენება. ამის გაცნობიერება |
| |ენობრივ-გრამატიკულ მოვლენებს შორის პარალელების გავლებასა და |მოსწავლეს დაანახებს კავშირს სხვადასხვა ენის გრამატიკულ მოვლენებსა |მოსწავლეს დაანახვებს კავშირს სხვადასხვა ენის გრამატიკულ მოვლენებსა |
| |მსგავსება-განსხვავებების დანახვაში. |და სიტყვაწარმოებას შორის, რაც დაეხმარება მომიჯნავე საგნების |და სიტყვაწარმოებას შორის, რაც დაეხმარება მომიჯნავე საგნების |
| | |(ქართული ენა, ინგლისური ენა) შინაარსების გააზრებაში, |(ქართული ენა, ინგლისური ენა, მესამე უცხოური ენა) შინაარსების |
| |გრამატიკული საკითხების ჩამონათვალი ენების მიხედვით იხილეთ დანართში N 1. |ენობრივ-გრამატიკულ მოვლენებს შორის პარალელების გავლებასა და |გააზრებაში, ენობრივ-გრამატიკულ მოვლენებს შორის პარალელების გავლებასა|
| | |მსგავსება-განსხვავებების დანახვაში. |და მსგავსება-განსხვავებების წარმოჩენაში. |
| | | | |
| | |გრამატიკული საკითხების ჩამონათვალი ენების მიხედვით იხილეთ დანართში|გრამატიკული საკითხების ჩამონათვალი ენების მიხედვით იხ. დანართში N |
| | |N 1. |1. |
|კულტურათა დიალოგი |ენა და კულტურა ერთმანეთისგან განუყოფელია. სხვადასხვა ქვეყნის სოციოკულტურულ|ენა და კულტურა ერთმანეთისგან განუყოფელია და უცხოური ენის |ენა და კულტურა ერთმანეთისგან განუყოფელია. უცხოური ენის შესწავლისას |
| |რეალიებსა (მაგ., ქვეყანა, დედაქალაქი, დროშა, ღერბი, ტრადიციული კერძი, |შესწავლისას მნიშვნელოვანია საკუთარი და სამიზნე ქვეყნების კულტურათა |მნიშვნელოვანია საკუთარი და სამიზნე ქვეყნების კულტურათა შორის |
| |ქცევისა და მეტყველების ეტიკეტი) და კულტურის ცალკეულ ნიმუშებს (მაგ., |შორის კავშირების დანახვა, განსხვავებული სოციოკულტურული რეალიების |კავშირების დანახვა, განსხვავებული სოციოკულტურული რეალიების (მაგ., |
| |სიმღერა, სპექტაკლი, ნახატი, მულტფილმი/ფილმი) შორის, ისევე როგორც მათ |(მაგ., ზნე-ჩვეულებები, ადათ-წესები, ტრადიციული კერძები, ქცევისა და |ზნე-ჩვეულებები, ადათ-წესები, ტრადიციული კერძები, ქცევისა და |
| |სოციოკულტურულ კონტექსტებსა და კულტურებს შორის არსებობს |მეტყველების ეტიკეტი; ცნობილი ისტორიული მოვლენები და პიროვნებები; |მეტყველების ეტიკეტი; ცნობილი ისტორიული მოვლენები და პიროვნებები; |
| |მსგავსება-განსხვავებები. |ზოგადი განათლების სისტემა და შეფასება), კულტურის ცალკეული |ზოგადი განათლების სისტემა და შეფასება და სხვა), კულტურის ცალკეული |
| |ამის გაცნობიერება მოსწავლეს დაეხმარება როგორც საკუთარი ენისა და კულტურის, |ნიმუშებისა (მაგ., სიმღერა, სპექტაკლი, სახვითი ხელოვნების ნიმუში, |ნიმუშებისა (მაგ., სიმღერა, სპექტაკლი, სახვითი ხელოვნების ნიმუში, |
| |ასევე უცხოური კულტურის უკეთ გაგება-დაფასებასა და სხვისთვის გაზიარებაში, |ფილმი, პოეზიისა და პროზის ნიმუშები) და ენაში აღბეჭდილი სამყაროს |ფილმი, პოეზიისა და პროზის ნიმუშები და სხვა) და ენაში აღბეჭდილი |
| |ასევე სასწავლო საგნების (მშობლიური ენა და ლიტერატურა, მუსიკა, ხელოვნება, |(კომპოზიტები, მყარი შესიტყვებები) აღმოჩენა, |სამყაროს (ფრაზეოლოგიზმები, ანდაზები) აღმოჩენა, |
| |ჩვენი საქართველო) შინაარსების უკეთ გააზრებაში. |მსგავსება-განსხვავებების დაფიქსირება. ამის გაცნობიერება მოსწავლეს |მსგავსება-განსხვავებების დაფიქსირება. ამის გაცნობიერება მოსწავლეს |
| | |დაანახვებს კავშირებს სხვა სასწავლო საგნების (ქართული ლიტერატურა, |დაანახვებს კავშირებს სხვა საგნების (ქართული ლიტერატურა, მუსიკა, |
| | |მუსიკა, ხელოვნება, ისტორია) შინაარსებს შორის. |ხელოვნება, ისტორია) შინაარსებს შორის. |
ვ) საზოგადოებრივი მეცნიერებები
| სამიზნე ცნებები |დაწყებითი |საბაზო |საშუალო |
|პიროვნება |ყველა ადამიანი არის უნიკალური პიროვნება, რომელსაც აქვს საკუთარი | | |
| |მოთხოვნილება-საჭიროებები (უსაფრთხოება, მიკუთვნების განცდა, აღიარება, | | |
| |პატივისცემა, რეალიზება) და მსოფლმხედველობა (რწმენა, ღირებულებები, | | |
| |იდენტობა). თითოეული ჩვენგანი თავისებურად აღიქვამს გარშემო მიმდინარე | | |
| |მოვლენებს. ადამიანი სხვა ადამიანებთან ურთიერთობით იძენს ცხოვრებისეულ | | |
| |გამოცდილებას, რაც ხელს უწყობს მის პიროვნულ განვითარებას (პიროვნული | | |
| |თვისებებისა და ღირებულებების ჩამოყალიბებას). საზოგადოების წევრებთან, | | |
| |განსხვავებული შეხედულების, ეროვნების, რელიგიის ადამიანებთან | | |
| |თანამშრომლობისა და ეფექტური კომუნიკაციისთვის გადამწყვეტი მნიშვნელობა | | |
| |აქვს ასერტულობას (ადამიანის უნარს, თამამად გამოხატოს საკუთარი სათქმელი| | |
| |სხვისი შეურაცხყოფის გარეშე). | | |
|დემოკრატია | |ადამიანს აქვს უფლებები და თავისუფლებები (სამოქალაქო, პოლიტიკური, |ადამიანს აქვს უფლებები და თავისუფლებები (სამოქალაქო, პოლიტიკური, |
| | |სოციალურ-ეკონომიკური და კოლექტიური), რომელთა დაცვასაც საქართველოს |სოციალურ-ეკონომიკური და კოლექტიური), რომელთა დაცვასაც საქართველოს |
| | |კანონმდებლობა და საერთაშორისო შეთანხმებები (საქართველოს |კანონმდებლობა და საერთაშორისო შეთანხმებები (საქართველოს |
| | |კონსტიტუცია, ადამიანის უფლებათა საყოველთაო დეკლარაცია, ბავშვის |კონსტიტუცია; ადამიანის უფლებათა საყოველთაო დეკლარაცია; ბავშვის |
| | |უფლებათა კონვენცია, ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა |უფლებათა კონვენცია; ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა |
| | |დაცვის კონვენცია და სხვა) უზრუნველყოფს. დემოკრატიულ სახელმწიფოში |დაცვის კონვენცია; ეკონომიკური, სოციალური და კულტურული უფლებების |
| | |ადამიანის უფლებების დაცვა უმთავრესი ღირებულება და ხელისუფლების |შესახებ საერთაშორისო პაქტი, საერთაშორისო პაქტი სამოქალაქო და |
| | |უზენაესი ამოცანაა. ხელისუფლების წყაროა ხალხი; მოქალაქეს აქვს |პოლიტიკური უფლებების შესახებ) უზრუნველყოფს. დემოკრატიულ |
| | |როგორც უფლებები, ისე მოვალეობები. ხელისუფლება და მოქალაქეები |სახელმწიფოში ადამიანის უფლებების დაცვა უმთავრესი ღირებულება, |
| | |დემოკრატიის პრინციპების (კანონის უზენაესობა, ხელისუფლების |ხელისუფლებისა და მსოფლიო თანამეგობრობის უზენაესი ამოცანაა. |
| | |დანაწილება და კონტროლი, თანასწორობა (მათ შორის, ქალისა და მამაკაცის|ხელისუფლების წყაროა ხალხი; ხელისუფლება და მოქალაქეები დემოკრატიის |
| | |თანასწორობა), სამართლიანი არჩევნები, ტოლერანტობა, ხელისუფლების |პრინციპების (კანონის უზენაესობა, ხელისუფლების დანაწილება და |
| | |გამჭვირვალობა და ანგარიშვალდებულება, პლურალიზმი, ეკონომიკური |კონტროლი, თანასწორობა, სამართლიანი არჩევნები, ტოლერანტობა, |
| | |თავისუფლება, მონაწილეობა, პასუხისმგებლობა, ინკლუზიურობა, |ხელისუფლების გამჭვირვალობა და ანგარიშვალდებულება, პლურალიზმი, |
| | |არაძალადობრივი მეთოდებით მოქმედება) დაცვით მოქმედებენ. |ეკონომიკური თავისუფლება) დაცვით მოქმედებენ. |
| | | | |
| | | |საზოგადოებები ერთმანეთისგან განსხვავდებიან პოლიტიკური კულტურის |
| | | |მიხედვით. განსხვავებებს სხვადასხვა ტიპის პოლიტიკურ კულტურას შორის |
| | | |განაპირობებს ისეთი ფაქტორები, როგორიცაა დამოკიდებულება პოლიტიკური |
| | | |პროცესის და სახელმწიფოს მიმართ, ძალაუფლების მოპოვებისა და |
| | | |ლეგიტიმაციის; საზოგადოებრივი პროტესტის გამოხატვის ფორმები. |
|საზოგადოება |ადამიანი სხვადასხვა საზოგადოებრივი ჯგუფის (მაგალითად, ოჯახი, სკოლა, |ისტორიულად მრავალი ტიპის საზოგადოება არსებობდა. ისინი ერთმანეთისგან|უძველესი დროიდან თანამედროვე პერიოდამდე საზოგადოება მუდმივად |
| |პროფესიული ჯგუფი, ერი/ეთნოსი) წევრია. საზოგადოების წევრებს, |განსხვავდებოდნენ: ზომით, სოციალური მოწყობით, შრომის დანაწილებით, |იცვლებოდა - როგორც საქართველოში, ისე მთელ მსოფლიოში. სხვადასხვა |
| |მიუხედავად მათი პიროვნული განსხვავებულობისა, აქვთ ერთიანობის |ცხოვრების წესით, ღირებულებებითა და ნორმებით. |ეპოქისა და რეგიონის საზოგადოებები ერთმანეთისგან განსხვავდებოდნენ |
| |განცდა („ჩვენ“), საერთო ინტერესი, საზრუნავი (გამოხატული სხვადასხვა |საზოგადოებები დროთა განმავლობაში იცვლება - ვითარდება, გარდაიქმნება.|სოციალური ფენების სტრუქტურით, ცხოვრების წესით, ღირებულებებითა და |
| |სახის სიმბოლოებში, ტრადიციებში, საერო და რელიგიურ |ამ ცვლილებებს განაპირობებს როგორც შიდა ფაქტორები (სოციალური |მსოფლმხედველობით. ეს ცვლილებები არ მიმდინარეობდა იზოლირებულად: |
| |დღესასწაულებში); ისინი ერთმანეთთან თანხმდებიან ურთიერთობისა და ქცევის |კონფლიქტები, კულტურული ტრანსფორმაცია), ასევე გარე ფაქტორები (ომები,|საქართველო, როგორც სხვადასხვა ცივილიზაციისა და სავაჭრო-კულტურული |
| |წესებზე, საერთო ღირებულებებსა და პასუხისმგებლობებზე. |მიგრაცია, კულტურული გაცვლა). |გზების გზაჯვარედინზე მდებარე ქვეყანა, მუდმივ ურთიერთგავლენაში იყო |
| |ეს ღირებულებები განსაზღვრავს მათ საერთო საზრუნავს (მაგალითად, ზრუნვა | |მეზობელ და შორეულ სამყაროებთან. ისევე როგორც მსოფლიოს მრავალი |
| |ოჯახზე, მხარეზე, ქვეყანაზე, სამოქალაქო უსაფრთხოებაზე, ჯანსაღი |ადამიანი არის პიროვნება, საკუთარი მსოფლმხედველობითა (შეხედულებები, |რეგიონი, საქართველოც ყოველთვის მრავალეთნიკური და მრავალკულტურული |
| |ცხოვრების წესის დაცვაზე, ბავშვთა უფლებების დაცვაზე,ქალისა და მამაკაცის|ღირებულებები) და მისწრაფებებით, რომელსაც აქვს განვითარების |სივრცე იყო. აქ სხვადასხვა ეთნიკური ჯგუფი თანაცხოვრობდა და გავლენას |
| |თანასწორუფლებიანობის დაცვაზე, კატასტროფების რისკის |უფლება. სხვა ადამიანებთან / საზოგადოებრივ ჯგუფებთან/ორგანიზაციებთან|ახდენდა ერთმანეთზე, რაც უფრო ფართო, მსოფლიო მასშტაბის პროცესების |
| |მიტიგაციაზე/პრევენციაზე). საზოგადოების წევრების ურთიერთთანამშრომლობა |ურთიერთობა მას პიროვნულ განვითარებაში (ეროვნული იდენტობის |ნაწილი იყო. |
| |აუცილებელია ინდივიდუალური და საზოგადოებრივი მიზნების |ჩამოყალიბება, ემოციების მართვა, კომუნიკაცია, კონფლიქტების | |
| |მისაღწევად. ამისათვის საჭიროა მათ შორის ჯანსაღი/ უსაფრთხო |მოგვარება, თანამშრომლობა, ემპათია, თავდაჯერებულობა, ადეკვატური და |ადამიანი არის პიროვნება, საკუთარი მსოფლმხედველობითა (შეხედულებები, |
| |კომუნიკაციასა და ჰარმონიული/კეთილგანწყობილი ურთიერთობების |ობიექტური თვითშეფასება, თვითრეგულაცია, ასერტულობა, ეთიკის |ეროვნული და ზოგადსაკაცობრიო ღირებულებები) და მისწრაფებებით, |
| |ჩამოყალიბება, რასაც ხშირად ხელს უშლის სტერეოტიპები, მოუგვარებელი |პრინციპებით ურთიერთობა) უწყობს ხელს. ამ ურთიერთობის შედეგად |რომელსაც აქვს განვითარების უფლება. სხვა ადამიანებთან/ ადგილობრივ |
| |კონფლიქტები, ძალადობა, მათ შორის საინფორმაციო და საკომუნიკაციო |ადამიანი ხდება საზოგადოების ნაწილი, რომლის წევრებს აქვთ ერთიანობის |თუ საერთაშორისო საზოგადოებრივ ჯგუფებთან/ორგანიზაციებთან ურთიერთობა |
| |ტექნოლოგიების გამოყენებით (პირადი სივრცის დარღვევა, პირადი ინფორმაციის|განცდა („ჩვენ“), საერთო ინტერესი და საზრუნავი (კულტურული |მას პიროვნულ განვითარებასა და სოციალიზაციაში ეხმარება. |
| |გამჟღავნება, ჩაგვრა/ბულინგი, კიბერბულინგი, განსხვავებული იდეების თავს |ღირებულებების დაცვა, ტრადიციების გათვალისწინება, ეროვნული თავდაცვა,| |
| |მოხვევა), ემოციების გამოხატვა-მართვისა და კონფლიქტების არაძალადობრივი |კეთილდღეობა). საზოგადოების წევრები ერთმანეთს უთანხმებენ |საზოგადოებები ერთმანეთისგან განსხვავდებიან მრავალფეროვნებისადმი |
| |მეთოდებით მოგვარების უნარების დეფიციტი. |ურთიერთობისა და ქცევის წესებს, საერთო მორალსა და ღირებულებებს. |დამოკიდებულებით. მათთვის დამახასიათებელია მრავალფეროვნების მართვის |
| |საზოგადოებრივი კეთილდღეობის მსიაღწევად და ქვეყნის/მხარის განვითარებაში| |სხვადასხვა მოდელი: ასიმილაცია, ინტეგრაცია, მულტიკულტურალიზმი, |
| |წვლილის შეტანისა და საერთო კეთილდღეობის მისღწევად მნიშვნელოვანია | |ინტერკულტურალიზმი. |
| |საზოგადოების წევრებს გააზრებული ჰქონდეთ სამოქალაქო აქტივიზმისა და | | |
| |მოხალისეობის საჭიროება. | | |
|მრავალფეროვნება |საქართველო გამოირჩევა კულტურული, ეთნიკური და რელიგიური | | |
| |მრავალფეროვნებით. მრავალფეროვნება ასახულია მატერიალური და სულიერი | | |
| |კულტურის ძეგლებში (მაგალითად, ფოლკლორში, ეთნოგრაფიულ ყოფაში), რომელიც | | |
| |ქვეყნის სიმდიდრეს წარმოადგენს. საუკუნეების მანძილზე ერთმანეთის გვერდით| | |
| |თანაცხოვრობდნენ და ქვეყნის განვითარებასა და წინსვლაში საკუთარი წვლილი | | |
| |შეჰქონდათ, განსხვავებული რელიგიის და ეთნიკური წარმომავლობის, | | |
| |საქართველოში მცხოვრებ ხალხებს /საქართველოს მოქალაქეებს. | | |
| |მრავალფეროვნება ქვეყნის / მხარის სოციალური, პოლიტიკური და ეკონომიკური| | |
| |განვითარებისათვის მნიშვნელოვანი რესურსია. | | |
|მეურნეობა |საქართველოს კონკრეტული მხარისთვის დამახასიათებელი ბუნებრივი პირობები | | |
| |და ბუნებრივი რესურსები (სასარგებლო წიაღისეული, კლიმატური, წყლის, | | |
| |ნიადაგების, ფლორისა და ფაუნის რესურსები) აქ მცხოვრებთა საქმიანობას | | |
| |(მაგალითად, სოფლის მეურნეობა, ხელოსნობა და შინამრეწველობა, ტურიზმი, | | |
| |მრეწველობა) განაპირობებს. საქართველოს სხვადასხვა მხარეში განსხვავებული| | |
| |ბუნებრივი რესურსებია. შესაბამისად, მათი ათვისება და გამოყენება | | |
| |მოსახლეობის სამეურნეო საქმიანობას განსაზღვრავს | | |
| |(მევენახეობა-მეღვინეობა, მარცვლოვანი კულტურების მოყვანა, მეხილეობა, | | |
| |მებოსტნეობა, მეცხვარეობა, შინამრეწველობა, მეთუნეობა, ტურიზმი, | | |
| |მეტალურგია, მსუბუქი მრეწველობა, კვების მრეწველობა, ვაჭრობა). | | |
| |ხშირად ადმიანის საქმიანობა გარდაქმნის გარემოს, რაც ეკოლოგიური | | |
| |პრობლემების რისკებს წარმოქმნის (მდინარეთა, ნიადაგების, ჰაერის | | |
| |დაბინძურება, ხე-ტყის ჭრა); ადამიანები სახელწიფო მეურნეობას ავითარებენ | | |
| |იმის გათვალისწინებით, თუ - რა რესურსები და შრომა სჭირდება სამეურნეო | | |
| |საქმიანობას და რა რისკები ახლავს მას; რამდენად არის მოთხოვნა მათ მიერ| | |
| |შექმნილ/მოყვანილ პროდუქტზე. | | |
|მოსახლეობა, ეკონომიკა | |სხვადასხვა გეოგრაფიულ გარემოსა და დროში საზოგადოების განაწილება, |საზოგადოებრივი პროცესების/მოვლენების მიზეზების და შედეგების |
| | |განსახლება და განვითარება. |შესწავლა გვეხმარება დავადგინოთ: |
| | |სხვადასხვა ისტორიული ეპოქის მკვლევრები, დიდი გეოგრაფიული აღმოჩენები|ბუნებრივი გარემოს გავლენა ადამიანის საქმიანობასა და განსახლებაზე; |
| | |და მათი გავლენა მოსახლეობისა და ეკონომიკის ტერიტორიულ |დემოგრაფიული და ეკონომიკური პროცესებით გამოწვეული შედეგების (მაგ.: |
| | |გადანაწილებაზე. |მიგრაცია, მეურნეობის სხვადასხვა დარგის განვითარება, „მწვანე |
| | |ამა თუ იმ ტერიტორიაზე მუდმივად, ან დროებით მცხოვრებ მოსახლეობას |რევოლუცია“) გავლენა ბუნებრივ გარემოზე; |
| | |აქვს გარკვეული მახასიათებლები: |მოსახლეობის ძირითადი მახასიათებლებისა და დინამიკის (მოსახლეობის |
| | | |ცვლილება, დემოგრაფიული სიტუაცია - ხანდაზმულთა ხვედრითი წილის ზრდა, |
| | |(ა) მოსახლეობის რაოდენობა და სტრუქტურა (სქესობრივ-ასაკობრივი, |გაახალგაზრდავება, დემოგრაფიული პოლიტიკა, დემოგრაფიული ტენდენციები |
| | |ეთნიკური, რელიგიური) ცვალებადია დროსა და სივრცეში; |- გადასვლის ფაზები) გავლენა საზოგადოებრივ სისტემებზე; |
| | |(ბ) მოსახლეობის კვლავწარმოება/აღწარმოება (შობადობა, მოკვდავობა, |მოსახლეობის დინამიკა და სტრუქტურა, დემოგრაფიული მახასიათებლები |
| | |მოსახლეობის ბუნებრივი მატების კოეფიციენტი, აღწარმოების ტიპები); |(აღწარმოება, შობადობა, მოკვდაობა, ბუნებრივი მოძრაობა, ქორწინება, |
| | |(გ) მიგრაცია (მიგრაციის ტიპები, ფაქტორები); |განქორწინება, მიგრაცია, სიცოცხლის მოსალოდნელი საშუალო |
| | |(დ) მოსახლეობის განსახლება და სიმჭიდროვე; |ხანგრძლივობა, დემოგრაფიული გადასვლა, დემოგრაფიული აფეთქება, |
| | |(ე) ეკონომიკის დარგების სივრცე-დროითი განაწილება (დარგობრივი |დეპოპულაცია, მოსახლეობის დაბერება, დემოგრაფიული დატვირთვა, |
| | |სტრუქტურა); |მედიანური ასაკი, მოსახლეობის განსახლება), მილიონერი, მეგა და |
| | |(ვ) ქვეყნის ეკონომიკური განვითარება და სახელმწიფოს მოწყობა (მაგ.: |გლობალური ქალაქების სტრუქტურა, ქალაქის ზონები, ბიდონვილები |
| | |მმართველობის ფორმა, ტერიტორიულ-ადმინისტრაციული მოწყობა); |განვითარების სხვადასხვა დონეზე მყოფ ქვეყნებში, განსხვავებული |
| | |(ზ) მოსახლეობისა და ეკონომიკის ამსახველი თემატური რუკები და მისი |ხარისხობრივი და თვისობრივი მახასიათებლებით გამოირჩევა; |
| | |ელემენტები (რუკის ლეგენდა, შინაარსი, მასშტაბი, გრადუსთა ბადე, |ბუნებრივი გარემოს გავლენა ეკონომიკის დარგობრივ სტრუქტურასა |
| | |გეოგრაფიული ობიექტების ადგილმდებარეობის განსაზღვრა). |(პირველადი, მეორეული, მესამეული, მეოთხეული, მეხუთეული დარგები) და |
| | | |სივრცით განაწილებაზე; |
| | | |საერთაშორისო ვაჭრობის, საერთაშორისო ორგანიზაციების, |
| | | |მულტინაციონალური კორპორაციების, ფინანსური ნაკადებისა და ცენტრების |
| | | |გავლენა ქვეყნების ეკონომიკურ განვითარებაზე; |
| | | |ცირკულარული ეკონომიკისა და „მწვანე ეკონომიკის“ (განახლებადი |
| | | |ენერგიის განვითარება, „მწვანე სოფლის მეურნეობა“, ეკოტურიზმი) |
| | | |მნიშვნელობა ქვეყნის განვითარებაში. |
| | | | |
| | | |ცნება - "მოსახლეობა, ეკონომიკის“ გააზრებისთვის საჭიროა მოსახლეობის,|
| | | |ეკონომიკისა და პოლიტიკური პროცესების ამსახველი თემატური რუკები და |
| | | |მისი ელემენტები (რუკის ლეგენდა, შინაარსი, მასშტაბი, გრადუსთა ბადე, |
| | | |გეოგრაფიული ობიექტების ადგილმდებარეობის განსაზღვრა). |
|ზრუნვა |ზრუნვა ნიშნავს თანაგრძნობას/თანაგანცდას (ემპათიას) და მოვლას; | | |
| |საკუთარი ქმედებებით ვინმეს(მაგალითად, ოჯახი, მეგობრები, თანატოლები) ან| | |
| |რაიმეს (მაგალითად, კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლები, გარემო, | | |
| |საზოგადოებრივი პრობლემები,რესურსების დაზოგვა და ჯანსაღი ცხოვრების | | |
| |წესი, ცხოველები და მცენარეები) მიმართ ყურადღების გამოხატვას პირადი | | |
| |სარგებლის მოლოდინის გარეშე, გრძელვადიან მიზნებზე ორიენტირებით. | | |
|მდგრადი განვითარება | |მდგრადი განვითარების გლობალური მიზნები არის დოკუმენტი, რომლის |მოსახლეობის რაოდენობის ზრდასთან ერთად, გაიზარდა ბუნებრივ გარემოზე |
| | |შესრულების აუცილებლობაზე საერთაშორისო საზოგადოება შეთანხმდა. ეს |ზემოქმედება და მოიმატა ბუნებრივი და ანთროპოგენური საფრთხეების |
| | |დოკუმენტი ეხება ბუნების, ეკონომიკისა და საზოგადოების მდგრადობასა და|რისკმა, რაც შესაძლოა, მომავალში კატასტროფად იქცეს. წარმოიქმნას |
| | |კეთილდღეობას. რესურსების მოხმარებისას მნიშვნელოვანია საზოგადოების |კრიტიკული ეკორეგიონები, შეიცვალოს კლიმატური სარტყლებისა და |
| | |ინტერესებისა და მომავლის პერსპექტივის გათვალისწინება. ლოკალურ |ბუნებრივი ზონების საზღვრები, დაირღვეს გეოგრაფიული კანონზომიერებები.|
| | |ქმედებებს (მაგალითად, ნარჩენების მართვა, პოლიეთილენის პარკზე უარის | |
| | |თქმა, რესურსების დაზოგვა და სხვ.) გლობალური შედეგები მოსდევს. | |
| | | |ქვეყნის შიგნით თუ სხვადასხვა ქვეყანასა და რეგიონში, მოსახლეობას |
| | |მდგრადი განვითარების კონცეფციისა და მისი მიმართულებების - გარემოს |არათანაბარი წვდომა აქვს სოციალურ-ეკონომიკურ რესურსებსა და |
| | |დაცვა, ეკონომიკური განვითარება, სოციალური კეთილდღეობა, მისაღწევად |მომსახურებაზე (სასმელი წყალი, საკვები, ელექტროენერგია, საცხოვრებელი|
| | |საჭიროა: |პირობები, განათლება, ჯანდაცვა). |
| | | |სოციალურ-ეკონომიკური კეთილდღეობისა და მშვიდობიანი განვითარების |
| | |(ა) ბუნებრივი რესურსების რაციონალური გამოყენება (მაგ.: სასარგებლო |მისაღწევად აუცილებელია: ადრეული შეტყობინებების სისტემების არსებობა,|
| | |წიაღისეული, კლიმატური, მიწის, წყლის, მზისა და ქარის რესურსები, |ბუნებრივ და ტექნოგენურ საფრთხეებზე დროული რეაგირების მიზნით, |
| | |ბიორესურსები, რეკრეაციული რესურსები); |საერთაშორისო თანამშრომლობის და მასთან დაკავშირებული საერთაშორისო |
| | |(ბ) გარემოსდაცვითი ორგანიზაციები და მნიშვნელოვანი საერთაშორისო |დოკუმენტებისა და შეთანხმებების როლის გაცნობიერება, რესურსებსა და |
| | |შეთანხმებები, დაცული ტერიტორიების კონსერვაცია; |მომსახურებაზე უთანაბრო ხელმისაწვდომობის აღმოფხვრის მიზნით. |
| | |(გ) ბუნებრივი და ანთროპოგენური ფაქტორებით გამოწვეული საფრთხეების | |
| | |მართვა რეგიონულ და გლობალურ დონეზე (მაგ.: კლიმატის გლობალური |ცნება - "მდგრადი განვითარების“ გააზრებისთვის საჭიროა, სხვადასხვა |
| | |ცვლილება, მეწყერი, წყალდიდობა, წყალმოვარდნა, ღვარცოფი, გვალვა, |გარემოსდაცვითი, ეკონომიკური, სოციალური და პოლიტიკური პროცესების |
| | |გაუდაბნოება, მყინვარების დნობა); |ამსახველი თემატური რუკების დამუშავება. |
| | |(დ) ქვეყნის ეკონომიკური განვითარება და სოციალური კეთილდღეობა (მაგ.:| |
| | |ადამიანური/ჰუმანური განვითარების ინდექსი, მშპ, მშპ ერთ სულ |მდგრადი განვითარების გლობალური მიზნები არის მთელი მსოფლიოს მიერ |
| | |მოსახლეზე); |აღიარებული დღის წესრიგი, რომლის შესრულების აუცილებლობაზე |
| | |(ე) თემატური რუკები და მისი ელემენტები (რუკის ლეგენდა შინაარსი, |საერთაშორისო საზოგადოება შეთანხმდა. დოკუმენტი ეხება ბუნების, |
| | |მასშტაბი, გრადუსთა ბადე, გეოგრაფიული ობიექტების ადგილმდებარეობის |ეკონომიკისა და საზოგადოების მდგრადობასა და კეთილდღეობას. |
| | |განსაზღვრა). |რესურსების მოხმარებისას მნიშვნელოვანია საზოგადოების ინტერესებისა და|
| | | |მომავლის პერსპექტივის გათვალისწინება. ლოკალურ ქმედებებს გლობალური |
| | | |შედეგები მოსდევს. |
| | | | |
| | | |მდგრადი განვითარების მიზნების მიღწევა ხელს უწყობს ე.წ. ადამიანის |
| | | |კოლექტიური უფლებების დაცვას (მშვიდობის, თვითგამორკვევის, |
| | | |განვითარების, ჯანსაღ, უსაფრთხო გარემოში ცხოვრების უფლება) |
| | | | |
|სამოქალაქო მონაწილეობა | |დემოკრატიულ სახელმწიფოში ნებისმიერ ადამიანს შეუძლია, გავლენა |დემოკრატიულ სახელმწიფოში ნებისმიერ ადამიანს შეუძლია, გავლენა |
| | |მოახდინოს სოციალურ, ეკონომიკურ და პოლიტიკურ პროცესებზე. |მოახდინოს ადგილობრივ და გლობალურ სოციალურ, ეკონომიკურ, პოლიტიკურ |
| | |საზოგადოებრივი გარემოს გაუმჯობესება შესაძლებელია მონაწილეობით, |პროცესებზე. საზოგადოებრივი გარემოს გაუმჯობესება შესაძლებელია |
| | |პირადი ჩართულობით. აქტიური მოქალაქეები სხვადასხვა არაძალადობრივი |მონაწილეობით, პირადი ჩართულობით. აქტიური მოქალაქეები სხვადასხვა |
| | |ფორმით (მაგალითად, მოხალისეობა, ქველმოქმედება, არჩევნებში, |არაძალადობრივი ფორმით (მოხალისეობა, არჩევნებში, რეფერენდუმში, |
| | |რეფერენდუმში, პლებისციტში მონაწილეობა, მანიფესტაცია, ადვოკატირება, |პლებისციტში მონაწილეობა, მანიფესტაცია, ადვოკატირება, ლობირება, |
| | |ლობირება, მედიაცია, სოციალური მეწარმეობა, პეტიცია, გაფიცვა, |სოციალური მეწარმეობა, ნაფიცი მსაჯულობა, პეტიცია, დასახლების საერთო |
| | |,,მოქალაქე ჟურნალისტობა“, დასახლების საერთო კრება, სამოქალაქო |კრება, არასამთავრობო ორგანიზაციის წევრობა/შექმნა, გლობალური |
| | |მრჩეველთა საბჭო, საზოგადოებრივი/ პოლიტიკური ორგანიზაციის |კამპანიები) მონაწილეობენ საზოგადოებრივ ცხოვრებაში, სხვადასხვა |
| | |წევრობა/შექმნა) მონაწილეობენ საზოგადოებრივ ცხოვრებაში, სხვადასხვა |ფორმით თანამშრომლობენ ერთმანეთთან, ადგილობრივ და საერთაშორისო |
| | |ფორმით თანამშრომლობენ ერთმანეთთან, საზოგადოებრივ ორგანიზაციებთან და|საზოგადოებრივ ორგანიზაციებთან და ოფიციალურ სტრუქტურებთან. |
| | |ხელისუფლების სტრუქტურებთან. | |
| | | |სამოქალაქო მონაწილეობა შეიძლება იყოს რეალური (როცა სახეზეა |
| | | |ხელისუფლების კონტროლი, ძალაუფლების დელეგირება, პარტნიორობა) და |
| | | |მოჩვენებითი (როცა ხდება საზოგადოებრივი აზრით მანიპულირება, თერაპია,|
| | | |ან ადამიანების უბრალო ინფორმირება, კონსულტირება). |
|ინსტიტუცია |ინსტიტუცია არის კონკრეტული დანიშნულების/ფუნქციის მქონე დაწესებულება, | | |
| |რომლის მიზანია ინდივიდებისა და საზოგადოების საჭიროებებზე ზრუნვა. | | |
| |ინსტიტუციებში სხვადასხვა პროფესიის ადამიანები მუშაობენ. ისინი უფრო | | |
| |ეფექტიანად ზრუნავენ ინდივიდებისა და საზოგადოების საჭიროებებზე, ვიდრე | | |
| |ეს ერთ ადამიანს შეუძლია. | | |
|სახელმწიფო |სახელმწიფოს ფუნქციებია საკუთარ მოქალაქეებზე ზრუნვა, საზოგადოებრივი | | |
| |წესრიგის უზრუველყოფა, დემოკრატიული პრინციპების, ეროვნული და | | |
| |ზოგადსაკაცობრიო ღირებულებების, უფლებრივი თანასწორობისა და | | |
| |საზოგადოების თითოეული წევრის უფლებებისა და თავისუფლებების დაცვა. ამ | | |
| |ფუნქციებს ის კანონებისა და ინსტიტუციების საშუალებით ახორციელებს. | | |
| |თავის მხრივ, მოქალაქეებს საკუთარი სახელმწიფოს მიმართ გარკვეული | | |
| |პასუხისმგებლობა და მოვალეობა აკისრიათ (მაგ: კანონების დაცვა, | | |
| |საზოგადოებრივ პროცესებში მონაწილეობის მიღება). | | |
|ძალაუფლება | |ძალაუფლება არის შესაძლებლობა, ზეგავლენა მოახდინოს საზოგადოებრივ |ძალაუფლება არის შესაძლებლობა, გავლენა მოახდინო საზოგადოებისა და |
| | |პროცესებზე. სხვადასხვა ეპოქაში იცვლებოდა ძალაუფლების წყაროები, |სახელმწიფოს განვითარებაზე. ისტორიის მანძილზე ძალაუფლების ფორმები |
| | |სიმბოლოები, ლეგიტიმაციის საშუალებები და მმართველობის ფორმები. |მუდმივად იცვლებოდა - როგორც საქართველოში, ისე მთელ მსოფლიოში. ეს |
| | |თანამედროვე დემოკრატიულ სახელმწიფოში ხელისუფლების წყაროა ხალხი. |ცვლილებები საერთო ისტორიულ ლოგიკას მიჰყვებოდა: ტომობრივი |
| | |დემოკრატიული მმართველობა ემყარება ხელისუფლების შტოების გამიჯვნას, |გაერთიანებებიდან მონარქიამდე, ფეოდალური დანაწილებიდან ცენტრალიზებულ|
| | |კანონის უზენაესობას და მოქალაქეთა უფლებების დაცვას. |სახელმწიფომდე, იმპერიული მმართველობიდან დემოკრატიულ რესპუბლიკამდე. |
| | | |საქართველოს ისტორიაში ეს ეტაპები იმავე ძირითად ხაზს გასდევს, |
| | | |რომელიც მსოფლიოს მრავალ ცივილიზაციას ახასიათებდა, თუმცა ყოველ |
| | | |რეგიონში თავისებურად ვლინდებოდა - ხშირად მეზობელი იმპერიებისა და |
| | | |მსოფლიო პოლიტიკური პროცესების უშუალო გავლენით. თანამედროვე |
| | | |დემოკრატიულ სახელმწიფოებში ხელისუფლების წყარო ხალხია, რაც |
| | | |კაცობრიობის ხანგრძლივი პოლიტიკური განვითარების შედეგია. |
|ცვლილება |ცვლილება ყოველდღიური ცხოვრების ნაწილია. მის შესახებ ინფორმაციას | | |
| |ცალკეული ობიექტები (მაგალითად, არტეფაქტები, სიძველეები), ტრადიციები და| | |
| |ტექსტები (ზეპირი, წერილობითი) ასახავს/ინახავს. ეს ობიექტები ჩვენთვის | | |
| |მნიშვნელოვან ღირებულებებს განასახიერებს და მათთან დაკავშირებულ | | |
| |ისტორიებს „გვიამბობს“. | | |
|დრო |ცვლილება ყოველდღიური ცხოვრების განუყოფელი ნაწილია. სხვადასხვა ისტორიულ|ისტორია დროში მიმდინარე ცვლილებების შემსწავლელი დარგია. ისტორიის |ისტორიკოსები წარსულს პერიოდებად ანუ ეპოქებად ყოფენ - ამ პროცესს |
| |პერიოდში ადამიანების ყოფა-ცხოვრება თანამედროვეობისგან მნიშვნელოვნად |სხვადასხვა ეტაპზე ადამიანებს განსხვავებული დამოკიდებულება ჰქონდათ |პერიოდიზაცია ეწოდება. პერიოდიზაცია გვეხმარება, რომ ისტორიის უწყვეტი|
| |განსხვავდებოდა. ისტორიულ მეხსიერებაში შემორჩენილია მითები და |დროის მიმართ: იყენებდნენ დროის აღრიცხვის სხვადასხვა სისტემას; |დინება უფრო გასაგებ, ერთმანეთისგან გამიჯნულ მონაკვეთებად აღვიქვათ. |
| |ლეგენდები, რომელშიც სხვადასხვა გმირთა ამბებია გადმოცემული. თუმცა, |გამოყოფდნენ სხვადასხვა პერიოდს ქვეყნის/კაცობრიობის ისტორიაში. |ეპოქებად დაყოფისას ისტორიკოსები მხედველობაში იღებენ რამდენიმე |
| |ცვლელებებს საზოგადოების განვითარებაში ისტორიული მოვლენები იწვევს. ამ |თანამედროვე ეტაპზე გავრცელებულია ისტორიის დაყოფა შემდეგ პერიოდებად:|ძირითად ნიშანს: საზოგადოების მოწყობას, გაბატონებულ |
| |ცვლილებებს ასახვს ისტორიული ფაქტები და წყაროები (ისტორიული მატიანეები,|პრეისტორია, ძველი მსოფლიო, შუა საუკუნეები, ახალი და უახლესი |მსოფლმხედველობასა და ღირებულებებს, ასევე ტექნოლოგიური განვითარების |
| |აღმშენებლობა, რეფორმა, ტექნოლოგიების განვითარება, ბრძოლა, აჯანყება). |ისტორია. თითოეულ ეპოქაში განსხვავებული იყო საზოგადოების მოწყობა, |დონეს. |
| |მიუხედავად ამ პროცესებისა ზოგიერთი ღირებულება/ფასეულობა (მაგალითად, |მსოფლმხედველობა და ყოველდღიური ცხოვრება. |საქართველოს ისტორიის პერიოდიზაცია - უძველესი ხანა, ანტიკური |
| |ქვეყნის სიყვარული) თანაბრად მნიშვნელოვანი იყო როგორც წარსულში და ისე | |პერიოდი, შუა საუკუნეები, ახალი და უახლესი ისტორია, ძირითადად, იმავე|
| |თანამედროვე ეტაპზე მცხოვრები ადამიანებისთვის. | |სქემას მიჰყვება, რომელსაც მსოფლიო ისტორიის შესწავლისას იყენებენ. ეს|
| | | |არ არის შემთხვევითი: მსგავსი ეპოქები მსოფლიოს სხვადასხვა კუთხეში |
| | | |ხშირად საერთო ან მსგავს ისტორიულ პროცესებს ასახავს, თუმცა ყოველ |
| | | |რეგიონში თავისი დროითი საზღვრებითა და თავისებურებებით ვლინდება. |
| | | |ამიტომ საქართველოს ცალკეული ეპოქის გააზრება უფრო ნათელი ხდება |
| | | |მაშინ, როცა მას მსოფლიო ისტორიის შესაბამის პერიოდს ვუსადაგებთ. |
| | | |თითოეულ ეპოქას კი თავისი უნიკალური მახასიათებლები აქვს, რომლებიც |
| | | |მას წინა და მომდევნო პერიოდებისგან განასხვავებს. |
|ისტორიული | |წარსულის შესასწავლად ისტორიკოსები სხვადასხვა ტიპის წყაროებს |წარსულის შესახებ ინფორმაციას სხვადასხვა ტიპის წყაროებიდან ვიღებთ. |
|წყარო | |იყენებენ: ნივთიერს, წერილობითს, ვიზუალურს, ზეპირს, აუდიო-ვიდეო |ყველა წყარო ერთნაირად სანდო არ არის, ამიტომ ისტორიკოსები მათ |
| | |მასალებს. ყველა წყარო ერთნაირად სანდო არ არის. მათზე დაყრდნობით |კრიტიკულად აფასებენ. წყაროს შეფასებისას, რომელ ეპოქასა თუ რეგიონსაც|
| | |ისტორიკოსები ხშირად განსხვავებულ დასკვნებს აკეთებენ. წყაროს |უნდა ეხებოდეს ის, მნიშვნელოვანია გავითვალისწინოთ: ვინ არის ავტორი |
| | |სანდოობაზე მსჯელობისას ყურადღება ექცევა: |და რა მიზანი აქვს მას; არის თუ არა ავტორი მოვლენების თვითმხილველი; |
| | |ა) არის თუ არა ავტორი მოვლენების თვითმხილველი - წყარო პირველადია თუ|რა ჟანრს მიეკუთვნება წყარო. ეს კრიტერიუმები თანაბრად ვრცელდება |
| | |მეორეული; |როგორც ქართულ ნარატიულ წყაროებზე, მაგალითად, მემატიანეთა |
| | |ბ) ვინ არის ავტორი - რა მიზანი და მოტივაცია აქვს მას. |თხზულებებზე - ისე უცხოურ წყაროებზე, რომლებიც საქართველოს მეზობელ და|
| | | |შორეულ ხალხებთან კავშირში წარმოაჩენენ. ერთსა და იმავე მოვლენას |
| | | |განსხვავებული წყაროები, ადგილობრივიც და უცხოურიც, სხვადასხვანაირად |
| | | |წარმოაჩენს, რაც ისტორიკოსებს საშუალებას აძლევს მრავალმხრივად, |
| | | |სხვადასხვა პერსპექტივის შეჯერებით შეისწავლონ წარსული. |
|ისტორიული მოვლენა/პროცესი | |ისტორია არის ისტორიული მოვლენებისა და პროცესების ერთობლიობა. ყველა |საქართველოს ისტორია, ისევე როგორც მსოფლიოს სხვა ხალხების ისტორია, |
| | |ისტორიულ მოვლენას აქვს გამომწვევი მიზეზი/მიზეზები და მოსდევს |მოიცავს მნიშვნელოვან მოვლენებსა და პროცესებს: სახელმწიფოს |
| | |გარკვეული შედეგები. მოვლენები შეიძლება იყოს: პოლიტიკური, |გაერთიანებასა და დაშლას, ბრძოლას დამოუკიდებლობისთვის, კულტურულ |
| | |ეკონომიკური, სოციალური, კულტურული. |აღორძინებას, უცხოელთა ბატონობასა და განთავისუფლებას. ეს პროცესები |
| | |ზოგიერთი მოვლენის მნიშვნელობა უფრო გლობალურია, ზოგიერთის - უფრო |არ მიმდინარეობდა იზოლირებულად, ისინი ხშირად მსოფლიო ისტორიის უფრო |
| | |ლოკალური. ისტორიკოსები ხშირად განსხვავებულად აფასებენ მოვლენების |ფართო მოვლენების (იმპერიათა აღზევება და დაცემა, დიდი სამხედრო თუ |
| | |მნიშვნელობას, რაც განპირობებულია მათი პერსპექტივით, კვლევის |კულტურული ეპოქები, განმათავისუფლებელი მოძრაობები) ნაწილი ან მათი |
| | |მეთოდებით და ახალი წყაროების აღმოჩენით. |უშუალო შედეგი იყო. ამ პროცესებში გადამწყვეტი როლი გამორჩეულ |
| | | |ისტორიულ პიროვნებებს: მმართველებს, სარდლებს, რეფორმატორებსა და |
| | | |საზოგადო მოღვაწეებს ეკუთვნით. ისტორიული მოვლენების შეფასება |
| | | |შესაძლებელია როგორც თანადროული, ისე თანამედროვე პერსპექტივიდან - ეს|
| | | |მიდგომა თანაბრად მნიშვნელოვანია ქართული და მსოფლიო ისტორიის |
| | | |შესწავლისას. |
|სივრცე |საქართველო მრავალფეროვანი ბუნებრივი გარემო/პირობებით ხასიათდება. |გეოგრაფიული გარემო მნიშვნელოვან ზეგავლენას ახდენს საზოგადოებების |გეოგრაფიული გარემო მნიშვნელოვან გავლენას ახდენს საზოგადოების |
| |მხარეები/ტერიტორიული ერთეულები ერთმანეთისგან განსხვავდება მდებარეობისა|განვითარებაზე: განსაზღვრავს სამეურნეო საქმიანობის ტიპს, საცხოვრებელ|განვითარებაზე - ეს კანონზომიერება მსოფლიოს ყველა რეგიონისთვისაა |
| |და ბუნებრივი პირობების მიხედვით (მაგალითად შემდეგი ნიშნით - მთები, |პირობებს, კულტურის თავისებურებებს. |დამახასიათებელი. საქართველოს მდებარეობა კავკასიაში, აღმოსავლეთისა |
| |დაბლობები, მდინარეები, ტბები, მცენარეები და ცხოველები). ბუნებრივი |განსხვავებულ ისტორიულ პერიოდში სხვადასხვა ტერიტორია იძენდა |და დასავლეთის გზაჯვარედინზე, განსაზღვრავდა მის ეკონომიკურ, კულტურულ|
| |პირობები ადგილობრივი მოსახლეობის ყოფა-ცხოვრების თავისებურებებს |განსაკუთრებულ მნიშვნელობას სავაჭრო გზების, ბუნებრივი რესურსების, |და პოლიტიკურ განვითარებას. სწორედ ამ მდებარეობის გამო საქართველო |
| |(მაგალითად, განსახლების ტიპები-საქალაქო, სასოფლო. განსხვავება |სტრატეგიული მდებარეობისა ან რელიგიური/კულტურული მნიშვნელობის გამო. |მსოფლიო მასშტაბის პროცესების ნაწილი იყო: მის ტერიტორიაზე გადიოდა |
| |ქალაქისა და სოფლის დასახლების ფორმებს შორის, მაღალმთიანი მხარის | |საერთაშორისო სავაჭრო მაგისტრალები (მათ შორის აბრეშუმის გზის |
| |პრობლემები ) განაპირობებს და მხარის განვითარების პერსპექტივას | |განშტოებები), რომლებიც ევროპასა და აზიას აკავშირებდა, აქვე |
| |განსაზღვრავს. ადამიანთა განსახლების ფორმები სახეს უცვლის გარემოს და | |იკვეთებოდა დიდი იმპერიების - რომის, ბიზანტიის, სპარსეთის, |
| |ქმნის ანთროპოგენულ ლანდშაფტს. რომელსაც თავისი დადებითი და უარყოფითი | |ოსმალეთისა და რუსეთის ინტერესები. |
| |მახასიათებლების აქვს. | |სხვადასხვა ისტორიულ პერიოდში საქართველოს ტერიტორიის მნიშვნელობა |
| | | |იცვლებოდა სავაჭრო გზებისა თუ სტრატეგიული მდებარეობის გამო. იგივე |
| | | |ეხებოდა მსოფლიოს სხვა რეგიონებსაც, რომელთა როლიც გლობალური |
| | | |პროცესების კვალდაკვალ იცვლებოდა. |
|გეოგრაფიული მოვლენა / | |ყველა გეოგრაფიული მოვლენა და პროცესი მიმდინარეობს გეოგრაფიული |ბუნებრივი და საზოგადოებრივი სისტემებისთვის დამახასიათებელია |
|პროცესი | |გარსში, რომელიც გეოგრაფიის კვლევის ობიექტია და მხოლოდ |კანონზომიერებები, რომლებიც გეოგრაფიულ მოვლენებსა და პროცესებში |
| | |დედამიწისეულია. ის შედგება გეოსფეროებისაგან (ლითოსფერო, |ვლინდება. |
| | |ატმოსფერო, ჰიდროსფერო, ბიოსფერო, ნოოსფერო). თითოეულ გეოსფეროში | |
| | |მიმდინარეობს ერთმანეთთან მიზეზ-შედეგობრივად დაკავშირებული მოვლენები|ყველა გეოგრაფიულ პროცესსა და მოვლენას თავისი მიზეზი და შედეგი აქვს,|
| | |და პროცესები: |ისინი განსხვავებული ხანგრძლივობით მიმდინარეობს. გეოგრაფიული |
| | |(ა) ლითოსფერული ფილების მოძრაობა, ენდოგენური და ეგზოგენური |მოვლენებისა და პროცესების შედეგად იცვლება და გარდაიქმნება დედამიწის|
| | |რელიეფწარმომქმნელი პროცესები (რელიეფის სხვასხვა ფორმებისა და |იერსახე და ბუნებრივი გარემო; |
| | |ტიპების ჩამოყალიბება); | |
| | |(ბ) კლიმატური სარტყლები; ამინდის ფორმირება ატმოსფეროში (ჰაერის |ფიკურ-გეოგრაფიულ და საზოგადოებრივ პროცესებს შორის არსებობს |
| | |ტემპერატურის ცვლილება განედის, აბსოლუტური სიმაღლისა და ოკეანეებიდან|მიზეზ-შედეგობრივი კავშირები, რომლებიც მოსწავლეს გეოგრაფიული გარსის|
| | |დაშორების მიხედვით); სხვადასხვა ტიპის ქარების - პასატი, ბრიზი, |ზოგადი კანონზომიერებების აღქმაში დაეხმარება: |
| | |მუსონი, ფიონი, მთა-ხეობათა ქარები, ბორა წარმოშობა და გავრცელება; |შინაგანი/ენდოგენური (სეისმური პროცესები, ვულკანიზმი) და |
| | |ატმოსფერული ნალექების, მათი სახეების - წვიმა, სეტყვა, თოვლი, ნამი, |გარეგანი/ეგზოგენური (გამოფიტვა, ეროზია, ეოლური პროცესები, აბრაზია, |
| | |თრთვილი, ჭირხლი გავრცელება; აორთქლება, აორთქლებადობა, ჰაერის |ეგზარაცია) პროცესები; |
| | |ტენიანობა (აბსოლუტური და ფარდობითი); |პალეოკლიმატური და კლიმატის თანამედროვე ცვლილებები, სათბურის |
| | |(გ) ჰიდროსფერო - მსოფლიო ოკეანის ფიზიკურ-ქიმიური თვისებები |ეფექტი/სათბური აირების ემისია, გლობალური კლიმატის ცვლილებით |
| | |(ტემპერატურა, მარილიანობა, სიმკვრივე, გამჭვირვალობა), ოკეანური |გამოწვეული ნეგატიური შედეგები; |
| | |დინებები, მსოფლიო ოკეანის ნაწილებისა (ზღვები, ყურეები, სრუტეები, |ურბანიზაცია, ცრუ ურბანიზაცია, რურალიზაცია, ინდუსტრიალიზაცია, |
| | |უბეები, არხები) და შიდა წყლების (მდინარეები, ტბები, წყალსაცავები, |საზღვრების დელიმიტაცია, დემარკაცია, ტერორიზმი, კონფლიქტები, |
| | |მიწისქვეშა წყლები, მყინვარები და ჭაობები) ფორმირება, საზრდოობის |განიარაღება, ეთნიკური და კულტურული დიფუზია, გლობალიზაცია და |
| | |თავისებურებები; |გლოკალიზაცია. |
| | |(დ) ბიოსფერო - ბუნებრივი ზონები; ნიადაგების, მცენარეულობისა და | |
| | |ცხოველთა სამყაროს გეოგრაფიული განაწილების თავისებურებები - |ცნება - "გეოგრაფიული მოვლენა, გეოგრაფიული პროცესი“ გააზრებაში |
| | |ენდემები, რელიქტები, ინვაზიური სახეობები; ბიომრავალფეროვნების ცხელი|გვეხმარება, სხვადასხვა გეოგრაფიული მოვლენისა და პროცესის ამსახველი |
| | |წერტილები, ეკორეგიონები; |თემატური რუკები და მისი ელემენტები (რუკის ლეგენდა, რუკის შინაარსი, |
| | |(ე) ნოოსფერო - ადამიანისა და ბუნებრივი გარემოს ურთიერთქმედება, |მასშტაბი, გრადუსთა ბადე, გეოგრაფიული ობიექტების ადგილმდებარეობის |
| | |რომლის დროსაც ადამიანის გონებას წამყვანი როლი უჭირავს და რომლის |განსაზღვრა). |
| | |მეშვეობითაც დასაბამი მიეცა ტექნოლოგიების განვითარებას, რომელთა | |
| | |მეშვეობით შეგვიძლია ვიკვლიოთ სხვა დანარჩენი გეოსფეროები და ზოგადად,| |
| | |კაცობრიობის განვითარების ახალ ეტაპზე გავიდეთ; | |
| | |(ვ) თემატური რუკები და მისი ელემენტები (რუკის ლეგენდა, შინაარსი, | |
| | |მასშტაბი, გრადუსთა ბადე, გეოგრაფიული ობიექტების ადგილმდებარეობის | |
| | |განსაზღვრა), რომელზეც ასახული იქნება სხვადასხვა გეოგრაფიული | |
| | |მოვლენა და გეოგრაფიული პროცესი. | |
| | | | |
| | |გეოგრაფიულ მოვლენებსა და გეოგრაფიულ პროცესებს შორის | |
| | |მიზეზ-შედეგობრივი კავშირები ქმნის გეოგრაფიული გარსის ზოგად | |
| | |კანონზომიერებებს: | |
| | |(ა) გეოგრაფიული გარსის მთლიანობა (ერთი რომელიმე შემადგენელი | |
| | |ერთეულის ცვლილება აისახება სხვა გეოსფეროებზე); | |
| | |(ბ) დედამიწის ფორმის, სიდიდისა და მოძრაობის გავლენა დღე-ღამური და | |
| | |წლიური რიტმების, სასაათო ზონებისა და თარიღთა ცვლის საერთაშორისო | |
| | |ხაზის ფორმირებაზე; | |
| | |(გ) განედური და ვერტიკალური ზონალობა; | |
| | |(დ) ნივთიერებისა და ენერგიის ბრუნვა (წყლის დიდი და მცირე | |
| | |წრებრუნვა). | |
სწავლა-სწავლების პროცესში განსაკუთრებული ყურადღება უნდა მიექცეს:
საქართველოს ისტორიას;
საქართველოს გეოგრაფიას.
ზ) საბუნებისმეტყველო მეცნიერებები
|სამიზნე ცნებები |დაწყებითი |საბაზო |საშუალო |
|სხეული |I-IV კლასები | | |
| |სხეული არის ნებისმიერი ობიექტი (ცოცხალი და არაცოცხალი), რომელსაც | | |
| |აქვს ფორმა, ზომა, გარკვეული თვისებები. ჩვენ გარშემო ყოველდღიურად | | |
| |ვხედავთ/ვეხებით სხვადასხვა ტიპის სხეულებს. ცოცხალი, არაცოცხალი, | | |
| |ბუნებრივი და ხელოვნური სხეულები ხასიათდებიან აგებულების, | | |
| |თვისებების და შემადგენელი ნივთიერებების/მასალების | | |
| |თავისებურებებით, ცოცხალ სხეულებს სისტემური აგებულება და თვისებები| | |
| |აქვთ - ორგანიზმთა ჯგუფების წარმომადგენლებს, მათ შორის, ადამიანსაც| | |
| |- ერთმანეთის მსგავსი სასიცოცხლო თვისებები (კვება, მოძრაობა, | | |
| |გამოყოფა, სუნთქვა, გამრავლება, ზრდა-განვითარება, ადაპტაცია) აქვთ.| | |
| |ადამიანისთვის უმნიშვნელოვანესია ჯანსაღი ცხოვრების წესის დაცვა და | | |
| |ამ გზით ფიზიკურ და ფსიქიკურ ჯანმრთელობასა და უსაფრთხოებაზე | | |
| |ზრუნვა. | | |
| | | | |
| |V-VI კლასები | | |
| |ნებისმიერი სხეული შედგება ნივთიერებებისგან, რომლებიც შეიძლება | | |
| |დავყოთ მარტივ ნივთიერებად, ნაერთად და ნარევად, ნივთიერებები | | |
| |ხასიათდებიან აგრეგატული მდგომარეობით და კონკრეტული თვისებებით; | | |
| |ნივთიერებათა ნაწილი ატარებს ელექტრულ დენს, ანუ გამტარია, ნაწილი -| | |
| |არაგამტარი (იზოლატორი); ყველა სხეული მოძრაობს, შესაბამისად | | |
| |გააჩნია სიჩქარე და ტრაექტორია; ადამიანის სხეულის ცალკეული | | |
| |ნაწილების (ორგანოები და ორგანოთა სისტემები) ერთობლივი და | | |
| |შეთანხმებული მუშაობა აუცილებელია მისი ჯანმრთელობისთვის, | | |
| |განსაკუთრებული მნიშვნელობა ადამიანის ჯანმრთელობის შენარჩუნებაში | | |
| |ენიჭება ჰიგიენის წესების დაცვას ნებისმიერ, მათ შორის, გარდატეხის | | |
| |ასაკში. | | |
|მოვლენა, |I-IV კლასები |ქიმიური მოვლენა/პროცესი - ბუნებაში მიმდინარე ცვლილებები |ქიმიური მოვლენა/პროცესი - ორგანული, არაორგანული ნივთიერებების გარდაქმნებს|
|პროცესი |მოვლენა არის სამყაროში მიმდინარე ნებისმიერი ცვლილება. მაგალითად, |მიეკუთვნება ფიზიკურ ან ქიმიურ მოვლენებს. ფიზიკური მოვლენის დროს |მიზეზ - შედეგობრივი კავშირები აქვს. ამ გარდაქმნების დროს ნივთიერების |
| |სითბოს და სინათლის გავრცელება, ბგერა და მისი გავრცელება, |ნივთიერება არ იცვლება; ქიმიური მოვლენის დროს ნივთიერება |შედგენილობაში შემავალ ატომებსა და ატომთა ჯგუფებს შორის არსებული ქიმიური |
| |ელექტრული და მაგნიტური მოვლენები, ელექტროუსაფრთხოების წესების |გარდაიქმნება. ნივთიერების გარდაქმნა გამოისახება ქიმიური რეაქციის|ბმები წყდება, ახალი ბმები წარმოიქმნება, ნივთიერება გარდაიქმნება. |
| |დაცვა, აგრეგატული მდგომარეობის ცვლილება, ძალა და სხეულთა |ტოლობით. ამ გარდაქმნებს მიზეზ-შედეგობრივი კავშირები აქვს. | |
| |ურთიერთქმედება, ბუნებრივი და სტიქიური მოვლენები ბუნებაში მუდმივად| | |
| |ან პერიოდულად მიმდინარე ცვლილებებია. |ქიმიური პროცესის მიმდინარეობის კანონზომიერებების დანახვა | |
| | |საფუძველს ქმნის მომიჯნავე საგნების (ბიოლოგია - სამიზნე ცნებები: | |
| |V-VI კლასები |„სასიცოცხლო თვისებები“, „ჯანმრთელობა და დაავადება“, ფიზიკა - | |
| |მოვლენა არის სამყაროში მიმდინარე ნებისმიერი ცვლილება, ხოლო |სამიზნე ცნებები: „ენერგია“, „ფიზიკური პროცესი“, გეოგრაფია - | |
| |პროცესი - რაიმე მოვლენათა თანამიმდევრული მონაცვლეობა, რისამე |სამიზნე ცნება - „მოსახლეობა, ეკონომიკა“) შინაარსების უკეთ | |
| |განვითარების გზა. დედამიწაზე სითბოს და სინათლის განაწილება, |გასააზრებლად. | |
| |სინათლისა და ბგერის გავრცელება, აგრეგატული მდგომარეობის ცვლილება,| | |
| |სხეულების მოძრაობა, დამუხტული სხეულების ურთიერთქმედებები, | | |
| |ელექტრული და მაგნიტური მოვლენები, ასტრონომიული მოვლენები, | | |
| |ნივთიერებათა წრებრუნვა ბუნებაში კონკრეტული პროცესების შედეგია. ამ| | |
| |მოვლენებს მუდმივი, ან პერიოდული ხასიათი აქვს, რომელთა | | |
| |მიმდინარეობაში ენერგიის სახეებს (მექანიკური ენერგია, სითბური | | |
| |ენერგია) და მათ ურთიერთგარდაქმნებს (მაგ. მექნიკური ენერგია | | |
| |გარდაიქმნება სითბურ ენერგიად და პირიქით) დიდი მნიშვნელობა აქვს. | | |
| |ბუნებაში მიმდინარე ცვლილებების და კანონზომიერებების შემჩნევით | | |
| |შესაძლებელია ვარაუდის გამოთქმა; მიზეზ-შედეგობრივი კავშირების | | |
| |დადგენა; მოვლენის/პროცესის აღწერა, კანონზომიერების გააზრება, | | |
|ორიენტირება |სივრცეში ორიენტირება არის ადამიანის მიერ ადგილმდებარეობის | | |
| |განსაზღვრის პროცესი. ორიენტირებაში გვეხმარება გეოგრაფიული | | |
| |ობიექტების (მდინარის სათავე, შესართავი, შენაკადი, ჭალა, ხეობა, | | |
| |კალაპოტი, მთა, მწვერვალი, კალთა, დაბლობი, ტბა, ზღვა, ოკეანე, | | |
| |კონტინენტი) ამოცნობა, სივრცეში ორიენტირებას ამარტივებს ჰორიზონტის| | |
| |მხარეების დადგენა, ადგილის გეგმის, გლობუსის, რუკის წაკითხვა და | | |
| |ლოკალურ გარემოში უსაფრთხო გადაადგილებისთვის საჭირო ტერმინების | | |
| |გამოყენება. | | |
|ჰაბიტატი |I-IV კლასები | | |
| |ჰაბიტატი არის ცოცხალი ორგანიზმებისთვის არსებული გეოგრაფიული | | |
| |არეალი, სადაც თითოეული მათგანი ბინადრობს, მოიპოვებს საკვებს, | | |
| |მრავლდება, იზრდება და ვითარდება. საბინადრო გარემოს (ბუნებრივი და | | |
| |ხელოვნური გარემო) უდიდესი მნიშვნელობა აქვს თითოეული | | |
| |ორგანიზმისთვის. ბიომრავალფეროვნების, ანუ ცოცხალი ორგანიმების | | |
| |მრავალფეროვნების შენარჩუნებას საფრთხეს უქმნის გარემოს | | |
| |დაბინძურება. ბიომრავალფეროვნების შენარჩუნებაზე დადებითად | | |
| |მოქმედებს გარემოსდაცვითი ღონისძიებების დაგეგმვა და განხორციელება,| | |
| |რესურსების რაციონალური გამოყენება, ნარჩენების მართვა (კომპოსტის | | |
| |გამოყენება). მნიშვნელოვანია კლიმატის ცვლილებით გამოწვეული | | |
| |ბუნებრივი საფრთხეების თავიდან აცილების შესახებ მსჯელობა და ამ | | |
| |საფრთხეების დროს უსაფრთხო ქცევის წესების დაცვის აუცილებლობა. | | |
| | | | |
| |V-VI კლასები | | |
| |ჰაბიტატების მდგრადობისათვის გადამწყვეტია ბიომრავალფეროვნების | | |
| |შენარჩუნება. ბიომრავალფეროვნების შენარჩუნებისთვის კი | | |
| |მნიშვნელოვანია ბიოტური, აბიოტური და ანთროპოგენური ფაქტორების | | |
| |გათვალისწინება, კვებითი ჯაჭვის და კვებითი ქსელის რგოლების დაცვა. | | |
|გეოგრაფიული |გეოგრაფიული ობიექტია დედამიწის ბუნებრივი წარმონაქმნები: | | |
|ობიექტი |კონტინენტები, ოკეანეები, ზღვები, კუნძულები, მთები, მდინარეები, | | |
| |ტბები, მყინვარები და სხვა. დედამიწის სტრუქტურა (ბირთვი, მანტია, | | |
| |ქერქი) განაპირობებს დედამიწის შინაგანი ენერგიის მუდმივობას, ხოლო | | |
| |დედამიწის ფორმა და რელიეფი მნიშვნელოვან როლს თამაშობს მასზე | | |
| |სითბური სარტყლების ჩამოყალიბებაში, რაც თავის მხრივ განაპირობებს | | |
| |ტიპური ეკოსისტემების ჩამოყალიბებას. | | |
|მდგრადი განვითარება |მდგრადი განვითარება გულისხმობს ბიოლოგიური რესურსების ისეთი გზით |მდგრადი წარმოება, მოხმარება - ბიოსფეროს ეკოლოგიური პრობლემები |მდგრადი წარმოება, მოხმარება - ბიოსფეროს ეკოლოგიური პრობლემები გამოწვეულია|
| |და სისწრაფით გამოყენებას, რომელიც მომავალში არ გამოიწვევს |გამოწვეულია სხვადასხვა ფაქტორით, მათ შორის უმნიშვნელოვანესია |სხვადასხვა ფაქტორით, მათ შორის უმნიშვნელოვანესია ქიმიური პროცესები და |
| |ბიოლოგიური მრავალფეროვნების შემცირებას და მას მომავალი თაობები |ქიმიური დამაბინძურებლები. ამ პრობლემების მასშტაბურობა |დამაბინძურებლები. ამ პრობლემების მასშტაბურობა კაცობრიობის მომავალს რისკის|
| |საჭიროებების გათვალისწინებით შეინარჩუნებს. რესურსების რაციონალური|კაცობრიობის მომავალს რისკის ქვეშ აყენებს. ამ რისკის შემცირება |ქვეშ აყენებს. ამ რისკის შემცირება შესაძლებელია ნივთიერებების თვისებების |
| |მართვა, გარემოსდაცვითი ღონისძიებების დაგეგმვა და განხორციელება, |შესაძლებელია ნივთიერებების თვისებების შეფასებითა და ქიმიური |შეფასებითა და ქიმიური პროცესების მართვით, ნედლეულის ოპტიმიზაციით (ნაკლები|
| |5R ინიციატივა, კლიმატის ცვლილების ზემოქმედება, უსაფრთხოება |პროცესების მართვით, რესურსების რაციონალური გამოყენებით, |ნარჩენები, გადამუშავება), ენერგოეფექტური, ახალი ტექნოლოგიების, |
| |ბუნებრივი კატასტროფების დროს; განახლებადი ენერგიის წყაროების |საყოფაცხოვრებო და საწარმოო ნარჩენების შემცირებითა და |ბიოდეგრადირებადი და გადამუშავებადი მასალების გამოყენებით, მწვანე |
| |გამოყენება, ჯანსაღი ცხოვრების წესის დაცვა და ამ გზით ფიზიკურ და |გადამუშავებით, მწვანე ქიმიის ძირითადი პრინციპების |ინოვაციების/ტექნოლოგიების დანერგვითა და მხარდაჭერით. |
| |ფსიქიკურ ჯანმრთელობასა და უსაფრთხოებაზე ზრუნვა უმნიშვნელოვანესია |გათვალისწინებით. | |
| |ადამიანის ხარისხიანი ცხოვრებისთვის, უკეთესი და უფრო მდგრადი | | |
| |მომავლის უზრუნველყოფისთვის. |ინოვაციური ქიმიური ტექნოლოგიები, კოროზიის პრევენცია, | |
| | |ნავთობპროდუქტების მოპოვება - გადამუშავება, ახალი მასალების, | |
| |მდგრადი განვითარების პრინციპების გააზრება დაეხმარება მოსწავლეს, |პოლიმერების, ალტერნატიული საწვავისა და სხვ. გამოყენება | |
| |დაინახოს კავშირი ლოკალურ ქმედებებსა და გლობალურ პროცესებს შორის, |სამრეწველო პროცესებში უზრუნველყოფს მდგრად ეკონომიკურ | |
| |გარემოს რაციონალურ მართვას და კეთილდღეობას შორის. |განვითარებას. | |
| | | | |
| | |მდგრადი მოხმარების, წარმოების ეკონომიკური და ეკოლოგიური | |
| | |ასპექტების გაცნობიერება საფუძველს ქმნის მომიჯნავე საგნების | |
| | |(ბიოლოგია - სამიზნე ცნება „ჯანმრთელობა და დაავადება“, ფიზიკა - | |
| | |სამიზნე ცნება „ენერგია“, გეოგრაფია - სამიზნე ცნება „მდგრადი | |
| | |განვითარება“, მოქალაქეობა - სამიზნე ცნება „საზოგადოება“, | |
| | |„მონაწილეობა“, „მდგრადი განვითარება“) შინაარსების უკეთ | |
| | |გასააზრებლად. | |
|ნივთიერება და ველი | |ყველაფერი, რაც ბუნებაში არსებობს, არის მატერია. იგი ორი სახისაა:|ყველაფერი, რაც ბუნებაში არსებობს, არის მატერია. იგი ორი სახისაა: |
| | |ნივთიერება და ველი. ყველა ნივთიერება შედგება უმცირესი |ნივთიერება და ველი. ყველა ნივთიერება შედგება უმცირესი ნაწილაკებისგან |
| | |ნაწილაკებისგან (მოლეკულებისგან, ატომებისგან და საბოლოოდ, |(მოლეკულებისგან, ატომებისგან და საბოლოოდ, ელემენტარული ნაწილაკებისგან); |
| | |ელემენტარული ნაწილაკებისგან); ნივთიერების ფიზიკური თვისებები |ნივთიერების ფიზიკური თვისებები დამოკიდებულია ამ ნივთიერების გვარობაზე, |
| | |დამოკიდებულია ამ ნივთიერების გვარობაზე, მის აგრეგატულ |მის აგრეგატულ მდგომარეობაზე (მის შემადგენელ ნაწილაკებზე და სტრუქტურაზე), |
| | |მდგომარეობაზე, ხოლო ველის ფიზიკური თვისებები - ველის შემქმნელი |ხოლო ველის ფიზიკური თვისებები - ველის შემქმნელი ობიექტების პარამეტრებზე |
| | |ობიექტების პარამეტრებზე (მასა, მუხტი) და ამ ობიექტების |(მასა, მუხტი) და ამ ობიექტების განლაგებაზე; მატერიის ფიზიკური თვისებები|
| | |განლაგებაზე; მატერიის ფიზიკური თვისებები შეიძლება შეიცვალოს |შეიძლება შეიცვალოს შიდა/გარე ფაქტორებით. ეს თვისებები და მათი ცვლილება |
| | |შიდა/გარე ფაქტორებით. ეს თვისებები და მათი ცვლილება ხასიათდება |ხასიათდება ფიზიკური სიდიდეებით, რომლებიც იზომება ექსპერიმენტულად. |
| | |ფიზიკური სიდიდეებით, რომლებიც იზომება ექსპერიმენტულად. | |
| | | | |
| | |ნივთიერებათა ფიზიკური თვისებების შესწავლა საფუძველს ქმნის | |
| | |ქიმიური და ბიოლოგიური მოვლენებისა და მათთან დაკავშირებული | |
| | |სამიზნე ცნებების (საგანი - ბიოლოგია: სამიზნე ცნება „სტრუქტურა და| |
| | |ფუნქცია“, საგანი - ქიმია: სამიზნე ცნება „შედგენილობა, აღნაგობა, | |
| | |თვისება“) გააზრებისა და ფიზიკურ მოვლენებთან დაკავშირებისთვის. | |
|შედგენილობა, აღნაგობა, თვისება | |შედგენილობა, აღნაგონა, თვისება - ნივთიერება მატერიის არსებობის |შედგენილობა, აღნაგობა, თვისება - ნებისმიერ ნივთიერებას აქვს მხოლოდ |
| | |ერთ-ერთი ფორმაა. ნებისმიერ ნივთიერებას აქვს მხოლოდ მისთვის |მისთვის დამახასიათებელი შედგენილობა, აღნაგობა, თვისებები და რაოდენობრივი |
| | |დამახასიათებელი შედგენილობა, აღნაგობა, თვისებები და რაოდენობრივი|მახასიათებლები. ნივთიერების შემადგენელი ნაწილაკების აღნაგობა, მათ შორის |
| | |მახასიათებლები. ნივთიერების შემადგენელი ნაწილაკების აღნაგობა, |არსებული ბმის ტიპი, კრისტალური სტრუქტურა განაპირობებს ამ ნივთიერების |
| | |მათ შორის არსებული ბმის ტიპი და კრისტალური სტრუქტურა |ფიზიკურ - ქიმიურ თვისებებს. |
| | |განაპირობებს ამ ნივთიერების ფიზიკურ-ქიმიურ თვისებებს. ქიმიური | |
| | |ელემენტების თვისებები, მათი ნაერთების ფორმები და თვისებები | |
| | |პერიოდულ დამოკიდებულებაშია ატომბირთვის მუხტის სიდიდესთან; | |
| | |ნარევების/ხსნარების თვისებებს განაპირობებს შემადგენელი | |
| | |ნივთიერებების რაოდენობრივი თანაფარდობა და თვისებები. | |
| | | | |
| | |ნივთიერების/ნარევის შედგენილობისა და თვისებების ზოგადი | |
| | |კანონზომიერებების დანახვა საფუძველს ქმნის მომიჯნავე საგნების | |
| | |(ბიოლოგია - სამიზნე ცნებები: „სტრუქტურა და ფუნქცია“, ჯანმრთელობა| |
| | |და დაავადება“, ფიზიკა - სამიზნე ცნებები: „ნივთიერება და ველი“, | |
| | |„ფიზიკური პროცესი“, გეოგრაფია - სამიზნე ცნება „გეოგრაფიული | |
| | |მოვლენა, გეოგრაფიული პროცესი“) შინაარსების უკეთ გასააზრებლად. | |
|ენერგია | |სხეულთა ერთობლიობა ქმნის სისტემას. სხეულთა სისტემას, მასში |სხეულთა ერთობლიობა ქმნის სისტემას. სხეულთა სისტემას, მასში შემავალი |
| | |შემავალი სხეულების მოძრაობის ან/და მათი ერთმანეთთან |სხეულების მოძრაობის ან/და მათი ერთმანეთთან ურთიერთქმედების გამო გააჩნია |
| | |ურთიერთქმედების გამო გააჩნია გარკვეული ქმედების უნარი-მუშაობის |გარკვეული ქმედების უნარი-მუშაობის შესრულების უნარი (გააჩნია ენერგია). |
| | |შესრულების უნარი (გააჩნია ენერგია). ენერგია სისტემის |ენერგია სისტემის მდგომარეობის ერთ-ერთი ძირითადი მახასიათებელია. |
| | |მდგომარეობის ერთ-ერთი ძირითადი მახასიათებელია. სისტემას/სისტემის|სისტემას/სისტემის შემადგენელ სხეულებს გააჩნიათ სხვადასხვა სახის ენერგია|
| | |შემადგენელ სხეულებს გააჩნიათ სხვადასხვა სახის ენერგია |(მაგალითად: მექანიკური (კინეტიკური და პოტენციური), შინაგანი), რომელიც |
| | |(მაგალითად: მექანიკური (კინეტიკური და პოტენციური), შინაგანი), |შესაძლებელია გარდაიქმნას ერთი სახიდან მეორეში. სისტემის სრული ენერგიის |
| | |რომელიც შესაძლებელია გარდაიქმნას ერთი სახიდან მეორეში. სისტემის |ცვლილება შესაძლებელია მხოლოდ გარე ზემოქმედებით, შესაბამისად, ჩაკეტილი |
| | |სრული ენერგიის ცვლილება შესაძლებელია მხოლოდ გარე ზემოქმედებით, |სისტემის სრული ენერგია არ იცვლება დროის განმავლობაში. |
| | |შესაბამისად, ჩაკეტილი სისტემის სრული ენერგია არ იცვლება დროის | |
| | |განმავლობაში. | |
| | | | |
| | |ბუნებაში მიმდინარე ენერგიის გარდაქმნების შესახებ ცოდნა საფუძველს| |
| | |ქმნის ქიმიურ და ბიოლოგიურ მოვლენებში მიმდინარე ენერგეტიკული | |
| | |გარდაქმნების გასააზრებლად (საგანი - ქიმია: სამიზნე ცნება | |
| | |„ქიმიური პროცესი“, საგანი - ბიოლოგია: სამიზნე ცნება „სასიცოცხლო | |
| | |თვისება“, საგანი - გეოგრაფია: სამიზნე ცნება "მდგრადი | |
| | |განვითარება"). | |
|ძალა | |ბუნებაში მიმდინარე მოვლენების უმრავლესობა სხეულთა |ბუნებაში მიმდინარე მოვლენების უმრავლესობა სხეულთა ურთიერთქმედებით |
| | |ურთიერთქმედებით ხორციელდება. სხეულებს შორის ურთიერთქმედება |ხორციელდება. სხეულებს შორის ურთიერთქმედება ხასიათდება ფიზიკური სიდიდით - |
| | |ხასიათდება ფიზიკური სიდიდით - ძალით. ძალის (მაგალითად, სიმძიმის |ძალით. ძალის (მაგალითად, სიმძიმის ძალა, დრეკადობის ძალა, ხახუნის ძალა, |
| | |ძალა, დრეკადობის ძალა, ხახუნის ძალა, ამომგდები ძალა, ელექტრული |ამომგდები ძალა, ელექტრული ძალა) მოქმედება განსაზღვრავს სხეულის მოძრაობის |
| | |ძალა) მოქმედება განსაზღვრავს სხეულის მოძრაობის ცვლილებას ან/და |ცვლილებას ან/და მის დეფორმაციას, შედეგი კი დამოკიდებულია ძალის მოდულზე, |
| | |მის დეფორმაციას, შედეგი კი დამოკიდებულია ძალის მოდულზე, |მიმართულებასა და მოდების წერტილზე. |
| | |მიმართულებასა და მოდების წერტილზე. | |
| | |ძალის მოქმედების შედეგების შესახებ ცოდნა საფუძველს ქმნის | |
| | |გარკვეული ქიმიური და ბიოლოგიური მოვლენების დასახასიათებლად | |
| | |მაგალითად: წნევის წარმოქმნა სისხლძარღვებში, სუნთქვა, სახსრების | |
| | |მოქმედების პრინციპი, კოვალენტური და იონური ბმა (საგანი - ქიმია | |
| | |"ქიმიური მოვლენა/პროცესი", საგანი "ბიოლოგია" სამიზნე ცნება - | |
| | |"სასიცოცხლო თვისება"). | |
| | | | |
| | |შენიშვნა: ფიზიკაში ამ ეტაპზე განიხილება ერთი წრფის გასწვრივი ან | |
| | |ურთიერთმართობული ძალები. შემთხვევები, რომელებიც საჭიროებს | |
| | |ვექტორის გეგმილს ან ვექტორის მდგენელებად დაშლას საბაზო საფეხურზე| |
| | |არ განიხილება. | |
|ფიზიკური | |ბუნებაში ყოველდღიურად ვხვდებით უამრავ ცვლილებას, რომელთაც |ბუნებაში ყოველდღიურად ვხვდებით უამრავ ცვლილებას, რომელთაც ბუნების |
|პროცესი | |ბუნების მოვლენებს ვუწოდებთ. აღნიშნული მოვლენების დასახასიათებლად|მოვლენებს ვუწოდებთ. აღნიშნული მოვლენების დასახასიათებლად საჭიროა |
| | |საჭიროა შესაბამისი ფიზიკური პროცესების თვისებრივი და |შესაბამისი ფიზიკური პროცესების თვისებრივი და რაოდენობრივი დახასიათება. |
| | |რაოდენობრივი დახასიათება. ყველა ფიზიკურ პროცესს (მაგალითად, |ყველა ფიზიკურ პროცესს (მაგალითად, თანაბარი მოძრაობა, თანაბარაჩქარებული |
| | |სითბური გაფართოვება, დიფუზია, თანაბარი მოძრაობა, |მოძრაობა, მუშაობის შესრულება) აქვს მიზეზი და მოჰყვება შედეგი, რომელთა |
| | |თანაბარაჩქარებული მოძრაობა, თბოგადაცემა, მუშაობის შესრულება) |დაკავშირებაც შესაძლებელია ბუნების კანონების გამოყენებით. |
| | |აქვს მიზეზი და მოჰყვება შედეგი, რომელთა დაკავშირებაც | |
| | |შესაძლებელია ბუნების კანონების გამოყენებით. | |
| | | | |
| | |ბუნებაში მიმდინარე ფიზიკური პროცესების ახსნა/დახასიათება | |
| | |საფუძველს ქმნის გარკვეული ქიმიური და ბიოლოგიური მოვლენების | |
| | |დასახასიათებლად, მათსა და ფიზიკურ პროცესებს შორის პარალელების | |
| | |გასავლებად (საგანი - ქიმია, სამიზნე ცნება „ქიმიური პროცესი“, | |
| | |საგანი - ბიოლოგია: სამიზნე ცნება „სასიცოცხლო თვისება“, საგანი - | |
| | |გეოგრაფია, სამიზნე ცნება "გეოგრაფიული მოვლენა/პროცესი"). | |
| | |ფიზიკური პროცესების რაოდენობრივი აღწერის დროს გამოიყენება | |
| | |მათემატიკური აპარატი (მაგალითად: ფორმულები, განტოლებები, | |
| | |ფუნქციები, გრაფიკები, დიაგრამები, ცხრილები), რაც აადვილებს | |
| | |მათემატიკის სამიზნე ცნენების („მათემატიკური მოდელი“, „ლოგიკა | |
| | |/ლოგიკური მსჯელობა“, „კანონზომიერება“) გააზრებას. | |
| | | | |
| | |შენიშვნა: საბაზო საფეხურზე, თემების შინაარსიდან გამომდინარე | |
| | |უმეტეს შემთხვევაში განიხილება ფიზიკურ მოვლენათა თვისებრივი | |
| | |დახასიათება, რიგ შემთხვევებში კი თვისებრივთან ერთად რაოდენობრივი| |
| | |დახასიათებაც (იხ. თემების აღწერა). ფიზიკური | |
| | |მოვლენების/პროცესების რაოდენობრივი დახასიათების შემთხვევები, | |
| | |რომელებიც საჭიროებს ვექტორის გეგმილს ან ვექტორის მდგენელებად | |
| | |დაშლას საბაზო საფეხურზე არ განიხილება. | |
|სტრუქტურა | |ბიოლოგიური სისტემა არის ცოცხალი სისტემა, რომელიც შედგება |ბიოლოგიური სისტემის სტრუქტურის ცვლილება, იწვევს ფუნქციის/ფუნქციების |
|და ფუნქცია | |სხვადასხვა კომპონენტისგან – სტრუქტურებისგან. თითოეული მათგანი |ცვლილებას და პირიქით; |
| | |ასრულებს გარკვეულ ფუნქციას/ფუნქციებს. ბიოლოგიურ სისტემებს |ერთსა და იმავე ორგანიზაციულ დონეზე მყოფი ცოცხალი სისტემების სტრუქტურა და |
| | |მიეკუთვნება უჯრედი, ორგანო, ორგანიზმი, პოპულაცია, ეკოსისტემა, |ფუნქცია მსგავსია ან განსხვავებულია უჯრედების, ორგანიზმების, პოპულაციების |
| | |ბიოსფერო. ნებისმიერი ბიოლოგიური სისტემის სტრუქტურულ-ფუნქციური |და ა.შ. დონეებზე, რაც სხვადასხვა, მუდმივად ცვალებად გარემოსთან შეგუების |
| | |ერთეულები ურთიერთდაკავშირებულია და ქმნის ერთ მთლიანობას. |შედეგია. |
| | |ბიოლოგიური სისტემის სტრუქტურა შეესაბამება მის ფუნქციას/ფუნქციებს|აღნიშნულის გაცნობიერება მოსწავლეს დაეხმარება ცოცხალ სამყაროში აგებულებასა|
| | |და პირიქით; გარემო პირობების ცვლილებები გავლენას |და ფუნქციას შორის არსებული კავშირის გააზრებაში; მომიჯნავე საგნების |
| | |ახდენს ბიოლოგიური სისტემების სტრუქტურასა და ფუნქციებზე და |სამიზნე ცნებების (ფიზიკა - სამიზნე ცნება "ნივთიერება და ველი", ქიმია - |
| | |შესაძლებელია გამოიწვიოს მათი ცვლილება. |სამიზნე ცნება "შედგენილობა, აღნაგობა, თვისება") გააზრებაში. |
| | | | |
| | |აღნიშნულის გაცნობიერება საფუძველს ქმნის: | |
| | |ცოცხალ და არაცოცხალ მატერიებს შორის კავშირების დადგენისთვის: | |
| | |მომიჯნავე საგნების სამიზნე ცნებების (ფიზიკა - სამიზნე ცნება | |
| | |"ნივთიერება და ველი", ქიმია - სამიზნე ცნება "შედგენილობა, | |
| | |აღნაგობა, თვისება") გააზრებისთვის. | |
|სასიცოცხლო | |სასიცოცხლო თვისებების ერთობლიობა დამახასიათებელია მხოლოდ ცოცხალი|ორგანიზმები განსხვავდებიან სასიცოცხლო თვისებების თავისებურებების (მაგ., |
|თვისება | |სისტემისთვის. ორგანიზმის სასიცოცხლო თვისებებია: |ავტოტროფული და ჰეტეროტროფული კვება, აერობული და ანაერობული სუნთქვა, |
| | |ზრდა-განვითარება, გამრავლება, მოძრაობა, მემკვიდრეობითობა, |უსქესო და სქესობრივი გამრავლება; პირდაპირი და არაპირდაპირი განვითარება) |
| | |ცვალებადობა, ჰომეოსტაზი, კვება, სუნთქვა, გამოყოფა, |მიხედვით. სასიცოცხო თვისებებს (მაგ., მეტაბოლიზმი, ჰომეოსტაზი, |
| | |გაღიზიანებადობა. სასიცოცხლო თვისებები ურთიერთდაკავშირებულია და |მემკვიდრეობითობა, ცვალებადობა) საფუძვლად უდევს პროცესები, რომლებსაც |
| | |ზეგავლენას ახდენს ერთმანეთზე. ბიოლოგიური სისტემების სასიცოცხლო |ახასიათებთ მიზეზ-შედეგობრივი კავშირები. |
| | |თვისებებს შორის არსებობს მსგავსება-განსხვავებები (მაგ, | |
| | |ჰეტეროტროფული და ავტოტროფული კვება, აერობული და ანაერობული |აღნიშნულის გაცნობიერება მოსწავლეს ხელს შეუწყობს ბიოლოგიური |
| | |სუნთქვა, უსქესო და სქესობრივი გამრავლება, პირდაპირი და |კანონზომიერებების გაცნობიერებაში, დაეხმარება მომიჯნავე საგანთა სამიზნე |
| | |არაპირდაპირი განვითარება, მემკვიდრული და არამემკვიდრული |ცნებების (ფიზიკური მოვლენები - ფიზიკა, ქიმიური პროცესები - ქიმია) |
| | |ცვალებადობა). ბიოლოგიური სისტემების სასიცოცხლო თვისებები |გააზრებაში. |
| | | ადაპტირებულია გარემოსთან. სასიცოცხლო თვისებებს საფუძვლად უდევს | |
| | |სასიცოცხლო პროცესები. სასიცოცხლო პროცესები ხასიათდება ენერგიისა | |
| | |და ნივთიერებების გარდაქმნით. | |
| | | | |
| | |აღნიშნულის გაცნობიერება საფუძველს ქმნის | |
| | |ცოცხალ და არაცოცხალ მატერიებს შორის კავშირების დადგენისთვის; | |
| | |მომიჯნავე საგნების სამიზნე ცნებების (ფიზიკა - „ფიზიკური | |
| | |მოვლენა“, ქიმია - „ქიმიური მოვლენა/პროცესი“ ) გააზრებისთვის. | |
|ბიომრავალფეროვნება | |ბიომრავალფეროვნება გულისხმობს ბიოლოგიური სისტემების (მაგ., |-ბიომრავალფეროვნება მოიცავს გენეტიკურ, სახეობრივ და ეკოსისტემურ |
| | |ორგანიზმები, სახეობები, ეკოსისტემები) ნაირგვარობასა და |მრავალფეროვნებას, რომელთა წარმოქმნა და შენარჩუნება განპირობებულია |
| | |ერთიანობას. ბიოლოგიური სისტემების მრავალფეროვნებას ძირითადად |გენეტიკური, ევოლუციური, ეკოლოგიური ფაქტორებითა და კანონზომიერებებით. |
| | |მემკვიდრეობითობა, ცვალებადობა და ბუნებრივი გადარჩევა |ორგანიზმთა მრავალფეროვნება და მათ შორის არსებული კავშირები უზრუნველყოფს |
| | |განსაზღვრავს. მათი ერთობლიობა ხელს უწყობს სხვადასხვა სახის |ნივთიერებათა წრე-ბრუნვასა და ენერგიის მიმოცვლას ბუნებაში. ამასთან, |
| | |ადაპტაციების ჩამოყალიბებას. |ადამიანის საქმიანობით გამოწვეული ცვლილებები გარკვეულ საფრთხეს უქმნის |
| | |ორგანიზმებს აჯგუფებენ საერთო მახასიათებლების მიხედვით და |ბუნებას. |
| | |აერთიანებენ სისტემატიკურ კატეგორიებში: სამეფო, ტიპი, კლასი და | |
| | |სხვ. ელემენტარული სისტემატიკური ერთეულია სახეობა. ეკოსისტემის |აღნიშნულის გაცნობიერება მოსწავლეს დაეხმარება გარემოს დაცვის |
| | |მდგრადობას საფუძვლად უდევს ენერგიისა და ნივთიერებების |მნიშვნელობასთან დაკავშირებით საკუთარი მსოფლმხედველობის და ჯანსაღი |
| | |გარდაქმნა-გადაცემა კვებით ქსელებში. რაც უფრო მრავალკომპონენტიანი|დამოკიდებულების ჩამოყალიბებაში. |
| | |და მრავალფეროვანია კვებითი ქსელები, მით მდგრადია ეკოსისტემა. |დაეხმარება მომიჯნავე საგნების სამიზნე ცნებების (მდგრადი განვითარება - |
| | |ბიომრავალფეროვნების დაცვა და შენარჩუნება მდგრადი განვითარების |ქიმია, გეოგრაფიული გარსი - გეოგრაფია) გააზრებაში. |
| | |მიზნების მიღწევას უწყობს ხელს. | |
| | | | |
| | |აღნიშნულის გაცნობიერება საფუძველს ქმნის ცოცხალ და არაცოცხალ | |
| | |მატერიას შორის კავშირების დადგენისთვის; | |
| | |მომიჯნავე საგნების სამიზნე ცნებების (ქიმია - "მდგრადი მოხმარება,| |
| | |წარმოება", გეოგრაფია „გეოგრაფიული მოვლენა, გეოგრაფიული | |
| | |პროცესი“) გააზრებისთვის. | |
|ჯანმრთელობა და დაავადება | |ადამიანი ჯანმრთელია, თუ ინარჩუნებს ჰომეოსტაზს, მყარ იმუნიტეტს, |მეცნიერული და ტექნოლოგიური მიღწევები აადვილებს ადამიანის ჯანმრთელობის |
| | |ჯანსაღ ფიზიკურ და მენტალურ მდგომარეობას. |შენარჩუნებას, დაავადებების პრევენციას, დიაგნოსტირებასა და მკურნალობას; |
| | |პათოგენური ორგანიზმები იწვევენ სხვადასხვა დაავადებას, მათ შორის,|ჯანსაღი ცხოვრების წესის დაცვა მნიშვნელოვანია ორგანიზმის ჰომეოსტაზისა და |
| | |ინფექციურს. ინფექციური დაავადებების პრევენცია მიიღწევა ჰიგიენის |მყარი იმუნიტეტის შესანარჩუნებლად. |
| | |დაცვით, ვაქცინაციით. სქესობრივი გზით გადამდები დაავადების |აღნიშნულის გაცნობიერება დაეხმარება მოსწავლეს ჯანსაღი ცხოვრების წესის |
| | |რისკ-ფაქტორი ხშირად არის ადრეული სქესობრივი კავშირი. ადრეულმა |მნიშვნელობის შეფასებაში; ხელს შეუწყობს მომიჯნავე საგნების სამიზნე |
| | |ქორწინებამ და ნაადრევმა ორსულობამ შეიძლება გამოიწვიოს სხვადასხვა|ცნებების (ფიზიკური მოვლენები - ფიზიკა, ქიმიური პროცესები - ქიმია, ჯანსაღი|
| | |სახის ფიზიოლოგიური დარღვევები. საზიანო ფაქტორები და მავნე |ცხოვრება - მოქალაქეობა) გააზრებაში. |
| | |ჩვევები განაპირობებს განსხვავებული სიმპტომების მქონე | |
| | |დაავადებების, მათ შორის, ადიქციის განვითარებას. დიაგნოსტიკისა | |
| | |და სამკურნალო საშუალებების ეფექტიანობა დამოკიდებულია | |
| | |თანამედროვე სამეცნიერო ტექნოლოგიების განვითარებასა და | |
| | |დანერგვაზე. | |
| | | | |
| | |აღნიშნულის გაცნობიერება საფუძველს ქმნის მომიჯნავე საგნების | |
| | |სამიზნე ცნებების (ფიზიკა - „ფიზიკური მოვლენა“, ქიმია - „ქიმიური | |
| | |მოვლენა/პროცესი“, მოქალაქეობა - ჯანსაღ ცხოვრებასთან | |
| | |დაკავშირებული საკითხები) გააზრებისთვის. | |
თ) ტექნოლოგიები
|სამიზნე ცნებები |დაწყებითი საფეხური |
|კოდირება |კოდი პირობითი ნიშნების სისტემაა, რომელიც ინფორმაციის გადაცემისა და შენახვის შესაძლებლობას იძლევა. ინფორმაციის კოდირება სალაპარაკო ენას შეიძლება შევადაროთ. ენის საშუალებით ადამიანი თავისი ფიქრების, აზრების |
| |კოდირებას ახორციელებს. თავის მხრივ, მეტყველების კოდირება დამწერლობის საშუალებით არის შესაძლებელი. თუკი მეტყველების კოდირება დამწერლობის საშუალებით ხორციელდება, პროგრამული კოდი ადამიანის მიერ შექმნილი პირობითი |
| |ნიშნების ენაა, რომელიც ინსტრუქციათა ნაკრებს წარმოადგენს. პროგრამული კოდი განსაზღვრავს, კომპიუტერული მოწყობილობის მიერ გარკვეული ოპერაციების შესრულებას. |
| | |
| |კომპიუტერული პროგრამის შესაქმნელად საჭიროა ალგორითმის შემუშავება, ერთგვარი გეგმის შედგენა. დაპროგრამება ალგორითმის საფუძველზე პროგრამული ენის გამოყენებით ხორციელდება. პროგრამული კოდის შემუშავება შესაძლებელია |
| |ბლოკებზე დაფუძნებული პროგრამული ენის გამოყენებით ვიზუალური დაპროგრამების გარემოში. |
| | |
| |იმისათვის, რომ ელექტრონულმა მოწყობილობამ (მაგ. მიკროკონტროლერმა) შეასრულოს დავალება (მიიღოს და დაამუშაოს მონაცემები, მართოს პროცესები), საჭიროა მისი დაპროგრამება. დაპროგრამება იძლევა ავტომატიზაციისა და სხვა |
| |სისტემებთან ინტეგრაციის შესაძლებლობას. |
| | |
| |პროგრამული კოდის შესამუშავებლად, ბლოკებზე დაფუძნებული დაპროგრამების გარემოში, საჭიროა დაპროგრამების ელემენტებისა და ძირითადი ინსტრუქციების სათანადოდ გამოყენება (მაგ: ცვლადი (variable); ოპერატორები (Operators); |
| |არითმეტიკული ოპერატორები (Arithmetic operators); შედარების ოპერატორები (Comparison operators); ლოგიკურ ოპერატორები (Logical operators); ციკლები (Loops); ბრძანებები პირობის გათვალისწინებით (Conditional |
| |Commands); ფუნქცია (Functions); მოვლენები (Events); კონტეინერები და კოლექციები (Containers and Collections) და სხვა). |
| | |
| |სამიზნე ცნების – „კოდირება“ – გათავისება საფუძველს ქმნის სხვა საგნების შინაარსების სიღრმისეული გააზრებისთვის, კერძოდ: ქართული ენა (სამიზნე ცნება - ტექსტი), მათემატიკა (სამიზნე ცნებები - კანონზომიერება; ლოგიკა),|
| |ხელოვნება (სამიზნე ცნება - სახვითი ენა), უცხოური ენა (სამიზნე ცნება- ტექსტი; ენობრივი საშუალებები), მუსიკა (სამიზნე ცნება - მუსიკის ენა). |
|ციფრული ინფორმაცია |„ციფრული ინფორმაცია“ არის ორგანიზებული და დამუშავებული ციფრული მონაცემები. თავის მხრივ, ციფრული მონაცემები შესაძლოა წარმოდგენილი იყოს დაუმუშავებელი ფაქტების, რიცხვების, სიმბოლოების, კოდის ცალკეული ფრაგმენტების|
| |სახით. ასეთი მონაცემებიდან ინფორმაციის მიღება რთული, ან შეუძლებელია. საჭიროა მისი დახარისხება, გარკვეულ სისტემაში მოყვანა. შესაბამისად, ციფრული ინფორმაცია ციფრული მონაცემების დამუშავების შედეგს წარმოადგენს. |
| |ციფრული ინფორმაცია საშუალებას გვაძლევს, გავაანალიზოთ სხვადასხვა სიტუაცია და მივიღოთ გააზრებული გადაწყვეტილებები. მისი გამოყენება მრავალ სფეროშია შესაძლებელი, დაწყებული ყოველდღიური ცხოვრებიდან, დამთავრებული |
| |კომპლექსური სამეცნიერო კვლევებითა და ეკონომიკური პროცესებით. |
| | |
| |ციფრული ინფორმაციის წარმოდგენის გავრცელებული ფორმა კომპიუტერული ფაილებია. ეს შესაძლოა იყოს ტექსტური, გრაფიკული, ვიდეო, აუდიო, ან სხვა ტიპის ფაილები. თითოეულ ტიპს აქვს თავისი სტრუქტურა და დანიშნულება (მაგ.: |
| |გრაფიკული ფაილი (.jpg, .png), აუდიო ფაილები (.mp3), ვიდეო ფაილები (.mp4), ტექსტური ფაილები (.txt), ტექსტური დოკუმენტები, რომლებიც ტექსტთან ერთად შესაძლოა, მოიცავდეს გამოსახულებას და ინტერაქტიულ ობიექტებს |
| |(.docx, .pdf), ელექტრონული ცხრილები (.xlsx), მულტიმედია პრეზენტაციები (.pptx) და სხვა). |
| | |
| |კომპიუტერულ ფაილებში შესაძლოა განვახორციელოთ ცვლილება და ფაილები გადავიტანოთ ერთი კომპიუტერული მოწყობილობიდან მეორეში (კომპიუტერული ფაილი ფიზიკური ობიექტი არ არის, ამიტომ მისი შეხება, ხელში დაჭერა შეუძლებელია).|
| |როგორც ციფრები, ტექსტი და სხვა სახის მონაცემები შეგვიძლია დავწეროთ ფურცელზე, ასევე ციფრული ინფორმაცია შეგვიძლია ჩავწეროთ და შევინახოთ კომპიუტერში. ციფრული ინფორმაციის საზომი ერთეულებია: ბაიტი (byte), კილობაიტი |
| |(kilobyte), მეგაბაიტი (megabyte), გიგაბაიტი (gigabyte) და ა. შ. |
| | |
| |ციფრული ინფორმაციის ეთიკური გამოყენება თანამედროვე სამყაროში უდიდეს მნიშვნელობას იძენს. განსაკუთრებით აქტუალურია პირადი ინფორმაციის დაცვა, რათა თავიდან ავიცილოთ მისი არასანქცირებული გამოყენება და გავრცელება. |
| |ასევე, ინფორმაციის კრიტიკული შეფასება ციფრული წიგნიერების მნიშვნელოვანი შემადგენელი ნაწილია, რაც გულისხმობს ინფორმაციის სანდოობის შემოწმებას, დეზინფორმაციის ამოცნობასა და მიღებული ინფორმაციის გააზრებულად |
| |გამოყენებას. |
| | |
| |ხელოვნური ინტელექტი არის პროგრამული უზრუნველყოფა, რომელსაც შეუძლია იმ სამუშაოს შესრულება, რომლის გაკეთება მხოლოდ ადამიანს შეეძლო (მაგ.:, დაწეროს შინაარსის მქონე ტექსტი, შექმნას ნახატი, მელოდია და ა.შ). |
| |ხელოვნური ინტელექტის პლატფორმები ციფრულ ინფორმაციასთან მუშაობაში გვეხმარება. მართალია, ხელოვნურ ინტელექტს ზოგიერთი დავალების შესრულება ადამიანზე სწრაფად და უკეთესად შეუძლია, თუმცა ადამიანი თავისი მრავალმხრივი |
| |შესაძლებლობებით მას ბევრად აღემატება. მაგალითად, ადამიანს შეუძლია ხელოვნური ინტელექტის პლატფორმების შექმნა, ხელოვნურ ინტელექტს კი ასეთი სამუშაოს შესრულება არ შეუძლია. |
| | |
| |სამიზნე ცნების – „ციფრული ინფორმაცია“ – გათავისება საფუძველს ქმნის სხვა საგნების შინაარსების სიღრმისეული გააზრებისთვის, კერძოდ: ქართული ენა (სამიზნე ცნება - ტექსტი), მათემატიკა (სამიზნე ცნებები - |
| |კანონზომიერება; ლოგიკა), ხელოვნება (სამიზნე ცნება - სახვითი ენა), უცხოური ენა (სამიზნე ცნება - ტექსტი; ენობრივი საშუალებები), მუსიკა (სამიზნე ცნება - მუსიკის ენა). |
|კომპიუტერული სისტემა |კომპიუტერული სისტემა ელექტრონული კომპონენტებისაგან (აპარატურული უზრუნველყოფა) შედგება და კომპიუტერული პროგრამებით (პროგრამული უზრუნველყოფა) იმართება. ელექტრონული კომპონენტები უზრუნველყოფენ კომპიუტერული სისტემის|
| |გამართულ მუშაობას: მასში ციფრული ინფორმაციის შეტანის, შენახვის, დამუშავებისა და გამოტანის პროცესს, ხოლო პროგრამული უზრუნველყოფა განსაზღვრავს კომპიუტერული მოწყობილობის მიერ ოპერაციების შესრულებას. „კომპიუტერული |
| |სისტემები“ ფართო ცნებაა და ბევრ, განსხვავებული სახის ელექტრონულ მოწყობილობას მოიცავს (მაგ.: პერსონალური კომპიუტერი (Personal Computer - PC), სერვერი (Server), ლეპტოპი (Laptop), ტაბლეტის ტიპის ელექტრონული |
| |მოწყობილობა (Tablet), სმარტფონი (smartphone), ვირტუალური რეალობის სათვალე (VR), დამატებითი რეალობის სათვალე (AR) და სხვა). |
| | |
| |აპარატურული უზრუნველყოფა (Hardware): კომპიუტერული სისტემის ფიზიკური კომპონენტებია, რომლებსაც შეგვიძლია, ხელით შევეხოთ. აპარატურული უზრუნველყოფა ორ ძირითად კატეგორიად (ნაწილად) შეგვიძლია დავყოთ: |
| | |
| |ძირითადი მოწყობილობები. ძირითადი მოწყობილობები კომპიუტერული სისტემის შემადგენელი ნაწილებია. ისინი კომპიუტერული პროგრამების შეუფერხებელ მუშაობას, ციფრული ინფორმაციის დამუშავებას უზრუნველყოფენ. მაგალითად: |
| |პროცესორი (CPU): რომელიც ახორციელებს ძირითად გამოთვლებს; |
| |მეხსიერება: დროებითი/ოპერატიული მეხსიერება (RAM), რომელიც მხოლოდ კომპიუტერის ჩართულ მდგომარეობაში ინახავს ინფორმაციას, ხოლო კომპიუტერის გამორთვისას მასში ინფორმაცია იშლება და მუდმივი მეხსიერება (HDD, SSD), |
| |რომელიც კომპიუტერის გამორთვის შემდეგაც ინახავს მასში ჩატვირთულ ინფორმაციას; |
| |სისტემური დაფა/დედადაფა (Motherboard): რომელიც მართავს და აკავშირებს ყველა ძირითად მოწყობილობას ერთმანეთთან. მათ შორის, ინფორმაციის შეტანისა და გამოტანის პორტების დახმარებით უზრუნველყოფს კომპიუტერული სისტემისა |
| |და ადამიანის ინტერაქციას, სხვადასხვა ელექტრონულ მოწყობილობებთან კავშირს. |
| | |
| |პერიფერიული მოწყობილობები: პერიფერიული მოწყობილობები კომპიუტერულ სისტემასთან დაკავშირებული დამატებითი ხელსაწყოებია, რომლებიც ინფორმაციის შეტანაში, გამოტანაში, ან შენახვაში გვეხმარებიან. მათი საშუალებით |
| |კომპიუტერის გამოყენება უფრო მარტივი, კომფორტული და ეფექტურია. მაგალითად: |
| |კლავიატურა - ტექსტის შესატანად; თაგვი (მაუსი) - კურსორის სამართავად; პრინტერი - დოკუმენტების დასაბეჭდად; სკანერი - დოკუმენტებისა და სურათების დასასკანერებლად; მონიტორი - გამოსახულების სანახავად; კამერა - |
| |ვიდეოსა და სურათების გადასაღებად; მიკროფონი - ხმის ჩასაწერად; დინამიკი - ხმის გასაგონად; ინფორმაციის გადასატანი/გარე მეხსიერების მოწყობილობები (მაგ.: USB ფლეშ დრაივი, მეხსიერების ბარათი). |
| |კომპიუტერული მოწყობილობების აპარატურული უზრუნველყოფა ფუნქციონირების პროცესში ეყრდნობა ორობით სისტემას, შესაბამისად, მუშაობის დროს იყენებს ნულებს (0) და ერთებს (1). იმისათვის, რომ აპარატურულ დონეზე მოხდეს მათი |
| |ერთმანეთისაგან გარჩევა, შემოღებულია შეთანხმება ე.წ. დაბალი და მაღალი სტატუსის შესახებ: დაბალი სტატუსი შეესაბამება უმოქმედო მდგომარეობას, პირობით ნულს. ხოლო მაღალი სტატუსი, ანუ აქტიური/მოქმედი მდგომარეობა |
| |შეესაბამება ერთს (1). ეს ძალიან ჰგავს შუქის ჩამრთველს, რომელიც ან გამორთულია (0), ან ჩართული (1). |
| | |
| |პროგრამული უზრუნველყოფა (Software): წარმოადგენს ინსტრუქციებისა და მონაცემების ლოგიკურ ერთობლიობას, რომელიც მართავს აპარატურულ მოწყობილობას და განსაზღვრავს კომპიუტერული მოწყობილობის მიერ ოპერაციების |
| |თანამიმდევრულ შესრულებას. პროგრამული უზრუნველყოფა შეგვიძლია ორ ტიპად დავყოთ: |
| |სისტემური პროგრამები: უზრუნველყოფენ აპარატურული მოწყობილობის შეუფერხებელ მუშაობას. ეს შეიძლება იყოს ოპერაციული სისტემები და დრაივერები; |
| |სამომხმარებლო პროგრამები: პროგრამები, რომლებიც გამოიყენება კონკრეტული ამოცანების შესასრულებლად (მაგ.: ტექსტური რედაქტორი, გამოსახულებასთან სამუშაოდ შექმნილი პროგრამები და სხვა). |
| | |
| |კომპიუტერულ სისტემებში ინფორმაციის დამუშავება-გაზიარებისათვის შექმნილია ერთიანი სტანდარტები (მაგ.: ტექსტთან სამუშაოდ შემუშავებულია სხვადასხვა სახის კოდირების ერთიანი წესები). |
| | |
| |საბოლოო ჯამში, პროგრამული უზრუნველყოფა ციფრულ ინფორმაციას აპარატურული მოწყობილობის მუშაობის პრინციპების შესაბამისად, ორობით (ბინარულ) კოდში გარდაქმნის. ყველა მონაცემი პროგრამული უზრუნველყოფის მუშაობის შედეგად |
| |ნულებად (0) და ერთებად (1) გარდაიქმნება. ასეთ ჩანაწერს ორობით (ბინარულ) კოდს უწოდებენ. |
| | |
| |კომპიუტერული ქსელი კომპიუტერებისა და სხვა ერთმანეთთან დაკავშირებული კომპიუტერული სისტემის ერთობლიობაა. არსებობს ორი სახის კომპიუტერული ქსელი: ლოკალური ქსელი (LAN) და გლობალური ქსელი (WAN), რომლის მაგალითიც არის|
| |ინტერნეტი. ლოკალური ქსელი (LAN) არის მცირე ზომის კომპიუტერული ქსელი, რომელიც არსებობს შეზღუდულ ტერიტორიაზე, როგორიცაა სახლი, სკოლა, ან ოფისი. გლობალური ქსელი (WAN) აკავშირებს მცირე ზომის (LAN) ქსელებს |
| |გეოგრაფიულად დაშორებულ ადგილებში. |
| | |
| |კიბერუსაფრთხოება (Cybersecurity) მოიცავს კომპიუტერული სისტემების, ქსელებისა და მონაცემების დაცვას კიბერშეტევებისგან, როგორიცაა „ჰაკერობა“, კომპიუტერული ვირუსები და სხვა მავნე პროგრამები. მისი მიზანია, |
| |უზრუნველყოს ინფორმაციის კონფიდენციალურობა, მთლიანობა და ხელმისაწვდომობა. |
| |კომპიუტერულ სისტემებთან მუშაობისას აუცილებელია კიბერუსაფრთხოების ნორმების დაცვა. როგორც რეალურ, ისე ციფრულ სამყაროში მნიშვნელოვანია საკუთარი მოწყობილობებისა და პერსონალური ინფორმაციის უსაფრთხოდ შენახვა, რაც |
| |მოითხოვს კიბერუსაფრთხოების ძირითადი პრინციპების ცოდნას. კიბერუსაფრთხოების უზრუნველსაყოფად აუცილებელია კიბერჰიგიენის წესების დაცვა. |
| | |
| |სამიზნე ცნების – „კომპიუტერული სისტემები“ – გათავისება საფუძველს ქმნის სხვა საგნების შინაარსების სიღრმისეული გააზრებისთვის, კერძოდ: ქართული ენა (სამიზნე ცნება - ტექსტი), მათემატიკა (სამიზნე ცნებები - |
| |კანონზომიერება; ლოგიკა), ხელოვნება (სამიზნე ცნება - სახვითი ენა), უცხოური ენა (სამიზნე ცნება - ტექსტი; ენობრივი საშუალებები), მუსიკა (სამიზნე ცნება - მუსიკის ენა). |
ი) ესთეტიკური აღზრდა
|სამიზნე ცნებები |დაწყებითი |საბაზო |საშუალო |
|მუსიკი ენა |მუსიკა უნივერსალური ენაა. ის შეიძლება იყოს ინფორმაციის | | |
| |წყარო, კომუნიკაციის და საზოგადოებაზე ზემოქმედების ძლიერი | | |
| |საშუალება. მუსიკის საშუალებით: (ა) გადმოიცემა ხილული, | | |
| |წარმოსახვითი, ზღაპრულ-ფანტასტიკური სახეები; ბ) გადმოიცემა | | |
| |ადამიანის გრძნობები, განცდები და ცხოვრებისეული მოვლენები | | |
| |(მაგ., დღესასწაულები, დაბადების დღე, სკოლაში წასვლა, | | |
| |გასეირნება და ა. შ.); გ) შესაძლებელია სამყაროში მიმდინარე | | |
| |მოვლენებზე და გამოწვევებზე რეაგირება (მაგ., ბუნების | | |
| |მოვლენებზე, ამინდზე, გარემოზე და ა. შ.); დ) შესაძლებელია | | |
| |როგორც შინაგანი, ისე გარემომცველი სამყაროსადმი საკუთარი | | |
| |დამოკიდებულების გამოხატვა. მუსიკალური ინტერპრეტაციის | | |
| |მრავალფეროვნებას ადამიანის პიროვნება განაპირობებს. | | |
| | | | |
| |მუსიკის ენა არის მუსიკალური ელემენტების, ფორმისა და ჟანრის| | |
| |ერთობლიობა. ის საშუალებას გვაძლევს, ნებისმიერი ხმოვანება | | |
| |(ადამიანის სამეტყველო ინტონაცია, ბუნების მოვლენათა, | | |
| |ცხოველთა, თუ ფრინველთა ხმები და სხვა) გამოვიყენოთ | | |
| |მუსიკალურ-მხატვრული სახის შექმნისათვის და შევძინოთ მას | | |
| |შინაარსი, რომელიც გარესამყაროდან მიღებული განცდებითა და | | |
| |შთაბეჭდილებებით არის ნაკარნახევი. მუსიკალური ენის | | |
| |ელემენტებია ბგერა/ხმა (აკუსტიკური და ელექტრონული), | | |
| |ტემბრი, რიტმი, მეტრი, ტემპი, დინამიკა, რეგისტრი, | | |
| |მელოდია, ჰარმონია. | | |
| | | | |
| |მუსიკის ენას უნიკალური დამწერლობა აქვს. სხვადასხვა ეპოქაში| | |
| |გარკვეული ლოგიკით დალაგებული მუსიკალური ენის ელემენტები | | |
| |ქმნის მუსიკალურ ფორმას. ფორმა მუსიკალური ნაწარმოების | | |
| |აგებულებაა. მისი სტრუქტურული ერთეულებია: მოტივი, ფრაზა, | | |
| |წინადადება. მუსიკალური ფორმა ასევე, ნაწარმოების ჟღერადობის| | |
| |ხანგრძლიობას განსაზღვრავს და მის ეტაპებს (დასაწყისი, | | |
| |განვითარება და დასასრული) წარმოგვიჩენს. | | |
| |მუსიკალური ნაწარმოებები დანიშნულების, შინაარსისა და | | |
| |საშემსრულებლო ფორმის (ვოკალური და ინსტრუმენტული: სოლო, | | |
| |საანსამბლო; საგუნდო; საორკესტრო) მიხედვით მიეკუთვნებიან | | |
| |სხვადასხვა მიმართულებას (ხალხური და პროფესიული, | | |
| |პოპულარული) და ჟანრს (სიმღერა, ცეკვა, ინსტრუმენტული | | |
| |პიესა, ბალეტი, ოპერა, მიუზიკლი, მუსიკა თეატრის, კინოსა და | | |
| |ანიმაციისთვის). | | |
| | | | |
| |სამიზნე ცნების „მუსიკის ენა“ გააზრება საფუძველს უქმნის | | |
| |სხვადასხვა სახის ტექსტების წვდომისა და ინტერპრეტაციის | | |
| |უნარის განვითარებას (საგანი „ვიზუალური ხელოვნება“, საგანი | | |
| |„ქართული ენა და ლიტერატურა“). | | |
|მუსიკალური შინაარსი | |მუსიკალურ შინაარსს წარმოადგენს ადამიანის ესთეტიკური გრძნობები და |მუსიკალურ შინაარსს წარმოადგენს ადამიანის ესთეტიკური გრძნობები და განცდები, |
| | |განცდები, რომელიც გარესამყაროსგან მიღებული შთაბეჭდილებებით არის |რომელიც გარესამყაროსგან მიღებული შთაბეჭდილებებით არის ნაკარნახევი. მუსიკა |
| | |ნაკარნახევი. მუსიკა გამოხატავს ადამიანის სიხარულს და მწუხარებას, |გამოხატავს ადამიანის სიხარულს და მწუხარებას, ასახავს მოვლენებს ხალხის ცხოვრებიდან,|
| | |ასახავს მოვლენებს ხალხის ცხოვრებიდან, ისტორიული წარსულიდან, გადმოგვცემს|ისტორიული წარსულიდან, გადმოგვცემს ხილულს და უხილავს, რეალურს და ფანტასტიკურს. |
| | |ხილულს და უხილავს, რეალურს და ფანტასტიკურს. მუსიკალური ნაწარმოების |მუსიკალური ნაწარმოების შინაარსი გამომსახველი ხერხებით გადმოიცემა, მაგრამ |
| | |შინაარსი გამომსახველი ხერხებით გადმოიცემა, მაგრამ არსებითია ის, თუ რა|არსებითია ის, თუ რა მხატვრულ სახეებს დაუკავშირებს მათ თავად მსმენელი. მუსიკის |
| | |მხატვრულ სახეებს დაუკავშირებს მათ თავად მსმენელი. მუსიკის შინაარსი |შინაარსი, გამომსახველობითი ხერხების საშუალებით წარმოქმნილი ემოციების თუ |
| | |გამომსახველობითი ხერხების საშუალებით წარმოქმნილი ემოციების თუ |ასოციაციების ერთობლიობით ყალიბდება. |
| | |ასოციაციების ერთობლიობით ყალიბდება. | |
| | | |მუსიკალურ შინაარსის სამ ასპექტს განიხილავენ: (1) ემოციური - მუსიკალური ენის |
| | |მუსიკალურ შინაარსის სამ ასპექტს განიხილავენ: (1) ემოციური - მუსიკალური |გამომსახველი ხერხები, რომელიც ჩვენში გარკვეულ განცდას ქმნის (მაგალითად, გრძნობების|
| | |ენის გამომსახველი ხერხები, რომელიც ჩვენში გარკვეულ განცდას ქმნის |გამომხატველი ინტონაციები, ცვალებადი რიტმული ნახაზი, მკვეთრი დისონანსური, ან მშვიდი|
| | |(მაგალითად, გრძნობების გამომხატველი ინტონაციები, ცვალებადი რიტმული |კონსონანსური ჰარმონია); (2) სახოვანი/ხატოვანი - მუსიკალური ენის გამომსახველობითი |
| | |ნახაზი, მკვეთრი დისონანსური, ან მშვიდი კონსონანსური ჰარმონია); (2) |ხერხები, რომელიც ჩვენში გარემოს ხმებთან არსებულ, თუ ადამიანის ფანტაზიით შექმნილ |
| | |სახოვანი/ხატოვანი - მუსიკალური ენის გამომსახველობითი ხერხები, რომელიც |სახეებთან, ასოციაციას ბადებს (მაგ., ხმაბაძვითი, ბგერწერითი ინტონაციები); (3) |
| | |ჩვენში გარემოს ხმებთან არსებულ, თუ ადამიანის ფანტაზიით შექმნილ |სიმბოლური - მუსიკალური ენის გამომსახველობითი ხერხები, რომლებსაც კონკრეტული |
| | |სახეებთან, ასოციაციას ბადებს (მაგ., ხმაბაძვითი, ბგერწერითი |მნიშვნელობა აქვთ მინიჭებული და ერთგვარ მუსიკალური კოდს წარმოადგენენ (მაგალითად, |
| | |ინტონაციები); (3) სიმბოლური - მუსიკალური ენის გამომსახველობითი ხერხები,|რიტორიკული ფიგურები, ლაითმოტივი, მუსიკალური ციტატა). მუსიკალური ნაწარმოების |
| | |რომლებსაც კონკრეტული მნიშვნელობა აქვთ მინიჭებული და ერთგვარ მუსიკალური |შინაარსის ამოკითხვაში გვეხმარება სტანდარტული (სანოტო დამწერლობა) და არასტანდარტული|
| | |კოდს წარმოადგენენ (მაგალითად, რიტორიკული ფიგურები, ლაითმოტივი, |(პიქტოგრამა, მუსიკოგრამა) გრაფიკული გამოსახულებები. |
| | |მუსიკალური ციტატა). მუსიკალური ნაწარმოების შინაარსის ამოკითხვაში | |
| | |გვეხმარება სტანდარტული (სანოტო დამწერლობა) და არასტანდარტული |სამიზნე ცნება „მუსიკალური შინაარსის“ გააზრება მოსწავლეს საფუძველს უქმნის |
| | |(პიქტოგრამა, მუსიკოგრამა) გრაფიკული გამოსახულებები. |სხვადასხვა სახის ტექსტების (ლიტერატურული ნაწარმოებები, ისტორიული წყაროები და |
| | | |სხვ.), ასევე, სახვითი ხელოვნების ნიმუშების (ფერწერა, გრაფიკული თუ გამოყენებითი |
| | |სამიზნე ცნება „მუსიკალური შინაარსის“ გააზრება მოსწავლეს საფუძველს |ხელოვნება, სკულპტურა, არქიტექტურა) შინაარსში წვდომისა და ინტერპრეტირებისთვის. |
| | |უქმნის სხვადასხვა სახის ტექსტების (ლიტერატურული ნაწარმოებები, ისტორიული| |
| | |წყაროები და სხვ.), ასევე სახვითი ხელოვნების ნიმუშების (ფერწერა, | |
| | |გრაფიკული თუ გამოყენებითი ხელოვნება, სკულპტურა, არქიტექტურა) | |
| | |შინაარსში წვდომისა და ინტერპრეტირებისთვის. | |
|მუსიკის გამომსახველობითი| |მუსიკალური ნაწარმოების შინაარსი იქმნება მუსიკალური ენის ელემენტების |მუსიკალური ნაწარმოების შინაარსი იქმნება მუსიკალური ენის ელემენტების (ბგერის, |
|ხერხები და საშუალებები | |(ბგერის, რიტმის, მელოდიის, ჰარმონიის), ფორმის და ჟანრისა ერთობლიობით. |რიტმის, მელოდიის, ჰარმონიის), ფორმისა და ჟანრის ერთობლიობით. თითოეულ მათგანს |
| | |თითოეულ მათგანს საკუთარი გამომსახველობითი შესაძლებლობები აქვს და |საკუთარი გამომსახველობითი შესაძლებლობები აქვს და მონაწილეობს რაიმე მოვლენის, |
| | |მონაწილეობს რაიმე მოვლენის, მხატვრული სახის, ადამიანის ემოციური |მხატვრული სახის, ადამიანის ემოციური მდგომარეობის გადმოცემაში, მუსიკით განწყობის |
| | |მდგომარეობის გადმოცემაში, მუსიკით განწყობის შექმნაში. |შექმნაში. |
| | |მუსიკაში ბგერის თვისებები - სიმაღლე, გრძლიობა, სიძლიერე და ტემბრი დიდ |მუსიკაში ბგერის თვისებები - სიმაღლე, გრძლიობა, სიძლიერე და ტემბრი დიდ როლს |
| | |როლს თამაშობს ნაწარმოების ემოციური მუხტის, განწყობის, მრავალფეროვანი |თამაშობს ნაწარმოების ემოციური მუხტის, განწყობის, მრავალფეროვანი წარმოსახვებისა და |
| | |წარმოსახვებისა და ასოციაციების შექმნაში. მუსიკალური შინაარსის |ასოციაციების შექმნაში. მუსიკალური შინაარსის შექმნაში/გადმოცემაში ბგერის მიღების |
| | |შექმნაში/გადმოცემაში ბგერის მიღების ხერხებიც (legato, marcato, |ხერხებიც (legato, marcato, staccato, pizzicato, plageolet, sforzando, tremolo) |
| | |staccato, pizzicato, plageolet, sforzando, tremolo) მონაწილეობენ. |მონაწილეობენ. თანამედროვე მუსიკაში ტექნოლოგიების განვითარების შედეგად |
| | |თანამედროვე მუსიკაში ტექნოლოგიების განვითარების შედეგად შესაძლებელი |შესაძლებელი გახდა სხვადასხვა ბგერის სინთეზირება, ახალი, უჩვეულო ტემბრალური |
| | |გახდა სხვადასხვა ბგერის სინთეზირება, ახალი, უჩვეულო ტემბრალური |ჟღერადობების მიღება, რამაც გააფართოვა ბგერის გამომსახველობითი შესაძლებლობები, მისი|
| | |ჟღერადობების მიღება, რამაც გააფართოვა ბგერის გამომსახველობითი |გრაფიკული გამოსახვის ხერხები; |
| | |შესაძლებლობები, მისი გრაფიკული გამოსახვის ხერხები; |რიტმი მუსიკაში ერთგვარ წესრიგს ამყარებს. რიტმული ნახაზის ნაირგვარი სახეები |
| | |რიტმი მუსიკაში ერთგვარ წესრიგს ამყარებს. რიტმული ნახაზის ნაირგვარი |(მაგალითად, თანაზომიერი, აქცენტირებული, პუნქტირული, სინკოპირებული), რომლებიც |
| | |სახეები (მაგალითად, თანაზომიერი, აქცენტირებული, პუნქტირული, |სხვადასხვა გრძლიობის ბგერების ორგანიზებული მონაცვლეობით იქმნება, მუსიკას |
| | |სინკოპირებული), რომლებიც სხვადასხვა გრძლიობის ბგერების ორგანიზებული |დინამიკას სძენს. რიტმს მუსიკაში დამოუკიდებლად არსებობაც შეუძლია; |
| | |მონაცვლეობით იქმნება, მუსიკას დინამიკას სძენს. რიტმს მუსიკაში |მელოდია ნაწარმოების დასრულებულ აზრს გადმოსცემს. ის კომპლექსური მოვლენაა. მასში |
| | |დამოუკიდებლად არსებობაც შეუძლია; |შერწყმულია მუსიკალური ენის ყველა ელემენტი. მელოდიას განსაკუთრებულ შინაარსს სძენს |
| | |მელოდია ნაწარმოების დასრულებულ აზრს გადმოსცემს. ის კომპლექსური |გამომსახველი მუსიკალური ინტონაციები (თხრობითი, კითხვითი, ბრძანებითი, შიშის, |
| | |მოვლენაა. მასში შერწყმულია მუსიკალური ენის ყველა ელემენტი. მელოდიას |აღტაცების, მოწოდების, სევდის, ჩივილის, მრისხანების და სხვ.) და ბგერწერითი |
| | |განსაკუთრებულ შინაარსს სძენს გამომსახველი მუსიკალური ინტონაციები |ინტონაციები. შინაარსობრივ გამომსახველობას უკავშირდება სხვადასხვა სახის მელოდიური |
| | |(თხრობითი, კითხვითი, ბრძანებითი, შიშის, აღტაცების, მოწოდების, სევდის, |სვლები - აღმავალი, დაღმავალი, ტალღისებური, მდორე დიატონური და ქრომატიული, |
| | |ჩივილის, მრისხანების და სხვ.) და ბგერწერითი ინტონაციები. შინაარსობრივ |ნახტომისებური და ა. შ.. თავისი გამომსახველობითი ბუნების წყალობით, მელოდიური |
| | |გამომსახველობას უკავშირდება სხვადასხვა სახის მელოდიური სვლები - |ინტერვალებიც მუსიკალურ ინტონაციებად გვევლინებიან; |
| | |აღმავალი, დაღმავალი, ტალღისებური, მდორე დიატონური და ქრომატიული, |ჰარმონიას, როგორც ბგერათა თანაჟღერადობას აკორდში, მნიშვნელოვანი როლი ენიჭება |
| | |ნახტომისებური და ა. შ.. თავისი გამომსახველობითი ბუნების წყალობით, |მუსიკის გამომსახველ ხერხებს შორის. აკორდს, აკორდთა თანმიმდევრობას, ტონალობას, |
| | |მელოდიური ინტერვალებიც მუსიკალურ ინტონაციებად გვევლინებიან; |ინტერვალს, რომლებიც მძაფრ დისონირებულ თუ რბილ კონსონირებულ ჰარმონიას ქმნიან, |
| | |ჰარმონიას, როგორც ბგერათა თანაჟღერადობას აკორდში, მნიშვნელოვანი როლი |თავისი განუმეორებელი ჟღერადობა, ფერადოვნება, ფერი აქვთ. ისინი მნიშვნელოვან როლს |
| | |ენიჭება მუსიკის გამომსახველ ხერხებს შორის. აკორდს, აკორდთა |ასრულებენ განწყობის შექმნაში, ემოციის გადმოცემაში. |
| | |თანმიმდევრობას, ტონალობას, ინტერვალს, რომლებიც მძაფრ დისონირებულ თუ |მუსიკალური ფორმა, და მისი სტრუქტურული ერთეულები (მოტივი, ფრაზა, წინადადება), |
| | |რბილ კონსონირებულ ჰარმონიას ქმნიან, თავისი განუმეორებელი ჟღერადობა,|სხვადასხვა ეპოქაში ჩამოყალიბებული ფორმის ნაირსახეობები (მცირე და მსხვილი |
| | |ფერადოვნება, ფერი გააჩნიათ. ისინი მნიშვნელოვან როლს ასრულებენ განწყობის|მუსიკალური ფორმები - პერიოდი, ორ და სამნაწილიანი, კუპლეტური, რონდოს, სონატური, |
| | |შექმნაში, ემოციის გადმოცემაში. |ვარიაციული, ციკლური და სხვა.), წარმოადგენენ ნაწარმოების მხატვრული შინაარსის |
| | |მუსიკალური ფორმა და მისი სტრუქტურული ერთეულები (მოტივი, ფრაზა, |გადმოცემის საშუალებას. მუსიკალური ფორმა, ასევე, განიხილება, როგორც პროცესი, |
| | |წინადადება), სხვადასხვა ეპოქაში ჩამოყალიბებული ფორმის ნაირსახეობები |რომელიც ნაწარმოების ჟღერადობის ხანგრძლიობას განსაზღვრავს და მის ეტაპებს |
| | |(მცირე და მსხვილი მუსიკალური ფორმები - პერიოდი, ორ და სამნაწილიანი, |(დასაწყისი, განვითარება და დასასრული) წარმოგვიჩენს. |
| | |კუპლეტური, რონდოს, სონატური, ვარიაციული, ციკლური და სხვა.) წარმოადგენენ|ჟანრი განსაზღვრავს მუსიკალური ნაწარმოების სახეობას (ინსტრუმენტული, ვოკალური, |
| | |ნაწარმოების მხატვრული შინაარსის გადმოცემის საშუალებას. მუსიკალური |მუსიკალურ-თეატრალური და სხვა), მის შინაარსს, დანიშნულებას, სოციალურ ფუნქციას და |
| | |ფორმა, ასევე, განიხილება, როგორც პროცესი, რომელიც ნაწარმოების |საშემსრულებლო შემადგენლობას. მუსიკალური ჟანრები, თავისი სტილისტური და კომპოზიციური|
| | |ჟღერადობის ხანგრძლიობას განსაზღვრავს და მის ეტაპებს (დასაწყისი, |თავისებურებით, მუსიკის გამომსახველობით შესაძლებლობებს აფართოვებს. |
| | |განვითარება და დასასრული) წარმოგვიჩენს. |სამიზნე ცნება „მუსიკის გამომსახველობითი ხერხები და საშუალებები“ მოსწავლეს |
| | |ჟანრი განსაზღვრავს მუსიკალური ნაწარმოების სახეობას (ინსტრუმენტული, |საფუძველს უქმნის ვიზუალური ხელოვნების ნიმუშებში გამომსახველობითი ხერხების |
| | |ვოკალური, მუსიკალურ-თეატრალური და სხვა), მის შინაარსს, დანიშნულებას, |მნიშვნელობის აღსაქმელად. |
| | |სოციალურ ფუნქციას და საშემსრულებლო შემადგენლობას. მუსიკალური ჟანრები, | |
| | |თავისი სტილისტური და კომპოზიციური თავისებურებით, მუსიკის | |
| | |გამომსახველობით შესაძლებლობებს აფართოვებს. | |
| | |სამიზნე ცნება „მუსიკის გამომსახველობითი ხერხები და საშუალებები“ | |
| | |მოსწავლეს საფუძველს უქმნის ვიზუალური ხელოვნების ნიმუშებში | |
| | |გამომსახველობითი ხერხების მნიშვნელობის აღქმისათვის. | |
|მუსიკალური ეპოქა | |ადამიანი, მისი პიროვნული თვისებები, სულიერი სამყარო, სოციალური |ადამიანი, მისი პიროვნული თვისებები, სულიერი სამყარო, სოციალური მდგომარეობა და |
| | |მდგომარეობა და ცხოვრება აისახება სხვადასხვა ეპოქისა და კულტურის |ცხოვრება აისახება სხვადასხვა ეპოქისა და კულტურის მუსიკაში უძველესი დროიდან დღემდე,|
| | |მუსიკაში უძველესი დროიდან დღემდე, მრავალფეროვანი მუსიკალური |მრავალფეროვანი მუსიკალური გამომსახველი საშუალებებითა და საშემსრულებლო ხერხებით, |
| | |გამომსახველი საშუალებებითა და საშემსრულებლო ხერხებით, მუსიკალური |მუსიკალური ფორმებითა და ჟანრებით, თანამედროვე ტექნოლოგიებით. მუსიკალური ეპოქები |
| | |ფორმებითა და ჟანრებით, თანამედროვე ტექნოლოგიებით. მუსიკალური ეპოქები |მოიცავენ დროის გარკვეულ პერიოდებს, რომელთა ფარგლებში ყალიბდება მუსიკალური |
| | |მოიცავენ დროის გარკვეულ პერიოდებს, რომელთა ფარგლებში ყალიბდება |ხელოვნების მიმართულებები და მიმდინარეობები. თითოეულ ამ პერიოდს აქვს თავისი |
| | |მუსიკალური ხელოვნების მიმართულებები და მიმდინარეობები. თითოეულ ამ |უნიკალური თვისებები, თემატიკა, სტილი, მხატვრული ფორმები და ჟანრები, |
| | |პერიოდს აქვს თავისი უნიკალური თვისებები, თემატიკა, სტილი, მხატვრული |გამოსახველობითი ხერხები და შემოქმედებითი მიდგომები. მათი შესწავლა საშუალებას |
| | |ფორმები და ჟანრები, გამოსახველობითი ხერხები და შემოქმედებითი მიდგომები.|გვაძლევს, გავიაზროთ მუსიკალურ ხელოვნებაში მიმდინარე ცვლილებები, უკეთ გავიგოთ |
| | |მათი შესწავლა საშუალებას გვაძლევს, გავიაზროთ მუსიკალურ ხელოვნებაში |მუსიკალური ნაწარმოებების მხატვრული იდეა და შინაარსი, გავეცნოთ მუსიკალური |
| | |მიმდინარე ცვლილებები, უკეთ გავიგოთ მუსიკალური ნაწარმოებების მხატვრული |გამომსახველობის უსაზღვრო მრავალფეროვნებას, ჩავწვდეთ სხვადასხვა ეპოქისა და |
| | |იდეა და შინაარსი, გავეცნოთ მუსიკალური გამომსახველობის უსაზღვრო |კულტურის თავისებურებებს. ყველა ეპოქაში მუსიკას თავისი დანიშნულება აქვს, რაც |
| | |მრავალფეროვნებას, ჩავწვდეთ სხვადასხვა ეპოქისა და კულტურის |განაპირობებს მუსიკის სხვადასხვა მიმართულებას: საერო და სასულიერო, პროფესიული და |
| | |თავისებურებებს. ყველა ეპოქაში მუსიკას თავისი დანიშნულება აქვს, რაც |ხალხური, აკადემიური და პოპულარული. |
| | |განაპირობებს მუსიკის სხვადასხვა მიმართულებას: საერო და სასულიერო, | |
| | |პროფესიული და ხალხური, აკადემიური და პოპულარული. |სამიზნე ცნების „მუსიკალური ეპოქა“ გააზრება საფუძველს უქმნის ისტორიული ეპოქის |
| | | |მრავალმხრივად აღქმას, ხელს შეუწყობს ისტორიისა და სახვითი ხელოვნების შინაარსების |
| | |სამიზნე ცნება „მუსიკალური ეპოქის“ გააზრება მოსწავლეს საფუძველს უქმნის |სიღრმისეულ გააზრებას (ისტორია: სამიზნე ცნებები - „დრო (ისტორიული პერიოდი)“, |
| | |ისტორიული ეპოქის მრავალმხრივად აღსაქმელად, ხელს უწყობს ისტორიისა და |„საზოგადოება“; სახვითი და გამოყენებითი ხელოვნება: სამიზნე ცნება - "სხვადასხვა |
| | |სახვითი ხელოვნების შინაარსების სიღრმისეულ გააზრებას (ისტორია: სამიზნე |ეპოქის, ქვეყნის, კულტურის, მიმდინარეობის, სტილის ხელოვნება"). |
| | |ცნებები „დრო (ისტორიული პერიოდი)“, „საზოგადოება“; სახვითი და | |
| | |გამოყენებითი ხელოვნება: სამიზნე ცნება "სხვადასხვა ეპოქის, ქვეყნის, | |
| | |კულტურის, მიმდინარეობის, სტილის ხელოვნება"). | |
| სახვითი ენა |ხელოვნებას საკუთარი სახვითი ენა (სახვითი საშუალებები და |ხელოვნება იდეების, შთაბეჭდილებების, ემოციების, განწყობილების გადმოცემის|ხელოვნება იდეების, შთაბეჭდილებების, ემოციების, განწყობილების გადმოცემის |
| |ხერხები) აქვს, რომლის საშუალებითაც ნამუშევარში იდეებს, |საშუალებაა. მას საკუთარი უნივერსალური სახვითი ენა (სახვითი საშუალებები|საშუალებაა. მას საკუთარი უნივერსალური სახვითი ენა (სახვითი საშუალებები და |
| |ჩანაფიქრს, ამბავს, შთაბეჭდილებას, განწყობილებას, |და ხერხები) აქვს, რომელსაც ვიყენებთ ნამუშევრის შექმნისას სხვადასხვა |ხერხები) აქვს, რომელსაც ვიყენებთ ნამუშევრის შექმნისას სხვადასხვა მხატვრული |
| |დამოკიდებულებებს, დაკვირვების შედეგებს გადმოვცემთ. საკუთარ|მხატვრული ამოცანის გადასაჭრელად, ასევე, ხელოვნების ნიმუშების ანალიზის, |ამოცანის გადასაჭრელად, ასევე, ხელოვნების ნიმუშების ანალიზის, ინტერპრეტაციის და |
| |და სხვათა ნამუშევრებზე აზრის გამოთქმისას სახვითი ენის |ინტერპრეტაციის და შეფასებისას. |შეფასებისას. |
| |შესაბამის ტერმინებს ვიყენებთ. | | |
| |სახვითი საშუალებები - ხაზი (სხვადასხვა ტიპის ხაზი, |სახვითი საშუალებები - ხაზი (სხვადასხვა ტიპის ხაზი, შტრიხი); ფერი (ცივი |სახვითი საშუალებები - ხაზი (სხვადასხვა ტიპის ხაზი, შტრიხი); ფერი (ცივი და თბილი, |
| |კონტური, შტრიხი). ფერი (ძირითადი და შედგენილი, ცივი და |და თბილი, კონტრასტული და სხვ., კოლორიტი, ტონი, ნახევარტონი, ფერის |კონტრასტული და სხვ., კოლორიტი, ტონი, ნახევარტონი, ფერის გრადაცია და სხვ.); ფორმა |
| |თბილი, კონტრასტული, მონათესავე, ტონი, ნახევარტონი, ფერის |გრადაცია და სხვ.); ფორმა (სივრცითი (3D), სიბრტყობრივი (2D), მოცულობითი,|(სივრცითი (3D), სიბრტყობრივი (2D), მოცულობითი, უტრირებული, სტილიზებული და სხვ). |
| |გრადაცია). ფორმა (სივრცითი (3D), სიბრტყობრივი (2D), |უტრირებული, სტილიზებული და სხვ). შუქ-ჩრდილი. განათება. ფაქტურა. ფონი. |შუქ-ჩრდილი. განათება. ფაქტურა. ფონი. |
| |მოცულობითი). შუქ-ჩრდილი. ფონი. ფაქტურა. |სახვითი ხერხები - კომპოზიციური განაწილება, წონასწორობა, მთლიანობა, |სახვითი ხერხები - კომპოზიციური განაწილება, წონასწორობა, მთლიანობა, ელემენტების |
| |სახვითი ხერხები - კომპოზიციური განაწილება, წონასწორობა, |ელემენტების განმეორებადობა, რიტმი, ძირითადის გამოყოფა, აქცენტი, |განმეორებადობა, რიტმი, ძირითადის გამოყოფა, აქცენტი, სიმეტრია-ასიმეტრია, |
| |მთლიანობა, რიტმი, ელემენტთა განმეორებადობა, ძირითადის |სიმეტრია-ასიმეტრია, სტატიკა-დინამიკა, კონტრასტი, მასშტაბი, თანაფარდობა,|სტატიკა-დინამიკა, კონტრასტი, მასშტაბი, თანაფარდობა, პროპორცია/დისპროპორცია, |
| |გამოყოფა, სიმეტრია და ასიმეტრია, კონტრასტი, სტატიკა, |პროპორცია/დისპროპორცია, სივრცე, პერსპექტივა (ხაზოვანი, ჰაეროვანი, |სივრცე, პერსპექტივა (ხაზოვანი, ჰაეროვანი, ფერადოვანი), უკუპერსპექტივა, ხედვის |
| |დინამიკა, საგანთა თანაფარდობა და პროპორცია, სივრცე (წინა, |ფერადოვანი), უკუპერსპექტივა, ხედვის წერტილი, რაკურსი. |წერტილი, რაკურსი. |
| |შუა და უკანა ხედები), ხედვის წერტილი. | | |
|ტექნიკა და ტექნოლოგია |ნამუშევარი სხვადასხვა მასალით, ტექნიკით და ტექნოლოგიით |ხელოვნების ნიმუშები, როგორც ტრადიციული, ასევე, თანამედროვე ტექნიკის, |ხელოვნების ნიმუშები, როგორც ტრადიციული, ასევე, თანამედროვე ტექნიკის, ტექნოლოგიების|
| |იქმნება. მასალა, ტექნიკა და ტექნოლოგია მხატვრული |ტექნოლოგიების და მათთან დაკავშირებული მასალების გამოყენებით შეიძლება |და მათთან დაკავშირებული მასალების გამოყენებით შეიძლება შეიქმნას. ავტორი მათ |
| |ჩანაფიქრის მიხედვით შეიძლება შეირჩეს. |შეიქმნას. ავტორი მათ შემოქმედებითი ამოცანის შესაბამისად ირჩევს. |შემოქმედებითი ამოცანის შესაბამისად ირჩევს. ტექნიკა, ტექნოლოგიები, მასალები |
| | |ტექნიკა, ტექნოლოგიები, მასალები კაცობრიობის განვითარებასთან ერთად |კაცობრიობის განვითარებასთან ერთად ჩნდებოდა, ვითარდებოდა და იცვლებოდა. |
| |ტექნიკა, ტექნოლოგია: ფერწერა, გრაფიკა და მათი ტექნიკები |ჩნდებოდა, ვითარდებოდა და იცვლებოდა. |ტექნიკა, ტექნოლოგია: ფერწერა, გრაფიკა და მათი ტექნიკები, ძერწვა, აპლიკაცია, |
| |(მონასმი, ლაქა, ანაბეჭდი), ძერწვა, აპლიკაცია, კოლაჟი, |ტექნიკა, ტექნოლოგია: ფერწერა, გრაფიკა და მათი ტექნიკები, ძერწვა, |კოლაჟი, მოდელირება, კონსტრუირება, ციფრული ტექნოლოგიები და სხვა. |
| |მოზაიკა, მონოტიპია, მოდელირება, კონსტრუირება, კომპიუტერული|აპლიკაცია, კოლაჟი, მოდელირება, კონსტრუირება, ციფრული ტექნოლოგიები და | |
| |ტექნოლოგიები (სახატავი პროგრამა და სხვ.). |სხვა. | |
|დარგი |ხელოვნების დარგებად დაყოფას გამოყენებული მასალა, | | |
| |ტექნიკა, დანიშნულება განაპირობებს. ხელოვნების თითოეული | | |
| |დარგისათვის რომელიმე მხატვრული საშუალება არის მეტად | | |
| |დამახასიათებელი. | | |
| |დარგი: ფერწერა (დაზგური, ხელნაწერთა მინიატურა, კედლის | | |
| |მხატვრობა), გრაფიკა (დაზგური, ბეჭდვითი), ქანდაკება | | |
| |(მრგვალი, რელიეფი), არქიტექტურა, დეკორატიულ-გამოყენებითი | | |
| |ხელოვნება. | | |
|ჟანრი |ხელოვნების ზოგიერთი ნაწარმოები შინაარსის მიხედვით შეიძლება| | |
| |რომელიმე ჟანრს (პორტრეტი, პეიზაჟი, ნატურმორტი და სხვ.) | | |
| |მიეკუთვნებოდეს. | | |
| |ჟანრი: ნატურმორტი, პეიზაჟი, პორტრეტი, ყოფითი, მითოლოგიური | | |
| |და სხვ. | | |
|შინაარსი, ფორმა და | |ხელოვნების ნიმუშებს სხვადასხვა დანიშნულება, ფორმა და შინაარსი აქვს. |ხელოვნების ნიმუშებს სხვადასხვა დანიშნულება, ფორმა და შინაარსი აქვს. ხელოვნების |
|დანიშნულება | |ხელოვნების ნიმუშები დანიშნულების, გამოყენებული მასალის, ტექნიკის და |ნიმუშები დანიშნულების, გამოყენებული მასალის, ტექნიკის და სახვითი საშუალებების |
| | |სახვითი საშუალებების მიხედვით რამდენიმე დარგად იყოფა: არქიტექტურა, |მიხედვით რამდენიმე დარგად იყოფა: არქიტექტურა, ფერწერა, გრაფიკა, ქანდაკება, |
| | |ფერწერა, გრაფიკა, ქანდაკება, დეკორატიულ-გამოყენებითი ხელოვნება და სხვ. |დეკორატიულ-გამოყენებითი ხელოვნება და სხვ. ზოგიერთი დარგის (ფერწერა, გრაფიკა, |
| | |ზოგიერთი დარგის (ფერწერა, გრაფიკა, ქანდაკება) ნამუშევარი მასში |ქანდაკება) ნამუშევარი მასში გადმოცემული შინაარსის მიხედვით შეიძლება ჟანრებად |
| | |გადმოცემული შინაარსის მიხედვით შეიძლება ჟანრებად დაიყოს (ნატურმორტი, |დაიყოს (ნატურმორტი, პეიზაჟი, პორტრეტი, ყოფითი და სხვ.). |
| | |პეიზაჟი, პორტრეტი, ყოფითი და სხვ.). |თანამედროვე სამყაროში მიმდინარე პროცესებს უკავშირდება ხელოვნების ახალი ფორმების |
| | |თანამედროვე სამყაროში მიმდინარე პროცესებს უკავშირდება ხელოვნების ახალი|გაჩენა (პერფორმანსი, აქცია, ჰეფენინგი, ობიექტი, ინსტალაცია, ციფრული (დიგიტალური) |
| | |ფორმების გაჩენა (პერფორმანსი, აქცია, ჰეფენინგი, ობიექტი, ინსტალაცია, |ხელოვნება, ლენდარტი და სხვ.). იდეები და მათი გამოხატვის საშუალებები |
| | |ციფრული (დიგიტალური) ხელოვნება, ლენდარტი და სხვ.). იდეები და მათი |მრავალფეროვანი, უჩვეულო და უსაზღვროა. |
| | |გამოხატვის საშუალებები მრავალფეროვანი, უჩვეულო და უსაზღვროა. |შინაარსი: თემა, სიუჟეტი, ჟანრი (ნატურმორტი, პორტრეტი, პეიზაჟი, ყოფითი, ისტორიული |
| | |შინაარსი: თემა, სიუჟეტი, ჟანრი (ნატურმორტი, პორტრეტი, პეიზაჟი, ყოფითი, |და სხვ.). |
| | |ისტორიული და სხვ.). |დანიშნულება, ფორმა: დარგი - ფერწერა (დაზგური, მონუმენტური - კედლის მხატვრობა, |
| | |დანიშნულება, ფორმა: დარგი - ფერწერა (დაზგური, მონუმენტური - კედლის |მოზაიკა, ვიტრაჟი, გრაფიტი), მინიატურა, გრაფიკა (დაზგური, ბეჭდვითი), ქანდაკება, |
| | |მხატვრობა, მოზაიკა, ვიტრაჟი, გრაფიტი), მინიატურა, გრაფიკა (დაზგური, |არქიტექტურა, დიზაინი, დეკორატიულ-გამოყენებითი ხელოვნება); ხელოვნების თანამედროვე |
| | |ბეჭდვითი), ქანდაკება, არქიტექტურა, დიზაინი, დეკორატიულ-გამოყენებითი |ფორმები - პერფორმანსი, აქცია, ჰეფენინგი, ობიექტი, ინსტალაცია, ციფრული (დიგიტალური)|
| | |ხელოვნება); ხელოვნების თანამედროვე ფორმები - პერფორმანსი, აქცია, |ხელოვნება, ლენდარტი და სხვ. |
| | |ჰეფენინგი, ობიექტი, ინსტალაცია, ციფრული (დიგიტალური) ხელოვნება, | |
| | |ლენდარტი და სხვ. | |
|ეპოქა, ქვეყანა, კულტურა,|ყველა ეპოქის, კულტურის, ქვეყნის ხელოვნებას აქვს თავისი |ქართულ ხელოვნებას, ისევე, როგორც ნებისმიერი სხვა კულტურის, ეპოქის, |ქართულ ხელოვნებას, ისევე, როგორც ნებისმიერი სხვა კულტურის, ეპოქის, მიმდინარეობის, |
|მიმდინარეობა, სტილი |მახასიათებელი, რომელსაც სხვადასხვა ფაქტორი განაპირობებს. |მიმდინარეობის, სტილის ხელოვნებას აქვს თავისი მახასიათებლები, მხატვრული |სტილის ხელოვნებას აქვს თავისი მახასიათებლები, მხატვრული ნიშნები რომელსაც |
| |ხელოვნების საშუალებით საქართველოს, სხვა ქვეყნების, |ნიშნები რომელსაც სხვადასხვა ფაქტორი განაპირობებს. ხელოვნებაში მიმდინარე|სხვადასხვა ფაქტორი განაპირობებს. ხელოვნებაში მიმდინარე ცვლილებები (ხელოვნების |
| |სხვადასხვა ეპოქის და კულტურის შესახებ ბევრი რამის გაგება |ცვლილებები (ხელოვნების დანიშნულება, მისდამი დამოკიდებულება, სახვითი |დანიშნულება, მისდამი დამოკიდებულება, სახვითი საშუალებები, ხერხები, ტექნიკა, |
| |შეიძლება. |საშუალებები, ხერხები, ტექნიკა, მასალა, დარგები, ფორმები და სხვ.) |მასალა, დარგები, ფორმები და სხვ.) პირდაპირ კავშირშია კაცობრიობის ისტორიაში |
| | |პირდაპირ კავშირშია კაცობრიობის ისტორიაში მიმდინარე ცვლილებებთან |მიმდინარე ცვლილებებთან (ეპოქალური კონტექსტი, მსოფლმხედველობა, ტექნიკური პროგრესი, |
| |ეპოქა, კულტურა, ქვეყანა და შესაბამისი ხელოვნების ნიმუშები |(ეპოქალური კონტექსტი, მსოფლმხედველობა, ტექნიკური პროგრესი, გლობალიზაცია|გლობალიზაცია და სხვ.). სხვადასხვა ეპოქისა და კულტურის ხელოვნების ფორმირებაში დიდ |
| |შეირჩევა სწავლა-სწავლების მიზნებისა და თემატური |და სხვ.). სხვადასხვა ეპოქისა და კულტურის ხელოვნების ფორმირებაში დიდ |როლს ასრულებს მათი ურთიერთგავლენა. ხელოვნების საშუალებით სხვადასხვა ეპოქისა და |
| |კონტექსტების გათვალისწინებით. |როლს ასრულებს მათი ურთიერთგავლენა. ხელოვნების საშუალებით სხვადასხვა |კულტურის შესახებ ბევრი რამის გაგება შეიძლება. |
| | |ეპოქისა და კულტურის შესახებ ბევრი რამის გაგება შეიძლება. | |
| | | |ეპოქა, ქვეყანა, კულტურა, მიმდინარეობა, სტილი: პრეისტორია, ძველი ცივილიზაციები, |
| | |ეპოქა, ქვეყანა, კულტურა, მიმდინარეობა, სტილი: პრეისტორია, ძველი |ანტიკური ხანა, შუა საუკუნეები, აღმოსავლური ხელოვნება (ახლო და შორეული |
| | |ცივილიზაციები, ანტიკური ხანა, შუა საუკუნეები, აღმოსავლური ხელოვნება |აღმოსავლეთი), აღორძინების ხანა, XVII-XIX საუკუნეები, მოდერნიზმი, პოსტმოდერნიზმი, |
| | |(ახლო და შორეული აღმოსავლეთი), აღორძინების ხანა, XVII-XIX საუკუნეები, |თანამედროვე ხელოვნება და სხვ. |
| | |მოდერნიზმი, პოსტმოდერნიზმი, თანამედროვე ხელოვნება და სხვ. | |
სწავლა-სწავლების პროცესში განსაკუთრებული ყურადღება უნდა მიექცეს:
ქართულ ფოლკლორს;
ქართულ აკადემიურ მუსიკას;
ქართულ ხელოვნებას.
კ) სპორტი
| |დაწყებითი |საბაზო |საშუალო |
|ფიზიკური თვისებები |ფიზიკური თვისებების (ძალა, სისწრაფე, გამძლეობა, მოქნილობა, სიმარჯვე) განვითარება საფუძველია: ა) ჯანმრთელობის, იმუნიტეტის ამაღლებისა და მრავალი დაავადების პრევენციის; ბ) მოტორული უნარების გაუმჯობესების; გ) |
| |საკუთარი ფიზიკური მომზადებულობის დონის ამაღლების. |
| | |
| |ზემოთქმულის გათავისება საფუძველს ქმნის სხვა საგნობრივი ჯგუფის საგნების შინაარსების გასააზრებლად (ბუნებისმეტყველება - სამიზნე ცნება: სხეული). |
|თვითრეგულაცია |თვითრეგულაციის (ემოციურ-ნებელობითი რეგულაცია, ორგანიზებულობა, თვითკონტროლი) განვითარება საფუძველია: ა) ფიზიკურ აქტივობებში მონაწილეობითი კულტურისათვის; ბ) სსსმ, შშმ პირებისა და საპირისპირო სქესის |
| |წარმომადგენლების მიმართ პოზიტიური დამოკიდებულების გამოვლენისათვის; გ) კონფლიქტური სიტუაციებისგან, ბულინგისა და სხვა ასოციალური ქცევისგან თავის არიდებისათვის; დ) უსაფრთხოების ზომებისა და შესაბამისი წესების |
| |დაცვისათვის. |
| | |
| |ფიზიკურ აქტივობებში მონაწილეობა საფუძველს ქმნის სხვა საგნობრივი ჯგუფის საგნების შინაარსების უკეთ გასააზრებლად (მე და საზოგადოება - სამიზნე ცნება "საზოგადოება"). |
|ჯანსაღი ცხოვრების წესი |ჯანსაღი ცხოვრების წესის პრინციპების გააზრება და მიღებული ცოდნის პრაქტიკაში გამოყენება საფუძველია: ა) ჯანმრთელობის შენარჩუნებისათვის (სწორი ჯანსაღი კვება - ორგანიზმისათვის სასრგებლო და მავნე პროდუქტები, |
| |პირადი ჰიგიენა - სხეულის ჰიგიენა, ტანსაცმლისა და ფეხსაცმლის ჰიგიენა, უსაფრთხო გარემო - გარემოში უსაფრთხოების წესების დაცვა, დღის რეჟიმი - დღის რეჟიმის სწორად შედგენა და გამოყენება); ბ) საზოგადოებრივი |
| |ჯანმრთელობის განმტკიცებისათვის (ფიზიკური აქტივობა - აქტიური ჩართულობა საკლასო, შიდა სასკოლო თამაშებსა და ვარჯიშებში); გ) ადამიანის ხასიათსა და ფსიქიკაზე უარყოფითი ზეგავლენის თავიდან არიდებისათვის (აგრესია, |
| |ყურადღების გაფანტვა და სხვ.; მავნე ჩვევები - ფრჩხილების კვნეტა, გაჯეტებზე, ტელევიზორზე და ინტერნეტ დამოკიდებულება, თამბაქოსა და ალკოჰოლის მოხმარება და სხვ.). |
| | |
| |ჯანსაღი ცხოვრების წესის პოპულარიზაციას ხელს უწყობს ოლიმპიზმისა და ფიზიკური აღზრდისა და სპორტის ისტორიის შესწავლა (ოლიმპიური თამაშების წარმოშობის ისტორია, თანამედროვე ოლიმპიური თამაშები, ზამთრის ოლიმპიური |
| |თამაშები, ოლიმპიური სიმბოლიკა, პარალიმპური თამაშები, ქართველები ოლიმპიურ თამაშებზე, საქართველო, როგორც დამოუკიდებელი სახელმწიფო ოლიმპიურ თამაშებზე, ფიზიკური აღზრდისა და სპორტის განვითარება საქართველოსა და |
| |მსოფლიოში). |
|ფიზიკური |რბენები |რბენა - 30 მეტრი |რბენა - 30 მეტრი |
|თვისებები |სწორი სუნთქვა; |ვაჟები 6.5 წამი |ვაჟები 6.0 წამი |
| |რბენის დროს ქვედაკიდურებისა და ზედაკიდურების სწორი |გოგონები 7.5 წამი |გოგონები 7.5 წამი |
| |მოძრაობა; | | |
| |მასწავლებლის ნიშანზე საწყისიდან გასვლა; |რბენა - 60 მეტრი |რბენა - 60 მეტრი |
| |დისტანციის დასრულება შესვენების გარეშე. |ვაჟები 11.0 წამი |ვაჟები 10.0 წამი |
| |ხტომები |გოგონები 12.0 წამი |გოგონები 11.5 წამი |
| |მასწავლებლის მითითებით მოძრაობის დაწყება; | | |
| |გამორბენისას არეკნის ნიშნულიდან შესრულება; |რბენა - 100 მეტრი |რბენა - 100 მეტრი |
| |დახტომი ჩაჯდომით, მუხლებში მოხრით; |ვაჟები 17.0 წამი |ვაჟები 16.5 წამი |
| |ტყორცნები |გოგონები 18.5 წამი |გოგონები 18.0 წამი |
| |ტყორცნა სრულდება მასწავლებლის მიერ მითითებული | | |
| |ნიშნულიდან; |ადგილიდან სიგრძეზე ხტომა |ადგილიდან სიგრძეზე ხტომა |
| |ტყორცნისას მცირე ბურთის ხელში სწორი დაკავება; |ვაჟები 1.10 მეტრი |ვაჟები 1.20 მეტრი |
| |ტყორცნის შემდეგ თავშეკავება, გაჩერება. |გოგონები 1.0 მეტრი |გოგონები 1.10 მეტრი |
| |სიარული | | |
| |ზედაკიდურებისა და ქვედაკიდურების სწორი მოძრაობა; | | |
| |სწორი სუნთქვა. |მცირე ბურთის ტყორცნა |მცირე ბურთის ტყორცნა |
| |ხელებზე აზიდვა |ვაჟები 13-18 მეტრი |ვაჟები 15-20 მეტრი |
| |ვაჟები 10-15 |გოგონები 8-13 მეტრი |გოგონები 10-15 მეტრი |
| |გოგონები 10-15 | | |
| |მუცლის პრესი | | |
| |ვაჟები 18- 25 | | |
| |გოგონები 15-20 |ხელებზე აზიდვა |ხელებზე აზიდვა |
| |ბუქნი |(გოგონები ასრულებენ 20-40 სმ. სიმაღლიდან) |(გოგონები ასრულებენ 20-40 სმ. სიმაღლიდან) |
| |ვაჟები 20-25 |ვაჟები 15-20 |ვაჟები 20-25 |
| |გოგონები16-20 |გოგონები 15-20 |გოგონები 17-25 |
| |ლახტით ხტომა | |მუცლის პრესი |
| |ვაჟები 10-15 |მუცლის პრესი |ვაჟები 25-40 |
| |გოგონები10-15 |ვაჟები 20-30 |გოგონები 25-30 |
| | |გოგონები 20-25 | |
| | | |ბუქნი |
| | |ბუქნი |ვაჟები 25-30 |
| | |ვაჟები 25-30 |გოგონები 20-25 |
| | |გოგონები 20-25 | |
| | | |ლახტით ხტომა |
| | |ლახტით ხტომა |ვაჟები 20-30 |
| | |ვაჟები 15-25 |გოგონები 20-25 |
| | |გოგონები 15-20 | |
2. კერძო სკოლები თავად განსაზღვრავენ - რა საგნები, რა საგანმანათლებლო სერვისები, რა სასწავლო თემები და საკითხები შესთავაზონ მოსწავლეს სამიზნე ცნებების გასააზრებლად.
კერძო სკოლები უფლებამოსილნი არიან, სასწავლო საგნების საათობრივი დატვირთვა განსაზღვრონ საკუთარი საგანმანათლებლო საჭიროებების შესაბამისად, გარდა “ქართული ენისა და ლიტერატურისა” და “საქართველოს ისტორიის” ეროვნული სასწავლო გეგმით დადგენილი სავალდებულო საათობრივი დატვირთვისა.
-----------------------
A1
A2
A2.1.
A2.2.
A2.3.
B1
B1.1.
B1.2
B1.3
B1.4
A1.1
A1.2.
A1.1.1
A1.1.2
A1
A2
A2.1
A2.2
B1
B1.1
B1.2
A1.1
A1.2
B2
B2.2
B2.1
ნორმატიული-აქტი-5 ⬇
დანართი №4
მუხლი 221. სახელმწიფო ენები
ქართული ენა და ლიტერატურა
ა) სწავლა-სწავლების მიზნები:
ეროვნული და კულტურული იდენტობის ფორმირება;
ქართული ენისა და ლიტერატურის, როგორც ეროვნული კულტურის ერთ-ერთი უმთავრესი ფასეულობის, მიმართ ინტერესის გაღვივება, პატივისცემისა და პასუხისმგებლობის გრძნობის ჩამოყალიბება; პატრიოტი მოქალაქის აღზრდა;
ქართული ენისა და ლიტერატურის, როგორც მსოფლიო კულტურის განუყოფელი ნაწილის, შესახებ წარმოდგენების ჩამოყალიბება;
ეროვნული და ზოგადსაკაცობრიო კულტურის, როგორც ცვლილებებისა და განვითარების მუდმივმოქმედი პროცესის, გააზრება კულტურათშორისი დიალოგის საფუძველზე;
საკუთარი მსოფლმხედველობის შემუშავება ლიტერატურასთან ზიარების გზით; ჰუმანისტური და დემოკრატიული ფასეულობების მქონე პიროვნების ფორმირება;
ქართული ენის, როგორც აზროვნების, თვითგამოხატვისა და კომუნიკაციის საშუალების, მნიშვნელობის გაცნობიერება;
თანამედროვე მრავალფეროვან ენობრივ გარემოში ორიენტირების ხელშეწყობა; საქმიანობის სხვადასხვა სფეროში ქართული ენის გამოყენების მიმართ გააზრებული, პასუხისმგებლობით აღსავსე დამოკიდებულების ფორმირება;
ლიტერატურის, როგორც თვითშემეცნებისა და სამყაროს შეცნობის საშუალების, მნიშვნელობის გაცნობიერება;
წარმოსახვის უნარის, მხატვრულ-ესთეტიკური გემოვნების ჩამოყალიბება;
ლიტერატურასთან მუდმივად ზიარების მოთხოვნილების ჩამოყალიბება ესთეტიკური სიამოვნების მისაღებად, თვალსაწიერის გასაფართოებლად, ინფორმაციის მოსაპოვებლად, გამოცდილების გასამდიდრებლად;
მედიაწიგნიერი, შემოქმედებითი და მაძიებელი პიროვნების აღზრდა.
ქართული ენისა და ლიტერატურის სტანდარტი დაწყებით საფეხურზე
1.1.1. სწავლის შედეგები (I-IV კლასები)
ა) საგნის „ქართული ენა და ლიტერატურა“ ფარგლებში საფეხურის შედეგების მიღწევის/კომპეტენციების განვითარების საფუძველს ქმნის ცნებების - „ტექსტი“, „სიტყვა", „წინადადება" - ურთიერთდაკავშირებულად გააზრება.
| სწავლის შედეგი | შედეგის მიღწევის ინდიკატორები - მოსწავლეს შეუძლია: | სამიზნე ცნება და მისი მოცულობა - მოსწავლე აცნობიერებს, რომ: |
|---|---|---|
| (1) სხვადასხვა ჟანრის ტექსტების მოსმენა- წაკითხვა და გაგება-გააზრება ცოდნა-გამოცდილების გასამდიდრებლად, თვალსაწიერის გასაფართოებლად; |
|
სამიზნე ცნება ტექსტი ტექსტის მეშვეობით ავტორი გადმოგვცემს რაიმე ამბავს, გვიზიარებს თავის სათქმელს ან გვაწვდის ინფორმაციას. თითოეულ ტექსტს აქვს თავისებური აგებულება და შინაარსი, რომელიც შესაბამისი ენით გადმოიცემა და განასხვავებს ერთ ტექსტს მეორისგან. შინაარსის, ენისა და აგებულების მიხედვით ტექსტები სხვადასხვა ჟანრისა შეიძლება იყოს. ტექსტის აგებულებისა და სტრუქტურის ცოდნის საფუძველზე უკეთ შევძლებთ მასში მოცემული ინფორმაციის გაგებას, ავტორის მიზნის, სათქმელის, იდეებისა და წარმოდგენების ამოცნობას; ახალი იდეების წამოყენებას, ტექსტების შექმნას. მხატვრული ჟანრი: მოთხრობა, ლექსი, ზღაპარი, ანდაზა, გამოცანა, თქმულება, იგავი /იგავ-არაკი, კომიქსი, ჩანახატი. არამხატვრული ჟანრი: საინფორმაციო-შემეცნებითი ტექსტი (მათ შორის, სალექსიკონო), საინფორმაციო-ყოფითი ტექსტი, წერილი, რეკლამა; ინსტრუქცია; წესების/აკრძალვის/გაფრთხილების ტექსტი, პოსტერი, აბრა, ინტერვიუ. მულტიმედიური ტექსტი: საბავშვო ფილმი (მხატვრული, ანიმაციური), საბავშვო სპექტაკლი, სიმღერა. ტექსტის შინაარსი
ტექსტის ენა
ტექსტის სტრუქტურა-აგებულება
სამეტყველო ქმედება
საკომუნიკაციო სიტუაცია
არავერბალური მეტყველების საშუალება ხმის ტემპი, ტემბრი, ხმის აწევ-დაწევა, ინტონაცია, ჟესტები, მიმიკა, პაუზა. |
| (2) მცირე ზომის ზეპირი და წერილობითი ტექსტების შექმნა საკუთარი ცოდნა-გამოცდილების, შემოქმედებითი ჩანაფიქრის, იდეის გადმოსაცემად; |
|
|
| (3) გაწაფული კითხვა ტექსტის შინაარსის შეუფერხებლად გასაგებად, კითხვის მოტივაციის ასამაღლებლად; | წინასაანბანო პერიოდისთვის:
საანბანო პერიოდისთვის
ანბანისშემდგომი პერიოდისთვის:
|
|
| (4) შესწავლილი/ნაცნობი ლექსიკის ცოდნის გამოყენება სათქმელის ნათლად გამოსახატავად; წაკითხულის/მოსმენილის, სხვათა ნათქვამის უკეთ გასაგებად; სიტყვიერი მარაგის გასამდიდრებლად; |
|
სამიზნე ცნება სიტყვა სიტყვები გვეხმარება აზრის ჩამოყალიბებაში, გამოხატვაში, დასაბუთებაში, სხვისი აზრის გაგებაში. მეტყველებისას უნდა გვახსოვდეს, რომ სათქმელი სხვადასხვაგვარად შეიძლება გამოვხატოთ, რომ მნიშვნელოვანია არა მხოლოდ ის, თუ რას ვამბობთ, არამედ ისიც, თუ როგორ ვამბობთ, რომელ სიტყვებს ვიყენებთ სათქმელის გადმოსაცემად. რაც უფრო მეტი სიტყვა გვეცოდინება, მით უკეთ შევძლებთ, სწორად შევარჩიოთ ისინი და სხვებს ზუსტად გავაგებინოთ სათქმელი, შთაბეჭდილება მოვახდინოთ მსმენელზე/მკითხველზე; უკეთ გავიგოთ ის, რასაც ვკითხულობთ ან ვისმენთ. სიტყვით შეგვიძლია გადმოვცეთ ყველაფერი: ჩვენი აზრები, ფიქრები, გრძნობები, შთაბეჭდილებები, მთელი სამყაროს მრავალფეროვნება. თემატური ლექსიკა
ფუნქციური ლექსიკა
სიტყვაწარმოება, შესიტყვებები
სიტყვის ბგერითი ფორმა
სიტყვის აგებულება ფუნქციურ კონტექსტში წარმოჩენილი:
სიტყვათა სემანტიკური კავშირი
|
| (5) შესწავლილი/ნაცნობი ენობრივ-გრამატიკული საშუალებების ცოდნის გამოყენება სათქმელის ცხადად და გასაგებად ჩამოსაყალიბებლად; წაკითხულის/მოსმენილის, სხვათა ნათქვამის უკეთ გასაგებად. |
|
სამიზნე ცნება წინადადება ზოგიერთი სიტყვა არ იცვლის ფორმას, ზოგიერთი კი ფორმას იცვლის გარკვეული კანონზომიერების მიხედვით. სიტყვის ფორმით შეცვლით ან სიტყვების გაერთიანებით შეიძლება მივიღოთ ახალი მნიშვნელობა, ახალი აზრი. სიტყვები ერთიანდება წინადადებებად გრამატიკის წესების შესაბამისად. წინადადების ჩამოსაყალიბებლად უნდა დავაკვირდეთ, თუ როგორ, რა წესების დაცვით უნდა გავაერთიანოთ სიტყვები წინადადებად ჩვენი აზრების გადმოსაცემად, ნათქვამის მიმართ ჩვენი დამოკიდებულების გამოსახატავად. სიტყვების შეკავშირების წესების ცოდნა დაგვეხმარება, გამართულად და სხვებისთვის გასაგებად გადმოვცეთ სათქმელი კარგად ჩამოყალიბებული წინადადებების მეშვეობით; უკეთ გავიგოთ ის, რასაც ვკითხულობთ ან ვისმენთ. მორფოლოგია სიტყვის აგებულება ფუნქციურ კონტექსტში წარმოჩენილი:
მართლწერა ფორმაცვალებად და ფორმაუცვლელ სიტყვებთან დაკავშირებული მართლწერის საკითხები. სინტაქსი ფუნქციურ კონტექსტში წარმოჩენილი:
სასვენი ნიშანი
სამეტყველო ეტიკეტი
ფონეტიკა
სტილი წინადადებაში სიტყვების თანმიმდევრობა, ტავტოლოგია. |
I კლასისთვის სამიზნე ცნება: წარმოთქმული სიტყვა (წინასაანბანო პერიოდისთვის) წარმოთქმული სიტყვა შედგება მარცვლებისგან, მარცვლები - ბგერებისგან. ბგერების ან მარცვლების რაოდენობა სიტყვაში შეიძლება სხვადასხვა იყოს. წარმოთქმული სიტყვა (სიტყვის ხმოვანი ხატი) - სიტყვის დამარცვლა ზეპირი წარმოთქმისას, სამეტყველო ბგერა. სამიზნე ცნება: დაწერილი სიტყვა (საანბანო პერიოდისთვის) სიტყვის დასაწერად ვიყენებთ ასოებს, ასოები აღნიშნავს ბგერებს. ასოები სხვადასხვა ნაწილისგან შედგება და სხვადასხვაგვარად განლაგდება ბადიან სტრიქონზე. წერისას საჭიროა სიტყვებს შორის შუალედის/ინტერვალის დაცვა, წინადადების ბოლოს - წერტილის დასმა. ასოების სიტყვებად და სიტყვების წინადადებად გამთლიანება ვარჯიშს მოითხოვს. დაწერილი სიტყვა (გრაფემული ხატი) - ასო (ასოს ნაწილები, ბადიანი სტრიქონი, ასოს მდებარეობა ბადიან სტრიქონში, შუალედი სიტყვებს შორის). |
ბ) შინაარსი
სასწავლო თემები
სასწავლო თემები ითვალისწინებს მოსწავლის ინტერესებსა და ასაკობრივ თავისებურებებს. თითოეული სასწავლო თემის ფარგლებში მუშაობა მიმდინარეობს საფეხურის შედეგებსა და სამიზნე ცნებებზე. სასწავლო თემებია, მაგალითად: მე და ჩემი თანატოლები; ოჯახი; თავისუფალი დრო; შრომა, საქმიანობა; ფასეულობები; ბუნება; სამშობლო.
1.1.2. სწავლის შედეგები (V-VI კლასები)
ა) საგნის „ქართული ენა და ლიტერატურა“ ფარგლებში საფეხურის შედეგების მიღწევის/კომპეტენციების განვითარების საფუძველს ქმნის ცნებების - „ტექსტი“, „სიტყვა“, „ენის სტრუქტურა“ - ურთიერთდაკავშირებულად გააზრება.
| სწავლის შედეგი | შეფასების ინდიკატორი - მოსწავლეს შეუძლია: | სამიზნე ცნების მოცულობა - მოსწავლე აცნობიერებს, რომ: |
|---|---|---|
| 1) სხვადასხვა ჟანრის ტექსტების გაგება-გააზრება ცოდნა-გამოცდილების გასამდიდრებლად, თვალსაწიერის გასაფართოებლად, ინფორმაციის მოსაპოვებლად; ქართული ენისა და ლიტერატურის მიმართ ინტერესის გასაძლიერებლად; |
|
სამიზნე ცნება ტექსტი ტექსტის მეშვეობით ავტორი გადმოგვცემს რაიმე ამბავს, გვაცნობს თავის შეხედულებებსა თუ წარმოდგენებს, გვიზიარებს სათქმელს, ან გვაწვდის ინფორმაციას. თითოეულ ტექსტს აქვს თავისებური აგებულება და შინაარსი, რომელიც შესაბამისი ენით გადმოიცემა და განასხვავებს ერთ ტექსტს მეორისგან. შინაარსის, ენისა და აგებულების მიხედვით ტექსტები სხვადასხვა ჟანრისა შეიძლება იყოს. ტექსტის შინაარსის, ენისა და სტრუქტურა-აგებულების ცოდნის საფუძველზე უკეთ შევძლებთ მასში წარმოდგენილი ინფორმაციის გაგება-გააზრებას; ავტორის მიზნის, სათქმელის, იდეებისა თუ შეხედულებების ამოცნობას; ახალი იდეების წამოყენებას, ტექსტების შექმნას. მხატვრული ჟანრები: მაგ.: მოთხრობა, ლექსი, ზღაპარი (ხალხური, ლიტერატურული), იგავი/იგავ-არაკი, კომიქსი, ჩანახატი, ანდაზა, ლექსი, გამოცანა, თქმულება. არამხატვრული ჟანრები: მაგ.: საინფორმაციო-შემეცნებითი ტექსტი (მათ შორის, სალექსიკონო), საინფორმაციო-ყოფითი ტექსტი, წერილი, ინსტრუქცია, პოსტერი, აბრა, ინტერვიუ. მულტიმედიური ტექსტები მაგ.: საბავშვო ფილმი (მხატვრული, ანიმაციური), საბავშვო სპექტაკლი, სიმღერა. სხვადასხვა ჟანრის ტექსტების: შინაარსობრივი მხარე
ენობრივი მხარე
სტრუქტურა/აგებულება
სამეტყველო ქმედება და მისი სტრუქტურა/აგებულება მაგალითად:
საკომუნიკაციო სიტუაციის მახასიათებლები მაგალითად: საკომუნიკაციო ამოცანა/მიზანი; კომუნიკაციის მონაწილეები (ადრესანტი, ადრესატი); კომუნიკაციის დრო, ადგილი. არავერბალური საკომუნიკაციო საშუალებები მაგალითად: ხმის ტემპი, ტემბრი, დინამიკა; ინტონაცია, ჟესტები, მიმიკა, პაუზა. |
| (2) ცხოვრებისეული ან/და ლიტერატურული გამოცდილების გამოყენება წაკითხულის უკეთ გასააზრებლად, ახალი იდეების წამოსაყენებლად; |
|
|
| (3) ნაცნობი ჟანრის ტექსტების შედგენა ცოდნა-გამოცდილების, ინფორმაციის გასაზიარებლად; შემოქმედებითი ჩანაფიქრის, იდეის გადმოსაცემად; |
|
|
| (4) საკომუნიკაციო სიტუაციის შესაბამისი მეტყველება წარმატებული კომუნიკაციის დასამყარებლად; |
|
|
| (5) ნასწავლი/ნაცნობი ლექსიკის გამოყენება წაკითხულის/მოსმენილის გასააზრებლად და შესაფასებლად, საკუთარი დამოკიდებულებების, იდეების, შთაბეჭდილებების ადეკვატურად გადმოსაცემად; სიტყვის შესაძლებლობის გასაცნობიერებლად; |
|
მაგალითად:
სიტყვაწარმოება, შესიტყვებები
|
|
|
სინტაქსი ფუნქციურ კონტექსტებში წარმოჩენილი: ძირითადი სინტაქსური მიმართებები (მაგ.: სახელებს შორის ბრუნვაში შეთანხმება, არსებით სახელებსა და ნაცვალსახელებთან ზმნის შეთანხმება პირსა და რიცხვში); წინადადება შინაარსის მიხედვით (თხრობითი, კითხვითი, ბრძანებითი, ძახილის, კითხვა-ძახილის); წინადადება აგებულების მიხედვით (მაგ.: მარტივი წინადადება, შერწყმული წინადადება); სასვენი ნიშნები (მაგ.: წერტილი, კითხვისა და ძახილის ნიშნები, მძიმე, ორწერტილი, ტირე, დეფისი, ფრჩხილები, ბრჭყალები, მრავალწერტილი); სიტყვათა რიგი წინადადებაში.
ენის სხვადასხვა ფუნქციური სტილი - სასაუბრო, სალიტერატურო და მათი გამოყენების სფეროები. |
ბ) თემატური ბლოკები
V-VI კლასებში საკითხავი მასალა წარმოდგენილია სამი სავალდებულო თემატური ბლოკის სახით. თემატური ბლოკები შემოსაზღვრავს ზოგადშინაარსობრივ კონტექსტებს და საფუძველს ქმნის სტანდარტის შედეგების მიღწევისთვის. თითოეულ თემატურ ბლოკში გაერთიანებულია შესაბამისი სასწავლო თემები. სწავლების ამ ეტაპზე თითოეულ კლასში მოსწავლეს უნდა შევთავაზოთ სამივე თემატური ბლოკის მასალა.
| V-VI კლასები | |
|---|---|
| თემატური ბლოკი | საორიენტაციო სასწავლო თემები |
| I. ადამიანი და მისი ცხოვრება |
|
| II. სამყაროს შეცნობა, ახლის ძიება |
|
| III. მარადიული ძიებები/ფასეულობები |
|
საკითხავი ლიტერატურა
საკითხავი მასალის ფარგლებში ცალკე ჯგუფს ქმნის სავალდებულო ნაწარმოებები - ქართული მწერლობის კლასიკოსთა თხზულებები, რომლებიც წარმოადგენს საყრდენ ტექსტებს ცალკეული თემების შესწავლის დროს.
სავალდებულო ლიტერატურის ჩამონათვალი
სულხან-საბა ორბელიანი - „სიბრძნე-სიცრუისა“: იგავები, შერჩეული სავალდებულო თემატური ბლოკების ფარგლებში განსაზღვრული სასწავლო თემების გათვალისწინებით;
რაფიელ ერისთავი - „სამშობლო ხევსურისა“;
ილია ჭავჭავაძე - „ჩემო კარგო ქვეყანავ“, „ნიკოლოზ გოსტაშაბიშვილი“, „დამაკვირდი“;
აკაკი წერეთელი - „ნათელას სიმღერა“; „ჩემი თავგადასავალი“;
ვაჟა-ფშაველა - „არწივი“, „შვლის ნუკრის ნაამბობი“, „ია“;
იაკობ გოგებაშვილი - „იავნანამ რა ჰქმნა?“, „ერეკლე მეფე და ინგილო ქალი“;
ეკატერინე გაბაშვილი - „მაგდანას ლურჯა“;
ლადო ასათიანი - „კრწანისის ყაყაჩოები“;
გალაკტიონ ტაბიძე - „რა ცაა!“, „მშობლიურო ჩემო მიწავ“;
გიორგი ლეონიძე - „ნატვრის ხე“: „დედას“;
სიმონ ჩიქოვანი - „ვინა სთქვა“, „ქართველი დედა“;
რევაზ ინანიშვილი - „მუხა“;
არჩილ სულაკაური - „ბიჭი და ძაღლი”;
მურმან ლებანიძე - „სამშობლო“;
ანა კალანდაძე - „ყაყაჩოსა სიწითლითა“;
მუხრან მაჭავარიანი - „ენა ქართული“;
რევაზ ჭეიშვილი - „სურათებიანი წიგნი“;
ჯანსუღ ჩარკვიანი - „დედა“.
შენიშვნა: მოსწავლეთა ასაკობრივი თავისებურებების გათვალისწინებით რიგი ნაწარმოებებისა შესაძლებელია მიწოდებული იყოს როგორც ფრაგმენტების, ისე ადაპტირებული ვერსიების სახით.
სწავლა-სწავლების პროცესში, სავალდებულო ნაწარმოებებთან ერთად, მოსწავლე შეისწავლის ასევე არასავალდებულო ლიტერატურას - მხატვრულ და არამხატვრულ ტექსტებს, რომლებიც შეესაბამება მის ასაკობრივ ინტერესებს და დაეხმარება სტანდარტით განსაზღვრული საგნობრივი სამიზნე ცნებების გაცნობიერებაში, უნივერსალური ლიტერატურული მოტივების/თემების წვდომა-გააზრებაში.
სასწავლო თემების ფარგლებში შესასწავლი ნაწარმოებები შეირჩევა სამი ძირითადი კრიტერიუმის მიხედვით, ესენია: ა) მხატვრულ-ესთეტიკური მხარე (ნაწარმოები გამოირჩევა მაღალმხატვრული ენითა და სტილით); ბ) აღმზრდელობითი მხარე (ნაწარმოები აზიარებს მოსწავლეს ეროვნულ და ზოგადსაკაცობრიო ღირებულებებს/ფასეულობებს, უნივერსალურ გამოცდილებას; შეესაბამება მოსწავლის ასაკობრივ თავისებურებებს, ინტერესებსა და საჭიროებებს); გ) კულტურული კონტექსტი (თხზულება მნიშვნელოვანია ქართული კულტურისთვის/კულტურული არეალისთვის; მყარი ადგილი აქვს დამკვიდრებული ლიტერატურაში; იყო ან/და არის აქტუალური).
ქართული ლიტერატურის სტანდარტი საბაზო საფეხურზე
ა) სწავლის შედეგები
საგნის - „ქართული ლიტერატურა“ - ფარგლებში საფეხურის შედეგების მიღწევის/კომპეტენციების განვითარების საფუძველს ქმნის სამიზნე ცნებების - „ტექსტი“, „კონტექსტი". „ტექსტების დიალოგი“ - ურთიერთდაკავშირებულად გააზრება.
| სწავლის შედეგი | შეფასების ინდიკატორი - მოსწავლეს შეუძლია: | სამიზნე ცნების მოცულობა - მოსწავლეს აცნობიერებს, რომ |
|---|---|---|
|
|
სამიზნე ცნება ტექსტი ჟანრების მიხედვით ტექსტებში გამოიყოფა ორი უმთავრესი ჯგუფი - მხატვრული და არამხატვრული. თითოეული ჯგუფი სხვადასხვა მხატვრულ თუ არამხატვრულ ჟანრს აერთიანებს. მხატვრული ტექსტები შექმნილია ავტორის ფანტაზიით. ისინი წარმოგვიჩენს წარმოსახვით სამყაროს, რომელიც გარკვეულწილად უკავშირდება და ასახავს რეალურად არსებულს, გვიზიარებს ავტორისეულ გამოცდილებას, შეხედულებებს, წარმოდგენებს, შთაბეჭდილებებსა თუ იდეებს. არამხატვრული ტექსტები რეალობას ასახავს და გვაწვდის ინფორმაციას რეალური ადამიანების, რეალური სამყაროს შესახებ. ისინი ეფუძნება ფაქტებს, წარმოგვიჩენს ავტორის გამოცდილების საფუძველზე ან კვლევის შედეგად მიღებულ დასკვნებს, გვთავაზობს ავტორის მოსაზრებებს რეალურ სამყაროსთან დაკავშირებულ თემებსა თუ პრობლემებზე. ყველა ტექსტს - მხატვრულსა თუ არამხატვრულს - აქვს სამი მხარე: შინაარსობრივი, სტრუქტურული და ენობრივი, რომლებიც განუყოფლადაა დაკავშირებული ერთმანეთთან. ტექსტების სამი მხარის ცოდნა დაგვეხმარება სხვადასხვა მხატვრული თუ არამხატვრული ჟანრის ტექსტების გაანალიზებასა და შეფასებაში, თხზულებებში წარმოჩენილი იდეების, თემატიკის, ძირითადი საკითხების ინტერპრეტირებაში. ამ ელემენტების ცოდნის საფუძველზე უკეთ შევძლებთ სხვადასხვა ჟანრის ტექსტების გაანალიზებასა და შეფასებას, მხატვრული თუ არამხატვრული ჟანრის ტექსტების (მაგ.: მოთხრობის, ჩანახატის, ესეს) შედგენას. მხატვრული ტექსტი - მაგ.: მოთხრობა, ნოველა, მინიატურა, ჩანახატი, იგავ-არაკი, მითი, ზღაპარი, თქმულება, ლეგენდა, ლექსი, პოემა და სხვ. არამხატვრული ტექსტი - მაგ.: საინფორმაციო-შემეცნებითი ტექსტი; სხვადასხვა სახის ესე; ინტერვიუ, რეპორტაჟი, პუბლიცისტური წერილი/საგაზეთო სტატია; მემუარული პროზა; ბიოგრაფიული/ავტობიოგრაფიული ტექსტი; პირადი/არაფორმალური წერილი; საჯარო გამოსვლა და სხვ. სხვადასხვა ჟანრის ტექსტების: შინაარსი თემა, ქვეთემა, მთავარი იდეა/დედააზრი, მთავარი საკითხი/პრობლემა; მოქმედების დრო და ადგილი (რეალური, წარმოსახვით-ფანტასტიკური); ლირიკული გმირი, პერსონაჟი (მაგ.: მთავარი და არამთავარი, პირდაპირი და არაპირდაპირი დახასიათების ხერხები, ქცევა, მოტივაცია, გარეგნობა, შინაგანი სამყარო - ფასეულობები, დამოკიდებულებები; პიროვნული მახასიათებლები, ემოციები, მეტყველება, ურთიერთობები / დამოკიდებულებები სხვა პერსონაჟ(ებ)თან ან/და სხვა პერსონაჟ(ებ)ის მისდამი დამოკიდებულება); მონოლოგი, დიალოგი, პოლილოგი და მათი ფუნქცია მხატვრულ ნაწარმოებში; ავტორისეული დახასიათება; ავტორისეული პლანი; პეიზაჟი; პორტრეტი; ხედვის კუთხე/პერსპექტივა (მაგ.: ავტორის, პერსონაჟის); ლირიკული გადახვევა; სიუჟეტი და მისი განვითარების ეტაპები; ეპიზოდი; მხატვრული კონფლიქტი (მაგ.: შინაგანი, გარეგანი); ტონი, განწყობილება. სტრუქტურა-აგებულება მაგ.: სათაური, ქვესათაური, პროლოგი, ეპილოგი, თავი, ქვეთავი, აბზაცი; რითმა (რითმა ადგილმდებარეობის მიხედვით; რითმა ბგერითი შედგენილობის მიხედვით); რიტმი/საზომი, სტროფი, ტაეპი. არავერბალური სტრუქტურული ელემენტები (მაგ.: განსხვავებული ფერის/ზომის შრიფტი, გრაფიკი, ილუსტრაცია, ლოგო, სქემა). ენა მხატვრულ-გამომსახველობითი საშუალებები (მაგ.: მეტაფორა, ეპითეტი, შედარება, გაპიროვნება, ჰიპერბოლა, ალიტერაცია, ალეგორია, სიმბოლო, ირონია); რიტორიკული ხერხები (მაგ.: რიტორიკული შეკითხვა, რიტორიკული მიმართვა, გამეორება, ანალოგია, რიტორიკული სტილის ძირითადი მახასიათებლები: სანდოობა, ლოგიკა, ემოცია);
ტექსტების სახეობები - აღწერითი, თხრობითი და მსჯელობითი. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
ბ) თემატური ბლოკები
I. საბაზო საფეხურის VII-VIII კლასებში საკითხავი მასალა წარმოდგენილია სამი სავალდებულო თემატური ბლოკის შესაბამისი სასწავლო თემების სახით. აღნიშნული კლასებისთვის გამიზნული თემატური ბლოკები შემოსაზღვრავს ზოგადშინაარსობრივ კონტექსტებს და საფუძველს ქმნის სტანდარტის შედეგების მიღწევისთვის. თითოეულ თემატურ ბლოკში გაერთიანებულია შესაბამისი სასწავლო თემები, რომლებიც განსაზღვრულია ლიტერატურის უნივერსალური თემების/მოტივების გათვალისწინებით.
| VII-VIII კლასები | |
|---|---|
| თემატური ბლოკი | საორიენტაციო სასწავლო თემები |
|
|
|
|
|
|
საკითხავი ლიტერატურა
საკითხავი მასალის ფარგლებში ცალკე ჯგუფს ქმნის სავალდებულო ნაწარმოებები - ქართული მწერლობის კლასიკოსთა თხზულებები, რომლებიც წარმოადგენს საყრდენ ტექსტებს ცალკეული თემატური ბლოკების/თემების შესწავლის დროს.
სავალდებულო ლიტერატურის ჩამონათვალი VII-VIII კლასებისთვის
ხალხური - „ლექსი ვეფხისა და მოყმისა“;
ლეონტი მროველი - „წმ. ნინოს ცხოვრება“: მირიანის ნადირობა და მზის დაბნელება;
დავით გურამიშვილი - „სწავლა მოსწავლეთა“;
სულხან-საბა ორბელიანი - „სიბრძნე-სიცრუისა“: იგავები, შერჩეული სავალდებულო თემატური ბლოკების ფარგლებში განსაზღვრული სასწავლო თემების გათვალისწინებით;
გრიგოლ ორბელიანი - „სადღეგრძელო“: ფრაგმენტები;
ნიკოლოზ ბარათაშვილი - „სული ობოლი“, „ფიქრნი მტკვრის პირას“;
ილია ჭავჭავაძე - „ბაზალეთის ტბა“, „პოეტი“, „ქართვლის დედას“, „სარჩობელაზედ“, „სიტყვა წინამძღვრიანთკარის სამეურნეო სკოლის გახსნაზე“;
აკაკი წერეთელი - „განთიადი“, „პოეტი“, „ხატის წინ“, „ღამურა“, „თორნიკე ერისთავი“, „ბაში-აჩუკი“;
ვაჟა-ფშაველა - „ჩემი ვედრება“, „კაი ყმა“, „ხმელი წიფელი“;
მიხა ხელაშვილი - „ლექსო, ამოგთქომ”;
მიხეილ ჯავახიშვილი - „ეშმაკის ქვა“;
გალაკტიონ ტაბიძე - „გამარჯობა, აფხაზეთო, შენი“, „ქარი ჰქრის“, „გაგონდება თუ არა“, „წამყე ბეთანიისაკენ“, „მამული“, „ჰე, მამულო“, „მე და ღამე“;
ლადო ასათიანი - „საქართველოში“, „სალაღობო“, „საქართველო იყო მათი საოცნებო სახელი“;
გიორგი ლეონიძე - „ნატვრის ხე“: „მარიტა“;
ნოდარ დუმბაძე - „Hellados”;
კოლაუ ნადირაძე - „25 თებერვალი, 1921 წელი“;
რევაზ ინანიშვილი - „ლამაზი ცრემლები“;
მურმან ლებანიძე - „ოდესმე დიდი ყოფილა საქართველო“, „უფლისციხესთან“;
ანა კალანდაძე - „საქართველოო ლამაზო“, „შენ ისე ღრმა ხარ“;
ოთარ ჭილაძე - „როდესაც ასე ახლოა გრემი“;
მუხრან მაჭავარიანი - „შენ - სისხლო ჩემო…“, „ტა, ტა, ტა, ტა!...“;
ჭაბუა ამირეჯიბი - „დათა თუთაშხია“: მოსე ზამთარაძის ნაამბობი.
შენიშვნა: მოსწავლეთა ასაკობრივი თავისებურებების გათვალისწინებით რიგი ნაწარმოებებისა შესაძლებელია მიწოდებული იყოს როგორც ფრაგმენტების, ისე ადაპტირებული ვერსიების სახით.
II. საბაზო საფეხურის IX კლასში მოსწავლეებს საკითხავი მასალა მიეწოდებათ ქრონოლოგიურ პრინციპზე დაყრდნობით. კერძოდ, აღნიშნულ კლასში შეთავაზებულია სავალდებულო თემატური ბლოკი: V-XVIII საუკუნეების ქართული ლიტერატურა.
საკითხავი ლიტერატურა
საკითხავი მასალის ფარგლებში ცალკე ჯგუფს ქმნის სავალდებულო ნაწარმოებები - ქართული მწერლობის კლასიკოსთა თხზულებები, რომლებიც წარმოადგენს საყრდენ ტექსტებს ცალკეული თემატური ბლოკების/თემების შესწავლის დროს.
სავალდებულო ლიტერატურის ჩამონათვალი IX კლასისთვის
იაკობ ხუცესი - „შუშანიკის წამება“;
იოვანე საბანისძე - „აბოს წამება“;
გიორგი მერჩულე - „გრიგოლ ხანძთელის ცხოვრება“;
შოთა რუსთველი - „ვეფხისტყაოსანი“: „დასაწყისიდან“ „ტარიელის თათბირის“ ჩათვლით, „დასასრული“;
სულხან-საბა ორბელიანი - „სიბრძნე-სიცრუისა“: „მემკვიდრის აღზრდა“; იგავები, შერჩეული სავალდებულო თემატური ბლოკის ფარგლებში განსაზღვრული სასწავლო თემის/თემების გათვალისწინებით;
დავით გურამიშვილი -,,დავითიანი“.
შენიშვნა: მოსწავლეთა ასაკობრივი თავისებურებების გათვალისწინებით რიგი ნაწარმოებებისა შესაძლებელია მიწოდებული იყოს როგორც ფრაგმენტების, ისე ადაპტირებული ვერსიების სახით.
სწავლა-სწავლების პროცესში, სავალდებულო ნაწარმოებებთან ერთად, მოსწავლე შეისწავლის ასევე არასავალდებულო ლიტერატურას - მხატვრულ ტექსტებს, რომლებიც შეესაბამება მის ასაკობრივ ინტერესებს და დაეხმარება სტანდარტით განსაზღვრული საგნობრივი სამიზნე ცნებების გაცნობიერებაში, უნივერსალური ლიტერატურული მოტივების/თემების წვდომა-გააზრებაში.
სასწავლო თემების ფარგლებში შესასწავლი ნაწარმოებები შეირჩევა ოთხი ძირითადი კრიტერიუმის მიხედვით, ესენია: ა) მხატვრულ-ესთეტიკური მხარე (ნაწარმოები გამოირჩევა მაღალმხატვრული ენითა და სტილით); ბ) აღმზრდელობითი მხარე (ნაწარმოები აზიარებს მოსწავლეს ეროვნულ და ზოგადსაკაცობრიო ღირებულებებს/ფასეულობებს, უნივერსალურ გამოცდილებას; შეესაბამება მოსწავლის ასაკობრივ თავისებურებებს, ინტერესებსა და საჭიროებებს); გ) ეპოქის კონტექსტი (ნაწარმოები საუკეთესოდ წარმოგვიდგენს ეპოქისთვის დამახასიათებელ იდეებს, თავისებურებებს/სპეციფიკას; გამოწვევებს/წინააღმდეგობებს, წარმოდგენებს; ესთეტიკურ იდეალებს/შეხედულებებს, მორალურ-ეთიკურ ორიენტირებს, მწერლის მსოფლმხედველობას); დ) კულტურული კონტექსტი (თხზულება მნიშვნელოვანია ქართული კულტურისთვის/კულტურული არეალისთვის/მსოფლიო კულტურისთვის; მყარი ადგილი აქვს დამკვიდრებული ლიტერატურაში; იყო ან/და არის აქტუალური).
ქართული ენის სტანდარტი საბაზო საფეხურზე
ა) სწავლის შედეგები
საგნის - „ქართული ენა“ - ფარგლებში საფეხურის შედეგების მიღწევის/კომპეტენციების განვითარების საფუძველს ქმნის სამიზნე ცნების - „ენის სისტემა“ - მრავალმხრივად გააზრება.
|
შეფასების ინდიკატორი - მოსწავლეს შეუძლია | სამიზნე ცნებების მოცულობა - მოსწავლე აცნობიერებს, რომ |
|---|---|---|
| (1) გრამატიკის ცოდნის მიზნობრივი გამოყენება ტექსტის ანალიზისა თუ მისი შექმნის დროს ქართული ენის უნიკალურობის გასააზრებლად, ენობრივი ფორმების სიმდიდრის/მრავალფეროვნების გასათავისებლად; მოსმენილისა და წაკითხულის უკეთ გასაცნობიერებლად, სათქმელის (ზეპირისა თუ წერილობითის) გამართულად და ნათლად ჩამოსაყალიბებლად; გააზრებული ენობრივი არჩევანის გასაკეთებლად სხვადასხვა ფუნქციურ კონტექსტში; |
|
სამიზნე ცნება ენის სისტემა ქართულ ენას, ისევე როგორც სხვა ენებს, თავისი უნიკალური გრამატიკული სისტემა აქვს. ამ სისტემას შეისწავლის გრამატიკა, რომელიც შედგება ორი ნაწილისგან - მორფოლოგიისა და სინტაქსისგან. მორფოლოგიის ცოდნა მნიშვნელოვანია სიტყვათა ფორმების, მათი ცვალებადობისა და მნიშვნელობის გაგებისთვის, ასევე სიტყვაწარმოების პრინციპების გააზრებისთვის, სინტაქსის ცოდნა - სიტყვებისა და წინადადებების შეწყობა-შეკავშირებისთვის ქართულ ენაში ისტორიულად შემუშავებული წესების მიხედვით. ენის, როგორც სისტემის, ცოდნა დაგვეხმარება, რომ უკეთ გავიგოთ მოსმენილი/წაკითხული და ყველასთვის ცხადად, გასაგებად და გამართულად გადმოვცეთ სათქმელი წერითი თუ ზეპირი მეტყველების დროს. მორფოლოგია ფორმაცვალებადი მეტყველების ნაწილები:
ფორმაუცვლელი მეტყველების ნაწილები:
სინტაქსი
მართლწერის საკითხები - აღნიშნულ საკითხებთან დაკავშირებული სალიტერატურო ენისა და მართლმეტყველების ნორმები, პუნქტუაციის წესები. ზოგადი ცნობები ქართული ენის შესახებ - სალიტერატურო ენის განვითარების ძირითადი ეტაპები; ქართული ანბანი და მისი სახეები. |
ბ) სასწავლო თემები
სასწავლო მასალა წარმოდგენილია ოთხი თემატური ბლოკის ფარგლებში, ესენია:
I თემატური ბლოკი - სიტყვა და მისი სტრუქტურა;
II თემატური ბლოკი - წინადადება და მისი სტრუქტურა;
III თემატური ბლოკი - ენის ისტორიის საკითხები;
IV თემატური ბლოკი - წინადადება და სტილი.
თითოეულ თემატურ ბლოკში გაერთიანებულია შესაბამისი სასწავლო თემები, რომელთა კონტექსტში მიმდინარეობს მუშაობა სამიზნე ცნებებზე საფეხურის შედეგების მისაღწევად.
| VII-IX კლასები | |
|---|---|
| თემატური ბლოკი | სასწავლო თემების ნიმუშები |
| I. სიტყვა და მისი სტრუქტურა |
|
| II. წინადადება და მისი სტრუქტურა |
|
| III. ენის ისტორიის საკითხები |
|
| IV. წინადადება და სტილი |
|
ქართული ენისა და ლიტერატურის სტანდარტი საშუალო საფეხურზე
ა) სწავლის შედეგები
საგნის „ქართული ენა და ლიტერატურა“ ფარგლებში საფეხურის შედეგების მიღწევის/კომპეტენციების განვითარების საფუძველს ქმნის სამიზნე ცნებების - „ჟანრი”, „კომპოზიცია“, „ენობრივ-გამომსახველობითი საშუალებები“, „კონტექსტი“ - ურთიერთდაკავშირებულად გააზრება.
| სწავლის შედეგი | შეფასების ინდიკატორი - მოსწავლეს შეუძლია | სამიზნე ცნებების მოცულობა - მოსწავლე აცნობიერებს, რომ: |
|---|---|---|
| (1) ნაცნობი ჟანრების სპეციფიკის გაცნობიერება წაკითხულის კრიტიკულად გააზრება-გაანალიზებისთვის, ინფორმაციის გაზიარებისა და თვითგამოხატვისთვის; |
|
სამიზნე ცნება ჟანრი ერთი ჟანრის ტექსტებს აქვთ საერთო ჟანრობრივი მახასიათებლები (შინაარსობრივი, ენობრივ-სტილური, სტრუქტურულ-ორგანიზაციული), რომლებიც განსხვავდება სხვა ჟანრების მახასიათებლებისგან. თანამედროვე ეპოქაში ტექსტები მეტად მრავალფეროვანია ჟანრებისა და მათი მედიაფორმატის (მაგ.: ბეჭდური, აუდიო, მულტიმედიური) მიხედვით. ტრადიციული ჟანრების გვერდით ჩნდება და ვითარდება ახალი ჟანრები. ჟანრული მახასიათებლების ცოდნა დაგვეხმარება კონკრეტული მიზნის შესაბამისი ჟანრის ტექსტების შედგენაში სხვადასხვა სასწავლო თუ რეალური ცხოვრებისეული სიტუაციისთვის. მხატვრული ლიტერატურა - მაგ.: ლექსი, მოთხრობა, ნოველა, პოემა, რომანი, იგავ-არაკი. არამხატვრული ლიტერატურა - მაგ.: ბიოგრაფიული ტექსტი, მემუარული ლიტერატურა, სამეცნიერო და სამეცნიერო-პოპულარული სტატია, პუბლიცისტური ნაწარმოები, ესე. |
| (2) კომპოზიციის ელემენტების ცოდნის გამოყენება ნაწარმოების კრიტიკულად გააზრებისა და ინტერპრეტირებისთვის, წაკითხულზე გამოხმაურებისათვის, საკუთარი ნააზრევის გაზიარებისთვის; |
|
სამიზნე ცნება კომპოზიცია ტექსტის მთლიანობას განაპირობებს კომპოზიციის სხვადასხვა ელემენტის (მაგ.: თემის, იდეის, ხედვის კუთხის, პერსონაჟთა სახეების) დინამიკური ერთობლიობა. კომპოზიციის ელემენტების ცოდნა დაგვეხმარება ტექსტების სიღრმისეულად გააზრებაში, მიზნის შესაბამისი ტექსტების შედგენაში.
ინტერტექსტუალური მიმართებები და მათი გამოხატვის საშუალებები - მაგ.: ალუზია, ციტატა; სტრუქტურა-აგებულება - ტექსტის სტრუქტურული ელემენტები (პროლოგი, ეპილოგი, სათაური, ქვესათაური, აბზაცი, სტროფი, ტაეპი, ეპიგრაფი, პარაგრაფი, თავი, ქვეთავი, კარი), რითმა, რიტმი/საზომი. |
(3) მსჯელობა ნაწარმოებზე საკუთარი პოზიციის, დამოკიდებულებებისა და შეხედულებების წარმოსაჩენად; თვითშემეცნების/თვითგანვითარებისა და სამყაროს შემეცნების გზების საძიებლად; |
|
|
|
|
სამიზნე ცნება ენობრივ-გამომსახველობითი საშუალებები მკითხველზე ზეგავლენის მოხდენა შესაძლებელია ოსტატურად შერჩეული ენობრივი საშუალებების - სიტყვების, ფრაზების, მხატვრული და რიტორიკული ხერხების - გამოყენებით. ენობრივ-გამომსახველობითი საშუალებების ცოდნა დაგვეხმარება ტექსტების სიღრმისეულად გააზრებაში, მნიშვნელოვანი ნიუანსების აღმოჩენაში, მიზნის შესაბამისი ტექსტების შედგენაში. ფუნქციური სტილი - სასაუბრო, სამეცნიერო, ოფიციალურ-საქმიანი, პუბლიცისტური, მხატვრული; ენობრივი ფიგურები - ფონოლოგიური ფიგურები (მაგ., ალიტერაცია), სემანტიკური ფიგურები (მაგ., იდიომი); სტილისტური ფიგურები (მაგ., გამეორება); გრამატიკის საკითხები - ქართული სალიტერატურო ენის მართლწერისა და მართლმეტყველების ნორმები, პუნქტუაციის წესები; დრო-სივრცული და ლოგიკური მიმართებების გამომხატველი სინტაქსური კონსტრუქციები თხრობითი, მსჯელობითი და აღწერითი ხასიათის ტექსტებში; ლექსიკისა და სტილის საკითხები - მაგ.: არქაიზმები; სინონიმური და ანტონიმური ჩანაცვლებები; ტავტოლოგია; კალკი, ატროფია, პარონიმები, ბარბარიზმები, ჟარგონი, სლენგი; კლიშე; რიტორიკის ელემენტები - მაგ.: თეზისი, არგუმენტი, კონტრარგუმენტი, რიტორიკული ხერხები (მაგ., რიტორიკული შეკითხვა); რიტორიკული სტილის მახასიათებლები; მხატვრულ-გამომსახველობითი ხერხები - მაგ.: ალეგორია, გაპიროვნება, ეპითეტი, მეტაფორა, შედარება, ჰიპერბოლა, სიმბოლო და სხვ. |
| (5) ტექსტისა და კონტექსტის ურთიერთმიმართების გაცნობიერება; წაკითხულის გააზრება როგორც მისი შექმნის თანადროული ეპოქის, ისე თანამედროვეობის გადასახედიდან განსხვავებული პერსპექტივების/მიდგომების აღმოსაჩენად, კულტურათა შორის მსგავსება-განსხვავების გასაცნობიერებლად; |
|
სამიზნე ცნება კონტექსტი ყველა თხზულებას აქვს თავისი კონტექსტი - ფონი თუ გარემო, რომელშიც იგი შეიქმნა და ამა თუ იმ კუთხით უკავშირდება ნაწარმოებს, ზეგავლენას ახდენს მასზე. კონტექსტს შეიძლება განსაზღვრავდეს სხვადასხვა ფაქტორი, მაგ.: ავტორის ცხოვრებისეული თუ სულიერი გამოცდილება, სოციალური წრე, შეხედულებები; ადგილი, ეპოქა ან კულტურული არეალი, რომელშიც თხზულება შეიქმნა. კონტექსტური ფაქტორების გათვალისწინება ტექსტზე მსჯელობისას ან/და ტექსტის შედგენისას დაგვეხმარება იმაში, რომ გავიაზროთ ნაწარმოები როგორც მისი შექმნის თანადროული ეპოქის, ისე თანამედროვეობის ჭრილში, აღმოვაჩინოთ მსგავსება-განსხვავება კულტურათა შორის, მსგავსი ან განსხვავებული პერსპექტივები, გავიაზროთ ტექსტის მნიშვნელობა, აქტუალობა. წარმოვაჩინოთ ჩვენი მოსაზრებები თანამედროვეობისთვის აქტუალურ თემებსა თუ პრობლემებზე. ისტორიული და სოციალურ-კულტურული - თხზულების თანადროული ეპოქის ისტორიული ვითარება, საზოგადოებრივი ცხოვრების რეალიები; ეპოქისთვის დამახასიათებელი თემატიკა/პრობლემატიკა, ღირებულებები; წარმოდგენები სამყაროზე, ადამიანზე, მსოფლმხედველობრივი და მორალურ-ეთიკური ორიენტირები; მხატვრულ-ესთეტიკური ორიენტირები/ლიტერატურული მიმდინარეობები; კულტურათა დიალოგი. ბიოგრაფიული კონტექსტი - კონკრეტული ფაქტები/მოვლენები მწერლის ბიოგრაფიიდან; მწერლის სოციალური გარემო, განათლება, სულიერი გამოცდილება. |
ბ) თემატური ბლოკები
საკითხავი ლიტერატურა მოსწავლეს მიეწოდება ქრონოლოგიურ-თემატურ პრინციპზე დაყრდნობით. ამის შესაბამისად, შესასწავლი მასალა ჯგუფდება ორი სავალდებულო თემატური ბლოკის სახით, ესენია:
I თემატური ბლოკი. XIX საუკუნის ქართული ლიტერატურა;
II თემატური ბლოკი. XX-XXI საუკუნეების ქართული ლიტერატურა.
თითოეული თემატური ბლოკი მოიცავს შესაბამის სასწავლო თემებს, განსაზღვრულს ლიტერატურის უნივერსალური მოტივების გათვალისწინებით (მაგ.: ცხოვრების საზრისის ძიება, ადამიანის ადგილი საზოგადოებაში, ადამიანი ისტორიული ქარტეხილების პირისპირ, მშობლიური სამყარო, პატრიოტიზმი, სწავლა-აღზრდა, სიყვარული, ადამიანი და ბუნება, სიკეთე და ბოროტება, არჩევანი და მისთ.).
სავალდებულო ლიტერატურის ჩამონათვალი
ალექსანდრე ჭავჭავაძე - „გოგჩა“;
გრიგოლ ორბელიანი -„საღამო გამოსალმებისა“, „თამარ მეფის სახე ბეთანიის ეკლესიაში“, „პასუხი შვილთა“;
ნიკოლოზ ბარათაშვილი - „მერანი“, „ცისა ფერს“. „შემოღამება მთაწმინდაზედ“, „სულო ბოროტო“, „ვპოვე ტაძარი“, „ხმა იდუმალი“, „არ უკიჟინო, სატრფოო“, „ბედი ქართლისა“;
ალექსანდრე ყაზბეგი - „ხევისბერი გოჩა“;
ილია ჭავჭავაძე - „ყვარლის მთებს“, „ჩემო კალამო“, „პასუხის პასუხი“, „ბედნიერი ერი“, „მგზავრის წერილები“, „ოთარაანთ ქვრივი“, „კაცია-ადამიანი?!“; „განდეგილი”, „აჩრდილი” (VII თავი), „რა გითხრათ, რით გაგახაროთ“;
აკაკი წერეთელი - „აღმართ-აღმართ“, „რაც არ იწვის, არ ანათებს“, „სულიკო“, „გამზრდელი“;
ვაჟა-ფშაველა - „მთანი მაღალნი“, „იას უთხარით ტურფასა“, „არაგვს“, „რამ შემქმნა ადამიანად“, „სტუმარ-მასპინძელი“, „ალუდა ქეთელაური“, „ბახტრიონი“, „კოსმოპოლიტიზმი და პატრიოტიზმი“;
დავით კლდიაშვილი - „სამანიშვილის დედინაცვალი“;
ტიციან ტაბიძე - „ლექსი მეწყერი“, „ანანურთან“;
პაოლო იაშვილი - „პოეზია“;
მიხეილ ჯავახიშვილი - „ჯაყოს ხიზნები“;
ნიკო ლორთქიფანიძე - „შელოცვა რადიოთი“;
ლეო ქიაჩელი - „ჰაკი აძბა“;
პოლიკარპე კაკაბაძე - „ყვარყვარე თუთაბერი“ (I და IV მოქმედებები);
გალაკტიონ ტაბიძე - „თოვლი“, „სილაჟვარდე, ანუ ვარდი სილაში“, „შერიგება“, „მერი“, „მთაწმინდის მთვარე“, „მშობლიური ეფემერა“, „ქებათა ქება ნიკორწმინდას“;
კონსტანტინე გამსახურდია - „დიდოსტატის კონსტანტინეს მარჯვენა“;
გურამ რჩეულიშვილი - „ალავერდობა“;
გიორგი ლეონიძე - „ყივჩაღის პაემანი“, „ნინოწმინდის ღამე“, „ვუმღერ სამშობლოს“;
შოთა ნიშნიანიძე - „ციხე-ტაძართა საგალობელი“;
ჯემალ ქარჩხაძე - „იგი“;
ანა კალანდაძე - „მკვდართა მზე ვარ“;
ოთარ ჭილაძე - „ვიდრე ხარ“;
ჯანსუღ ჩარკვიანი - „ჰიმნი თავისუფლებას“, „ერთი პირობით“;
გურამ დოჩანაშვილი - „კაცი, რომელსაც ლიტერატურა ძლიერ უყვარდა“.
სწავლა-სწავლების პროცესში, სავალდებულო ნაწარმოებებთან ერთად, მოსწავლე შეისწავლის ასევე არასავალდებულო ლიტერატურას - მხატვრულ და არამხატვრულ ტექსტებს, რომლებიც შეესაბამება მის ასაკობრივ ინტერესებს და დაეხმარება სტანდარტით განსაზღვრული საგნობრივი სამიზნე ცნებების გაცნობიერებაში, უნივერსალური ლიტერატურული მოტივების (/თემების) წვდომა-გააზრებაში.
სასწავლო თემების ფარგლებში შესასწავლი ნაწარმოებები შეირჩევა ოთხი ძირითადი კრიტერიუმის მიხედვით, ესენია: ა) მხატვრულ-ესთეტიკური მხარე (ნაწარმოები გამოირჩევა მაღალმხატვრული ენითა და სტილით); ბ) აღმზრდელობითი მხარე (ნაწარმოები აზიარებს მოსწავლეს ეროვნულ და ზოგადსაკაცობრიო ღირებულებებს/ფასეულობებს, უნივერსალურ გამოცდილებას; შეესაბამება მოსწავლის ასაკობრივ თავისებურებებს, ინტერესებსა და საჭიროებებს); გ) ეპოქის კონტექსტი (ნაწარმოები საუკეთესოდ წარმოგვიდგენს ეპოქისთვის დამახასიათებელ იდეებს, თავისებურებებს/სპეციფიკას; გამოწვევებს/წინააღმდეგობებს, წარმოდგენებს; მხატვრულ-ესთეტიკურ ორიენტირებს/ლიტერატურულმიმდინარეობებს, მორალურ-ეთიკურ ორიენტირებს, მწერლის მსოფლმხედველობას); დ) კულტურული კონტექსტი (თხზულება მნიშვნელოვანია ქართული კულტურისთვის/კულტურული არეალისთვის/მსოფლიო კულტურისთვის; მყარი ადგილი აქვს დამკვიდრებული ლიტერატურაში; იყო ან/და არის აქტუალური).
ნორმატიული-აქტი-6 ⬇
დანართი №5
2. ქართული ენა არაქართულენოვანი სკოლების/სექტორებისათვის
ა) სწავლა-სწავლების მიზნები:
ქართულ ენაზე საკომუნიკაციო უნარების (მოსმენის, კითხვის, წერისა და ლაპარაკის) განვითარება ქართულ ენაზე წარმატებული კომუნიკაციისათვის;
განსხვავებულ სოციალურ კონტექსტებში ქართული ენის მიზნობრივად გამოყენების უნარის განვითარება;
ენობრივ-კულტურული გამოცდილების გამდიდრება;
კულტურული მრავალფეროვნებისა და განსხვავებულ კულტურებს შორის კავშირის წარმოჩენა კულტურათა დიალოგის ხელშესაწყობად;
სამოქალაქო საზოგადოებაში მათი სრულფასოვანი ინტეგრირების ხელშეწყობა.
ქართული ენა არაქართულენოვანი სკოლებისთვის/სექტორებისთვის - სტანდარტი დაწყებით საფეხურზე
სწავლის შედეგები - დაწყებითი საფეხური (I-IV კლასები)
ა) საგნის - „ქართული ენა არაქართულენოვანი სკოლებისთვის/სექტორებისთვის“ ფარგლებში - დაწყებითი საფეხურის (I-IV კლასების) შედეგების მიღწევის/კომპეტენციების განვითარების საფუძველს ქმნის ცნებების - „ტექსტი“, „ლექსიკა და გრამატიკა (პრაქტიკული)“, „კულტურათა დიალოგი“ - ურთიერთდაკავშირებული გააზრება. მათი გააზრების საფუძველზე მოსწავლეს შეუძლია:
| საფეხურის შედეგი | შედეგის მიღწევის ინდიკატორები - მოსწავლეს შეუძლია: | სამიზნე ცნების მოცულობა - მოსწავლე აცნობიერებს, რომ: |
|---|---|---|
(1) მცირე ზომის მარტივი ტექსტის მოსმენა და/ან წაკითხვა ძირითადი შინაარსის გასაგებად; |
მოსმენა სათანადო სტრატეგიების შერჩევითა და გამოყენებით:
კითხვა სათანადო სტრატეგიების გამოყენებით, მოდელის მიხედვით ან კონკრეტული საყრდენების დახმარებით:
|
სამიზნე ცნება ,,ტექსტი" - ტექსტი არის ადამიანებს შორის ვერბალური (სიტყვიერი) და/ან არავერბალური (მიმიკა-ჟესტიკულაციით, სიმბოლოებითა და ა.შ.) გზით განხორციელებული საკომუნიკაციო ერთეული. არსებობს სხვადასხვა ტიპისა და ჟანრის ზეპირი და წერილობითი ტექსტი: 1. მხატვრული - ენის გასატეხები, გამოცანები, საბავშვო ლექსები; ადაპტირებული მოთხრობები და ზღაპრები; 2. არამხატვრული - ა) პრაგმატული ტექსტები: გაკვეთილების ცხრილი, განრიგი, ტელეპროგრამა, რეცეპტი, განცხადება, ანკეტა; ბ) მარტივი კორესპონდენცია: ღია ბარათი, პირადი წერილი; მინიინტერვიუ; გ) მარტივი საინფორმაციო და შემეცნებითი ტექსტები: მარტივი ადაპტირებული სტატიები საბავშვო წიგნებიდან, ჟურნალებიდან და გაზეთებიდან; 3. მედია/მულტიმედია ტექსტები - ქართული ანიმაციური ფილმები, სპექტაკლები; საბავშვო სიმღერები; აუდიო-ვიდეო სასწავლო რესურსები საპროგრამო თემატიკაზე; 4. სასწავლო მიზნით შედგენილი (დიდაქტიზებული) ტექსტები - თემატური დიალოგები, მარტივი თხრობითი და აღწერითი ტექსტები, მარტივი კითხვარები, ადაპტირებული კომიქსები. ნებისმიერ ტექსტს აქვს თავისი საკომუნიკაციო სიტუაცია (თემა, მიზანი, ავტორი, ადრესატი, მონაწილეები) და შედგება საკომუნიკაციო სიტუაციის შესაბამისი ფუნქციური სამეტყველო აქტებისაგან. ესენია: ა) ინტერაქცია სოციალურ რიტუალებში (მაგ., მისალმება-დამშვიდობება, მოკითხვა, გაცნობა, მადლობის გადახდა, მილოცვა, თანხმობა/უარი); ბ) ინტერაქცია ინფორმაციის მოსაპოვებლად (მაგ., პირადი მონაცემების - ვინაობის, ასაკის, ეროვნების, სადაურობის, საცხოვრებელი ადგილის, ტელეფონის ნომრის - გაცვლა; ადამიანის/ცხოველის/საგნის აღწერა/დახასიათება გარეგნობის, ფერის, ფორმის, ზომისა და ა.შ. მიხედვით; თარიღის, ჯანმრთელობის, ამინდის გაგება; საკუთარი ან სხვისი ყოველდღიური საქმიანობის გაცვლა); გ) ინტერაქცია გრძნობა/ემოციისა და შეხედულებების/დამოკიდებულებების შესახებ (მაგ., სიხარული, ტკივილი, სიცივე, სიცხე; მოწონება/არმოწონება; სურვილისა და ინტერესის გამოხატვა; დადებითი და უარყოფითი შეფასება - კარგია, ცუდია...); დ) ინტერაქცია დროისა და სივრცის შესახებ (მაგ., დროის მითითება - საათის/დღის/კვირის/თვის/წლის; მოქმედების ქრონოლოგიური თანამიმდევრობის განსაზღვრა - პირველად, ჯერ/შემდეგ; ადგილმდებარეობისა და მიმართულების მითითება); ე) ლოგიკური კავშირების გამოხატვა (მიზეზი, შედეგი). ერთი ტიპისა და ჟანრის ტექსტებს აქვს საერთო სტრუქტურა და ორგანიზება და ჟანრობრივი მახასიათებლები, რომლებიც ქმნის ტექსტის მთლიანობას: ა) ტექსტის მაორგანიზებელი სიტყვიერი/ვერბალური ელემენტები (მაგ., სათაური, ქვესათაური, აბზაცი, რუბრიკა, წარწერა); ბ) ტექსტის მაორგანიზებელი არასიტყვიერი/არავერბალური ელემენტები (მაგ., ილუსტრაცია, სვეტი, სქემა, ცხრილი, ლოგო; ტიპოგრაფიული მინიშნებები - დახრილი, წვრილი/მსხვილი შრიფტი, ხაზგასმა, სასვენი ნიშნები; ინტონაცია, მიმიკა, ჟესტიკულაცია, ხმის ტემბრი). სამიზნე ცნება „ტექსტის“ ზოგადი კანონზომიერებების გააზრება და გათვალისწინება სხვადასხვა საგანში მოცემული ტექსტების მიზნობრივი გაგებისა და შესაბამისი ტექსტების შედგენის საფუძველს ქმნის. |
| (2) მცირე ზომის მარტივი ტექსტის ზეპირად ან წერილობით შექმნა მარტივი საკომუნიკაციო ამოცანების გადასაჭრელად; | წერა
|
|
(3) ილუსტრაციების ზეპირად ან წერილობით აღწერა და მარტივ დიალოგში მონაწილეობა ნასწავლ თემებზე სასაუბროდ; |
ლაპარაკი მოდელის მიხედვით ან კონკრეტული საყრდენების დახმარებით:
|
|
| (4) გაწაფული კითხვა ტექსტების შინაარსის შეუფერხებელი გაგებისთვის; |
|
|
|
||
| (5) ნასწავლი ენობრივ-გრამატიკული საშუალებების გაგება და მათი ფუნქციური გამოყენება კონკრეტული საკომუნიკაციო ამოცანების გადასაჭრელად; |
|
სამიზნე ცნება "ენობრივ-გრამატიკული საშუალებები" - ენობრივ-გამომსახველობითი საშუალებები არის ინსტრუმენტი, რომლითაც ხორციელდება ვერბალური კომუნიკაცია. ყველა ენას თავისი ფონეტიკური, მორფოლოგიური, სინტაქსური და ლექსიკური სისტემები აქვს. ენობრივი საშუალებების (ფონეტიკის, ლექსიკისა და გრამატიკის) ცოდნა და მათი ფუნქციური გამოყენება მნიშვნელოვანია წარმატებული ზეპირი და წერითი მეტყველებისათვის. საკომუნიკაციო სიტუაციის შესაბამისი ფუნქციური სამეტყველო აქტები ქართულში ხორციელდება სათანადო ენობრივი (ლექსიკური და გრამატიკული) საშუალებებით:
ქართული ენის ლექსიკისა და გრამატიკის შესწავლა საფუძველს ქმნის როგორც მშობლიური და სხვა უცხოური ენების ლექსიკური და გრამატიკული სტრუქტურების უკეთ გასაგებად, ისე მათ შორის არსებული კანონზომიერებების (მსგავსება-განსხვავებების) გასააზრებლად. |
| (6) ილუსტრაციებზე / ტექსტებში ასახული კულტურული და საყოფაცხოვრებო რეალიების აღმოჩენა კულტურული განსხვავებების მიმართ ინტერესის გამოსავლენად. |
|
სამიზნე ცნება ,,კულტურათა დიალოგი" - განსხვავებულ სოციოკულტურულ და კულტურულ სამყაროს შორის არსებობს მსგავსება-განსხვავება. ეს მსგავსება-განსხვავება აისახება როგორც სოციოკულტურულ რეალიებსა და კულტურაში (მაგ., ტრადიციული საბავშვო თამაშები; ზღაპრების პერსონაჟები, მულტფილმების გმირები; დღესასწაულები: ახალი წელი, დაბადების დღე და ა.შ.; კერძები, სამოსი, ეტიკეტი), ისე ენაშიც (მაგ., მყარი ენობრივი ფორმულები: ზღაპრების დასაწყისი და დასასრული; მილოცვისა და სურვილის გამოხატვა და ა.შ.; საკუთარი სახელები; მეტყველების ეტიკეტი). ქართული ენის შესწავლისას განსხვავებული ენისა და კულტურის აღმოჩენა და საკუთართან შედარება მშობლიური ენისა და კულტურის უკეთ გაცნობიერებისა და გარე სამყაროსთან ურთიერთობის საფუძველს ქმნის. |
ბ) თემატური არეალი
თემატური ბლოკები წარმოდგენილია მიმართულებებად, რომლებშიც თავმოყრილია სასწავლო თემატური საკითხების ის სავალდებულო მინიმუმი, რომელიც ითვალისწინებს მოსწავლეთა ასაკობრივ ინტერესებსა და მოთხოვნებს და შეესაბამება ენობრივი ცოდნის მოცემულ დონეს.
I. მე და სამყარო
|
|---|
II. სოციოკულტურა და კულტურა
|
სწავლის შედეგები (V-VI კლასები)
ა) საგნის - „ქართული ენა არაქართულენოვანი სკოლებისთვის/სექტორებისთვის“ ფარგლებში - დაწყებითი საფეხურის (V-VI კლასების) შედეგების მიღწევის/კომპეტენციების განვითარების საფუძველს ქმნის ცნებების - „ტექსტი“, „ლექსიკა და გრამატიკა (პრაქტიკული)“, „კულტურათა დიალოგი“ - ურთიერთდაკავშირებული გააზრება. მათი გააზრების საფუძველზე მოსწავლეს შეუძლია:
| საფეხურის შედეგი | შედეგის მიღწევის ინდიკატორები - მოსწავლეს შეუძლია: | სამიზნე ცნების მოცულობა - მოსწავლე აცნობიერებს, რომ: |
|---|---|---|
| (1) სხვადასხვა ტიპის ტექსტის მოსმენა და/ან წაკითხვა მთლიანი შინაარსის გაგება-გააზრებისათვის; | მოსმენა სათანადო სტრატეგიების შერჩევითა და გამოყენებით:
კითხვა
|
სამიზნე ცნება ,,ტექსტი" - ტექსტი არის ადამიანებს შორის ვერბალური (სიტყვიერი) და/ან არავერბალური (მიმიკა-ჟესტიკულაციით, სიმბოლოებითა და ა.შ.) გზით განხორციელებული საკომუნიკაციო ერთეული. არსებობს სხვადასხვა ტიპისა და ჟანრის თხრობითი, აღწერითი და მსჯელობითი ზეპირი და წერილობითი ტექსტი: 1. მხატვრული - ლექსები; ადაპტირებული მოთხრობები, ლეგენდები და ზღაპრები; ადაპტირებული ლიტერატურული ზღაპრები; 2. არამხატვრული - ა) პრაგმატული ტექსტები: ტელეპროგრამა, რეცეპტი, განცხადება, კატალოგი, მარშრუტი, შეტყობინება, ინსტრუქცია, გზამკვლევი; ბ) მარტივი კორესპონდენცია; ინტერვიუ; გ) მარტივი საინფორმაციო და შემეცნებითი ტექსტები: ადაპტირებული სტატიები საბავშვო წიგნებიდან, ჟურნალებიდან და გაზეთებიდან; დ) ადაპტირებული ბიოგრაფიული ტექსტები: დღიური, ბიოგრაფია; 3. მედია/მულტიმედია ტექსტები - ქართული ანიმაციური ფილმები, საბავშვო გასართობ-შემეცნებითი გადაცემები, აუდიო-ვიდეო სასწავლო რესურსები საპროგრამო თემატიკაზე; 4. სასწავლო მიზნით შედგენილი (დიდაქტიზებული) ტექსტები - თემატური დიალოგები, მარტივი თხრობითი, აღწერითი და მსჯელობითი ტექსტები, მარტივი კითხვარები, ადაპტირებული კომიქსები. ნებისმიერ ტექსტს აქვს თავისი საკომუნიკაციო სიტუაცია (თემა, მიზანი, ავტორი, ადრესატი, მონაწილეები) და შედგება საკომუნიკაციო სიტუაციის შესაბამისი ფუნქციური სამეტყველო აქტებისაგან. ესენია: ა) ინტერაქცია სოციალურ რიტუალებში (მაგ., კომუნიკაციის დაწყება/დასრულება, წარდგენა საკუთარი თავის/სხვისი, მადლობის გადახდა, მობოდიშება, დახმარების თხოვნა, თავაზიანობის გამოხატვა; კომუნიკაცია ტელეფონით, სოციალური ქსელით და ა.შ.); ბ) ინტერაქცია ინფორმაციის მოსაპოვებლად (მაგ., პირადი და სხვისი მონაცემები - წარმომავლობა, სადაურობა, მისამართი; ადამიანის/ცხოველის აღწერა/დახასიათება - გარეგნობა, ხასიათი, ბუნება...; გარემოს აღწერა; თავისუფალი დროის გატარება; მარტივი გეგმების/მომავალი საქმიანობის გაგება; მგზავრობა/მოგზაურობა და ა.შ.); გ) ინტერაქცია გრძნობა/ემოციისა და შეხედულებების/დამოკიდებულებების შესახებ (მაგ., სიხარული, ბრაზი, უკმაყოფილება, შიში; ტკივილი, წყურვილი, შიმშილი, სიცივე, სიცხე; ინტერესები და მოთხოვნილებები; დადებითი და უარყოფითი შეფასება; დათანხმება/ უარყოფა; ვარაუდის გამოთქმა, პოზიციის გამოხატვა); დ) ინტერაქცია დროისა და სივრცის შესახებ (მაგ., დროის მითითება, მოქმედების ქრონოლოგიური თანამიმდევრობისა და ინტენსივობის (სიხშირე, ხანგრძლივობა) განსაზღვრა, ადგილმდებარეობისა და მიმართულების მითითება); ე) ლოგიკური კავშირების გამოხატვა (მიზეზი, შედეგი, მიზანი). ერთი ტიპისა და ჟანრის ტექსტებს აქვს საერთო სტრუქტურა და ორგანიზება და ჟანრობრივი მახასიათებლები, რომლებიც ქმნის ტექსტის მთლიანობას: ა) ტექსტის მაორგანიზებელი სიტყვიერი/ვერბალური ელემენტები (მაგ., სათაური, ქვესათაური, აბზაცი, სტროფი, სტრიქონი, რუბრიკა, წარწერა); ბ) ტექსტის მაორგანიზებელი არასიტყვიერი/არავერბალური ელემენტები (მაგ., ილუსტრაცია, სვეტი, სქემა, ცხრილი, ლოგო; ტიპოგრაფიული მინიშნებები - დახრილი, წვრილი/მსხვილი შრიფტი, ხაზგასმა, სასვენი ნიშნები; ინტონაცია, მიმიკა, ჟესტიკულაცია, ხმის ტემბრი). სამიზნე ცნება „ტექსტის“ ზოგადი კანონზომიერებების გააზრება და გათვალისწინება სხვადასხვა საგანში მოცემული ტექსტების მიზნობრივი გაგებისა და შესაბამისი ტექსტების შედგენის საფუძველს ქმნის. |
| (2) საკომუნიკაციო სიტუაციის შესაბამისი ფუნქციური სამეტყველო აქტების განხორციელება ზეპირად ან წერილობით საკომუნიკაციო ამოცანების გადასაჭრელად; | წერა კონკრეტული საყრდენების მიხედვით:
ლაპარაკი კონკრეტული საყრდენების მიხედვით:
|
|
| (3) ნასწავლი ენობრივ-გრამატიკული საშუალებების გაგება-გააზრება და მათი ფუნქციური გამოყენება კონკრეტული საკომუნიკაციო ამოცანების გადასაჭრელად; |
|
სამიზნე ცნება ,,ენობრივ-გრამატიკული საშუალებები" - ენობრივ-გამომსახველობითი საშუალებები არის ინსტრუმენტი, რომლითაც ხორციელდება ვერბალური კომუნიკაცია. ყველა ენას თავისი ფონეტიკური, მორფოლოგიური, სინტაქსური და ლექსიკური სისტემები აქვს. ენობრივი საშუალებების (ფონეტიკის, ლექსიკისა და გრამატიკის) ცოდნა და მათი ფუნქციური გამოყენება მნიშვნელოვანია წარმატებული ზეპირი და წერითი მეტყველებისათვის. საკომუნიკაციო სიტუაციის შესაბამისი ფუნქციური სამეტყველო აქტები ქართულში ხორციელდება სათანადო ენობრივი (ლექსიკური და გრამატიკული) საშუალებებით:
ქართული ენის ლექსიკისა და გრამატიკის შესწავლა საფუძველს ქმნის როგორც მშობლიური და სხვა უცხოური ენების ლექსიკური და გრამატიკული სტრუქტურების უკეთ გასაგებად, ისე მათ შორის არსებული კანონზომიერებების (მსგავსება-განსხვავებების) გასააზრებლად. |
| (4) განსხვავებული კულტურული ნორმებისა და ღირებულებების გაგება-გააზრება კულტურული მრავალფეროვნების მიმართ პოზიტიური დამოკიდებულების გამოსავლენად. |
|
სამიზნე ცნება - ,,კულტურათა დიალოგი" - განსხვავებულ სოციოკულტურულ და კულტურულ სამყაროს შორის არსებობს მსგავსება-განსხვავება. ეს მსგავსება-განსხვავება აისახება როგორც სოციოკულტურულ რეალიებსა და კულტურაში (მაგ., დღესასწაულები და ტრადიციები - ფესტივალები, კარნავალები; შესაბამისი აქსესუარები; რიტუალები; წეს-ჩვეულებები; ტრადიციული თამაშები; ღირსშესანიშნაობები; ყოფითი რეალიები - ყოფით სიტუაციებში ქცევები და ურთიერთობები), ისე ენაშიც (მაგ., მყარი ენობრივი ფორმულები: მოკითხვა, მისალმება/დამშვიდობება და ა.შ.; ანდაზები; მეტყველების ეტიკეტი). ქართული ენის შესწავლისას განსხვავებული ენისა და კულტურის აღმოჩენა და საკუთართან შედარება ქმნის მშობლიური ენისა და კულტურის უკეთ გაცნობიერებისა და გარე სამყაროსთან ურთიერთობის საფუძველს. |
ბ) თემატური არეალი
თემატური ბლოკები წარმოდგენილია მიმართულებებად, რომლებშიც თავმოყრილია სასწავლო თემატური საკითხების ის სავალდებულო მინიმუმი, რომელიც ითვალისწინებს მოსწავლეთა ასაკობრივ ინტერესებსა და მოთხოვნებს და შეესაბამება ენობრივი ცოდნის მოცემულ დონეს.
I. მე და სამყარო
|
|---|
II. სოციოკულტურა და კულტურა
|
ქართული ენა არაქართულენოვანი სკოლებისთვის/სექტორებისთვის სტანდარტი საბაზო საფეხურზე
ა) სწავლის შედეგები
საგნის - „ქართული ენა არაქართულენოვანი სკოლებისთვის/სექტორებისთვის“ ფარგლებში - საბაზო საფეხურის შედეგების მიღწევის/კომპეტენციების განვითარების საფუძველს ქმნის ცნებების - „ტექსტი“, „ენობრივ-გრამატიკული საშუალებები“, „კულტურათა დიალოგი“ - ურთიერთდაკავშირებული გააზრება. მათი გააზრების საფუძველზე მოსწავლეს შეუძლია:
| საფეხურის შედეგი | შედეგის მიღწევის ინდიკატორები - მოსწავლეს შეუძლია: | სამიზნე ცნების მოცულობა - მოსწავლე აცნობიერებს, რომ: |
|---|---|---|
| (1) საკომუნიკაციო სიტუაციის შესაბამისი ფუნქციური სამეტყველო აქტების გაგება-გააზრება და განხორციელება სხვადასხვა ფუნქციურ კონტექსტში ეფექტიანად გამოსაყენებლად; | მოსმენა სტანდარტულ სიტუაციებში ნელა და გარკვევით მიმდინარე საუბარში სათანადო სტრატეგიების გამოყენებით:
კითხვა
წერა
ლაპარაკი
|
სამიზნე ცნება ,,ტექსტი" - ტექსტი არის ადამიანებს შორის ვერბალური (სიტყვიერი) და/ან არავერბალური (მიმიკა-ჟესტიკულაციით, სიმბოლოებითა და ა.შ.) გზით განხორციელებული საკომუნიკაციო ერთეული. არსებობს სხვადასხვა ტიპისა და ჟანრის თხრობითი, აღწერითი და მსჯელობითი ზეპირი და წერილობითი ტექსტი: 1. მხატვრული - პოეტური ნაწარმოებები; ადაპტირებული მოთხრობები, იგავ-არაკები, მითები და ლეგენდები; 2. არამხატვრული - ა) პრაგმატული ტექსტები: ინსტრუქციები, რეკლამა, აფიშა, ანონსი, ანოტაცია, გამოხმაურება; ბ) პირადი და ოფიციალური კორესპონდენცია, ინტერვიუ; გ) საქმიანი ქაღალდები: განცხადება, სამოტივაციო წერილი, რეზიუმე (CV); დ) ბიოგრაფიული ტექსტები: ავტობიოგრაფია, ბიოგრაფია, ბიოგრაფიული ცნობარი/ პორტრეტები, დღიური, მოგონება; ე) საინფორმაციო და შემეცნებითი ტექსტები: მარტივი ადაპტირებული სტატიები წიგნებიდან, ჟურნალებიდან და გაზეთებიდან; ვ) მარტივი ენით დაწერილი დარგობრივი ტექსტები; 3. მედია/მულტიმედია ტექსტები - მხატვრული და დოკუმენტური ფილმები, სპექტაკლები; გასართობი და შემეცნებითი გადაცემები; სტატიები ვებგვერდიდან, ვებპორტალიდან; საპროგრამო თემატიკაზე მორგებული აუდიო–ვიდეო სასწავლო რესურსები; 4. სასწავლო მიზნით შედგენილი (დიდაქტიზებული) ტექსტები - თემატური დიალოგები; თხრობითი, აღწერითი და მსჯელობითი ტექსტები; კითხვარები; მინიკვლევები და მათი ანგარიშები. ნებისმიერ ტექსტს აქვს თავისი საკომუნიკაციო სიტუაცია (თემა, მიზანი, ავტორი, ადრესატი, მონაწილეები) და შედგება საკომუნიკაციო სიტუაციის შესაბამისი ფუნქციური სამეტყველო აქტებისაგან. ესენია: ა) ინტერაქცია სოციალურ რიტუალებში (მაგ., კომუნიკაციის დაწყება/დასრულება, წარდგენა, დაპატიჟება, შეხვედრის დანიშვნა, დახმარების თხოვნა, ნებართვის აღება/მიცემა); ბ) ინტერაქცია ინფორმაციის მოსაპოვებლად (მაგ., პირადი და სხვისი მონაცემების გაცვლა; ადამიანის/ცხოველის/ გარემოს, საქმიანობის აღწერა/დახასიათება; საჭიროებების/ მოთხოვნილებების/სურვილების გაზიარება - ჰობი და ინტერესები, თავისუფალი დრო, საქმიანობა, ჯანმრთელობა, შეგრძნებები, გეგმები/ განზრახვა, მომავლის დაგეგმვა, მგზავრობა/მოგზაურობა და ა.შ.); გ) ინტერაქცია გრძნობა/ემოციისა და შეხედულებების/დამოკიდებულებების შესახებ (დადებითი და უარყოფითი გრძნობებისა და ემოციების, შთაბეჭდილების, შეფასების, პოზიციის გამოხატვა და მისი არგუმენტირება: კმაყოფილება/უკმაყოფილება, სინანული, გაკვირვება, ეჭვი, ვარაუდი, ინტერესი/ინდიფერენტულობა); დ) ინტერაქცია დროისა და სივრცის შესახებ (დროში ლოკალიზება, მოქმედების ქრონოლოგია, სიხშირე და ხანგრძლივობა, თანადროულობა; ადგილმდებარეობისა და მიმართულების მითითება/განსაზღვრა: დანიშნულების ადგილი, მარშრუტი); ე) ლოგიკური კავშირების გამოხატვა (მიზეზი, შედეგი, მიზანი, ოპოზიცია, პირობითობა). ერთი ტიპისა და ჟანრის ტექსტებს აქვს საერთო სტრუქტურა და ორგანიზება და ჟანრობრივი მახასიათებლები, რომლებიც ქმნის ტექსტის მთლიანობას: ა) ტექსტის მაორგანიზებელი სიტყვიერი/ვერბალური ელემენტები (მაგ., სათაური, ქვესათაური, აბზაცი, რუბრიკა, წარწერა, შემოკლებული სიტყვები); ბ) ტექსტის მაორგანიზებელი არასიტყვიერი/არავერბალური ელემენტები (მაგ., სქემა, ცხრილი, ლოგო; ტიპოგრაფიული მინიშნებები - დახრილი, წვრილი/მსხვილი შრიფტი, ხაზგასმა, სასვენი ნიშნები; ინტონაცია, მიმიკა, ჟესტიკულაცია, ხმის ტემბრი); გ) აბზაცის სტრუქტურა (თემატური წინადადება, დამხმარე წინადადებები, დასკვნითი წინადადება). სამიზნე ცნება „ტექსტის“ ზოგადი კანონზომიერებების გააზრება და გათვალისწინება ქმნის სხვადასხვა საგანში მოცემული ტექსტების მიზნობრივი გაგებისა და შესაბამისი ტექსტების შედგენის საფუძველს. |
| (2) ტექსტის ჟანრული მახასიათებლების გააზრება და მათი მიზნობრივად გამოყენება კონკრეტული საკომუნიკაციო ამოცანების გადასაჭრელად; |
|
|
| (3) ნასწავლი ენობრივ-გრამატიკული საშუალებების გააზრება და მათი ფუნქციური გამოყენება საკომუნიკაციო ამოცანების გადასაჭრელად; |
|
სამიზნე ცნება ,,ენობრივ-გრამატიკული საშუალებები" - ენობრივ-გამომსახველობითი საშუალებები არის ინსტრუმენტი, რომლითაც ხორციელდება ვერბალური კომუნიკაცია. ყველა ენას თავისი ფონეტიკური, მორფოლოგიური, სინტაქსური და ლექსიკური სისტემები აქვს. ენობრივი საშუალებების (ფონეტიკის, ლექსიკისა და გრამატიკის) ცოდნა და მათი ფუნქციური გამოყენება მნიშვნელოვანია წარმატებული ზეპირი და წერითი მეტყველებისათვის. საკომუნიკაციო სიტუაციის შესაბამისი ფუნქციური სამეტყველო აქტები ქართულში ხორციელდება სათანადო ენობრივი (ლექსიკური და გრამატიკული) საშუალებებით:
ქართული ენის ლექსიკისა და გრამატიკის შესწავლა საფუძველს ქმნის როგორც მშობლიური და სხვა უცხოური ენების ლექსიკური და გრამატიკული სტრუქტურების უკეთ გასაგებად, ისე მათ შორის არსებული კანონზომიერებების (მსგავსება-განსხვავებების) გასააზრებლად. |
| (4)ცხოვრების განსხვავებული კულტურული ნორმებისა და ღირებულებების გაგება-გააზრება კულტურული მრავალფეროვნების მიმართ პოზიტიური დამოკიდებულების გამოსავლენად და კულტურათა დიალოგის ხელშესაწყობად. |
|
სამიზნე ცნება ,,კულტურათა დიალოგი" – განსხვავებულ სოციოკულტურულ და კულტურულ სამყაროს შორის არსებობს მსგავსება-განსხვავება. ეს მსგავსება-განსხვავება აისახება როგორც სოციოკულტურულ რეალიებსა და კულტურაში (მაგ., ტრადიციები და წეს-ჩვეულებები, ყოფით სიტუაციებში ქცევები და ურთიერთობები, ეროვნული და რელიგიური დღესასწაულები, სახელმწიფო სიმბოლიკა, ღირსშესანიშნაობები/კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლები, ფასეულობები და ღირებულებები, კულტურული ნორმები - ქცევის ეტიკეტი), ისე ენაშიც (მაგ., ანდაზები და აფორიზმები, იდიომატური გამოთქმები, კომპოზიტები, მეტყველების ეტიკეტი). ცნების - „კულტურათა დიალოგის“ - გაცნობიერება სხვადასხვა ეპოქის, ქვეყნის სოციოკულტურული გარემოს (პიროვნებათშორისი ურთიერთობების, ფასეულობებისა და ღირებულებების) გააზრების საფუძველს ქმნის ესთეტიკისა (მუსიკა, ხელოვნება) და საზოგადოებრივი მეცნიერებების (ისტორია, გეოგრაფია, "მოქალაქეობა") შესწავლისას. |
ბ) თემატური არეალი
თემატური ბლოკები წარმოდგენილია მიმართულებებად, რომლებშიც თავმოყრილია სასწავლო თემატური საკითხების ის სავალდებულო მინიმუმი, რომელიც ითვალისწინებს მოსწავლეთა ასაკობრივ ინტერესებსა და მოთხოვნებს და შეესაბამება ენობრივი ცოდნის მოცემულ დონეს.
I. მე და სამყარო 1. ყველაფერი ჩემ შესახებ: პირადი მონაცემები, ოჯახი და სახლი; ყოველდღიური ყოფითი საქმიანობა; ჯანსაღი ცხოვრების წესი; თავისუფალი დრო, ჰობი, ინტერესები, მოგზაურობა; უახლოესი გეგმები, პროფესიული არჩევანი; 2. ფიზიკური გარემო: კოსმოსი და ციური სხეულები; მსოფლიოს გარშემო - ქვეყნები და ქალაქები; გეოგრაფიული გარემო, მხარეები, აღმოჩენები. |
|---|
II. სოციოკულტურა და კულტურა 1. ყოველდღიური ცხოვრება: ეტიკეტი, ქცევები ყოფით სიტუაციებში; თავისუფალი დროის გატარება; 2. პიროვნებათშორისი ურთიერთობები: ოჯახური ურთიერთობები, თანატოლებს/თაობებს შორის ურთიერთობები; 3. ღირებულებები და ფასეულობები: ტრადიციები, დღესასწაულები და ფესტივალები, ღირსშესანიშნაობები; ისტორიული პიროვნებები და მოვლენები სხვა ქვეყნებისა და ხალხების კულტურა. |
ქართული ენა არაქართულენოვანი სკოლებისთვის/სექტორებისთვის სტანდარტი საშუალო საფეხურზე
ა) სწავლის შედეგები
საგნის - „ქართული ენა არაქართულენოვანი სკოლების/სექტორებისთვის“ ფარგლებში - საშუალო საფეხურის შედეგების მიღწევის/კომპეტენციების განვითარების საფუძველს ქმნის ცნებების -„ტექსტი“, „ენობრივ-გრამატიკული საშუალებები“, „კულტურათა დიალოგი“ - ურთიერთდაკავშირებული გააზრება. მათი გააზრების საფუძველზე მოსწავლეს შეუძლია:
| საფეხურის შედეგი | შედეგის მიღწევის ინდიკატორები - მოსწავლეს შეუძლია: | სამიზნე ცნების მოცულობა - მოსწავლე აცნობიერებს, რომ: |
|---|---|---|
| (1) საკომუნიკაციო სიტუაციის შესაბამისი ფუნქციური სამეტყველო აქტების გაგება-გააზრება და განხორციელება სხვადასხვა ფუნქციურ კონტექსტში ეფექტიანად გამოსაყენებლად; | მოსმენა სტანდარტულ სიტუაციებში გარკვევით მიმდინარე საუბარში სათანადო სტრატეგიების გამოყენებით:
კითხვა
წერა
ლაპარაკი
|
,,ტექსტი" არის ადამიანებს შორის ვერბალური (სიტყვიერი) და/ან არავერბალური (მიმიკა-ჟესტიკულაციით, სიმბოლოებითა და ა.შ.) გზით განხორციელებული საკომუნიკაციო ერთეული. არსებობს სხვადასხვა ტიპისა და ჟანრის თხრობითი, აღწერითი და მსჯელობითი ზეპირი და წერილობითი ტექსტი: 1. მხატვრული - პოეტური ნაწარმოებები; ადაპტირებული ისტორიული თხზულებები, მოთხრობები, ნოველები, იგავ-არაკები, მითები და ლეგენდები; 2. არამხატვრული - ა) პრაგმატული ტექსტები; ბ) პირადი და ოფიციალური კორესპონდენცია, ინტერვიუ; გ) საგაზეთო პუბლიკაციები: სტატია, გამოხმაურება, ქრონიკა, რეპორტაჟი; დ) ბიოგრაფიული ტექსტები: ბიოგრაფია, ბიოგრაფიული ნარკვევები, პორტრეტები, მოგონებები; ე) საინფორმაციო და შემეცნებითი ტექსტები: სტატიები წიგნებიდან, ჟურნალებიდან და გაზეთებიდან; ესსე; ვ) ადაპტირებული სამეცნიერო პოპულარული ტექსტები, მარტივი ენით დაწერილი დარგობრივი ტექსტები; 3. მედია/მულტიმედია ტექსტები - მხატვრული და დოკუმენტური ფილმები, სპექტაკლები; გასართობი და შემეცნებითი გადაცემები; სტატიები ვებგვერდიდან, ვებპორტალიდან; საპროგრამო თემატიკაზე მორგებული აუდიო–ვიდეო სასწავლო რესურსები; 4. სასწავლო მიზნით შედგენილი (დიდაქტიზებული) ტექსტები - თემატური დიალოგები; თხრობითი, აღწერითი და მსჯელობითი ტექსტები; კითხვარები; კვლევები და მათი ანგარიშები. ნებისმიერ ტექსტს აქვს თავისი საკომუნიკაციო სიტუაცია (თემა, მიზანი, ავტორი, ადრესატი, მონაწილეები) და შედგება საკომუნიკაციო სიტუაციის შესაბამისი ფუნქციური სამეტყველო აქტებისაგან. ესენია: ა) ინტერაქცია სოციალურ რიტუალებში (მაგ., კომუნიკაციის დაწყება/დასრულება, წარდგენა, დაპატიჟება, შეხვედრის დანიშვნა, შეთავაზება, წახალისება/შექება, კეთილი სურვილების/თავაზიანობის გამოხატვა, დახმარების თხოვნა, ნებართვის აღება/მიცემა, მადლობის გადახდა, მობოდიშება); ბ) ინტერაქცია ინფორმაციის მოსაპოვებლად (მაგ., პირადი და სხვისი მონაცემების გაცვლა; ადამიანის/ცხოველის/გარემოს, საქმიანობის აღწერა/დახასიათება; საჭიროებების/მოთხოვნილებების/ სურვილების გაზიარება (ჰობი და ინტერესები, თავისუფალი დრო, საქმიანობა, ჯანმრთელობა, შეგრძნებები, გეგმები/განზრახვა, მომავლის დაგეგმვა, მგზავრობა/მოგზაურობა და ა.შ.); გ) ინტერაქცია გრძნობა/ემოციისა და შეხედულებების/დამოკიდებულებების შესახებ (დადებითი და უარყოფითი გრძნობებისა და ემოციების, შთაბეჭდილების, შეფასების, პოზიციის გამოხატვა და მისი არგუმენტირება: კმაყოფილება/უკმაყოფილება, სინანული, გაკვირვება, ეჭვი, ვარაუდი, ინტერესი/ინდიფერენტულობა); დ) ინტერაქცია დროისა და სივრცის შესახებ (დროში ლოკალიზება, მოქმედების ქრონოლოგია, სიხშირე და ხანგრძლივობა, თანადროულობა; ადგილმდებარეობისა და მიმართულების მითითება/განსაზღვრა: დანიშნულების ადგილი, მარშრუტი); ე) ლოგიკური კავშირების გამოხატვა (მიზეზი, შედეგი, მიზანი, ოპოზიცია, პირობითობა). ერთი ტიპისა და ჟანრის ტექსტებს აქვს საერთო სტრუქტურა და ორგანიზება და ჟანრობრივი მახასიათებლები, რომლებიც ქმნის ტექსტის მთლიანობას: ა) ტექსტის მაორგანიზებელი სიტყვიერი/ვერბალური ელემენტები (მაგ., სათაური, ქვესათაური, აბზაცი, რუბრიკა, წარწერა, შემოკლებული სიტყვები, სქოლიო); ბ) ტექსტის მაორგანიზებელი არასიტყვიერი/არავერბალური ელემენტები (მაგ., სქემა, ცხრილი, ლოგო; ტიპოგრაფიული მინიშნებები - დახრილი, წვრილი/მსხვილი შრიფტი, ხაზგასმა, სასვენი ნიშნები; ინტონაცია, მიმიკა, ჟესტიკულაცია, ხმის ტემბრი); გ) აბზაცის სტრუქტურა (თემატური წინადადება, დამხმარე წინადადებები, დასკვნითი წინადადება). სამიზნე ცნება „ტექსტის“ ზოგადი კანონზომიერებების გააზრება და გათვალისწინება სხვადასხვა საგანში მოცემული ტექსტების მიზნობრივი გაგებისა და შესაბამისი ტექსტების შედგენის საფუძველს ქმნის. |
| (2) ტექსტის ჟანრული მახასიათებლების გააზრება და მათი მიზნობრივად გამოყენება კონკრეტული საკომუნიკაციო ამოცანების გადასაჭრელად; |
|
|
| (3) ნასწავლი ენობრივ-გრამატიკული საშუალებების გააზრება და მათი ფუნქციური გამოყენება საკომუნიკაციო ამოცანების გადასაჭრელად; |
|
,,ენობრივ-გრამატიკული საშუალებები" არის ინსტრუმენტი, რომლითაც ხორციელდება ვერბალური კომუნიკაცია. ყველა ენას თავისი ფონეტიკური, მორფოლოგიური, სინტაქსური და ლექსიკური სისტემები აქვს. ენობრივი საშუალებების (ფონეტიკის, ლექსიკისა და გრამატიკის) ცოდნა და მათი ფუნქციური გამოყენება მნიშვნელოვანია წარმატებული ზეპირი და წერითი მეტყველებისათვის. საკომუნიკაციო სიტუაციის შესაბამისი ფუნქციური სამეტყველო აქტები ქართულში ხორციელდება სათანადო ენობრივი (ლექსიკური და გრამატიკული) საშუალებებით:
ქართული ენის ლექსიკისა და გრამატიკის შესწავლა საფუძველს ქმნის როგორც მშობლიური და სხვა უცხოური ენების ლექსიკური და გრამატიკული სტრუქტურების უკეთ გასაგებად, ისე მათ შორის არსებული კანონზომიერებების (მსგავსება-განსხვავებების) გასააზრებლად. |
| (4) სხვადასხვა სოციოკულტურული წესის, კულტურული ნორმებისა და ღირებულებების გაგება-გააზრება კულტურული მრავალფეროვნების მიმართ პოზიტიური დამოკიდებულების გამოსავლენად და კულტურათა დიალოგის ხელშესაწყობად. |
|
,,კულტურათა დიალოგი" - სხვადასხვა სოციოკულტურულ და კულტურულ სამყაროს შორის არსებობს მსგავსება-განსხვავება. ეს მსგავსება-განსხვავება აისახება როგორც სოციოკულტურულ რეალიებსა და კულტურაში (მაგ., ტრადიციები და წეს-ჩვეულებები, ყოფითი რეალიები - სოციალური ქცევის წესები; კვებითი ჩვევები; ეროვნული და რელიგიური დღესასწაულები, სახელმწიფო სიმბოლიკა, კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლები, სამყაროსეული ხედვა, ფასეულობები და ღირებულებები, კულტურული ნორმები - ქცევის ეტიკეტი), ისე ენაშიც (მაგ., ანდაზები და აფორიზმები, იდიომატური გამოთქმები, კომპოზიტები, მეტყველების ეტიკეტი). ცნების - „კულტურათა დიალოგის“ გაცნობიერება სხვადასხვა ეპოქის, ქვეყნის სოციოკულტურული გარემოს (პიროვნებათშორისი ურთიერთობების, ფასეულობებისა და ღირებულებების) გააზრების საფუძველს ქმნის ესთეტიკისა (მუსიკა, ხელოვნება) და საზოგადოებრივი მეცნიერებების (ისტორია, გეოგრაფია, "მოქალაქეობა") შესწავლისას. |
ბ) თემატური არეალი
თემატური ბლოკები წარმოდგენილია მიმართულებებად, სადაც თავმოყრილია სასწავლო თემატური საკითხების ის სავალდებულო მინიმუმი, რომელიც ითვალისწინებს მოსწავლეთა ასაკობრივ ინტერესებსა და მოთხოვნებს და შეესაბამება ენობრივი ცოდნის მოცემულ დონეს.
I. მე და სამყარო 1. ყველაფერი ჩემ შესახებ: უახლოესი გარემო, ირგვლივ მყოფი ხალხი; ყოველდღიური ცხოვრება; სამსახური/სწავლა, მომავლის დაგეგმვა; არაფორმალური შეხვედრები; გართობა და დასვენება; 2. ფიზიკური გარემო: გამქრალი ცივილიზაციები, სამყარო და მისი წარმოშობა; ეკოლოგია, გარემოს დაცვა, ბუნებრივი კატასტროფები. |
|---|
II. სოციოკულტურა და კულტურა 1. ყოველდღიური ცხოვრება: სოციალური ქცევის წესები; საზოგადოებრივი ქცევის ტრადიციულად დადგენილი წესები სხვადასხვა ქვეყანაში; კვებითი ჩვევები; 2. პიროვნებათშორისი ურთიერთობები: საზოგადოების წევრებს/ჯგუფებს შორის ურთიერთობები; ადამიანი და საზოგადოება; საზოგადოება და სახელმწიფო; 3. ღირებულებები და ფასეულობები: კულტურა და საზოგადოება, პროფესიული ჯგუფები; პოლიტიკა, ხელოვნება, არქიტექტურა; უმცირესობები - ეთნიკური/რელიგიური. |
ნორმატიული-აქტი-7 ⬇
დანართი №6
მუხლი 241. მათემატიკა
ა) სწავლა-სწავლების მიზნები
მათემატიკის, როგორც სამყაროს აღწერისა და მეცნიერების უნივერსალური ენის შესწავლა;
ცხოვრებისეული პრობლემების გადაჭრის პროცესში მათემატიკის შესაძლებლობების ჩვენება;
პრობლემების მათემატიკურად გადაჭრისას კრიტიკული, შემოქმედებითი, სიმბოლური აზროვნების და ლოგიკური, არგუმენტირებული მსჯელობის უნარის განვითარება;
მათემატიკასა და გარემომცველ სამყაროში კანონზომიერებების, ასევე მიზეზშედეგობრივი კავშირების დადგენის უნარების განვითარება;
ციფრული რესურსის გამოყენებით ზუსტი და მიახლოებითი გამოთვლების შესრულებას, კვლევის ორგანიზებას, სიმულაციებით მათემატიკური ობიექტებისა და რეალური პროცესების შესაბამისი მარტივი მოდელის შექმნა;
მრავალფეროვანი მათემატიკური სტრატეგიებისა და მიდგომების გამოყენებით ყოფითი ამოცანების წარმატებით გადაჭრის შესაძლებლობების გაცნობა;
პრობლემური საკითხის ანალიზის და მსჯელობის პროცესში სამოქალაქო ცნობიერების ამაღლება.
რიცხვებში, სიდიდეებში, გეომეტრიულ ობიექტებსა და მონაცემებში მიმართებების, დამოკიდებულებებისა და კანონზომიერებების აღმოჩენის, აღწერის, განზოგადებისა და გამოყენების უნარის განვითარება;
ციფრული ტექნოლოგიების მიზნობრივ გამოყენება გამოთვლების, მონაცემთა დამუშავებისა და ვიზუალლური წარმოდგენის, კვლევის, მოდელირების, სიმულაციისა და შედეგების შემოწმებისთვის;
მრავალფეროვანი მათემატიკური სტრატეგიების შერჩევის, გამოყენების, შედარებისა და ეფექტიანობის შეფასების უნარის განვითარება;
რაოდენობრივ მონაცემებსა და მტკიცებულებებზე დაყრდნობით ინფორმირებული გადაწყვეტილებების მიღება პირად, საზოგადოებრივ, სამოქალაქო და სამეცნიერო კონტექსტებში.
მათემატიკის სტანდარტი დაწყებით საფეხურზე
1.1. სწავლის შედეგები (I-IV კლასები)
ა) საგნის „მათემატიკა“ ფარგლებში საფეხურის შედეგების მიღწევის/კომპეტენციების განვითარების საფუძველს ქმნის ცნებების - „მათემატიკური მოდელი“, „კანონზომიერება“, „ლოგიკა/ლოგიკური მსჯელობა“ - ურთიერთდაკავშირებული გააზრება.
| სწავლის შედეგი | შედეგის მიღწევის ინდიკატორები - მოსწავლეს შეუძლია: | სამიზნე ცნების აღწერა - მოსწავლე აცნობიერებს, რომ: |
|---|---|---|
|
რიცხვები და მოქმედებები
ალგებრა
გაზომვა
გეომეტრია და სივრცის აღქმა
სტატისტიკა, მონაცემთა ანალიზი
|
სამიზნე ცნება "მათემატიკური მოდელი" - მათემატიკური მოდელი აღწერს რეალურ მოვლენას, პროცესს, შესასწავლ ობიექტს მათემატიკური სიმბოლოებისა და ენის გამოყენებით. მათემატიკური მოდელირების პროცესისთვის მნიშვნელოვანია უცნობი რაოდენობების, სიდიდეების ერთმანეთთან დაკავშირება და წარმოდგენა სხვადასხვა ფორმით. მათემატიკური მოდელი შეიძლება წარმოდგენილი იყოს: რიცხვითი ან ასოითი გამოსახულებების, განტოლებების, უტოლობების, გეომეტრიული ფიგურების, ცხრილების, დიაგრამების, სიდიდეების, ასევე ზემოთ ჩამოთვლილთა ერთობლიობის სახით. მათემატიკური მოდელების საშუალებით შესაძლებელია როგორც მათემატიკური, ასევე საყოფაცხოვრებო მოვლენის დახასიათება, მისი არსებითი ნიშან-თვისებების გარკვევა და პრობლემის გადაჭრა. |
(2) რიცხვებს შორის, სიდიდეებს შორის, საგნებსა და საგნების ატრიბუტებს შორის კანონზომიერების აღმოჩენა, აღწერა და გაგრძელება მათემატიკური, საბუნებისმეტყველო ან ყოველდღიური მოვლენების გასააზრებლად, პროგნოზირებისა და პრობლემის გადასაჭრელად. |
რიცხვები და მოქმედებები
ალგებრა
გაზომვა
გეომეტრია
სტატისტიკა, მონაცემთა ანალიზი
|
სამიზნე ცნება "კანონზომიერება" - კანონზომიერება გამოხატავს ობიექტების, მოვლენების მოწესრიგებულ ურთიერთმიმართებებს (დამოკიდებულებებს); კანონზომიერება ვლინდება რიცხვებში, ალგებრულ და გეომეტრიულ ობიექტებში, მონაცემებში. მათემატიკა სწავლობს რიცხვით და არარიცხვით კანონზომიერებებს. კანონზომიერება შეიძლება იქნას წარმოდგენილი სიტყვიერად, გრაფიკულად, სიმბოლოების, ცხრილის და მათემატიკური მოდელების გამოყენებით; მათემატიკური კანონზომიერების აღმოჩენა, აღწერა და შესწავლა შესაძლებელია ისეთ მათემატიკურ ობიექტებსა და მათ თვისებებში, როგორებიცაა რიცხვები, მიმდევრობა, შეკრების, გამოკლების, გამრავლებისა და გაყოფის მოქმედებები და მათი ერთმანეთთან კავშირი, მარტივი გეომეტრიული ფიგურები და მათი თვისებები, ალგებრული (განტოლება, უტოლობა, ასოითი გამოსახულება) და სტატისტიკური ობიექტები (დიაგრამა, ცხრილი). სამყაროში არსებული კანონზომიერების აღწერა და შესწავლა შესაძლებელია მათემატიკის გამოყენებით; კანონზომიერებების მათემატიკური აღწერით შესაძლებელია ვარაუდის გამოთქმა, შესასწავლი ობიექტის ახალი თვისებების აღმოჩენა, პრობლემის გადაჭრა. |
| (3) ლოგიკური მსჯელობა, შესაბამისი სიმბოლოებისა და ტერმინების გამოყენება მათემატიკური ობიექტების, მათი თვისებების და მათ შორის მარტივი მიმართებების გამოთქმისა და ახსნისთვის; რეალური მოვლენების ანალიზის დროს მიზეზ-შედეგობრივი კავშირების გარკვევა და ახსნა, ლოგიკური მსჯელობის ხაზის განვითარება უმარტივესი დასკვნის ჩამოსაყალიბებლად. | რიცხვები და მოქმედებები
ალგებრა
გაზომვა
გეომეტრია
სტატისტიკა, მონაცემთა ანალიზი
|
სამიზნე ცნება „ლოგიკა/ლოგიკური მსჯელობა“ - ლოგიკის მეშვეობით შესაძლებელია აზრების თანმიმდევრული და ცხადი გადმოცემა მათემატიკური ენის (ტერმინების, აღნიშვნებისა და სიმბოლოების) გამოყენებით; ლოგიკური მსჯელობით და შესაბამისი ტერმინების გამოყენებით შესაძლებელია აზრის, დებულების, გამონათქვამის დასაბუთება. ლოგიკური მსჯელობით, ლოგიკური ცხრილებისა და სქემების გამოყენებით შესაძლებელია: რიცხვებში, ალგებრულ, გეომეტრიულ ობიექტებში და მონაცემებში კანონზომიერებების, საერთო ნიშან-თვისებების აღმოჩენა, დასაბუთება და განზოგადება. სხვადასხვა საკლასიფიკაციო სქემების შემუშავება და გამოყენება. რეალური სიტუაციის შესაბამისი მათემატიკური მოდელის წარმოდგენა და პროცესის ახსნა. ლოგიკის მეშვეობით ასევე შესაძლებელია რეალურ ცხოვრებაში სხვადასხვა მოვლენების შესწავლისა და ანალიზის დროს ვარაუდის გამოთქმა, არგუმენტების მოტანა, მსჯელობის ხაზის განვითარება და დასკვნის გამოტანა; ლოგიკური მსჯელობის პროცესი მოიცავს: კანონზომიერებების აღმოჩენას; რაოდენობრივ და აბსტრაქტულ მსჯელობას; ჰიპოთეზების ჩამოყალიბებას, მათი მართებულობის დასაბუთებას ან უარყოფას; მსჯელობის ხაზის განვითარებას; მათემატიკური არგუმენტების და მტკიცებულებების წარმოდგენას, განზოგადება/დაკონკრეტებას; ინდუქციური/დედუქციური მსჯელობით მიღებული დასკვნების დასაბუთებას ან უარყოფას; ლოგიკა/ლოგიკური მსჯელობა გამოიყენება კომპიუტერულ მეცნიერებაში, მათემატიკაში, საბუნებისმეტყველო და სოციალურ მეცნიერებებში, ყოველდღიურ ცხოვრებაში. |
ბ) თემატური ბლოკები მიმართულებების მიხედვით
(1) რიცხვები და მოქმედებები;
(2) ალგებრა;
(3) გაზომვა;
(4) გეომეტრია და სივრცის აღქმა;
(5) სტატისტიკა, მონაცემთა ანალიზი
| თემა/ თემატური ბლოკი: რიცხვები და მოქმედებები; | |
|---|---|
| დაზუსტება: | |
|
ნატურალური რიცხვები მილიონამდე და 0;
მთელი და ნაწილი; წილადი რიცხვები;
|
|
|
| თემა/თემატური ბლოკი (2). ალგებრა | |
|
|
| თემა/თემატური ბლოკი (3) - გაზომვა | |
|
|
| თემა/თემატური ბლოკი (4) გეომეტრია და სივრცის აღქმა | |
|
გეომეტრიული ფიგურების ზომები
|
|
სივრცული ფიგურები, მათი კონსტრუირება და ზომები
|
|
|
| თემა/თემატური ბლოკი (5) სტატისტიკა, მონაცემთა ანალიზი | |
|
მონაცემთა შეგროვება და ორგანიზება:
|
|
მონაცემთა ელემენტარული ანალიზი და შედეგების ინტერპრეტაცია
|
სწავლის შედეგები (V-VI კლასები)
ა) საგნის „მათემატიკა“ ფარგლებში საფეხურის შედეგების მიღწევის/კომპეტენციების განვითარების საფუძველს ქმნის ცნებების - „მათემატიკური მოდელი“, „კანონზომიერება“, „ლოგიკა/ლოგიკური მსჯელობა“ - ურთიერთდაკავშირებული გააზრება.
| სწავლის შედეგი | შედეგის მიღწევის ინდიკატორები - მოსწავლეს შეუძლია: | სამიზნე ცნების აღწერა - მოსწავლე აცნობიერებს, რომ: |
|---|---|---|
| (1). საკვლევი ობიექტის, პროცესის, ყოველდღიური/რეალური სიტუაციის, მოვლენის აღმწერი მათემატიკური მოდელის შექმნა, შერჩევა ან აგება და მისი გამოყენება შესაბამისი პრობლემის გადაჭრისთვის (მათ შორის, ციფრული ტექონლოგიების გამოყენებით) ან/და გარემომცველ სამყაროში არსებული მარტივი მოვლენის ან ობიექტის აღწერის, მარტივი ანალიზისა და შესწავლისთვის; | რიცხვები და მოქმედებები
ალგებრა
გაზომვა
გეომეტრია და სივრცის აღქმა
სტატისტიკა, მონაცემთა ანალიზი
|
სამიზნე ცნება "მათემატიკური მოდელი" - მათემატიკური მოდელი აღწერს რეალურ მოვლენას, პროცესს, შესასწავლ ობიექტს მათემატიკური სიმბოლოებისა და ენის გამოყენებით. მათემატიკური მოდელირების პროცესისთვის მნიშვნელოვანია უცნობი რაოდენობების, სიდიდეების ერთმანეთთან დაკავშირება და წარმოდგენა სხვადასხვა ფორმით. მათემატიკური მოდელი შეიძლება წარმოდგენილი იყოს: რიცხვითი ან ასოითი გამოსახულების, განტოლების, უტოლობის, გეომეტრიული ფიგურის, ცხრილისა თუ დიაგრამის, ასევე სიდიდეების, ასევე ზემოთ ჩამოთვლილთა ერთობლიობის სახით. მათემატიკური მოდელების საშუალებით შესაძლებელია როგორც მათემატიკური, ასევე საყოფაცხოვრებო მოვლენის დახასიათება, მისი არსებითი თვისებების გარკვევა და პრობლემის გადაჭრა. |
(2) რიცხვებს შორის, სიდიდეებს შორის, საგნებსა და საგნების ატრიბუტებს შორის კანონზომიერების აღმოჩენა, აღწერა და გაგრძელება მათემატიკური, საბუნებისმეტყველო ან ყოფითი მოვლენების გასააზრებლად, პროგნოზირებისა და პრობლემის გადასაჭრელად. |
რიცხვები და მოქმედებები
ალგებრა
გაზომვა
გეომეტრია
სტატისტიკა, მონაცემთა ანალიზი
|
სამიზნე ცნება "კანონზომიერება" - კანონზომიერება გამოხატავს ობიექტების, მოვლენების მოწესრიგებულ ურთიერთმიმართებებს (დამოკიდებულებებს); კანონზომიერება ვლინდება რიცხვებში, ალგებრულ და გეომეტრიულ ობიექტებში, მონაცემებში. მათემატიკა სწავლობს რიცხვით და არარიცხვით კანონზომიერებებს. კანონზომიერება შეიძლება იქნას წარმოდგენილი სიტყვიერად, გრაფიკულად, სიმბოლოების, ცხრილის და მათემატიკური მოდელების გამოყენებით; კანონზომიერების აღმოჩენა, აღწერა და შესწავლა შესაძლებელია ისეთ მათემატიკურ ობიექტებსა და თვისებებში, როგორებიცაა რიცხვთა მიმდევრობა, შეკრების, გამოკლების, გამრავლების, გაყოფის მოქმედებები და მათი ერთმანეთთან კავშირი, მარტივი გეომეტრიული ფიგურები და მათი თვისებები; ალგებრული (განტოლება, უტოლობა, ასოითი გამოსახულება) და სტატისტიკური ობიექტები (დიაგრამა, ცხრილი). სამყაროში არსებული კანონზომიერების ჩაწერა, აღწერა შესაძლებელია მათემატიკის გამოყენებით; კანონზომიერებების მათემატიკური აღწერით შესაძლებელია ვარაუდის გამოთქმა, ახალი თვისებების ღმოჩენა, პრობლემის გადაჭრა. |
| (3) ლოგიკური მსჯელობა, შესაბამისი სიმბოლოებისა და ტერმინების გამოყენება მათემატიკური ობიექტების, მათი თვისებების და მათ შორის მარტივი მიმართებების გამოთქმის, ახსნისა და დასაბუთებისთვის; რეალური მოვლენების ანალიზის დროს მიზეზ-შედეგობრივი კავშირების გარკვევა და ახსნა, ლოგიკური მსჯელობის ხაზის განვითარება მარტივი დასკვნის ჩამოსაყალიბებლად. | რიცხვები და მოქმედებები
ალგებრა
გაზომვა
გეომეტრია
სტატისტიკა, მონაცემთა ანალიზი
|
სამიზნე ცნება „ლოგიკა/ლოგიკური მსჯელობა“ - ლოგიკის მეშვეობით შესაძლებელია აზრების თანმიმდევრული და ცხადი გადმოცემა მათემატიკური ენის: ტერმინების, აღნიშვნებისა და სიმბოლოების გამოყენებით; ლოგიკური მსჯელობით და შესაბამისი ტერმინების გამოყენებით შესაძლებელია აზრის, დებულების, გამონათქვამის დასაბუთება. ლოგიკური მსჯელობით, ლოგიკური ცხრილებისა და სქემების გამოყენებით შესაძლებელია: რიცხვებში, ობიექტებში და მონაცემებში კანონზომიერებების, საერთო ნიშან-თვისებების აღმოჩენა, დასაბუთება და განზოგადება. სხვადასხვა საკლასიფიკაციო სქემების შემუშავება და გამოყენება. რეალური სიტუაციის შესაბამისი მათემატიკური მოდელის წარმოდგენა და პროცესის ახსნა. ლოგიკის მეშვეობით ასევე შესაძლებელია რეალურ ცხოვრებაში სხვადასხვა მოვლენების შესწავლისა და ანალიზის დროს ვარაუდის გამოთქმა, არგუმენტების მოტანა, მსჯელობის ხაზის განვითარება და დასკვნის გამოტანა; ლოგიკური მსჯელობის პროცესი მოიცავს: კანონზომიერებების აღმოჩენას; რაოდენობრივ და აბსტრაქტულ მსჯელობას; ჰიპოთეზების ჩამოყალიბებას, მათი მართებულობის დასაბუთებას ან უარყოფას; მსჯელობის ხაზის განვითარებას; მათემატიკური არგუმენტების და მტკიცებულებების წარმოდგენას, განზოგადება/დაკონკრეტებას; ინდუქციური/დედუქციური მსჯელობით მიღებული დასკვნების დასაბუთებას ან უარყოფას. ლოგიკა და ლოგიკური მსჯელობა, გამოიყენება მათემატიკაში, კომპიუტერულ მეცნიერებაში, საბუნებისმეტყველო და სოციალურ მეცნიერებებში, ყოველდღიურ ცხოვრებაში. |
ბ) თემატური ბლოკები მიმართულებების მიხედვით
(1) რიცხვები და მოქმედებები;
(2) ალგებრა;
(3) გაზომვა;
(4) გეომეტრია და სივრცის აღქმა;
(5) სტატისტიკა, მონაცემთა ანალიზი.
| თემა/თემატური ბლოკი (1). რიცხვები და მოქმედებები; | |
|---|---|
| დაზუსტება: | |
|
ნატურალური რიცხვები და მოქმედებები მათზე
|
წილადი რიცხვები და მოქმედებები მათზე
|
|
ათწილადი რიცხვები და მოქმედებები მათზე
|
|
მთელი რიცხვები და მოქმედებები მათზე
|
|
|
შეფარდება, პროპორცია
პროცენტი
|
| თემა/თემატური ბლოკი (2). ალგებრა | |
|
ასოითი გამოსახულება
განტოლება
უტოლობა
|
|
სიდიდეებს შორის დამოკიდებულება; სიდიდეებს შორის დამოკიდეუბელის წარმოდგენა ცხრილის და გრაფიკის (პირველი მეოთხედი) მეშვებით. (მაგალითად: მოძრაობის აღმწერი გრაფიკების განხილვა); |
| თემა/თემატური ბლოკი (3) - გაზომვა | |
|
|
| თემა/თემატური ბლოკი (4) - გეომეტრია და სივრცის აღქმა | |
|
ძირითადი ცნებები, კუთხე
ბრტყელი ფიგურები, მათი კონსტრუირება და ზომები
|
|
სივრცული ფიგურები, მათი კონსტრუირება და ზომები
|
|
|
| თემა/თემატური ბლოკი (5) - სტატისტიკა, მონაცემთა ანალიზი | |
|
|
|
|
მათემატიკის სტანდარტი საბაზო საფეხურზე
ა) სწავლის შედეგები
საგნის „მათემატიკა“ ფარგლებში საფეხურის შედეგების მიღწევის/კომპეტენციების განვითარების საფუძველს ქმნის ცნებების - „მათემატიკური მოდელი“, „კანონზომიერება“, „ლოგიკა/ლოგიკური მსჯელობა“ - ურთიერთდაკავშირებული გააზრება.
| სწავლის შედეგი | შედეგის მიღწევის ინდიკატორები - მოსწავლეს შეუძლია: | სამიზნე ცნების აღწერა - მოსწავლე აცნობიერებს, რომ: |
|---|---|---|
| (1) საკვლევი ობიექტის, პროცესის, სიტუაციის, მოვლენის აღმწერი მათემატიკური მოდელის შექმნა, აგება და მისი გამოყენება შესაბამისი პრობლემის გადასაჭრელად, მიღებული შედეგების წარდგენა და ვიზუალიზაცია ციფრული ტექნოლოგიების გამოყენებით, მოვლენის ანალიზისა და შესწავლისთვის | რიცხვები და მოქმედებები
ალგებრა
გეომეტრია და გაზომვა
ალბათობა და სტატისტიკა
|
სამიზნე ცნება "მათემატიკური მოდელი" - მათემატიკური მოდელი აღწერს რეალურ მოვლენას, პროცესს, შესასწავლ ობიექტს მათემატიკური სიმბოლოების და ენის გამოყენებით. მათემატიკური მოდელირებისას მნიშვნელოვანია უცნობი რაოდენობების, სიდიდეების ერთმანეთთან დაკავშირება და სხვადასხვა ფორმით წარმოდგენა. მათემატიკური მოდელი შეიძლება წარმოდგენილი იყოს: რიცხვითი და ალგებრული გამოსახულებების, განტოლებების, უტოლობების, ფუნქციის, გეომეტრიული ფიგურების, ცხრილების, დიაგრამების, სიდიდეების, გრაფიკის, ასევე ჩამოთვლილთა ერთობლიობის სახით. მათემატიკური მოდელის საშუალებით შესაძლებელია როგორც მათემატიკური, ასევე საყოფაცხოვრებო მოვლენის დახასიათება, მისი არსებითი ნიშან-თვისებების გარკვევა და პრობლემის გადაჭრა. რეალური მოვლენის მათემატიკური მოდელირების პროცესი მოიცავს: პრობლემის გააზრებას, შესაბამისი მათემატიკური მოდელის შექმნას, ამოხსნის ალგორითმის შემუშავებას, ამონახსნის მიღებას, შედეგების ინტერპრეტაციას რეალურ კონტექსტში, მოდელის გადახედვასა და გაუმჯობესებას. |
| (2) რიცხვებში, ალგებრულ ობიექტებში, მონაცემებში, გეომეტრიულ ფიგურებსა და მის ელემენტებში მიმართებების, დამოკიდებულებების (მათ შორის, ფუქნციური დამოკიდებულებების) და კანონზომიერებების აღმოჩენა, აღწერა, გაგრძელება, გამოყენება მათემატიკური მოდელის შექმნა და გამოყენება მათემატიკური, საბუნებისმეტყველო ან ყოველდღიური მოვლენების გასააზრებლად, პროგნოზირებისა და პრობლემის გადასაჭრელად. | რიცხვები და მოქმედებები
ალგებრა
გეომეტრია და გაზომვა
სტატისტიკა და ალბათობა
|
სამიზნე ცნება "კანონზომიერება" - კანონზომიერება გამოხატავს ობიექტების, მოვლენების მოწესრიგებულ ურთიერთმიმართებებს (დამოკიდებულებებს); კანონზომიერება ვლინდება რიცხვებში, ალგებრულ და გეომეტრიულ ობიექტებში, მონაცემებში. მათემატიკა სწავლობს რიცხვით და არარიცხვით კანონზომიერებებს. კანონზომიერების წარმოდგენა შესაძლებელია სიტყვიერად, გრაფიკულად, სიმბოლოების, ცხრილის და მათემატიკური მოდელების გამოყენებით. მათემატიკური კანონზომიერების აღმოჩენა, აღწერა და შესწავლა შესაძლებელია ისეთ მათემატიკურ ობიექტებსა და მათ თვისებებში, როგორებიცაა: რიცხვები, მიმდევრობა, არითმეტიკული ოპერაციები და მათი თვისებები, გეომეტრიული ფიგურები და მათი თვისებები, ალგებრული (ტოლობა, უტოლობა, განტოლება, ასოითი გამოსახულება) და სტატისტიკური ობიექტები, ალბათური მოდელები. სამყაროში არსებული კანონზომიერების ჩაწერა, აღწერა შესაძლებელია მათემატიკის გამოყენებით. კანონზომიერებების მათემატიკური აღწერით შესაძლებელია ვარაუდის გამოთქმა, ახალი თვისებების აღმოჩენა, პრობლემის გადაჭრა. |
| (3) ლოგიკური მსჯელობა, შესაბამისი სიმბოლოებისა და ტერმინების გამოყენება მათემატიკური ობიექტების, მათი თვისებების და მათ შორის მიმართებების დასაბუთებისა და ახსნისთვის; რეალური მოვლენის, მათემატიკური ობიექტების განხილვისას მიზეზ-შედეგობრივი კავშირების დადგენა ინდუქციური ან დედუქციური მსჯელობის გამოყენებით; ინფორმაციის ანალიზი და მიღებული დასკვნების ლოგიკური დასაბუთება. მსჯელობის პროცესის განვითარება, ალტერნატიული გზების მოძიება, მიღებული გადაწყვეტილებების სისწორისა და ეფექტიანობის შეფასება რეალური და მათემატიკური პრობლემის გადაჭრისთვის; | რიცხვები და მოქმედებები
ალგებრა
გეომეტრია და გაზომვა
სტატისტიკა და ალბათობა
|
სამიზნე ცნება "ლოგიკა/ლოგიკური მსჯელობა" - ლოგიკის/ლოგიკური მსჯელობის მეშვეობით შეგვიძლია აზრების თანმიმდევრული და ცხადი გადმოცემა მათემატიკური ენის, (ტერმინების, აღნიშვნებისა და სიმბოლოების) გამოყენებით. ლოგიკური მსჯელობით და შესაბამისი ტერმინების გამოყენებით ხდება აზრის, დებულების, გამონათქვამის დასაბუთება/უარყოფა; ლოგიკური ცხრილებისა და საკლასიფიკაციო სქემების გამოყენებით შესაძლებელია: რიცხვებში, ალგებრულ და გეომეტრიულ ობიექტებში, მონაცემებში კანონზომიერებების, საერთო ნიშან-თვისებების აღმოჩენა, დასაბუთება და განზოგადება; სხვადასხვა საკლასიფიკაციო სქემების, ალგორითმების შემუშავება, გამოყენება. ლოგიკის მეშვეობით ასევე შესაძლებელია რეალურ ცხოვრებაში სხვადასხვა მოვლენების შესწავლისა და ანალიზის დროს მიზეზშედეგობრივი კავშირის დადგენა, ვარაუდის გამოთქმა, არგუმენტების მოტანა, მსჯელობის ხაზის განვითარება და დასკვნის გამოტანა; ლოგიკური მსჯელობის პროცესი მოიცავს: კანონზომიერებების აღმოჩენას; რაოდენობრივ და აბსტრაქტულ მსჯელობას; ჰიპოთეზების ჩამოყალიბებას, მათი მართებულობის დასაბუთებას ან უარყოფას; წესების, ალგორითმების შემუშავებას; მსჯელობის ხაზის განვითარებას; მათემატიკური არგუმენტების და მტკიცებულებების წარმოდგენას, განზოგადება/დაკონკრეტებას; ინდუქციური/დედუქციური მსჯელობით მიღებული დასკვნების დასაბუთებას ან უარყოფას. ლოგიკური მსჯელობა გამოიყენება მათემატიკაში, კომპიუტერულ მეცნიერებაში, ენათმეცნიერებაში, საბუნებისმეტყველო და სოციალურ მეცნიერებებში, ყოველდღიურ ცხოვრებში. |
ბ) თემები/თემატური ბლოკები მიმართლებების მიხედვით
(1) რიცხვები და მოქმედებები;
(2) ალგებრა;
(3) გეომეტრია და გაზომვა
(4) სტატისტიკა და ალბათობა;
| თემა/თემატური ბლოკი (1). რიცხვები და მოქმედებები; | |
|---|---|
| თავი / დიდი საკითხი | დაზუსტება: |
|
რიცხვები, მოქმედებები რიცხვებზე
|
ხარისხი, ფესვი, მოქმედებათა თვისებები
|
|
|
პროპორცია
|
| თემა/თემატური ბლოკი (2). ალგებრა | |
|
ალგებრული გამოსახულება, ალგებრული გამოსახულება და მათი თვისებები
|
|
განტოლება
|
|
ლოგიკის ელემენტები
|
|
ფუნქცია, ფუნქციის გრაფიკი
წრფივი ფუნქცია
კონტექსტ მაგალითი: წრფივი თანაბარი, ასევე თანაბარაჩქარებული მოძრაობის აღწერა კვადრატული ფუნქცია
|
|
|
| თემა/თემატური ბლოკი (3) გეომეტრია და გაზომვა | |
|
კუთხეები, კუთხეების კლასიფიკაცია
მრავალკუთხედები
სამკუთხედები, დამოკიდებულებები სამკუთხედებში
ტრიგონომეტრიული თანაფარდობები
ოთხკუთხედები, დამოკიდებულებები ოთხკუთხედებში
|
|
სივრცული ფიგურები და მათი ელემენტები
სივრცული ფიგურები, შლილები
|
|
ფართობი, მოცულობა
|
|
ანალიზური გეომეტრიის ელემენტები საკოორდინატო სიბრტყეზე
გეომეტრიული გარდაქმნები სიბრტყეზე
|
| თემა/თემატური ბლოკი (4) სტატისტიკა და ალბათობა | |
|
|
|
ხდომილობა, ექსპერიმენტი, ალბათობა
|
|
|
-ური წევრისა და
პირველი 
. წრეწირის და მისი
რკალის სიგრძის გამოსათვლელი ფორმულები.
მათემატიკის სტანდარტი საშუალო საფეხურზე
ა) სწავლის შედეგები
საგნის „მათემატიკა“ ფარგლებში საფეხურის შედეგების მიღწევის/კომპეტენციების განვითარების საფუძველს ქმნის ცნებების - „მათემატიკური მოდელი“, „კანონზომიერება“, „ლოგიკა/ლოგიკური მსჯელობა“ - ურთიერთდაკავშირებული გააზრება.
| სწავლის შედეგი | შედეგის მიღწევის ინდიკატორები - მოსწავლეს შეუძლია | სამიზნე ცნების მოცულობა - მოსწავლე აცნობიერებს, რომ: |
|---|---|---|
|
რიცხვები და მოქმედებები
ალგებრა
გეომეტრია
მონაცემთა ანალიზი, ალბათობა და სტატისტიკა
|
სამიზნე ცნება "მათემატიკური მოდელი" - მათემატიკური მოდელი აღწერს ჩვენ გარშემო მიმდინარე რეალურ მოვლენას, პროცესს, შესასწავლ ობიექტს მათემატიკური სიმბოლოებისა და ენის გამოყენებით. მათემატიკური მოდელირებისას მნიშვნელოვანია უცნობი რაოდენობების, სიდიდეების ერთმანეთთან დაკავშირება და სხვადასხვა ფორმით წარმოდგენა. მათემატიკური მოდელი შეიძლება წარმოდგენილი იყოს: რიცხვითი და ალგებრული გამოსახულებების, წრფივი, კვადრატული, ტრიგონომეტრიული, მაჩვენებლიანი, ლოგარითმული, რაციონალური, განტოლებების და ფუნქციის, გეომეტრიული ფიგურების, ცხრილების, დიაგრამების, გრაფიკის, ასევე ჩამოთვლილთა ერთობლიობის სახით. რეალური მოვლენის მათემატიკური მოდელირების პროცესი მოიცავს: პრობლემის გააზრებას, შესაბამისი მათემატიკური მოდელის შექმნას ან შერჩევას, ამოხსნის ალგორითმის შემუშავებას (ამოხსნისთვის კონკრეტული მეთოდებისა და სტრატეგიების არჩევას), ამონახსნის მიღებას, შედეგების ინტერპრეტაციას რეალურ კონტექსტში, მოდელის გადახედვასა და გაუმჯობესებას, რაც მოდელს მეტად ზუსტს და ეფექტურს გახდის. მათემატიკა STEAM განათლების საფუძველია. |
| 2) რიცხვებში, ალგებრულ ობიექტებში, მონაცემებში, გეომეტრიულ ფიგურებსა და მის ელემენტებში მიმართებების, დამოკიდებულებების (მათ შორის ფუნქციური დამოკიდებულებების) და კანონზომიერებების აღმოჩენა, აღწერა, გაგრძელება, მათემატიკური მოდელის შექმნა და გამოყენება მათემატიკური, საბუნებისმეტყველო ან ყოველდღიური მოვლენების გასააზრებლად, პროგნოზირებისა და პრობლემის გადასაჭრელად. | რიცხვები
გეომეტრია
მონაცემთა ანალიზი, ალბათობა და სტატისტიკა
|
სამიზნე ცნება "კანონზომიერება" - კანონზომიერება გამოხატავს ობიექტების, მოვლენების მოწესრიგებულ ურთიერთმიმართებებს (დამოკიდებულებებს); კანონზომიერება ვლინდება რიცხვებში, ალგებრულ და გეომეტრიულ ობიექტებში, მონაცემებში. კანონზომიერება შეიძლება იქნას წარმოდგენილი სიტყვიერად, გრაფიკულად, სიმბოლოების, ცხრილის და მათემატიკური მოდელების გამოყენებით. მათემატიკური კანონზომიერების აღმოჩენა, აღწერა და შესწავლა შესაძლებელია ისეთ მათემატიკურ ობიექტებსა და მათ თვისებებში, როგორებიცაა რიცხვები, მიმდევრობა, ხარისხი და ხარისხის თვისებები, გეომეტრიული ობიექტების, ალგებრული (განტოლება, უტოლობა, ალგებრული გამოსახულება, ფუნქცია) და სტატისტიკური ობიექტები, ალბათური მოდელები. სამყაროში არსებული კანონზომიერების ჩაწერა, აღწერა შესაძლებელია მათემატიკის საშუალებით. კანონზომიერების მათემატიკური აღწერით შესაძლებელია არა მხოლოდ არსებული მდგომარეობის ანალიზი, არამედ ახალი კანონზომიერებების დადგენა, აღმოჩენა და არსებული წესების შესწავლა. პრობლემის გადაჭრა. კანონზომიერებების დადგენა და მათემატიკურ აღწერით ყალიბდება ეკონომიკურ მოდელები, რომელიც სწავლობს ბაზრის ცვალებადობას, მიკრო და ან მაკროეკონომიკური ფაქტორების ურთიერთმიმართების დადგენას და სხვა. |
| (3). ლოგიკური მსჯელობა, შესაბამისი სიმბოლოებისა და ტერმინების გამოყენება, მათემატიკური ობიექტების, მათი თვისებების და მათ შორის მიმართებების დასაბუთებისა და ახსნისთვის; რეალური მოვლენის, მათემატიკური ობიექტების განხილვისას მიზეზ-შედეგობრივი კავშირების დადგენა ინდუქციური ან დედუქციური მსჯელობის გამოყენებით; ინფორმაციის ანალიზი და მიღებული დასკვნების ლოგიკური დასაბუთება. მსჯელობის პროცესის განვითარება, ალტერნატიული გზების მოძიება, მიღებული გადაწყვეტილებების სისწორისა და ეფექტიანობის შეფასება რეალური და მათემატიკური პრობლემის გადაჭრისთვის; | რიცხვები
ალგებრა
გეომეტრია და გაზომვა
მონაცემთა ანალიზი, ალბათობა და სტატისტიკა
|
სამიზნე ცნება "ლოგიკა/ლოგიკური მსჯელობა" ლოგიკის/ლოგიკური მსჯელობის მეშვეობით შესაძლებელია აზრების თანმიმდევრული და ცხადი გადმოცემა მათემატიკური ენის (ტერმინების, აღნიშვნებისა და სიმბოლოების) გამოყენებით. ლოგიკური მსჯელობით და შესაბამისი ტერმინების გამოყენებით შესაძლებელია: აზრის, დებულების, გამონათქვამის დასაბუთება/უარყოფა; ლოგიკური ცხრილებისა და საკლასიფიკაციო სქემების გამოყენებით რიცხვებში, ალგებრულ და გეომეტრიულ ობიექტებში, მონაცემებში კანონზომიერებების, საერთო ნიშან-თვისებების აღმოჩენა, დასაბუთება და განზოგადება; სიდიდეებს შორის დამოკიდებულების აღმოჩენა, ახსნა; რეალური სიტუაციის შესაბამისი მათემატიკური მოდელის წარმოდგენა და პროცესის ახსნა; რეალურ ცხოვრებაში სხვადასხვა მოვლენის შესწავლისა და ანალიზის დროს ვარაუდის გამოთქმა, არგუმენტების/კონტრარგუმენტის მოყვანა, მსჯელობის ხაზის განვითარება და დასკვნის გაკეთება; ინდუქციური და დედუქციური მსჯელობა; პრობლემის გადაჭრისას აბსტრაქტული და რაოდენობრივი მსჯელობა. მათემატიკური და ლოგიკური მსჯელობა გამოიყენება პირად, პროფესიულ სოციალურ და სამეცნიერო კონტექსტებში, კომპიუტერულ მეცნიერებაში. ენის შესწავლისას, ყოველდღიურ ცხოვრებაში. |
ა) თემები/თემატური ბლოკები მიმართლებების მიხედვით - X კლასი
(1) რიცხვები და მოქმედებები;
(2) ალგებრა;
(3) გეომეტრია და გაზომვა
(4) სტატისტიკა და ალბათობა;
| თემა/თემატური ბლოკი (1). რიცხვები და მოქმედებები; | |
|---|---|
| თავი / დიდი საკითხი | დაზუსტება: |
|
რიცხვები და მოქმედებები რიცხვებზე
ხარისხი, ფესვი, მოქმედებათა თვისებები
ლოგარითმის მნიშვნელობის გამოთვლა |
| თემა/თემატური ბლოკი (2). ალგებრა | |
|
ალგებრული გამოსახულება, ალგებრული გამოსახულება და მათი თვისებები
|
|
განტოლება
|
|
ფუნქცია, ფუნქციის გრაფიკი
განსახილველი ფუნქციები -
|
| თემა/თემატური ბლოკი (3) გეომეტრია და გაზომვა | |
|
თანაფარდობები
ფართობი, მოცულობა
ზომის ერთეულებს შორის შესაბამისობა; |
|
სტერეომეტრიის საწყისები
სივრცული ფიგურები და ზომები
|
|
გეომეტრიული გარდაქმნები სიბრტყეზე
ვექტორები სიბრტყეზე, ოპერაციები ვექტორებზე
|
| თემა/თემატური ბლოკი (4) სტატისტიკა და ალბათობა | |
|
|
|
ხდომილობა, ექსპერიმენტი, ალბათობა
|
|
|
ური
ხარისხის ფესვი, არითმეტიკული ფესვის თვისებები;
ნორმატიული-აქტი-9 ⬇
დანართი №8
მუხლი 271. საზოგადოებრივი მეცნიერებების სტანდარტები
„მე და საზოგადოების“ სტანდარტი
ა) სწავლა-სწავლების მიზნები
ადამიანის წარმოჩენა მთავარ ღირებულებად;
სოციალიზაციასა და თვითგამოხატვაში მოსწავლის დახმარება;
პასუხისმგებლიანი მოქალაქის აღზრდა, რომელსაც აქვს მზრუნველი დამოკიდებულება საკუთარი პიროვნების, ოჯახის, თემის, ქვეყნის (საქართველოს კულტურული მემკვიდრეობისა და ბუნებრივი გარემოს დაცვა, სახელმწიფო სიმბოლიკის, დღესასწაულების პატივისცემა) მიმართ;
პიროვნული ურთიერთობებისა და საზოგადოებრივი პრობლემების/საჭიროებების შესწავლის გზით ეროვნული (სახელმწიფო ენისა და კულტურის პატივისცემა) და ზოგადსაკაცობრიო (თანასწორობა, ემპათია, ეთიკა) ღირებულებების ჩამოყალიბება.
ბ) სწავლის შედეგები
საგნის - „მე და საზოგადოება“ - ფარგლებში დაწყებითი საფეხურის შედეგების მიღწევის/კომპეტენციების განვითარების საფუძველს ქმნის ცნებების - „პიროვნება“, "საზოგადოება", "ზრუნვა", "ინსტიტუცია", „ცვლილება" - ურთიერთდაკავშირებული გააზრება. მათი გააზრების საფუძველზე მოსწავლეს შეუძლია:
| სწავლის შედეგი | შედეგის მიღწევის ინდიკატორები − მოსწავლეს შეუძლია: | სამიზნე ცნების მოცულობა − მოსწავლე აცნობიერებს, რომ: |
|---|---|---|
|
|
სამიზნე ცნება პიროვნება − ყველა ადამიანი არის უნიკალური პიროვნება, რომელსაც აქვს საკუთარი მოთხოვნილება-საჭიროებები (უსაფრთხოება, მიკუთვნების განცდა, აღიარება, პატივისცემა, რეალიზება) და მსოფლმხედველობა (რწმენა, ღირებულებები, იდენტობა). თითოეული ჩვენგანი თავისებურად აღიქვამს გარშემო მიმდინარე მოვლენებს. ადამიანი სხვა ადამიანებთან ურთიერთობით იძენს ცხოვრებისეულ გამოცდილებას, რაც ხელს უწყობს მის პიროვნულ განვითარებას (პიროვნული თვისებებისა და ღირებულებების ჩამოყალიბებას). საზოგადოების წევრებთან, განსხვავებული შეხედულების, ეროვნების, რელიგიის ადამიანებთან თანამშრომლობისა და ეფექტური კომუნიკაციისთვის გადამწყვეტი მნიშვნელობა აქვს ასერტულობას (ადამიანის უნარს, თამამად გამოხატოს საკუთარი სათქმელი სხვისი შეურაცხყოფის გარეშე). სამიზნე ცნება „პიროვნების“ გათავისება საფუძველს ქმნის სწავლა-სწავლების მომდევნო საფეხურებზე ადამიანის ფუნდამენტური უფლებების შესასწავლად (საგანი „მოქალაქეობა“, სამიზნე ცნება − დემოკრატია). |
საკუთარი ემოციების მართვა განსხვავებული კულტურის, რელიგიის (აღმსარებლობის), ეროვნების, შესაძლებლობის, შეხედულების ადამიანების მიმართ ტოლერანტული დამოკიდებულების გამოსავლენად. |
|
სამიზნე ცნება "საზოგადოება" − ადამიანი სხვადასხვა საზოგადოებრივი ჯგუფის (მაგალითად, ოჯახი, სკოლა, პროფესიული ჯგუფი, ერი/ეთნოსი) წევრია. საზოგადოების წევრებს, მიუხედავად მათი პიროვნული განსხვავებულობისა, აქვთ ერთიანობის განცდა („ჩვენ“), საერთო ინტერესი, საზრუნავი (გამოხატული სხვადასხვა სახის სიმბოლოებში, ტრადიციებში, საერო და რელიგიურ დღესასწაულებში); ისინი ერთმანეთთან თანხმდებიან ურთიერთობისა და ქცევის წესებზე, საერთო ღირებულებებსა და პასუხისმგებლობებზე. საზოგადოების წევრებს შორის ჯანსაღ/უსაფრთხო კომუნიკაციასა და ჰარმონიული/კეთილგანწყობილი ურთიერთობების ჩამოყალიბებას ხელს უშლის სტერეოტიპები, მოუგვარებელი კონფლიქტები, ძალადობა, მათ შორის, საინფორმაციო და საკომუნიკაციო ტექნოლოგიების გამოყენებით (პირადი სივრცის დარღვევა, პირადი ინფორმაციის გამჟღავნება, ჩაგვრა/ბულინგი, კიბერბულინგი, განსხვავებული იდეების თავს მოხვევა), ემოციების გამოხატვა-მართვისა და კონფლიქტების არაძალადობრივი მეთოდებით მოგვარების უნარების დეფიციტი. სამიზნე ცნება „საზოგადოების“ გათავისება საფუძველს ქმნის სწავლა-სწავლების მომდევნო საფეხურებზე „საზოგადოების“ იდეის/ცნების უფრო სიღრმისეული გააზრებისთვის საზოგადოებრივი მეცნიერების საგნებში („ჩვენი საქართველო“, „ისტორია“, „გეოგრაფია“, „მოქალაქეობა“). |
|
|
სამიზნე ცნება "ზრუნვა" − ზრუნვა ნიშნავს თანაგრძნობას/თანაგანცდას (ემპათიას) და მოვლას; საკუთარი ქმედებებით ვინმეს (მაგალითად, ოჯახი, მეგობრები, თანატოლები) ან რაიმეს (მაგალითად, კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლები, გარემო, საზოგადოებრივი პრობლემები, რესურსების დაზოგვა და ჯანსაღი ცხოვრების წესი, ცხოველები და მცენარეები) მიმართ ყურადღების გამოხატვას პირადი სარგებლის მოლოდინის გარეშე, გრძელვადიან მიზნებზე ორიენტირებით. სამიზნე ცნება „ზრუნვის“ გათავისება საფუძველს ქმნის სწავლა-სწავლების მომდევნო საფეხურებზე სამოქალაქო მონაწილეობისა და მდგრადი განვითარების იდეის/ცნების გასააზრებლად საგნების - „ბუნებისმეტყველება“, „ჩვენი საქართველო“, „გეოგრაფია“, „მოქალაქეობა“ - ფარგლებში. |
|
|
სამიზნე ცნება "ინსტიტუცია" − ინსტიტუცია არის კონკრეტული დანიშნულების/ფუნქციის მქონე დაწესებულება, რომლის მიზანია ინდივიდებისა და საზოგადოების საჭიროებებზე ზრუნვა. ინსტიტუციებში სხვადასხვა პროფესიის ადამიანები მუშაობენ. ისინი უფრო ეფექტიანად ზრუნავენ ინდივიდებისა და საზოგადოების საჭიროებებზე, ვიდრე ეს ერთ ადამიანს შეუძლია. სამიზნე ცნება „ინსტიტუციის“ გათავისება საფუძველს ქმნის სწავლა-სწავლების მომდევნო საფეხურებზე სახელმწიფოს იდეის/ცნების გასააზრებლად საგნების - „ჩვენი საქართველო“, „ისტორია“, „გეოგრაფია“, „მოქალაქეობა“ - ფარგლებში. |
|
|
სამიზნე ცნება ცვლილება − ცვლილება ყოველდღიური ცხოვრების ნაწილია. მის შესახებ ინფორმაციას ცალკეული ობიექტები (მაგალითად, არტეფაქტები, სიძველეები), ტრადიციები და ტექსტები (ზეპირი, წერილობითი) ასახავს/ინახავს. ეს ობიექტები ჩვენთვის მნიშვნელოვან ღირებულებებს განასახიერებს და მათთან დაკავშირებულ ისტორიებს „გვიამბობს“. სამიზნე ცნება „ცვლილების“ გათავისება საფუძველს ქმნის სწავლა-სწავლების მომდევნო საფეხურებზე ისტორიზმის პრინციპის გააზრებისთვის (საგანი „ჩვენი საქართველო“ – სამიზნე ცნება „დრო“; საგანი „ისტორია“ – სამიზნე ცნება „დრო, ისტორიული პერიოდი“, საგანი „მოქალაქეობა“ – სამიზნე ცნება „საზოგადოება“, „მდგრადი განვითარება“, „მონაწილეობა“). |
გ) სასწავლო თემები
| თემა | თემის აღწერილობა |
|---|---|
| ჩემი ოჯახი | თემა გულისხმობს ოჯახის ყოველდღიურ ცხოვრებასთან/საზრუნავთან დაკავშირებული საკითხების განხილვას (მაგალითად, ჯანსაღი ცხოვრება, პირადი სივრცის დაცვა, პირადი ბიუჯეტის დაგეგმვა). |
| სასკოლო გარემო, მეგობრები და თანატოლები | თემა გულისხმობს სასკოლო საზოგადოების ყოველდღიურ ცხოვრებასთან, საზრუნავთან, აქტუალურ პრობლემებთან დაკავშირებული საკითხების (მაგალითად, სასკოლო კონფლიქტები, განსხვავებულის მიმღებლობა) განხილვას. |
| გარემო, რომელშიც ვცხოვრობ | თემა გულისხმობს სამეზობლო თემის ყოველდღიურ ცხოვრებასთან, თემის წევრების საერთო საზრუნავთან, აქტუალურ პრობლემებთან დაკავშირებული საკითხების (მაგალითად, ნარჩენების მართვა თემში, მიუსაფარი ცხოველები, ინფრასტრუქტურა) განხილვას. |
| განათლება სკოლის მიღმა | თემა გულისხმობს თაობიდან თაობაზე ცოდნის გადაცემის ფორმების შესწავლას. არაფორმალური კონტექსტებისა და საგანმანათლებო პროფილის მქონე სხვადასხვა ინტიტუტის (მაგალითად, მუზეუმი, თეატრი, ბიბლიოთეკა, კინოთეატრი) ფუნქციონირებასთან დაკავშირებული საკითხების (მაგალითად, ხელმისაწვდომობა, აქტუალობა, ციფრული ტექნოლოგიები) განხილვას. |
| მედია და ინფორმაცია | თემა გულისხმობს ინფორმაციის მოპოვება-გავრცელებასთან და მედია საშუალებების ფუნქციონირებასთან დაკავშირებული საკითხების (მაგალითად, მედიაეთიკა, მოქალაქე ჟურნალისტების როლი და პასუხისმგებლობა, დეზინფორმაცია) განხილვას. |
| მე და ჩემი ქვეყანა | თემა გულისხმობს პიროვნებისგან ქვეყანაზე, მის ღირებულებებსა და პრობლემებზე ზრუნვისა და სახელმწიფოსაგან პიროვნებაზე ზრუნვის საკითხების (მაგალითად, ადამიანის უფლებების დაცვა, კანონმორჩილება) ასევე, იმ საფუძვლების განხილვას, რომლებიც საქართველოს მოსახლეობას ამთლიანებს, ერად და სამოქალაქო საზოგადოებად აყალიბებს. |
"ჩვენი საქართველოს" სტანდარტი
ა) სწავლა-სწავლების მიზნები
ადამიანის წარმოჩენა მთავარ ღირებულებად;
პატრიოტი მოქალაქის აღზრდა, რომელსაც აქვს მზრუნველი დამოკიდებულება/პასუხისმგებლობა საკუთარი პიროვნების, ოჯახის, თემის, ქვეყნის (საქართველოს კულტურული მემკვიდრეობის დაცვა, ბუნებრივი გარემოს დაცვა, ეროვნული სიმბოლიკის, ინსტიტუციები, ეროვნული დღესასწაულების პატივისცემა) მიმართ;
ბუნებათსარგებლობის რაციონალური ათვისებისა და მეწარმეობის უნარის განვითარება;
საქართველოს მხარეებთან დაკავშირებული ისტორიული ეპიზოდებისა და თქმულებების, ბუნებისა და ეთნოგრაფიული ტრადიციების, სოციალური პრობლემების შესწავლის გზით ეროვნული (სახელმწიფო ენისა და კულტურის პატივისცემა) და ზოგადსაკაცობრიო ღირებულებების (თანასწორობა, ემპათია, ეთიკა) ჩამოყალიბება.
ბ) სწავლის შედეგები
საგნის - „ჩვენი საქართველო“ - ფარგლებში დაწყებითი საფეხურის შედეგების მიღწევის/კომპეტენციების განვითარების საფუძველს ქმნის ცნებების - „დრო“, "სივრცე", "მეურნეობა", "საზოგადოება", "მრავალფეროვნება", „სახელმწიფო" - ურთიერთდაკავშირებული გააზრება. მათი გააზრების საფუძველზე მოსწავლეს შეუძლია:
| სწავლის შედეგი | შედეგის მიღწევის ინდიკატორები - მოსწავლეს შეუძლია: | სამიზნე ცნების მოცულობა − მოსწავლე აცნობიერებს, რომ: |
|---|---|---|
| (1) ისტორიული მოვლენების მნიშვნელობაზე მსჯელობა ქვეყნის ისტორიის (გმირები, საქართველოს ისტორიისთვის საკვანძო ეპიზოდები, ფოლკლორში ასახული ისტორიული მეხსიერება) მიმართ დადებითი დამოკიდებულების ჩამოსაყალიბებლად |
|
სამიზნე ცნება დრო - ცვლილება ყოველდღიური ცხოვრების განუყოფელი ნაწილია. სხვადასხვა ისტორიულ პერიოდში ადამიანების ყოფა-ცხოვრება თანამედროვეობისგან მნიშვნელოვნად განსხვავდებოდა. ისტორიულ მეხსიერებაში შემორჩენილია მითები და ლეგენდები, რომელშიც სხვადასხვა გმირთა ამბებია გადმოცემული. თუმცა, ცვლილებებს საზოგადოების განვითარებაში ისტორიული მოვლენები იწვევს. ამ ცვლილებებს ასახავს ისტორიული ფაქტები და წყაროები (ისტორიული მატიანეები, აღმშენებლობა, რეფორმა, ტექნოლოგიების განვითარება, ბრძოლა, აჯანყება). მიუხედავად ამ პროცესებისა ზოგიერთი ღირებულება/ფასეულობა (მაგალითად, ქვეყნის სიყვარული) თანაბრად მნიშვნელოვანი იყო როგორც წარსულში, ისე თანამედროვე ეტაპზე მცხოვრები ადამიანებისთვის. აღნიშნული ცნების გათავისება საფუძველს ქმნის საბაზო საფეხურზე შემდეგი საგნების სამიზნე ცნებების გასააზრებლად: ისტორია (სამიზნე ცნებები: ისტორიული წყარო, დრო, ისტორიული მოვლენა/პროცესი), გეოგრაფია (სამიზნე სამიზნე ცნება - მოსახლეობა), მოქალაქეობა (სამიზნე ცნება - საზოგადოება). |
| (2) საქართველოს მრავალფეროვანი ბუნებრივი პირობებისა და ისტორიულ-ეთნოგრაფიული მხარეების თავისებურებზე მსჯელობა ბუნებრივი გარემოს მიმართ მზრუნველი დამოკიდებულების ჩამოსაყალიბებლად. |
|
სამიზნე ცნება სივრცე - საქართველო მრავალფეროვანი ბუნებრივი გარემო-პირობებით ხასიათდება. მხარეები/ტერიტორიული ერთეულები ერთმანეთისგან განსხვავდება მდებარეობისა და ბუნებრივი პირობების მიხედვით (მაგალითად, შემდეგი ნიშნით - მთები, დაბლობები, მდინარეები, ტბები, მცენარეები და ცხოველები). ბუნებრივი პირობები ადგილობრივი მოსახლეობის ყოფა-ცხოვრების თავისებურებებს (მაგალითად, განსახლების ტიპები-საქალაქო, სასოფლო. განსხვავება ქალაქისა და სოფლის დასახლების ფორმებს შორის, მაღალმთიანი მხარის პრობლემები) განაპირობებს და მხარის განვითარების პერსპექტივას განსაზღვრავს. ადამიანთა განსახლების ფორმები სახეს უცვლის გარემოს და ქმნის ანთროპოგენულ ლანდშაფტს, რომელსაც თავისი დადებითი და უარყოფითი მახასიათებლები აქვს. აღნიშნული ცნების გათავისება საფუძველს ქმნის საბაზო საფეხურზე შემდეგი საგნების სამიზნე ცნებების გასააზრებლად: ისტორია (სამიზნე ცნება - სივრცე), გეოგრაფია (სამიზნე ცნება - გეოგრაფიული მოვლენა, გეოგრაფიული პროცესი), მოქალაქეობა (სამიზნე ცნება - მდგრადი განვითარება). |
| (3) საქართველოს სხვადასხვა მხარისთვის დამახასიათებელ ბუნებრივ პირობებსა და მეურნეობის დარგებზე მსჯელობა ბუნებათსარგებლობის რაციონალური ათვისებისა და მეწარმეობის უნარის ჩამოსაყალიბებლად |
|
სამიზნე ცნება მეურნეობა - საქართველოს კონკრეტული მხარისთვის დამახასიათებელი ბუნებრივი პირობები და ბუნებრივი რესურსები (სასარგებლო წიაღისეული, კლიმატური, წყლის, ნიადაგების, ფლორისა და ფაუნის რესურსები) აქ მცხოვრებთა საქმიანობას (მაგალითად, სოფლის მეურნეობა, ხელოსნობა და შინამრეწველობა, ტურიზმი, მრეწველობა) განაპირობებს. საქართველოს სხვადასხვა მხარეში განსხვავებული ბუნებრივი რესურსებია. შესაბამისად, მათი ათვისება და გამოყენება მოსახლეობის სამეურნეო საქმიანობას განსაზღვრავს (მევენახეობა-მეღვინეობა, მარცვლოვანი კულტურების მოყვანა, მეხილეობა, მებოსტნეობა, მეცხვარეობა, შინამრეწველობა, მეთუნეობა, ტურიზმი, მეტალურგია, მსუბუქი მრეწველობა, კვების მრეწველობა, ვაჭრობა). ხშირად ადმიანის საქმიანობა გარდაქმნის გარემოს, რაც ეკოლოგიური პრობლემების რისკებს წარმოქმნის (მდინარეთა, ნიადაგების, ჰაერის დაბინძურება, ხე-ტყის ჭრა). ადამიანები სახელწიფო მეურნეობას ავითარებენ იმის გათვალისწინებით, თუ - რა რესურსები და შრომა სჭირდება სამეურნეო საქმიანობას და რა რისკები ახლავს მას; რამდენად არის მოთხოვნა მათ მიერ შექმნილ/მოყვანილ პროდუქტზე.
|
| (4) საქართველოს მხარეების ეთნიკური, რელიგიური და კულტურული თავისებურებების გაანალიზება მრავალფეროვნებისა და კულტურული მემკვიდრეობის მიმართ დადებითი დამოკიდებულების ჩამოსაყალიბებლად. |
|
სამიზნე ცნება მრავალფეროვნება - საქართველო გამოირჩევა კულტურული, ეთნიკური და რელიგიური მრავალფეროვნებით. მრავალფეროვნება ასახულია მატერიალური და სულიერი კულტურის ძეგლებში (მაგალითად, ფოლკლორში, ეთნოგრაფიულ ყოფაში), რომელიც ქვეყნის სიმდიდრეს წარმოადგენს. საუკუნეების მანძილზე ერთმანეთის გვერდით თანაცხოვრობდნენ და ქვეყნის განვითარებასა და წინსვლაში საკუთარი წვლილი შეჰქონდათ განსხვავებული რელიგიის და ეთნიკური წარმომავლობის, საქართველოში მცხოვრებ ხალხებს /საქართველოს მოქალაქეებს. მრავალფეროვნება ქვეყნის / მხარის სოციალური, პოლიტიკური და ეკონომიკური განვითარებისათვის მნიშვნელოვანი რესურსია. აღნიშნული ცნების გათავისება საფუძველს ქმნის საბაზო საფეხურზე შემდეგი საგნების სამიზნე ცნებების გასააზრებლად: ისტორია (სამიზნე ცნება - საზოგადოება), გეოგრაფია (სამიზნე ცნება - მოსახლეობა/ეკონომიკა), მოქალაქეობა (სამიზნე ცნება - საზოგადოება). |
(5) საზოგადოებისთვის აქტუალური პრობლემების/გამოწვევების გაანალიზება მოხალისეობრივი აქტივობების დასაგეგმად და განსახორციელებლად. |
|
სამიზნე ცნება საზოგადოება - საქართველოს მოქალაქეებს აერთიანებს ღირებულებები. ეს ღირებულებები განსაზღვრავს მათ საერთო საზრუნავს (მაგალითად, ზრუნვა ოჯახზე, მხარეზე, ქვეყანაზე, სამოქალაქო უსაფრთხოებაზე, ჯანსაღი ცხოვრების წესის დაცვაზე, ბავშვთა უფლებების დაცვაზე,ქალისა და მამაკაცის თანასწორუფლებიანობის დაცვაზე, კატასტროფების რისკის მიტიგაციაზე / პრევენციაზე). საზოგადოების წევრების ურთიერთთანამშრომლობა აუცილებელია ინდივიდუალური და საზოგადოებრივი მიზნების მისაღწევად. ქვეყნის/მხარის განვითარებაში წვლილის შეტანისა და საერთო კეთილდღეობის მისღწევად მნიშვნელოვანია, საზოგადოების წევრებს გააზრებული ჰქონდეთ სამოქალაქო აქტივიზმისა და მოხალისეობის საჭიროება.
|
| (6) მოქალაქეებისა და სახელმწიფოს თანამშრომლობის მნიშვნელობის გაცნობიერება სახელმწიფო სიმბოლიკისა და ინსტიტუციების მიმართ პატივისცემის გრძნობის ჩამოსაყალიბებლად. |
|
სამიზნე ცნება სახელმწიფო - სახელმწიფოს ფუნქციებია საკუთარ მოქალაქეებზე ზრუნვა, საზოგადოებრივი წესრიგის უზრუველყოფა, დემოკრატიული პრინციპების, ეროვნული და ზოგადსაკაცობრიო ღირებულებების, უფლებრივი თანასწორობისა და საზოგადოების თითოეული წევრის უფლებებისა და თავისუფლებების დაცვა. ამ ფუნქციებს ის კანონებისა და ინსტიტუციების საშუალებით ახორციელებს. თავის მხრივ, მოქალაქეებს საკუთარი სახელმწიფოს მიმართ გარკვეული პასუხისმგებლობა და მოვალეობა აკისრიათ (მაგ: კანონების დაცვა, საზოგადოებრივ პროცესებში მონაწილეობის მიღება).
|
გ) სასწავლო თემები
სახელმწიფო - ჩვენი საქართველო თემა გულისხმობს - საქართველო მდებარეობისა და ბუნებრივი პირობების, ისტორიის საკვანძო ეპიზოდებისა და სახელმწიფო მოწყობის შესწავლას. |
|---|
| თბილისი -საქართველოს დედაქალაქი |
| ქართლი |
| კახეთი |
| აღმოსავლეთ საქართველოს მთიანეთი (თუშეთი, ფშავ-ხევსურეთი, ხევი, მთიულეთი, გუდამაყარი, ერწო-თიანეთი) |
| სამცხე-ჯავახეთი |
| იმერეთი |
| სამეგრელო |
| გურია |
| აჭარა |
| რაჭა-ლეჩხუმი |
| აფხაზეთი |
| სვანეთი |
3. ისტორიის სტანდარტი (საგანი "საქართველოს ისტორია" და საგანი "მსოფლიოს ისტორია")
ა) საგანი "საქართველოს ისტორია" - სწავლა-სწავლების მიზნები
საქართველოს ისტორიის მიმართ ინტერესის გაღვივება, შესწავლა და ისტორიულ გამოცდილებაზე დაყრდნობით თანამედროვე საზოგადოებრივი და პოლიტიკური პროცესების გააზრება;
საქართველოს ისტორიის, როგორც მსოფლიო ისტორიული პროცესების ორგანული ნაწილის, გააზრება; ქვეყნის ისტორიაში მიმდინარე მოვლენების რეგიონულ და საერთაშორისო კონტექსტში განხილვა; ისტორიული პროცესების მამოძრავებელი პოლიტიკური, სოციალურ-ეკონომიკური და კულტურული ფაქტორების ურთიერთკავშირის დანახვა;
საქართველოს ისტორიული წყაროების, არტეფაქტების, სხვადასხვა ტიპის დოკუმენტებისა და თანამედროვე ციფრული წყაროების კრიტიკული ანალიზის საფუძველზე ისტორიის სხვaდასხვა პერიოდის ქრონოლოგიური თანმიმდევრობის, ისტორიული მოვლენების მნიშვნელობისა და მათ შორის არსებული მიზეზ-შედეგობრივი კავშირების გააზრება;
ეროვნული იდენტობისა და პატრიოტული თვითშეგნების ჩამოყალიბება საქართველოს ისტორიის საკვანძო მოვლენების, სახელმწიფოებრიობის განვითარების გზისა და გამორჩეულ პიროვნებათა ღვაწლის კრიტიკული გააზრების საფუძველზე;
საქართველოს კულტურული და ეთნიკური მრავალფეროვნების, ქვეყნის ისტორიაში სხვადასხვა თემის წვლილის წარმოჩენით ტოლერანტობის, თანასწორობისა და ურთიერთპატივისცემის ღირებულებების განვითარება;
საქართველოს ისტორიის მოვლენებისა და პიროვნებების შესახებ არსებული განსხვავებული პერსპექტივების გაცნობა, მათი შედარება და კრიტიკული შეფასება ისტორიულ წყაროებზე დაყრდნობით;
ისტორიული მაგალითების საფუძველზე პიროვნული, საზოგადოებრივი, ეროვნული და ზოგადსაკაცობრიო ღირებულებების ურთიერთმიმართების გააზრება;
საქართველოში სახელმწიფოებრიობის, თვითმმართველობისა და თანაცხოვრების ისტორიული გამოცდილების დაკავშირება დემოკრატიის საერთაშორისოდ აღიარებულ პრინციპებთან;
საქართველოს ისტორიული ფაქტების, პროცესებისა და კულტურული მემკვიდრეობის კრიტიკული გააზრების გზით დამოუკიდებელი აზროვნების, ღირებულებებზე დაფუძნებული მსოფლმხედველობისა და გლობალური მოქალაქეობრივი პასუხისმგებლობის განვითარება.
ბ) საგანი "მსოფლიოს ისტორია" - სწავლა-სწავლების მიზნები
მსოფლიო ისტორიის მიმართ ინტერესის გაღვივება და კაცობრიობის ისტორიის, როგორც ისტორიული მოვლენების, პროცესებისა და საზოგადოებების ურთიერთდაკავშირებული განვითარების ერთიანი პროცესის, აღქმა;
მსოფლიო ისტორიული პროცესების მამოძრავებელი პოლიტიკური, სოციალურ-ეკონომიკური და კულტურული ფაქტორების გააზრება; ცივილიზაციათა, რეგიონთა და ხალხთა ურთიერთგავლენისა და ურთიერთდამოკიდებულების დანახვა. საქართველოს ადგილის გააზრება მსოფლიო ისტორიულ პროცესებში;
სამოქალაქო თვითშეგნების ჩამოყალიბება იმ პიროვნებათა და საზოგადოებრივი მოძრაობების გაცნობის გზით, რომლებმაც არსებითი წვლილი შეიტანეს კაცობრიობის პროგრესის, თავისუფლების, დემოკრატიის და ადამიანის უფლებების განვითარებაში;
მსოფლიოს კულტურული, რელიგიური და ეთნიკური მრავალფეროვნების, ცივილიზაციათა დიალოგის ისტორიული გამოცდილების წარმოჩენით ტოლერანტობის, თანასწორობისა და განსხვავებულობისადმი პატივისცემის განვითარება;
მსოფლიო ისტორიის მოვლენებისა და პიროვნებების შესახებ განსხვავებული პერსპექტივების, მათ შორის, სხვადასხვა ქვეყნისა და კულტურის თვალთახედვის გაცნობა, შედარება და კრიტიკული შეფასება;
კაცობრიობის ისტორიული გამოცდილების საფუძველზე ზოგადსაკაცობრიო ღირებულებების გააზრება და მათი მიმართების დანახვა პიროვნულ, საზოგადოებრივ და ეროვნულ ღირებულებებთან;
დემოკრატიის იდეის ისტორიული განვითარების გზის გააზრება და მისი კავშირის დანახვა ადამიანის უფლებებთან, სამართლის უზენაესობასა და ხალხთა მშვიდობიანი თანაცხოვრების იდეასთან;
მსოფლიო ისტორიის მოვლენების, პროცესებისა და კულტურული მემკვიდრეობის კრიტიკული გააზრების გზით დამოუკიდებელი აზროვნების, ღირებულებებზე დაფუძნებული მსოფლმხედველობისა და გლობალური მოქალაქეობრივი პასუხისმგებლობის განვითარება.
3.1. ისტორიის სტანდარტი საბაზო საფეხურზე
განმარტება: საბაზო საფეხურზე ისტორიის სწავლება ორგანიზებულია ორი დამოუკიდებელი და ურთიერთშემავსებელი კურსის - საქართველოს ისტორიისა და მსოფლიო ისტორიის - სახით.
3.1.1. საქართველოს ისტორიის სწავლის შედეგები
საგნის - საქართველოს ისტორიის - საბაზო საფეხურის შედეგების მიღწევის/კომპეტენციების განვითარების საფუძველს ქმნის ცნებების - „ისტორიული წყარო“, „დრო (ისტორიული პერიოდი)“, „სივრცე (ტერიტორია, გარემო)“, „საზოგადოება“, „ძალაუფლება“, „ისტორიული მოვლენა/პროცესი“ - ურთიერთდაკავშირებული გააზრება. მოსწავლეს შეუძლია:
| სწავლის შედეგი |
|
|
|---|---|---|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
საქართველოს ისტორიის სასწავლო თემები:
თემების შინაარსში ძირითადი აქცენტი გადატანილია საქართველოს პოლიტიკურ, კულტურულ და სოციალურ-ეკონომიკურ ისტორიაზე; მსოფლიო ისტორიის საკითხები წარმოდგენილია ფონურ კონტექსტად - იმ შემთხვევებში, როდესაც ეს საქართველოში მიმდინარე პროცესების გააზრებისთვის აუცილებელია. |
|
|---|---|
| თემა | თემის აღწერილობა და ძირითადი საკითხები |
| 1. საქართველო პრეისტორიულ და ძველაღმოსავლურ ეპოქაში | თემა გულისხმობს საქართველოში ადამიანის დასახლების უძველესი კვალის, მწარმოებლური მეურნეობის ჩამოყალიბებისა და ბრინჯაოს ხანის საზოგადოებების შესწავლას. იმ პოლიტიკური, კულტურული და სოციალურ-ეკონომიკური პროცესების წარმოჩენას, რომლებმაც განსაზღვრა საქართველოსა და კავკასიის ადგილი უძველეს სამყაროში („დმანისის აღმოჩენა“, საქართველო და კავკასია - მიწათმოქმედებისა და მეღვინეობის უძველესი კერა; ნეოლითური, ენეოლითური და ბრინჯაოს ხანის კულტურები საქართველოს ტერიტორიაზე; დიაოხისა და კოლხას სამეფოების ჩამოყალიბება; ძველაღმოსავლური ცივილიზაციების ზეგავლენა კავკასიის რეგიონზე და სხვ.). |
| 2. საქართველო ანტიკურ ეპოქაში | თემა გულისხმობს იმ პოლიტიკური, კულტურული და სოციალურ-ეკონომიკური ცვლილებების შესწავლას, რომლებიც საქართველომ ძვ.წ. I ათასწლეულის მეორე ნახევრიდან ახ.წ. V საუკუნეში განიცადა (კოლხეთის სამეფო და ბერძნული კოლონიზაცია; ქართლის (იბერიის) სამეფოს ჩამოყალიბება - ფარნავაზ მეფის მოღვაწეობა; საქართველო ელინისტური, რომაული და ირანული სამყაროს გზასაყარზე; ფარსმან ქველი; ქართული წარმართული პანთეონი; ქართლის გაქრისტიანება (წმ. ნინოს მისია, მირიან მეფე); ვახტანგ გორგასალი და სხვ.). |
| 3. საქართველო ადრეულ შუა საუკუნეებში | თემა გულისხმობს VI-X საუკუნეების საქართველოს პოლიტიკური, კულტურული და სოციალურ-ეკონომიკური ცვლილებებისა და იმ პროცესების წარმოჩენას, რომლებიც ქვეყანამ დიდი იმპერიების დაპირისპირებისა და ახალი რელიგიურ-პოლიტიკური ძალების აღზევების პირობებში განიცადა (საქართველო ბიზანტიისა და სასანიანთა ირანის დაპირისპირების პირობებში; „დიდი ომიანობა ეგრისში"; ქართლის საერისმთავროს შექმნა; არაბთა ბატონობა საქართველოში; ქართული სამეფო-სამთავროების ჩამოყალიბება და პოლიტიკური ცენტრალიზაციის დასაწყისი - აშოტ კურაპალატი, დავით III კურაპალატი, ბაგრატ III, გიორგი I, ბაგრატ IV და გიორგი II; ადრეშუასაუკუნეების საქართველოს საზოგადოება, ქალაქები და ქართული კულტურა და სხვ.). |
| 4. საქართველო განვითარებულ შუა საუკუნეებში - „ოქროს ხანა" | თემა გულისხმობს XI-XIII საუკუნეების საქართველოს აღმავლობის ეპოქის შესწავლას - იმ პოლიტიკური, კულტურული და სოციალურ-ეკონომიკური ცვლილებების წარმოჩენას, რომლებიც ქვეყანამ დავით აღმაშენებლისა და თამარ მეფის ეპოქაში განიცადა („დიდი თურქობა" საქართველოში; დავით აღმაშენებლის რეფორმები, დიდგორის ბრძოლა და თბილისის გათავისუფლება; გიორგი III და თამარ მეფე; საქართველო და ერთიანი კავკასია (შამქორისა და ბასიანის ბრძოლები) ტრაპიზონის იმპერიის დაარსება;საქართველო და ჯვაროსნები. საქართველოს საზოგადოება, თბილისის საქალაქო კომუნა, „ოქროს ხანის" ქართული კულტურა და სხვ). |
| 5. საქართველო XIII- XV გვიან შუა საუკუნეებში | თემა გულისხმობს იმ პოლიტიკური, კულტურული და სოციალურ-ეკონომიკური ცვლილებების წარმოჩენას, რომლებიც ქვეყანამ პოლიტიკური დაშლის, მონღოლთა ბატონობის, სეფიანთა ირანისა და ოსმალეთის დაპირისპირების ეპოქაში განიცადა (ხვარაზმელთა და მონღოლთა ბატონობა საქართველოში; გიორგი ბრწყინვალე; თემურ-ლენგის შემოსევები; ერთიანი სამეფოს დაშლა სამეფო-სამთავროებად; ქართული კულტურა და სხვ.). |
| 6. საქართველო XVI-XVIII საუკუნეებში | თემა გულისხმობს XVI-XVIII საუკუნეების საქართველოს პოლიტიკური, კულტურული და სოციალურ-ეკონომიკური ცვლილებების შესწავლას: ოსმალეთისა და სეფიანთა ირანის ბრძოლა საქართველოში გაბატონებისთვის; გიორგი სააკაძის მოღვაწეობა; მარტყოფისა და მარაბდის ბრძოლები, ბახტრიონის აჯანყება; ქეთევან დედოფალი და თეიმურაზ I; ვახტანგ VI-ის მოღვაწეობა და ქართული კულტურის აღორძინება (დავით გურამიშვილი, სულხან-საბა ორბელიანი, ვახუშტი ბატონიშვილი); ერეკლე II-ისა და სოლომონ I-ის მმართველობა - ქართული მონარქიის გაძლიერების მცდელობები; ასპინძის ბრძოლა; გეორგიევსკის ტრაქტატი; კრწანისის ბრძოლა; ევროპული განმანათლებლობის გავლენა ქართულ კულტურასა და საზოგადოებაზე და სხვ.). |
| 7. საქართველო რუსეთის იმპერიაში | თემა გულისხმობს საქართველოს იმ პოლიტიკური, კულტურული და სოციალურ-ეკონომიკური ცვლილებების განხილვას, რომელიც ქვეყანამ რუსეთის იმპერიაში დამოუკიდებლობის დაკარგვის შემდეგ განიცადა (რუსეთის კოლონიური პოლიტიკა - ქართული სამეფო-სამთავროების და საქართველოს ეკლესიის ავტოკეფალიის გაუქმება, რეპრესიები ქართული პოლიტიკური ელიტის წინააღმდეგ; განმათავისუფლებელი აჯანყებები და 1832 წლის შეთქმულება; ბატონყმობის გაუქმება საქართველოში; რუსეთ-ოსმალეთის/ირანის ომები და საქართველო/კავკასიის რეგიონი; თბილისი, როგორც კავკასიის ადმინისტრაციული და კულტურული ცენტრი; თერგდალეულები - ეროვნული იდენტობის გაძლიერება და ქართული კულტურის აღორძინება; პოლიტიკური პარტიების ჩამოყალიბება საქართველოში და სხვ.). |
| 8. პირველი მსოფლიო ომი, საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკა და ბოლშევიკური ოკუპაცია | თემა გულისხმობს საქართველოს იმ პოლიტიკური, კულტურული და სოციალურ-ეკონომიკური პროცესების შესწავლას, რომელიც ქვეყანამ პირველი დემოკრატიული რესპუბლიკის არსებობის, საბჭოთა რუსეთის მიერ ოკუპაციისა და ბოლშევიკურ რეჟიმთან ბრძოლის პირველ წლებში განიცადა (საქართველო პირველ მსოფლიო ომში; რუსეთის რევოლუციების გავლენა საქართველოზე; საქართველოს დამოუკიდებლობის აღდგენა (1918 წლის 26 მაისი) - მმართველობა, სოციალურ-ეკონომიკური რეფორმები; 1921 წლის კონსტიტუცია,; საქართველოს ეკლესიის ავტოკეფალიის აღდგენა და თბილისის უნივერსიტეტის დაარსება; საერთაშორისო აღიარება; საბჭოთა რუსეთის მიერ საქართველოს ოკუპაცია (1921 წლის თებერვალი-მარტი);1924 წლის აჯანყება და რეპრესიები; პოლიტიკური ემიგრაცია და სხვ.). |
| 9. საქართველო საბჭოთა კავშირის შემადგენლობაში | თემა გულისხმობს საბჭოთა ტოტალიტარული რეჟიმის ეპოქაში საქართველოში მიმდინარე პოლიტიკური, კულტურული და სოციალურ-ეკონომიკური პროცესების შესწავლას (საბჭოთა სისტემის დამყარება საქართველკოში, ინდუსტრიალიზაცია და კოლექტივიზაცია; 1930-იანი წლების რეპრესიები, ცენზურა და პროპაგანდა; საქართველო და ქართველები მეორე მსოფლიო ომში, ქართული კულტურა ტოტალიტარული რეჟიმის პირობებში; 1956 წლის 9 მარტის მოვლენები; დისიდენტური მოძრაობა საქართველოში - მერაბ კოსტავა, ზვიად გამსახურდია; ბრძოლა ქართული ენის კონსტიტუციური სტატუსისთვის (1978 წელი); ეროვნული მოძრაობის აღმავლობა; 1989 წლის 9 აპრილი და სხვ.). |
| 10. დამოუკიდებელი საქართველო თანამედროვე მსოფლიოში | თემა გულისხმობს საქართველოს იმ პოლიტიკური, კულტურული და სოციალურ-ეკონომიკური პროცესების შესწავლას, რომელიც ქვეყანამ სახელმწიფოებრიობის აღდგენის შემდეგ განიცადა (დამოუკიდებლობის შესახებ რეფერენდუმი და საქართველოს დამოუკიდებლობის აღდგენის აქტი (1991 წლის 9 აპრილი); სამხედრო გადატრიალება და სახელმწიფოებრიობის კრიზისი 1990-იან წლებში; ტერიტორიული კონფლიქტები აფხაზეთსა და ცხინვალის რეგიონში, 2008 წლის რუსეთ-საქართველოს ომი; ევროატლანტიკური ინტეგრაციის კურსი და სხვ.). |
3.1.2. მსოფლიო ისტორიის სწავლის შედეგები
საგნის -მსოფლიო ისტორია - საბაზო საფეხურის შედეგების მიღწევის/კომპეტენციების განვითარების საფუძველს ქმნის ცნებების - „ისტორიული წყარო“, „დრო (ისტორიული პერიოდი)“, „სივრცე (ტერიტორია, გარემო)“, „საზოგადოება“, „ძალაუფლება“, „ისტორიული მოვლენა/პროცესი“ - ურთიერთდაკავშირებული გააზრება. მოსწავლეს შეუძლია:
| სწავლის შედეგი |
|
|
|---|---|---|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
მსოფლიო ისტორიის სასწავლო თემები
| თემების ქრონოლოგიური სტრუქტურა პარალელურია საქართველოს ისტორიის კურსის სტრუქტურისა, რაც მასწავლებელს შესაძლებლობას აძლევს, ორი კურსის სწავლება სინქრონულად წარმართოს. თემების შინაარსობრივი აქცენტი გადანაწილებულია მსოფლიო ისტორიულ პროცესებზე - როგორც გლობალურ, ისე რეგიონულ დონეზე, ხოლო საქართველოს ისტორიის საკითხები წარმოდგენილია ფონური კონტექსტის სახით - იმ შემთხვევებში, როდესაც ისინი ორგანულად ეწერება მსოფლიო ისტორიულ ჩარჩოში. | |
|---|---|
| თემა | თემის აღწერილობა და ძირითადი საკითხები |
| 1. პრეისტორია და ძველი აღმოსავლეთის ცივილიზაციები |
|
| 2. ანტიკური სამყარო - საბერძნეთი, რომი და აღმოსავლეთი |
|
| 3. მსოფლიო ადრეულ შუა საუკუნეებში (VI-X ს.) |
|
| 4. განვითარებული შუა საუკუნეები (XI-XII ს.) |
|
| 5. გვიანი შუა საუკუნეების მსოფლიო (XIII-XV ს.) |
|
| 6. ადრეული ახალი ხანა - რენესანსიდან განმანათლებლობამდე (XVI-XVIII ს.) |
|
| 7. XIX საუკუნე - ინდუსტრიული რევოლუცია, ნაციონალიზმი და კოლონიალიზმი |
|
| 8. პირველი მსოფლიო ომი და ვერსალის მსოფლიო წესრიგის კრიზისი |
|
| 9. ტოტალიტარიზმი და მეორე მსოფლიო ომი |
|
| 10. „ცივი ომის” ეპოქა (1945-1991) |
|
| 11. თანამედროვე მსოფლიო (1991-დან დღემდე) |
|
3.2. საქართველოს ისტორიის სტანდარტი საშუალო საფეხურზე
განმარტება: საშუალო საფეხურზე საქართველოს ისტორია წარმოდგენილია თემატური კურსის სახით, რაც არსებით ინოვაციას წარმოადგენს ეროვნული ისტორიის სწავლების ტრადიციულ მოდელთან შედარებით. ქრონოლოგიური პრინციპით აგებული წრფივი ნარატივის ნაცვლად, თემატური კურსი ისტორიულ პროცესებს წარმოაჩენს გარკვეული საკვანძო თემების - სახელმწიფოებრიობის განვითარების, კულტურულ-რელიგიური იდენტობის ფორმირების, სოციალურ-ეკონომიკური ურთიერთობების ტრანსფორმაციის, საგარეო-პოლიტიკური ორიენტაციების და სხვ. ჭრილში.
ამ მიდგომის მნიშვნელობა რამდენიმე ფაქტორით განისაზღვრება: (1) იგი მოსწავლეს საშუალებას აძლევს, გაიაზროს ისტორიული პროცესების გრძელვადიანი დინამიკა და სტრუქტურული ცვლილებები; (2) თემატური ორგანიზება უზრუნველყოფს ისტორიული მასალის უფრო ღრმა ანალიტიკურ გააზრებას, რადგან მოსწავლე მუშაობს არა იზოლირებულ ფაქტებზე, არამედ ურთიერთდაკავშირებული პრობლემების სისტემაზე; (3) ეს ფორმატი ხელს უწყობს ისტორიული აზროვნების იმ კომპეტენციების განვითარებას - მიზეზ-შედეგობრივი ანალიზი, მულტიპერსპექტიულობა, ცვლილებისა და უწყვეტობის ამოცნობა - რომლებიც თანამედროვე ისტორიის სწავლების საერთაშორისო სტანდარტების ქვაკუთხედს წარმოადგენს.
სწავლის შედეგები:
საგნის საშუალო საფეხურის შედეგების მიღწევის/კომპეტენციების განვითარების საფუძველს ქმნის ცნებების - „ისტორიული წყარო“, „დრო (ისტორიული პერიოდი)“, „სივრცე (ტერიტორია, გარემო)“, „საზოგადოება“, „ძალაუფლება“, „ისტორიული მოვლენა/პროცესი“ - ურთიერთდაკავშირებული გააზრება. მოსწავლეს შეუძლია:
|
|
|
|---|---|---|
|
|
სამიზნე ცნება „ისტორიული წყარო“ – წარსულის შესახებ ინფორმაციას სხვადასხვა ტიპის წყაროებიდან ვიღებთ. ყველა წყარო ერთნაირად სანდო არ არის, ამიტომ ისტორიკოსები მათ კრიტიკულად აფასებენ. წყაროს შეფასებისას, რომელ ეპოქასა თუ რეგიონსაც უნდა ეხებოდეს ის, მნიშვნელოვანია გავითვალისწინოთ: ვინ არის ავტორი და რა მიზანი აქვს მას; არის თუ არა ავტორი მოვლენების თვითმხილველი; რა ჟანრს მიეკუთვნება წყარო. ეს კრიტერიუმები თანაბრად ვრცელდება როგორც ქართულ ნარატიულ წყაროებზე (მაგ., მემატიანეთა თხზულებებზე), ისე უცხოურ წყაროებზე, რომლებიც საქართველოს მეზობელ და შორეულ ხალხებთან კავშირში წარმოაჩენენ. ერთსა და იმავე მოვლენას განსხვავებული წყაროები სხვადასხვანაირად წარმოაჩენენ, რაც ისტორიკოსებს საშუალებას აძლევს, მრავალმხრივად, სხვადასხვა პერსპექტივის შეჯერებით შეისწავლონ საქართველოს წარსული. სამიზნე ცნების „ისტორიული წყარო“ გათავისება მოსწავლეს დაეხმარება მომიჯნავე საგნების სამიზნე ცნებების გააზრებაში: ქართული ენა და ლიტერატურა (სამიზნე ცნება: „ტექსტი“, „კონტექსტი“). |
|
|
სამიზნე ცნება „დრო (ისტორიული პერიოდი)“ - ისტორიკოსები წარსულს პერიოდებად ანუ ეპოქებად ყოფენ - ამ პროცესს პერიოდიზაცია ეწოდება. პერიოდიზაცია გვეხმარება, რომ ისტორიის უწყვეტი დინება უფრო გასაგებ, ერთმანეთისგან გამიჯნულ მონაკვეთებად აღვიქვათ. ეპოქებად დაყოფისას ისტორიკოსები მხედველობაში იღებენ რამდენიმე ძირითად ნიშანს: საზოგადოების მოწყობას, გაბატონებულ მსოფლმხედველობასა და ღირებულებებს, ასევე ტექნოლოგიური განვითარების დონეს. საქართველოს ისტორიის პერიოდიზაცია - უძველესი ხანა, ანტიკური პერიოდი, შუა საუკუნეები, ახალი და უახლესი ისტორია - ძირითადად, იმავე სქემას მიჰყვება, რომელსაც მსოფლიო ისტორიის შესწავლისას იყენებენ. ეს არ არის შემთხვევითი: მსგავსი ეპოქები მსოფლიოს სხვადასხვა კუთხეში ხშირად საერთო ან მსგავს ისტორიულ პროცესებს ასახავს, თუმცა ყოველ რეგიონში თავისი დროითი საზღვრებითა და თავისებურებებით ვლინდება. თითოეულ ეპოქას თავისი უნიკალური მახასიათებლები აქვს, რომლებიც მას წინა და მომდევნო პერიოდებისგან განასხვავებს. სამიზნე ცნების „დრო (ისტორიული პერიოდი)“ გათავისება მოსწავლეს დაეხმარება მომიჯნავე საგნების სამიზნე ცნებების გააზრებაში: ქართული ენა და ლიტერატურა (სამიზნე ცნება: „კონტექსტი“), მუსიკა (სამიზნე ცნება - „მუსიკალური ეპოქა“), ვიზუალური ხელოვნება (სამიზნე ცნება - „სხვადასხვა ეპოქის, ქვეყნის, კულტურის, მიმდინარეობის, სტილის ხელოვნება“), გეოგრაფია (სამიზნე ცნება - „მოსახლეობა, მეურნეობა“). |
|
|
სამიზნე ცნება „სივრცე (ტერიტორია, გარემო)“ – გეოგრაფიული გარემო მნიშვნელოვან გავლენას ახდენს საზოგადოების განვითარებაზე. საქართველოს მდებარეობა კავკასიაში, აღმოსავლეთისა და დასავლეთის გზაჯვარედინზე, განსაზღვრავდა მის ეკონომიკურ, კულტურულ და პოლიტიკურ განვითარებას. სწორედ ამ მდებარეობის გამო საქართველო მსოფლიო მასშტაბის პროცესების ნაწილი იყო: მის ტერიტორიაზე გადიოდა საერთაშორისო სავაჭრო მაგისტრალები (მათ შორის, „აბრეშუმის გზის“ განშტოებები), რომლებიც ევროპასა და აზიას აკავშირებდა; აქვე იკვეთებოდა დიდი იმპერიების - რომის, ბიზანტიის, სპარსეთის, ოსმალეთისა და რუსეთის ინტერესები. სხვადასხვა ისტორიულ პერიოდში საქართველოს ტერიტორიის მნიშვნელობა იცვლებოდა სავაჭრო გზების გადანაცვლებისა თუ სტრატეგიული ვითარების ცვლილების კვალდაკვალ. სამიზნე ცნების „სივრცე (ტერიტორია, გარემო)“ გათავისება მოსწავლეს დაეხმარება მომიჯნავე საგნების სამიზნე ცნებების გააზრებაში: გეოგრაფია (სამიზნე ცნება - მოსახლეობა, მეურნეობა, გეოგრაფიული გარსი), მოქალაქეობა (სამიზნე ცნება - მდგრადი განვითარება). |
|
|
სამიზნე ცნება „საზოგადოება“ - უძველესი დროიდან თანამედროვე პერიოდამდე საზოგადოება მუდმივად იცვლებოდა. საქართველოს სხვადასხვა ეპოქის საზოგადოებები ერთმანეთისგან განსხვავდებოდნენ სოციალური ფენების სტრუქტურით, ცხოვრების წესით, ღირებულებებითა და მსოფლმხედველობით. ეს ცვლილებები არ მიმდინარეობდა იზოლირებულად: საქართველო, როგორც სხვადასხვა ცივილიზაციისა და სავაჭრო-კულტურული გზების გზაჯვარედინზე მდებარე ქვეყანა, მუდმივ ურთიერთგავლენაში იყო მეზობელ სამყაროებთან. საქართველო ყოველთვის მრავალეთნიკური და მრავალკულტურული სივრცე იყო - აქ სხვადასხვა ეთნიკური და რელიგიური თემი თანაცხოვრობდა, გავლენას ახდენდა ერთმანეთზე და წვლილი შეჰქონდა ქვეყნის განვითარებაში. სამიზნე ცნების „საზოგადოება“ გათავისება მოსწავლეს დაეხმარება მომიჯნავე სამიზნე ცნებების გააზრებაში: მოქალაქეობა (სამიზნე ცნება „საზოგადოება“), გეოგრაფია (სამიზნე ცნება - მოსახლეობა, მეურნეობა). |
|
|
ამ ევოლუციის მნიშვნელოვანი ეტაპები იყო ქართული სახელმწიფო ინსტიტუტების (მაგ., სავაზირო, დარბაზი) ჩამოყალიბება, საერო და საეკლესიო ხელისუფლების თანამშრომლობა-დაპირისპირება და 1918–1921 წლების დემოკრატიული რესპუბლიკის გამოცდილება. თანამედროვე დემოკრატიულ სახელმწიფოებში ხელისუფლების წყარო ხალხია, რაც კაცობრიობის ხანგრძლივი პოლიტიკური განვითარების შედეგია. სამიზნე ცნების „ძალაუფლება“ გათავისება მოსწავლეს დაეხმარება მომიჯნავე საგნების სამიზნე ცნებების გააზრებაში: მოქალაქეობა (სამიზნე ცნება „დემოკრატია“), გეოგრაფია (სამიზნე ცნება - „მოსახლეობა, მეურნეობა“). |
|
|
სამიზნე ცნება „ისტორიული მოვლენა / პროცესი“ – საქართველოს ისტორია მოიცავს მნიშვნელოვან მოვლენებსა და პროცესებს: სახელმწიფოს გაერთიანებასა და დაშლას, ბრძოლას დამოუკიდებლობისთვის, კულტურულ აღორძინებას, უცხოელთა ბატონობასა და განთავისუფლებას. ეს პროცესები არ მიმდინარეობდა იზოლირებულად - ისინი ხშირად მსოფლიო ისტორიის უფრო ფართო მოვლენების (იმპერიათა აღზევება და დაცემა, დიდი სამხედრო თუ კულტურული ეპოქები, განმათავისუფლებელი მოძრაობები) ნაწილი ან მათი უშუალო შედეგი იყო. ამ პროცესებში მნიშვნელოვანი როლი გამორჩეულ ისტორიულ პიროვნებებს - მმართველებს, სარდლებს, რეფორმატორებსა და საზოგადო მოღვაწეებს - ეკუთვნით. ისტორიული მოვლენების შეფასება შესაძლებელია როგორც თანადროული, ისე თანამედროვე პერსპექტივიდან - ეს მიდგომა განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია საქართველოს ისტორიის შესწავლისას. სამიზნე ცნების „ისტორიული მოვლენა/პროცესი“ გათავისება მოსწავლეს დაეხმარება მომიჯნავე საგნების სამიზნე ცნებების გააზრებაში: საზოგადოებრივი მეცნიერებები (სამიზნე ცნება — „საზოგადოებრივი მოვლენა/პროცესი“), საბუნებისმეტყველო მეცნიერებები (სამიზნე ცნება - „მდგრადობა და ცვლილება“). |
საქართველოს ისტორიის სასწავლო თემები
|
|
|---|---|
| პიროვნება და ისტორია | თემა მოიცავს საქართველოს ისტორიაში გამორჩეული პიროვნებების - მმართველების, სამხედრო და სასულიერო პირების, რეფორმატორებისა და საზოგადო მოღვაწეების როლის შესწავლას ქართული სახელმწიფოებრიობისა და ეროვნული იდენტობის ჩამოყალიბებასა და განვითარებაში: მათ მიერ ისტორიის გარდამტეხ მომენტებში მიღებულ გადაწყვეტილებებს, გატარებულ რეფორმებს და მემკვიდრეობას. |
| სამხედრო საქმე საქართველოში და ბრძოლა დამოუკიდებლობისთვის | თემა მოიცავს სხვადასხვა ისტორიულ ეპოქაში საქართველოში მიმდინარე მნიშვნელოვანი სამხედრო კონფლიქტების, თავდაცვითი ომებისა და ეროვნული წინააღმდეგობის - როგორც შეიარაღებული, ისე არაძალადობრივი ფორმების, შესწავლას (საბრძოლო იარაღები და აღჭურვილობა; ძირითადი ბრძოლები და სამხედრო სტრატეგიები; განმათავისუფლებელ ბრძოლები რუსეთის იმპერიისა და საბჭოთა ოკუპაციის წინააღმდეგ; დისიდენტური მოძრაობა; 1978 წლის 14 აპრილის მოვლენები; 1989 წლის 9 აპრილი; ბრძოლა ტერიტორიული მთლიანობისა და სახელმწიფოებრიობის შენარჩუნებისათვის (1990-იანი წლების კონფლიქტები, 2008 წლის რუსეთის აგრესია, აგვისტოს ომის გმირები). |
| ძალაუფლება, საზოგადოება და მმართველობის ფორმები | თემა მოიცავს საქართველოს ისტორიაში ძალაუფლების ფორმებისა და მმართველობითი სისტემების ევოლუციის შესწავლას: ფეოდალური საზოგადოების სტრუქტურას, პოლიტიკური ინსტიტუტების ჩამოყალიბებასა და ტრანსფორმაციას, მმართველი ელიტის ფორმირებას, ძალაუფლების ლეგიტიმაციის მექანიზმებს, სახელმწიფო სიმბოლიკასა და იდეოლოგიას, ძალაუფლების ცენტრალიზაცია-დეცენტრალიზაციის პროცესებს, სამართლებრივი სისტემებისა და ადმინისტრაციული აპარატის განვითარებას (ერთიანი საქართველოს მონარქიული სისტემა და ცენტრალური მმართველობა, 1918-1921 წლების დემოკრატიული რესპუბლიკა და პირველი კონსტიტუცია, საბჭოთა ტოტალიტარული სისტემა, დამოუკიდებლობის აღდგენა და თანამედროვე დემოკრატიული ინსტიტუტების ჩამოყალიბება და სხვ.). |
| საქართველოს ეკონომიკური ურთიერთობები და საქმიანობის ფორმები | თემა გულისხმობს სხვადასხვა ისტორიულ ეპოქაში საქართველოში არსებული საზოგადოებების, სოციალური ფენებისა და მათ შორის ურთიერთობების, ეკონომიკური საქმიანობის ფორმების, საქალაქო ცხოვრებისა და სოფლის მეურნეობის, ახალი დროის სოციალური ცვლილებების შესწავლას (ბრინჯაოს ხანის მეტალურგია; ანტიკური პერიოდის ბერძნული სავაჭრო პუნქტები; „აბრეშუმის გზის“ სატრანზიტო მნიშვნელობა და საქართველოს ადგილი ევრაზიის სავაჭრო ქსელში; შუა საუკუნეების ხელოსნობა და პროფესიული გაერთიანებები; XVIII-XIX საუკუნეების ეკონომიკური ტრანსფორმაცია; თანამედროვე ინდუსტრიული განვითარება და სხვ.). |
| საქართველოს საგარეო ურთიერთობები და დიპლომატია |
|
| რელიგია, განათლება და კულტურული მემკვიდრეობა |
|
გეოგრაფიის სტანდარტი
ა) სწავლა-სწავლების მიზნები
სივრცითი აზროვნების (ადგილზე ორიენტირება, პროცესებისა და მოვლენების სივრცე-დროითი აღქმა) განვითარება;
ბუნებრივ-საზოგადოებრივ სისტემებს (პოლიტიკური, ეკონომიკური, სოციალური, ტექნოლოგიური, სამართლებრივი, ეკოლოგიური) შორის არსებული კავშირებისა და კანონზომიერებების წარმოჩენა;
სამყაროს მთლიანობის გაცნობიერება;
კვლევითი კომპეტენციების განვითარება;
ინტერესის გაღვივება გეოგრაფიის მიმართ;
გარემოსდაცვითი ცნობიერების ჩამოყალიბება;
გლობალურ პროცესებსა და მოვლენებში საქართველოს ადგილისა და როლის წარმოჩენა;
სამოქალაქო უსაფრთხოებასთან დაკავშირებული სოციალური პრობლემების გადაჭრის ხელშეწყობა.
გეოგრაფიის სტანდარტი საბაზო საფეხურზე
ა) სწავლის შედეგები
საგნის - „გეოგრაფია“ - ფარგლებში საბაზო საფეხურის შედეგების მიღწევის/კომპეტენციების განვითარების საფუძველს ქმნის ცნებების - „გეოგრაფიული მოვლენა, გეოგრაფიული პროცესი“, „მოსახლეობა და ეკონომიკა“, „მდგრადი განვითარება“ - ურთიერთდაკავშირებული გააზრება. მათი გააზრების საფუძველზე მოსწავლეს შეუძლია:
| სწავლის შედეგი | შედეგის მიღწევის ინდიკატორები - მოსწავლეს შეუძლია: | სამიზნე ცნების მოცულობა − მოსწავლე აცნობიერებს, რომ: |
|---|---|---|
| (1) გეოგრაფიულ მოვლენებსა და პროცესებს შორის მიზეზ-შედეგობრივი კავშირების გაანალიზება გეოგრაფიული გარსის ზოგადი კანონზომიერებების გასააზრებლად. |
|
სამიზნე ცნება "გეოგრაფიული მოვლენა, გეოგრაფიული პროცესი" – ყველა გეოგრაფიული მოვლენა და პროცესი მიმდინარეობს გეოგრაფიული გარსში, რომელიც გეოგრაფიის კვლევის ობიექტია და მხოლოდ დედამიწისეულია. ის შედგება გეოსფეროებისაგან (ლითოსფერო, ატმოსფერო, ჰიდროსფერო, ბიოსფერო, ნოოსფერო). თითოეულ გეოსფეროში მიმდინარეობს ერთმანეთთან მიზეზ-შედეგობრივად დაკავშირებული მოვლენები და პროცესები: (ა) ლითოსფერული ფილების მოძრაობა, ენდოგენური და ეგზოგენური რელიეფწარმომქმნელი პროცესები (რელიეფის სხვასხვა ფორმებისა და ტიპების ჩამოყალიბება); (ბ) კლიმატური სარტყლები; ამინდის ფორმირება ატმოსფეროში (ჰაერის ტემპერატურის ცვლილება განედის, აბსოლუტური სიმაღლისა და ოკეანეებიდან დაშორების მიხედვით); სხვადასხვა ტიპის ქარების - პასატი, ბრიზი, მუსონი, ფიონი, მთა-ხეობათა ქარები, ბორა წარმოშობა და გავრცელება; ატმოსფერული ნალექების, მათი სახეების - წვიმა, სეტყვა, თოვლი, ნამი, თრთვილი, ჭირხლი გავრცელება; აორთქლება, აორთქლებადობა, ჰაერის ტენიანობა (აბსოლუტური და ფარდობითი); (გ) ჰიდროსფერო - მსოფლიო ოკეანის ფიზიკურ-ქიმიური თვისებები (ტემპერატურა, მარილიანობა, სიმკვრივე, გამჭვირვალობა), ოკეანური დინებები, მსოფლიო ოკეანის ნაწილებისა (ზღვები, ყურეები, სრუტეები, უბეები, არხები) და შიდა წყლების (მდინარეები, ტბები, წყალსაცავები, მიწისქვეშა წყლები, მყინვარები და ჭაობები) ფორმირება, საზრდოობის თავისებურებები; (დ) ბიოსფერო - ბუნებრივი ზონები; ნიადაგების, მცენარეულობისა და ცხოველთა სამყაროს გეოგრაფიული განაწილების თავისებურებები - ენდემები, რელიქტები, ინვაზიური სახეობები; ბიომრავალფეროვნების ცხელი წერტილები, ეკორეგიონები; (ე) ნოოსფერო - ადამიანისა და ბუნებრივი გარემოს ურთიერთქმედება, რომლის დროსაც ადამიანის გონებას წამყვანი როლი უჭირავს და რომლის მეშვეობითაც დასაბამი მიეცა ტექნოლოგიების განვითარებას, რომელთა მეშვეობით შეგვიძლია ვიკვლიოთ სხვა დანარჩენი გეოსფეროები და ზოგადად, კაცობრიობის განვითარების ახალ ეტაპზე გავიდეთ; (ვ) თემატური რუკები და მისი ელემენტები (რუკის ლეგენდა, შინაარსი, მასშტაბი, გრადუსთა ბადე, გეოგრაფიული ობიექტების ადგილმდებარეობის განსაზღვრა), რომელზეც ასახული იქნება სხვადასხვა გეოგრაფიული მოვლენა და გეოგრაფიული პროცესი. გეოგრაფიულ მოვლენებსა და გეოგრაფიულ პროცესებს შორის მიზეზ-შედეგობრივი კავშირები ქმნის გეოგრაფიული გარსის ზოგად კანონზომიერებებს: (ა) გეოგრაფიული გარსის მთლიანობა (ერთი რომელიმე შემადგენელი ერთეულის ცვლილება აისახება სხვა გეოსფეროებზე); (ბ) დედამიწის ფორმის, სიდიდისა და მოძრაობის გავლენა დღე-ღამური და წლიური რიტმების, სასაათო ზონებისა და თარიღთა ცვლის საერთაშორისო ხაზის ფორმირებაზე; (გ) განედური და ვერტიკალური ზონალობა; (დ) ნივთიერებისა და ენერგიის ბრუნვა (წყლის დიდი და მცირე წრებრუნვა). ცნების გააზრება საფუძველს ქმნის მომიჯნავე საგნების სამიზნე ცნებების (ისტორია - „ისტორიული მოვლენა/პროცესი“, „დრო“; ბიოლოგია- „ბიომრავალფეროვნება“; ფიზიკა - „ენერგია“, „ფიზიკური მოვლენები“; ქიმია - „შედგენილობა, აღნაგობა, თვისება“, „ქიმიური მოვლენები“) უკეთ გასააზრებლად. |
(2) მოსახლეობის რაოდენობისა და სტრუქტურის ცვალებადობის გამომწვევ მიზეზებზე მსჯელობა, სივრცე-დროითი კატეგორიების გათვალისწინებით, სოციალური, ეკონომიკური და პოლიტიკური პროცესების დინამიკის გასაცნობიერებლად. (3) ბუნებრივი პირობებზე მსჯელობა ეკონომიკის დარგობრივი სტრუქტურისა და სივრცითი განლაგების თავისებურების გასაცნობიერებლად. |
|
სამიზნე ცნება "მოსახლეობა და ეკონომიკა“ – სხვადასხვა გეოგრაფიულ გარემოსა და დროში საზოგადოების განაწილება, განსახლება და განვითარება. სხვადასხვა ისტორიული ეპოქის მკვლევრები, დიდი გეოგრაფიული აღმოჩენები და მათი გავლენა მოსახლეობისა და ეკონომიკის ტერიტორიულ გადანაწილებაზე. ამა თუ იმ ტერიტორიაზე მუდმივად, ან დროებით მცხოვრებ მოსახლეობას აქვს გარკვეული მახასიათებლები: (ა) მოსახლეობის რაოდენობა და სტრუქტურა (სქესობრივ-ასაკობრივი, ეთნიკური, რელიგიური) ცვალებადია დროსა და სივრცეში; (ბ) მოსახლეობის კვლავწარმოება/აღწარმოება (შობადობა, მოკვდავობა, მოსახლეობის ბუნებრივი მატების კოეფიციენტი, აღწარმოების ტიპები); (გ) მიგრაცია (მიგრაციის ტიპები, ფაქტორები); (დ) მოსახლეობის განსახლება და სიმჭიდროვე; (ე) ეკონომიკის დარგების სივრცე-დროითი განაწილება (დარგობრივი სტრუქტურა); (ვ) ქვეყნის ეკონომიკური განვითარება და სახელმწიფოს მოწყობა (მაგ.: მმართველობის ფორმა, ტერიტორიულ-ადმინისტრაციული მოწყობა); (ზ) მოსახლეობისა და ეკონომიკის ამსახველი თემატური რუკები და მისი ელემენტები (რუკის ლეგენდა, შინაარსი, მასშტაბი, გრადუსთა ბადე, გეოგრაფიული ობიექტების ადგილმდებარეობის განსაზღვრა). ცნების გააზრება საფუძველს ქმნის მომიჯნავე საგნების სამიზნე ცნებების (ისტორია - „ისტორიული მოვლენა/ პროცესი“, „ძალაუფლება“, „სივრცე“, „დრო“, „საზოგადოება“; მოქალაქეობა - „დემოკრატია“, „სამოქალაქო მონაწილეობა“) უკეთ გასააზრებლად. |
| (4) სხვადასხვა გეოგრაფიული მოვლენისა და პროცესის მნიშვნელობის გააზრება ლოკალურ, რეგიონულ და გლობალურ დონეზე მდგრადი განვითარების მიზნების გასაცნობიერებლად. |
|
სამიზნე ცნება "მდგრადი განვითარება" – გულისხმობს ბუნებრივი რესურსების რაციონალურ გამოყენებას, გარემოს დაცვას და შესაბამისად ოპტიმალური პირობების შექმნას სოციალური, ეკონომიკური და პოლიტიკური განვითარებისთვის. მდგრადი განვითარების კონცეფციისა და მისი მიმართულებების - გარემოს დაცვა, ეკონომიკური განვითარება, სოციალური კეთილდღეობა, მისაღწევად საჭიროა: (ა) ბუნებრივი რესურსების რაციონალური გამოყენება (მაგ.: სასარგებლო წიაღისეული, კლიმატური, მიწის, წყლის, მზისა და ქარის რესურსები, ბიორესურსები, რეკრეაციული რესურსები); (ბ) გარემოსდაცვითი ორგანიზაციები და მნიშვნელოვანი საერთაშორისო შეთანხმებები, დაცული ტერიტორიების კონსერვაცია; (გ) ბუნებრივი და ანთროპოგენური ფაქტორებით გამოწვეული საფრთხეების მართვა რეგიონულ და გლობალურ დონეზე (მაგ.: კლიმატის გლობალური ცვლილება, მეწყერი, წყალდიდობა, წყალმოვარდნა, ღვარცოფი, გვალვა, გაუდაბნოება, მყინვარების დნობა); (დ) ქვეყნის ეკონომიკური განვითარება და სოციალური კეთილდღეობა (მაგ.: ადამიანური/ჰუმანური განვითარების ინდექსი, მშპ, მშპ ერთ სულ მოსახლეზე); (ე) თემატური რუკები და მისი ელემენტები (რუკის ლეგენდა შინაარსი, მასშტაბი, გრადუსთა ბადე, გეოგრაფიული ობიექტების ადგილმდებარეობის განსაზღვრა). ცნების გააზრება საფუძველს ქმნის მომიჯნავე საგნების სამიზნე ცნებების (ისტორია - „ისტორიული მოვლენა/ პროცესი“, „საზოგადოება“, მოქალაქეობა - „მდგრადი განვითარება“, „დემოკრატია“; ქიმია -„მდგრადი მოხმარება და წარმოება“, ბიოლოგია –“ბიომრავალფეროვნება” შინაარსების უკეთ გასააზრებლად. |
| (5) ბუნებრივი კატასტროფების ნიშნების ამოცნობა, წარმოქმნის მიზეზების გაანალიზება, უსაფრთხო ქცევის წესების გამოყენება მათი თავიდან აცილებისა და ზიანის შერბილების მიზნით. |
|
ბ) სასწავლო თემები:
1. აფრიკა;
2. ავსტრალია და ოკეანეთი;
3. ანტარქტიდა;
4. სამხრეთი ამერიკა;
5. ჩრდილოეთი ამერიკა;
6. აზია;
7. ევროპა;
8. საქართველოს ბუნებრივი პირობები და გარემოს დაცვა;
9. საქართველოს სოციალურ-ეკონომიკური პროცესები და მოვლენები.
გეოგრაფიის სტანდარტი საშუალო საფეხურზე
ა) სწავლის შედეგები
საგნის „გეოგრაფია“ ფარგლებში საშუალო საფეხურის შედეგების მიღწევის/კომპეტენციების განვითარების საფუძველს ქმნის ცნებების „გეოგრაფიული მოვლენა, გეოგრაფიული პროცესი“, „მოსახლეობა და ეკონომიკა“, „მდგრადი განვითარება“ ურთიერთდაკავშირებული გააზრება. მათი გააზრების საფუძველზე მოსწავლეს შეუძლია.
| სწავლის შედეგი | შედეგის მიღწევის ინდიკატორები - მოსწავლეს შეუძლია: | სამიზნე ცნების მოცულობა − მოსწავლე აცნობიერებს, რომ: |
|---|---|---|
| (1) გეოგრაფიულ მოვლენებსა და პროცესებს შორის მიზეზ-შედეგობრივი კავშირების დადგენა გეოგრაფიული გარსის კანონზომიერებების სივრცე-დროითი ასპექტების გასააზრებლად. |
|
სამიზნე ცნება „გეოგრაფიული მოვლენა, გეოგრაფიული პროცესი" – ბუნებრივი და საზოგადოებრივი სისტემებისთვის დამახასიათებელია კანონზომიერებები, რომლებიც გეოგრაფიულ მოვლენებსა და პროცესებში ვლინდება. ყველა გეოგრაფიულ პროცესსა და მოვლენას თავისი მიზეზი და შედეგი აქვს, ისინი განსხვავებული ხანგრძლივობით მიმდინარეობს. გეოგრაფიული მოვლენებისა და პროცესების შედეგად იცვლება და გარდაიქმნება დედამიწის იერსახე და ბუნებრივი გარემო; ფიკურ-გეოგრაფიულ და საზოგადოებრივ პროცესებს შორის არსებობს მიზეზ-შედეგობრივი კავშირები, რომლებიც მოსწავლეს გეოგრაფიული გარსის ზოგადი კანონზომიერებების აღქმაში დაეხმარება:
ცნება - "გეოგრაფიული მოვლენა, გეოგრაფიული პროცესი“ გააზრებაში გვეხმარება, სხვადასხვა გეოგრაფიული მოვლენისა და პროცესის ამსახველი თემატური რუკები და მისი ელემენტები (რუკის ლეგენდა, რუკის შინაარსი, მასშტაბი, გრადუსთა ბადე, გეოგრაფიული ობიექტების ადგილმდებარეობის განსაზღვრა). ცნების გააზრება საფუძველს ქმნის მომიჯნავე საგნების სამიზნე ცნებების (ისტორია-„მოვლენა და პროცესი“, „სივრცე“, „დრო“; ბიოლოგია- „ბიომრავალფეროვნება“; ფიზიკა - „ენერგია“, „ფიზიკური მოვლენები“; ქიმია- „შედგენილობა, აღნაგობა, თვისება“, „ქიმიური პროცესი“) გააზრებაში. |
| (2) საზოგადოებრივი პროცესების გავლენა მოსახლეობის რაოდენობასა და სტრუქტურაზე, მათ შორის მიზეზე-შედეგობრივი კავშირების დადგენა, მოსახლეობის სოციალურ-ეკონომიკური უთანასწორობისა და სოციალური პოლარიზაციის გასააზრებლად. |
|
სამიზნე ცნება "მოსახლეობა და ეკონომიკა“ – საზოგადოებრივი პროცესების/მოვლენების მიზეზების და შედეგების შესწავლა გვეხმარება დავადგინოთ:
ცნება - "მოსახლეობა და ეკონომიკის“ გააზრებისთვის საჭიროა მოსახლეობის, ეკონომიკისა და პოლიტიკური პროცესების ამსახველი თემატური რუკები და მისი ელემენტები (რუკის ლეგენდა, შინაარსი, მასშტაბი, გრადუსთა ბადე, გეოგრაფიული ობიექტების ადგილმდებარეობის განსაზღვრა). ცნების დამუშავება საფუძველს ქმნის მომიჯნავე საგნების სამიზნე ცნებების (საგანი - ისტორია: სამიზნე ცნება „სივრცე“, „ისტორიული მოვლენა/ პროცესი“, „ძალაუფლება“, „დრო“, „საზოგადოება“; საგანი - მოქალაქეობა - „საზოგადოება“, „დემოკრატია“, „სამოქალაქო მონაწილეობა“) უკეთ გასააზრებლად. |
| (3) სოციალურ-ეკონომიკური გამოწვევების მდგრადად მართვის გაანალიზება, მოსახლეობის კეთილდღეობასთან დაკავშირებული გამოწვევების გასააზრებლად. |
|
სამიზნე ცნება "მდგრადი განვითარება" – მოსახლეობის რაოდენობის ზრდასთან ერთად, გაიზარდა ბუნებრივ გარემოზე ზემოქმედება და მოიმატა ბუნებრივი და ანთროპოგენური საფრთხეების რისკმა, რაც შესაძლოა, მომავალში კატასტროფად იქცეს. წარმოიქმნას კრიტიკული ეკორეგიონები, შეიცვალოს კლიმატური სარტყლებისა და ბუნებრივი ზონების საზღვრები, დაირღვეს გეოგრაფიული კანონზომიერებები. ქვეყნის შიგნით თუ სხვადასხვა ქვეყანასა და რეგიონში, მოსახლეობას არათანაბარი წვდომა აქვს სოციალურ-ეკონომიკურ რესურსებსა და მომსახურებაზე (სასმელი წყალი, საკვები, ელექტროენერგია, საცხოვრებელი პირობები, განათლება, ჯანდაცვა). სოციალურ-ეკონომიკური კეთილდღეობისა და მშვიდობიანი განვითარების მისაღწევად აუცილებელია: ადრეული შეტყობინებების სისტემების არსებობა, ბუნებრივ და ტექნოგენურ საფრთხეებზე დროული რეაგირების მიზნით, საერთაშორისო თანამშრომლობის და მასთან დაკავშირებული საერთაშორისო დოკუმენტებისა და შეთანხმებების როლის გაცნობიერება, რესურსებსა და მომსახურებაზე უთანაბრო ხელმისაწვდომობის აღმოფხვრის მიზნით. ცნება - "მდგრადი განვითარების“ გააზრებისთვის საჭიროა, სხვადასხვა გარემოსდაცვითი, ეკონომიკური, სოციალური და პოლიტიკური პროცესების ამსახველი თემატური რუკების დამუშავება. ცნების დამუშავება საფუძველს ქმნის მომიჯნავე საგნების სამიზნე ცნებების (საგანი -ისტორია: სამიზნე ცნება „ისტორიული მოვლენა/ პროცესი“, „საზოგადოება“, საგანი - მოქალაქეობა, სამიზნე ცნება: „მდგრადი განვითარება“, „დემოკრატია“; საგანი ქიმია -„მდგრადი წარმოება, მოხმარება“, საგანი - ბიოლოგია: სამიზნე ცნება “ბიომრავალფეროვნება”) უკეთ გასააზრებლად. |
| (4) მოსახლეობის ეკონომიკური საქმიანობის გავლენის მნიშვნელობის გააზრება კრიტიკული ეკორეგიონების წარმოქმნის თავიდან ასაცილებლად და ბუნებრივი და ტექნოგენური საფრთხეების რისკების შესამცირებლად. |
|
ბ) სასწავლო თემები
| თემა | თემის აღწერილობა |
|---|---|
| გლობალური დემოგრაფიული ტენდენციები და ურბანული პროცესები | თემა გულისხმობს თანამედროვე დემოგრაფიული ტენდენციების, მიგრაციის ტიპების, ურბანიზაციის ძირითადი მახასიათებლების, ურბანიზაციის პროცესთან დაკავშირებული პრობლემების, ქალაქებისა და მეტროპოლიების ფუნქციებისა და იერსახის შესწავლას. თემის ფარგლებში მოსწავლე განხორციელებს პროექტებს („ჩემი სოფლის/ქალაქის/ქვეყნის/მხარის თანამედროვე დემოგრაფიული პროფილი“, „დამოკიდებულების კოეფიციენტების მხრივ განვითარებული და განვითარებადი ქვეყნების შედარება“, „დემოგრაფიული პროგნოზი – საქართველო 2050“) , რომლებიც თანამედროვე დემოგრაფიული და ურბანული პროცესების პროცესების გააზრებაში დაეხმარება. |
| კლიმატის გლობალური ცვლილება, ბუნებრივი და ტექნოგენური საფრთხეები | თემა გულისხმობს ბუნებრივი ფაქტორებითა და მოსახლეობის სამეურნეო საქმიანობის შედეგად გამოწვეულ კლიმატის გლობალური ცვლილების შედეგების შესწავლას გლობალურ დონეზე. მათი დამანგრეველი და ზიანის მომტანი საფრთხეების შერბილებას, მიტიგაციასა და პრევენციის შესაძლებლობების წარმოჩენას. თემის ფარგლებში მოსწავლე განხორციელებს პროექტებს („სათბურის ეფექტი კლასში“, „კლიმატური ლტოლვილები – მომავლის მიგრაცია“, „კლიმატური დღიური – ერთი კვირა ეკო-სკოლად“), რომლებიც კლიმატის გლობალური ცვლილების გააზრებაში დაეხმარება. |
| გლობალური უთანასწორობა | თემა გულისხმობს განვითარებული და განვითარებადი სამყაროს ერთმანეთთან შედარებას სხვადასხვა მახასიათებლის მიხედვით. ქვეყნების განვითარების განსხვავებული დონის დადგენას. თემის ფარგლებში მოსწავლე განხორციელებს პროექტებს („ჯანმრთელობის ლატარეა“, „სოციალური პირამიდა - ვინ სად დგას?“, „ჩუმი უთანასწორობა – უხილავი კედლები ჩვენს შორის“), რომლებიც გლობალურად არსებული უთანასწორობის გააზრებაში დაეხმარება. |
| გლობალური თანამშრომლობა და კავშირები | თემა გულისხმობს მსოფლიო მნიშვნელობის სოციალურ-ეკონომიკური, პოლიტიკური პროცესებისა და მოვლენების შესწავლა. რემიტანსებისა და ტრანსეროვნული კომპანიების საქმიანობის დადებითი და უარყოფითი შედეგები. საერთაშორისო ორგანიზაციების როლი ქვეყნების პოლიტიკურ და სოციალურ-ეკონომიკურ ცხოვრებაში. თემის ფარგლებში მოსწავლე განხორციელებს პროექტებს („შეუერთდი მსოფლიოს – იფიქრე გლობალურად“, „ერთი პრობლემა – ბევრი პასუხი“, „საზღვრების მიღმა თანამშრომლობა“, “გლობალური დიალოგის დღე”), რომლებიც გლობალური თანამშრომლობისა და კავშირების მნიშვნელობის გააზრებაში დაეხმარება. |
"მოქალაქეობის" სტანდარტი
ა) სწავლა-სწავლების მიზნები
ადამიანის წარმოჩენა მთავარ ღირებულებად;
სოციალიზაციასა და თვითგამოხატვაში მოსწავლის დახმარება;
სოციალურ-პოლიტიკური პროცესების მიმართ ინტერესის გაღვივება;
მოქალაქეობრივი პასუხისმგებლობისა და საზოგადოებრივ-პოლიტიკურ პროცესებში მონაწილეობის კულტურის ჩამოყალიბება;
პატრიოტი მოქალაქის აღზრდა, რომელსაც აქვს მზრუნველი დამოკიდებულება/პასუხისმგებლობა საკუთარი პიროვნების, ოჯახის, თემის, ქვეყნის (საქართველოს კულტურული მემკვიდრეობის დაცვა, ბუნებრივი გარემოს დაცვა, ეროვნული სიმბოლიკის, ინსტიტუციები, ეროვნული დღესასწაულების პატივისცემა) მიმართ;
პიროვნული ურთიერთობებისა და სოციალურ-პოლიტიკური მოვლენების კვლევისა და შესწავლის გზით ეროვნული (სახელმწიფო ენისა და კულტურის პატივისცემა) და ზოგადსაკაცობრიო (თანასწორობა, ემპათია, ეთიკა, თავისუფლება, მშვიდობა, ადამიანის ღირსების პატივისცემა) ღირებულებების ჩამოყალიბება.
მოქალაქეობის სტანდარტი საბაზო საფეხურზე
ა) სწავლის შედეგები
საგნის - „მოქალაქეობა“ - ფარგლებში საბაზო საფეხურის შედეგების მიღწევის/კომპეტენციების განვითარების საფუძველს ქმნის ცნებების - „საზოგადოება", "დემოკრატია", "მონაწილეობა", „მდგრადი განვითარება" - ურთიერთდაკავშირებულად გააზრება. მათი გააზრების საფუძველზე მოსწავლეს შეუძლია:
| სწავლის შედეგი | შედეგის მიღწევის ინდიკატორები - მოსწავლეს შეუძლია: | სამიზნე ცნების მოცულობა - მოსწავლე აცნობიერებს, რომ: |
|---|---|---|
| (1) საკუთარი პიროვნების განვითარების პროცესზე დაკვირვება (საკუთარი ინტერესებისა და შესაძლებლობების გაანალიზება), საკუთარი თავის აღქმა ამა თუ იმ საზოგადოებრივი ჯგუფის, ორგანიზაციის წევრად წარმატებული სოციალიზაციისა და თვითგამოხატვისთვის. |
|
სამიზნე ცნება "საზოგადოება" - ადამიანი არის პიროვნება, საკუთარი მსოფლმხედველობითა (შეხედულებები, ღირებულებები) და მისწრაფებებით, რომელსაც აქვს განვითარების უფლება. სხვა ადამიანებთან / საზოგადოებრივ ჯგუფებთან/ორგანიზაციებთან ურთიერთობა მას პიროვნულ განვითარებაში (ეროვნული იდენტობის ჩამოყალიბება, ემოციების მართვა, კომუნიკაცია, კონფლიქტების მოგვარება, თანამშრომლობა, ემპათია, თავდაჯერებულობა, ადეკვატური და ობიექტური თვითშეფასება, თვითრეგულაცია, ასერტულობა, ეთიკის პრინციპებით ურთიერთობა) უწყობს ხელს. ამ ურთიერთობის შედეგად ადამიანი ხდება საზოგადოების ნაწილი, რომლის წევრებს აქვთ ერთიანობის განცდა („ჩვენ“), საერთო ინტერესი და საზრუნავი (კულტურული ღირებულებების დაცვა, ტრადიციების გათვალისწინება, ეროვნული თავდაცვა, კეთილდღეობა). საზოგადოების წევრები ერთმანეთს უთანხმებენ ურთიერთობისა და ქცევის წესებს, საერთო მორალსა და ღირებულებებს. სამიზნე ცნების „საზოგადოება“ გათავისება საფუძველს ქმნის მომიჯნავე საგნების საბაზო საფეხურის შედეგების მიღწევასა და სამიზნე ცნებების (ისტორიის სამიზნე ცნება „საზოგადოება“, გეოგრაფიისა − „მოსახლეობა“) უფრო სიღრმისეულად გასააზრებლად. |
| (2) ადამიანის უფლებების შესახებ მსჯელობა სამართლებრივი დოკუმენტების საფუძველზე, დემოკრატიის პრინციპების გააზრება სოციუმში სამართლიანად, ადეკვატურად და ეთიკურად მოქმედებისთვის. |
|
სამიზნე ცნება "დემოკრატია" − ადამიანს აქვს უფლებები და თავისუფლებები (სამოქალაქო, პოლიტიკური, სოციალურ-ეკონომიკური და კოლექტიური), რომელთა დაცვასაც საქართველოს კანონმდებლობა და საერთაშორისო შეთანხმებები (საქართველოს კონსტიტუცია, ადამიანის უფლებათა საყოველთაო დეკლარაცია, ბავშვის უფლებათა კონვენცია, ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენცია და სხვა) უზრუნველყოფს. დემოკრატიულ სახელმწიფოში ადამიანის უფლებების დაცვა უმთავრესი ღირებულება და ხელისუფლების უზენაესი ამოცანაა. ხელისუფლების წყაროა ხალხი; მოქალაქეს აქვს როგორც უფლებები, ისე მოვალეობები. ხელისუფლება და მოქალაქეები დემოკრატიის პრინციპების (კანონის უზენაესობა, ხელისუფლების დანაწილება და კონტროლი, თანასწორობა (მათ შორის, ქალისა და მამაკაცის თანასწორობა), სამართლიანი არჩევნები, ტოლერანტობა, ხელისუფლების გამჭვირვალობა და ანგარიშვალდებულება, პლურალიზმი, ეკონომიკური თავისუფლება, მონაწილეობა, პასუხისმგებლობა, ინკლუზიურობა, არაძალადობრივი მეთოდებით მოქმედება) დაცვით მოქმედებენ. სამიზნე ცნების „დემოკრატია“ გათავისება საფუძველს ქმნის მომიჯნავე საგნების საბაზო საფეხურის შედეგების მიღწევასა და სამიზნე ცნებების (ისტორის სამიზნე ცნებები - „ძალაუფლება“, „საზოგადოება“ და „წყარო“) უფრო სიღრმისეულად გასააზრებლად. |
| (3) საზოგადოებისთვის აქტუალური სოციალურ-პოლიტიკური პრობლემების ანალიზი საზოგადოების წევრების, ქვეყნის მიმართ მზრუნველი დამოკიდებულების გამოსავლენად |
|
სამიზნე ცნება "მონაწილეობა" − დემოკრატიულ სახელმწიფოში ნებისმიერ ადამიანს შეუძლია, გავლენა მოახდინოს სოციალურ, ეკონომიკურ და პოლიტიკურ პროცესებზე. საზოგადოებრივი გარემოს გაუმჯობესება შესაძლებელია მონაწილეობით, პირადი ჩართულობით. აქტიური მოქალაქეები სხვადასხვა არაძალადობრივი ფორმით (მაგალითად, მოხალისეობა, ქველმოქმედება, არჩევნებში, რეფერენდუმში, პლებისციტში მონაწილეობა, მანიფესტაცია, ადვოკატირება, ლობირება, მედიაცია, სოციალური მეწარმეობა, პეტიცია, გაფიცვა, ,,მოქალაქე ჟურნალისტობა“, დასახლების საერთო კრება, სამოქალაქო მრჩეველთა საბჭო, საზოგადოებრივი/ პოლიტიკური ორგანიზაციის წევრობა/შექმნა) მონაწილეობენ საზოგადოებრივ ცხოვრებაში, სხვადასხვა ფორმით თანამშრომლობენ ერთმანეთთან, საზოგადოებრივ ორგანიზაციებთან და ხელისუფლების სტრუქტურებთან. სამიზნე ცნების „მონაწილეობა“ გათავისება საფუძველს ქმნის მომიჯნავე საგნების საბაზო საფეხურის შედეგების მიღწევასა და სამიზნე ცნებების (ისტორიის სამიზნე ცნებები - „ძალაუფლება“, „ისტორიული მოვლენა/პროცესი“, „საზოგადოება“, გეოგრაფიის სამიზნე ცნება − „მდგრადი განვითარება“) უფრო სიღრმისეულად გასააზრებლად. |
| (4) სოციალური პასუხისმგებლობისა და მდგრადი განვითარების მიზნების ურთიერთმიმართებების ანალიზი ადგილობრივი და საერთაშორისო საზოგადოებისთვის აქტუალური საკითხების/ პრობლემების გასააზრებლად |
|
სამიზნე ცნება "მდგრადი განვითარება" - მდგრადი განვითარების გლობალური მიზნები არის დოკუმენტი, რომლის შესრულების აუცილებლობაზე საერთაშორისო საზოგადოება შეთანხმდა. ეს დოკუმენტი ეხება ბუნების, ეკონომიკისა და საზოგადოების მდგრადობასა და კეთილდღეობას. რესურსების მოხმარებისას მნიშვნელოვანია საზოგადოების ინტერესებისა და მომავლის პერსპექტივის გათვალისწინება. ლოკალურ ქმედებებს (მაგალითად, ნარჩენების მართვა, პოლიეთილენის პარკზე უარის თქმა, რესურსების დაზოგვა და სხვ.) გლობალური შედეგები მოსდევს. სამიზნე ცნების „მდგრადი განვითარება“ გათავისება საფუძველს ქმნის მომიჯნავე საგნების საბაზო საფეხურის შედეგების მიღწევასა და სამიზნე ცნებების (ისტორიის სამიზნე ცნებები „დრო“, „სივრცე“, „ისტორიული მოვლენა/პროცესი“, გეოგრაფიის სამიზნე ცნება − „მდგრადი განვითარება“) უფრო სიღრმისეულად გასააზრებლად. |
ბ) სასწავლო თემები
| თემა | თემის აღწერილობა |
|---|---|
| ოჯახი, სკოლა და თემი | თემა გულისხმობს ოჯახის, სასკოლო გარემოსა და სამეზობლო თემის შესწავლას კულტურული მრავალფეროვნების/ეკონომიკური ურთიერთობების კონტექსტში; სკოლის სტრუქტურისა (მოსწავლეთა თვითმმართველობა) და მისიის (პოზიტიური სასწავლო გარემო) გაცნობას; ოჯახური, სათემო და სასკოლო პრობლემების (მაგალითად, გარემოსდაცვითი, ბუნებრივი და კულტურული მემკვიდრეობის დაცვის, უთანასწორობის, არასრულწლოვანთა დანაშაულის, საგზაო უსაფრთხოების, ჩაგვრის/ბულინგის) მოგვარების გზების (მათ შორის, თანატოლთა მედიაციის) გაანალიზებას. |
| ჯანსაღი ცხოვრება | თემა გულისხმობს ჯანსაღი ცხოვრების წესის (ჯანსაღი კვება, ფიზიკური აქტივობები, ჰიგიენა, ძილი, დასვენება), მენტალურ ჯანმრთელობასა და ეკონომიკაზე მისი ზეგავლენის („ჯანმრთელობის ეკონომიკა“) შესწავლას. ჯანსაღი ცხოვრების წესის განხორციელებისთვის შესაბამისი სოციალური, პიროვნული და ფსიქოემოციური უნარ-ჩვევების (მაგალითად, დღის რეჟიმის დაგეგმვა) განვითარებაზე ზრუნვას; ბავშვთა შრომის, ბავშვთა ქორწინებისა და ადიქციის (კიბერდამოკიდებულება, თამბაქოზე, ალკოჰოლზე, აზარტულ თამაშებზე, ნარკოტიკებზე დამოკიდებულება) უარყოფითი შედეგების გაანალიზებას. |
| სამოქალაქო საზოგადოება | თემა გულისხმობს სამოქალაქო საზოგადოების არსის და მნიშვნელობის, საინიციატივო ჯგუფების, საზოგადოებრივი (ადგილობრივი და საერთაშორისო) ორგანიზაციების შექმნის შესაძლებლობებისა და მექანიზმების შესწავლას; ტრადიციული და სოციალური მედიის არსის, სახეების, ფუნქციებისა და გამოწვევების (მაგალითად, დეზინფორმაცია და ყალბი ახალი ამბები, სიძულვილის ენა, პერსონალური მონაცემების დაცვა, რეკლამა მედიაში) შესწავლას; ციფრული ჯანმრთელობის (ტექნოლოგიურ მოწყობილობებთან გატარებული დროის და ონლაინ იდენტობის მართვის, ვირტუალური და რეალური სივრცის ურთიერთმიმართების გააზრების და კონტროლის), კონფიდენციალურობის (საკუთარი და სხვისი ინფორმაციის გაზიარება/არგაზიარება, მონაცემთა შეგროვების მეთოდები), ციფრული ეთიკის (ვირტუალურ სამყაროში ეთიკური ნორმების, საავტორო უფლებების დაცვა), ციფრული შემოქმედებითობის (მაგ. კონტენტის შექმნა სასწავლო და სხვა მიზნებისთვის, ციფრული პლატფორმების გამოყენება თანამშრომლობისთვის და სხვ.) საკითხების შესწავლას. |
| ადგილობრივი ხელისუფლება | თემა გულისხმობს: ადგილობრივი ხელისუფლების არსისა (სუბსიდიარობის პრინციპის) და სტრუქტურის შესწავლას; ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოებთან მოქალაქის ურთიერთობის ფორმების გაანალიზებას; ადგილობრივი გადასახადებისა და ადგილობრივი ბიუჯეტის ურთიერთმიმართების განხილვას. |
| ცენტრალური ხელისუფლება | თემა გულისხმობს დემოკრატიული და არდემოკრატიული პოლიტიკური რეჟიმებისა და იდეოლოგიების, მმართველობის ფორმების, კონსტიტუციის როლისა და მნიშვნელობის შესწავლას; ცენტრალური ხელისუფლების შტოების უფლებამოსილებისა და ურთიერთმიმართების შესწავლას; ცენტრალური ხელისუფლების განხორციელებაში მოქალაქეთა მონაწილეობის ფორმების (მათ შორის ნაფიცი მსაჯულობა) და მნიშვნელობის გააზრებას. |
| სამოქალაქო უსაფრთხოება | თემა გულისხმობს იმ საფრთხეების (ანთროპოგენური, ტექნოგენური, სამხედრო, კიბერსაფრთხეები) გაანალიზებას, რომლებიც როგორც ცალკეულ ინდივიდს, ისე საზოგადოებას შეიძლება დაემუქროს; მათი თავიდან არიდების ან მათთან გამკლავების საშუალებების (ევაკუაციის გეგმა, პირველი სამედიცინო დახმარება, კიბერჰიგიენა) შესწავლას. თემა ხელს უწყობს მოსწავლის პატრიოტული სულისკვეთების, სახელმწიფოებრივი აზროვნებისა და მოქალაქეობრივი თვითშეგნების ამაღლებას, რომ მოსწავლეებს გამოუმუშავდეთ მტკიცე ნებისყოფა, განუვითარდეთ ექსტრემალურ სიტუაციებში შეუცდომლად და უსაფრთხოდ მოქმედების უნარი, შეეძლოთ ურთიერთდახმარება, საკუთარი და გვერდით მყოფის უსაფრთხოებაზე ზრუნვა სხვადასხვა სახის საგანგებო ვითარებაში. |
| სამშვიდობო პროცესები | თემა გულისხმობს საერთაშორისო საფრთხეებისა (მაგალითად, ტრეფიკინგი, ფუნდამენტალიზმი, ტერორიზმი, ექსტრემიზმი, რადიკალიზმი, ავტორიტარიზმი, ტოტალიტარიზმი, შეიარაღებული კონფლიქტი) და მიგრაციის თანამედროვე გამოწვევების (ლტოლვილობა, დევნილობა, თავშესაფრის მაძიებლები, ჰუმანიტარული სტატუსის მქონე პირები) შესწავლას; საერთაშორისო საფრთხეების თავიდან არიდების/შემცირების ალტერნატიულ გზებისა (მათ შორის ჰუმანიტარული სამართლის, როგორც პრევენციის საშუალების, საერთაშორისო სამშვიდობო მისიების) და სამშვიდობო პროცესებში მოქალაქეთა მონაწილეობის საშუალებების გაანალიზებას; საქართველოსა და საერთაშორისო ორგანიზაციების (მაგალითად, ევროკავშირი, ნატო, გაერო) როლისა და მნიშვნელობის გააზრებას სამშვიდობო პროცესებში. |
| ეკონომიკა | თემა გულისხმობს: ეკონომიკური სისტემების, ეკონომიკური ურთიერთობების განმსაზღვრელი ფაქტორების (კერძო საკუთრება, ბაზარი, ყიდვა, გაყიდვა, ფული, ალტერნატიული ღირებულება, ბანკი, კონკურენცია, ბიუჯეტი, დაზოგვა, სესხება, დაზღვევა, ინვესტირება, ინოვაციები), მდგრადი ეკონომიკის კონცეფციის შესწავლას; ეკონომიკური უფლებების (მათ შორის, მომხმარებელთა და დასაქმებულთა უფლება-მოვალეობების) გაანალიზებას; მეწარმეობის და სოციალური მეწარმეობის არსის განხილვას. ფინანსური ინსტიტუციების (ეროვნული ბანკი, კომერციული ბანკები) და მათთან ურიერთობის პრინციპების (მათ შორის ფინანსური თაღლითობების თავიდან არიდების გზების) შესწავლას; საერთაშორისო ეკონომიკურ პროცესებში საქართველოს მონაწილეობის მნიშვნელობის გააზრებას. |
"მოქალაქეობის სტანდარტი საშუალო საფეხურზე
ა) სწავლის შედეგები
საგნის „მოქალაქეობა“ ფარგლებში საშუალო საფეხურის შედეგების მიღწევის/კომპეტენციების განვითარების საფუძველს ქმნის ცნებების - „საზოგადოება", "დემოკრატია", "მონაწილეობა", „მდგრადი განვითარება" - ურთიერთდაკავშირებული გააზრება. მათი გააზრების საფუძველზე მოსწავლეს შეუძლია:
| სწავლის შედეგი | შედეგის მიღწევის ინდიკატორი − მოსწავლემ უნდა შეძლოს: | სამიზნე ცნების მოცულობა − მოსწავლემ უნდა გააცნობიეროს რომ: |
|---|---|---|
| საკუთარი პიროვნების განვითარების პროცესზე დაკვირვება (საკუთარი ინტერესებისა და შესაძლებლობების გაანალიზება), საკუთარი თავის აღქმა ამა თუ იმ საზოგადოებრივი ჯგუფის, ორგანიზაციის წევრად, ასევე მსოფლიო მოქალაქედ წარმატებული სოციალიზაციისა და თვითგამოხატვისთვის. |
|
სამიზნე ცნება "საზოგადოება" - ადამიანი არის პიროვნება, საკუთარი მსოფლმხედველობითა (შეხედულებები, ეროვნული და ზოგადსაკაცობრიო ღირებულებები) და მისწრაფებებით, რომელსაც აქვს განვითარების უფლება. სხვა ადამიანებთან/ ადგილობრივ თუ საერთაშორისო საზოგადოებრივ ჯგუფებთან/ორგანიზაციებთან ურთიერთობა მას პიროვნულ განვითარებასა და სოციალიზაციაში ეხმარება. საზოგადოებები ერთმანეთისგან განსხვავდებიან მრავალფეროვნებისადმი დამოკიდებულებით. მათთვის დამახასიათებელია მრავალფეროვნების მართვის სხვადასხვა მოდელი: ასიმილაცია, ინტეგრაცია, მულტიკულტურალიზმი, ინტერკულტურალიზმი. სამიზნე ცნების „საზოგადოება“ გათავისება მოსწავლეს დაეხმარება მომიჯნავე საგნების საბაზო საფეხურის შედეგების მიღწევასა და სამიზნე ცნებების უფრო სიღრმისეულად გააზრებაში. |
| ყოველდღიურ ცხოვრებაში ადამიანის უფლებების დაცვის/ დარღვევის ფაქტების ამოცნობა; მათი ადგილობრივ და საერთაშორისო სამართლებრივ დოკუმენტებთან და დემოკრატიის პრინციპებთან დაკავშირება სამართლიანად, ადეკვატურად და ეთიკურად მოქმედებისთვის. |
|
სამიზნე ცნება "დემოკრატია" − ადამიანს აქვს უფლებები და თავისუფლებები (სამოქალაქო, პოლიტიკური, სოციალურ-ეკონომიკური და კოლექტიური), რომელთა დაცვასაც საქართველოს კანონმდებლობა და საერთაშორისო შეთანხმებები (საქართველოს კონსტიტუცია; ადამიანის უფლებათა საყოველთაო დეკლარაცია; ბავშვის უფლებათა კონვენცია; ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენცია; ეკონომიკური, სოციალური და კულტურული უფლებების შესახებ საერთაშორისო პაქტი, საერთაშორისო პაქტი სამოქალაქო და პოლიტიკური უფლებების შესახებ) უზრუნველყოფს. დემოკრატიულ სახელმწიფოში ადამიანის უფლებების დაცვა უმთავრესი ღირებულება, ხელისუფლებისა და მსოფლიო თანამეგობრობის უზენაესი ამოცანაა. ხელისუფლების წყაროა ხალხი; ხელისუფლება და მოქალაქეები დემოკრატიის პრინციპების (კანონის უზენაესობა, ხელისუფლების დანაწილება და კონტროლი, თანასწორობა, სამართლიანი არჩევნები, ტოლერანტობა, ხელისუფლების გამჭვირვალობა და ანგარიშვალდებულება, პლურალიზმი, ეკონომიკური თავისუფლება) დაცვით მოქმედებენ. საზოგადოებები ერთმანეთისგან განსხვავდებიან პოლიტიკური კულტურის მიხედვით. განსხვავებებს სხვადასხვა ტიპის პოლიტიკურ კულტურას შორის განაპირობებს ისეთი ფაქტორები, როგორიცაა დამოკიდებულება პოლიტიკური პროცესის და სახელმწიფოს მიმართ, ძალაუფლების მოპოვებისა და ლეგიტიმაციის; საზოგადოებრივი პროტესტის გამოხატვის ფორმები. სამიზნე ცნების „დემოკრატია“ გათავისება მოსწავლეს დაეხმარება მომიჯნავე საგნების საბაზო საფეხურის შედეგების მიღწევასა და სამიზნე ცნებების უფრო სიღრმისეულად გააზრებაში. |
| საზოგადოებისთვის აქტუალური სოციალურ-ეკონომიკური და პოლიტიკური პრობლემების ამოცნობა; საკუთარი მონაწილეობით (პრობლემის იდენტიფიცირება, პრობლემის გადაჭრაში მონაწილეობის სათანადო ფორმების შერჩევა) მათი გამოსწორება/ გადაჭრა, საზოგადოების, ქვეყნის და გლობალური გარემოს მიმართ მზრუნველი დამოკიდებულების გამოსავლენად. |
|
სამიზნე ცნება "მონაწილეობა" − დემოკრატიულ სახელმწიფოში ნებისმიერ ადამიანს შეუძლია, გავლენა მოახდინოს ადგილობრივ და გლობალურ სოციალურ, ეკონომიკურ, პოლიტიკურ პროცესებზე. საზოგადოებრივი გარემოს გაუმჯობესება შესაძლებელია მონაწილეობით, პირადი ჩართულობით. აქტიური მოქალაქეები სხვადასხვა არაძალადობრივი ფორმით (მოხალისეობა, არჩევნებში, რეფერენდუმში, პლებისციტში მონაწილეობა, მანიფესტაცია, ადვოკატირება, ლობირება, სოციალური მეწარმეობა, ნაფიცი მსაჯულობა, პეტიცია, დასახლების საერთო კრება, არასამთავრობო ორგანიზაციის წევრობა/შექმნა, გლობალური კამპანიები) მონაწილეობენ საზოგადოებრივ ცხოვრებაში, სხვადასხვა ფორმით თანამშრომლობენ ერთმანეთთან, ადგილობრივ და საერთაშორისო საზოგადოებრივ ორგანიზაციებთან და ოფიციალურ სტრუქტურებთან. სამოქალაქო მონაწილეობა შეიძლება იყოს რეალური (როცა სახეზეა ხელისუფლების კონტროლი, ძალაუფლების დელეგირება, პარტნიორობა) და მოჩვენებითი (როცა ხდება საზოგადოებრივი აზრით მანიპულირება, თერაპია, ან ადამიანების უბრალო ინფორმირება, კონსულტირება). სამიზნე ცნების „მონაწილეობა“ გათავისება მოსწავლეს დაეხმარება მომიჯნავე საგნების საბაზო საფეხურის შედეგების მიღწევასა და სამიზნე ცნებების უფრო სიღრმისეულად გააზრებაში (ისტორიის სამიზნე ცნებები „ძალაუფლება“, „ისტორიული მოვლენა/პროცესი“, „საზოგადოება“, გეოგრაფიისა − „მდგრადი განვითარება“). |
| სოციალური პასუხისმგებლობის ლოკალურ და გლობალურ პროცესებთან/ მდგრადი განვითარების მიზნებთან დაკავშირება ადგილობრივი და საერთაშორისო საზოგადოებისთვის აქტუალური საკითხების/ პრობლემების გასააზრებლად. |
|
სამიზნე ცნება "მდგრადი განვითარება" - მდგრადი განვითარების გლობალური მიზნები არის მთელი მსოფლიოს მიერ აღიარებული დღის წესრიგი, რომლის შესრულების აუცილებლობაზე საერთაშორისო საზოგადოება შეთანხმდა. დოკუმენტი ეხება ბუნების, ეკონომიკისა და საზოგადოების მდგრადობასა და კეთილდღეობას. რესურსების მოხმარებისას მნიშვნელოვანია საზოგადოების ინტერესებისა და მომავლის პერსპექტივის გათვალისწინება. ლოკალურ ქმედებებს (მაგალითად, ნარჩენების მართვა, პოლიეთილენის პარკზე უარის თქმა) გლობალური შედეგები მოსდევს. მდგრადი განვითარების მიზნების მიღწევა ხელს უწყობს ე.წ. ადამიანის კოლექტიური უფლებების დაცვას (მშვიდობის, თვითგამორკვევის, განვითარების, ჯანსაღ, უსაფრთხო გარემოში ცხოვრების უფლება) სამიზნე ცნების „მდგრადი განვითარება“ გათავისება მოსწავლეს დაეხმარება მომიჯნავე საგნების საბაზო საფეხურის შედეგების მიღწევასა და სამიზნე ცნებების უფრო სიღრმისეულად გააზრებაში (ისტორიის სამიზნე ცნებები „დრო“, „სივრცე“, „ისტორიული მოვლენა/პროცესი“, გეოგრაფიისა − „მდგრადი განვითარება“). |
ბ) სასწავლო თემები
| თემა | თემის აღწერილობა |
|---|---|
| სამართლებრივი კულტურა | თემა გულისხმობს სამართლებრივი კულტურის ჩამოყალიბებისთვის მნიშვნელოვანი ასპექტების (კანონის შესაბამისად მოქმედება, ადამიანის უფლებების აღიარება და დაცვა და ა.შ.) შესწავლას. კონკრეტული მექანიზების, მაგალითებისა და დილემების განხილვას იმასთან დაკავშირებით, თუ როგორ ხდება სამართალზე დაფუძნებული ბერკეტების ამოქმედებით კონკრეტული ლოკალური/ გლობალური პრობლემების გადაჭრა (მაგალითად, ძალადობის პრევენცია, კიბერუსაფრთხოების უზრუნველყოფა და სხვა). კვლევითი პროექტების განხორციელებას სამართლებრივი კულტურის თვალსაზრისით აქტუალურ პრობლემებთან (მაგალითად, ადრეული ქორწინებასთან) დაკავშირებით. |
| მეწარმეობა და გლობალური ეკონომიკა | თემა გულისხმობს კონკრეტული მაგალითებისა და დილემების საშუალებით მეწარმეობისა და ბიზნესის ფუნქციონირების განხილვას. ბიზნეს მდგრადობაზე მოქმედი ფაქტორების (მაგალითად, კონკურენციის, მეწარმის წინაშე არსებული რისკების და მათი პრევენციის გზების) გაანალიზებას; გლობალური ეკონომიკის, ფინანსური ურთიერთობებისა და საერთაშორისო ვაჭრობის გავლენების შესწავლას მოქალაქეთა კეთილდღეობაზე. კვლევითი პროექტების განხორციელებას გლობალიზაციის პროცესის დადებით (შესაძლებლობები, რომელსაც გლობალიზაცია აძლევს ადამიანებს განვითარებისთვის, განათლებისთვის, ტექნოლოგიებისა და ინოვაციების გამოყენებისთვის) და უარყოფითი მხარეების (მაგალითად, საერთაშორისო ეკონომიკური პროექტების მნიშვნელობის შესაფასებლად), ასევე ბიზნესისა და მეწარმეობის კუთხით აქტუალური პრობლემების (მაგალითად, ბიზნესის სოციალური პასუხისმგებლობის) წარმოსაჩენად. |
| გლობალური მოქალაქეობა | თემა გულისხმობს მოქალაქეობის არსის შესწავლა-გაცნობიერებას დიაქრონულ ჭრილში − ანტიკური პერიოდიდან თანამედროვე გლობალური მოქალაქის კონცეფციამდე, მოქალაქის უფლებების განვითარებისა და გლომალური პროცესების (მაგალითად, მიგრაციების) კვალდაკვალ. კვლევითი პროექტების განხორციელებას გლობალური მოქალაქეობის იდეასთან დაკავშირებული დილემების შესახებ. |
ნორმატიული-აქტი-10 ⬇
დანართი №9
მუხლი 281. საბუნებისმეტყველო მეცნიერებების სტანდარტები
ბუნებისმეტყველების სტანდარტი
ა) ბუნებისმეტყველების სწავლა-სწავლების მიზნები
ბუნების შემადგენელი ნაწილების/სისტემების (ცოცხალი, არაცოცხალი) და მასში მიმდინარე პროცესების/მოვლენების ერთმანეთთან დაკავშირებას; სამყაროს ერთიანობაზე შეხედულების ჩამოყალიბებას;
ტექნოლოგიური პროგრესის მნიშვნელობის წარმოჩენას;
საბუნებისმეტყველო საგნებში შეძენილი ცოდნის გამოყენებას ცხოვრებისეული პრობლემების გადასაჭრელად;
კვლევითი კომპეტენციების განვითარებას;
ინტერესის გაღვივებას საბუნებისმეტყველო საგნების მიმართ;
უსაფრთხოების წესების დაცვას და ჯანსაღი ცხოვრების წესის მიმართ დადებითი დამოკიდებულების ჩამოყალიბებას;
გარემოსდაცვითი ცნობიერების ჩამოყალიებებას.
სწავლის შედეგები (I-IV კლასები)
ა) საგნის „ბუნებისმეტყველება“ ფარგლებში საფეხურის შედეგების მიღწევის/კომპეტენციების განვითარების საფუძველს ქმნის ცნებების - „სხეული“, „ბუნებრივი მოვლენა“, „სივრცეში ორიენტირება“, „ჰაბიტატი“ - ურთიერთდაკავშირებული გააზრება. მათი გააზრების საფუძველზე მოსწავლეს შეუძლია:
| სწავლის შედეგი | შედეგის მიღწევის ინდიკატორები - მოსწავლეს შეუძლია: | სამიზნე ცნების მოცულობა - მოსწავლე აცნობიერებს, რომ: |
|---|---|---|
|
|
სამიზნე ცნება "სხეული" - სხეული არის ნებისმიერი საგანი ან ცოცხალი არსება, რომელსაც აქვს ფორმა, ზომა, გარკვეული თვისებები. ჩვენ გარშემო ყოველდღიურად ვხედავთ/ვეხებით სხვადასხვა ტიპის სხეულებს. ცოცხალი, არაცოცხალი, ბუნებრივი და ხელოვნური სხეულები ხასიათდებიან აგებულების, თვისებების და შემადგენელი ნივთიერებების/მასალების თავისებურებებით, ცოცხალ სხეულებს სისტემური აგებულება და თვისებები აქვთ - ორგანიზმთა ჯგუფების წარმომადგენლებს, მათ შორის, ადამიანსაც - ერთმანეთის მსგავსი სასიცოცხლო თვისებები (კვება, მოძრაობა, გამოყოფა, სუნთქვა, გამრავლება, ზრდა-განვითარება, ადაპტაცია) აქვთ. ადამიანისთვის უმნიშვნელოვანესია ჯანსაღი ცხოვრების წესის დაცვა და ამ გზით ფიზიკურ და ფსიქიკურ ჯანმრთელობასა და უსაფრთხოებაზე ზრუნვა, სხვადასხვა სხეულის ნაწილების და თვისებების, ასევე მათი დანიშნულების გააზრება მნიშვნელოვან საფუძველს ქმნის საბაზო საფეხურზე შემდეგი საგნების შესწავლისთვის: ფიზიკა (სამიზნე ცნება - "მატერია"), ქიმია (სამიზნე ცნება - "შედგენილობა / აღნაგობა / თვისება"), ბიოლოგია (სამიზნე ცნება - "სტრუქტურა და ფუნქცია", "სასიცოცხლო თვისება"). |
|
|
სამიზნე ცნება "ბუნებრივი მოვლენა" - მოვლენა არის სამყაროში მიმდინარე ნებისმიერი ცვლილება. მაგალითად, სითბოს და სინათლის გავრცელება, ბგერა და მისი გავრცელება, ელექტრული და მაგნიტური მოვლენები, ელექტროუსაფრთხოების წესების დაცვა, აგრეგატული მდგომარეობის ცვლილება, ძალა და სხეულთა ურთიერთქმედება, ბუნებრივი და სტიქიური მოვლენები ბუნებაში მუდმივად ან პერიოდულად მიმდინარე ცვლილებებია. მოვლენების აღწერა და კანონზომიერებების გააზრება მნიშვნელოვან საფუძველს ქმნის საბაზო საფეხურზე შემდეგი საგნების შესწავლისთვის ფიზიკა (სამიზნე ცნება - "ფიზიკური პროცესი"), ქიმია (სამიზნე ცნება- "ქიმიური პროცესი"), ბიოლოგია (სამიზნე ცნება - "სასიცოცხლო თვისება"), გეოგრაფია (სამიზნე ცნება - "გეოგრაფიული გარსი") |
|
|
სამიზნე ცნება "სივრცეში ორიენტირება" - სივრცეში ორიენტირება არის ადამიანის მიერ ადგილმდებარეობის განსაზღვრის პროცესი. ორიენტირებაში გვეხმარება გეოგრაფიული ობიექტების (მდინარის სათავე, შესართავი, შენაკადი, ჭალა, ხეობა, კალაპოტი, მთა, მწვერვალი, კალთა, დაბლობი, ტბა, ზღვა, ოკეანე, კონტინენტი) ამოცნობა, სივრცეში ორიენტირებას ამარტივებს ჰორიზონტის მხარეების დადგენა, ადგილის გეგმის, გლობუსის, რუკის წაკითხვა და ლოკალურ გარემოში უსაფრთხო გადაადგილებისთვის საჭირო ტერმინების გამოყენება. სივრცეში ორიენტირება მოსწავლეს გაუმარტივებს რეალურ სიტუაციაში პრობლემის გადაჭრას, ამასთან, მნიშვნელოვან საფუძველს ქმნის საბაზო საფეხურზე გეოგრაფიის შესწავლისთვის (სამიზნე ცნება - "გეოგრაფიული გარსი", "მოსახლეობა და მეურნეობა") |
|
|
სამიზნე ცნება "ჰაბიტატი" - ჰაბიტატი არის ცოცხალი ორგანიზმებისთვის არსებული გეოგრაფიული არეალი, სადაც თითოეული მათგანი ბინადრობს, მოიპოვებს საკვებს, მრავლდება, იზრდება და ვითარდება. საბინადრო გარემოს (ბუნებრივი და ხელოვნური გარემო) უდიდესი მნიშვნელობა აქვს თითოეული ორგანიზმისთვის. ბიომრავალფეროვნების, ანუ ცოცხალი ორგანიმების მრავალფეროვნების შენარჩუნებას საფრთხეს უქმნის გარემოს დაბინძურება. ბიომრავალფეროვნების შენარჩუნებაზე დადებითად მოქმედებს გარემოსდაცვითი ღონისძიებების დაგეგმვა და განხორციელება, რესურსების რაციონალური გამოყენება, ნარჩენების მართვა (კომპოსტის გამოყენება). მნიშვნელოვანია კლიმატის ცვლილებით გამოწვეული ბუნებრივი საფრთხეების თავიდან აცილების შესახებ მსჯელობა და ამ საფრთხეების დროს უსაფრთხო ქცევის წესების დაცვის აუცილებლობა. საბინადრო გარემოს და გარემოსდაცვითი ღონისძიებების, რესურსების რაციონალური გამოყენების, უსაფრთხო ქცევის წესების მნიშვნელობის დანახვა მნიშვნელოვან საფუძველს ქმნის საბაზო საფეხურზე შემდეგი საგნების შესწავლისთვის: გეოგრაფია (სამიზნე ცნება - "გეოგრაფიული გარსი", "მდგრადი განვითარება"), ბიოლოგია (სამიზნე ცნება - "ბიომრავალფეროვნება"), ქიმია (სამიზნე ცნება - "მდგრადი განვითარება"). |
ბ) სასწავლო თემატური ბლოკები
| თემატური ბლოკი | თემატური ბლოკის აღწერილობა |
|---|---|
| გარემო, როგორც სისტემა |
|
| ცვლილებები გარემოში |
|
| ადამიანი და ჯანმრთელობა |
|
1.2. სწავლის შედეგები (V-VI კლასები)
ა) საგნის „ბუნებისმეტყველება“ ფარგლებში საფეხურის შედეგების მიღწევის / კომპეტენციების განვითარების საფუძველს ქმნის ცნებების - „სხეული“, „ბუნებრივი მოვლენა, პროცესი“, „გეოგრაფიული ობიექტი“, „ჰაბიტატი“, "მდგრადი განვითარება" - ურთიერთდაკავშირებულად გააზრება. მათი გააზრების საფუძველზე მოსწავლეს შეუძლია:
| სწავლის შედეგი | შედეგის მიღწევის ინდიკატორები - მოსწავლეს შეუძლია: | სამიზნე ცნების მოცულობა - მოსწავლე აცნობიერებს, რომ: |
|---|---|---|
|
|
სამიზნე ცნება “სხეული” – სხეული არის ნებისმიერი ობიექტი (ცოცხალი და არაცოცხალი), რომელსაც აქვს ფორმა, ზომა, გარკვეული თვისებები. ნებისმიერი სხეული შედგება ნივთიერებებისგან, რომლებიც შეიძლება დავყოთ მარტივ ნივთიერებად, ნაერთად და ნარევად, ნივთიერებები ხასიათდებიან აგრეგატული მდგომარეობით და კონკრეტული თვისებებით; ნივთიერებათა ნაწილი ატარებს ელექტრულ დენს, ანუ გამტარია, ნაწილი - არაგამტარი (იზოლატორი); ყველა სხეული მოძრაობს, შესაბამისად გააჩნია სიჩქარე და ტრაექტორია; ადამიანის სხეულის ცალკეული ნაწილების (ორგანოები და ორგანოთა სისტემები) ერთობლივი და შეთანხმებული მუშაობა აუცილებელია მისი ჯანმრთელობისთვის, განსაკუთრებული მნიშვნელობა ადამიანის ჯანმრთელობის შენარჩუნებაში ენიჭება ჰიგიენის წესების დაცვას ნებისმიერ, მათ შორის, გარდატეხის ასაკში. სხეულების შემადგენელი ნაწილების, ნივთიერებების და თვისებების გააზრება მნიშვნელოვან საფუძველს ქმნის საბაზო საფეხურზე შემდეგი საგნების შესწავლისთვის: გეოგრაფია (სამიზნე ცნება - "გეოგრაფიული გარსი"), ბიოლოგია (სამიზნე ცნება - "სტრუქტურა და ფუნქცია", "სასიცოცხლო თვისება", "ბიომრავალფეროვნება", "ჯანმრთელობა და დაავადება"), ქიმია (სამიზნე ცნება - "შედგენილობა, აღნაგობა, თვისება"), ფიზიკა (სამიზნე ცნება - "მატერია"). |
|
|
სამიზნე ცნება “ბუნებრივი მოვლენა, პროცესი” - მოვლენა არის სამყაროში მიმდინარე ნებისმიერი ცვლილება, ხოლო პროცესი - რაიმე მოვლენათა თანამიმდევრული მონაცვლეობა, რისამე განვითარების გზა. დედამიწაზე სითბოს და სინათლის განაწილება, სინათლისა და ბგერის გავრცელება, აგრეგატული მდგომარეობის ცვლილება, სხეულების მოძრაობა, დამუხტული სხეულების ურთიერთქმედებები, ელექტრული და მაგნიტური მოვლენები, ასტრონომიული მოვლენები, ნივთიერებათა წრებრუნვა ბუნებაში კონკრეტული პროცესების შედეგია. ამ მოვლენებს მუდმივი, ან პერიოდული ხასიათი აქვს, რომელთა მიმდინარეობაში ენერგიის სახეებს (მექანიკური ენერგია, სითბური ენერგია) და მათ ურთიერთგარდაქმნებს (მაგ. მექნიკური ენერგია გარდაიქმნება სითბურ ენერგიად და პირიქით) დიდი მნიშვნელობა აქვს. ბუნებაში მიმდინარე ცვლილებების და კანონზომიერებების შემჩნევით შესაძლებელია ვარაუდის გამოთქმა; მიზეზ-შედეგობრივი კავშირების დადგენა; მოვლენის/პროცესის აღწერა, კანონზომიერების გააზრება, რაც მნიშვნელოვან საფუძველს ქმნის საბაზო საფეხურზე შემდეგი საგნების შესწავლისთვის: გეოგრაფია (სამიზნე ცნება - გეოგრაფიული გარსი), ბიოლოგია (სამიზნე ცნება - სასიცოცხლო თვისება, ბიომრავალფეროვნება, ჯანმრთელობა და დაავადება), ქიმია (სამიზნე ცნება - შედგენილობა, აღნაგობა, თვისება, ქიმიური პროცესი), ფიზიკა (სამიზნე ცნება - მატერია, ფიზიკური პროცესი, ენერგია, ძალა). |
|
|
სამიზნე ცნება “გეოგრაფიული ობიექტი” - გეოგრაფიული ობიექტია დედამიწის ბუნებრივი წარმონაქმნები: კონტინენტები, ოკეანეები, ზღვები, კუნძულები, მთები, მდინარეები, ტბები, მყინვარები და სხვა. დედამიწის სტრუქტურა (ბირთვი, მანტია, ქერქი) განაპირობებს დედამიწის შინაგანი ენერგიის მუდმივობას, ხოლო დედამიწის ფორმა და რელიეფი მნიშვნელოვან როლს თამაშობს მასზე სითბური სარტყლების ჩამოყალიბებაში, რაც თავის მხრივ განაპირობებს ტიპური ეკოსისტემების ჩამოყალიბებას. დედამიწაზე არსებული გეოგრაფიული ობიექტების აღწერა და მათ შორის მსგავსება განსხვავებების დადგენა მნიშვნელოვან საფუძველს ქმნის საბაზო საფეხურზე შემდეგი საგნების შესწავლისთვის: გეოგრაფია (სამიზნე ცნება - გეოგრაფიული გარსი, მოსახელობა და მეურნეობა), ბიოლოგია (სამიზნე ცნება - ბიომრავალფეროვნება, სტრუქტურა და ფუნქცია), ფიზიკა (სამიზნე ცნება - მატერია). |
|
|
სამიზნე ცნება “ჰაბიტატი” - ჰაბიტატი ცოცხალი ორგანიზმებისთვის არსებული გეოგრაფიული არეალი, სადაც თითოეული მათგანი ბინადრობს, მოიპოვებს საკვებს, მრავლდება, იზრდება და ვითარდება. ჰაბიტატების მდგრადობისათვის გადამწყვეტია ბიომრავალფეროვნების შენარჩუნება. ბიომრავალფეროვნების შენარჩუნებისთვის კი მნიშვნელოვანია ბიოტური, აბიოტური და ანთროპოგენური ფაქტორების გათვალისწინება, კვებითი ჯაჭვის და კვებითი ქსელის რგოლების დაცვა. საბინადრო გარემოს და გარემოსდაცვითი ღონისძიებების, რესურსების რაციონალური გამოყენების, კვებითი ურთიერთობების და ჰაბიტატის კომპონენტებს შორის კანონზომიერებების დადგენა, უსაფრთხო ქცევის წესების მნიშვნელობის დანახვა მნიშვნელოვან საფუძველს ქმნის საბაზო საფეხურზე შემდეგი საგნების შესწავლისთვის: გეოგრაფია (სამიზნე ცნება - მოსახელობა და მეურნეობა), ბიოლოგია (სამიზნე ცნება - სასიცოცხლო თვისება, ბიომრავალფეროვნება), ფიზიკა (სამიზნე ცნება - მატერია, ფიზიკური პროცესი, ენერგია). |
|
|
სამიზნე ცნება “მდგრადი განვითარება” - მდგრადი განვითარება გულისხმობს ბიოლოგიური რესურსების ისეთი გზით და სისწრაფით გამოყენებას, რომელიც მომავალში არ გამოიწვევს ბიოლოგიური მრავალფეროვნების შემცირებას და მას მომავალი თაობები საჭიროებების გათვალისწინებით შეინარჩუნებს. რესურსების რაციონალური მართვა, გარემოსდაცვითი ღონისძიებების დაგეგმვა და განხორციელება, 5R ინიციატივა, კლიმატის ცვლილების ზემოქმედება, უსაფრთხოება ბუნებრივი კატასტროფების დროს; განახლებადი ენერგიის წყაროების გამოყენება, ჯანსაღი ცხოვრების წესის დაცვა და ამ გზით ფიზიკურ და ფსიქიკურ ჯანმრთელობასა და უსაფრთხოებაზე ზრუნვა უმნიშვნელოვანესია ადამიანის ხარისხიანი ცხოვრებისთვის, უკეთესი და უფრო მდგრადი მომავლის უზრუნველყოფისთვის. მდგრადი განვითარების პრინციპების გააზრება დაეხმარება მოსწავლეს, დაინახოს კავშირი ლოკალურ ქმედებებსა და გლობალურ პროცესებს შორის, გარემოს რაციონალურ მართვას და კეთილდღეობას შორის. ამასთან, მნიშვნელოვან საფუძველს ქმნის საბაზო საფეხურზე შემდეგი საგნების შესწავლისთვის: გეოგრაფია (სამიზნე ცნება - "მდგრადი განვითარება"), ბიოლოგია (სამიზნე ცნება - "სასიცოცხლო თვისება", "ბიომრავალფეროვნება", "ჯანმრთელობა და დაავადება"), ქიმია (სამიზნე ცნება - "ქიმიური პროცესი", "მდგრადი განვითარება"), ფიზიკა (სამიზნე ცნება - "მატერია", "ფიზიკური პროცესი"). |
ბ) სასწავლო თემატური ბლოკები
| თემატური ბლოკი | თემატური ბლოკის აღწერილობა |
|---|---|
| გარემო, როგორც სისტემა |
|
| ცვლილებები გარემოში |
|
| ადამიანი და ჯანმრთელობა |
|
ბიოლოგიის სტანდარტი
ა) სწავლა-სწავლების მიზნები
ცოცხალი სამყაროს გაცნობა/შესწავლა, ბიოლოგიის ძირითადი ცნებებისა და კანონზომიერებების მეცნიერულ კონტექსტში გააზრება; ინტერესის გაღვივება ბიოლოგიის მიმართ, კვლევითი კომპეტენციების განვითარება;
ცოცხალ და არაცოცხალ სისტემებში მიმდინარე პროცესებს (ენერგიისა და ნივთიერებების გარდაქმნა/მიმოცვლა) შორის კავშირის წარმოჩენის გზით სამყაროს ერთიანობის აღქმა;
ტექნოლოგიური პროგრესის მიმართ მიმღებლობის ჩამოყალიბება (შესაძლო საფრთხეების გათვალისწინებით); სხვადასხვა სფეროს განვითარებისთვის (მაგალითად, მედიცინა, სოფლის მეურნეობა) ტექნოლოგიების როლის (ეკოლოგიური უსაფრთხოების კომპონენტის გათვალისწინებით) წარმოჩენა; საბუნებისმეტყველო საგნებში შეძენილი ცოდნის გამოყენება ცხოვრებისეული პრობლემების გადასაჭრელად;
სამოქალაქო ცნობიერების ამაღლება - ჯანსაღი ცხოვრების წესის და გარემოს დაცვის მნიშვნელობასთან დაკავშირებულ ცნობიერების ჩამოყალიბება.
ბიოლოგიის სტანდარტი საბაზო საფეხურზე
ა) სწავლის შედეგები
საგნის „ბიოლოგია“ ფარგლებში საბაზო საფეხურის შედეგების მიღწევის/კომპეტენციების განვითარების საფუძველს ქმნის ცნებების - „სტრუქტურა და ფუნქცია“, "სასიცოცხლო თვისება", "ბიომრავალფეროვნება", "ჯანმრთელობა და დაავადება" - ურთიერთდაკავშირებული გააზრება. მათი გააზრების საფუძველზე მოსწავლეს შეუძლია:
| სწავლის შედეგები | შედეგის მიღწევის ინდიკატორები - მოსწავლეს შეუძლია: | სამიზნე ცნებების მოცულობა - მოსწავლე აცნობიერებს, რომ: |
|---|---|---|
| (1) ცოცხალ სისტემაში შემავალ სტრუქტურებსა და მათ ფუნქციებს შორის შესაბამისობებისა და გარემოსთან მათი შეგუების შესახებ მსჯელობა ბიოლოგიური სისტემებისათვის დამახასიათებელი ერთიანი პრინციპების/ კანონზომიერებების მეცნიერულ კონტექსტში გასააზრებლად |
|
სამიზნე ცნება "სტრუქტურა და ფუნქცია" – ბიოლოგიური სისტემა არის ცოცხალი სისტემა, რომელიც შედგება სხვადასხვა კომპონენტისგან – სტრუქტურებისგან. თითოეული მათგანი ასრულებს გარკვეულ ფუნქციას/ფუნქციებს. ბიოლოგიურ სისტემებს მიეკუთვნება უჯრედი, ორგანო, ორგანიზმი, პოპულაცია, ეკოსისტემა, ბიოსფერო. ნებისმიერი ბიოლოგიური სისტემის სტრუქტურულ-ფუნქციური ერთეულები ურთიერთდაკავშირებულია და ქმნის ერთ მთლიანობას. ბიოლოგიური სისტემის სტრუქტურა შეესაბამება მის ფუნქციას/ფუნქციებს და პირიქით; გარემო პირობების ცვლილებები გავლენას ახდენს ბიოლოგიური სისტემების სტრუქტურასა და ფუნქციებზე და შესაძლებელია გამოიწვიოს მათი ცვლილება. აღნიშნულის გაცნობიერება საფუძველს ქმნის:
|
| (2) ორგანიზმთა სასიცოცხლო თვისებებისა და მათთან დაკავშირებული ბიოლოგიური პროცესების გაანალიზება; სასიცოცხლო თვისებებზე გარემოს ზეგავლენის აღწერა ცოცხალ და არაცოცხალ სისტემებს შორის არსებული კავშირების გააზრება სამყაროს ერთიანობის აღსაქმელად. |
|
სამიზნე ცნება "სასიცოცხლო თვისება" – სასიცოცხლო თვისებების ერთობლიობა დამახასიათებელია მხოლოდ ცოცხალი სისტემისთვის. ორგანიზმის სასიცოცხლო თვისებებია: ზრდა-განვითარება, გამრავლება, მოძრაობა, მემკვიდრეობითობა, ცვალებადობა, ჰომეოსტაზი, კვება, სუნთქვა, გამოყოფა, გაღიზიანებადობა. სასიცოცხლო თვისებები ურთიერთდაკავშირებულია და ზეგავლენას ახდენს ერთმანეთზე. ბიოლოგიური სისტემების სასიცოცხლო თვისებებს შორის არსებობს მსგავსება-განსხვავებები (მაგ, ჰეტეროტროფული და ავტოტროფული კვება, აერობული და ანაერობული სუნთქვა, უსქესო და სქესობრივი გამრავლება, პირდაპირი და არაპირდაპირი განვითარება, მემკვიდრული და არამემკვიდრული ცვალებადობა). ბიოლოგიური სისტემების სასიცოცხლო თვისებები ადაპტირებულია გარემოსთან. სასიცოცხლო თვისებებს საფუძვლად უდევს სასიცოცხლო პროცესები. სასიცოცხლო პროცესები ხასიათდება ენერგიისა და ნივთიერებების გარდაქმნით. აღნიშნულის გაცნობიერება საფუძველს ქმნის
|
| (3) ორგანიზმთა ჯგუფების თავისებურებების დახასიათება, ბიომრავალფეროვნების წარმოქმნის წინაპირობებსა და მისი შენარჩუნების მნიშვნელობაზე მსჯელობა გარესამყაროს მიმართ მზრუნველი დამოკიდებულების ჩამოსაყალიბებლად. |
|
სამიზნე ცნება "ბიომრავალფეროვნება" – ბიომრავალფეროვნება გულისხმობს ბიოლოგიური სისტემების (მაგ., ორგანიზმები, სახეობები, ეკოსისტემები) ნაირგვარობასა და ერთიანობას. ბიოლოგიური სისტემების მრავალფეროვნებას ძირითადად მემკვიდრეობითობა, ცვალებადობა და ბუნებრივი გადარჩევა განსაზღვრავს. მათი ერთობლიობა ხელს უწყობს სხვადასხვა სახის ადაპტაციების ჩამოყალიბებას. ორგანიზმებს აჯგუფებენ საერთო მახასიათებლების მიხედვით და აერთიანებენ სისტემატიკურ კატეგორიებში: სამეფო, ტიპი, კლასი და სხვ. ელემენტარული სისტემატიკური ერთეულია სახეობა. ეკოსისტემის მდგრადობას საფუძვლად უდევს ენერგიისა და ნივთიერებების გარდაქმნა-გადაცემა კვებით ქსელებში. რაც უფრო მრავალკომპონენტიანი და მრავალფეროვანია კვებითი ქსელები, მით მდგრადია ეკოსისტემა. ბიომრავალფეროვნების დაცვა და შენარჩუნება მდგრადი განვითარების მიზნების მიღწევას უწყობს ხელს. აღნიშნულის გაცნობიერება საფუძველს ქმნის ცოცხალ და არაცოცხალ მატერიას შორის კავშირების დადგენისთვის;
|
(4) ადამიანის ორგანოთა სისტემების ნორმალური ფუნქციონირების დახასიათება; ჯანმრთელობის დაცვასთან დაკავშირებული სამეცნიერო-ტექნოლოგიური პროგრესის აღწერა დაავადებების პრევენციისა და ჯანსაღი ცხოვრების წესის მნიშვნელობის გასააზრებლად |
|
სამიზნე ცნება "ჯანმრთელობა და დაავადება" – ადამიანი ჯანმრთელია, თუ ინარჩუნებს ჰომეოსტაზს, მყარ იმუნიტეტს, ჯანსაღ ფიზიკურ და მენტალურ მდგომარეობას. პათოგენური ორგანიზმები იწვევენ სხვადასხვა დაავადებას, მათ შორის, ინფექციურს. ინფექციური დაავადებების პრევენცია მიიღწევა ჰიგიენის დაცვით, ვაქცინაციით. სქესობრივი გზით გადამდები დაავადების რისკ-ფაქტორი ხშირად არის ადრეული სქესობრივი კავშირი. ადრეულმა ქორწინებამ და ნაადრევმა ორსულობამ შეიძლება გამოიწვიოს სხვადასხვა სახის ფიზიოლოგიური დარღვევები. საზიანო ფაქტორები და მავნე ჩვევები განაპირობებს განსხვავებული სიმპტომების მქონე დაავადებების, მათ შორის, ადიქციის განვითარებას. დიაგნოსტიკისა და სამკურნალო საშუალებების ეფექტიანობა დამოკიდებულია თანამედროვე სამეცნიერო ტექნოლოგიების განვითარებასა და დანერგვაზე. აღნიშნულის გაცნობიერება საფუძველს ქმნის მომიჯნავე საგნების სამიზნე ცნებების (ფიზიკა - „ფიზიკური მოვლენა“, ქიმია - „ქიმიური პროცესი“, მოქალაქეობა - ჯანსაღ ცხოვრებასთან დაკავშირებული საკითხები) გააზრებისთვის. |
ბ) სასწავლო თემები
| თემა | თემის აღწერილობა |
|---|---|
| მცენარეები |
თემის ფარგლებში, განიხილება აგრეთვე, წყალმცენარეები; არ განიხილება სპოროვან მცენარეებში თაობათა მონაცვლეობა; |
| სოკოები |
თემის ფარგლებში, აგრეთვე, განიხილება მღიერები |
| ცხოველები |
|
| უჯრედი და ერთუჯრედიანი ორგანიზმები |
თემის ფარგლებში განიხილება, ასევე, არაუჯრედული ფორმა - ვირუსები. |
| ბიოლოგიური კანონზომიერებები |
თემის ფარგლებში განიხილება სრული და არასრული დომინირება მონოჰიბრიდული შეჯვარების მაგალითზე და ადამიანის სქესის გენეტიკა. |
| ადამიანის ბიოლოგია |
არ განიხილება: T- და B-ლიმფოციტები, ნერვული იმპულსის წარმოქმნის და გავრცელების მექანიზმი. |
| ჯანმრთელობის დაცვა |
მავნე ჩვევებთან დაკავშირებული საკითხები განიხილება არა დარღვევების, არამედ ჯანმრთელობაზე ზრუნვის მნიშვნელობის აქცენტირებით. |
2.2. ბიოლოგიის სტანდარტი საშუალო საფეხურზე
ა) სწავლის შედეგები:
საგნის სწავლა-სწავლების მიზნების მისაღწევად სასწავლო პროცესში მოსწავლე ურთიერთდაკავშირებულად გაიაზრებს ბიოლოგიის საკვანძო ცნებებს - „სტრუქტურა და ფუნქცია“, „სასიცოცხლო თვისება“, „ბიომრავალფეროვნება“, "ჯანმრთელობა და დაავადება". მათი გააზრების საფუძველზე მოსწავლემ უნდა შეძლოს.
| სწავლის შედეგი - მოსწავლემ უნდა შეძლოს: | შეფასების ინდიკატორი - მოსწავლეს შეუძლია: | სამიზნე ცნების მოცულობა - მოსწავლე აცნობიერებს, რომ: |
|---|---|---|
| (1) ცოცხალი სისტემების სტრუქტურებსა და ფუნქციებს შორის შესაბამისობის დადგენა; ორგანიზმების სტრუქტურასა და ფუნქციებზე გარემო ფაქტორების ცვლილებების მოქმედების დახასიათება ბიოლოგიური კანონზომიერებების მეცნიერულ კონტექსტში გასააზრებლად; |
|
სამიზნე ცნება ,,სტრუქტურა და ფუნქცია“ - ბიოლოგიური სისტემის სტრუქტურის ცვლილება, იწვევს ფუნქციის/ფუნქციების ცვლილებას და პირიქით; ერთსა და იმავე ორგანიზაციულ დონეზე მყოფი ცოცხალი სისტემების სტრუქტურა და ფუნქცია მსგავსია ან განსხვავებულია უჯრედების, ორგანიზმების, პოპულაციების და ა.შ. დონეებზე, რაც სხვადასხვა, მუდმივად ცვალებად გარემოსთან შეგუების შედეგია. აღნიშნულის გაცნობიერება მოსწავლეს დაეხმარება ცოცხალ სამყაროში აგებულებასა და ფუნქციას შორის არსებული კავშირის გააზრებაში; მომიჯნავე საგნების სამიზნე ცნებების (ფიზიკა - სამიზნე ცნება "ნივთიერება და ველი", ქიმია - სამიზნე ცნება "შედგენილობა, აღნაგობა, თვისება") გააზრებაში. |
| (2) ორგანიზმთა სასიცოცხლო თვისებების განმსაზღვრელი პროცესების აღწერა ბუნებაში მიმდინარე ნივთიერებათა და ენერგიის მიმოცვლის ფიზიკურ-ქიმიურ კანონზომიერებებთან დასაკავშირებლად; |
|
სამიზნე ცნება ,,სასიცოცხლო თვისება“ - ორგანიზმები განსხვავდებიან სასიცოცხლო თვისებების თავისებურებების (მაგ., ავტოტროფული და ჰეტეროტროფული კვება, აერობული და ანაერობული სუნთქვა, უსქესო და სქესობრივი გამრავლება; პირდაპირი და არაპირდაპირი განვითარება) მიხედვით. სასიცოცხო თვისებებს (მაგ., მეტაბოლიზმი, ჰომეოსტაზი, მემკვიდრეობითობა, ცვალებადობა) საფუძვლად უდევს პროცესები, რომლებსაც ახასიათებთ მიზეზ-შედეგობრივი კავშირები.აღნიშნულის გაცნობიერება მოსწავლეს ხელს შეუწყობს ბიოლოგიური კანონზომიერებების გაცნობიერებაში, დაეხმარება მომიჯნავე საგანთა სამიზნე ცნებების (ფიზიკური მოვლენები - ფიზიკა, ქიმიური პროცესები - ქიმია) გააზრებაში. |
(3) ბიომრავალფეროვნების წარმოქმნის კანონზომიერებების დახასიათება; ბიომრავალფეროვნების შენარჩუნების გლობალური და რეგიონული მნიშვნელობის დასაბუთება ტექნოლოგიური განვითარებით გამოწვეული საფრთხეების გასააზრებლად. |
|
სამიზნე ცნება ,,ბიომრავალფეროვნება“ -ბიომრავალფეროვნება მოიცავს გენეტიკურ, სახეობრივ და ეკოსისტემურ მრავალფეროვნებას, რომელთა წარმოქმნა და შენარჩუნება განპირობებულია გენეტიკური, ევოლუციური, ეკოლოგიური ფაქტორებითა და კანონზომიერებებით. ორგანიზმთა მრავალფეროვნება და მათ შორის არსებული კავშირები უზრუნველყოფს ნივთიერებათა წრე-ბრუნვასა და ენერგიის მიმოცვლას ბუნებაში. ამასთან, ადამიანის საქმიანობით გამოწვეული ცვლილებები გარკვეულ საფრთხეს უქმნის ბუნებას.აღნიშნულის გაცნობიერება მოსწავლეს დაეხმარება გარემოს დაცვის მნიშვნელობასთან დაკავშირებით საკუთარი მსოფლმხედველობის და ჯანსაღი დამოკიდებულების ჩამოყალიბებაში. დაეხმარება მომიჯნავე საგნების სამიზნე ცნებების (მდგრადი განვითარება - ქიმია, გეოგრაფიული გარსი - გეოგრაფია) გააზრებაში. |
|
|
სამიზნე ცნება ,,ჯანმრთელობა და დაავადება“ -მეცნიერული და ტექნოლოგიური მიღწევები აადვილებს ადამიანის ჯანმრთელობის შენარჩუნებას, დაავადებების პრევენციას, დიაგნოსტირებასა და მკურნალობას; ჯანსაღი ცხოვრების წესის დაცვა მნიშვნელოვანია ორგანიზმის ჰომეოსტაზისა და მყარი იმუნიტეტის შესანარჩუნებლად. აღნიშნულის გაცნობიერება დაეხმარება მოსწავლეს ჯანსაღი ცხოვრების წესის მნიშვნელობის შეფასებაში; ხელს შეუწყობს მომიჯნავე საგნების სამიზნე ცნებების (ფიზიკური მოვლენები - ფიზიკა, ქიმიური პროცესები - ქიმია, ჯანსაღი ცხოვრება - მოქალაქეობა) გააზრებაში. |
ბ) სასწავლო თემები
| თემა | თემის აღწერილობა |
|---|---|
| მოლეკულური ბიოლოგია |
|
| გენეტიკა და ბიოტექნოლოგია |
|
| ეკოლოგია და გარემოს დაცვა |
|
ფიზიკის სტანდარტი
ა) სწავლა-სწავლების მიზნები
ფიზიკური მოვლენებისა და პროცესების გაცნობა/შესწავლა, ფიზიკის კანონზომიერებების მეცნიერულ კონტექსტში გააზრება; ინტერესის გაღვივება ფიზიკის მიმართ, კვლევითი კომპეტენციების განვითარება;
ფიზიკასა და მის მომიჯნავე საგნებში შეძენილი ცოდნის ურთიერთდაკავშირების გზით ბუნების მოვლენებისა და სამყაროს ერთიანობის აღქმა;
თანამედროვე ტექნოლოგიების შექმნა-განვითარებაში ფიზიკის როლის წარმოჩენა, ტექნოლოგიური პროგრესის მიმართ მიმღებლობის ჩამოყალიბება (შესაძლო საფრთხეების გათვალისწინებით);
სხვადასხვა სფეროს განვითარებისთვის (მაგალითად, მედიცინა, სოფლის მეურნეობა, მრეწველობა) ტექნოლოგიების როლის წარმოჩენა (ეკოლოგიური უსაფრთხოების კომპონენტის გათვალისწინებით); საბუნებისმეტყველო საგნებში შეძენილი ცოდნის გამოყენება ყოველდღიურობის გასაუმჯობესებლად / ცხოვრებისეული პრობლემების გადასაჭრელად; სამოქალაქო ცნობიერების ამაღლებას - გარე სამყაროს მიმართ მზრუნველი დამოკიდებულების ჩამოყალიბება.
ფიზიკის სტანდარტი საბაზი საფეხურზე
ა) სწავლის შედეგები
საგნის „ფიზიკა“ ფარგლებში საბაზო საფეხურის შედეგების მიღწევის/კომპეტენციების განვითარების საფუძველს ქმნის ცნებების - „ნივთიერება და ველი“, "ენერგია", "ძალა", „ფიზიკური პროცესი“ - ურთიერთდაკავშირებული გააზრება. მათი გააზრების საფუძველზე მოსწავლეს შეუძლია:
| სწავლის შედეგი | შედეგის მიღწევის ინდიკატორები - მოსწავლეს შეუძლია: | სამიზნე ცნების მოცულობა - მოსწავლე აცნობიერებს, რომ: |
|---|---|---|
| (1) ნივთიერებისა და ველის ფიზიკური თვისებების რაოდენობრივი და თვისებრივი მახასიათებლების შესახებ მსჯელობა, მიღებული ცოდნის თანამედროვე ტექნოლოგიების შექმნა-განვითარებასთან დასაკავშირებლად და სამყაროს აგებულების შესახებ წარმოდგენების ჩამოსაყალიბებლად; |
|
სამიზნე ცნება "ნივთიერება და ველი" - ყველაფერი, რაც ბუნებაში არსებობს, არის მატერია. იგი ორი სახისაა: ნივთიერება და ველი. ყველა ნივთიერება შედგება უმცირესი ნაწილაკებისგან (მოლეკულებისგან, ატომებისგან და საბოლოოდ, ელემენტარული ნაწილაკებისგან); ნივთიერების ფიზიკური თვისებები დამოკიდებულია ამ ნივთიერების გვარობაზე, მის აგრეგატულ მდგომარეობაზე (ცალკეულ შემთხვევაში მის შემადგენელ ნაწილაკებზე და სტრუქტურაზე), ხოლო ველის ფიზიკური თვისებები - ველის შემქმნელი ობიექტების პარამეტრებზე (მასა, მუხტი) და ამ ობიექტების განლაგებაზე; მატერიის ფიზიკური თვისებები შეიძლება შეიცვალოს შიდა/გარე ფაქტორებით. ეს თვისებები და მათი ცვლილება ხასიათდება ფიზიკური სიდიდეებით, რომლებიც იზომება ექსპერიმენტულად. ნივთიერებათა ფიზიკური თვისებების შესწავლა საფუძველს ქმნის ქიმიური და ბიოლოგიური მოვლენებისა და მათთან დაკავშირებული სამიზნე ცნებების (საგანი - ბიოლოგია: სამიზნე ცნება „სტრუქტურა და ფუნქცია“, საგანი - ქიმია: სამიზნე ცნება „შედგენილობა, აღნაგობა, თვისება“) გააზრებისა და ფიზიკურ მოვლენებთან დაკავშირებისთვის. |
| (2) ენერგიის სახეების რაოდენობივი და თვისებრივი მახასიათებლების შესახებ მსჯელობა, ენერგიის შენახვის კანონის გააზრება, სხვადასხვა სფეროში ცხოვრებისეულ და სიტუაციურ ამოცანებში სისტემების ენერგიის გარდაქმნების გასაანალიზებლად და განახლებადი და არაგანახლებადი ენერგიის მოხმარების შესახებ ცნობიერების ასამაღლებლად. |
|
სამიზნე ცნება "ენერგია" -
სხეულთა ერთობლიობა ქმნის სისტემას. სხეულთა სისტემას, მასში შემავალი
სხეულების მოძრაობის ან/და მათი ერთმანეთთან ურთიერთქმედების გამო გააჩნია
გარკვეული ქმედების უნარი-მუშაობის შესრულების უნარი (გააჩნია ენერგია).
ენერგია სისტემის მდგომარეობის ერთ-ერთი ძირითადი მახასიათებელია.
სისტემას/სისტემის შემადგენელ სხეულებს გააჩნიათ სხვადასხვა სახის
ენერგია (მაგალითად: მექანიკური (კინეტიკური და პოტენციური),
შინაგანი), რომელიც შესაძლებელია გარდაიქმნას ერთი სახიდან
მეორეში. სისტემის სრული ენერგიის ცვლილება შესაძლებელია მხოლოდ გარე
ზემოქმედებით, შესაბამისად, ჩაკეტილი სისტემის სრული ენერგია არ იცვლება
დროის განმავლობაში. ბუნებაში მიმდინარე ენერგიის გარდაქმნების შესახებ ცოდნა საფუძველს ქმნის ქიმიურ და ბიოლოგიურ მოვლენებში მიმდინარე ენერგეტიკული გარდაქმნების გასააზრებლად (საგანი - ქიმია: სამიზნე ცნება „ქიმიური პროცესი“, საგანი - ბიოლოგია: სამიზნე ცნება „სასიცოცხლო თვისება“, საგანი - გეოგრაფია: სამიზნე ცნება "მდგრადი განვითარება"). |
| (3) ბუნების ძალების რაოდენობრივი და თვისებრივი მახასიათებლების შესახებ მსჯელობა ძალის მოქმედებით გამოწვეული შედეგების გასაანალიზებლად და ბუნების მოვლენებს შორის მიზეზ - შედეგობრივი კავშირების გასააზრებლად |
|
სამიზნე ცნება "ძალა" - ბუნებაში მიმდინარე მოვლენების უმრავლესობა სხეულთა ურთიერთქმედებით ხორციელდება. სხეულებს შორის ურთიერთქმედება ხასიათდება ფიზიკური სიდიდით - ძალით. ძალის (მაგალითად, სიმძიმის ძალა, დრეკადობის ძალა, ხახუნის ძალა, ამომგდები ძალა, ელექტრული ძალა) მოქმედება განსაზღვრავს სხეულის მოძრაობის ცვლილებას ან/და მის დეფორმაციას, შედეგი კი დამოკიდებულია ძალის მოდულზე, მიმართულებასა და მოდების წერტილზე. ძალის მოქმედების შედეგების შესახებ ცოდნა საფუძველს ქმნის გარკვეული ქიმიური და ბიოლოგიური მოვლენების დასახასიათებლად მაგალითად: წნევის წარმოქმნა სისხლძარღვებში, სუნთქვა, სახსრების მოქმედების პრინციპი, კოვალენტური და იონური ბმა (საგანი - ქიმია "ქიმიური მოვლენა/პროცესი", საგანი "ბიოლოგია" სამიზნე ცნება - "სასიცოცხლო თვისება"). შენიშვნა: ამ ეტაპზე განიხილება ერთი წრფის გასწვრივი ან ურთიერთმართობული ძალები. შემთხვევები, რომელებიც საჭიროებს ვექტორის გეგმილს ან ვექტორის მდგენელებად დაშლას საბაზო საფეხურზე არ განიხილება. |
(4) ბუნებაში მიმდინარე ფიზიკური პროცესების რაოდენობრივი და თვისებრივი მახასიათებლების შესახებ მსჯელობა, ფიზიკურ პროცესებში შესაბამისი მიზეზ-შედეგობრივი კავშირების გაანალიზება ბუნების კანონზომიერებების მეცნიერულ კონტექსტში გასააზრებლად |
|
სამიზნე ცნება "ფიზიკური პროცესი" - ბუნებაში ყოველდღიურად ვხვდებით უამრავ ცვლილებას, რომელთაც ბუნების მოვლენებს ვუწოდებთ. აღნიშნული მოვლენების დასახასიათებლად საჭიროა შესაბამისი ფიზიკური პროცესების თვისებრივი და რაოდენობრივი დახასიათება. ყველა ფიზიკურ პროცესს (მაგალითად, სითბური გაფართოვება, დიფუზია, თანაბარი მოძრაობა, თანაბარაჩქარებული მოძრაობა, თბოგადაცემა, მუშაობის შესრულება) აქვს მიზეზი და მოჰყვება შედეგი, რომელთა დაკავშირებაც შესაძლებელია ბუნების კანონების გამოყენებით. ბუნებაში მიმდინარე ფიზიკური პროცესების ახსნა/დახასიათება საფუძველს ქმნის გარკვეული ქიმიური და ბიოლოგიური მოვლენების დასახასიათებლად, მათსა და ფიზიკურ პროცესებს შორის პარალელების გასავლებად (საგანი - ქიმია, სამიზნე ცნება „ქიმიური პროცესი“, საგანი - ბიოლოგია: სამიზნე ცნება „სასიცოცხლო თვისება“, საგანი - გეოგრაფია, სამიზნე ცნება "გეოგრაფიული მოვლენა/პროცესი"). ფიზიკური პროცესების რაოდენობრივი აღწერის დროს გამოიყენება მათემატიკური აპარატი (მაგალითად: ფორმულები, განტოლებები, ფუნქციები, გრაფიკები, დიაგრამები, ცხრილები), რაც აადვილებს მათემატიკის სამიზნე ცნენების („მათემატიკური მოდელი“, „ლოგიკა /ლოგიკური მსჯელობა“, „კანონზომიერება“) გააზრებას. შენიშვნა: საბაზო საფეხურზე, თემების შინაარსიდან გამომდინარე უმეტეს შემთხვევაში განიხილება ფიზიკურ მოვლენათა თვისებრივი დახასიათება, რიგ შემთხვევებში კი თვისებრივთან ერთად რაოდენობრივი დახასიათებაც (იხ. თემების აღწერა). ფიზიკური მოვლენების/პროცესების რაოდენობრივი დახასიათების შემთხვევები, რომელებიც საჭიროებს ვექტორის გეგმილს ან ვექტორის მდგენელებად დაშლას საბაზო საფეხურზე არ განიხილება. |
ბ) სასწავლო თემები
| თემა | თემის აღწერილობა |
|---|---|
| ნივთიერების აგებულება და თვისებები |
|
| მექანიკური მოვლენები |
შენიშვნა: ამ ეტაპზე ისწავლება მხოლოდ ერთი წრფის გასწვრივ მიმართული ვექტორული სიდიდეების (ძალა, სიჩქარე) შეკრება, გამოკლება, რიცხვზე გამრავლება. |
| ჰიდრო და აეროსტატიკა |
|
| მექანიკური ენერგია და მარტივი მექანიზმები |
|
| ელექტრობა |
|
| სითბური მოვლენები |
|
| კინემატიკა და დინამიკა |
შენიშვნა: კინემატიკური განტოლებები ჩაიწერება ფიზიკურ სიდიდეთა მოდულებით და არა - გეგმილებით. დინამიკაში განიხილება ერთი წრფის გასწვრივ მიმართული ძალები ან ურთიერთმართობული ძალები. |
| სხეულთა მრუდწირული მოძრაობა, ასტროფიზიკის შესავალი |
|
| გეომეტრიული ოპტიკა |
|
ფიზიკის სტანდარტი საშუალო საფეხურზე
ა) სწავლის შედეგები
საგნის „ფიზიკა“ ფარგლებში საშუალო საფეხურის შედეგების მიღწევის/კომპეტენციების განვითარების საფუძველს ქმნის ცნებების - „ნივთიერება და ველი“, "ენერგია", "ძალა", „ფიზიკური პროცესი“ - ურთიერთდაკავშირებული გააზრება. მათი გააზრების საფუძველზე მოსწავლეს შეუძლია:
| სწავლის შედეგი | შედეგის მიღწევის ინდიკატორები - მოსწავლეს შეუძლია: | სამიზნე ცნების მოცულობა - მოსწავლე აცნობიერებს, რომ: |
|---|---|---|
| (1) ნივთიერებისა და ველის ფიზიკური თვისებების რაოდენობრივი და თვისებრივი მახასიათებლების შესახებ მსჯელობა, მიღებული ცოდნის თანამედროვე ტექნოლოგიების შექმნა-განვითარებასთან დასაკავშირებლად და სამყაროს აგებულების შესახებ წარმოდგენების ჩამოსაყალიბებლად; |
|
სამიზნე ცნება "ნივთიერება და ველი" - ყველაფერი, რაც ბუნებაში არსებობს, არის მატერია. იგი ორი სახისაა: ნივთიერება და ველი. ყველა ნივთიერება შედგება უმცირესი ნაწილაკებისგან (მოლეკულებისგან, ატომებისგან და საბოლოოდ, ელემენტარული ნაწილაკებისგან); ნივთიერების ფიზიკური თვისებები დამოკიდებულია ამ ნივთიერების გვარობაზე, მის აგრეგატულ მდგომარეობაზე (ცალკეულ შემთხვევაში მის შემადგენელ ნაწილაკებზე და სტრუქტურაზე), ხოლო ველის ფიზიკური თვისებები - ველის შემქმნელი ობიექტების პარამეტრებზე (მასა, მუხტი) და ამ ობიექტების განლაგებაზე; მატერიის ფიზიკური თვისებები შეიძლება შეიცვალოს შიდა/გარე ფაქტორებით. ეს თვისებები და მათი ცვლილება ხასიათდება ფიზიკური სიდიდეებით, რომლებიც იზომება ექსპერიმენტულად. |
| (2) ენერგიის სახეების რაოდენობივი და თვისებრივი მახასიათებლების შესახებ მსჯელობა, ენერგიის შენახვის კანონის გააზრება, სხვადასხვა სფეროში ცხოვრებისეულ და სიტუაციურ ამოცანებში სისტემების ენერგიის გარდაქმნების გასაანალიზებლად და განახლებადი და არაგანახლებადი ენერგიის მოხმარების შესახებ ცნობიერების ასამაღლებლად. |
|
სამიზნე ცნება "ენერგია" - სხეულთა ერთობლიობა ქმნის სისტემას. სხეულთა სისტემას, მასში შემავალი სხეულების მოძრაობის ან/და მათი ერთმანეთთან ურთიერთქმედების გამო გააჩნია გარკვეული ქმედების უნარი-მუშაობის შესრულების უნარი (გააჩნია ენერგია). ენერგია სისტემის მდგომარეობის ერთ-ერთი ძირითადი მახასიათებელია. სისტემას/სისტემის შემადგენელ სხეულებს გააჩნიათ სხვადასხვა სახის ენერგია (მაგალითად: მექანიკური (კინეტიკური და პოტენციური), შინაგანი), რომელიც შესაძლებელია გარდაიქმნას ერთი სახიდან მეორეში. სისტემის სრული ენერგიის ცვლილება შესაძლებელია მხოლოდ გარე ზემოქმედებით, შესაბამისად, ჩაკეტილი სისტემის სრული ენერგია არ იცვლება დროის განმავლობაში. |
| (3) ბუნების ძალების რაოდენობრივი და თვისებრივი მახასიათებლების შესახებ მსჯელობა ძალის მოქმედებით გამოწვეული შედეგების გასაანალიზებლად და ბუნების მოვლენებს შორის მიზეზ - შედეგობრივი კავშირების გასააზრებლად |
|
სამიზნე ცნება "ძალა" - ბუნებაში მიმდინარე მოვლენების უმრავლესობა სხეულთა ურთიერთქმედებით ხორციელდება. სხეულებს შორის ურთიერთქმედება ხასიათდება ფიზიკური სიდიდით - ძალით. ძალის (მაგალითად, სიმძიმის ძალა, დრეკადობის ძალა, ხახუნის ძალა, ამომგდები ძალა, ელექტრული ძალა) მოქმედება განსაზღვრავს სხეულის მოძრაობის ცვლილებას ან/და მის დეფორმაციას, შედეგი კი დამოკიდებულია ძალის მოდულზე, მიმართულებასა და მოდების წერტილზე. |
(4) ბუნებაში მიმდინარე ფიზიკური პროცესების რაოდენობრივი და თვისებრივი მახასიათებლების შესახებ მსჯელობა, ფიზიკურ პროცესებში შესაბამისი მიზეზ-შედეგობრივი კავშირების გაანალიზება ბუნების კანონზომიერებების მეცნიერულ კონტექსტში გასააზრებლად |
|
სამიზნე ცნება "ფიზიკური პროცესი" - ბუნებაში ყოველდღიურად ვხვდებით უამრავ ცვლილებას, რომელთაც ბუნების მოვლენებს ვუწოდებთ. აღნიშნული მოვლენების დასახასიათებლად საჭიროა შესაბამისი ფიზიკური პროცესების თვისებრივი და რაოდენობრივი დახასიათება. ყველა ფიზიკურ პროცესს (მაგალითად, თანაბარი მოძრაობა, თანაბარაჩქარებული მოძრაობა, მუშაობის შესრულება) აქვს მიზეზი და მოჰყვება შედეგი, რომელთა დაკავშირებაც შესაძლებელია ბუნების კანონების გამოყენებით. |
ბ) სასწავლო თემები
| თემა | თემის აღწერილობა |
|---|---|
| ელექტრომაგნიტიზმი |
|
| რხევები და ტალღები |
|
| ატომური და ბირთვული ფიზიკა |
|
ქიმიის სტანდარტი
ა) სწავლა-სწავლების მიზნები:
ნივთიერების აგებულების, თვისებების, გარემომცველ სამყაროში მიმდინარე ქიმიური პროცესებისა და ამ პროცესების მიმდინარეობის კანონზომიერებების გაცნობა/შესწავლა; ქიმიის მიმართ ინტერესის გაღვივება, კვლევითი კომპეტენციების განვითარება;
ქიმიასა და მის მომიჯნავე საგნებში შეძენილი ცოდნის ურთიერთდაკავშირების გზით ბუნების მოვლენებისა და სამყაროს მთლიანობის აღქმის ჩამოყალიბება;
თანამედროვე ტექნოლოგიების შექმნა - განვითარებაში ქიმიის როლის წარმოჩენა; ტექნოლოგიური პროგრესის მიმართ მიმღებლობის ჩამოყალიბება (შესაძლო საფრთხეების გათვალისწინებით);
სხვადასხვა სფეროს განვითარებისთვის (მაგალითად, მედიცინა, სოფლის მეურნეობა, მრეწველობა, ინფრასტრუქტურა, ეკონომიკა, მოსახლეობის კეთილდღეობა) ტექნოლოგიების როლის წარმოჩენა (ეკოლოგიური უსაფრთხოების კომპონენტის გათვალისწინებით), საბუნებისმეტყველო საგნებში შეძენილი ცოდნის გამოყენება ცხოვრებისეული პრობლემების გადასაჭრელად;
სამოქალაქო ცნობიერების ამაღლება - ჯანსაღი ცხოვრების წესის, გარე სამყაროს მიმართ მზრუნველი და პასუხისმგებლიანი დამოკიდებულების ჩამოყალიბება.
ქიმიის სტანდარტი საბაზო საფეხურზე
ა) სწავლის შედეგები
საგან "ქიმიის" ფარგლებში საფეხურის შედეგების მიღწევის/კომპეტენციების განვითარების საფუძველს ქმნის ცნებების - „შედგენილობა, აღნაგობა, თვისება“, „ქიმიური პროცესი“, „მდგრადი წარმოება, მოხმარება“ - ურთიერთდაკავშირებულად გააზრება. მათი გააზრების საფუძველზე მოსწავლემ უნდა შეძლოს:
| სწავლის შედეგი | შედეგის მიღწევის ინდიკატორები - მოსწავლეს შეუძლია: | სამიზნე ცნების მოცულობა - მოსწავლე აცნობიერებს, რომ: |
| (1) ნივთიერების შედგენილობის, აღნაგობისა და თვისებების გააზრება, ნივთიერების შემადგენელი ნაწილაკების აღნაგობასა და ქიმიურ ბმებს შორის კავშირების გაანალიზება გამოყენების არეალის დასადგენად, ცხოვრებისეული (მაგ. სოფლის მეურნეობასთან, საკვებ პროდუქტებთან, გარემოს დაცვასთან დაკავშირებული) პრობლემების გადასაჭრელად. |
|
სამიზნე ცნება "შედგენილობა, აღნაგობა, თვისება" - ნივთიერება მატერიის არსებობის ერთ-ერთი ფორმაა. ნებისმიერ ნივთიერებას აქვს მხოლოდ მისთვის დამახასიათებელი შედგენილობა, აღნაგობა, თვისებები და რაოდენობრივი მახასიათებლები. ნივთიერების შემადგენელი ნაწილაკების აღნაგობა, მათ შორის არსებული ბმის ტიპი და კრისტალური სტრუქტურა განაპირობებს ამ ნივთიერების ფიზიკურ-ქიმიურ თვისებებს. ქიმიური ელემენტების თვისებები, მათი ნაერთების ფორმები და თვისებები პერიოდულ დამოკიდებულებაშია ატომბირთვის მუხტის სიდიდესთან; ნარევების/ხსნარების თვისებებს განაპირობებს შემადგენელი ნივთიერებების რაოდენობრივი თანაფარდობა და თვისებები. ნივთიერების/ნარევის შედგენილობისა და თვისებების ზოგადი კანონზომიერებების დანახვა საფუძველს ქმნის მომიჯნავე საგნების (ბიოლოგია - სამიზნე ცნებები: „სტრუქტურა და ფუნქცია“, ჯანმრთელობა და დაავადება“, ფიზიკა - სამიზნე ცნებები: „ნივთიერება, ველი“, „ფიზიკური პროცესი“, გეოგრაფია - სამიზნე ცნება „გეოგრაფიული მოვლენა, გეოგრაფიული პროცესი“) შინაარსების უკეთ გასააზრებლად. |
| (2) ნივთიერებების ურთიერთგარდაქმნების შესახებ მსჯელობა ბუნებასა და ყოფა-ცხოვრებაში მიმდინარე ქიმიური პროცესების (მაგ. ნავთობისა და ნავთობპროდუქტების მოპოვება-გადამუშავება, სათბობის წვა, კოროზია) მნიშვნელობის წარმოსაჩენად. |
|
სამიზნე ცნება "ქიმიური პროცესი" - ბუნებაში მიმდინარე ცვლილებები მიეკუთვნება ფიზიკურ ან ქიმიურ მოვლენებს. ფიზიკური მოვლენის დროს ნივთიერება არ იცვლება; ქიმიური მოვლენის დროს ნივთიერება გარდაიქმნება. ნივთიერების გარდაქმნა გამოისახება ქიმიური რეაქციის ტოლობით. ამ გარდაქმნებს მიზეზ-შედეგობრივი კავშირები აქვს. ქიმიური პროცესის მიმდინარეობის კანონზომიერებების დანახვა საფუძველს ქმნის მომიჯნავე საგნების (ბიოლოგია - სამიზნე ცნებები: „სასიცოცხლო თვისებები“, „ჯანმრთელობა და დაავადება“, ფიზიკა - სამიზნე ცნებები: „ენერგია“, „ფიზიკური პროცესი“, გეოგრაფია - სამიზნე ცნება - „მოსახლეობა და ეკონომიკა“) შინაარსების უკეთ გასააზრებლად. |
| (3) ნივთიერებების, ქიმიური პროცესების მნიშვნელობისა და უსაფრთხოების პრინციპების გაცნობიერება მდგრადი განვითარების ეკონომიკური (მაგ., ახალი ტექნოლოგიები, ახალი მასალები, ნარჩენების მართვა -რეციკლირება) და ეკოლოგიური (მაგ., ბუნებრივი რესურსების რაციონალური ხარჯვა, ჰაერის, ნიადაგისა და წყლის დაბინძურების შემცირება) ასპექტების გასააზრებლად. |
|
სამიზნე ცნება "მდგრადი წარმოება, მოხმარება" – ბიოსფეროს ეკოლოგიური პრობლემები გამოწვეულია სხვადასხვა ფაქტორით, მათ შორის უმნიშვნელოვანესია ქიმიური დამაბინძურებლები. ამ პრობლემების მასშტაბურობა კაცობრიობის მომავალს რისკის ქვეშ აყენებს. ამ რისკის შემცირება შესაძლებელია ნივთიერებების თვისებების შეფასებითა და ქიმიური პროცესების მართვით, რესურსების რაციონალური გამოყენებით, საყოფაცხოვრებო და საწარმოო ნარჩენების შემცირებითა და გადამუშავებით, მწვანე ქიმიის ძირითადი პრინციპების გათვალისწინებით. ინოვაციური ქიმიური ტექნოლოგიები, კოროზიის პრევენცია, ნავთობპროდუქტების მოპოვება - გადამუშავება, ახალი მასალების, პოლიმერების, ალტერნატიული საწვავისა და სხვ. გამოყენება სამრეწველო პროცესებში უზრუნველყოფს მდგრად ეკონომიკურ განვითარებას. მდგრადი მოხმარების, წარმოების ეკონომიკური და ეკოლოგიური ასპექტების გაცნობიერება საფუძველს ქმნის მომიჯნავე საგნების (ბიოლოგია - სამიზნე ცნება „ჯანმრთელობა და დაავადება“, ფიზიკა - სამიზნე ცნება „ენერგია“, გეოგრაფია - სამიზნე ცნება „მდგრადი განვითარება“, მოქალაქეობა - სამიზნე ცნება „საზოგადოება“, „მონაწილეობა“, „მდგრადი განვითარება“) შინაარსების უკეთ გასააზრებლად. |
ბ) სასწავლო თემები
| სასწავლო თემები | თემის აღწერილობა |
| ნივთიერება და ნარევი |
|
| ნივთიერების გარდაქმნა |
|
| ატომის აღნაგობა, პერიოდულობის კანონი, ქიმიური ბმა |
|
| არაორგანული ნივთიერებები |
|
| ნივთიერების რაოდენობის ერთეული - მოლი |
|
| ორგანული ნივთიერებები |
|
ქიმიის სტანდარტი საშუალო საფეხურზე
ა) სწავლის შედეგები
საგნის „ქიმია“ ფარგლებში საშუალო საფეხურის შედეგების მიღწევის/კომპეტენციების განვითარების საფუძველს ქმნის ცნებების „შედგენილობა, აღნაგობა, თვისება“, „ქიმიური პროცესი“, „მდგრადი წარმოება, მოხმარება“ ურთიერთდაკავშირებული გააზრება. მათი გააზრების საფუძველზე მოსწავლეს შეუძლია:
| სწავლის შედეგი | შედეგის მიღწევის ინდიკატორები - მოსწავლეს შეუძლია: | სამიზნე ცნების მოცულობა - მოსწავლე აცნობიერებს, რომ: |
|---|---|---|
| (1) ნივთიერების შედგენილობაში შემავალი ატომების აღნაგობასა და ქიმიურ ბმებს შორის მიზეზ -შედეგობრივი კავშირების გააზრება ნივთიერების შედგენილობის, აღნაგობისა და თვისებების შესასწავლად, კონკრეტული პრობლემების გადასაჭრელად. |
|
სამიზნე ცნება "შედგენილობა, აღნაგობა, თვისება" - ნებისმიერ ნივთიერებას აქვს მხოლოდ მისთვის დამახასიათებელი შედგენილობა, აღნაგობა, თვისებები და რაოდენობრივი მახასიათებლები. ნივთიერების შემადგენელი ნაწილაკების აღნაგობა, მათ შორის არსებული ბმის ტიპი, კრისტალური სტრუქტურა განაპირობებს ამ ნივთიერების ფიზიკურ - ქიმიურ თვისებებს. |
| (2) ნივთიერებების ურთიერთგარდაქმნების შესწავლა, ქიმიური მოვლენების მიმდინარეობის კანონზომიერებების გააზრება მრეწველობაში, ბუნებასა და ყოფა - ცხოვრებაში მიმდინარე ქიმიური პროცესების მნიშვნელობის გასაანალიზებლად. |
|
სამიზნე ცნება "ქიმიური პროცესი" - ორგანული, არაორგანული ნივთიერებების გარდაქმნებს მიზეზ - შედეგობრივი კავშირები აქვს. ამ გარდაქმნების დროს ნივთიერების შედგენილობაში შემავალ ატომებსა და ატომთა ჯგუფებს შორის არსებული ქიმიური ბმები წყდება, ახალი ბმები წარმოიქმნება, ნივთიერება გარდაიქმნება. |
| (3) ნივთიერების, ქიმიური პროცესების მნიშვნელობისა და უსაფრთხოების პრინციპების შესწავლა/გააზრება მდგრადი განვითარების ეკონომიკური და ეკოლოგიური ასპექტების გასაანალიზებლად. |
|
სამიზნე ცნება "მდგრადი წარმოება, მოხმარება" – ბიოსფეროს ეკოლოგიური პრობლემები გამოწვეულია სხვადასხვა ფაქტორით, მათ შორის უმნიშვნელოვანესია ქიმიური პროცესები და დამაბინძურებლები. ამ პრობლემების მასშტაბურობა კაცობრიობის მომავალს რისკის ქვეშ აყენებს. ამ რისკის შემცირება შესაძლებელია ნივთიერებების თვისებების შეფასებითა და ქიმიური პროცესების მართვით, ნედლეულის ოპტიმიზაციით (ნაკლები ნარჩენები, გადამუშავება), ენერგოეფექტური, ახალი ტექნოლოგიების, ბიოდეგრადირებადი და გადამუშავებადი მასალების გამოყენებით, მწვანე ინოვაციების/ტექნოლოგიების დანერგვითა და მხარდაჭერით. |
ბ) სასწავლო თემები
| თემები | თემის აღწერილობა |
|---|---|
| ქიმიური რეაქციები და მათი მართვა |
|
| ორგანულ ნივთიერებათა მრავალფეროვნება |
|
ნორმატიული-აქტი-19 ⬇
დანართი №7
მუხლი 251. უცხოური ენები
უცხოური ენების სწავლების მიზნები
უცხოურ ენაზე საკომუნიკაციო უნარების (მოსმენა, კითხვა, წერა, ლაპარაკი) განვითარება;
ენობრივი კანონზომიერებისა და სხვადასხვა ქვეყნის კულტურული მრავალფეროვნების წარმოჩენა; ენობრივ-კულტურული გამოცდილების გამდიდრება;
კულტურული მრავალფეროვნების მიმართ ტოლერანტული დამოკიდებულების ჩამოყალიბება; ინტერკულტურული ურთიერთობების ხელშეწყობა.
უცხოური ენის/ენების ფლობის საერთო ევროპული ჩარჩო (CEFR) თითოეული საფეხურისთვის
| პირველი უცხოური ენა | მეორე უცხოური ენა | მესამე უცხოური ენა | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| მოსმენა | კითხვა | წერა | ლაპარაკი | მოსმენა და კითხვა | ლაპარაკი | წერა | მოსმენა და კითხვა | წერა და ლაპარაკი | |
| II-IV კლასების სტანდარტი | A1.2 | A1.2 | A1.1 | A1.1 | |||||
| V-VI კლასების სტანდარტი | A2.2 | A2.2 | A2.1 | A2.2 | A1.2 | A1.2 | A1.2 | ||
| VII-X კლასების სტანდარტი | B2.1 | B2.1 | B1.2 | B1.2 | A2.2 | A2.2 | A2.2 | ||
| X-XII კლასების სტანდარტი | B2.1 | B2.1 | B2.1 | B2.1 | B1.2 | B1.2 | B1.1 | A2 | A2.1 |
სასკოლო კონტექსტთან ადაპტირების მიზნით ეროვნულ სასწავლო გეგმაში A1, A2; B1 და B2 დონეები შემდეგ ქვესიმრავლეებადაა დაშლილი:
პირველი უცხოური ენის (ინგლისურის) სტანდარტი
ა) საგნის სწავლა-სწავლების მიზნები:
უცხოური ენების შესწავლის მიმართ ინტერესის გაღვივება;
ინგლისურ ენაზე საკომუნიკაციო უნარების (მოსმენა, კითხვა, წერა, ლაპარაკი) განვითარება;
ენობრივი კანონზომიერებისა და სხვადასხვა ქვეყნის კულტურული მრავალფეროვნების წარმოჩენა; ენობრივ-კულტურული გამოცდილების გამდიდრება;
კულტურული მრავალფეროვნების მიმართ ტოლერანტული დამოკიდებულების ჩამოყალიბება;
ინტერკულტურული ურთიერთობების ხელშეწყობა.
პირველი უცხოური ენის (ინგლისურის) სტანდარტი დაწყებით საფეხურზე
2.1.1. სწავლის შედეგები (II-IV კლასები)
ა) საგნის „ინგლისური ენა“ ფარგლებში დაწყებითი საფეხურის შედეგების მიღწევის/კომპეტენციების განვითარების საფუძველს ქმნის ცნებების - „ტექსტი“, „ენობრივი საშუალებები“, „კულტურათა დიალოგი“ - ურთიერთდაკავშირებულად გააზრება. მათი გააზრების საფუძველზე, მოსწავლეს შეუძლია:
| საფეხურის შედეგები |
|
სამიზნე ცნებების მოცულობა - მოსწავლე აცნობიერებს, რომ | ||||||||||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| (1) ადაპტირებული ტექსტების მოსმენა და გაგება საჭირო ინფორმაციის მოსაპოვებლად (როდესაც მეტყველება ნელი და მკაფიოა). | მოსმენა - ნაცნობ თემებზე მკაფიო და ნელი საუბრისა თუ აუდიო-ვიდეო ჩანაწერის მოსმენის დროს:
|
სამიზნე ცნება „ტექსტი“ - ერთმანეთთან კომუნიკაციას ტექსტების საშუალებით ვამყარებთ. არსებობს წერითი და ზეპირი მეტყველების ტექსტის სხვადასხვა ტიპი, მაგ., პრაგმატული და საინფორმაციო-შემეცნებითი ტექსტები, ოფიციალურ-საქმიანი და მხატვრული ტექსტები. სხვადასხვა კომუნიკაციას (სოციალური ურთიერთობებისას, შეხედულებების, დამოკიდებულების, ემოციებისა და შეგრძნებების გამოხატვისას, დროისა და სივრცის აღსანიშნად) შესაბამისი სამეტყველო ფუნქციები ახასიათებს. ყველა ტექსტს, როგორც ზეპირ, ისე წერითს, აქვს თავისებური სტრუქტურა, რაც გულისხმობს მაორგანიზებელ ვერბალურ (მაგ., სათაური, ქვესათაური, აბზაცი, რუბრიკა, ილუსტრაცია, სასვენი ნიშნები) და არავერბალურ ელემენტებს (მაგ., ინტონაცია, მახვილი, პაუზა); ქართული და ინგლისური ენის ტექსტების ბუნება ბევრ საერთო ნიშან-თვისებას ატარებს. თუმცა, არსებობს განსხვავებებიც (მაგ., ინგლისურში ბგერათა რაოდენობა აღემატება ასოთა რაოდენობას, არსებობს მთავრული და არამთავრული (დიდი და პატარა) ასოები, რომელთა გამოყენებაც წესს ექვემდებარება; ინგლისურ ენაში გვაქვს დროისა თუ მიმართულების თანდებულები, რომლებიც წინ ერთვის სიტყვას, მაგ., to school, on the table. საკომუნიკაციო სიტუაციები განსხვავდება მახასიათებლების მიხედვით (კომუნიკაციის მიზანი, თემა, მონაწილეები, კომუნიკაციის ადგილი და დრო). ტექსტის ზოგადი კანონზომიერებების გააზრება და გათვალისწინება საფუძველს ქმნის მშობლიური ენის და სხვა უცხოური ენების უკეთ შესასწავლად (რუსული, ფრანგული, გერმანული ენები, ქართული ენა და ლიტერატურა, სამიზნე ცნება - ტექსტი/ჟანრი). |
||||||||||||||||||||||||||
| (2) ნასწავლი სიტყვებისა და მცირე ზომის, მარტივი ტექსტების მართებულად, კითხვის წესების გათვალისწინებით წაკითხვა და შინაარსის გააზრება ინფორმაციის მოსაპოვებლად. | კითხვა - ნაცნობი სიტყვებითა და მარტივი წინადადებებით შექმნილი ტექსტების:
|
|||||||||||||||||||||||||||
| (3) ინგლისური ენისათვის დამახასიათებელი გამოთქმის (ბგერა და მახვილი) დაცვით საბავშვო ტექსტების ზეპირად თქმა საკომუნიკაციო უნარების განსავითარებლად. | ლაპარაკი -ზეპირი მეტყველებისას:
|
|||||||||||||||||||||||||||
| (4) მარტივი ფრაზებისა და წინადადებების გამოყენებით ნაცნობ თემატიკაზე ზეპირი ინტერაქცია საკუთარი შესაძლებლობებისა და ინტერესების რეალიზებისთვის. | ინტერაქცია - ნაცნობ თემებზე ინტერაქციისას:
|
|||||||||||||||||||||||||||
| (5) ტექსტის ჟანრული მახასიათებლების დაცვით მოკლე ტექსტის დაწერა ნიმუშზე დაყრდნობით. | წერა - მოცემული მოდელის საფუძველზე ნაცნობ თემებზე:
|
|||||||||||||||||||||||||||
| (6) ნასწავლი ენობრივი საშუალებების ფუნქციური გამოყენება საკომუნიკაციო ამოცანების გადასაჭრელად; ენობრივი კანონზომიერების აღმოსაჩენად. | საფეხურის შესაბამისი გრამატიკული და ელემენტარული დონის - A1 ლექსიკის ცოდნის ურთიერთდაკავშირება და ფუნქციურ კონტექსტებში მართებულად გამოყენება:
|
სამიზნე ცნება „ენობრივი საშუალებები“ - ენობრივ საშუალებებში მოიაზრება ლექსიკა და გრამატიკა; კომუნიკაცია ხორციელდება სიტუაციის შესაბამისი ენობრივი საშუალებების გამოყენებით; ინგლისური ენის გრამატიკა ქართული ენისგან მკვეთრად განსხვავდება მთელი რიგი მახასიათებლებით:
დაწყებით საფეხურზე შესასწავლი ლექსიკის ცოდნაში იგულისხმება: ელემენტარული - A1 დონით გათვალისწინებული ლექსიკური ერთეულების შესწავლა და გამოყენება ოთხივე ფორმით (Meaning, Form, Pronunciation, Appropriacy). ელემენტარული (A1) დონით გათვალისწინებული ენობრივი საშუალებების შესწავლა საფუძველს შექმნის სხვადასხვა საგნის შინაარსების სიღრმისეულად გასააზრებლად (ვიზუალური ხელოვნება, მუსიკა," მე და საზოგადოება", ქართული ენა და ლიტერატურა). |
||||||||||||||||||||||||||
| (7) ენის შესწავლის პროცესში სოციოკულტურული რეალიების გააზრება, სხვადასხვა ქვეყნის კულტურული მრავალფეროვნების წარმოსაჩენად; ენობრივ-კულტურული გამოცდილების გასამდიდრებლად; კულტურული მრავალფეროვნების მიმართ ტოლერანტული დამოკიდებულების ჩამოსაყალიბებლად. |
|
სამიზნე ცნება „კულტურათა დიალოგი“ - განსხვავებულ სოციოკულტურულ და კულტურულ სამყაროს შორის არსებობს მსგავსება-განსხვავება. ეს მსგავსება-განსხვავება აისახება როგორც სოციოკულტურულ რეალიებსა და კულტურაში (მაგ., ტრადიციები და წეს-ჩვეულებები, ეროვნული და რელიგიური დღესასწაულები, სახელმწიფო სიმბოლიკა), ისე ენაშიც (მაგ., ანდაზები, კომპოზიტები). უცხოური კულტურის ინტერპრეტაცია და შეფასება შექმნის საფუძველს სხვადასხვა საგნის შინაარსის სიღრმისეულად გასააზრებლად (ვიზუალური ხელოვნება, მუსიკა, მე და საზოგადოება ქართული ენა და ლიტერატურა). |
||||||||||||||||||||||||||
ბ) თემათა არეალი
თემათა არეალში წარმოდგენილია საფეხურის შესაბამისი, მოსწავლეთა ასაკობრივი ინტერესებისა და მოთხოვნების გათვალისწინებით შერჩეული ჩამონათვალი, რომელთა ფარგლებში მასწავლებელს/სახელმძღვანელოს ავტორს შეუძლია შეარჩიოს სასწავლო პროცესში დასამუშავებელი თემები:
I. მე და სამყარო:
|
II. საზოგადოება და კულტურა
|
სწავლის შედეგები (V-VI კლასები)
ა) საგნის „ინგლისური ენა“ ფარგლებში დაწყებითი საფეხურის შედეგების მიღწევის/კომპეტენციების განვითარების საფუძველს ქმნის ცნებების - „ტექსტი“, „ენობრივი საშუალებები“, „კულტურათა დიალოგი“ - ურთიერთდაკავშირებულად გააზრება. მათი გააზრების საფუძველზე, მოსწავლეს შეუძლია:
| საფეხურის შედეგები |
|
სამიზნე ცნებების მოცულობა - მოსწავლე აცნობიერებს, რომ: | ||||||||||||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| (1) ადაპტირებული ტექსტების მოსმენა და გაგება კონკრეტული თუ ზოგადი ინფორმაციის მოსაპოვებლად (როდესაც მეტყველება ნელი და მკაფიოა). | მოსმენა - ნაცნობ თემებზე მკაფიო და მარტივი საუბრისა თუ აუდიო-ვიდეო ჩანაწერის მოსმენის დროს:
|
სამიზნე ცნება „ტექსტი“ - ერთმანეთთან კომუნიკაციას ტექსტების საშუალებით ვამყარებთ. არსებობს წერითი და ზეპირი მეტყველების ტექსტის სხვადასხვა ტიპი, მაგ., პრაგმატული და საინფორმაციო-შემეცნებითი ტექსტები, ოფიციალურ-საქმიანი და მხატვრული ტექსტები. სხვადასხვა კომუნიკაციას (სოციალური ურთიერთობებისას, შეხედულებების, დამოკიდებულების, ემოციებისა და შეგრძნებების გამოხატვისას, დროისა და სივრცის აღსანიშნად) შესაბამისი სამეტყველო ფუნქციები ახასიათებს; ყველა ტექსტს, როგორც ზეპირ, ისე წერითს აქვს თავისებური სტრუქტურა, რაც გულისხმობს მაორგანიზებელ ვერბალურ (მაგ., სათაური, ქვესათაური, აბზაცი, რუბრიკა, ილუსტრაცია, სასვენი ნიშნები) და არავერბალურ ელემენტებს (მაგ., ინტონაცია, მახვილი, პაუზა); ქართული და ინგლისური ენის ტექსტების ბუნება ბევრ საერთო ნიშან-თვისებას ატარებს. თუმცა, არსებობს განსხვავებებიც (მაგ., ინგლისურ ენაზე კითხვისა და წერის წესი მკვეთრად განსხვავდება ერთმანეთისგან, ინგლისურში გვაქვს ასოთშენაერთები); საკომუნიკაციო სიტუაციები განსხვავდება მახასიათებლების მიხედვით (კომუნიკაციის მიზანი, თემა, მონაწილეები, კომუნიკაციის ადგილი და დრო). ტექსტის ზოგადი კანონზომიერებების გააზრება და გათვალისწინება საფუძველს ქმნის მშობლიური ენის და სხვა უცხოური ენების უკეთ შესასწავლად (რუსული, ფრანგული, გერმანული ენები, ქართული ენა და ლიტერატურა , სამიზნე ცნება - ტექსტი/ჟანრი). |
||||||||||||||||||||||||||||
| (2) მცირე ზომის მარტივი ტექსტების სწორად წაკითხვა და შინაარსის გააზრება ზოგადი თუ კონკრეტული ინფორმაციის მოსაპოვებლად. | კითხვა - ტექსტის სხვადასხვა სახეობაზე დაყრდნობით და სათანადო სტრატეგიების გამოყენებით:
|
|||||||||||||||||||||||||||||
| (3) მარტივი ფრაზებისა და წინადადებების საშუალებით ნაცნობ თემაზე ლაპარაკი. | ლაპარაკი - ზეპირი მეტყველებისას:
|
|||||||||||||||||||||||||||||
| (4) ნაცნობ თემატიკაზე ზეპირი ინტერაქცია საკუთარი შესაძლებლობებისა და ინტერესების რეალიზებისათვის. | ინტერაქცია - ნაცნობ თემაზე მარტივ, ოფიციალურ ან/და არაოფიციალურ, ზეპირ თუ წერილობით ინტერაქციაში მონაწილეობისას:
|
|||||||||||||||||||||||||||||
| (5) ნაცნობი თემის ირგვლივ მოცემულ ნიმუშზე დაყრდნობით მოკლე ტექსტის დაწერა. | წერა - ნაცნობ თემებზე საყრდენების დახმარებით:
|
|||||||||||||||||||||||||||||
| (6) ნასწავლი ენობრივი საშუალებების ფუნქციური გამოყენება საკომუნიკაციო ამოცანების გადასაჭრელად; ენობრივი კანონზომიერების აღმოსაჩენად. | საფეხურის შესაბამისი გრამატიკული საკითხებისა და საშუალოზე დაბალი დონის- A2 ლექსიკის (სიტყვები, შესიტყვებები, სემანტიკური კავშირები - სინონიმები, ანტონიმები, ომონიმები) ცოდნის ურთიერთდაკავშირება და ფუნქციურ კონტექსტებში მართებულად გამოყენება:
|
სამიზნე ცნება „ენობრივი საშუალებები“ - ენობრივ საშუალებებში მოიაზრება ლექსიკა და გრამატიკა; კომუნიკაცია ხორციელდება სიტუაციის შესაბამისი ენობრივი საშუალებების გამოყენებით; ინგლისური ენის გრამატიკა ქართული ენისგან მკვეთრად განსხვავება მთელი რიგი მახასიათებლებით:
დაწყებით საფეხურზე შესასწავლი ლექსიკის ცოდნაში იგულისხმება: საშუალოზე დაბალი - (A2) დონით გათვალისწინებული ლექსიკური ერთეულების შესწავლა და გამოყენება ოთხივე ფორმით (Meaning, Form, Pronunciation, Appropriacy). საშუალოზე დაბალი (A2) დონით გათვალისწინებული ენობრივი საშუალებების შესწავლა საფუძველს შექმნის სხვადასხვა საგნის შინაარსების სიღრმისეულად გასააზრებლად (ვიზუალური ხელოვნება, მუსიკა, ჩვენი საქართველო, ქართული ენა და ლიტერატურა). |
||||||||||||||||||||||||||||
| (7) ენის შესწავლის პროცესში სოციოკულტურული რეალიების გააზრება, სხვადასხვა ქვეყნის კულტურული მრავალფეროვნების წარმოსაჩენად; ენობრივ-კულტურული გამოცდილების გასამდიდრებლად; კულტურული მრავალფეროვნების მიმართ ტოლერანტული დამოკიდებულების ჩამოსაყალიბებლად. |
|
სამიზნე ცნება „კულტურათა დიალოგი“- განსხვავებულ სოციოკულტურულ და კულტურულ სამყაროებს შორის არსებობს მსგავსება-განსხვავებები. ეს მსგავსება-განსხვავება აისახება როგორც სოციოკულტურულ რეალიებსა და კულტურაში (მაგ., ტრადიციები და წეს-ჩვეულებები, ეროვნული და რელიგიური დღესასწაულები, სახელმწიფო სიმბოლიკა), ისე ენაშიც (მაგ., ანდაზები და აფორიზმები, კომპოზიტები, მეტყველების ეტიკეტი). უცხოური კულტურის ინტერპრეტაცია და შეფასება შექმნის საფუძველს სხვადასხვა საგნის შინაარსის სიღრმისეულად გასააზრებლად (ვიზუალური ხელოვნება, მუსიკა, "ჩვენი საქართველო", ქართული ენა და ლიტერატურა). |
||||||||||||||||||||||||||||
ბ) თემათა არეალი
თემათა არეალში წარმოდგენილია საფეხურის შესაბამისი, მოსწავლეთა ასაკობრივი ინტერესებისა და საჭიროებების გათვალისწინებით შერჩეული ჩამონათვალი, რომელთა ფარგლებში მასწავლებელს/სახელმძღვანელოს ავტორს შეუძლია შეარჩიოს სასწავლო პროცესში დასამუშავებელი თემები:
|
II. სოციოკულტურა
|
დანართი - მეთოდური ორიენტირები
სწავლის სტრატეგიები უცხოურ ენაში ინგლისური ენის სწავლა-სწავლების პროცესში განსაკუთრებული ყურადღება უნდა მიექცეს ლექსიკის, გრამატიკის, მოსმენის, კითხვის, ზეპირი და წერითი მეტყველების სტრატეგიების ათვისებას. |
| საერთო სტრატეგიები ყველა ტიპის დავალებისთვის |
|
| ლაპარაკის სტრატეგიები |
|
| კითხვის/მოსმენის სტრატეგიები |
|
| წერის სტრატეგიები |
წერის წინარე სტრატეგიები:
სტრატეგიები წერის დროს და წერის შემდეგ:
|
სტრატეგიები გრამატიკის შესასწავლად:
|
დამახსოვრების სტრატეგიები
|
მეტაკოგნიტური სტრატეგიები
|
პირველი უცხოური ენის (ინგლისურის) სტანდარტი საბაზო საფეხურზე
ა) სწავლის შედეგები
საგნის „ინგლისური ენა“ ფარგლებში საბაზო საფეხურის შედეგების მიღწევის/კომპეტენციების განვითარების საფუძველს ქმნის ცნებების - „ტექსტი“, „ენობრივი საშუალებები“, „კულტურათა დიალოგი“ - ურთიერთდაკავშირებულად გააზრება. მათი გააზრების საფუძველზე, მოსწავლეს შეუძლია:
| საფეხურის შედეგები | შედეგის მიღწევის ინდიკატორები - მოსწავლეს შეუძლია: | სამიზნე ცნებების მოცულობა - მოსწავლე აცნობიერებს, რომ: | ||||||||||||||||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| (1) სხვადასხვა ტიპის ადაპტირებული და ავთენტური ტექსტების მოსმენა/ წაკითხვა და გაგება საჭირო ინფორმაციის მოსაპოვებლად. | მოსმენა - ნაცნობ თემებზე მკაფიო და სტანდარტული საუბრისა თუ აუდიო-ვიდეო ჩანაწერის მოსმენის დროს:
კითხვა - შესწავლილ თემებზე შექმნილი, სტანდარტული ენით გადმოცემული სხვადასხვა სახეობის ტექსტიდან:
|
სამიზნე ცნება „ტექსტი“ - ერთმანეთთან კომუნიკაციას ტექსტების საშუალებით ვამყარებთ. არსებობს წერითი და ზეპირი მეტყველების ტექსტის სხვადასხვა ტიპი, მაგ., პრაგმატული და საინფორმაციო-შემეცნებითი ტექსტები, ოფიციალური-საქმიანი და მხატვრული ტექსტები. სხვადასხვა კომუნიკაციას (სოციალური ურთიერთობებისას, შეხედულებების, დამოკიდებულების, ემოციებისა და შეგრძნებების გამოხატვისას, დროისა და სივრცის აღსანიშნად) შესაბამისი სამეტყველო ფუნქციები ახასიათებს; ყველა ტექსტს, როგორც ზეპირ, ისე წერითს აქვს თავისებური სტრუქტურა, რაც გულისხმობს მაორგანიზებელ ვერბალურ (მაგ., სათაური, ქვესათაური, აბზაცი, რუბრიკა, ილუსტრაცია, სასვენი ნიშნები) და არავერბალურ ელემენტებს (მაგ., ინტონაცია, მახვილი, პაუზა); ქართული და ინგლისური ენის ტექსტების ბუნება ბევრ საერთო ნიშან-თვისებას ატარებს. თუმცა, არსებობს განსხვავებებიც (მაგ., წინადადებების სხვადასხვა ფორმის სხვადასხვანაირი წარმოთქმის წესი - სპეციალური კითხვითი წინადადება წარმოითქმის დაღმავალი ინტონაციით, ხოლო ზოგადი კითხვითი წინადადება კი აღმავალი ინტონაციით); საკომუნიკაციო სიტუაციები განსხვავდება მახასიათებლების მიხედვით (კომუნიკაციის მიზანი, თემა, მონაწილეები, კომუნიკაციის ადგილი და დრო). ტექსტის ზოგადი კანონზომიერებების გააზრება და გათვალისწინება შექმნის საფუძველს ქმნის მშობლიური ენის და სხვა უცხოური ენების უკეთ შესასწავლად (რუსული, ფრანგული, გერმანული ენები, ქართული ენა და ლიტერატურა, სამიზნე ცნება - ტექსტი/ჟანრი). |
||||||||||||||||||||||||||||||||
| (2) კონკრეტული ტექსტის ტიპის (საკომუნიკაციო სიტუაციის) ჟანრული მახასიათებლების დაცვით ნაცნობ თემაზე ზეპირი მეტყველება საკომუნიკაციო ამოცანების გადასაჭრელად. | ლაპარაკი - ზეპირი მეტყველებისას:
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||
(3) ინტერაქციაში მონაწილეობა აქტუალურ საკითხებსა და პრობლემებზე, საკუთარი შესაძლებლობების და ინტერესების რეალიზებისათვის. |
ინტერაქცია - ნაცნობ თემაზე მარტივ, ოფიციალურ ან/და არაოფიციალურ, ზეპირ თუ წერილობით ინტერაქციაში მონაწილეობისას:
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||
| (4) ტექსტის ჟანრული მახასიათებლების დაცვით ნასწავლ თემებზე სხვადასხვა ტიპის წერილობითი ტექსტის შექმნა. | წერა - საკომუნიკაციო სიტუაციის შესაბამისი სამეტყველო ქმედებებისა და ჟანრული მახასიათებლების გამოყენებით სხვადასხვა ტიპის (პრაგმატული ტექსტები, მაგ., გზის მარშრუტი, კატალოგი კულინარული რეცეპტი, აფიშა; საინფორმაციო-შემეცნებითი ტექსტები, მაგ., ბროშურა, ბუკლეტი, ჩატი; კორესპონდენცია, მაგ., ღია ბარათი, არაფორმალური წერილი, ბლოგ პოსტი, SMS; მხატვრული ტექსტები, მაგ., დღიური, კომიქსი) წერილობითი ტექსტების შექმნისას:
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||
| (5) ნასწავლი ენობრივი საშუალებების ფუნქციური გამოყენება საკომუნიკაციო ამოცანების გადასაჭრელად; ენობრივი კანონზომიერების აღმოსაჩენად. | საფეხურის შესაბამისი გრამატიკული ცოდნისა და საშუალო დონის - B1 ლექსიკის (სიტყვები, შესიტყვებები, სემანტიკური კავშირები - სინონიმები, ანტონიმები, ომონიმები) ცოდნის ფუნქციურ კონტექსტებში მართებულად გამოყენება:
|
სამიზნე ცნება „ენობრივი საშუალებები“ - ენობრივ საშუალებებში მოიაზრება ლექსიკა და გრამატიკა; კომუნიკაცია ხორციელდება სიტუაციის შესაბამისი ენობრივი საშუალებების გამოყენებით; ინგლისური ენის გრამატიკა ქართული ენისგან მკვეთრად განსხვავება მთელი რიგი მახასიათებლებით:
ნებისმიერ თემაზე ლაპარაკი სხვადასხვა სირთულის/დონის ლექსიკით არის შესაძლებელი საბაზო საფეხურზე შესასწავლი ლექსიკის ცოდნაში იგულისხმება: საშუალო - B1 დონით გათვალისწინებული ლექსიკური ერთეულების, სინონიმების, ანტონიმების, ომონიმების შესწავლა და გამოყენება ოთხივე ფორმით (Meaning, Form, Pronunciation, Appropriacy). საშუალო (B1) დონით გათვალისწინებული ენობრივი საშუალებების შესწავლა საფუძველს შექმნის სხვადასხვა საგნის შინაარსების სიღრმისეულად გასააზრებლად (ვიზუალური ხელოვნება, მუსიკა, სამოქალაქო განათლება, ქართული ენა და ლიტერატურა). |
||||||||||||||||||||||||||||||||
| (6) ენის შესწავლის პროცესში სოციოკულტურული რეალიების გააზრება, სხვადასხვა ქვეყნის კულტურული მრავალფეროვნების წარმოსაჩენად; ენობრივ-კულტურული გამოცდილების გასამდიდრებლად; კულტურული მრავალფეროვნების მიმართ ტოლერანტული დამოკიდებულების ჩამოსაყალიბებლად. |
|
სამიზნე ცნება „კულტურათა დიალოგი“ - სხვადასხვა ქვეყნის კულტურა ერთმანეთისგან განსხვავდება სოციოკულტურულ რეალიებით (მაგ., ტრადიციები და ურთიერთობები, ეროვნული და რელიგიური დღესასწაულები, ხელოვნების ნიმუშები, კულტურული ნორმები - ქცევის ეტიკეტი,სახელმწიფო სიმბოლიკა და ქვეყნის პოლიტიკური წყობა). ეს განსხვავებები ასახვას ჰპოვებს ენაშიც (მაგ., ანდაზები და აფორიზმები, კომპოზიტები, მეტყველების ეტიკეტი). ენის შესწავლა ამ ენის მატარებელი ხალხის კულტურის შესწავლასაც მოიაზრებს. უცხოური კულტურის ინტერპრეტაცია და შეფასება შექმნის საფუძველს სხვადასხვა საგნის შინაარსის სიღრმისეულად გასააზრებლად (ვიზუალური ხელოვნება, მუსიკა, "მოქალაქეობა", ქართული ენა და ლიტერატურა). |
||||||||||||||||||||||||||||||||
ბ) თემათა არეალი
თემათა არეალში წარმოდგენილია საფეხურის შესაბამისი, მოსწავლეთა ასაკობრივი ინტერესებისა და საჭიროებების გათვალისწინებით შერჩეული ჩამონათვალი, რომელთა ფარგლებში მასწავლებელს/სახელმძღვანელოს ავტორს შეუძლია შეარჩიოს სასწავლო პროცესში დასამუშავებელი თემები:
| I. საზოგადოება და ურთიერთობები: ოჯახი, თანატოლების ცხოვრება, ყოველდღიური საქმიანობები, გართობა და თავისუფალი დრო (არდადეგები, საყიდლები, დღესასწაულები, სპორტი) ჯანმრთელობა, ჯანსაღი ცხოვრების წესი, მედია, ტექნოლოგიები, ცხოვრებისეული გეგმები, განათლება, სამუშაო და პროფესიები, სამოქალაქო აქტივობა, ხასიათი და გარეგნობა, მოდა, ემოციები და შეხედულებები, კონფლიქტები. |
|---|
| II. ადამიანი და გარემო: საცხოვრებელი გარემო, ცხოველთა სამყარო, ამინდი, გეოგრაფია, ბუნებრივი მოვლენები, ეკოლოგია და გარემოს დაცვა, ადგილი და შენობები, მოგზაურობა და ტრანსპორტი. |
III. ცნობები სამიზნე ქვეყნის შესახებ:
|
პირველი უცხოური ენის (ინგლისურის) სტანდარტი საშუალო საფეხურზე
ა) სწავლის შედეგები
საგან "პირველი უცხოური ენის" (ინგლისური ენის) ფარგლებში საშუალო საფეხურის შედეგების მიღწევის/კომპეტენციების განვითარების საფუძველს ქმნის ცნებების - „ტექსტი“, „ენობრივი საშუალებები“, „კულტურათა დიალოგი“ - ურთიერთდაკავშირებულად გააზრება. მათი გააზრების საფუძველზე, მოსწავლეს შეუძლია:
| სწავლის შედეგი |
|
სამიზნე ცნების მოცულობა - მოსწავლე აცნობიერებს, რომ: | |||||||||||||||||||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| (1) სხვადასხვა ტიპის ავთენტური ტექსტების მოსმენა/ კითხვა და გაგება საჭირო ინფორმაციის მოსაპოვებლად. | მოსმენა - ნაცნობ თემებზე მკაფიო და სტანდარტული საუბრისა თუ აუდიო-ვიდეო ჩანაწერის მოსმენის დროს:
კითხვა- სხვადასხვა ჟანრის და შინაარსის მრავალფეროვანი ლექსიკური ერთეულებით შექმნილი ტექსტიდან:
|
სამიზნე ცნება „ტექსტი“ - ერთმანეთთან კომუნიკაციას ტექსტების საშუალებით ვამყარებთ. არსებობს წერითი და ზეპირი მეტყველების ტექსტის სხვადასხვა ტიპი, მაგ., პრაგმატული და საინფორმაციო-შემეცნებითი ტექსტები, ოფიციალურ-საქმიანი და მხატვრული ტექსტები. სხვადასხვა კომუნიკაციას (სოციალური ურთიერთობებისას, შეხედულებების, დამოკიდებულების, ემოციებისა და შეგრძნებების გამოხატვისას, დროისა და სივრცის აღსანიშნად) შესაბამისი სამეტყველო ფუნქციები ახასიათებს; ყველა ტექსტს, როგორც ზეპირს, ისე წერილობითს, აქვს თავისებური სტრუქტურა, რაც გულისხმობს მაორგანიზებელ ვერბალურ (მაგ., სათაური, ქვესათაური, აბზაცი, რუბრიკა, ილუსტრაცია, სასვენი ნიშნები) და არავერბალურ ელემენტებს (მაგ., ინტონაცია, მახვილი, პაუზა); ქართული და ინგლისური ენის ტექსტების ბუნება ბევრ საერთო ნიშან-თვისებას ატარებს. თუმცა, არსებობს განსხვავებებიც (მაგ., წინადადებების სხვადასხვა ფორმის სხვადასხვანაირი წარმოთქმის წესი- სპეციალური კითხვითი წინადადება წარმოითქმის დაღმავალი ინტონაციით, ხოლო ზოგადი კითხვითი წინადადება კი აღმავალი ინტონაციით); საკომუნიკაციო სიტუაციები განსხვავდება მახასიათებლების მიხედვით (კომუნიკაციის მიზანი, თემა, მონაწილეები, კომუნიკაციის ადგილი და დრო). ტექსტის ზოგადი კანონზომიერებების გააზრება და გათვალისწინება შექმნის საფუძველს ქმნის მშობლიური ენის და სხვა უცხოური ენების უკეთ შესასწავლად (რუსული, ფრანგული, გერმანული ენები, ქართული ენა და ლიტერატურა, სამიზნე ცნება - ტექსტი/ჟანრი). |
|||||||||||||||||||||||||||||||||||
| (2) კონკრეტული ტექსტის ტიპის (საკომუნიკაციო სიტუაციის) ჟანრული მახასიათებლების დაცვით ნაცნობ თემაზე ზეპირი მეტყველება საკომუნიკაციო ამოცანების გადასაჭრელად. | ლაპარაკი - ზეპირი მეტყველებისას:
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| (3)ინტერაქციაში მონაწილეობა აქტუალურ საკითხებსა და პრობლემებზე, საკუთარი შესაძლებლობების და ინტერესების რეალიზებისათვის. | ინტერაქცია-ნაცნობ თემაზე მარტივ, ოფიციალურ ან/და არაოფიციალურ, ზეპირ თუ წერილობით ინტერაქციაში მონაწილეობისას:
მედიაცია - ნაცნობი თემატიკის შემცველი უცხოენოვანი ზეპირი და წერილობითი ტიპის ტექსტების შინაარსის მესამე პირისთვის გაზიარება სხვადასხვა გზით (შეჯამება, ჩანიშვნა, ინტერპრეტირება, თარგმნა, თარჯიმნობა). |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| (4) ტექსტის ჟანრული მახასიათებლების დაცვით სხვადასხვა ტიპის წერილობითი ტექსტის შექმნა. | წერა - საკომუნიკაციო სიტუაციის შესაბამისი სამეტყველო ქმედებებისა და ჟანრული მახასიათებლების გამოყენებით სხვადასხვა ჟანრის წერილობითი ტექსტების (მაგ., ესე, საქმიანი და პირადი წერილი, ანგარიში, ფილმის/წიგნის მიმოხილვა) შექმნისას:
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| (5) ენობრივი საშუალებების ფუნქციური გამოყენება საკომუნიკაციო ამოცანების გადასაჭრელად; ენობრივი კანონზომიერების აღმოსაჩენად. | საფეხურის შესაბამისი გრამატიკული ცოდნისა და საშუალოზე მაღალი დონის (B2.1) ლექსიკის (სიტყვები, შესიტყვებები, სემანტიკური კავშირები - სინონიმები, ანტონიმები, ომონიმები) ცოდნის ფუნქციურ კონტექსტებში მართებულად გამოყენება:
|
სამიზნე ცნება „ენობრივი საშუალებები“ - ენობრივ საშუალებებში მოიაზრება ლექსიკა და გრამატიკა; კომუნიკაცია ხორციელდება სიტუაციის შესაბამისი ენობრივი საშუალებების გამოყენებით; ინგლისური ენის გრამატიკა ქართული ენისგან მკვეთრად განსხვავდება მთელი რიგი მახასიათებლებით:
ნებისმიერ თემაზე ლაპარაკი სხვადასხვა სირთულის/დონის ლექსიკით არის შესაძლებელი. საშუალო საფეხურზე შესასწავლი ლექსიკის ცოდნაში იგულისხმება: საშუალოზე მაღალი- B2.1 დონით გათვალისწინებული ლექსიკური ერთეულების, სინონიმების, ანტონიმების, ომონიმების შესწავლა და გამოყენება ოთხივე ფორმით (Meaning, Form, Pronunciation, Appropriacy). საშუალოზე მაღალი (B2.1) დონით გათვალისწინებული ენობრივი საშუალებების შესწავლა საფუძველს შექმნის სხვადასხვა საგნის შინაარსების სიღრმისეულად გასააზრებლად (ვიზუალური ხელოვნება, მუსიკა, სამოქალაქო განათლება, ქართული ენა და ლიტერატურა). |
|||||||||||||||||||||||||||||||||||
| (6) ენის შესწავლის პროცესში სოციოკულტურული რეალიების გააზრება, სხვადასხვა ქვეყნის კულტურული მრავალფეროვნების წარმოსაჩენად; ენობრივ-კულტურული გამოცდილების გასამდიდრებლად; კულტურული მრავალფეროვნების მიმართ ტოლერანტული დამოკიდებულების ჩამოსაყალიბებლად. |
|
სამიზნე ცნება „კულტურათა დიალოგი“ - სხვადასხვა ქვეყნის კულტურა ერთმანეთისგან განსხვავდება სოციოკულტურულ რეალიებით (მაგ., ტრადიციები და ურთიერთობები, ეროვნული და რელიგიური დღესასწაულები, ხელოვნების ნიმუშები, კულტურული ნორმები - ქცევის ეტიკეტი, სახელმწიფო სიმბოლიკა და ქვეყნის პოლიტიკური წყობა). ეს განსხვავებები აისახება ენაშიც (მაგ., ანდაზები და აფორიზმები, კომპოზიტები, მეტყველების ეტიკეტი). ენის შესწავლა ამ ენის მატარებელი ხალხის კულტურის შესწავლასაც მოიაზრებს. უცხოური კულტურის ინტერპრეტაცია და შეფასება შექმნის საფუძველს სხვადასხვა საგნის შინაარსის სიღრმისეულად გასააზრებლად (ვიზუალური ხელოვნება, მუსიკა, მოქალაქეობა, ქართული ენა და ლიტერატურა). |
|||||||||||||||||||||||||||||||||||
თემათა არეალი
თემათა არეალში წარმოდგენილია საფეხურის შესაბამისი, მოსწავლეთა ასაკობრივი ინტერესებისა და საჭიროებების გათვალისწინებით შერჩეული ჩამონათვალი, რომელთა ფარგლებში მასწავლებელს/სახელმძღვანელოს ავტორს შეუძლია შეარჩიოს სასწავლო პროცესში დასამუშავებელი თემები:
| I. საზოგადოება და ურთიერთობები: ოჯახი, თანატოლების ცხოვრება, ყოველდღიური საქმიანობები, გართობა და თავისუფალი დრო (არდადეგები, საყიდლები, დღესასწაულები, სპორტი,) ჯანმრთელობა, ჯანსაღი ცხოვრების წესი, მედია, ტექნოლოგიები, ცხოვრებისეული გეგმები, განათლება, სამუშაო და პროფესიები, სამოქალაქო აქტივობა, ხასიათი და გარეგნობა, მოდა, ემოციები და შეხედულებები, კონფლიქტები. |
|---|
| II. ადამიანი და გარემო: საცხოვრებელი გარემო, ცხოველთა სამყარო, ამინდი, გეოგრაფია, ბუნებრივი მოვლენები, ეკოლოგია და გარემოს დაცვა, ადგილი და შენობები, მოგზაურობა და ტრანსპორტი |
III. ცნობები სამიზნე ქვეყნის შესახებ:
|
მეორე უცხოური ენა
ა) სწავლა-სწავლების მიზნები
საგნის სწავლა-სწავლების მიზანია:
მეორე უცხოურ ენაზე მოსმენის, კითხვის, წერის, ლაპარაკის, ინტერაქციისა და მედიაციის საკომუნიკაციო უნარ-ჩვევების განვითარება და სხვა კულტურის წარმომადგენლებთან წარმატებული კომუნიკაცია;
ენობრივი კანონზომიერებების აღმოჩენა და ენობრივ-კულტურული გამოცდილების გამდიდრება;
სხვადასხვა ქვეყნის სოციოკულტურული და კულტურული მრავალფეროვნების გაცნობა, კულტურული მრავალფეროვნების მიმართ ტოლერანტული დამოკიდებულების ჩამოყალიბება და კულტურათა შორის დიალოგის ხელშეწყობა.
მეორე უცხოური ენის სტანდარტი დაწყებით საფეხურზე
ა) სწავლის შედეგები (V-VI კლასები)
საგნის „მეორე უცხოური ენა“ ფარგლებში დაწყებითი საფეხურის შედეგების მიღწევის/სამეტყველო უნარ-ჩვევების განვითარების საფუძველს ქმნის ცნებების - „ტექსტი“, „ენობრივი საშუალებები“, „კულტურათა დიალოგი“ - ურთიერთდაკავშირებული გააზრება. მათი გააზრების საფუძველზე, მოსწავლეს შეუძლია:
| საფეხურის შედეგები | შედეგის მიღწევის ინდიკატორები - მოსწავლეს შეუძლია: | სამიზნე ცნებების მოცულობა - მოსწავლე აცნობიერებს, რომ |
|---|---|---|
| (1) ნაცნობ თემაზე ლექსიკური ერთეულების, სამეტყველო ქმედებების კონკრეტული ნიმუშებისა და ცალკეული ენობრივ-გრამატიკული კონსტრუქციების გამოყენებით მცირე ზომის უმარტივესი დიდაქტიზებული ტექსტების მოსმენა/მოსმენა-ყურება და გაგება საჭირო ინფორმაციის მოსაპოვებლად, როცა გამოყენებულია ნელი და მკაფიო მეტყველება; | მოსმენა/მოსმენა-ყურება - განსახილველ თემაზე მცირე ზომის უმარტივეს დიდაქტიზებულ ტექსტებზე (მაგ., მონოლოგი, დიალოგი, სავარჯიშოს პირობა, ინტერვიუ, ამინდის პროგნოზი, ლექსი, სიმღერა, ზღაპარი, გათვლა, ენის გასატეხები, მულტფილმი/ფილმი) დაყრდნობითა და სათანადო სტრატეგიების გამოყენებით (სტრატეგიების ჩამონათვალი იხ. დ) მეთოდური ორიენტირები):
|
სამიზნე ცნება „ტექსტი“ - ტექსტი ემყარება საკომუნიკაციო სიტუაციას, რომლის მახასიათებლებია: თემა, მიზანი, კომუნიკაციაში მონაწილე პირები, დრო და ადგილი. ცალკეულ საკომუნიკაციო სიტუაციას შეესაბამება სამეტყველო ქმედების (მაგ., ინტერაქცია სოციალურ რიტუალებში, ინფორმაციის მოსაპოვებლად ან მის შესახებ, გრძნობის / ემოციის / შეხედულებების / დამოკიდებულებების, დროისა და სივრცის შესახებ) კონკრეტული ნიმუშები. მათი მიზნობრივი გამოყენება მნიშვნელოვანია ეფექტიანი კომუნიკაციის დასამყარებლად. ტექსტს აქვს სტრუქტურული მახასიათებლები: ილუსტრაცია, სათაური, აბზაცი, ლოგო, სასვენი ნიშნები. წარმატებული კომუნიკაციის დასამყარებლად მნიშვნელოვანია სიტუაციური ფაქტორების შესაბამისი ვერბალური (ლექსიკური ერთეულები, გრამატიკული ფორმები) და არავერბალური (მაგ., ინტონაციის, პაუზის დაცვა, მახვილის სწორად დასმა, მიმიკა-ჟესტიკულაცია; ტიპოგრაფიული მინიშნებები - დახრილი, წვრილი/მსხვილი შრიფტი) საშუალებების შერჩევა. ამის გაცნობიერება მოსწავლეს დაანახვებს კავშირს სხვადასხვა საგანს (ბუნებისმეტყველება, "ჩვენი საქართველო", მათემატიკა და სხვ.) შორის, რომლებიც ეყრდნობა მრავალფეროვან ტექსტებს. |
| (2) ნაცნობ თემაზე ლექსიკური ერთეულების, სამეტყველო ქმედებების კონკრეტული ნიმუშებისა და ცალკეული ენობრივ-გრამატიკული კონსტრუქციების გამოყენებით მცირე ზომის უმარტივესი დიდაქტიზებული ტექსტების წაკითხვა და გაგება საჭირო ინფორმაციის მოსაპოვებლად; | კითხვა - განსახილველ თემაზე მცირე ზომის უმარტივეს ტექსტებზე (პრაგმატული ტექსტები, მაგ., სავარჯიშოს პირობა, ინსტრუქცია, გაკვეთილების ცხრილი, კატალოგი, დღის/კვირის განრიგი; პროდუქტების სია, მენიუ, აბრა, გამაფრთხილებელი წარწერა, გაჩერების/მაღაზიის/საჯარო შენობის დასახელება, ამინდის პროგნოზი; მცირე ზომის საინფორმაციო-შემეცნებითი ტექსტები, მაგ., პოსტერი, კომიქსი, სტატიები საბავშვო ჟურნალ-გაზებიდან; კორესპონდენცია, მაგ., ღია ბარათი, მარტივი არაფორმალური წერილი; მხატვრული ტექსტები, მაგ., ლექსი, კომიქსი) დაყრდნობითა და სათანადო სტრატეგიების გამოყენებით:
|
|
| (3) ნაცნობ თემაზე ლექსიკური ერთეულების, სამეტყველო ქმედებების კონკრეტული ნიმუშებისა და ცალკეული ენობრივ-გრამატიკული კონსტრუქციების გამოყენებით ლაპარაკი/ზეპირი მეტყველება ნიმუშზე დაყრდნობით უმარტივესი საკომუნიკაციო ამოცანების გადასაჭრელად; | ლაპარაკი/ზეპირი მეტყველება - ნაცნობ თემზე ლაპარაკი (მაგ., მცირე ზომის მონოლოგი, პოსტერის/ნახატის პრეზენტაცია, ლექსები, სიმღერები, გათვლები, ენის გასატეხები) ნიმუშზე დაყრდნობით სათანადო სტრატეგიების გამოყენებით:
|
|
| (4) ნაცნობ თემაზე ლექსიკური ერთეულების, სამეტყველო ქმედებების კონკრეტული ნიმუშებისა და ცალკეული ენობრივ-გრამატიკული კონსტრუქციების გამოყენებით მარტივი ინტერაქციის წარმართვა ან მასში ჩართვა ნიმუშზე დაყრდნობით საკომუნიკაციო ამოცანების გადასაჭრელად; | ინტერაქცია - ნიმუშზე დაყრდნობით ნაცნობ თემაზე ზეპირ თუ წერილობით ინტერაქციაში მონაწილეობა (მაგ., მინი-დიალოგები, ინტერვიუ, როლური თამაში, ჩათი) სათანადო სტრატეგიების გამოყენებით:
|
|
| (5) ნაცნობ თემაზე ლექსიკური ერთეულების, სამეტყველო ქმედებების კონკრეტული ნიმუშებისა და ცალკეული ენობრივ-გრამატიკული კონსტრუქციების გამოყენებით მცირე ზომის უმარტივესი წერილობითი ტექსტის შექმნა ნიმუშზე დაყრდნობით საკომუნიკაციო ამოცანების გადასაჭრელად; | წერა/წერითი მეტყველება - ნაცნობ თემაზე მცირე ზომის უმარტივესი წერილობითი ტექსტების (პრაგმატული ტექსტები, მაგ., ანკეტა, დღის/კვირის განრიგი, გაკვეთილების ცხრილი, კატალოგი, პროდუქტების სია; კორესპონდენცია, მაგ., ღია ბარათი, მარტივი არაფორმალური წერილი) შექმნა ნიმუშზე დაყრდნობით სათანადო სტრატეგიების გამოყენებით:
|
|
| (6) თემაში ნასწავლი ლექსიკისა და ცალკეული გრამატიკული საკითხების ცოდნის ფუნქციურ კონტექსტებში გამოყენება. |
|
სამიზნე ცნება „ენობრივი საშუალებები“ - ლექსიკის შესწავლისას მნიშვნელოვანია ყურადღების გამახვილება სიტყვათა შორის სემანტიკურ კავშირებსა და ანტონიმებზე; დროითი, სივრცითი, რაოდენობრივი, თვისებრივი მოცემულობების გამომომხატველ გარკვეულ სიტყვებსა და შესიტყვებებზე; გრამატიკის შესწავლისას კი - კონტექსტის შესაბამის გრამატიკულ კონსტრუქციებზე. ამის გაცნობიერება მოსწავლეს დაანახებს კავშირს სხვადასხვა ენის გრამატიკულ მოვლენებსა და სიტყვაწარმოებას შორის, რაც დაეხმარება მომიჯნავე საგნების (ქართული ენა, ინგლისური ენა) შინაარსების გააზრებაში, ენობრივ-გრამატიკულ მოვლენებს შორის პარალელების გავლებასა და მსგავსება-განსხვავებების დანახვაში. გრამატიკული საკითხების ჩამონათვალი ენების მიხედვით იხილეთ დანართში N1. |
| (7) სხვადასხვა ქვეყნის სოციოკულტურულ კონტექსტებსა და კულტურებს შორის არსებული მსგავსება-განსხვავებების აღმოჩენა-გაგება კულტურათა დიალოგის ხელშესაწყობად. |
|
სამიზნე ცნება „კულტურათა დიალოგი“ - ენა და კულტურა ერთმანეთისგან განუყოფელია. სხვადასხვა ქვეყნის სოციოკულტურულ რეალიებსა (მაგ., ქვეყანა, დედაქალაქი, დროშა, ღერბი, ტრადიციული კერძი, ქცევისა და მეტყველების ეტიკეტი) და კულტურის ცალკეულ ნიმუშებს (მაგ., სიმღერა, სპექტაკლი, ნახატი, მულტფილმი/ფილმი) შორის, ისევე როგორც მათ სოციოკულტურულ კონტექსტებსა და კულტურებს შორის არსებობს მსგავსება-განსხვავებები. ამის გაცნობიერება მოსწავლეს დაეხმარება როგორც საკუთარი ენისა და კულტურის, ასევე უცხოური კულტურის უკეთ გაგება-დაფასებასა და სხვისთვის გაზიარებაში, ასევე სასწავლო საგნების (მშობლიური ენა და ლიტერატურა, მუსიკა, ხელოვნება,"ჩვენი საქართველო") შინაარსების უკეთ გააზრებაში. |
ბ) ძირითადი თემატური ბლოკები და სასწავლო თემები
|
|---|
|
გ) მეთოდური ორიენტირები
| ლაპარაკის სტრატეგიები |
|
| კითხვის/მოსმენის სტრატეგიები |
|
| წერის სტრატეგიები |
|
|
|
|
დანართი N1 - დაწყებითი საფეხურის გრამატიკული საკითხების ჩამონათვალი ენების მიხედვით
ა) გერმანული ენა
Phonetik
|
|---|
Artikelwörter
|
Nomen:
|
Adjektiv: der Adjektive -Positiv : nett, doof, lustig, blöd, sympathisch, langweilig, freundlich, streng, groß, klein, praktisch, gemütlich, nützlich, schlecht, gut, prima, super, toll, interessant, schwer,langweilig, uninteressant (Das Buch ist dick/interessant.......) Komparativ: gern-lieber Adverbial: Ich esse gern/lieber |
Pronomen:
|
Verb:
|
Präposition
|
Interjektionen Emotionale : Ah! oh! juhu! |
Und, aber, oder |
Syntax
Fragesätze:
|
ბ) იტალიური ენა
Fonetica Obiettivi fonetici
Contenuti fonetici
/a/, /e/, /ɛ/, /i/, /o/, /ɔ/, /u/ (es. *vero /ɛ/ vs. pèsca /ɛ/)
o doppie consonanti (fato vs. fatto) o gn [ɲ] → gnomo, lasagna o gl [ʎ] → figlio, famiglia o sc /ʃ/ → scena, sci o ci/gi /tʃ/ e /dʒ/ → ciao, gioco
o Frase affermativa → tono discendente o Frase interrogativa → tono ascendente o Frase esclamativa → tono marcato
|
|---|
Articolo
|
Nome
|
Aggettivo
|
Pronome
|
Verbo
|
Preposizioni
|
Avverbi
|
Frase
|
Numeri e date
|
გ) რუსული ენა
1. Фонетика. Гласные и согласные звуки. Звонкие и глухие, сонорные, шипящие согласные. Твёрдые и мягкие. Обозначение мягкости согласных ( согласные с ь, е, ё, ю, я, и). Слог. Ударение и ритмика. Правила переноса слов. |
|---|
2. Орфоэпия Произношение гласных (безударные гласные, проверяемые и непроверяемые ударением) и согласных в корнях слов. Произношение гласных э и е в начале слова и под ударением. Произношение гласных ы и и. Произношение гласных е, ё, ю, я в начале и в середине слова. Произношение слов с разделительным ь. Произношение твердых и мягких, звонких и глухих согласных. Произношение сочетания согласных чн, чт, тц, тьс, сч, стн, здн, лнц и др. Произношение заимствованных слов. Произношение окончаний родительного падежа имен прилагательных. Ассимилятивное смягчение согласных перед мягкими зубными (стена). Произношение ш и щ. |
3. Лексика. Речь. Текст. Слово как единица языка, его лексическое значение. Интернациональные слова. Однозначные и многозначные слова. Антонимы. Речь диалогическая и монологическая. Текст. Тема текста. Основная мысль текста. Простой план. |
4. Морфология. Имя существительное. Одушевлённые и неодушевлённые, собственные и нарицательные имена существительные. Род. Число. Падеж. Существительные, имеющие форму только единственного (молоко, дружба) и только множественного числа (очки, ножницы). Система падежей русского языка. Употребление падежей. Именительный падеж для обозначения лица или предмета, грамматически не зависимых от других слов. Винительный падеж
Предложный падеж
Сопоставление винительного и предложного падежей места с предлогами в, на. Имя прилагательное. Род. Число. Падеж. Зависимость рода, числа и падежа имени прилагательного от имени существительного. Использование согласования существительного с прилагательным в именительном падеже. Местоимение. Род.Число. Падеж. Разряды местоимений: Личные местоимения (я ,ты ,он,она, оно, мы ,вы, они). Притяжательные местоимения (мой, твой, его, её, наш, ваш, их). Указательные местоимения (этот, эта, это, эти, тот, та, то, те). Имя числительное. Количественные числительные. Простые, сложные и составные числительные (в пределах 100). Употребление числительных с существительными (год, час, месяц, лар). Глагол. Инфинитив. Время глагола. Лицо и число. Возвратные глаголы. Отдельные глаголы движения (пешком и на транспорте). Понятие о наречии. Отдельные наречия
Служебные части речи. Предлог. Предлоги в, на, с существительными в падежах. Союз. Союзы а, и, или в простых предложениях. Союзы а, но, и в сложно-сочинительных предложениях. Частица Частицы давай, давайте для образования повелительного наклонения. Частица не с глаголами в отрицательных предложениях. |
5. Синтаксис. Пунктуация. Простое предложение. Понятие о субъекте и предикате в предложении. Способы выражения грамматического субъекта:
Способы выражения логического субъекта:
Способы выражения предиката:
Согласование между подлежащим и сказуемым в предложении. Предложения утвердительные и отрицательные. Способы выражения лексико-смысловых отношений в предложении:
(Я живу в Тбилиси. и т.д.); Невопросительные предложения:
Вопросительные предложения (Что это? Где ты живёшь? и т.д.) Двухкомпонентные модели (Сестра играет. Мама - доктор.и т.д.) Простые предложения с противительным союзом а ( Это не шашки, а шахматы. и т.д.) Обращение и его выражение. Формы выражения приветствия. ( Здравствуйте, Анна Ивановна. и т.д.) |
დ) ფრანგული ენა
La phonétique La prononciation des sons – les sons spécifiques de la langue française : /ɛ/- frère; /ə/- le; /y/ –une; /ø/ – deux; /œ/ – heure; /wa/– moi; /wi/– oui; /ɥi/ – huit; /ij/ - fille; /ã/-ans; /ɔ̃/- on; /œ̃/ - un; /ɛ̃/- main; L’intonation dans la phrase déclarative, interrogative et exclamative; Les groupes rythmiques; L’enchaînement et la liaison; |
|---|
L’article L’article indéfini: un, une, des ; L’article défini: le, la, l’, les ; L’article contracté : au, aux; du, des ; L’article partitif: du, de la, de l’, des ; |
Le nom La formation du féminin des noms
La formation du pluriel des noms
|
L’adjectif La formation du féminin des adjectifs qualificatifs
La formation du pluriel des adjectifs qualificatifs
Les adjectifs possessifs: mon, ma, mes, ton, ta, tes, son, sa, ses, notre, nos, votre, vos, leur, leurs
Les adjectifs interrogatifs: quel, quelle, quels, quelles; Les adjectifs numéraux cardinaux; |
Le pronom Les pronoms personnels sujets (atones): je, tu, il, elle, nous, vous, ils, elles ; Les pronoms personnels toniques: moi, toi, lui, elle, nous, vous, eux, elles ; Le pronom personnel indéfini: on ; |
Le verbe
La forme négative des temps simples : ne – verbe – pas/rien/plus, etc. La forme interrogative avec: intonation, « est-ce que », inversion, pronom/adjectif/adverbe interrogatif ; Les présentatifs : voici, voilà, c’est… / ce sont… ; L’expression : il y a ; |
L’adverbe Les adverbes de lieu : ici, là, là-bas, etc. Les adverbes de temps : aujourd’hui, demain, maintenant, etc. Les adverbes de quantité : beaucoup, peu, trop, etc. Les adverbes de manière: bien, mal, vite, etc. |
La préposition Les prépositions de lieu et de temps: à, sur, sous, dans, en, près de/loin de, etc. |
L’interjection Les interjections émotionnelles: Ah! Aïe! Bof! Zut! Tiens! |
La conjonction Les conjonctions: et, mais, ou ; |
Les différents types de phrases
L’ordre des mots dans la phrase déclarative et interrogarive. |
ე) ჩინური ენა
汉语（初级水平，中学5-6年级）
语音
单韵母 : 复韵母: 鼻韵母 : 独立韵母:
|
汉字书写基础与技法
|
| 词类 |
名词：
|
动词：
|
| 助动词: 会 |
形容词：
|
| 数词: 基数词与序数词的构成（1至99），及其在日期、时间、年龄、编号中的用法与特点。 |
量词: 只、个、点、岁 量词的定义及其在实际语境中的使用特点与规则 |
代词:
|
副词:
|
介词:
|
| 连词：和 |
助词:
|
词缀：
|
句法与标点符号
句型:
特殊句式:
|
მეორე უცხოური ენის სტანდარტი საბაზო საფეხურზე
ა) სწავლის შედეგები
საგნის „მეორე უცხოური ენა“ ფარგლებში საბაზო საფეხურის შედეგების მიღწევის/უნარ-ჩვევების განვითარების საფუძველს ქმნის ცნებების - „ტექსტი“, „ენობრივი საშუალებები“, „კულტურათა დიალოგი“ - ურთიერთდაკავშირებული გააზრება. მათი გააზრების საფუძველზე, მოსწავლეს შეუძლია:
| საფეხურის შედეგები |
|
სამიზნე ცნებების მოცულობა - მოსწავლე აცნობიერებს, რომ: |
|---|---|---|
| (1) ნაცნობ თემაზე ენობრივ-გრამატიკული საშუალებებისა და ტექსტის მახასიათებლების ცოდნის გამოყენებით მცირე ზომის მარტივი დიდაქტიზებული და ავთენტური ტექსტების მოსმენა და გაგება საჭირო ინფორმაციის მოსაპოვებლად, როცა გამოყენებულია მკაფიო მეტყველება; | მოსმენა - განსახილველ თემაზე სხვადასხვა ტექსტებზე (მაგ., მონოლოგი, დიალოგი, ინტერვიუ, ყოფით-საინფორმაციო რადიო ან ტელეგადაცემა, კულინარული შოუ, ამინდის პროგნოზი) დაყრდნობითა და სათანადო სტრატეგიების გამოყენებით (სტრატეგიების ჩამონათვალი იხ. დ) მეთოდური ორიენტირები):
|
სამიზნე ცნება „ტექსტი“ - ტექსტი ემყარება საკომუნიკაციო სიტუაციას, რომლის მახასიათებლებია: თემა და მიზანი, კომუნიკაციაში მონაწილე პირები, დრო და ადგილი, საკომუნიკაციო არხები და ფორმატი. ცალკეულ საკომუნიკაციო სიტუაციას შეესაბამება სამეტყველო ქმედების (მაგ., ინტერაქცია სოციალურ რიტუალებში, ინფორმაციის მოსაპოვებლად ან მის შესახებ, გრძნობის / ემოციის / შეხედულებების / დამოკიდებულებების, დროისა და სივრცის შესახებ, ლოგიკური კავშირების გამოხატვა) კონკრეტული ნიმუშები. მათი მიზნობრივი გამოყენება მნიშვნელოვანია ეფექტიანი კომუნიკაციის დასამყარებლად. ტექსტებს აქვთ სტრუქტურული მახასიათებლები: სათაური, ქვესათაური, აბზაცი, რუბრიკა, ილუსტრაცია, სქემა, ლოგო, სასვენი ნიშნები. წარმატებული კომუნიკაციის დასამყარებლად მნიშვნელოვანია სიტუაციური ფაქტორების შესაბამისი ვერბალური (ლექსიკური ერთეულები, გრამატიკული ფორმები) და არავერბალური (მაგ., ინტონაცია, პაუზა, მახვილი, მიმიკა-ჟესტიკულაცია; ტიპოგრაფიული მინიშნებები - დახრილი, წვრილი/მსხვილი შრიფტი, რუბრიკები, ილუსტრაცია, სქემა) საშუალებების შერჩევა. ამის გაცნობიერება მოსწავლეს დაანახებს კავშირს სხვადასხვა საგანს (ბიოლოგია, ქიმია, ფიზიკა, მათემატიკა, "მოქალაქეობა" და სხვა) შორის, რომლებიც ეყრდნობა განსხვავებული შინაარსის ტექსტებს. |
| (2) ნაცნობ თემაზე ენობრივ-გრამატიკული საშუალებებისა და ტექსტის მახასიათებლების ცოდნის გამოყენებით მარტივი დიდაქტიზებული და ავთენტური ტექსტების წაკითხვა და გაგება საჭირო ინფორმაციის მოსაპოვებლად; | კითხვა - განსახილველ თემაზე სხვადასხვა ტექსტზე (პრაგმატული ტექსტები, მაგ., სავარჯიშოს პირობა, ინსტრუქცია, განცხადება, დღის განრიგი, პროგრამა, გზის მარშრუტი, კატალოგი, კულინარული რეცეპტი, აფიშა; საინფორმაციო-შემეცნებითი ტექსტები, მაგ., სტატია საბავშვო ჟურნალ-გაზეთებიდან, ცნობარი, ბუკლეტი, ბროშურა; კორესპონდენცია, მაგ., ღია ბარათი, არაფორმალური წერილი, ბლოგ პოსტი, SMS; მხატვრული ტექსტები, მაგ., დღიური, მოთხრობა, კომიქსი, იგავ-არაკი, ნოველა, ლეგენდა, ლექსი) დაყრდნობითა და სათანადო სტრატეგიების გამოყენებით:
|
|
| (3) ნაცნობ თემაზე ენობრივ-გრამატიკული საშუალებებისა და ტექსტის მახასიათებლების ცოდნის გამოყენებით ლაპარაკი / ზეპირი მეტყველება საყრდენების დახმარებით საკომუნიკაციო ამოცანების გადასაჭრელად; | ლაპარაკი/ზეპირი მეტყველება - ნაცნობ თემაზე საყრდენის დახმარებით გარკვევით და თანმიმდევრულად ლაპარაკი (მაგ., მონოლოგი, პრეზენტაცია, რეპორტაჟი, ზეპირი განცხადება, აუდიო-ვიდეო რგოლი) სათანადო სტრატეგიების საშუალებით:
|
|
| (4) ნაცნობ თემაზე ენობრივ-გრამატიკული საშუალებებისა და ტექსტის მახასიათებლების ცოდნის გამოყენებით მარტივ ინტერაქციაში მონაწილეობა საყრდენების დახმარებით ცხოვრებისეულ საკითხებსა თუ პრობლემებზე საკომუნიკაციო ამოცანების გადასაჭრელად; | ინტერაქცია - ნაცნობ თემაზე მარტივ ზეპირ თუ წერილობით ინტერაქციაში მონაწილეობა (მაგ., დიალოგი, ინტერვიუ, პოლილოგი, როლური თამაში, ჩათი, SMS) სათანადო სტრატეგიების გამოყენებით:
|
|
| (5) ნაცნობ თემაზე ენობრივ-გრამატიკული საშუალებებისა და ტექსტის მახასიათებლების ცოდნის გამოყენებით მარტივი წერილობითი ტექსტის შექმნა საყრდენების დახმარებით საკომუნიკაციო ამოცანების გადასაჭრელად ტრადიციულ თუ ელექტრონულ ფორმატში; | წერა/წერითი მეტყველება - ნაცნობ თემაზე საყრდენის დახმარებით სხვადასხვა წერილობითი ტექსტების (პრაგმატული ტექსტები, მაგ., გზის მარშრუტი, კატალოგი, კულინარული რეცეპტი, აფიშა; საინფორმაციო-შემეცნებითი ტექსტები, მაგ., ბროშურა, ბუკლეტი, ჩატი; კორესპონდენცია, მაგ., ღია ბარათი, არაფორმალური წერილი, ბლოგ პოსტი, SMS; მხატვრული ტექსტები, მაგ., დღიური, კომიქსი) შექმნა სათანადო სტრატეგიების გამოყენებით:
|
|
| (6) თემაში ნასწავლი ლექსიკისა და გრამატიკული საკითხების ცოდნის ფუნქციურ კონტექსტებში გამოყენება. | ლექსიკა
გრამატიკა
|
სამიზნე ცნება „ენობრივი საშუალებები“ - ლექსიკის შესწავლისას მნიშვნელოვანია ყურადღების გამახვილება სიტყვათა შორის სემანტიკურ კავშირებზე, სინონიმებზე, ანტონიმებსა და ომონიმებზე. აზრის თანმიმდევრულად და ლოგიკურად გადმოსაცემად საჭიროა დროის, სივრცის, რაოდენობის, თვისების და ლოგიკური კავშირების გამომხატველი სიტყვებისა და შესიტყვებების გამოყენება; გრამატიკის შესწავლისას ტექსტის ასაგებად აუცილებელია კონტექსტის შესაბამისი გრამატიკული კონსტრუქციების ფუნქციურად გამოყენება. ამის გაცნობიერება მოსწავლეს დაანახებს კავშირს სხვადასხვა ენის გრამატიკულ მოვლენებსა და სიტყვაწარმოებას შორის, რაც დაეხმარება მომიჯნავე საგნების (ქართული ენა, ინგლისური ენა) შინაარსების გააზრებაში, ენობრივ-გრამატიკულ მოვლენებს შორის პარალელების გავლებასა და მსგავსება-განსხვავებების დანახვაში. გრამატიკული საკითხების ჩამონათვალი ენების მიხედვით იხილეთ დანართში N 1. |
| (7) სხვადასხვა ქვეყნის სოციოკულტურულ კონტექსტებსა და კულტურებს შორის არსებული მსგავსებებისა და განსხვავებების აღმოჩენა-გაგება და განსხვავებულისადმი ტოლერანტული დამოკიდებულების ჩამოყალიბება კულტურათა დიალოგის ხელშესაწყობად. |
|
სამიზნე ცნება „კულტურათა დიალოგი“ - ენა და კულტურა ერთმანეთისგან განუყოფელია და უცხოური ენის შესწავლისას მნიშვნელოვანია საკუთარი და სამიზნე ქვეყნების კულტურათა შორის კავშირების დანახვა, განსხვავებული სოციოკულტურული რეალიების (მაგ., ზნე-ჩვეულებები, ადათ-წესები, ტრადიციული კერძები, ქცევისა და მეტყველების ეტიკეტი; ცნობილი ისტორიული მოვლენები და პიროვნებები; ზოგადი განათლების სისტემა და შეფასება), კულტურის ცალკეული ნიმუშებისა (მაგ., სიმღერა, სპექტაკლი, სახვითი ხელოვნების ნიმუში, ფილმი, პოეზიისა და პროზის ნიმუშები) და ენაში აღბეჭდილი სამყაროს (კომპოზიტები, მყარი შესიტყვებები) აღმოჩენა, მსგავსება-განსხვავებების დაფიქსირება. ამის გაცნობიერება მოსწავლეს დაანახებს კავშირებს სხვა სასწავლო საგნების (ქართული ლიტერატურა, მუსიკა, ხელოვნება, ისტორია) შინაარსებს შორის. |
=
ბ) ძირითადი თემატური ბლოკები და სასწავლო თემები
| I. თანატოლების ცხოვრება - ოჯახი, მეგობრები, ყოველდღიური საქმიანობები, სასკოლო ცხოვრება, ინტერესები, ჰობი და პროფესიები, დღესასწაულები და დასვენება, სპორტი და ჯანსაღი ცხოვრების წესი; |
|---|
| II. ადამიანი და ბუნება - ქალაქი და სოფელი, მარშრუტი და მოგზაურობა, ამინდი და ბუნებრივი მოვლენები, ცხოველთა სამყარო, გეოგრაფიული ცნობები; |
| III. ცნობები სამიზნე ქვეყნის შესახებ - ზეიმები და ფესტივალები, ეროვნული კერძები, ცნობილი ღირსშესანიშნაობები, ცნობილი ადამიანები, ლეგენდები, ღირსშესანიშნავი ისტორიული მოვლენები. |
გ) მეთოდური ორიენტირები
სწავლის სტრატეგიები უცხოურ ენაში უცხოური ენის სწავლა - სწავლების პროცესში განსაკუთრებული ყურადღება უნდა მიექცეს ლექსიკის, გრამატიკის, მოსმენის, კითხვის, ზეპირი და წერითი მეტყველების სტრატეგიების ათვისებას. |
| საერთო სტრატეგიები ყველა ტიპის დავალებისთვის |
|
| ლაპარაკის სტრატეგიები |
|
| კითხვის/მოსმენის სტრატეგიები |
|
| წერის სტრატეგიები |
წერის წინარე სტრატეგიები:
სტრატეგიები წერის დროს და წერის შემდეგ:
|
სტრატეგიები გრამატიკის შესასწავლად:
|
დამახსოვრების სტრატეგიები
|
მეტაკოგნიტური სტრატეგიები
|
დანართი N1 - საბაზო საფეხურის გრამატიკული საკითხების ჩამონათვალი ენების მიხედვით
ა) გერმანული ენა
Verb:
|
|---|
Artikelwörter
Possessivpronomen: mein/dein/sein/ihr/Ihr; unser/euer |
Pronomen:
|
Adjektiv:
|
Präposition
|
Partikeln:
|
Konnektoren: und, auch, aber, oder, dass, wenn, damit, weil, wie, deshalb |
Syntax
|
ბ) იტალიური ენა
Fonetica Obiettivi specifici:
Contenuti principali con esempi:
|
|---|
Articolo e nome
|
Aggettivo
|
Pronomi
|
Tempi e Modi Verbali
|
Preposizioni
|
Avverbi e connettivi
|
Frase e sintassi
|
Numeri e strutture utili
|
Funzioni comunicative
|
გ) რუსული ენა
| 1. Грамматика |
|---|
1.1. Фонетика Соотношение звуков и букв. Гласные и согласные звуки. Твердые и мягкие, звонкие и глухие согласные. Слово, слог. Ударение и ритмика. Типы интонационных конструкций: законченное высказывание, специальный вопрос, обращение, просьба, общий вопрос, сопоставительный вопрос с союзом «а», оценка. |
1.2. Словообразование Понятие об основе слова. Основа слова и окончание; корень слова, суффикс, префикс. Морфологический способ словообразования. Распознавание минимально ограниченного числа словообразовательных моделей (учитель— учительница; иностранец— иностранка; городской; читать — прочитать; русский — по-русски). Суффикс–ёнок-/-онок и его роль в распознавании словообразовательных моделей (кошка-котёнок, корова-телёнок, волк-волчонок). Лексико-семантический способ словообразования (на примере ограниченного количества слов, предлагаемых материалами используемого учебника). |
1.3. Морфология Имя существительное. Одушевленные и неодушевленные имена существительные. Нарицательные и собственные имена существительные. Собственные имена существительные для обозначения имени, отчества, фамилии; географические названия, названия книг, фильмов, спектаклей. Существительные мужского, женского, среднего, общего рода (слова, обозначающие профессии, род деятельности, сферу интересов: врач, политик, коллекционер). Род несклоняемых имен существительных. Число имен существительных. Существительные, имеющие форму только единственного или только множественного числа: конкретные и вещественные. Система падежей в русском языке. Значение и употребление падежей Именительный падеж Лицо активного действия; Название лица, предмета; Обращение; Наличие предмета; Предмет обладания. Родительный падеж а) без предлога: Родительный падеж принадлежности; Отсутствие лица (предмета) только в настоящем времени; В сочетании с числительным и в ограниченных конструкциях; Месяц в дате (на вопрос «Какое сегодня число? Первое января.»); б) с предлогом: Исходный пункт движения (из, с); лицо, которому принадлежит что-либо (у). Дательный падеж а) без предлога: адресат действия; лицо (предмет), о возрасте которого идет речь (только с личными местоимениями); лицо, испытывающее необходимость в чем-либо (только с личными местоимениями); б) с предлогом: лицо как цель движения (к). Винительный падеж а) без предлога: лицо (предмет) как объект действия; логический субъект при глаголе звать; б) с предлогом: направление движения (в, на); время (час, день недели) (в). Творительный падеж а) без предлога: с глаголом заниматься; с глаголом знакомить/познакомить; профессия лица (при глаголе быть); б) с предлогом: совместность. Предложный падеж С предлогом: Объект речи, мысли; место (в/на); средство передвижения (на). Имя прилагательное Род, число и падеж имен прилагательных. Зависимость рода, числа и падежа прилагательного от существительного. Склонение прилагательных. Местоимение Значение, падежные формы изменения и употребление личных местоимений (я, ты, он, она, оно, мы, вы, они). Вопросительные (какой? чей? сколько?), притяжательные (мой, твой...), указательные (этот, тот), возвратное (себя) местоимения. Склонение личных, указательных и притяжательных местоимений. Отличие личных местоимений его, ее, их в падеже от притяжательных местоимений его, ее, их. Имя числительное Разряды числительных по значению: количественные и порядковые. Разряды числительных по строению: простые и составные. Обозначение даты (например, первое марта, пятого апреля тысяча девятьсот двадцать второго года, в две тысячи двадцать втором году), возраста (например, четыре года – пять лет – двадцать один год), времени действия (в шесть часов – в два часа – в час). Числительные в нумерации (дом номер два). Родовые формы и формы числа у числительных (один/одна-одно-одни; два-две) и их согласование с существительным. Глагол Инфинитив. I и II спряжение глаголов. Лицо и число. Настоящее, будущее и прошедшее время глагола в изъявительном наклонении. Возвратные глаголы. Особенности их спряжения. Глаголы учить-учиться: управление Вин. П. И Пред. П. (учить – что? – математику; учиться– где? - вшколе). Глаголы хотеть, любить, мочь, должен и их спряжение. Сочетание с формами инфинитива (хочу/хочешь/.... /хотят изучать русский язык, люблю читать). Глаголы движения. Движение пешком и на транспорте (идти-ехать). Движение как однонаправленный процесс (идти, ехать) и как процесс, направленный в обе стороны (ходить-ездить). Временные формы глаголов движения. Категория вида: несовершенный и совершенный вид глаголов. Видовые пары глаголов, парные сочетания глаголов (например, нести-носить, везти-возить), спряжение и временные формы. Изъявительное и повелительное наклонения глаголов (общее понятие). Наречие Разряды наречий: образа действия (хорошо, плохо), места (далеко, близко), времени (утром, зимой), меры (много-мало) и степени (медленно, быстро). Указательные и вопросительные наречия. Союзы Простые сочинительные союзы: соединительные, противительные, разделительные. Предлоги. Простые непроизводные предлоги. Принадлежность предлогов падежам. Частица Формообразующие частицы для образования повелительного наклонения (давай, давайте). |
1.4. Синтаксис Словосочетание. Согласование как тип связи в словосочетании. Управление как тип связи в словосочетании. Примыкание как тип связи в словосочетании. Простое предложение. Понятие о субъекте и предикате в предложении. Способы выражения грамматического субъекта: Имя существительное или местоимение в форме именительного падежа (Алина танцует. Она танцует.). Способы выражения логического субъекта; Имя существительное или местоимение в форме винительного падежа (Меня зовут Олег); Имя существительное или местоимение в форме родительного падежа (У меня есть книга). Способы выражения предиката; Глагол в изъявительном наклонении. Согласование между подлежащим и сказуемым в предложении. Предложения утвердительные и отрицательные. Способы выражения лексико-смысловых отношений в предложении: Объектные отношения: беспредложные конструкции (Я читаю книгу) и предложно-падежные конструкции (Я читаю о России); Атрибутивные отношения: согласованное определение: (красивая девушка); Пространственные отношения: предложно-падежные конструкции существительных, наречия (Джон живет в Америке. Наташа живет далеко); Временные отношения: наречия (Я долго ждала её). Повествовательные и утвердительные предложения (Вчера приехал мой друг. Андрей смотрит телевизор. Сегодня тепло.); отрицательные предложения (Гости не пришли). Вопросительные предложения (Сколько стоит эта книга?) Двухкомпонентные модели (Брат спит. Папа-учитель). Простые предложения с противительным союзом а, но (Это не дом, а школа. Он хотел сказать, но передумал), а также союзом или (Скажите, там поликлиника или библиотека). Обращение и его выражение. Сложное предложение. Понятие о бессоюзном и союзном (сложносочиненном) предложении (элементарные конструкции). |
1.5. Правописание. Орфография и орфоэпия Употребление строчной и прописной буквы. Правописание и произношение гласных (безударные гласные, проверяемые и непроверяемые ударением) и согласных в корнях слов. Правила переноса. Слитное и раздельное написание не с глаголами. Употребление ь в падежных формах имен существительных и глаголах. Правописание предлогов, союзов, частиц (в объеме, установленном стандартами для данного уровня). Правописание гласных после шипящих и ц. Правописание окончаний в именах существительных, прилагательных, наречиях. Гласные э и е в начале слова и под ударением; правописание и произношение. Гласные ы и и; правописание и произношение. Гласные е, е, ю, я вначале и в середине слова; правописание и произношение. Произношение слов с разделительным ь. Произношение твердых и мягких, звонких и глухих согласных. Двойные согласные. Произношение сочетания согласных чн, чт, тц, тьс, сч, стн, здн, лнц и др. Произношение заимствованных слов. Произношение окончания родительного падежа имен прилагательных. Ассимилятивное смягчение согласных перед мягкими зубными (стена). Произношение ш и щ. Пунктуация Знаки препинания в конце предложения. Знаки препинания в простом предложении (тире между подлежащим и сказуемым: Москва-столица России. Тбилиси – столица Грузии.). Знаки препинания в простом предложении с одиночными союзами а, но, и, или. Знаки препинания при обращении. Знаки препинания в предложении с однородными членами (простейшие конструкции без обобщающих слов). Знаки препинания в бессоюзном сложном предложении со значением перечисления. |
დ) ფრანგული ენა
La phonétique La prononciation des sons – les sons spécifiques de la langue française : /ɛ/- frère; /ə/- le; /y/ –une; /ø/ – deux; /œ/ – heure; /wa/– moi; /wi/– oui; /ɥi/ – huit; /ij/ - fille; /ã/-ans; /ɔ̃/- on; /œ̃/ - un; /ɛ̃/- main. L’intonation dans la phrase déclarative, interrogative et exclamative Les groupes rythmiques L’enchaînement et la liaison |
|---|
L’article L’article indéfini : un, une, des L’article défini : le, la, l’, les L’article contracté : au, aux, du, des L’article partitif : du, de la, de l’, des
|
Le nom La formation du féminin des noms
La formation du pluriel des noms
|
L’adjectif La formation du féminin des adjectifs qualificatifs
La formation du pluriel des adjectifs qualificatifs
Les degrés de comparaison des adjectifs: le comparatif et le superlatif Les adjectifs possessifs : mon, ma, mes, ton, ta, tes, son, sa, ses, notre, nos, votre, vos, leur, leur
Les adjectifs démonstratifs : ce, cet, cette, ces Les adjectifs interrogatifs : quel, quelle, quels, quelles Les adjectifs indéfinis : tout, chaque, quelque, etc. Les adjectifs numéraux :
|
Le pronom Les pronoms personnels atones :
Les pronoms personnels toniques : moi, toi, lui, elle, nous, vous, eux, elles Le pronom personnel indéfini : on Les pronoms démonstratifs neutres : ce, ceci, cela, ça Les pronoms indéfinis : tout, rien, personne, quelqu’un, quelque chose, chacun(e), etc. Les pronoms relatifs simples : qui, que, où Les pronoms interrogatifs : qui, que Les pronoms adverbiaux: en et y |
L’expression de la possession :
|
L’adverbe Les adverbes de lieu : ici, là, là-bas, là-haut, loin, près, en haut, en bas, etc. Les adverbes de quantité : beaucoup, peu, assez, trop, etc. Les adverbes de temps : maintenant, après, avant, tôt, toujours, etc. Les adverbes de manières: exactement, heureusement, vraiment, etc. Les degrés de comparaison des adverbes: le comparatif et le superlatif |
ზმნა / Le verbe
Les modes et les temps du verbe L’indicatif présent Le futur proche / futur immédiat Le passé récent / passé immédiat Le passé composé L’imparfait Le futur simple Le participe passé L’impératif présent Le conditionnel présent La forme négative des temps simples et composés La forme interrogative avec: intonation, « est-ce que », inversion, pronom/adjectif/adverbe interrogatif |
La préposition Les prépositions de lieu : à, en, dans, sur, sous, chez, etc. |
La phrase La phrase simple Les phrases coordonnées et subordonnées avec les conjonctions : et, ou, mais, parce que. Le discours direct – le discours indirect |
ე) ჩინური ენა
汉语（基础水平，中学7-10年级）
语法
| 词类 |
名词：
|
动词：
|
| 助动词 （如：可以、能、想、要） |
形容词：
|
数词:
|
量词: 本、斤、瓶、块、分、毛（角）、件、度、张 、条 |
代词:
|
副词:
|
介词:
|
连词：
|
助词:
|
| 词缀：员 |
| 句法 |
句子的成分与汉语的普通句法结构 句子成分：主语、谓语、宾语、定语、状语、补语. 补语：
|
特殊句型:
|
მეორე უცხოური ენის სტანდარტი საშუალო საფეხურზე
ა) სწავლის შედეგები
საგნის „მეორე უცხოური ენა“ ფარგლებში საშუალო საფეხურის შედეგების მიღწევის/უნარ-ჩვევების განვითარების საფუძველს ქმნის ცნებების - „ტექსტი“, „ენობრივი საშუალებები“, „კულტურათა დიალოგი“ - ურთიერთდაკავშირებული გააზრება. მათი გააზრების საფუძველზე, მოსწავლეს შეუძლია:
| საფეხურის შედეგები |
|
სამიზნე ცნებების მოცულობა - მოსწავლე აცნობიერებს, რომ: |
|---|---|---|
| (1) ნაცნობ თემაზე ენობრივ-გრამატიკული საშუალებებისა და ტექსტის მახასიათებლების ცოდნის გამოყენებით დიდაქტიზებული თუ ავთენტური ტექსტების მოსმენა და გაგება საჭირო ინფორმაციის მოსაპოვებლად, როცა გამოყენებულია სტანდარტული ან სასაუბრო ენა; | მოსმენა - განსახილველ თემაზე ტექსტზე (მაგ., მონოლოგი, დიალოგი, დისკუსია, ყოფით-საინფორმაციო რადიო ან ტელეგადაცემა, შოუ, ვიდეორგოლი, პოდკასტი) დაყრდნობითა და სათანადო სტრატეგიების გამოყენებით (სტრატეგიების ჩამონათვალი იხ. დ) მეთოდური ორიენტირები):
|
სამიზნე ცნება „ტექსტი“ - ტექსტი ემყარება საკომუნიკაციო სიტუაციას, რომლის მახასიათებლებია: თემა და მიზანი, კომუნიკაციაში მონაწილე პირები, დრო და ადგილი, საკომუნიკაციო არხები და ფორმატი; ცალკეულ საკომუნიკაციო სიტუაციას შეესაბამება სამეტყველო ქმედების (მაგ., ინტერაქცია სოციალურ რიტუალებში, ინფორმაციის მოსაპოვებლად ან მის შესახებ, გრძნობის / ემოციის / შეხედულებების / დამოკიდებულებების, დროისა და სივრცის შესახებ, ლოგიკური კავშირების გამოხატვა) კონკრეტული ნიმუშები. მათი მიზნობრივი გამოყენება მნიშვნელოვანია ეფექტიანი კომუნიკაციის დასამყარებლად. ტექსტებს აქვთ სტრუქტურული მახასიათებლები: სათაური, ქვესათაური, აბზაცი, რუბრიკა, ილუსტრაცია, სქემა, ლოგო, სასვენი ნიშნები; წარმატებული კომუნიკაციის დასამყარებლად მნიშვნელოვანია სიტუაციური ფაქტორების შესაბამისი ვერბალური (ლექსიკური ერთეულები, გრამატიკული ფორმები) და არავერბალური (მაგ., ინტონაცია, პაუზა, მიმიკა-ჟესტიკულაცია; ტიპოგრაფიული მინიშნებები - დახრილი, წვრილი/მსხვილი შრიფტი, რუბრიკები, ილუსტრაცია, სქემა) საშუალებების შერჩევა. ამის გაცნობიერება მოსწავლეს დაანახებს კავშირს უცხოურ ენასა და სხვადასხვა საგანს (ბიოლოგია, ქიმია, ფიზიკა, მათემატიკა, სამოქალაქო განათლება და სხვ.) შორის, რომლებიც ეყრდნობა განსხვავებული შინაარსის მრავალფეროვან ტექსტებს. |
| (2) ნაცნობ თემაზე ენობრივ-გრამატიკული საშუალებებისა და ტექსტის მახასიათებლების ცოდნის გამოყენებით დიდაქტიზებული თუ ავთენტური ტექსტების წაკითხვა და გაგება საჭირო ინფორმაციის მოსაპოვებლად; | კითხვა - განსახილველ თემაზე ტექსტზე (პრაგმატული ტექსტები, მაგ., ბეჭდური რეკლამა, განცხადება, ანონსი, ანოტაცია; საინფორმაციო-შემეცნებითი ტექსტები, მაგ., ტურისტული გზამკვლევი, ჩატი, საგაზეთო სტატია; ოფიციალური-საქმიანი ტექსტები, მაგ., განცხადება, ბიოგრაფია, ავტობიოგრაფია; მხატვრული ტექსტები, მაგ., მოთხრობა, ზღაპარი, იგავ-არაკი, ნოველა, ლეგენდა, ლექსი) დაყრდნობითა და სათანადო სტრატეგიების გამოყენებით:
|
|
| (3) ნაცნობ თემაზე ენობრივ-გრამატიკული საშუალებებისა და ტექსტის მახასიათებლების ცოდნის გამოყენებით ლაპარაკი/ზეპირი მეტყველება საკომუნიკაციო სიტუაციის გათვალისწინებით; | ლაპარაკი/ზეპირი მეტყველება - ნაცნობ თემაზე გარკვევით და თანმიმდევრულად ლაპარაკი (მაგ., მონოლოგი, პრეზენტაცია, დისკუსია, ვიდეორგოლი, პოდკასტი) სათანადო სტრატეგიების გამოყენებით:
|
|
| (4) ნაცნობ თემაზე ენობრივ-გრამატიკული საშუალებებისა და ტექსტის მახასიათებლების ცოდნის გამოყენებით ინტერაქციის წარმართვა ან სხვების ინტერაქციაში ჩართვა აქტუალურ საკითხებსა თუ პრობლემებზე საკომუნიკაციო სიტუაციის გათვალისწინებით; | ინტერაქცია - ნაცნობ თემაზე ზეპირ თუ წერილობით ინტერაქციაში მონაწილეობა (მაგ., დიალოგი, პოლილოგი, როლური თამაში, დისკუსია, ჩათი, SMS) სათანადო სტრატეგიების გამოყენებით:
|
|
| (5) ნაცნობ თემაზე ენობრივ-გრამატიკული საშუალებებისა და ტექსტის მახასიათებლების ცოდნის გამოყენებით წერილობითი ტექსტის შექმნა საკომუნიკაციო სიტუაციის გათვალისწინებით ტრადიციულ თუ ელექტრონულ ფორმატში; | წერა/წერითი მეტყველება - ნაცნობ თემაზე წერილობითი ტექსტების (პრაგმატული ტექსტები, მაგ., განცხადება, ანონსი; ესე ნაცნობ თემებზე; საინფორმაციო-შემეცნებითი ტექსტები, მაგ., ტურისტული გზამკვლევი, ჩატი; ოფიციალური-საქმიანი ტექსტები, მაგ., ოფიციალური წერილი დამატებითი ინფორმაციის მოსაძიებლად, საჩივრის წერილი, სამოტივაციო წერილი, რეზიუმე (CV), ავტობიოგრაფია) შექმნა სათანადო სტრატეგიების გამოყენებით:
|
|
| (6) ინფორმაციის მოპოვების, დამუშავებისა და ანალიზის საფუძველზე ხელმისაწვდომი გახადოს ზეპირი თუ წერილობითი უცხოურენოვანი ტექსტების შინაარსი დაინტერესებულ პირთათვის მედიაციის გზით; | მედიაცია - ნაცნობ თემაზე უცხოენოვანი ზეპირი და წერილობითი ტექსტების (მაგ., პრეზენტაცია, მონოლოგი, ტელე-რადიო რეპორტაჟი, ანოტაცია, ტურისტული გზამკვლევი, საგაზეთო სტატია) შინაარსის მესამე პირისთვის გაზიარება (მედიაცია) შეჯამების, ჩანიშვნის, ინტერპრეტირების, თარჯიმნობის, თარგმნის გზით. | |
| (7) თემაში ნასწავლი ლექსიკისა და გრამატიკული საკითხების ცოდნის ფუნქციურ კონტექსტებში გამოყენება. | ლექსიკა
გრამატიკა
|
სამიზნე ცნება „ენობრივი საშუალებები“ - ლექსიკის შესწავლისას მნიშვნელოვანია ყურადღების გამახვილება სიტყვათა შორის სემანტიკურ კავშირებზე, ომონიმებსა და პარონიმებზე. აზრის თანმიმდევრულად და ლოგიკურად გადმოსაცემად საჭიროა დროითი, სივრცითი, რაოდენობრივი, თვისებრივი მოცემულობების, ლოგიკური კავშირების გამომხატველი სიტყვებისა და შესიტყვებების გამოყენება. გრამატიკის შესწავლისას ტექსტის ასაგებად აუცილებელია კონტექსტის შესაბამისი გრამატიკული კონსტრუქციების ფუნქციურად გამოყენება. ამის გაცნობიერება მოსწავლეს დაანახვებს კავშირს სხვადასხვა ენის გრამატიკულ მოვლენებსა და სიტყვაწარმოებას შორის, რაც დაეხმარება მომიჯნავე საგნების (ქართული ენა, ინგლისური ენა, მესამე უცხოური ენა) შინაარსების გააზრებაში, ენობრივ-გრამატიკულ მოვლენებს შორის პარალელების გავლებასა და მსგავსება-განსხვავებების წარმოჩენაში. გრამატიკული საკითხების ჩამონათვალი ენების მიხედვით იხ. დანართში N1. |
| (8) სხვადასხვა ქვეყნის სოციოკულტურულ კონტექსტებსა და კულტურებს შორის არსებული მსგავსებებისა და განსხვავებების აღმოჩენა-გაგება და განსხვავებულისადმი ტოლერანტული დამოკიდებულების ჩამოყალიბება კულტურათა დიალოგის ხელშეწყობად. | თემაში შესწავლილი კულტურული და სოციოკულტურული თავისებურებების (სოციოკულტურული რეალიები: მაგ., ზნე-ჩვეულებები, ადათ-წესები, სამზარეულო; ცნობილი ისტორიული მოვლენები და პიროვნებები; განათლების სისტემა, საგანმანათლებლო დაწესებულებები, შეფასების სისტემა; კულტურის ცალკეული ნიმუშები: მაგ., სიმღერა, სპექტაკლი, სახვითი ხელოვნების ნიმუში, ფილმი, პოეზიისა და პროზის ნიმუშები; ენაში აღბეჭდილი სამყარო: ფრაზეოლოგიზმები, ანდაზები) წარმოჩენა და სხვისთვის გაზიარებაზეპირი თუ წერილობითი სახით. | სამიზნე ცნება „კულტურათა დიალოგი“ - ენა და კულტურა ერთმანეთისგან განუყოფელია. უცხოური ენის შესწავლისას მნიშვნელოვანია საკუთარი და სამიზნე ქვეყნების კულტურათა შორის კავშირების დანახვა, განსხვავებული სოციოკულტურული რეალიების (მაგ., ზნე-ჩვეულებები, ადათ-წესები, ტრადიციული კერძები, ქცევისა და მეტყველების ეტიკეტი; ცნობილი ისტორიული მოვლენები და პიროვნებები; ზოგადი განათლების სისტემა და შეფასება და სხვა), კულტურის ცალკეული ნიმუშებისა (მაგ., სიმღერა, სპექტაკლი, სახვითი ხელოვნების ნიმუში, ფილმი, პოეზიისა და პროზის ნიმუშები და სხვა) და ენაში აღბეჭდილი სამყაროს (კომპოზიტები, მყარი შესიტყვებები) აღმოჩენა, მსგავსება-განსხვავებების დაფიქსირება. ამის გაცნობიერება მოსწავლეს დაანახვებს კავშირებს სხვა საგნების (ქართული ლიტერატურა, მუსიკა, ხელოვნება, ისტორია) შინაარსებს შორის. |
ბ) ძირითადი თემატური ბლოკები და სასწავლო თემები
|
|---|
| II. ადამიანი და გარემო: გეოგრაფიული ცნობები, ეკოლოგიური პრობლემები და გარემოს დაცვა, ბუნებრივი კატასტროფები და ექსტრემალურ სიტუაციებში ქცევის წესები; |
| III. ცნობები სამიზნე ქვეყნის შესახებ: ისტორიული და კულტურული ცნობები, სოციოკულტურული თავისებურებები, განათლების სისტემა, ქვეყნის პოლიტიკური წყობა და ადმინისტრაციული მოწყობა, ენის სტატუსი და გავრცელების არეალი, საერთაშორისო ორგანიზაციები. |
გ) მეთოდიკური ორიენტირები
| ლაპარაკის სტრატეგიები |
|
| კითხვის/მოსმენის სტრატეგიები |
|
| წერის სტრატეგიები |
|
|
|
|
დანართი N1 - საშუალო საფეხურის გრამატიკული საკითხების ჩამონათვალი ენების მიხედვით
ა) გერმანული ენა
Verb:
Präteritum der Modalverben Präteritum: regelmäßige und unregelmäßige Verben Futur I: werden + Infinitiv: Vorhersage/Vermutung: (Bald werden wir fliegende Autos haben.) Warnung/Aufforderung:(Du wirst jetzt bitte die Musik leiser machen!) Versprechen/Vorsatz/Plan: (Ich werde ab Montag mehr Sport machen.) Konjunktiv II: würde + Infinitiv Konjunktiv II: sein, haben, Modalverben Konjunktiv II Vergangenheit: hätte/wäre + Partizip Perfekt Plusquamperfekt mit haben und sein nicht/nur brauchen + Infinitiv mit zu (Im Haushalt brauchte ich in den Jahren vor dem Abitur nicht zu hhelfen) Verben mit Präposition(en) Passiv: Präsens, Präteritum, Perfekt Passiv-Aktiv |
|---|
Nomen:
Nominativ Akkusativ Dativ der/ein Kollege den/einen Kollegen dem/einem Kollegen die/- Kollegen die/- Kollegen den/- Kollegen auch so: maskuline Nomen auf: -e, -ent, -ant, Mensch, Nachbar Genitiv mit definitem Artikel / Demonstrativartikel des/dieses Betriebsrats des/dieses Jahres der/dieser Lehrerin der/dieser Umbauarbeiten mit indefinitem Artikel / Possessivartikel eines/unseres Teams eines Jahres einer/unserer Lehrerin von Umbauarbeiten / unserer Umbauarbeiten |
Artikelwörter und Pronomen Das Relativpronomen (Nominativ, Akkusativ) Relativpronomen und Relativsatz im Dativ (Das ist der Mann,dem ich geholfen habe.) Ausdrücke mit ,,es,, :
|
Adjektiv: Adjektivdeklination: Komparativ (++) und Superlativ (+++) Adjektiv als Attribut: - mit bestimmtem Artikel - mit unbestimmtem Artikel - Nominativ, Akkusativ Fragewort: Was für ein/ eine …? : Welcher, welche, welches …? Partizip Präsens als Adjektiv: Infinitiv + d + Adjektivendung (faszinierende Einblicke = Einblicke, die faszinieren) Partizip Perfekt als Adjektiv: Partizip Perfekt + Adjektivendung (versteckte Talente = Talente, die versteckt sind) |
Präposition trotz + Adjektivdeklination im Genitiv def./indef. Artikel Nullartikel des/eines geplanten geplanten des/eines schlechten schlechten der/einer guten guter der geplanten geplanter kausale Präposition wegen + Genitiv des Dialekts des Missverständnisses der Betonung der Bedeutungen lokale Präpositionen: um … herum + Akkusativ an/am … entlang + Dativ innerhalb, außerhalb + Genitiv
|
Partikeln:
|
Konjunktionen Obwohl, trotzdem (Hauptsatz + Nebensatz) falls, da, bevor , während, nachdem, deshalb / darum / deswegen / uus diesem grund / daher. zweiteilige Konjunktionen: sowohl … als auch / nicht nur …, sondern auch (Ich spreche sowohl Deutsch als auch Spanisch. Ich spreche nicht nur Deutsch, sondern auch Spanisch.Ich spreche Deutsch und auch Spanisch.) entweder … oder = oder (Die Gründe waren entweder nicht eingehaltene Wahlversprechen oder die Skandale einiger Minister); je … desto/umso …( Je mehr Menschen sich engagieren,desto/umso besser kann der Verein seine Arbeit machen); (an)statt/ohne … zu, (an)statt/ohne dass; damit / um ... zu Konjunktion als ob + Konjunktiv II (Wir tun so, als ob wir in Sachen Klimaschutz ewig Zeit für Veränderungen hätten). |
Syntax
Akkusativ Durch die Fenster blickt man ins Grüne. ➞Hier sind die Fenster, durch die man ins Grüne blickt. auch so: sich freuen auf, sich ärgern über, sprechen über, Lust haben auf, sich interessieren für, … Dativ Ich saß an dem Ofen. ➞ Das ist der Ofen, an dem ich saß. auch so: träumen von, sprechen mit, zufrieden sein mit, sitzen an, …
bestimmten Verben: Ich empfehle Ihnen, die Kaninchen frei laufen zu lassen. auch so: sich vorstellen, raten, anfangen, aufhören, vergessen, … Nomen + haben: Ich habe keine Zeit, das alles zu übernehmen.auch so: Lust/Angst/Interesse haben, … Konstruktionen mit es: Es ist nicht leicht, eine Entscheidung zu treffen.auch so: es ist toll/interessant/anstrengend / unsere Pflicht, … / es macht Spaß, …
|
ბ) იტალიური ენა
Fonetica Obiettivi fonetici
Contenuti fonetici principali
|
|---|
Nome e articolo
|
Aggettivi e pronomi
|
Verbi e tempi verbali
|
Preposizioni e connettivi
|
Frase e sintassi
|
Numeri, quantità, funzioni comunicative
|
Funzioni comunicative sviluppate
|
გ) რუსული ენა
1. Грамматика 1.1. Фонетика Соотношение звуков и букв. Гласные и согласные звуки. Твердые и мягкие, звонкие и глухие согласные. Слово, слог. Ударение и ритмика. Типы интонационных конструкций: ИК1-ИК7. 1.2. Словообразование Понятие об основе слова. Основа слова и окончание; корень, суффикс, префикс. Морфологический способ словообразования. Лексико-семантический способ словообразования. Понятие об аббревиатурах и сложных словах. 1.3. Морфология Имя существительное. Разряды имен существительных по значению: собственные и нарицательные, конкретные и абстрактные, вещественные и собирательные. Одушевленные и неодушевленные имена существительные. Существительные мужского, женского, среднего, общего рода. Род несклоняемых имен существительных. Число имен существительных. Существительные, имеющие форму только единственного или только множественного числа. Система падежей в русском языке. Склонение разносклоняемых имен существительных (в ограниченном объеме). Значение и употребление падежей. Имя прилагательное Разряды имен прилагательных по значению: качественные, относительные, притяжательные. Род, число и падеж имен прилагательных. Зависимость рода, числа и падежа прилагательного от существительного. Склонение прилагательных. Полные и краткие прилагательные. Степени сравнения прилагательных. Местоимение Разряды местоимений по значению: личные, вопросительные, относительные, притяжательные, указательные, определительные, отрицательные, неопределенные местоимения. Возвратное местоимение. Склонение местоимений. Имя числительное Разряды числительных по значению: количественные, порядковые, собирательные. Разряды числительных по строению: простые, сложные, составные. Согласование числительных с существительным и прилагательными. Склонение числительных (в органиченном объеме). Глагол Инфинитив. I и II спряжение глаголов. Настоящее, прошедшее и будущее время глагола. Образование и значение форм времени. Изъявительное наклонение. Несовершенный и совершенный виды глагола. Их основные значения и правила употребления. Разноспрягаемые глаголы: хотеть, бежать. Глаголы движения. Императив. Условное наклонение. Глагольное управление. Переходные и и непереходные глаголы. Возвратные глаголы. Особенности их спряжения. Наречие Разряды наречий: образа действия, места, времени, цели, причины, меры и степени. Указательные местоименные и вопросительные наречия. Причастие. Действительные и страдательные причастия. Время. Краткое страдательное причастие. Образование и использование форм причастий. Склонение. Причастный оборот. Деепричастие Деепричастия совершенного и несовершенного вида. Деепричастный оборот. Союзы Простые сочинительные союзы: соединительные, противительные, разделительные. Подчинительные союзы. Союзные слова. Предлоги. Простые непроизводные предлоги. Сложные предлоги (из-за, из-под). Принадлежность предлогов падежам. Производные предлоги. Частица Отрицательные, модальные, формообразующие. 1.4. Синтаксис Словосочетание. Согласование как тип связи в словосочетании. Управление как тип связи в словосочетании. Примыкание как тип связи в словосочетании. Простое предложение Простое предложение: типы предложений по цели высказывания. Главные и второстепенные члены предложения. Двусоставное и односоставное; распространенные и нераспространенное, полное и неполное, осложненное и неосложненное. Однородные члены предложения. Сложное предложение: сложносочиненные и сложноподчиненные. Виды подчиненных предложений. Бессоюзное сложное предложение. Прямая и косвенная речь. Цитата, способы цитирования. 1.5. Правописание. Орфография и орфоэпия Употребление строчной и прописной букв. Правописание и произношение гласных (безударные гласные, проверяемые и непроверяемые ударением) и согласных в корнях слов. Правила переноса. Слитное и раздельное написание не с глаголами. Употребление ь в падежных формах имен существительных и глаголах. Правописание предлогов, союзов, частиц (в объеме, установленном стандартами для данного уровня). Правописание гласных после шипящих и ц. Правописание окончаний в именах существительных, прилагательных, наречиях. Гласные э и е в начале слова и под ударением; правописание и произношение. Гласные ы и и; правописание и произношение. Гласные е, е, ю, я в начале и в середине слова; правописание и произношение. Произношение слов с разделительным ь. Произношение твердых и мягких, звонких и глухих согласных. Двойные согласные. Произношение сочетания согласных чн, чт, тц, тьс, сч, стн, здн, лнц и др. Произношение заимствованных слов. Произношение родительного падежа имен прилагательных. Ассимилятивное смягчение согласных перед мягкими зубными (стена). Произношение ш и щ. Пунктуация Знаки препинания в конце предложения. Знаки препинания в простом предложении (тире между подлежащим и сказуемым: Москва столица России. Тбилиси - столица Грузии.). Знаки препинания в простом предложении с одиночными союзами а, но, и, или. Знаки препинания при обращении. Знаки препинания в предложении с однородными членами (простейшие конструкции без обобщающих слов). Знаки препинания в бессоюзном сложном предложении со значением перечисления. Знаки препинания в сложносочиненном и сложноподчиненном предложениях. Знаки препинания в предложениях с причастными и деепричастными оборотами. |
|---|
დ) ფრანგული ენა
L’article
|
|---|
Le nom
|
L’adjectif
|
Le pronom
|
L’adverbe
|
Le comparatif et superlatif avec
|
Le verbe
Le mode indicatif et ses temps
Les modes personnels autres que l’indicatif
Les modes impersonnels - infinitif et participe
|
| La préposition |
La conjonction
|
| L’interjection |
Les différents types de phrases
L’expression de la condition et de l’hypothèse
|
| Formation des mots |
ნორმატიული-აქტი-20 ⬇
დანართი №2
2. საათობრივი ბადე ქართულენოვანი საჯარო სკოლების/სექტორების დაწყებითი, საბაზო და საშუალო საფეხურებისთვის:
| კლასები და სემესტრები | I კლ. | II კლ. | III კლ. | IV კლ. | V კლ. | VI კლ. | VII კლ. | VIII კლ. | IX კლ. | X კლ. | XI კლ. | XII კლ. | |||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| I ს | II ს | I ს | II ს | I ს | II ს | I ს | II ს | I ს | II ს | I ს | II ს | I ს | II ს | I ს | II ს | I ს | II ს | I ს | II ს | I ს | II ს | I ს | II ს | ||
| სახელმწიფო ენა | |||||||||||||||||||||||||
| ქართული ენა და ლიტერატურა | 8 | 8 | 7 | 7 | 6 | 6 | 6 | 6 | 5 | 5 | 5 | 5 | 5 | 5 | 5 | 5 | 5 | 5 | 5 | 5 | |||||
| ქართული ლიტერატურა | 4 | 4 | 5 | 5 | |||||||||||||||||||||
| ქართული ენა | 2 | 2 | 2 | 2 | |||||||||||||||||||||
| მათემატიკა | |||||||||||||||||||||||||
| მათემატიკა | 6 | 6 | 5 | 5 | 5 | 5 | 5 | 5 | 5 | 5 | 4 | 4 | 5 | 5 | 5 | 5 | 5 | 5 | 5 | 5 | 5 | 5 | 5 | 5 | |
| უცხოური ენები | |||||||||||||||||||||||||
| პირველი უცხოური ენა | 2 | 2 | 3 | 3 | 3 | 3 | 3 | 3 | 3 | 3 | 3 | 3 | 3 | 2 | 2 | 2 | 3 | 3 | 2 | 2 | 2 | 2 | |||
| მეორე უცხოური ენა | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 | |||||||||
| საზოგადოებრივი მეცნიერებები | |||||||||||||||||||||||||
| მე და საზოგადოება | 2 | 2 | 2 | 2 | |||||||||||||||||||||
| ჩვენი საქართველო | 2 | 2 | 3 | 3 | |||||||||||||||||||||
| მსოფლიოს ისტორია | 1 | 1 | |||||||||||||||||||||||
| ისტორია | 2 | 3 | 3 | 3 | 2 | 2 | 2 | 2 | |||||||||||||||||
| საქართველოს ისტორია | 2 | 2 | 3 | 3 | 2 | 2 | 2 | 2 | |||||||||||||||||
| გეოგრაფია | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 | |||||||||||||
| მოქალაქეობა | 1 | 1 | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 | |||||||||||||
| საბუნებისმეტყველო მეცნიერებები | |||||||||||||||||||||||||
| ბუნებისმეტყველება | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 | 3 | 3 | 3 | 3 | |||||||||||||
| ბიოლოგია | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 | |||||||||||||
| ფიზიკა | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 | |||||||||||||
| ქიმია | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 | |||||||||||||
| ტექნოლოგიები | |||||||||||||||||||||||||
| კომპიუტერული ტექნოლოგიები | 0-1 | 0-1 | 1 | 1 | 1 | 1 | 1 | 1 | 2 | 2 | 2 | 2 | |||||||||||||
| ესთეტიკური აღზრდა | |||||||||||||||||||||||||
| სახვითი და გამოყენებითი ხელოვნება | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 | 1 | 1 | 2 | |||||||
| მუსიკა | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 | 1 | 2 | 2 | 1 | |||||||
| სპორტი | |||||||||||||||||||||||||
| ფიზიკური აღზრდა | 3 | 3 | 3 | 3 | 3 | 3 | 3 | 3 | 2 | 2 | 2 | 2 | |||||||||||||
| ფიზიკური აღზრდა და სპორტი | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 | 1 | 2 | 2 | |||||||||||||
| ჭადრაკი | 1 | 1 | 1 | 1 | |||||||||||||||||||||
| არჩევითი საგნები | |||||||||||||||||||||||||
| არჩევითი საგანი | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 | ||||||||||||||||||||
| კვირეული მინიმალური საათების რაოდენობა | 24-25 | 24-25 | 25 | 25 | 26 | 26 | 26 | 26 | 28 | 28 | 28 | 28 | 34 | 34 | 32 | 32 | 34 | 34 | 32 | 32 | 32 | 31 | 32 | 30 | |
| პროექტები | |||||||||||||||||||||||||
| პროექტი სამოქალაქო განათლებაში | 1 | 1 | 1 | ||||||||||||||||||||||
| პროექტი სახვით და გამოყენებით ხელოვნებაში/მუსიკაში | 1 | 1 | 1 | 1 | |||||||||||||||||||||
შენიშვნა:
I კლასში კომპიუტერული ტექნოლოგიების სწავლებას სკოლა თავად წყვეტს; შეთავაზების შემთხვევაში, საგანი ისწავლება I და II სემესტრების განმავლობაში 1-საათიანი დატვირთვით;
პირველი უცხოური ენის (ინგლისური ენა) სწავლება იწყება II კლასიდან;
I და II კლასებში სკოლისთვის საგანი „ჭადრაკი“ იმ შემთხვევაში არის სავალდებულო, თუკი ჰყავს შესაბამისად მომზადებული მასწავლებელი;
V და VI კლასებში საგანში „ქართული ენა და ლიტერატურა“ ენის სწავლებას უნდა დაეთმოს ცალკე საგაკვეთილო საათი, რომლის რაოდენობას პედაგოგი განსაზღვრავს კლასის საჭიროების მიხედვით;
მოსწავლემ X კლასში სახელოვნებო ბლოკის ორი პროექტიდან უნდა აირჩიოს ერთ-ერთი პროექტი: ან სახვით და გამოყენებით ხელოვნებაში, ან მუსიკაში; თუ X კლასში აირჩია პროექტი სახვით და გამოყენებით ხელოვნებაში, XI კლასში (მომდევნო სასწავლო წლიდან) აირჩევს პროექტს მუსიკაში ან პირიქით;
X-XII კლასებში საგანში „ქართული ენა და ლიტერატურა“ ენის სწავლებას უნდა დაეთმოს ცალკე საგაკვეთილო საათი, რომლის რაოდენობას პედაგოგი განსაზღვრავს კლასის საჭიროების მიხედვით;
მოსწავლეთა ინტერესების გათვალისწინებით, სკოლას შესაძლებლობა აქვს კომპიუტერული ტექნოლოგიების სწავლება საბაზო საფეხურზე მოსწავლეებს შესთავაზოს არჩევითი კურსის სახით, კვირაში 1-საათიანი დატვირთვით.
ნორმატიული-აქტი-15 ⬇
დანართი №3
5. საათობრივი ბადე არაქართულენოვანი საჯარო სკოლების/სექტორების დაწყებითი, საბაზო და საშუალო საფეხურებისთვის:
| № | კლასები | I კლ. | II კლ. | III კლ. | IV კლ. | V კლ. | VI კლ. | VII კლ. | VIII კლ. | IX კლ. | X კლ. | XI კლ. | XII კლ. | |||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| საგნები | I ს | II ს | I ს | II ს | I ს | II ს | I ს | II ს | I ს | II ს | I ს | II ს | I ს | II ს | I ს | II ს | I ს | II ს | I ს | II ს | I ს | II ს | I ს | II ს | ||||
| სახელმწიფო ენა | ||||||||||||||||||||||||||||
| 1 | ქართული ენა (არაქართულენოვანი სკოლებისთვის/სექტორებისთვის) | 5 | 5 | 5 | 5 | 5 | 5 | 5 | 5 | 5 | 5 | 5 | 5 | 5 | 5 | 5 | 5 | 5 | 5 | 5 | 5 | 5 | 5 | 5 | 5 | |||
| მათემატიკა | ||||||||||||||||||||||||||||
| 2 | მათემატიკა | 4/5 | 4/5 | 5 | 5 | 5 | 5 | 5 | 5 | 5 | 5 | 4 | 4 | 5 | 5 | 5 | 5 | 5 | 5 | 5 | 5 | 5 | 5 | 5 | 5 | |||
| ეთნიკური უმცირესობების ენა | ||||||||||||||||||||||||||||
| 3 | ეთნიკური უმცირესობების ენა | 3-5 | 3-5 | 3-5 | 3-5 | 3-5 | 3-5 | 3-5 | 3-5 | 3-5 | 3-5 | 3-5 | 3-5 | 3-5 | 3-5 | 3-5 | 3-5 | 3-5 | 3-5 | 3-5 | 3-5 | 3-5 | 3-5 | 3-5 | 3-5 | |||
| უცხოური ენები | ||||||||||||||||||||||||||||
| 4 | პირველი უცხოური ენა | 0 | 2 | 2 | 2 | 3 | 3 | 3 | 3 | 3 | 3 | 3 | 3 | 3 | 3 | 3 | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 | |||
| 5 | მეორე უცხოური ენა | 0-2 | 0-2 | 0-2 | 0-2 | 0-2 | 0-2 | 0-2 | 0-2 | 0-2 | 0-2 | 0-2 | 0-2 | 0-2 | 0-2 | 0-2 | 0-2 | |||||||||||
| საზოგადოებრივი მეცნიერებები | ||||||||||||||||||||||||||||
| 6 | მე და საზოგადოება | 2 | 2 | 2 | 2 | |||||||||||||||||||||||
| 7 | ჩვენი საქართველო | 2 | 2 | 3 | 3 | |||||||||||||||||||||||
| 8 | ისტორია | 2 | 2 | 2 | 3 | 3 | 3 | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 | |||||||||||||||
| 9 | საქართველოს ისტორია | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 | |||||||||||||||||||||
| 10 | გეოგრაფია | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 | |||||||||||||||
| 11 | მოქალაქეობა | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 | |||||||||||||||||||||
| 12 | სამოქალაქო განათლება | 2 | 2 | 1 | 1 | 2 | 2 | |||||||||||||||||||||
| ტექნოლოგიები | ||||||||||||||||||||||||||||
| 13 | კომპიუტერული ტექნოლოგიები | 0/1 | 0/1 | 0/1 | 0/1 | 0/1 | 0/1 | 0/1 | 0/1 | 2 | 2 | 2 | 2 | |||||||||||||||
| საბუნებისმეტყველო მეცნიერებები | ||||||||||||||||||||||||||||
| 14 | უნებისმეტყველება | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 | 3 | 3 | 3 | 3 | |||||||||||||||
| 15 | ბიოლოგია | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 | |||||||||||||||
| 16 | ფიზიკა | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 | |||||||||||||||
| 17 | ქიმია | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 | |||||||||||||||||
| ესთეტიკური აღზრდა | ||||||||||||||||||||||||||||
| 18 | სახვითი და გამოყენებითი ხელოვნება | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 | 1 | 1 | 2 | |||||||||
| 19 | მუსიკა | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 | 1 | 2 | 2 | 1 | |||||||||
| სპორტი | ||||||||||||||||||||||||||||
| 20 | ფიზიკური აღზრდა | 3 | 3 | 3 | 3 | 3 | 3 | 3 | 3 | 2 | 2 | 2 | 2 | |||||||||||||||
| 21 | ფიზიკური აღზრდა და სპორტი | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 | 1 | 2 | 2 | |||||||||||||||
| 22 | ჭადრაკი | 1 | 1 | 1 | 1 | |||||||||||||||||||||||
| არჩევითი საგნები | ||||||||||||||||||||||||||||
| 23 | არჩევითი საგანი | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 | ||||||||||||||||||||||
სულ კვირეული საათობრივი დატვირთვა |
23-25 | 25-27 | 25-28 | 25-28 | 27-30 | 27-30 | 27-30 | 27-30 | 29-31 | 29-31 | 29-31 | 29-31 | ||||||||||||||||
| საათების მინიმალური რაოდენობა | 32 | 32 | 32 | 32 | 33 | 33 | 33 | 33 | 33 | 32 | 33 | 31 | ||||||||||||||||
| პროექტი სამოქალაქო განათლებაში | 1 | 1 | 1 | 1 | 1 | |||||||||||||||||||||||
| პროექტი სახვით და გამოყენებით ხელოვნებაში / მუსიკაში | 1 | 1 | 1 | 1 | ||||||||||||||||||||||||
შენიშვნა:
1. I კლასში კომპიუტერული ტექნოლოგიების სწავლებას სკოლა თავად წყვეტს; თუ სკოლა ასწავლის კომპიუტერულ ტექნოლოგიებს, მათემატიკას ეთმობა კვირაში 4 საათი.
2. II, III და IV კლასებში საგანი „კომპიუტერული ტექნოლოგიები“ ერთსაათიანი კვირეული დატვირთვით იმ სკოლებისთვის არის სავალდებულო, ვისაც შესაბამისი კადრი ჰყავს.
3. I და II კლასებში სკოლისთვის ჭადრაკი იმ შემთხვევაში არის სავალდებულო, თუკი ჰყავს შესაბამისად მომზადებული მასწავლებელი.
4. არაქართულენოვან სკოლებში/სექტორებზე საბაზო საფეხურზე ჯამური საათობრივი დატვირთვა არ უნდა აღემატებოდეს კვირაში 35 საათს;
5. მოსწავლემ მე-10 კლასში სახელოვნებო ბლოკის ორი პროექტიდან უნდა აირჩიოს ერთ-ერთი პროექტი: ან სახვით და გამოყენებით ხელოვნებაში, ან მუსიკაში; თუ X კლასში აირჩია პროექტი სახვით და გამოყენებით ხელოვნებაში, XI კლასში (მომდევნო სასწავლო წლიდან) აირჩევს პროექტს მუსიკაში ან პირიქით.
ნორმატიული-აქტი-16 DOC ⬇
დანართი №10
მუხლი 291. ესთეტიკური აღზრდა
ვიზუალური ხელოვნების სტანდარტი
ა) სწავლა-სწავლების მიზნები
• მსოფლიო კულტურის კონტექსტში საკუთარი ქვეყნის კულტურის შესწავლის გზით ზოგადსაკაცობრიო ღირებულებებთან ზიარება, ეროვნული იდენტობის ჩამოყალიბების ხელშეწყობა;
• საკუთარი ქვეყნის კულტურული მემკვიდრეობის გაცნობა და მის დაცვაზე პასუხისმგებლობის გაცნობიერება;
• სხვადასხვა ეპოქისა და კულტურის ხელოვნებასთან ზიარების გზით შემწყნარებლობა და თანადგომაზე დაფუძნებული მოქალაქეობრივი პოზიციის ჩამოყალიბება;
• საკუთარი იდეების გამოხატვა ხელოვნების საშუალებით;
• სამყაროს მრავალფეროვნების აღქმა და საკუთარი თავის მის განუყოფელ ნაწილად გაცნობიერება; სამყაროსადმი საკუთარი დამოკიდებულების ჩამოყალიბება, თვითგამოხატვა და კომუნიკაცია ხელოვნების საშუალებით;
• ვიზუალურ ხელოვნებასა და სხვა სფეროებში მიღებული ცოდნის ერთმანეთთან და საკუთარ გამოცდილებასთან დაკავშირება, განზოგადება და შემოქმედებითად გამოყენება დროის გამოწვევების შესაბამისად;
• ყოველდღიურ ცხოვრებაში პრობლემის შემოქმედებითად გადაჭრის უნარის გამომუშავება, ინოვაციური იდეების ფორმირება;
• ხელოვნებისადმი ინტერესის და მასთან მუდმივად ზიარების სურვილის გაღვივება.
1. ვიზუალური ხელოვნების სტანდარტი დაწყებით საფეხურზე
ა) სწავლის შედეგები (I-IV კლასები)
საგან „ვიზუალური ხელოვნების“ ფარგლებში საფეხურის (I-IV) შედეგების მიღწევის/კომპეტენციების განვითარების საფუძველს ქმნის ცნებების - „სახვითი ენა“, „ტექნიკა“, ,,დარგი“, „ჟანრი“, ,,მხატვრული ნამუშევარი“ - ურთიერთდაკავშირებულად გააზრება. მათი გააზრების საფუძველზე მოსწავლეს შეუძლია:
|სწავლის შედეგი |შედეგის მიღწევის ინდიკატორები - მოსწავლეს შეუძლია: |სამიზნე ცნების მოცულობა - მოსწავლე აცნობიერებს, რომ: |
|(1) სახვითი ენის გამოყენება ნამუშევარში |ნამუშევრის შექმნისას, ჩანაფიქრის შესაბამისად, ზოგიერთი სახვითი საშუალების გამოყენება;|სამიზნე ცნება „სახვითი ენა“ - ხელოვნებას საკუთარი სახვითი ენა (სახვითი საშუალებები და ხერხები) აქვს, |
|იდეის, გუნება-განწყობის, ემოციების, |ნამუშევრის შექმნისას ჩანაფიქრის შესაბამისად ზოგიერთი სახვითი ხერხის გამოყენება; |რომლის საშუალებითაც ნამუშევარში იდეებს, ჩანაფიქრს, ამბავს, შთაბეჭდილებას, განწყობილებას, დაკვირვების |
|შთაბეჭდილებების გადმოსაცემად. |ნამუშევრის შექმნისას ჩანაფიქრის შესაბამისად ზოგიერთი სახვითი საშუალებისა და ხერხის |შედეგებს გადმოვცემთ. ნამუშევარზე საუბრისას ვიყენებთ სახვითი ენის შესაბამის ზოგიერთ ტერმინს. |
| |კომბინირებულად და ურთიერთდაკავშირებულად გამოყენება; |სახვითი ენა: |
| |საკუთარი ნამუშევრის აღწერა და ჩანაფიქრზე საუბარი; |სახვითი საშუალებები - ხაზი (სხვადასხვა ტიპის სქელი, წვრილი, სწორი, ტალღოვანი, ტეხილი, წყვეტილი, |
| |ახსნა იმისა, თუ რატომ გამოიყენა ნამუშევარში კონკრეტული სახვითი საშუალებები და/ან |ზიგზაგი, ჰორიზონტალური, ვერტიკალური, მრუდი, დიაგონალური; კონტური, შტრიხი). ფერი (ძირითადი და შედგენილი,|
| |ხერხები; |ცივი და თბილი, ღია და მუქი, კონტრასტული, ტონი, ნახევარტონი). ფორმა (მარტივი გეომეტრიული და ბუნებაში |
| |შეფასება იმისა, მოახერხა თუ არა ნამუშევარში ჩანაფიქრის გადმოცემა, რას და როგორ |არსებული, სიბრტყობრივი (2D) და სივრცითი (3D), სიმეტრიული და ასიმეტრიული). ფაქტურა. ფონი. |
| |შეცვლიდა. |სახვითი ხერხები - რიტმი, ელემენტთა განმეორებადობა, ძირითადის გამოყოფა, წინა და უკანა ხედი, კონტრასტი, |
| | |სტატიკა, დინამიკა, ნამუშევარში გამოსახულებების განაწილება, ვერტიკალური ან ჰორიზონტალური ფორმატის |
| | |შერჩევა. |
| | | |
| | |სამიზნე ცნება „ტექნიკა“ - ნამუშევრები სხვადასხვა მასალით და ტექნიკით შეიძლება შეიქმნას. მასალა და |
| | |ტექნიკა ჩანაფიქრის მიხედვით შეიძლება შეირჩეს. |
| | | |
| | |ტექნიკა: ხატვა, ძერწვა, აპლიკაცია, კოლაჟი, მოზაიკა, ანაბეჭდი, კონსტრუირება, კომპიუტერული სახატავი |
| | |პროგრამა და სხვა. |
| | | |
| | |სამიზნე ცნება „დარგი“ - ხელოვნების დარგებად დაყოფას გამოყენებული მასალა, ტექნიკა, დანიშნულება |
| | |განაპირობებს. ხელოვნების თითოეული დარგისათვის რომელიმე მხატვრული საშუალება არის მეტად დამახასიათებელი. |
| | |დარგი: მხატვრობა (ფერწერა, გრაფიკა), ქანდაკება, არქიტექტურა, დეკორატიულ-გამოყენებითი ხელოვნება. |
| | | |
| | |სამიზნე ცნება „ჟანრი“ - ხელოვნების ზოგიერთი ნაწარმოები შინაარსის მიხედვით რომელიმე ჟანრს (პორტრეტი, |
| | |პეიზაჟი, ნატურმორტი და სხვ.) შეიძლება მიეკუთვნებოდეს. |
| | |ჟანრი: პეიზაჟი, პორტრეტი, ნატურმორტი, ყოფითი და სხვ. |
| | | |
| | |სამიზნე ცნება ,,მხატვრული ნამუშევარი“ - მხატვრულ ნამუშევარში გადმოცემულია რაიმე იდეა, შინაარსი, ემოცია.|
| | |ჩანაფიქრის შესაბამისად ავტორები სხვადასხვანაირად იყენებენ სახვით ენას, მასალას, ტექნიკას, ირჩევენ |
| | |დარგს, ჟანრს. მხატვრული ნამუშევრები ჩვენს ყოველდღიურ ცხოვრებაში განსხვავებული სახით შეიძლება |
| | |აღმოვაჩინოთ. მხატვრული ნამუშევარი მეც შემიძლია შევქმნა. ყველა მხატვრული ნამუშევარი ხელოვნების ნიმუშს არ|
| | |წარმოადგენს. |
| | |ხელოვნების ნიმუშები და სხვა მხატვრული ნამუშევრები შეირჩევა სწავლა-სწავლების მიზნებისა და თემატური |
| | |კონტექსტების გათვალისწინებით. |
|(2) სხვადასხვა მასალის, ტექნიკის შერჩევა |ნამუშევრის შექმნისას, ჩანაფიქრის შესაბამისად, სხვადასხვა მასალისა და ტექნიკის | |
|და გამოყენება ნამუშევარში საკუთარი იდეის,|გამოყენება; | |
|ჩანაფიქრის განსახორციელებლად. |საკუთარი ნამუშევრის აღწერა და ჩანაფიქრზე საუბარი; | |
| |ახსნა იმისა, თუ როგორ შეარჩია და გამოიყენა კონკრეტული მასალა და ტექნიკა; | |
| |შეფასება იმისა, მოახერხა თუ არა ნამუშევარში ჩანაფიქრის გადმოცემა შერჩეული ტექნიკით და | |
| |მასალით, რას და როგორ შეცვლიდა. | |
|(3) ხელოვნების ნიმუშების აღმოჩენა |ყოველდღიურ ცხოვრებაში ნანახი ხელოვნების ნიმუშების მიკუთვნება/დაკავშირება სხვადასხვა | |
|ყოველდღიურ ცხოვრებაში, ამ გზით ხელოვნების|დარგთან/ჟანრთან და საკუთარი მოსაზრების ახსნა; | |
|მრავალფეროვნების გაცნობიერება და |კონკრეტული დარგის ნამუშევრის შექმნა; | |
|ნამუშევრების შექმნა სხვადასხვა დარგსა |კონკრეტული ჟანრის ნამუშევრის შექმნა; | |
|და/ან ჟანრში. |შეფასება იმისა, მოახერხა თუ არა კონკრეტული დარგის და/ან ჟანრის ნამუშევრის შექმნა, რას | |
| |და როგორ შეცვლიდა. | |
|(4) მსჯელობა თანაკლასელთა და/ან ცნობილ |ნამუშევარში გამოყენებული სახვითი საშუალებების, ხერხების, მასალის, ტექნიკის ამოცნობა, | |
|ხელოვანთა ნამუშევრებზე აზრის, იდეების, |მათ შესახებ მოსაზრების გამოთქმა; | |
|შთაბეჭდილებების გასაზიარებლად. |ნამუშევრების დაკავშირება შესაბამის დარგებთან და/ან ჟანრებთან; | |
| |ნამუშევრების აღწერა და სხვა ნამუშევრებთან შედარება, მსგავსება-განსხვავებებზე საუბარი; | |
| |ნამუშევარის შესახებ დამოკიდებულების გამოხატვა და საკუთარ გამოცდილებასთან დაკავშირება. | |
ბ) სასწავლო თემატური ბლოკები
I-IV და V-VI კლასებისთვის მოცემულია სამი სავალდებულო თემატური ბლოკი. თემატური ბლოკები შეიძლება მოიცავდეს კონკრეტულ თემებს (მაგალითად, ჩემი სამყარო; წელიწადის დროები; ჩემი ოჯახი და მეგობრები; მოგზაურობა; იდეები, შთაბეჭდილებები, ემოციები; რას გვიყვება ხელოვნება? ყოველდღიური ამბები). მათ ფარგლებში, ქართული და მსოფლიო ხელოვნების ნიმუშების მაგალითზე, მიმდინარეობს საფეხურის შედეგებზე, იდეებსა და წარმოდგენებზე მუშაობა.
|თემატური ბლოკი |იდეები და წარმოდგენები |
|მე და გარესამყარო |მე სამყაროს ნაწილი ვარ, მისგან ბევრი რამის სწავლა შემიძლია; |
| |ხელოვნებას საზღვრები არ აქვს, მისი ენა ყველას ესმის და იგი მთელ სამყაროს აერთიანებს; |
| |ქართული/სხვა ერების ხელოვნების შესწავლით უკეთ შეიძლება გავიგო, ვინ ვარ მე და რა ადგილი მაქვს სამყაროში; |
| |ხელოვნების საშუალებით გარესამყაროს შეცვლა მეც შემიძლია; |
| |გარესამყაროს მრავალფეროვნება და ჩემი მისდამი დამოკიდებულება ხელოვნების საშუალებით შემიძლია გადმოვცე; |
| |თითოეულმა ჩვენგანმა ჩვენი დამოკიდებულება სამყაროსადმი ხელოვნების გზით, სრულიად განსხვავებულად შეიძლება გამოვხატოთ. |
|ადამიანები და ხელოვნება |ხელოვნება ადამიანების ცხოვრებაში მნიშვნელოვან როლს თამაშობს; |
| |ხელოვნების საშუალებით ადამიანებზე, მათ ხასიათზე, ცხოვრებაზე, ბევრი რამის გაგება შეიძლება; |
| |ხელოვნება ეხმარება ადამიანებს უკეთ გაუგონ ერთმანეთს და დაეხმარონ სხვადასხვა სახის პრობლემების გადაჭრაში; |
| |ხელოვნების საშუალებით შეიძლება გავიგოთ, როგორები იყვნენ ადამიანები სხვადასხვა დროს, სხვადასხვა ქვეყანაში; |
| |ხელოვნების საშუალებით საკუთარი თავის, სხვების და გარესამყაროს უკეთ გაცნობაა შესაძლებელი. |
|ხელოვნება ჩვენ გარშემო |ხელოვნება ადამიანის არსებობიდან დღემდე მისი ცხოვრების განუყოფელი ნაწილია; |
| |ადამიანები ხელოვნების ნიმუშებს სხვადასხვა მიზნით და დანიშნულებით ქმნიდნენ და ქმნიან; |
| |ხელოვნება ჩვენ გარშემო ბევრგან და სხვადასხვა ფორმით შეიძლება აღმოვაჩინოთ, თუმცა რასაც ჩვენ გარშემო ვხედავთ, ყველაფერი ხელოვნება არ არის; |
| |ხელოვნება სხვადასხვა დარგად იყოფა. ზოგიერთ დარგში ნამუშევარი ჩვენც შეგვიძლია შევქმნათ; |
| |ხელოვნება ჩემ გარშემო ისეთი მრავალფეროვანი შეიძლება იყოს, როგორიც ადამიანი და გარესამყაროა. |
ა) სწავლის შედეგები (V-VI კლასები)
საგნის „ვიზუალური ხელოვნება“ ფარგლებში დაწყებითი საფეხურის (V-VI) შედეგების მიღწევის/კომპეტენციების განვითარების საფუძველს ქმნის ცნებების - „სახვითი ენა“, „ტექნიკა და ტექნოლოგია“, ,,დარგი“, „ჟანრი“, ,,ეპოქა, კულტურა, ქვეყანა“ - ურთიერთდაკავშირებულად გააზრება. მათი გააზრების საფუძველზე მოსწავლეს შეუძლია:
|სწავლის შედეგი |შედეგის მიღწევის ინდიკატორები - მოსწავლეს შეუძლია: |სამიზნე ცნების მოცულობა - მოსწავლე აცნობიერებს, რომ: |
|(1) სახვითი ენის გამოყენება ნამუშევარში |ნამუშევრის შექმნისას, მხატვრული ამოცანის შესაბამისად, სახვითი საშუალებების შერჩევა და |სამიზნე ცნება ,,სახვითი ენა“ - ხელოვნებას საკუთარი სახვითი ენა (სახვითი საშუალებები და |
|იდეის, გუნება-განწყობის, ემოციების, |გამოყენება; |ხერხები) აქვს, რომლის საშუალებითაც ნამუშევარში იდეებს, ჩანაფიქრს, ამბავს, შთაბეჭდილებას, |
|შთაბეჭდილებების გადმოსაცემად. |ნამუშევრის შექმნისას, მხატვრული ამოცანის შესაბამისად, სახვითი ხერხების შერჩევა და |განწყობილებას, დამოკიდებულებებს, დაკვირვების შედეგებს გადმოვცემთ. საკუთარ და სხვათა |
| |გამოყენება; |ნამუშევრებზე აზრის გამოთქმისას სახვითი ენის შესაბამის ტერმინებს ვიყენებთ. |
| |ნამუშევრის შექმნისას, მხატვრული ამოცანის შესაბამისად, სახვითი საშუალებებისა და ხერხების |სახვითი ენა: |
| |შერჩევა, კომბინირებულად და ურთიერთდაკავშირებულად გამოყენება; |სახვითი საშუალებები - ხაზი (სხვადასხვა ტიპის ხაზი, კონტური, შტრიხი). ფერი (ძირითადი და |
| |საკუთარი ნამუშევრის აღწერა, დახასიათება და ჩანაფიქრზე საუბარი; |შედგენილი, ცივი და თბილი, კონტრასტული, მონათესავე, ტონი, ნახევარტონი, ფერის გრადაცია). ფორმა |
| |დასაბუთება, თუ რატომ გამოიყენა კონკრეტული სახვითი საშუალებები და/ან ხერხები; |(სივრცითი (3D), სიბრტყობრივი (2D), მოცულობითი). შუქ-ჩრდილი. ფონი. ფაქტურა. |
| |შეფასება იმისა, მოახერხა თუ არა ჩანაფიქრის გადმოცემა, რას და როგორ შეცვლიდა; |სახვითი ხერხები - კომპოზიციური განაწილება, წონასწორობა, მთლიანობა, რიტმი, ელემენტთა |
| |საკუთარ და თანაკლასელთა ან ცნობილ ხელოვანთა ნამუშევრებს შორის პარალელების გავლება; |განმეორებადობა, ძირითადის გამოყოფა, სიმეტრია და ასიმეტრია, კონტრასტი, სტატიკა, დინამიკა, |
| |ნამუშევრებზე მოსაზრების გამოთქმა და საკუთარი დამოკიდებულების გამოხატვა. |საგანთა თანაფარდობა და პროპორცია, სივრცე (წინა, შუა და უკანა ხედები), ხედვის წერტილი. |
| | | |
| | |სამიზნე ცნება ,,ტექნიკა და ტექნოლოგია“ - ნამუშევარი სხვადასხვა მასალით, ტექნიკით და |
| | |ტექნოლოგიით იქმნება. მასალა, ტექნიკა და ტექნოლოგია მხატვრული ჩანაფიქრის მიხედვით შეიძლება |
| | |შეირჩეს. |
| | | |
| | |ტექნიკა, ტექნოლოგია: ფერწერა, გრაფიკა და მათი ტექნიკები (მონასმი, ლაქა, ანაბეჭდი), ძერწვა, |
| | |აპლიკაცია, კოლაჟი, მოზაიკა, მონოტიპია, მოდელირება, კონსტრუირება, კომპიუტერული ტექნოლოგიები |
| | |(სახატავი პროგრამა და სხვ.). |
| | | |
| | |სამიზნე ცნება ,,დარგი“ - ხელოვნების დარგებად დაყოფას გამოყენებული მასალა, ტექნიკა, |
| | |დანიშნულება განაპირობებს. ხელოვნების თითოეული დარგისათვის რომელიმე მხატვრული საშუალება არის |
| | |მეტად დამახასიათებელი. |
| | |დარგი: ფერწერა (დაზგური, ხელნაწერთა მინიატურა, კედლის მხატვრობა), გრაფიკა (დაზგური, ბეჭდვითი),|
| | |ქანდაკება (მრგვალი, რელიეფი), არქიტექტურა, დეკორატიულ-გამოყენებითი ხელოვნება. |
| | | |
| | |სამიზნე ცნება ,,ჟანრი“ - ხელოვნების ზოგიერთი ნაწარმოები შინაარსის მიხედვით შეიძლება რომელიმე |
| | |ჟანრს (პორტრეტი, პეიზაჟი, ნატურმორტი და სხვ.) მიეკუთვნებოდეს. |
| | |ჟანრი: ნატურმორტი, პეიზაჟი, პორტრეტი, ყოფითი, მითოლოგიური და სხვ. |
| | | |
| | |სამიზნე ცნება ,,ეპოქა, კულტურა, ქვეყანა“ - ყველა ეპოქის, კულტურის, ქვეყნის ხელოვნებას აქვს |
| | |თავისი მახასიათებელი, რომელსაც სხვადასხვა ფაქტორი განაპირობებს. |
| | |ხელოვნების საშუალებით საქართველოს, სხვა ქვეყნების, სხვადასხვა ეპოქის და კულტურის შესახებ ბევრი|
| | |რამის გაგება შეიძლება. |
| | | |
| | |ეპოქა, კულტურა, ქვეყანა და შესაბამისი ხელოვნების ნიმუშები შეირჩევა სწავლა-სწავლების მიზნებისა |
| | |და თემატური კონტექსტების გათვალისწინებით. |
|(2) სხვადასხვა დარგისა და ჟანრის |დავალების პირობის შესაბამისად, ნებისმიერი დარგის და/ან ჟანრის ნამუშევრის შესრულება; | |
|ნამუშევრების შექმნა და შესაბამისი |ნამუშევრის დარგის და/ან ჟანრის თავად შერჩევა მხატვრული ამოცანის შესაბამისად; | |
|მასალის, ტექნიკის, ტექნოლოგიის შერჩევა და|სხვადასხვა მასალის, ტექნიკის, ტექნოლოგიის შერჩევა და გამოყენება მხატვრული ამოცანის | |
|გამოყენება საკუთარი იდეის |შესაბამისად; | |
|განსახორციელებლად. |ნამუშევარში გადმოცემულ იდეაზე, ჩანაფიქრზე საუბარი; | |
| |ახსნა, თუ რატომ შეარჩია კონკრეტული დარგი ან ჟანრი საკუთარი იდეის გადმოსაცემად; | |
| |ახსნა იმისა, თუ რატომ და როგორ შეარჩია და გამოიყენა სხვადასხვა მასალა, ტექნიკა, ტექნოლოგია | |
| |შერჩეულ დარგის/ჟანრის ნამუშევარში; | |
| |შეფასება იმისა, მოახერხა თუ არა ჩანაფიქრის გადმოცემა, რას და როგორ შეცვლიდა; | |
| |საკუთარ და თანაკლასელთა, ან ცნობილ ხელოვანთა მსგავს ნამუშევრებს შორის პარალელების გავლება; | |
| |ნამუშევრებზე მოსაზრების გამოთქმა და საკუთარი დამოკიდებულების გამოხატვა. | |
|(3) ქართული და მსოფლიო ხელოვნების |ზოგიერთი ეპოქის, კულტურის, ქვეყნის ხელოვნების ამოცნობა ძირითადი მხატვრული მახასიათებლების | |
|ნიმუშებში ეპოქის, ქვეყნის, კულტურის |მიხედვით; | |
|მხატვრული მახასიათებლების ამოცნობა და |ხელოვნების ნიმუშის/ნიმუშების რომელიმე ეპოქის, კულტურის, ქვეყნისთვის მიკუთვნება ზოგიერთი | |
|სხვადასხვა კონტექსტთან დაკავშირება |მხატვრული მახასიათებლის მიხედვით და საკუთარი მოსაზრების დასაბუთება; | |
|ხელოვნების მრავალფეროვნების აღქმისა და |ზოგიერთი ეპოქის, კულტურის, ქვეყნის ხელოვნების ნიმუშების ერთმანეთთან შედარება, მათ მხატვრულ | |
|დამოკიდებულების გამომუშავებისათვის. |მახასიათებლებს შორის მსგავსება-განსხვავებაზე მოსაზრების გამოთქმა, დღევანდელობასთან | |
| |პარალელების გავლება, საკუთარი დამოკიდებულების გამოხატვა; | |
| |ეპოქის, კულტურის, ქვეყნის ხელოვნების მხატვრული მახასიათებლების ზოგიერთ კონტექსტთან | |
| |(ისტორიული/ რელიგიური/ კულტურული/ სოციალური) დაკავშირება და დღევანდელობასთან პარალელების | |
| |გავლება. | |
ბ) სასწავლო თემატური ბლოკები
I-IV და V-VI კლასებისთვის მოცემულია სამი სავალდებულო თემატური ბლოკი. თემატური ბლოკები შეიძლება მოიცავდეს კონკრეტულ თემებს (მაგალითად, ჩემი სამყარო; წელიწადის დროები; ჩემი ოჯახი და მეგობრები; მოგზაურობა; იდეები, შთაბეჭდილებები, ემოციები; რას გვიყვება ხელოვნება? ყოველდღიური ამბები). მათ ფარგლებში, ქართული და მსოფლიო ხელოვნების ნიმუშების მაგალითზე, მიმდინარეობს საფეხურის შედეგებზე, იდეებსა და წარმოდგენებზე მუშაობა.
|თემატური ბლოკი |იდეები და წარმოდგენები |
|მე და გარესამყარო |მე სამყაროს ნაწილი ვარ, მისგან ბევრი რამის სწავლა შემიძლია; |
| |ხელოვნებას საზღვრები არ აქვს, მისი ენა ყველას ესმის და იგი მთელ სამყაროს აერთიანებს; |
| |ქართული/სხვა ერების ხელოვნების შესწავლით უკეთ შეიძლება გავიგო, ვინ ვარ მე და რა ადგილი მაქვს სამყაროში; |
| |ხელოვნების საშუალებით გარესამყაროს შეცვლა მეც შემიძლია; |
| |გარესამყაროს მრავალფეროვნება და ჩემი მისდამი დამოკიდებულება ხელოვნების საშუალებით შემიძლია გადმოვცე; |
| |თითოეულმა ჩვენგანმა ჩვენი დამოკიდებულება სამყაროსადმი ხელოვნების გზით, სრულიად განსხვავებულად შეიძლება გამოვხატოთ. |
|ადამიანები და ხელოვნება |ხელოვნება ადამიანების ცხოვრებაში მნიშვნელოვან როლს თამაშობს; |
| |ხელოვნების საშუალებით ადამიანებზე, მათ ხასიათზე, ცხოვრებაზე ბევრი რამის გაგება შეიძლება; |
| |ხელოვნება ეხმარება ადამიანებს, უკეთ გაუგონ ერთმანეთს და დაეხმარონ სხვადასხვა სახის პრობლემების გადაჭრაში; |
| |ხელოვნების საშუალებით შეიძლება გავიგოთ, როგორები იყვნენ ადამიანები სხვადასხვა დროს, სხვადასხვა ქვეყანაში; |
| |ხელოვნების საშუალებით საკუთარი თავის, სხვების და გარესამყაროს უკეთ გაცნობაა შესაძლებელი. |
|ხელოვნება ჩვენ გარშემო |ხელოვნება ადამიანის არსებობიდან დღემდე მისი ცხოვრების განუყოფელი ნაწილია; |
| |ადამიანები ხელოვნების ნიმუშებს სხვადასხვა მიზნით და დანიშნულებით ქმნიდნენ და ქმნიან; |
| |ხელოვნება ჩვენ გარშემო ბევრგან და სხვადასხვა ფორმით შეიძლება აღმოვაჩინოთ, თუმცა რასაც ჩვენ გარშემო ვხედავთ, ყველაფერი ხელოვნება არ არის; |
| |ხელოვნება სხვადასხვა დარგად იყოფა. ზოგიერთ დარგში ნამუშევარი ჩვენც შეგვიძლია შევქმნათ; |
| |ხელოვნება ჩემ გარშემო ისეთი მრავალფეროვანი შეიძლება იყოს, როგორიც ადამიანი და გარესამყაროა. |
2. ვიზუალური ხელოვნების სტანდარტი საბაზო საფეხურზე
ა) სწავლის შედეგები
საგან „ვიზუალური ხელოვნების“ ფარგლებში საბაზო საფეხურის შედეგების მიღწევის/კომპეტენციების განვითარების საფუძველს ქმნის ცნებების - „სახვითი ენა“, „ტექნიკა და ტექნოლოგია“, ,,შინაარსი, ფორმა და დანიშნულება“, ,,ეპოქა, ქვეყანა, კულტურა, მიმდინარეობა, სტილი“ ურთიერთდაკავშირებულად გააზრება. მათი გააზრების საფუძველზე მოსწავლეს შეუძლია:
|სწავლის შედეგი |შედეგის მიღწევის ინდიკატორები - მოსწავლეს შეუძლია: |სამიზნე ცნების მოცულობა - მოსწავლე აცნობიერებს, რომ: |
|(1) ნამუშევრის შექმნისას, მხატვრული ამოცანის |ნამუშევრის შექმნისას, მხატვრული ამოცანის შესაბამისად, სახვითი საშუალებებისა და |სამიზნე ცნება ,,სახვითი ენა“ - ხელოვნება იდეების, შთაბეჭდილებების, ემოციების, განწყობილების გადმოცემის |
|გადასაჭრელად (თვითგამოხატვა, რაიმე იდეის |ხერხების შერჩევა და გამოყენება, საკუთარი არჩევანის დასაბუთება; |საშუალებაა. მას საკუთარი უნივერსალური სახვითი ენა (სახვითი საშუალებები და ხერხები) აქვს, რომელსაც |
|გადმოცემა და სხვ.) შესაბამისი ფორმის, სტილის,|ნამუშევრის შექმნისას, მხატვრული ამოცანის შესაბამისად, სახვითი საშუალებებისა და |ვიყენებთ ნამუშევრის შექმნისას სხვადასხვა მხატვრული ამოცანის გადასაჭრელად, ასევე, ხელოვნების ნიმუშების |
|სახვითი ენის, მასალის, ტექნიკის, |ხერხების შერჩევა და შემოქმედებითად გამოყენება (მაგ., ჩანს მისეული ხედვა, |ანალიზის, ინტერპრეტაციის და შეფასებისას. |
|ტექნოლოგიების შერჩევა, შემოქმედებითად |ეფექტური, ორიგინალური მიდგომა, ექსპერიმენტი და სხვ.), საკუთარი არჩევანის |სახვითი ენა: |
|გამოყენება და მათი შესაძლებლობების |დასაბუთება; |სახვითი საშუალებები - ხაზი (სხვადასხვა ტიპის ხაზი, შტრიხი); ფერი (ცივი და თბილი, კონტრასტული და სხვ., |
|გაცნობიერება. |მხატვრული ამოცანის თავად დასახვა, იდეის შესაბამისად სახვითი საშუალებებისა და |კოლორიტი, ტონი, ნახევარტონი, ფერის გრადაცია და სხვ.); ფორმა (სივრცითი (3D), სიბრტყობრივი (2D), |
| |ხერხების შერჩევა და შემოქმედებითად გამოყენება, საკუთარი არჩევანის დასაბუთება; |მოცულობითი, უტრირებული, სტილიზებული და სხვ). შუქ-ჩრდილი. განათება. ფაქტურა. ფონი. |
| |მხატვრული ამოცანის გადასაჭრელად მასალის, ტექნიკის, ტექნოლოგიის შერჩევა და |სახვითი ხერხები - კომპოზიციური განაწილება, წონასწორობა, მთლიანობა, ელემენტების განმეორებადობა, რიტმი, |
| |გამოყენება; |ძირითადის გამოყოფა, აქცენტი, სიმეტრია-ასიმეტრია, სტატიკა-დინამიკა, კონტრასტი, მასშტაბი, თანაფარდობა, |
| |მხატვრული ამოცანის გადასაჭრელად მასალის, ტექნიკის, ტექნოლოგიის შერჩევა და |პროპორცია/დისპროპორცია, სივრცე, პერსპექტივა (ხაზოვანი, ჰაეროვანი, ფერადოვანი), უკუპერსპექტივა, ხედვის |
| |შემოქმედებითად გამოყენება (მაგ., ჩანს მისეული ხედვა, ეფექტური, ორიგინალური |წერტილი, რაკურსი. |
| |მიდგომა, ექსპერიმენტი და სხვ.), საკუთარი არჩევანის დასაბუთება; | |
| |ჩანაფიქრის, იდეის შესაბამისად ნამუშევრის შინაარსის, ფორმის შერჩევა და საკუთარი |სამიზნე ცნება ,,ტექნიკა და ტექნოლოგია’’ - ხელოვნების ნიმუშები, როგორც ტრადიციული, ასევე, თანამედროვე |
| |არჩევანის დასაბუთება; |ტექნიკის, ტექნოლოგიების და მათთან დაკავშირებული მასალების გამოყენებით შეიძლება შეიქმნას. ავტორი მათ |
| |მხატვრული ამოცანის გადასაჭრელად კონკრეტული/ სხვადასხვა ეპოქის, ქვეყნის, კულტურის,|შემოქმედებითი ამოცანის შესაბამისად ირჩევს. ტექნიკა, ტექნოლოგიები, მასალები კაცობრიობის განვითარებასთან |
| |მიმდინარეობის, სტილის ხელოვნების მხატვრული მახასიათებლების შემოქმედებითად |ერთად ჩნდებოდა, ვითარდებოდა და იცვლებოდა. |
| |გამოყენება; |ტექნიკა, ტექნოლოგია: ფერწერა, გრაფიკა და მათი ტექნიკები, ძერწვა, აპლიკაცია, კოლაჟი, მოდელირება, |
| |შეფასება იმისა, მოახერხა თუ არა საკუთარი იდეის, ჩანაფიქრის გადმოცემა, რას და |კონსტრუირება, ციფრული ტექნოლოგიები და სხვა. |
| |როგორ შეცვლიდა; | |
| |სახვითი ენის შესაძლებლობებზე აზრის გამოთქმა და საკუთარ გამოცდილებასთან |სამიზნე ცნება ,,შინაარსი, ფორმა და დანიშნულება“ - ხელოვნების ნიმუშებს სხვადასხვა დანიშნულება, ფორმა და |
| |პარალელების გავლება. |შინაარსი აქვს. ხელოვნების ნიმუშები დანიშნულების, გამოყენებული მასალის, ტექნიკის და სახვითი საშუალებების|
| | |მიხედვით რამდენიმე დარგად იყოფა: არქიტექტურა, ფერწერა, გრაფიკა, ქანდაკება, დეკორატიულ-გამოყენებითი |
| | |ხელოვნება და სხვ. ზოგიერთი დარგის (ფერწერა, გრაფიკა, ქანდაკება) ნამუშევარი მასში გადმოცემული შინაარსის |
| | |მიხედვით შეიძლება ჟანრებად დაიყოს (ნატურმორტი, პეიზაჟი, პორტრეტი, ყოფითი და სხვ.). |
| | |თანამედროვე სამყაროში მიმდინარე პროცესებს უკავშირდება ხელოვნების ახალი ფორმების გაჩენა (პერფორმანსი, |
| | |აქცია, ჰეფენინგი, ობიექტი, ინსტალაცია, ციფრული (დიგიტალური) ხელოვნება, ლენდარტი და სხვ.). იდეები და |
| | |მათი გამოხატვის საშუალებები მრავალფეროვანი, უჩვეულო და უსაზღვროა. |
| | |შინაარსი: თემა, სიუჟეტი, ჟანრი (ნატურმორტი, პორტრეტი, პეიზაჟი, ყოფითი, ისტორიული და სხვ.). |
| | |დანიშნულება, ფორმა: დარგი - ფერწერა (დაზგური, მონუმენტური - კედლის მხატვრობა, მოზაიკა, ვიტრაჟი, |
| | |გრაფიტი), მინიატურა, გრაფიკა (დაზგური, ბეჭდვითი), ქანდაკება, არქიტექტურა, დიზაინი, |
| | |დეკორატიულ-გამოყენებითი ხელოვნება); ხელოვნების თანამედროვე ფორმები - პერფორმანსი, აქცია, ჰეფენინგი, |
| | |ობიექტი, ინსტალაცია, ციფრული (დიგიტალური) ხელოვნება, ლენდარტი და სხვ. |
| | | |
| | |სამიზნე ცნება ,,ეპოქა, ქვეყანა, კულტურა, მიმდინარეობა, სტილი“ - ქართულ ხელოვნებას, ისევე, როგორც |
| | |ნებისმიერი სხვა კულტურის, ეპოქის, მიმდინარეობის, სტილის ხელოვნებას აქვს თავისი მახასიათებლები, |
| | |მხატვრული ნიშნები რომელსაც სხვადასხვა ფაქტორი განაპირობებს. ხელოვნებაში მიმდინარე ცვლილებები |
| | |(ხელოვნების დანიშნულება, მისდამი დამოკიდებულება, სახვითი საშუალებები, ხერხები, ტექნიკა, მასალა, |
| | |დარგები, ფორმები და სხვ.) პირდაპირ კავშირშია კაცობრიობის ისტორიაში მიმდინარე ცვლილებებთან (ეპოქალური |
| | |კონტექსტი, მსოფლმხედველობა, ტექნიკური პროგრესი, გლობალიზაცია და სხვ.). სხვადასხვა ეპოქისა და კულტურის |
| | |ხელოვნების ფორმირებაში დიდ როლს ასრულებს მათი ურთიერთგავლენა. ხელოვნების საშუალებით სხვადასხვა ეპოქისა |
| | |და კულტურის შესახებ ბევრი რამის გაგება შეიძლება. |
| | | |
| | |ეპოქა, ქვეყანა, კულტურა, მიმდინარეობა, სტილი: პრეისტორია, ძველი ცივილიზაციები, ანტიკური ხანა, შუა |
| | |საუკუნეები, აღმოსავლური ხელოვნება (ახლო და შორეული აღმოსავლეთი), აღორძინების ხანა, XVII-XIX საუკუნეები,|
| | |მოდერნიზმი, პოსტმოდერნიზმი, თანამედროვე ხელოვნება და სხვ. |
|(2) ქართული და მსოფლიო ხელოვნების ნიმუშების |ნამუშევრებში გამოყენებული სახვითი ენის, ტექნიკის, ტექნოლოგიების გაანალიზება და | |
|გაანალიზებით და სხვადასხვა კონტექსტში |სხვა ნამუშევრებთან შედარება; | |
|განხილვით სამყაროში მიმდინარე პროცესებისა და |ნამუშევრების ფორმაზე, შინაარსზე, დანიშნულებაზე მოსაზრების გამოთქმა, სხვა | |
|ხელოვნების ურთიერთმიმართების გააზრება. |ნამუშევრებთან შედარება და დღევანდელობასთან, ყოველდღიურ ცხოვრებასთან დაკავშირება; | |
| |მხატვრული მახასიათებლების მიხედვით ნამუშევრების შესაბამისი ეპოქისთვის, | |
| |ქვეყნისთვის, კულტურისთვის, მიმდინარეობისთვის, სტილისთვის მიკუთვნება, სხვა | |
| |ნამუშევრებთან შედარება და საკუთარი მოსაზრების დასაბუთება; | |
| |სხვადასხვა ეპოქის, ქვეყნის, კულტურის, მიმდინარეობის, სტილის ხელოვნების მხატვრული | |
| |მახასიათებლების დაკავშირება ისტორიულ, რელიგიურ, სოციალურ და კულტურულ კონტექსტთან;| |
| | | |
| |საქართველოს ხელოვნების მახასიათებლების სხვადასხვა კონტექსტთან დაკავშირება და | |
| |მსოფლიო ხელოვნებასთან პარალელების გავლება; | |
| |საზრისის ამოკითხვა და ნამუშევრის იდეის შესახებ მოსაზრების/ვარაუდის გამოთქმა, | |
| |საკუთარი დამოკიდებულების გამოხატვა; | |
| |სამყაროში და ხელოვნებაში მიმდინარე პროცესებს შორის ურთიერთმიმართებაზე მოსაზრების | |
| |გამოთქმა და შესაბამისი მაგალითების მოყვანა. | |
ბ) სასწავლო თემატური ბლოკები
საბაზო საფეხურისთვის მოცემულია სამი სავალდებულო თემატური ბლოკი. ეს თემატური ბლოკები შეიძლება მოიცავდეს კონკრეტულ თემებს (მაგალითად, ბუნებრივი და ადამიანის შექმნილი გარემო; ხელოვნება და ადამიანის შინაგანი სამყარო; ხელოვნების ყოფითი და ესთეტიკური დანიშნულება და სხვ.,). თემატური ბლოკების ფარგლებში, ქართული და მსოფლიო ხელოვნების ნიმუშების მაგალითზე, მიმდინარეობს საფეხურის შედეგებზე, იდეებსა და წარმოდგენებზე მუშაობა.
|თემატური ბლოკი |იდეები და წარმოდგენები |
|გარემო და ხელოვნება |გარემო ადამიანის შემოქმედებაზე ახდენს გავლენას, ადამიანის შექმნილი კი ზემოქმედებს გარემოზე; |
| |გარემო ადამიანის მუდმივი ინტერესისა და დაკვირვების ობიექტია; დაკვირვება მნიშვნელოვანია გარესამყაროს შესაცნობად; |
| |გარემოდან მიღებულ შთაბეჭდილებებსა და დაკვირვების შედეგებს ადამიანი იყენებს საკუთარ ნამუშევრებში იდეების გადმოსაცემად და თვითგამოხატვისთვის; |
| |გარესამყაროს ასახვას ნამუშევარში სხვადასხვა დროს სხვადასხვა მიზანი და ფუნქცია ჰქონდა; |
| |გარესამყაროს ასახვის მრავალი გზა და ხერხი არსებობს; უძველესი დროიდან დღემდე გარემომცველ სამყაროს ადამიანები მრავალფეროვანი სახვითი საშუალებებით, ხერხებით, მასალით, ტექნიკითა და ტექნოლოგიების |
| |გამოყენებით ასახავენ; |
| |ხელოვანები გარესამყაროსადმი საკუთარ დამოკიდებულებას, წარმოდგენებს განსხვავებულად გადმოსცემენ; |
| |გარემო და მისადმი ჩემი დამოკიდებულება ნამუშევარში მრავალი განსხვავებული ხერხით შეიძლება გადმოვცე; |
| |ადამიანი ხელოვნებას სხვადასხვა გზით შეიძლება ეზიაროს; |
| |სამყაროს მრავალფეროვნების აღქმა და ასახვა მასზე დაკვირვებითა და შესწავლითაა შესაძლებელი. |
|ადამიანი და ხელოვნება |ადამიანი (გარეგნობა, ხასიათი, სოციალური მდგომარეობა, მისი განწყობილება და სხვ.) და მისი ცხოვრება სხვადასხვა ეპოქისა და კულტურის ხელოვნების მუდმივი ინტერესის ობიექტია; |
| |ადამიანის გამოსახულება სხვადასხვა დროსა და კულტურაში სხვადასხვა მიზნითა და დანიშნულებით იქმნებოდა; |
| |უძველესი დროიდან დღემდე ადამიანის გამოსახვა მრავალფეროვანი სახვითი საშუალებების, ხერხების, მასალის, ტექნიკის, ტექნოლოგიის გამოყენებითაა შესაძლებელი; |
| |ადამიანის შინაგანი სამყაროს ასახვა და გარემომცველი სამყაროსადმი საკუთარი დამოკიდებულების გადმოცემა მრავალი სხვადასხვა ფორმით (სახვითი საშუალებები, ხერხები, მასალა, ტექნიკა, ტექნოლოგია) არის |
| |შესაძლებელი; |
| |ვიზუალური ხელოვნება არავერბალური კომუნიკაციის ერთ-ერთი ფორმაა; ხელოვნების საშუალებით შესაძლებელია როგორც შინაგანი სამყაროს ასახვა, ისე გარემომცველი სამყაროსადმი საკუთარი დამოკიდებულების |
| |გადმოცემა; |
| |ეროვნული კულტურის შესწავლა ხელს უწყობს თვითშემეცნებას და პიროვნულ განვითარებას. |
|საზოგადოება და ხელოვნება |უძველესი დროიდან დღემდე ხელოვნება ადამიანის ცხოვრების განუყოფელი ნაწილია, ის ყოველდღიურ ცხოვრებაში სხვადასხვა სახით გვხვდება; |
| |ხელოვნება კომუნიკაციის, ადამიანებს შორის ურთიერთობის ერთ-ერთი საშუალებაა; |
| |ხელოვნების ნიმუშების საშუალებით ბევრი ინფორმაციის მიღებაა შესაძლებელი; |
| |საკუთარი ქვეყნისა და მსოფლიოს ხელოვნების შესწავლის გზით ზოგადსაკაცობრიო ღირებულებებთან ზიარებაა შესაძლებელი; |
| |სათქმელის, იდეების, ინფორმაციის გადმოსაცემად სხვადასხვა სახვითი საშუალების, ხერხის, მასალის, ტექნიკის, თანამედროვე საკომუნიკაციო ციფრული ტექნოლოგიების გამოყენებაა შესაძლებელი; |
| |ხელოვნება ადამიანზე ზემოქმედების ძლიერი საშუალებაა; სხვადასხვა ეპოქასა და კულტურაში ზემოქმედებისთვის ხელოვნებას და მის სახვით ენას სხვადასხვანაირად იყენებდნენ; |
| |ხელოვნების გზით სამყაროში მიმდინარე მოვლენებსა და გამოწვევებზე რეაგირება და საკუთარი მოქალაქეობრივი პოზიციის დაფიქსირებაა შესაძლებელი. |
3. ვიზუალური ხელოვნების სტანდარტი საშუალო საფეხურზე
ა) სწავლის შედეგები
საგან „ვიზუალური ხელოვნების“ ფარგლებში საშუალო საფეხურის შედეგების მიღწევის/კომპეტენციების განვითარების საფუძველს ქმნის ცნებების - „სახვითი ენა“, „ტექნიკა და ტექნოლოგია“, ,,შინაარსი, ფორმა და დანიშნულება“, ,,ეპოქა, ქვეყანა, კულტურა, მიმდინარეობა, სტილი“ ურთიერთდაკავშირებულად გააზრება. მათი გააზრების საფუძველზე მოსწავლეს შეუძლია:
|სწავლის შედეგი |შედეგის მიღწევის ინდიკატორები - მოსწავლეს შეუძლია: |სამიზნე ცნების მოცულობა - მოსწავლე აცნობიერებს, რომ: |
|(1) ნამუშევრის შექმნისას, მხატვრული ამოცანის |ნამუშევრის შექმნისას, მხატვრული ამოცანის შესაბამისად, სახვითი საშუალებებისა და |სამიზნე ცნება ,,სახვითი ენა“ - ხელოვნება იდეების, შთაბეჭდილებების, ემოციების, განწყობილების გადმოცემის |
|გადასაჭრელად (თვითგამოხატვა, რაიმე იდეის |ხერხების შერჩევა და გამოყენება, საკუთარი არჩევანის დასაბუთება; |საშუალებაა. მას საკუთარი უნივერსალური სახვითი ენა (სახვითი საშუალებები და ხერხები) აქვს, რომელსაც |
|გადმოცემა და სხვ.) შესაბამისი ფორმის, სტილის,|ნამუშევრის შექმნისას, მხატვრული ამოცანის შესაბამისად, სახვითი საშუალებებისა და |ვიყენებთ ნამუშევრის შექმნისას სხვადასხვა მხატვრული ამოცანის გადასაჭრელად, ასევე, ხელოვნების ნიმუშების |
|სახვითი ენის, მასალის, ტექნიკის, |ხერხების შერჩევა და შემოქმედებითად გამოყენება (მაგ., ჩანს მისეული ხედვა, |ანალიზის, ინტერპრეტაციის და შეფასებისას. |
|ტექნოლოგიების შერჩევა, შემოქმედებითად |ეფექტური, ორიგინალური მიდგომა, ექსპერიმენტი და სხვ.), საკუთარი არჩევანის |სახვითი ენა: |
|გამოყენება და მათი შესაძლებლობების |დასაბუთება; |სახვითი საშუალებები - ხაზი (სხვადასხვა ტიპის ხაზი, შტრიხი); ფერი (ცივი და თბილი, კონტრასტული და სხვ., |
|გაცნობიერება. |მხატვრული ამოცანის თავად დასახვა, იდეის შესაბამისად სახვითი საშუალებებისა და |კოლორიტი, ტონი, ნახევარტონი, ფერის გრადაცია და სხვ.); ფორმა (სივრცითი (3D), სიბრტყობრივი (2D), |
| |ხერხების შერჩევა და შემოქმედებითად გამოყენება, საკუთარი არჩევანის დასაბუთება; |მოცულობითი, უტრირებული, სტილიზებული და სხვ). შუქ-ჩრდილი. განათება. ფაქტურა. ფონი. |
| |მხატვრული ამოცანის გადასაჭრელად მასალის, ტექნიკის, ტექნოლოგიის შერჩევა და |სახვითი ხერხები - კომპოზიციური განაწილება, წონასწორობა, მთლიანობა, ელემენტების განმეორებადობა, რიტმი, |
| |გამოყენება; |ძირითადის გამოყოფა, აქცენტი, სიმეტრია-ასიმეტრია, სტატიკა-დინამიკა, კონტრასტი, მასშტაბი, თანაფარდობა, |
| |მხატვრული ამოცანის გადასაჭრელად მასალის, ტექნიკის, ტექნოლოგიის შერჩევა და |პროპორცია/დისპროპორცია, სივრცე, პერსპექტივა (ხაზოვანი, ჰაეროვანი, ფერადოვანი), უკუპერსპექტივა, ხედვის |
| |შემოქმედებითად გამოყენება (მაგ., ჩანს მისეული ხედვა, ეფექტური, ორიგინალური |წერტილი, რაკურსი. |
| |მიდგომა, ექსპერიმენტი და სხვ.), საკუთარი არჩევანის დასაბუთება; | |
| |ჩანაფიქრის, იდეის შესაბამისად ნამუშევრის შინაარსის, ფორმის შერჩევა და საკუთარი |სამიზნე ცნება ,,ტექნიკა და ტექნოლოგია’’ - ხელოვნების ნიმუშები, როგორც ტრადიციული, ასევე, თანამედროვე |
| |არჩევანის დასაბუთება; |ტექნიკის, ტექნოლოგიების და მათთან დაკავშირებული მასალების გამოყენებით შეიძლება შეიქმნას. ავტორი მათ |
| |მხატვრული ამოცანის გადასაჭრელად კონკრეტული/ სხვადასხვა ეპოქის, ქვეყნის, კულტურის,|შემოქმედებითი ამოცანის შესაბამისად ირჩევს. ტექნიკა, ტექნოლოგიები, მასალები კაცობრიობის განვითარებასთან |
| |მიმდინარეობის, სტილის ხელოვნების მხატვრული მახასიათებლების შემოქმედებითად |ერთად ჩნდებოდა, ვითარდებოდა და იცვლებოდა. |
| |გამოყენება; |ტექნიკა, ტექნოლოგია: ფერწერა, გრაფიკა და მათი ტექნიკები, ძერწვა, აპლიკაცია, კოლაჟი, მოდელირება, |
| |შეფასება იმისა, მოახერხა თუ არა საკუთარი იდეის, ჩანაფიქრის გადმოცემა, რას და |კონსტრუირება, ციფრული ტექნოლოგიები და სხვა. |
| |როგორ შეცვლიდა; | |
| |სახვითი ენის შესაძლებლობებზე აზრის გამოთქმა და საკუთარ გამოცდილებასთან |სამიზნე ცნება ,,შინაარსი, ფორმა და დანიშნულება“ - ხელოვნების ნიმუშებს სხვადასხვა დანიშნულება, ფორმა და |
| |პარალელების გავლება. |შინაარსი აქვს. ხელოვნების ნიმუშები დანიშნულების, გამოყენებული მასალის, ტექნიკის და სახვითი საშუალებების|
| | |მიხედვით რამდენიმე დარგად იყოფა: არქიტექტურა, ფერწერა, გრაფიკა, ქანდაკება, დეკორატიულ-გამოყენებითი |
| | |ხელოვნება და სხვ. ზოგიერთი დარგის (ფერწერა, გრაფიკა, ქანდაკება) ნამუშევარი მასში გადმოცემული შინაარსის |
| | |მიხედვით შეიძლება ჟანრებად დაიყოს (ნატურმორტი, პეიზაჟი, პორტრეტი, ყოფითი და სხვ.). |
| | |თანამედროვე სამყაროში მიმდინარე პროცესებს უკავშირდება ხელოვნების ახალი ფორმების გაჩენა (პერფორმანსი, |
| | |აქცია, ჰეფენინგი, ობიექტი, ინსტალაცია, ციფრული (დიგიტალური) ხელოვნება, ლენდარტი და სხვ.). იდეები და |
| | |მათი გამოხატვის საშუალებები მრავალფეროვანი, უჩვეულო და უსაზღვროა. |
| | |შინაარსი: თემა, სიუჟეტი, ჟანრი (ნატურმორტი, პორტრეტი, პეიზაჟი, ყოფითი, ისტორიული და სხვ.). |
| | |დანიშნულება, ფორმა: დარგი - ფერწერა (დაზგური, მონუმენტური - კედლის მხატვრობა, მოზაიკა, ვიტრაჟი, |
| | |გრაფიტი), მინიატურა, გრაფიკა (დაზგური, ბეჭდვითი), ქანდაკება, არქიტექტურა, დიზაინი, |
| | |დეკორატიულ-გამოყენებითი ხელოვნება); ხელოვნების თანამედროვე ფორმები - პერფორმანსი, აქცია, ჰეფენინგი, |
| | |ობიექტი, ინსტალაცია, ციფრული (დიგიტალური) ხელოვნება, ლენდარტი და სხვ. |
| | | |
| | |სამიზნე ცნება ,,ეპოქა, ქვეყანა, კულტურა, მიმდინარეობა, სტილი“ - ქართულ ხელოვნებას, ისევე, როგორც |
| | |ნებისმიერი სხვა კულტურის, ეპოქის, მიმდინარეობის, სტილის ხელოვნებას აქვს თავისი მახასიათებლები, |
| | |მხატვრული ნიშნები რომელსაც სხვადასხვა ფაქტორი განაპირობებს. ხელოვნებაში მიმდინარე ცვლილებები |
| | |(ხელოვნების დანიშნულება, მისდამი დამოკიდებულება, სახვითი საშუალებები, ხერხები, ტექნიკა, მასალა, |
| | |დარგები, ფორმები და სხვ.) პირდაპირ კავშირშია კაცობრიობის ისტორიაში მიმდინარე ცვლილებებთან (ეპოქალური |
| | |კონტექსტი, მსოფლმხედველობა, ტექნიკური პროგრესი, გლობალიზაცია და სხვ.). სხვადასხვა ეპოქისა და კულტურის |
| | |ხელოვნების ფორმირებაში დიდ როლს ასრულებს მათი ურთიერთგავლენა. ხელოვნების საშუალებით სხვადასხვა ეპოქისა |
| | |და კულტურის შესახებ ბევრი რამის გაგება შეიძლება. |
| | | |
| | |ეპოქა, ქვეყანა, კულტურა, მიმდინარეობა, სტილი: პრეისტორია, ძველი ცივილიზაციები, ანტიკური ხანა, შუა |
| | |საუკუნეები, აღმოსავლური ხელოვნება (ახლო და შორეული აღმოსავლეთი), აღორძინების ხანა, XVII-XIX საუკუნეები,|
| | |მოდერნიზმი, პოსტმოდერნიზმი, თანამედროვე ხელოვნება და სხვ. |
|(2) ქართული და მსოფლიო ხელოვნების ნიმუშების |ნამუშევრებში გამოყენებული სახვითი ენის, ტექნიკის, ტექნოლოგიების გაანალიზება და | |
|გაანალიზებით და სხვადასხვა კონტექსტში |სხვა ნამუშევრებთან შედარება; | |
|განხილვით სამყაროში მიმდინარე პროცესებისა და |ნამუშევრების ფორმაზე, შინაარსზე, დანიშნულებაზე მოსაზრების გამოთქმა, სხვა | |
|ხელოვნების ურთიერთმიმართების გააზრება. |ნამუშევრებთან შედარება და დღევანდელობასთან, ყოველდღიურ ცხოვრებასთან დაკავშირება; | |
| |მხატვრული მახასიათებლების მიხედვით ნამუშევრების შესაბამისი ეპოქისთვის, | |
| |ქვეყნისთვის, კულტურისთვის, მიმდინარეობისთვის, სტილისთვის მიკუთვნება, სხვა | |
| |ნამუშევრებთან შედარება და საკუთარი მოსაზრების დასაბუთება; | |
| |სხვადასხვა ეპოქის, ქვეყნის, კულტურის, მიმდინარეობის, სტილის ხელოვნების მხატვრული | |
| |მახასიათებლების დაკავშირება ისტორიულ, რელიგიურ, სოციალურ და კულტურულ კონტექსტთან;| |
| | | |
| |საქართველოს ხელოვნების მახასიათებლების სხვადასხვა კონტექსტთან დაკავშირება და | |
| |მსოფლიო ხელოვნებასთან პარალელების გავლება; | |
| |საზრისის ამოკითხვა და ნამუშევრის იდეის შესახებ მოსაზრების/ვარაუდის გამოთქმა, | |
| |საკუთარი დამოკიდებულების გამოხატვა; | |
| |სამყაროში და ხელოვნებაში მიმდინარე პროცესებს შორის ურთიერთმიმართებაზე მოსაზრების | |
| |გამოთქმა და შესაბამისი მაგალითების მოყვანა. | |
ბ) სასწავლო თემატური ბლოკი
|თემატური ბლოკი |იდეები და წარმოდგენები |სავალდებულო თემები |
|ქართული ხელოვნება მსოფლიო ხელოვნების კონტექსტში |ქართული ხელოვნების მსოფლიო ხელოვნების კონტექსტში შესწავლით, შესაძლებელია მისი უნიკალურობის გააზრება და მსოფლიო |უძველესი ხანის ხელოვნება საქართველოსა და მსოფლიოში |
| |კულტურული მემკვიდრეობის ნაწილად გაცნობიერება; | |
|შენიშვნა: სტანდარტში ტერმინი „ქართული ხელოვნება“|ქართული ხელოვნების მსოფლიო ხელოვნების კონტექსტში შესწავლით, შესაძლებელია ქართული ხელოვნების თავისებურებების გააზრება,|ანტიკური სამყაროს ხელოვნება და საქართველო (კოლხეთი და იბერია) |
|ფართო მნიშვნელობით არის გამოყენებული და |კავშირებისა და ურთიერთმიმართებების აღმოჩენა სხვადასხვა ეპოქის, კულტურის თუ ქვეყნის ხელოვნებასთან; | |
|აერთიანებს ხელოვნების იმ ნიმუშებს, რომლებიც |სხვადასხვა ეპოქის ქართული და მსოფლიო ხელოვნების შესწავლის გზით შესაძლებელია არსებული დროითი კონტექსტის |შუა საუკუნეების ხელოვნება საქართველოსა და მსოფლიოში |
|თავისი შექმნის კონტექსტით საქართველოს |გაგება-გააზრება, ქართული ხელოვნების ლოკალური მხატვრული პროცესის მსოფლიო ხელოვნების ტენდენციების ფონზე შეფასება; | |
|ისტორიასთან და კულტურასთან არის დაკავშირებული. |სხვადასხვა ეპოქის ქართული და მსოფლიო ხელოვნების შესწავლის გზით შესაძლებელია ხელოვნებაში მიმდინარე პროცესების გააზრება|ახალი და უახლესი ეპოქის ხელოვნება საქართველოსა და მსოფლიოში |
| |და საკუთარი მხატვრული ჩანაფიქრის მრავალფეროვანი ფორმებით გადმოცემა. | |
1. მუსიკის სტანდარტი
ა) მუსიკის სწავლა-სწავლების მიზნები
• მუსიკის გამოყენება თვითშეცნების, თვითგამოხატვისა და კომუნიკაციის საშუალებად;
• მუსიკის საშუალებით ჩვენ გარშემო არსებული სამყაროს დანახვა მრავალფეროვანი იდეების და გრძნობების წყაროდ;
• მუსიკის ესთეტიკური აღქმისა და შემოქმედებითი უნარების განვითარება;
• თანამედროვე გამოწვევებისა და საზოგადოებისთვის აქტუალური პრობლემების მიმართ საკუთარი პოზიციის გამოხატვაში მოსწავლის დახმარება;
• ქართულ (ფოლკლორი, პროფესიული მუსიკა) და მსოფლიო მუსიკალურ მემკვიდრეობასთან ზიარების გზით ეროვნული იდენტობისა და ზოგადსაკაცობრიო ღირებულებების ჩამოყალიბება.
1. მუსიკის სტანდარტი დაწყებით საფეხურზე
ა) სწავლის შედეგები
საგან „მუსიკის“ ფარგლებში საფეხურის შედეგების მიღწევის/კომპეტენციების განვითარების საფუძველს ქმნის ცნების - „მუსიკის ენა“ - გააზრება, რომლის საფუძველზეც მოსწავლეს შეუძლია:
|სწავლის შედეგი |შედეგის მიღწევის ინდიკატორები - მოსწავლეს შეუძლია: |სამიზნე ცნების მოცულობა - მოსწავლე აცნობიერებს, რომ: |
|მღერის ან კომპოზიციის |მღერის ან კომპოზიციის აგების, იმპროვიზაციის, ინსცენირების პროცესში მუსიკალური ელემენტების, ფორმის და ჟანრის |„მუსიკის ენა“- მუსიკა უნივერსალური ენაა. ის შეიძლება იყოს ინფორმაციის |
|შექმნის / იმპროვიზაციის / ინსცენირების პროცესში|გარკვეულ ემოციურ მდგომარეობასთან, მხატვრულ სახესთან ასოციაციურად დაკავშირება; |წყარო, კომუნიკაციის და საზოგადოებაზე ზემოქმედების ძლიერი საშუალება. |
|მუსიკის გამომსახველობითი ხერხების, ბუნებრივი და |მხატვრული სახის შექმნაში მღერის, კომპოზიციის აგების, იმპროვიზაციის, ინსცენირების პროცესში გამოყენებული |მუსიკის საშუალებით: (ა) გადმოიცემა ხილული, წარმოსახვითი, |
|ხელოვნური ხმების, სხეულის მოძრაობის გამოყენებით |მუსიკალური ელემენტების, საშემსრულებლო ფორმების და ჟანრის მნიშვნელობის ახსნა; |ზღაპრულ-ფანტასტიკური სახეები; ბ) გადმოიცემა ადამიანის გრძნობები, განცდები|
|გარკვეული განწყობისა და ემოციური მდგომარეობის |მღერის, კომპოზიციის აგების, იმპროვიზაციის, ინსცენირების პროცესში თვითგამოხატვის მიზნით შექმნილი, საკუთარი და |და ცხოვრებისეული მოვლენები (მაგ., დღესასწაულები, დაბადების დღე, სკოლაში |
|გადმოცემა, მხატვრული სახის შექმნა |სხვის მიერ წარმოჩენილი მხატვრული სახეების შედარება; |წასვლა, გასეირნება და ა. შ.); გ) შესაძლებელია სამყაროში მიმდინარე |
|თვითგამოხატვისა და თვითრეალიზებისთვის. |გარკვეული მხატვრული სახის შესაქმნელად ალტერნატიული (შესაძლო) გამომსახველობითი ხერხების, საშემსრულებლო |მოვლენებზე და გამოწვევებზე რეაგირება (მაგ., ბუნების მოვლენებზე, ამინდზე, |
| |ფორმის, მუსიკალური მიმართულების და ჟანრის განჭვრეტა. |გარემოზე და ა. შ.); დ) შესაძლებელია როგორც შინაგანი, ისე გარემომცველი |
| | |სამყაროსადმი საკუთარი დამოკიდებულების გამოხატვა. მუსიკალური |
| | |ინტერპრეტაციის მრავალფეროვნებას ადამიანის პიროვნება განაპირობებს. |
| | | |
| | |მუსიკის ენა არის მუსიკალური ელემენტების, ფორმისა და ჟანრის ერთობლიობა. ის|
| | |საშუალებას გვაძლევს, ნებისმიერი ხმოვანება (ადამიანის სამეტყველო |
| | |ინტონაცია, ბუნების მოვლენათა, ცხოველთა, თუ ფრინველთა ხმები და სხვა) |
| | |გამოვიყენოთ მუსიკალურ-მხატვრული სახის შექმნისათვის და შევძინოთ მას |
| | |შინაარსი, რომელიც გარესამყაროდან მიღებული განცდებითა და შთაბეჭდილებებით |
| | |არის ნაკარნახევი. მუსიკალური ენის ელემენტებია ბგერა/ხმა (აკუსტიკური და |
| | |ელექტრონული), ტემბრი, რიტმი, მეტრი, ტემპი, დინამიკა, რეგისტრი, მელოდია,|
| | |ჰარმონია. |
| | | |
| | |მუსიკის ენას უნიკალური დამწერლობა აქვს. სხვადასხვა ეპოქაში გარკვეული |
| | |ლოგიკით დალაგებული მუსიკალური ენის ელემენტები ქმნის მუსიკალურ ფორმას. |
| | |ფორმა მუსიკალური ნაწარმოების აგებულებაა. მისი სტრუქტურული ერთეულებია: |
| | |მოტივი, ფრაზა, წინადადება. მუსიკალური ფორმა ასევე, ნაწარმოების ჟღერადობის|
| | |ხანგრძლიობას განსაზღვრავს და მის ეტაპებს (დასაწყისი, განვითარება და |
| | |დასასრული) წარმოგვიჩენს. |
| | | |
| | |მუსიკალური ნაწარმოებები დანიშნულების, შინაარსისა და საშემსრულებლო ფორმის |
| | |(ვოკალური და ინსტრუმენტული: სოლო, საანსამბლო; საგუნდო; საორკესტრო) |
| | |მიხედვით მიეკუთვნებიან სხვადასხვა მიმართულებას (ხალხური და პროფესიული, |
| | |პოპულარული) და ჟანრს (სიმღერა, ცეკვა, ინსტრუმენტული პიესა, ბალეტი, |
| | |ოპერა, მიუზიკლი, მუსიკა თეატრის, კინოსა და ანიმაციისთვის). |
| | | |
| | |სამიზნე ცნების „მუსიკის ენა“ გააზრება საფუძველს უქმნის სხვადასხვა სახის |
| | |ტექსტების წვდომისა და ინტერპრეტაციის უნარის განვითარებას (საგანი |
| | |„ვიზუალური ხელოვნება“, საგანი „ქართული ენა და ლიტერატურა“). |
|(2) მუსიკალურ-გამომსახველობითი საშუალებების, |ანალიზის დროს მუსიკალურ-გამომსახველობითი საშუალებების, ფორმის და ჟანრის ამოცნობა; ახსნა იმისა, თუ როგორ | |
|ფორმის და ჟანრის მნიშვნელობის გააზრება |უკავშირებს მუსიკალურ ხერხებს გარკვეულ განწყობას ან ემოციურ მდგომარეობას; | |
|ნაწარმოების მხატვრული სახის შექმნაში, მუსიკით |ანალიზის დროს მუსიკალური ხერხებით გამოწვეული ასოციაციების საკუთარ ემოციურ გამოცდილებასთან დაკავშირება, | |
|ცხოვრებისეული მოვლენების ინტერპრეტაციისა და |პირადი ცხოვრებიდან მაგალითების არგუმენტად მოყვანა; | |
|შეფასებისათვის |საკუთარი მუსიკალური ინტერპრეტაციის დასაბუთება; | |
| |მუსიკის გამომსახველობითი ხერხების მხატვრულ სახესთან და გარკვეულ კონტექსტთან დაკავშირების დროს მათი | |
| |შედარება/განსხვავება; | |
| |მუსიკის ანალიზის დროს წარმოჩენილი მხატვრული სახის შესაქმნელად ალტერნატიული მუსიკალური ხერხების განჭვრეტა; | |
|(3) ქართული ფოლკლორული და პროფესიული მუსიკის |ქართული ფოლკლორული და პროფესიული მუსიკალური მემკვიდრეობის ნიმუშების ჟანრისა და მიმართულების მიხედვით | |
|ყოველდღიურობის კონტექსტში გააზრება და |შედარება/განსხვავება; | |
|ინტერპრეტირება ეროვნული იდენტობის |ქართული ფოლკლორული ან პროფესიული მუსიკალური ნიმუშებით გამოწვეული ასოციაციების საკუთარ ემოციურ გამოცდილებასთან| |
|ჩამოსაყალიბებლად |დაკავშირება და პირადი ცხოვრებიდან მაგალითების არგუმენტად მოყვანა; | |
| |საკუთარი ემოციების, განწყობის, წარმოდგენების, იდეების გადმოსაცემად ქართული ფოლკლორული და პროფესიული მუსიკის | |
| |ნიმუშების გამოყენება; | |
| |მხატვრული სახეების წარმოსაჩენად ქართული ფოლკლორული ან პროფესიული მუსიკის გამოყენების სხვადასხვა ხერხის | |
| |განჭვრეტა. | |
|(4) მუსიკალური კომპოზიციის და გარესამყაროს |მღერის, კომპოზიციის აგების, იმპროვიზაციისა და ინსცენირების, მუსიკალური ნაწარმოების (ფოლკლორული, პროფესიული) | |
|ხმების ჩასაწერად სანოტო დამწერლობის, |ანალიზის დროს გრაფიკული გამოსახულებების (ტრადიციული სანოტო დამწერლობა/პიქტოგრამა/ მუსიკოგრამა) გამოყენება; | |
|პიქტოგრამა/მუსიკოგრამის გამოყენება (ჩაწერა, |მუსიკალური ნაწარმოების გრაფიკული გამოსახულების (მისი ვიზუალური მხარის) გარკვეულ ემოციასთან, განწყობასა თუ | |
|ამოკითხვა), მუსიკის უნივერსალურ ენად |ვიზუალურ სახესთან ასოციაციურად დაკავშირება და საკუთარი ცხოვრებისეული გამოცდილებიდან არგუმენტების მოყვანა; | |
|გააზრებისთვის |მუსიკალური ნაწარმოებების გრაფიკული გამოსახულებების შედარება და მოსმენილ მუსიკალურ ფრაგმენტთან მათი | |
| |დაკავშირება; | |
| |მუსიკალური ფრაგმენტის ალტერნატიული გრაფიკული ვარიანტებით გამოსახვა. | |
ბ) სასწავლო თემატური ბლოკები:
I-VI კლასებისთვის მოცემულია ხუთი სავალდებულო თემატური ბლოკი. თემატური ბლოკებიდან იკვეთება კონკრეტული თემები (მაგალითად, თემატური ბლოკი „მუსიკა და კინო“ შეიძლება იქნას წარმოდგენილი თემებით: „მუსიკა საყმაწვილო კინოსა და ანიმაციაში“, „მუსიკა მუნჯ კინოში“; „მუსიკა ხმოვან კინოში“ და ა. შ.), რომელთა ფარგლებში ხდება საფეხურის შედეგებსა და სამიზნე ცნებებზე მუშაობა. თემატურ ბლოკებზე / თემებზე მუშაობა მიმდინარეობს ქართული და მსოფლიო ხელოვნების ნიმუშების მაგალითების გამოყენებით.
|თემატური ბლოკი |თემატური ბლოკის აღწერილობა |
|გარესამყარო მუსიკაში |თემატური ბლოკი გულისხმობს მოსწავლის ირგვლივ წარმოდგენილი ლოკალური გარემოს მუსიკის საშუალებით აღწერას. |
|მუსიკა და ჩვენი ყოფა |თემატური ბლოკი გულისხმობს ყოველდღიური ცხოვრების მუსიკის საშუალებით წარმოჩენას, (მაგალითად, როგორ შეიძლება მუსიკის საშუალებით აღიწეროს ერთი ჩვეულებრივი დღე, ან დღის განმავლობაში მომხდარი |
| |საინტერესო, სასიხარულო მოვლენები). |
|რეალური და წარმოსახვითი სამყარო მუსიკაში |თემატური ბლოკი გულისხმობს მუსიკაში რეალური და ადამიანის ფანტაზიით შექმნილი სამყაროს ასახვას. |
|მუსიკა და კინო |თემატური ბლოკი გულისხმობს მუნჯ თუ ხმოვან კინოში მუსიკის როლის წარმოჩენას. |
|მუსიკა და თეატრი |თემატური ბლოკი გულისხმობს დრამატულ და მუსიკალურ თეატრში მუსიკის როლის წარმოჩენას. |
დაზუსტება: თემის ფარგლებში ცნების დასამუშავებლად შერჩეულ უნდა იქნას საკითხი, რომელიც უკავშირდება ქვემოთ ჩამოთვლილ ერთ-ერთ კატეგორიას:
• მუსიკით აღწერა
• მუსიკით თხრობა
• მუსიკით ემოციის გადმოცემა
• მუსიკით განწყობის შექმნა
2. მუსიკის სტანდარტი საბაზო საფეხურზე
ა) სწავლის შედეგები
საგნის „მუსიკა“ ფარგლებში საფეხურის შედეგების მიღწევის/კომპეტენციების განვითარების საფუძველს ქმნის ცნებების - „მუსიკალური შინაარსი“, „მუსიკის გამომსახველობითი ხერხები და საშუალებები“, „მუსიკალური ეპოქა“ - ურთიერთდაკავშირებულად გააზრება. მათი გააზრების საფუძველზე, მოსწავლეს შეუძლია:
|სწავლის შედეგი |შედეგის მიღწევის ინდიკატორები - მოსწავლეს შეუძლია: |სამიზნე ცნების მოცულობა - მოსწავლე აცნობიერებს, რომ: |
|(1) მღერის / კომპოზიციის / იმპროვიზაციის |მღერის, კომპოზიციის აგების, იმპროვიზაციის პროცესში მუსიკალური შინაარსის (ემოციური, |სამიზნე ცნება „მუსიკალური შინაარსი“ - მუსიკალურ შინაარსს წარმოადგენს ადამიანის ესთეტიკური გრძნობები და |
|საშუალებით მუსიკალური შინაარსის |სახოვანი და სიმბოლური) ცხოვრებისეულ კონტექსტთან ასოციაციურად დაკავშირება; |განცდები, რომელიც გარესამყაროსგან მიღებული შთაბეჭდილებებით არის ნაკარნახევი. მუსიკა გამოხატავს ადამიანის|
|ცხოვრებისეულ კონტექსტებთან კავშირის |მღერის, კომპოზიციის, იმპროვიზაციის, მუსიკალური ანალიზის მეშვეობით გადმოცემული |სიხარულს და მწუხარებას, ასახავს მოვლენებს ხალხის ცხოვრებიდან, ისტორიული წარსულიდან, გადმოგვცემს ხილულს და|
|გააზრება თვითგამოხატვისა და |ემოციური, სახოვანი და სიმბოლური მუსიკალური შინაარსის და ცხოვრებისეულ კონტექსტთან |უხილავს, რეალურს და ფანტასტიკურს. მუსიკალური ნაწარმოების შინაარსი გამომსახველი ხერხებით გადმოიცემა, |
|თვითრეალიზებისთვის. |მისი კავშირის ახსნა; |მაგრამ არსებითია ის, თუ რა მხატვრულ სახეებს დაუკავშირებს მათ თავად მსმენელი. მუსიკის შინაარსი |
| |მუსიკალური გამომსახველობითი ხერხებით, მღერით / კომპოზიციით / იმპროვიზაციით |გამომსახველობითი ხერხების საშუალებით წარმოქმნილი ემოციების თუ ასოციაციების ერთობლიობით ყალიბდება. |
| |გადმოცემული მუსიკალური შინაარსის (ემოციურის, სახოვანის ან სიმბოლურის) დასაბუთება; | |
| |მღერის/კომპოზიციის/იმპროვიზაციის საშუალებით გადმოცემული სხვადასხვა მუსიკალური |მუსიკალურ შინაარსის სამ ასპექტს განიხილავენ: (1) ემოციური - მუსიკალური ენის გამომსახველი ხერხები, რომელიც|
| |შინაარსის შედარება/განსხვავება; |ჩვენში გარკვეულ განცდას ქმნის (მაგალითად, გრძნობების გამომხატველი ინტონაციები, ცვალებადი რიტმული ნახაზი, |
| |ემოციური, სახოვანი და სიმბოლური მუსიკალური შინაარსის გადმოცემის ალტერნატიული |მკვეთრი დისონანსური, ან მშვიდი კონსონანსური ჰარმონია); (2) სახოვანი/ხატოვანი - მუსიკალური ენის |
| |ხერხებისა და კონტექსტების განჭვრეტა. |გამომსახველობითი ხერხები, რომელიც ჩვენში გარემოს ხმებთან არსებულ, თუ ადამიანის ფანტაზიით შექმნილ |
| | |სახეებთან, ასოციაციას ბადებს (მაგ., ხმაბაძვითი, ბგერწერითი ინტონაციები); (3) სიმბოლური - მუსიკალური ენის|
| | |გამომსახველობითი ხერხები, რომლებსაც კონკრეტული მნიშვნელობა აქვთ მინიჭებული და ერთგვარ მუსიკალური კოდს |
| | |წარმოადგენენ (მაგალითად, რიტორიკული ფიგურები, ლაითმოტივი, მუსიკალური ციტატა). მუსიკალური ნაწარმოების |
| | |შინაარსის ამოკითხვაში გვეხმარება სტანდარტული (სანოტო დამწერლობა) და არასტანდარტული (პიქტოგრამა, |
| | |მუსიკოგრამა) გრაფიკული გამოსახულებები. |
| | | |
| | |სამიზნე ცნება „მუსიკალური შინაარსის“ გააზრება მოსწავლეს საფუძველს უქმნის სხვადასხვა სახის ტექსტების |
| | |(ლიტერატურული ნაწარმოებები, ისტორიული წყაროები და სხვ.), ასევე სახვითი ხელოვნების ნიმუშების (ფერწერა, |
| | |გრაფიკული თუ გამოყენებითი ხელოვნება, სკულპტურა, არქიტექტურა) შინაარსში წვდომისა და |
| | |ინტერპრეტირებისთვის. |
|(2) ქართული (ფოლკლორული თუ პროფესიული) და|ქართულ და მსოფლიო მუსიკალურ ნიმუშებში გამოყენებული გამომსახველობითი ხერხების |სამიზნე ცნება "მუსიკის გამომსახველობითი ხერხები და საშუალებები" – მუსიკალური ნაწარმოების შინაარსი იქმნება|
|მსოფლიო მუსიკალური კულტურის ნიმუშების |(ბგერა, რიტმი, მელოდია, ჰარმონია, ფორმა, ჟანრი) ანალიზი, მათი როლისა და მნიშვნელობის |მუსიკალური ენის ელემენტების (ბგერის, რიტმის, მელოდიის, ჰარმონიის), ფორმის და ჟანრისა ერთობლიობით. თითოეულ|
|გამომსახველობითი ხერხების და საშუალებების|წარმოჩენა მხატვრული ჩანაფიქრის გააზრებისთვის; |მათგანს საკუთარი გამომსახველობითი შესაძლებლობები აქვს და მონაწილეობს რაიმე მოვლენის, მხატვრული სახის, |
|როლის განსაზღვრა კულტურათა შორის |მუსიკალური ნიმუშების გამომსახველობითი ხერხების და საშუალებების შედარება, ქართული |ადამიანის ემოციური მდგომარეობის გადმოცემაში, მუსიკით განწყობის შექმნაში. |
|მსგავსება-განსხვავების, ზოგადსაკაცობრიო |ან მსოფლიო მუსიკალური კულტურისთვის მიკუთვნება, მათ შორის მსგავსება-განსხვავების |მუსიკაში ბგერის თვისებები - სიმაღლე, გრძლიობა, სიძლიერე და ტემბრი დიდ როლს თამაშობს ნაწარმოების ემოციური |
|ღირებულებების გასააზრებლად |გააზრება; |მუხტის, განწყობის, მრავალფეროვანი წარმოსახვებისა და ასოციაციების შექმნაში. მუსიკალური შინაარსის |
| |ქართული და მსოფლიო მუსიკის ნიმუშების ზოგადსაკაცობრიო ღირებულებების კონტექსტთან |შექმნაში/გადმოცემაში ბგერის მიღების ხერხებიც (legato, marcato, staccato, pizzicato, plageolet, |
| |დაკავშირება, მათში გამოყენებული გამომსახველობითი ხერხებისა და საშუალებების |sforzando, tremolo) მონაწილეობენ. თანამედროვე მუსიკაში ტექნოლოგიების განვითარების შედეგად შესაძლებელი |
| |შედარება; |გახდა სხვადასხვა ბგერის სინთეზირება, ახალი, უჩვეულო ტემბრალური ჟღერადობების მიღება, რამაც გააფართოვა |
| |ზოგადსაკაცობრიო ღირებულებების მატარებელი მხატვრული სახის შესაქმნელად ალტერნატიული |ბგერის გამომსახველობითი შესაძლებლობები, მისი გრაფიკული გამოსახვის ხერხები; |
| |მუსიკალური ხერხების განჭვრეტა. |რიტმი მუსიკაში ერთგვარ წესრიგს ამყარებს. რიტმული ნახაზის ნაირგვარი სახეები (მაგალითად, თანაზომიერი, |
| | |აქცენტირებული, პუნქტირული, სინკოპირებული), რომლებიც სხვადასხვა გრძლიობის ბგერების ორგანიზებული |
| | |მონაცვლეობით იქმნება, მუსიკას დინამიკას სძენს. რიტმს მუსიკაში დამოუკიდებლად არსებობაც შეუძლია; |
| | |მელოდია ნაწარმოების დასრულებულ აზრს გადმოსცემს. ის კომპლექსური მოვლენაა. მასში შერწყმულია მუსიკალური |
| | |ენის ყველა ელემენტი. მელოდიას განსაკუთრებულ შინაარსს სძენს გამომსახველი მუსიკალური ინტონაციები (თხრობითი,|
| | |კითხვითი, ბრძანებითი, შიშის, აღტაცების, მოწოდების, სევდის, ჩივილის, მრისხანების და სხვ.) და ბგერწერითი |
| | |ინტონაციები. შინაარსობრივ გამომსახველობას უკავშირდება სხვადასხვა სახის მელოდიური სვლები - აღმავალი, |
| | |დაღმავალი, ტალღისებური, მდორე დიატონური და ქრომატიული, ნახტომისებური და ა. შ.. თავისი გამომსახველობითი |
| | |ბუნების წყალობით, მელოდიური ინტერვალებიც მუსიკალურ ინტონაციებად გვევლინებიან; |
| | |ჰარმონიას, როგორც ბგერათა თანაჟღერადობას აკორდში, მნიშვნელოვანი როლი ენიჭება მუსიკის გამომსახველ ხერხებს|
| | |შორის. აკორდს, აკორდთა თანმიმდევრობას, ტონალობას, ინტერვალს, რომლებიც მძაფრ დისონირებულ თუ რბილ |
| | |კონსონირებულ ჰარმონიას ქმნიან, თავისი განუმეორებელი ჟღერადობა, ფერადოვნება, ფერი გააჩნიათ. ისინი |
| | |მნიშვნელოვან როლს ასრულებენ განწყობის შექმნაში, ემოციის გადმოცემაში. |
| | |მუსიკალური ფორმა და მისი სტრუქტურული ერთეულები (მოტივი, ფრაზა, წინადადება), სხვადასხვა ეპოქაში |
| | |ჩამოყალიბებული ფორმის ნაირსახეობები (მცირე და მსხვილი მუსიკალური ფორმები - პერიოდი, ორ და სამნაწილიანი, |
| | |კუპლეტური, რონდოს, სონატური, ვარიაციული, ციკლური და სხვა.) წარმოადგენენ ნაწარმოების მხატვრული შინაარსის |
| | |გადმოცემის საშუალებას. მუსიკალური ფორმა, ასევე, განიხილება, როგორც პროცესი, რომელიც ნაწარმოების |
| | |ჟღერადობის ხანგრძლიობას განსაზღვრავს და მის ეტაპებს (დასაწყისი, განვითარება და დასასრული) წარმოგვიჩენს. |
| | |ჟანრი განსაზღვრავს მუსიკალური ნაწარმოების სახეობას (ინსტრუმენტული, ვოკალური, მუსიკალურ-თეატრალური და |
| | |სხვა), მის შინაარსს, დანიშნულებას, სოციალურ ფუნქციას და საშემსრულებლო შემადგენლობას. მუსიკალური ჟანრები, |
| | |თავისი სტილისტური და კომპოზიციური თავისებურებით, მუსიკის გამომსახველობით შესაძლებლობებს აფართოვებს. |
| | |სამიზნე ცნება „მუსიკის გამომსახველობითი ხერხები და საშუალებები“ მოსწავლეს საფუძველს უქმნის ვიზუალური |
| | |ხელოვნების ნიმუშებში გამომსახველობითი ხერხების მნიშვნელობის აღქმისათვის. |
|(3) განსხვავებული ეპოქების მუსიკალური |მუსიკალური ნაწარმოების მხატვრულ გამომსახველობით ხერხებში ასახული სხვადასხვა |სამიზნე ცნება "მუსიკალური ეპოქა" – ადამიანი, მისი პიროვნული თვისებები, სულიერი სამყარო, სოციალური |
|ნაწარმოების ანალიზი, სხვადასხვა |მუსიკალური ეპოქის ესთეტიკური პრიორიტეტების ახსნა; |მდგომარეობა და ცხოვრება აისახება სხვადასხვა ეპოქისა და კულტურის მუსიკაში უძველესი დროიდან დღემდე, |
|კონტექსტში მათი განხილვა და | |მრავალფეროვანი მუსიკალური გამომსახველი საშუალებებითა და საშემსრულებლო ხერხებით, მუსიკალური ფორმებითა და |
|ინტერპრეტაცია სამყაროში (ბუნებაში, |თემით განსაზღვრულ კონტექსტში, სხვადასხვა მუსიკალური ეპოქის ნიმუშების მხატვრულ- |ჟანრებით, თანამედროვე ტექნოლოგიებით. მუსიკალური ეპოქები მოიცავენ დროის გარკვეულ პერიოდებს, რომელთა |
|საზოგადოებაში) მიმდინარე პროცესების |გამომსახველობითი ხერხების შედარება; |ფარგლებში ყალიბდება მუსიკალური ხელოვნების მიმართულებები და მიმდინარეობები. თითოეულ ამ პერიოდს აქვს |
|გასააზრებლად | |თავისი უნიკალური თვისებები, თემატიკა, სტილი, მხატვრული ფორმები და ჟანრები, გამოსახველობითი ხერხები და |
| |მუსიკალური ენის განვითარების ეტაპების სხვადასხვა ეპოქაში მიმდინარე საზოგადოებრივ და|შემოქმედებითი მიდგომები. მათი შესწავლა საშუალებას გვაძლევს, გავიაზროთ მუსიკალურ ხელოვნებაში მიმდინარე |
| |ტექნოლოგიურ ცვლილებებთან დაკავშირება; |ცვლილებები, უკეთ გავიგოთ მუსიკალური ნაწარმოებების მხატვრული იდეა და შინაარსი, გავეცნოთ მუსიკალური |
| | |გამომსახველობის უსაზღვრო მრავალფეროვნებას, ჩავწვდეთ სხვადასხვა ეპოქისა და კულტურის თავისებურებებს. ყველა |
| |მუსიკალური სტილიზაციის მიზნით მუსიკალური ეპოქისთვის დამახასიათებელი მხატვრული |ეპოქაში მუსიკას თავისი დანიშნულება აქვს, რაც განაპირობებს მუსიკის სხვადასხვა მიმართულებას: საერო და |
| |ხერხების განჭვრეტა. |სასულიერო, პროფესიული და ხალხური, აკადემიური და პოპულარული. |
| | | |
| | |სამიზნე ცნება „მუსიკალური ეპოქის“ გააზრება მოსწავლეს საფუძველს უქმნის ისტორიული ეპოქის მრავალმხრივად |
| | |აღსაქმელად, ხელს უწყობს ისტორიისა და სახვითი ხელოვნების შინაარსების სიღრმისეულ გააზრებას (ისტორია: |
| | |სამიზნე ცნებები „დრო (ისტორიული პერიოდი)“, „საზოგადოება“; სახვითი და გამოყენებითი ხელოვნება: სამიზნე |
| | |ცნება "სხვადასხვა ეპოქის, ქვეყნის, კულტურის, მიმდინარეობის, სტილის ხელოვნება"). |
ბ) სასწავლო თემატური ბლოკები:
საბაზო საფეხურისთვის მოცემულია სამი სავალდებულო თემატური ბლოკი. თემატური ბლოკებიდან იკვეთება კონკრეტული თემები (მაგალითად, თემატური ბლოკი „ადამიანი და მუსიკა“ შეიძლება იყოს წარმოდგენილი შემდეგი თემებით: „მარტოობის თემა მუსიკაში“; „სიყვარულის თემა მუსიკაში“; „გმირი და ანტიგმირი მუსიკაში“; თავისუფლების თემა მუსიკაში“ და ა.შ.), რომლის ფარგლებში ხდება საფეხურის შედეგებსა და სამიზნე ცნებებზე მუშაობა. თემატურ ბლოკებზე / თემებზე მუშაობა მიმდინარეობს ქართული და მსოფლიო ხელოვნების ნიმუშების მაგალითების გამოყენებით.
|თემატური ბლოკი |თემატური ბლოკის აღწერილობა |
|ადამიანი და მუსიკა |თემატური ბლოკი გულისხმობს მოზარდის ემოციური მდგომარეობის (მაგალითად, სიმარტოვის შეგრძნება, სიყვარული, ლიდერობისკენ სწრაფვა) მუსიკის საშუალებით წარმოჩენას. |
|მუსიკა და საზოგადოება |თემატური ბლოკი გულისხმობს სოციალური პრობლემებისა და პროცესების (მაგალითად, ადამიანის ადგილი საზოგადოებაში, ქვეყნის სიყვარული) ხალხური და პროფესიული მუსიკის საშუალებით წარმოჩენას. |
|მუსიკა და სამყარო |თემატური ბლოკი გულისხმობს სამყაროს შესახებ წარმოდგენების (მაგალითად, როგორ აღიქვამს და შეიმეცნებს ადამიანი სამყაროს, რა არის ბუნებრივი და რა - ხელოვნური) წარმოჩენას მუსიკის საშუალებით. |
3. მუსიკის სტანდარტი საშუალო საფეხურზე
ა) სწავლის შედეგები
საგნის „მუსიკა“ ფარგლებში საშუალო საფეხურის შედეგების მიღწევის/კომპეტენციების განვითარების საფუძველს ქმნის ცნებების - „მუსიკალური შინაარსის“, „მუსიკის გამომსახველობითი ხერხებისა და საშუალებების“, „მუსიკალური ეპოქის“ ურთიერთდაკავშირებულად გააზრება. მათი გააზრების საფუძველზე მოსწავლეს შეუძლია:
|სწავლის შედეგი |შედეგის მიღწევის ინდიკატორები - მოსწავლეს შეუძლია: |სამიზნე ცნების მოცულობა - მოსწავლე აცნობიერებს, რომ: |
|(1) შემოქმედებითი პროდუქტის შექმნის დროს |მღერის, კომპოზიციის აგების, იმპროვიზაციის პროცესში მუსიკალური შინაარსის |სამიზნე ცნება „მუსიკალური შინაარსი“ - მუსიკალურ შინაარსს წარმოადგენს ადამიანის ესთეტიკური გრძნობები და |
|იდეისა და მუსიკის გამომსახველობითი ხერხების და |(ემოციური, სახოვანი და სიმბოლური) ასოციაციურად დაკავშირება ცხოვრებისეულ |განცდები, რომელიც გარესამყაროსგან მიღებული შთაბეჭდილებებით არის ნაკარნახევი. მუსიკა გამოხატავს ადამიანის |
|საშუალებების ურთიერთკავშირების გააზრება საკუთარი |კონტექსტთან; |სიხარულს და მწუხარებას, ასახავს მოვლენებს ხალხის ცხოვრებიდან, ისტორიული წარსულიდან, გადმოგვცემს ხილულს და |
|დამოკიდებულებებისა და შეხედულებების წარმოსაჩენად |შემოქმედებითი პროდუქტის მეშვეობით გადმოცემული ემოციური, სახოვანი და სიმბოლური|უხილავს, რეალურს და ფანტასტიკურს. მუსიკალური ნაწარმოების შინაარსი გამომსახველი ხერხებით გადმოიცემა, მაგრამ|
| |მუსიკალური შინაარსის და პროექტში განსაზღვრულ კონტექსტთან მისი კავშირის ახსნა;|არსებითია ის, თუ რა მხატვრულ სახეებს დაუკავშირებს მათ თავად მსმენელი. მუსიკის შინაარსი, გამომსახველობითი |
| |მუსიკალური გამომსახველობითი ხერხებით, შემოქმედებით პროდუქტით გადმოცემული |ხერხების საშუალებით წარმოქმნილი ემოციების თუ ასოციაციების ერთობლიობით ყალიბდება. |
| |მუსიკალური შინაარსის (ემოციურის, სახოვანის ან სიმბოლურის) დასაბუთება; | |
| |შემოქმედებითი პროდუქტის საშუალებით გადმოცემული სხვადასხვა მუსიკალური |მუსიკალურ შინაარსის სამ ასპექტს განიხილავენ: (1) ემოციური - მუსიკალური ენის გამომსახველი ხერხები, რომელიც |
| |შინაარსის შედარება/განსხვავება; |ჩვენში გარკვეულ განცდას ქმნის (მაგალითად, გრძნობების გამომხატველი ინტონაციები, ცვალებადი რიტმული ნახაზი, |
| |ემოციური, სახოვანი და სიმბოლური მუსიკალური შინაარსის გადმოცემის ალტერნატიული |მკვეთრი დისონანსური, ან მშვიდი კონსონანსური ჰარმონია); (2) სახოვანი/ხატოვანი - მუსიკალური ენის |
| |ხერხების შემუშავება და კონტექსტების განჭვრეტა. |გამომსახველობითი ხერხები, რომელიც ჩვენში გარემოს ხმებთან არსებულ, თუ ადამიანის ფანტაზიით შექმნილ სახეებთან,|
| | |ასოციაციას ბადებს (მაგ., ხმაბაძვითი, ბგერწერითი ინტონაციები); (3) სიმბოლური - მუსიკალური ენის |
| | |გამომსახველობითი ხერხები, რომლებსაც კონკრეტული მნიშვნელობა აქვთ მინიჭებული და ერთგვარ მუსიკალური კოდს |
| | |წარმოადგენენ (მაგალითად, რიტორიკული ფიგურები, ლაითმოტივი, მუსიკალური ციტატა). მუსიკალური ნაწარმოების |
| | |შინაარსის ამოკითხვაში გვეხმარება სტანდარტული (სანოტო დამწერლობა) და არასტანდარტული (პიქტოგრამა, მუსიკოგრამა)|
| | |გრაფიკული გამოსახულებები. |
| | | |
| | |სამიზნე ცნება „მუსიკალური შინაარსის“ გააზრება მოსწავლეს საფუძველს უქმნის სხვადასხვა სახის ტექსტების |
| | |(ლიტერატურული ნაწარმოებები, ისტორიული წყაროები და სხვ.), ასევე, სახვითი ხელოვნების ნიმუშების (ფერწერა, |
| | |გრაფიკული თუ გამოყენებითი ხელოვნება, სკულპტურა, არქიტექტურა) შინაარსში წვდომისა და ინტერპრეტირებისთვის. |
|(2) შემოქმედებითი პროდუქტის შექმნაში ქართული |ქართულ და მსოფლიო მუსიკალურ ნიმუშებში გამოყენებული გამომსახველობითი ხერხების |სამიზნე ცნება "მუსიკის გამომსახველობითი ხერხები და საშუალებები" – მუსიკალური ნაწარმოების შინაარსი იქმნება |
|(ფოლკლორული თუ პროფესიული) და სხვა მსოფლიო |(ბგერა, რიტმი, მელოდია, ჰარმონია, ფორმა, ჟანრი) ანალიზი, მათი როლისა და |მუსიკალური ენის ელემენტების (ბგერის, რიტმის, მელოდიის, ჰარმონიის), ფორმისა და ჟანრის ერთობლიობით. თითოეულ |
|მუსიკალური კულტურის ნიმუშების გამომსახველობითი |მნიშვნელობის წარმოჩენა მხატვრული ჩანაფიქრის გააზრებისთვის; |მათგანს საკუთარი გამომსახველობითი შესაძლებლობები აქვს და მონაწილეობს რაიმე მოვლენის, მხატვრული სახის, |
|ხერხების და საშუალებების როლის და მათი გამოყენების| |ადამიანის ემოციური მდგომარეობის გადმოცემაში, მუსიკით განწყობის შექმნაში. |
|გზების გააზრება კულტურათა შორის |მუსიკალური ნიმუშების გამომსახველობითი ხერხების და საშუალებების შედარება, |მუსიკაში ბგერის თვისებები - სიმაღლე, გრძლიობა, სიძლიერე და ტემბრი დიდ როლს თამაშობს ნაწარმოების ემოციური |
|მსგავსება-განსხვავების, ზოგადსაკაცობრიო |ქართული ან მსოფლიო მუსიკალური კულტურისთვის მიკუთვნება, მათ შორის |მუხტის, განწყობის, მრავალფეროვანი წარმოსახვებისა და ასოციაციების შექმნაში. მუსიკალური შინაარსის |
|ღირებულებების გასააზრებლად |მსგავსება-განსხვავების გააზრება; |შექმნაში/გადმოცემაში ბგერის მიღების ხერხებიც (legato, marcato, staccato, pizzicato, plageolet, sforzando, |
| | |tremolo) მონაწილეობენ. თანამედროვე მუსიკაში ტექნოლოგიების განვითარების შედეგად შესაძლებელი გახდა სხვადასხვა|
| |ქართული და მსოფლიო მუსიკის ნიმუშების ზოგადსაკაცობრიო ღირებულებების |ბგერის სინთეზირება, ახალი, უჩვეულო ტემბრალური ჟღერადობების მიღება, რამაც გააფართოვა ბგერის გამომსახველობითი |
| |კონტექტსთან დაკავშირება, მათში გამოყენებული გამომსახველობითი ხერხებისა და |შესაძლებლობები, მისი გრაფიკული გამოსახვის ხერხები; |
| |საშუალებების შედარება; |რიტმი მუსიკაში ერთგვარ წესრიგს ამყარებს. რიტმული ნახაზის ნაირგვარი სახეები (მაგალითად, თანაზომიერი, |
| | |აქცენტირებული, პუნქტირული, სინკოპირებული), რომლებიც სხვადასხვა გრძლიობის ბგერების ორგანიზებული მონაცვლეობით |
| |ზოგადსაკაცობრიო ღირებულებების მატარებელი მხატვრული სახის შესაქმნელად |იქმნება, მუსიკას დინამიკას სძენს. რიტმს მუსიკაში დამოუკიდებლად არსებობაც შეუძლია; |
| |ალტერნატიული მუსიკალური ხერხების შემუშავება. |მელოდია ნაწარმოების დასრულებულ აზრს გადმოსცემს. ის კომპლექსური მოვლენაა. მასში შერწყმულია მუსიკალური ენის |
| | |ყველა ელემენტი. მელოდიას განსაკუთრებულ შინაარსს სძენს გამომსახველი მუსიკალური ინტონაციები (თხრობითი, |
| | |კითხვითი, ბრძანებითი, შიშის, აღტაცების, მოწოდების, სევდის, ჩივილის, მრისხანების და სხვ.) და ბგერწერითი |
| | |ინტონაციები. შინაარსობრივ გამომსახველობას უკავშირდება სხვადასხვა სახის მელოდიური სვლები - აღმავალი, |
| | |დაღმავალი, ტალღისებური, მდორე დიატონური და ქრომატიული, ნახტომისებური და ა. შ.. თავისი გამომსახველობითი |
| | |ბუნების წყალობით, მელოდიური ინტერვალებიც მუსიკალურ ინტონაციებად გვევლინებიან; |
| | |ჰარმონიას, როგორც ბგერათა თანაჟღერადობას აკორდში, მნიშვნელოვანი როლი ენიჭება მუსიკის გამომსახველ ხერხებს |
| | |შორის. აკორდს, აკორდთა თანმიმდევრობას, ტონალობას, ინტერვალს, რომლებიც მძაფრ დისონირებულ თუ რბილ |
| | |კონსონირებულ ჰარმონიას ქმნიან, თავისი განუმეორებელი ჟღერადობა, ფერადოვნება, ფერი აქვთ. ისინი მნიშვნელოვან |
| | |როლს ასრულებენ განწყობის შექმნაში, ემოციის გადმოცემაში. |
| | |მუსიკალური ფორმა, და მისი სტრუქტურული ერთეულები (მოტივი, ფრაზა, წინადადება), სხვადასხვა ეპოქაში |
| | |ჩამოყალიბებული ფორმის ნაირსახეობები (მცირე და მსხვილი მუსიკალური ფორმები - პერიოდი, ორ და სამნაწილიანი, |
| | |კუპლეტური, რონდოს, სონატური, ვარიაციული, ციკლური და სხვა.), წარმოადგენენ ნაწარმოების მხატვრული შინაარსის |
| | |გადმოცემის საშუალებას. მუსიკალური ფორმა, ასევე, განიხილება, როგორც პროცესი, რომელიც ნაწარმოების ჟღერადობის |
| | |ხანგრძლიობას განსაზღვრავს და მის ეტაპებს (დასაწყისი, განვითარება და დასასრული) წარმოგვიჩენს. |
| | |ჟანრი განსაზღვრავს მუსიკალური ნაწარმოების სახეობას (ინსტრუმენტული, ვოკალური, მუსიკალურ-თეატრალური და სხვა), |
| | |მის შინაარსს, დანიშნულებას, სოციალურ ფუნქციას და საშემსრულებლო შემადგენლობას. მუსიკალური ჟანრები, თავისი |
| | |სტილისტური და კომპოზიციური თავისებურებით, მუსიკის გამომსახველობით შესაძლებლობებს აფართოვებს. |
| | |სამიზნე ცნება „მუსიკის გამომსახველობითი ხერხები და საშუალებები“ მოსწავლეს საფუძველს უქმნის ვიზუალური |
| | |ხელოვნების ნიმუშებში გამომსახველობითი ხერხების მნიშვნელობის აღსაქმელად. |
|(3) შემოქმედებითი პროდუქტის შექმნისას |მუსიკალური ნაწარმოების მხატვრულ გამომსახველობით ხერხებში ასახული სხვადასხვა |სამიზნე ცნება "მუსიკალური ეპოქა" – ადამიანი, მისი პიროვნული თვისებები, სულიერი სამყარო, სოციალური მდგომარეობა|
|განსხვავებული ეპოქების მუსიკალური ნაწარმოების |მუსიკალური ეპოქის ესთეტიკური პრიორიტეტების ახსნა; |და ცხოვრება აისახება სხვადასხვა ეპოქისა და კულტურის მუსიკაში უძველესი დროიდან დღემდე, მრავალფეროვანი |
|სხვადასხვა კონტექსტში განხილვა და ინტერპრერტაცია | |მუსიკალური გამომსახველი საშუალებებითა და საშემსრულებლო ხერხებით, მუსიკალური ფორმებითა და ჟანრებით, |
|სამყაროში (ბუნებაში, საზოგადოებაში) მიმდინარე |თემით განსაზღვრულ კონტექსტში, სხვადასხვა მუსიკალური ეპოქის ნიმუშების მხატვრულ|თანამედროვე ტექნოლოგიებით. მუსიკალური ეპოქები მოიცავენ დროის გარკვეულ პერიოდებს, რომელთა ფარგლებში ყალიბდება |
|პროცესების გასააზრებლად. |- გამომსახველობითი ხერხების შედარება; |მუსიკალური ხელოვნების მიმართულებები და მიმდინარეობები. თითოეულ ამ პერიოდს აქვს თავისი უნიკალური თვისებები, |
| | |თემატიკა, სტილი, მხატვრული ფორმები და ჟანრები, გამოსახველობითი ხერხები და შემოქმედებითი მიდგომები. მათი |
| |მუსიკალური ენის განვითარების ეტაპების დაკავშირება სხვადასხვა ეპოქაში |შესწავლა საშუალებას გვაძლევს, გავიაზროთ მუსიკალურ ხელოვნებაში მიმდინარე ცვლილებები, უკეთ გავიგოთ მუსიკალური|
| |მიმდინარე საზოგადოებრივ და ტექნოლოგიურ ცვლილებებთან; |ნაწარმოებების მხატვრული იდეა და შინაარსი, გავეცნოთ მუსიკალური გამომსახველობის უსაზღვრო მრავალფეროვნებას, |
| | |ჩავწვდეთ სხვადასხვა ეპოქისა და კულტურის თავისებურებებს. ყველა ეპოქაში მუსიკას თავისი დანიშნულება აქვს, რაც |
| |მუსიკალური სტილიზაციის მიზნით მუსიკალური ეპოქისთვის დამახასიათებელი მხატვრული|განაპირობებს მუსიკის სხვადასხვა მიმართულებას: საერო და სასულიერო, პროფესიული და ხალხური, აკადემიური და |
| |ხერხების შემუშავება. |პოპულარული. |
| | | |
| | |სამიზნე ცნების „მუსიკალური ეპოქა“ გააზრება საფუძველს უქმნის ისტორიული ეპოქის მრავალმხრივად აღქმას, ხელს |
| | |შეუწყობს ისტორიისა და სახვითი ხელოვნების შინაარსების სიღრმისეულ გააზრებას (ისტორია: სამიზნე ცნებები - „დრო |
| | |(ისტორიული პერიოდი)“, „საზოგადოება“; სახვითი და გამოყენებითი ხელოვნება: სამიზნე ცნება - "სხვადასხვა ეპოქის, |
| | |ქვეყნის, კულტურის, მიმდინარეობის, სტილის ხელოვნება"). |
ბ) სასწავლო თემები
|თემები |თემების აღწერილობა |
|საქართველოს კუთხეების კულტურული მემკვიდრეობის |ქართული ტრადიციული მუსიკის როლის განსაზღვრა ეთნო-ეკოლოგიური პრობლემების გადაწყვეტაში (ქართული ტრადიციური მუსიკის როლი ბუნებასთან და ბუნებრივი რესურსების გამოყენებასთან დაკავშირებულ |
|კვლევა და პოპულარიზაცია |ადად-წესებში; სხვადასხვა კუთხის ბუნების გავლენა ამავე კუთხის ხალხურ მუსიკაზე; მუსიკალური ინსტრუმენტები და ბუნებრივი რესურსები). მუსიკალური ინსტრუმენტების ოსტატებზე ინფორმაციის მოძიება; |
| |მათთან შეხვდრების მოწყობა და საუბარი ამ დარგში არსებულ პრობლემებთან, ინსტრუმენტებისთვის საჭირო მასალასთან, ინსტრუმენტის განვითარების საკითხებთან დაკავშირებით. ქართულ აკადემიურ მუსიკაში |
| |არსებული ტენდენციების და მსოფლიო მუსიკალური მემკვიდრეობის მასზე გავლენის საკითხის შესწავლა; |
|ეთნო-ტურიზმი და ტრადიციული მუსიკა |ძველებური ადად-წესების და ტრადიციული ქართული მუსიკის ურთიერთგავლენების წარმოჩენა. მშობლიური კუთხის წარმოსაჩენად ძველებური რიტუალების რეკონსტრუირება; |
|მუსიკა და სოციალური ცხოვრება |მუსიკა, როგორც სხვადასხვა ეპოქის განსხვავებული სოციალური ფენების გართობის საშუალება; მუსიკა, როგორ სხვადასხვა დროის ესთეტიკური პრიორიტეტების გამოხატვის საშუალება; სხვადასხვა იდეოლოგია |
| |მუსიკაში; მუსიკა და პოლიტიკა, მუსიკა და პროპაგანდა; მუსიკა როგორც საკუთარი უფლებების დაცვის საშუალება; |
|მუსიკა და თერაპია |მუსიკის როლი განსაკუთრებული საჭიროების მქონე ადამიანების ადაპტირებაში; მუსიკა და აუტიზმი; მუსიკა, როგორც ემოციის მართვის და კორექტირების საშუალება; |
|მუსიკა და თანამედროვე ტექნოლოგიები |მუსიკის ახალი გამომსახველობითი ხერხები, საშუალებები ციფრულ სივრცეში; |
|მუსიკა და ეკოლოგია |ხმა, ხმაური, ბგერა ურბანულ გარემოში. ეკოლოგიური პრინციპები, როგორც თანამედროვე მუსიკის კომპოზიციური მიდგომების საფუძველი: ბალანსი, ციკლურობა, მხატვრული ინსტალაციები ბუნების ხმების და |
| |სხვადასხვა მუსიკალური მიმართულების ნიმუშების გამოყენებით; კომპოზიტორები და ეკოლოგიური პროექტები. |
ნორმატიული-აქტი-17 ⬇
დანართი №12
მუხლი 311. სპორტის სტანდარტი
ფიზიკური აღზრდის სტანდარტი დაწყებით საფეხურზე
სწავლა-სწავლების მიზნები:
ფიზიკური თვისებების და მოტორული უნარების განვითარება;
ჯანსაღი ცხოვრების წესის პრინციპების მნიშვნელობის გაცნობიერება;
ტრადიციული თამაშობების ეროვნული კულტურის ნაწილად აღქმა;
ემოციურ-ნებელობითი რეგულაციის, ორგანიზებულობისა და თვითკონტროლის უნარების გამომუშავება;
თავისუფალი დროის ჯანმრთელობის სასარგებლოდ, გონივრულად და პროდუქტიულად გამოყენება;
ოლიმპიზმის, ფიზიკური აღზრდისა და სპორტის ისტორიის შესწავლის გზით საზოგადოებრივ აქტივობებში ჩართვის მოტივაციის გაზრდა.
ა) სწავლის შედეგები დაწყებით საფეხურზე:
საგნის სწავლა-სწავლების მიზნების მისაღწევად სასწავლო პროცესში მოსწავლე ურთიერთდაკავშირებულად გაიაზრებს ფიზიკური აღზრდისათვის საკვანძო ცნებებს: „ფიზიკური თვისებები“, „თვითრეგულაცია“ და „ჯანსაღი ცხოვრების წესი“. მათი გააზრების საფუძველზე მოსწავლეს შეუძლია:
| სწავლის შედეგი | შედეგის მიღწევის ინდიკატორები − მოსწავლეს შეუძლია: | სამიზნე ცნების მოცულობა - მოსწავლე აცნობიერებს, რომ: |
|---|---|---|
| (1) ფიზიკური თვისებების გამომუშავება; მათი განვითარების მნიშვნელობის გაცნობიერება სოციალიზაციისა და ჯანმრთელობის ხელშეწყობისათვის. |
|
სამიზნე ცნება ,,ფიზიკური თვისებები“ - ფიზიკური თვისებების (ძალა, სისწრაფე, გამძლეობა, მოქნილობა, სიმარჯვე) განვითარება საფუძველია: ა) ჯანმრთელობის, იმუნიტეტის ამაღლებისა და მრავალი დაავადების პრევენციის; ბ) მოტორული უნარების გაუმჯობესების; გ) საკუთარი ფიზიკური მომზადებულობის დონის ამაღლების. ზემოთქმულის გათავისება საფუძველს ქმნის სხვა საგნობრივი ჯგუფის საგნების შინაარსების გასააზრებლად (ბუნებისმეტყველება - სამიზნე ცნება: სხეული). |
| (2) ორგანიზებულობისა და თვითკონტოლის განვითარება პერსონალურ ქცევასა და სოციალურ ურთიერთობებზე პასუხისმგებლობის ჩამოსაყალიბებლად. |
|
სამიზნე ცნება ,,თვითრეგულაცია" - თვითრეგულაციის (ემოციურ-ნებელობითი რეგულაცია, ორგანიზებულობა, თვითკონტროლი) განვითარება საფუძველია: ა) ფიზიკურ აქტივობებში მონაწილეობითი კულტურისათვის; ბ) სსსმ, შშმ პირებისა და საპირისპირო სქესის წარმომადგენლების მიმართ პოზიტიური დამოკიდებულების გამოვლენისათვის; გ) კონფლიქტური სიტუაციებისგან, ბულინგისა და სხვა ასოციალური ქცევისგან თავის არიდებისათვის; დ) უსაფრთხოების ზომებისა და შესაბამისი წესების დაცვისათვის. ფიზიკურ აქტივობებში მონაწილეობა საფუძველს ქმნის სხვა საგნობრივი ჯგუფის საგნების შინაარსების უკეთ გასააზრებლად (მე და საზოგადოება - სამიზნე ცნება "საზოგადოება"). |
| (3) ჯანსაღი ცხოვრების წესის პრინციპების ყოველდღიურ ცხოვრებაში გამოყენებასა და ჯანმრთელობას შორის მიზეზ-შედეგობრივი კავშირების გაცნობიერება |
|
სამიზნე ცნება ,,ჯანსაღი ცხოვრების წესი" - ჯანსაღი ცხოვრების წესის პრინციპების გააზრება და მიღებული ცოდნის პრაქტიკაში გამოყენება საფუძველია: ა) ჯანმრთელობის შენარჩუნებისათვის (სწორი ჯანსაღი კვება - ორგანიზმისათვის სასრგებლო და მავნე პროდუქტები, პირადი ჰიგიენა - სხეულის ჰიგიენა, ტანსაცმლისა და ფეხსაცმლის ჰიგიენა, უსაფრთხო გარემო - გარემოში უსაფრთხოების წესების დაცვა, დღის რეჟიმი - დღის რეჟიმის სწორად შედგენა და გამოყენება); ბ) საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის განმტკიცებისათვის (ფიზიკური აქტივობა - აქტიური ჩართულობა საკლასო, შიდა სასკოლო თამაშებსა და ვარჯიშებში); გ) ადამიანის ხასიათსა და ფსიქიკაზე უარყოფითი ზეგავლენის თავიდან არიდებისათვის (აგრესია, ყურადღების გაფანტვა და სხვ.; მავნე ჩვევები - ფრჩხილების კვნეტა, გაჯეტებზე, ტელევიზორზე და ინტერნეტ დამოკიდებულება და სხვ.). ჯანსაღი ცხოვრების წესის პოპულარიზაციას ხელს უწყობს ოლიმპიზმის ისტორიის შესწავლა (ოლიმპიურ მოძრაობაზე წარმოდგენის შექმნა, ქართველები ოლიმპიურ თამაშებზე, საქართველო, როგორც დამოუკიდებელი სახელმწიფო ოლიმპიურ თამაშებზე). ჯანსაღი ცხოვრების წესის პრინციპების გააზრება საფუძველს ქმნის სხვა საგნობრივი ჯგუფის საგნების შინაარსების უკეთ გასააზრებლად (მე და საზოგადოება - სამიზნე ცნება: ზრუნვა; ბუნებისმეტყველება - სამიზნე ცნებები: სხეული; სივრცეში ორიენტირება). |
ბ) თემატური ბლოკები და სასწავლო თემები:
| თემატური ბლოკი | თემატური ბლოკის აღწერილობა / სავარაუდო თემები |
|---|---|
| ბავშვთა ფიტნესი | ტანვარჯიშის ელემენტები, მძლეოსნობის ელემენტები, აერობული ვარჯიშები და სხვა. |
| სახალისო მოძრავი თამაშები | მარტივი მოძრავი თამაშები და რთული მოძრავი თამაშები სპორტის სახეობების - ფეხბურთის, კალათბურთის, ფრენბურთის, ხელბურთის, თაგ რაგბის ელემენტებით და სხვა. |
ფიზიკური აღზრდისა და სპორტის სტანდარტი საბაზო საფეხურზე
ა) სწავლა-სწავლების მიზნები:
ფიზიკური თვისებების და მოტორული უნარების განვითარება;
ჯანსაღი ცხოვრების წესის პრინციპების მნიშვნელობის გაცნობიერება;
ტრადიციული თამაშობების ეროვნული კულტურის ნაწილად აღქმა;
ემოციურ-ნებელობითი რეგულაციის, ორგანიზებულობისა და თვითკონტროლის უნარების გამომუშავება;
თავისუფალი დროის ჯანმრთელობის სასარგებლოდ, გონივრულად და პროდუქტიულად გამოყენება;
ოლიმპიზმის, ფიზიკური აღზრდისა და სპორტის ისტორიის შესწავლის გზით საზოგადოებრივ აქტივობებში ჩართვის მოტივაციის გაზრდა.
ბ) სწავლის შედეგები
საგნის სწავლა-სწავლების მიზნების მისაღწევად სასწავლო პროცესში მოსწავლე ურთიერთდაკავშირებულად გაიაზრებს ფიზიკური აღზრდისა და სპორტისათვის საკვანძო ცნებებს: „ფიზიკური თვისებები“, „თვითრეგულაცია“ და „ჯანსაღი ცხოვრების წესი“. მათი გააზრების საფუძველზე მოსწავლეს შეუძლია:
| სწავლის შედეგი | შედეგის მიღწევის ინდიკატორები − მოსწავლემ უნდა შეძლოს: | სამიზნე ცნების მოცულობა − მოსწავლემ უნდა გაითავისოს, რომ: |
|---|---|---|
| (1) ფიზიკური თვისებების განვითარების მნიშვნელობის გააზრება სოციალიზაციისა და ჯანმრთელობის ხელშეწყობისათვის. |
|
სამიზნე ცნება ,,ფიზიკური თვისებები“ - ფიზიკური თვისებების (ძალა, სისწრაფე, გამძლეობა, მოქნილობა, სიმარჯვე) განვითარება საფუძველია: ა) ჯანმრთელობის, იმუნიტეტის ამაღლებისა და მრავალი დაავადების პრევენციის; ბ) მოტორული უნარების გაუმჯობესების; გ) საკუთარი ფიზიკური მომზადებულობის დონის ამაღლების. ზემოთქმულის გათავისება საფუძველს ქმნის სხვა საგნობრივი ჯგუფის საგნების შინაარსების გასააზრებლად (ბიოლოგია - სამიზნე ცნება: სასიცოცხლო თვისებები; ფიზიკა - სამიზნე ცნება: ძალა). |
|
|
სამიზნე ცნება ,,თვითრეგულაცია" - თვითრეგულაციის (ემოციურ-ნებელობითი რეგულაცია, ორგანიზებულობა, თვითკონტროლი) განვითარება საფუძველია: ა) ფიზიკურ აქტივობებში მონაწილეობითი კულტურისათვის; ბ) კულტურული და ინდივიდუალური მრავალფეროვნების მიმართ (სსსმ, შშმ პირების, საპირისპირო სქესის, სხვადასხვა ასაკის, ეროვნების, რელიგიის წარმომადგენლების) ტოლერანტული დამოკიდებულების გამოვლენისათვის; გ) ასოციალური ქცევისგან თავის არიდებისათვის; დ) უსაფრთხოების ზომებისა და შესაბამისი წესების დაცვისათვის. ზემოთქმულის გათავისება საფუძველს ქმნის სხვა საგნობრივი ჯგუფის საგნების შინაარსების გასააზრებლად (მოქალაქეობა - სამიზნე ცნება: საზოგადოება). |
| (3) ჯანსაღი ცხოვრების წესის პრინციპების ყოველდღიურ ცხოვრებაში გამოყენებასა და ჯანმრთელობას შორის მიზეზ-შედეგობრივი კავშირების გაცნობიერება |
|
სამიზნე ცნება ,,ჯანსაღი ცხოვრების წესი" - ჯანსაღი ცხოვრების წესის პრინციპების გააზრება და მიღებული ცოდნის პრაქტიკაში გამოყენება საფუძველია: ა) ჯანმრთელობის შენარჩუნებისათვის (სწორი კვება - დაბალანსებული საკვები, ჰიგიენა, გარემოს უსაფრთხოების წესების დაცვა; დღის რეჟიმის სწორად შედგენა და ზრუნვა ყოველდღიურ ცხოვრებაში მის გამოყენებაზე); ბ) საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის მიმართულების (რეგულარული ფიზიკური აქტივობა - აქტიური ჩართულობა საკლასო, შიდა სასკოლო თამაშებსა და ვარჯიშებში); გ) დაბალი ფიზიკური აქტივობით გამოწვეული აგდ-ის (არაგადამდები დაავადებები) თავიდან არიდებისათვის; დ) ადამიანის ხასიათსა და ფსიქიკაზე უარყოფითი ზეგავლენის თავიდან არიდებისათვის (აგრესია, ყურადღების გაფანტვა და სხვ.; მავნე ჩვევები - თამბაქოსა და ალკოჰოლის მოხმარება). ჯანსაღი ცხოვრების წესის პოპულარიზაციას ხელს უწყობს ოლიმპიზმისა და ფიზიკური აღზრდისა და სპორტის ისტორიის შესწავლა (ოლიმპიური თამაშების წარმოშობის ისტორია, თანამედროვე ოლიმპიური თამაშები, ზამთრის ოლიმპიური თამაშები, ოლიმპიური სიმბოლიკა, პარალიმპური თამაშები, ქართველები ოლიმპიურ თამაშებზე, საქართველო, როგორც დამოუკიდებელი სახელმწიფო ოლიმპიურ თამაშებზე, ფიზიკური აღზრდისა და სპორტის განვითარება საქართველოსა და მსოფლიოში). ზემოთქმულის გათავისება საფუძველს ქმნის სხვა საგნობრივი ჯგუფის საგნების შინაარსების გასააზრებლად (ბიოლოგია - სამიზნე ცნება: ჯანმრთელობა და დაავადება). |
გ) თემატური ბლოკები და სასწავლო თემები:
| თემატური ბლოკი | თემატური ბლოკის აღწერილობა / სავარაუდო თემები |
|---|---|
| ფიტნესი - გამაჯანსაღებელი და ზოგადგანმავითარებელი აქტივობები | აერობიკა, პილატესი და სხვა. |
| სპორტის სახეობები | მძლეოსნობა, ხელბურთი, ძიუდო და სხვა. |
| ეროვნული ტრადიციული სპორტული სახეობები | ლელობურთი, ქართული ჭიდაობა და სხვა. |
| მასობრივ-გამაჯანსაღებელი სპორტი | ორიენტირება, ლაშქრობა და სხვა. |
ფიზიკური აღზრდისა და სპორტის სტანდარტი საშუალო საფეხურზე
ა) სწავლა-სწავლების მიზნები:
ფიზიკური თვისებების და მოტორული უნარების განვითარება;
ჯანსაღი ცხოვრების წესის პრინციპების მნიშვნელობის გაცნობიერება;
ტრადიციული თამაშობების ეროვნული კულტურის ნაწილად აღქმა;
ემოციურ-ნებელობითი რეგულაციის, ორგანიზებულობისა და თვითკონტროლის უნარების გამომუშავება;
თავისუფალი დროის ჯანმრთელობის სასარგებლოდ, გონივრულად და პროდუქტიულად გამოყენება;
ოლიმპიზმის, ფიზიკური აღზრდისა და სპორტის ისტორიის შესწავლის გზით საზოგადოებრივ აქტივობებში ჩართვის მოტივაციის გაზრდა.
ბ) სწავლის შედეგები
საგნის სწავლა-სწავლების მიზნების მისაღწევად სასწავლო პროცესში მოსწავლე ურთიერთდაკავშირებულად გაიაზრებს ფიზიკური აღზრდისა და სპორტისათვის საკვანძო ცნებებს: „ფიზიკური თვისებები“, „თვითრეგულაცია“ და „ჯანსაღი ცხოვრების წესი“. მათი გააზრების საფუძველზე მოსწავლეს შეუძლია:
| სწავლის შედეგი | შედეგის მიღწევის ინდიკატორები − მოსწავლეს შეუძლია | სამიზნე ცნების მოცულობა − მოსწავლე აცნობიერებს, რომ: |
|---|---|---|
| (1) ფიზიკური თვისებების განვითარების მნიშვნელობის გააზრება სოციალიზაციის ხელშეწყობისათვის და ჯანმრთელობის განმტკიცებისათვის. |
|
სამიზნე ცნება "ფიზიკური თვისებები“ - ფიზიკური თვისებების (ძალა, სისწრაფე, გამძლეობა, მოქნილობა, სიმარჯვე) განვითარება საფუძველია: ა) ჯანმრთელობის, იმუნიტეტის ამაღლებისა და მრავალი დაავადების პრევენციის; ბ) მოტორული უნარების გაუმჯობესების; გ) საკუთარი ფიზიკური მომზადებულობის დონის ამაღლების. ზემოთქმულის გათავისება საფუძველს ქმნის სხვა საგნობრივი ჯგუფის საგნების შინაარსების გასააზრებლად (ბიოლოგია - სამიზნე ცნება: სასიცოცხლო თვისებები; ფიზიკა - სამიზნე ცნებები: ძალა ენერგია). |
|
|
სამიზნე ცნება "თვითრეგულაცია" - თვითრეგულაციის (ემოციურ-ნებელობითი რეგულაცია, ორგანიზებულობა, თვითკონტროლი) განვითარება საფუძველია: ა) ფიზიკურ აქტივობებში მონაწილეობითი კულტურისათვის; ბ) კულტურული და ინდივიდუალური მრავალფეროვნების მიმართ (სსსმ, შშმ პირების, საპირისპირო სქესის, სხვადასხვა ასაკის, ეროვნების, რელიგიის წარმომადგენლების) ტოლერანტული დამოკიდებულების გამოვლენისათვის; გ) ასოციალური ქცევისგან თავის არიდებისათვის; დ) უსაფრთხოების ზომებისა და შესაბამისი წესების დაცვისათვის. ზემოთქმულის გათავისება საფუძველს ქმნის სხვა საგნობრივი ჯგუფის საგნების შინაარსების გასააზრებლად (მოქალაქეობა, სამიზნე ცნება: საზოგადოება). |
| (3) ჯანსაღი ცხოვრების წესის პრინციპების ყოველდღიურ ცხოვრებაში გამოყენებასა და ჯანმრთელობას შორის მიზეზ-შედეგობრივი კავშირების განმტკიცება. |
|
სამიზნე ცნება "ჯანსაღი ცხოვრების წესი" - ჯანსაღი ცხოვრების წესის პრინციპების გააზრება და მიღებული ცოდნის პრაქტიკაში გამოყენება საფუძველია: ა) ჯანმრთელობის შენარჩუნებისათვის (სწორი კვება - მრავალფეროვანი და დაბალანსებული საკვები, ჰიგიენა, გარემოს უსაფრთხოების წესების დაცვა; დღის რეჟიმის სწორად შედგენა და ზრუნვა ყოველდღიურ ცხოვრებაში მის გამოყენებაზე); ბ) საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის მიმართულების განმტკიცებისათვის (რეგულარული ფიზიკური აქტივობა - აქტიური ჩართულობა საკლასო, შიდა სასკოლო თამაშებსა და ვარჯიშებში); გ) დაბალი ფიზიკური აქტივობით გამოწვეული აგდ-ის (არაგადამდები დაავადებები) თავიდან არიდებისათვის; დ) ადამიანის ხასიათსა და ფსიქიკაზე უარყოფითი ზეგავლენის (აპათია, აგრესია, დეპრესია, ყურადღების გაფანტვა და სხვ.; მავნე ჩვევები - ნარკოტიკების მოხმარება და აზარტული თამაშები) თავიდან არიდებისათვის. ჯანსაღი ცხოვრების წესის პოპულარიზაციას ხელს უწყობს ოლიმპიზმისა და ფიზიკური აღზრდისა და სპორტის ისტორიის შესწავლა (ოლიმპიური თამაშების წარმოშობის ისტორია, განვითარების ეტაპები, თანამედროვე ოლიმპიური თამაშები, ზამთრის ოლიმპიური თამაშები, ოლიმპიური სიმბოლიკა, პარალიმპური თამაშები, ქართველები ოლიმპიურ თამაშებზე, საქართველო, როგორც დამოუკიდებელი სახელმწიფო ოლიმპიურ თამაშებზე, ფიზიკური აღზრდისა და სპორტის განვითარება საქართველოსა და მსოფლიოში). ზემოთქმულის გათავისება საფუძველს ქმნის სხვა საგნობრივი ჯგუფის საგნების შინაარსების გასააზრებლად (ბიოლოგია, სამიზნე ცნება: ჯანმრთელობა და დაავადება, ქიმია, სამიზნე ცნება ქიმიური პროცესი). |
გ) სასწავლო თემატური ბლოკები:
| თემატური ბლოკი | თემატური ბლოკის აღწერილობა / სავარაუდო თემები |
|---|---|
| ფიტნესი - გამაჯანსაღებელი და ზოგადგანმავითარებელი აქტივობები | აერობიკა, პილატესი და სხვა. |
| სპორტის სახეობები | მძლეოსნობა, ხელბურთი, ძიუდო და სხვა. |
| ეროვნული ტრადიციული სპორტული სახეობები | ლელობურთი, ქართული ჭიდაობა და სხვა. |
| მასობრივ-გამაჯანსაღებელი სპორტი | ორიენტირება, ლაშქრობა და სხვა. |
ნორმატიული-აქტი-18 ⬇
დანართი №11
მუხლი 301. კომპიუტერული ტექნოლოგიების სტანდარტი
ა) სწავლა-სწავლების მიზნები:
ალგორითმული აზროვნების განვითარება;
ციფრულ და რეალურ სამყაროს შორის კავშირებისა და განსხვავებების წარმოჩენა;
კომპიუტერული ტექნოლოგიების საშუალებით რეალური პრობლემების გადაჭრისთვის საჭირო უნარების ჩამოყალიბება.
კომპიუტერული ტექნოლოგიების სტანდარტი დაწყებით საფეხურზე
ა) სწავლის შედეგები
საგნის სწავლა-სწავლების მიზნების მისაღწევად სასწავლო პროცესში მოსწავლე ურთიერთდაკავშირებულად გაიაზრებს კომპიუტერული ტექნოლოგიებისათვის საკვანძო ცნებებს — „კოდირება“, „ციფრული ინფორმაცია“, „კომპიუტერული სისტემა“. მათი გააზრების საფუძველზე მოსწავლეს შეუძლია:
| სწავლის შედეგი | შედეგის მიღწევის ინდიკატორები - მოსწავლეს შეუძლია: | სამიზნე ცნების მოცულობა - მოსწავლე აცნობიერებს რომ: |
| (1) პროგრამული კოდის შემუშავება ალგორითმული აზროვნების გასავითარებლად; |
|
სამიზნე ცნება „კოდირება“ - კოდი პირობითი ნიშნების სისტემაა, რომელიც ინფორმაციის გადაცემისა და შენახვის შესაძლებლობას იძლევა. ინფორმაციის კოდირება სალაპარაკო ენას შეიძლება შევადაროთ. ენის საშუალებით ადამიანი თავისი ფიქრების, აზრების კოდირებას ახორციელებს. თავის მხრივ, მეტყველების კოდირება დამწერლობის საშუალებით არის შესაძლებელი. თუკი მეტყველების კოდირება დამწერლობის საშუალებით ხორციელდება, პროგრამული კოდი ადამიანის მიერ შექმნილი პირობითი ნიშნების ენაა, რომელიც ინსტრუქციათა ნაკრებს წარმოადგენს. პროგრამული კოდი განსაზღვრავს, კომპიუტერული მოწყობილობის მიერ გარკვეული ოპერაციების შესრულებას. კომპიუტერული პროგრამის შესაქმნელად საჭიროა ალგორითმის შემუშავება, ერთგვარი გეგმის შედგენა. დაპროგრამება ალგორითმის საფუძველზე პროგრამული ენის გამოყენებით ხორციელდება. პროგრამული კოდის შემუშავება შესაძლებელია ბლოკებზე დაფუძნებული პროგრამული ენის გამოყენებით ვიზუალური დაპროგრამების გარემოში. იმისათვის, რომ ელექტრონულმა მოწყობილობამ (მაგ. მიკროკონტროლერმა) შეასრულოს დავალება (მიიღოს და დაამუშაოს მონაცემები, მართოს პროცესები), საჭიროა მისი დაპროგრამება. დაპროგრამება იძლევა ავტომატიზაციისა და სხვა სისტემებთან ინტეგრაციის შესაძლებლობას. პროგრამული კოდის შესამუშავებლად, ბლოკებზე დაფუძნებული დაპროგრამების გარემოში, საჭიროა დაპროგრამების ელემენტებისა და ძირითადი ინსტრუქციების სათანადოდ გამოყენება (მაგ: ცვლადი (variable); ოპერატორები (Operators); არითმეტიკული ოპერატორები (Arithmetic operators); შედარების ოპერატორები (Comparison operators); ლოგიკურ ოპერატორები (Logical operators); ციკლები (Loops); ბრძანებები პირობის გათვალისწინებით (Conditional Commands); ფუნქცია (Functions); მოვლენები (Events); კონტეინერები და კოლექციები (Containers and Collections) და სხვა). სამიზნე ცნების – „კოდირება“ – გათავისება საფუძველს ქმნის სხვა საგნების შინაარსების სიღრმისეული გააზრებისთვის, კერძოდ: ქართული ენა (სამიზნე ცნება - ტექსტი), მათემატიკა (სამიზნე ცნებები - კანონზომიერება; ლოგიკა), ხელოვნება (სამიზნე ცნება - სახვითი ენა), უცხოური ენა (სამიზნე ცნება- ტექსტი; ენობრივი საშუალებები), მუსიკა (სამიზნე ცნება - მუსიკის ენა). |
| (2) ციფრული ინფორმაციის მოგროვება, დამუშავება, გაზიარება, ციფრულ და რეალურ სამყაროს შორის კავშირებისა და განსხვავებების წარმოსაჩენად; |
|
სამიზნე ცნება „ციფრული ინფორმაცია“ - „ციფრული ინფორმაცია“ არის ორგანიზებული და დამუშავებული ციფრული მონაცემები. თავის მხრივ, ციფრული მონაცემები შესაძლოა წარმოდგენილი იყოს დაუმუშავებელი ფაქტების, რიცხვების, სიმბოლოების, კოდის ცალკეული ფრაგმენტების სახით. ასეთი მონაცემებიდან ინფორმაციის მიღება რთული, ან შეუძლებელია. საჭიროა მისი დახარისხება, გარკვეულ სისტემაში მოყვანა. შესაბამისად, ციფრული ინფორმაცია ციფრული მონაცემების დამუშავების შედეგს წარმოადგენს. ციფრული ინფორმაცია საშუალებას გვაძლევს, გავაანალიზოთ სხვადასხვა სიტუაცია და მივიღოთ გააზრებული გადაწყვეტილებები. მისი გამოყენება მრავალ სფეროშია შესაძლებელი, დაწყებული ყოველდღიური ცხოვრებიდან, დამთავრებული კომპლექსური სამეცნიერო კვლევებითა და ეკონომიკური პროცესებით. ციფრული ინფორმაციის წარმოდგენის გავრცელებული ფორმა კომპიუტერული ფაილებია. ეს შესაძლოა იყოს ტექსტური, გრაფიკული, ვიდეო, აუდიო, ან სხვა ტიპის ფაილები. თითოეულ ტიპს აქვს თავისი სტრუქტურა და დანიშნულება (მაგ.: გრაფიკული ფაილი (.jpg, .png), აუდიო ფაილები (.mp3), ვიდეო ფაილები (.mp4), ტექსტური ფაილები (.txt), ტექსტური დოკუმენტები, რომლებიც ტექსტთან ერთად შესაძლოა, მოიცავდეს გამოსახულებას და ინტერაქტიულ ობიექტებს (.docx, .pdf), ელექტრონული ცხრილები (.xlsx), მულტიმედია პრეზენტაციები (.pptx) და სხვა). კომპიუტერულ ფაილებში შესაძლოა განვახორციელოთ ცვლილება და ფაილები გადავიტანოთ ერთი კომპიუტერული მოწყობილობიდან მეორეში (კომპიუტერული ფაილი ფიზიკური ობიექტი არ არის, ამიტომ მისი შეხება, ხელში დაჭერა შეუძლებელია). როგორც ციფრები, ტექსტი და სხვა სახის მონაცემები შეგვიძლია დავწეროთ ფურცელზე, ასევე ციფრული ინფორმაცია შეგვიძლია ჩავწეროთ და შევინახოთ კომპიუტერში. ციფრული ინფორმაციის საზომი ერთეულებია: ბაიტი (byte), კილობაიტი (kilobyte), მეგაბაიტი (megabyte), გიგაბაიტი (gigabyte) და ა. შ. ციფრული ინფორმაციის ეთიკური გამოყენება თანამედროვე სამყაროში უდიდეს მნიშვნელობას იძენს. განსაკუთრებით აქტუალურია პირადი ინფორმაციის დაცვა, რათა თავიდან ავიცილოთ მისი არასანქცირებული გამოყენება და გავრცელება. ასევე, ინფორმაციის კრიტიკული შეფასება ციფრული წიგნიერების მნიშვნელოვანი შემადგენელი ნაწილია, რაც გულისხმობს ინფორმაციის სანდოობის შემოწმებას, დეზინფორმაციის ამოცნობასა და მიღებული ინფორმაციის გააზრებულად გამოყენებას. ხელოვნური ინტელექტი არის პროგრამული უზრუნველყოფა, რომელსაც შეუძლია იმ სამუშაოს შესრულება, რომლის გაკეთება მხოლოდ ადამიანს შეეძლო (მაგ.:, დაწეროს შინაარსის მქონე ტექსტი, შექმნას ნახატი, მელოდია და ა.შ). ხელოვნური ინტელექტის პლატფორმები ციფრულ ინფორმაციასთან მუშაობაში გვეხმარება. მართალია, ხელოვნურ ინტელექტს ზოგიერთი დავალების შესრულება ადამიანზე სწრაფად და უკეთესად შეუძლია, თუმცა ადამიანი თავისი მრავალმხრივი შესაძლებლობებით მას ბევრად აღემატება. მაგალითად, ადამიანს შეუძლია ხელოვნური ინტელექტის პლატფორმების შექმნა, ხელოვნურ ინტელექტს კი ასეთი სამუშაოს შესრულება არ შეუძლია. სამიზნე ცნების – „ციფრული ინფორმაცია“ – გათავისება საფუძველს ქმნის სხვა საგნების შინაარსების სიღრმისეული გააზრებისთვის, კერძოდ: ქართული ენა (სამიზნე ცნება - ტექსტი), მათემატიკა (სამიზნე ცნებები - კანონზომიერება; ლოგიკა), ხელოვნება (სამიზნე ცნება - სახვითი ენა), უცხოური ენა (სამიზნე ცნება - ტექსტი; ენობრივი საშუალებები), მუსიკა (სამიზნე ცნება - მუსიკის ენა). |
| (3) კომპიუტერული სისტემის აპარატურული და პროგრამული უზრუნველყოფის მუშაობის პრინციპების გააზრება, კომპიუტერული ტექნოლოგიების საშუალებით რეალური პრობლემების გადაჭრისთვის საჭირო უნარების ჩამოსაყალიბებლად. |
|
სამიზნე ცნება „კომპიუტერული სისტემა“ - კომპიუტერული სისტემა ელექტრონული კომპონენტებისაგან (აპარატურული უზრუნველყოფა) შედგება და კომპიუტერული პროგრამებით (პროგრამული უზრუნველყოფა) იმართება. ელექტრონული კომპონენტები უზრუნველყოფენ კომპიუტერული სისტემის გამართულ მუშაობას: მასში ციფრული ინფორმაციის შეტანის, შენახვის, დამუშავებისა და გამოტანის პროცესს, ხოლო პროგრამული უზრუნველყოფა განსაზღვრავს კომპიუტერული მოწყობილობის მიერ ოპერაციების შესრულებას. „კომპიუტერული სისტემები“ ფართო ცნებაა და ბევრ, განსხვავებული სახის ელექტრონულ მოწყობილობას მოიცავს (მაგ.: პერსონალური კომპიუტერი (Personal Computer - PC), სერვერი (Server), ლეპტოპი (Laptop), ტაბლეტის ტიპის ელექტრონული მოწყობილობა (Tablet), სმარტფონი (smartphone), ვირტუალური რეალობის სათვალე (VR), დამატებითი რეალობის სათვალე (AR) და სხვა). აპარატურული უზრუნველყოფა (Hardware): კომპიუტერული სისტემის ფიზიკური კომპონენტებია, რომლებსაც შეგვიძლია, ხელით შევეხოთ. აპარატურული უზრუნველყოფა ორ ძირითად კატეგორიად (ნაწილად) შეგვიძლია დავყოთ:
კომპიუტერული მოწყობილობების აპარატურული უზრუნველყოფა ფუნქციონირების პროცესში ეყრდნობა ორობით სისტემას, შესაბამისად, მუშაობის დროს იყენებს ნულებს (0) და ერთებს (1). იმისათვის, რომ აპარატურულ დონეზე მოხდეს მათი ერთმანეთისაგან გარჩევა, შემოღებულია შეთანხმება ე.წ. დაბალი და მაღალი სტატუსის შესახებ: დაბალი სტატუსი შეესაბამება უმოქმედო მდგომარეობას, პირობით ნულს. ხოლო მაღალი სტატუსი, ანუ აქტიური/მოქმედი მდგომარეობა შეესაბამება ერთს (1). ეს ძალიან ჰგავს შუქის ჩამრთველს, რომელიც ან გამორთულია (0), ან ჩართული (1). პროგრამული უზრუნველყოფა (Software): წარმოადგენს ინსტრუქციებისა და მონაცემების ლოგიკურ ერთობლიობას, რომელიც მართავს აპარატურულ მოწყობილობას და განსაზღვრავს კომპიუტერული მოწყობილობის მიერ ოპერაციების თანამიმდევრულ შესრულებას. პროგრამული უზრუნველყოფა შეგვიძლია ორ ტიპად დავყოთ:
კომპიუტერულ სისტემებში ინფორმაციის დამუშავება-გაზიარებისათვის შექმნილია ერთიანი სტანდარტები (მაგ.: ტექსტთან სამუშაოდ შემუშავებულია სხვადასხვა სახის კოდირების ერთიანი წესები). საბოლოო ჯამში, პროგრამული უზრუნველყოფა ციფრულ ინფორმაციას აპარატურული მოწყობილობის მუშაობის პრინციპების შესაბამისად, ორობით (ბინარულ) კოდში გარდაქმნის. ყველა მონაცემი პროგრამული უზრუნველყოფის მუშაობის შედეგად ნულებად (0) და ერთებად (1) გარდაიქმნება. ასეთ ჩანაწერს ორობით (ბინარულ) კოდს უწოდებენ. კომპიუტერული ქსელი კომპიუტერებისა და სხვა ერთმანეთთან დაკავშირებული კომპიუტერული სისტემის ერთობლიობაა. არსებობს ორი სახის კომპიუტერული ქსელი: ლოკალური ქსელი (LAN) და გლობალური ქსელი (WAN), რომლის მაგალითიც არის ინტერნეტი. ლოკალური ქსელი (LAN) არის მცირე ზომის კომპიუტერული ქსელი, რომელიც არსებობს შეზღუდულ ტერიტორიაზე, როგორიცაა სახლი, სკოლა, ან ოფისი. გლობალური ქსელი (WAN) აკავშირებს მცირე ზომის (LAN) ქსელებს გეოგრაფიულად დაშორებულ ადგილებში. კიბერუსაფრთხოება (Cybersecurity) მოიცავს კომპიუტერული სისტემების, ქსელებისა და მონაცემების დაცვას კიბერშეტევებისგან, როგორიცაა „ჰაკერობა“, კომპიუტერული ვირუსები და სხვა მავნე პროგრამები. მისი მიზანია, უზრუნველყოს ინფორმაციის კონფიდენციალურობა, მთლიანობა და ხელმისაწვდომობა. კომპიუტერულ სისტემებთან მუშაობისას აუცილებელია კიბერუსაფრთხოების ნორმების დაცვა. როგორც რეალურ, ისე ციფრულ სამყაროში მნიშვნელოვანია საკუთარი მოწყობილობებისა და პერსონალური ინფორმაციის უსაფრთხოდ შენახვა, რაც მოითხოვს კიბერუსაფრთხოების ძირითადი პრინციპების ცოდნას. კიბერუსაფრთხოების უზრუნველსაყოფად აუცილებელია კიბერჰიგიენის წესების დაცვა. სამიზნე ცნების – „კომპიუტერული სისტემები“ – გათავისება საფუძველს ქმნის სხვა საგნების შინაარსების სიღრმისეული გააზრებისთვის, კერძოდ: ქართული ენა (სამიზნე ცნება - ტექსტი), მათემატიკა (სამიზნე ცნებები - კანონზომიერება; ლოგიკა), ხელოვნება (სამიზნე ცნება - სახვითი ენა), უცხოური ენა (სამიზნე ცნება - ტექსტი; ენობრივი საშუალებები), მუსიკა (სამიზნე ცნება - მუსიკის ენა). |
ბ) თემატური ბლოკები
|
თემატური ბლოკის აღწერილობა |
| ალგორითმის შემუშავება და პროგრამული კოდის შექმნა (ვიზუალური დაპროგრამების გარემოში); | თემატური ბლოკი მოიცავს ბლოკებზე დაფუძნებული დაპროგრამების გარემოში (ვიზუალური დაპროგრამება) დაპროგრამების საფუძვლების გაცნობას. კომპიუტერული პროგრამის შექმნა:
ელექტრონული მოწყობილობის დაპროგრამება-გამართვა:
|
| ციფრული ინფორმაციის დამუშავება და ხელოვნური ინტელექტი; | თემატური ბლოკი მოიცავს ციფრული ინფორმაციის მოძიების, შენახვის, დახარისხების, დამუშავებისა და ვიზუალიზაციის მეთოდების დაუფლებას; ასევე ხელოვნური ინტელექტის შესაძლებლობების შესწავლას. ციფრული ინფორმაცია:
ციფრული წიგნიერება:
ხელოვნური ინტელექტი:
|
| აპარატურული და პროგრამული უზრუნველყოფა; | თემატური ბლოკი მოიცავს კომპიუტერული სისტემის აგებულების გაცნობას, კომპიუტერული სისტემის აპარატურულ და პროგრამულ უზრუნველყოფას შორის კავშირის შესწავლას. კომპიუტერული სისტემის აპარატურული უზრუნველყოფა:
კომპიუტერული სისტემის პროგრამული უზრუნველყოფა:
კავშირი აპარატურულ და პროგრამულ უზრუნველყოფას შორის:
|
| კომპიუტერული ქსელები, ინტერნეტი და კიბერუსაფრთხოება. | თემატური ბლოკი მოიცავს კომპიუტერული ქსელების ფუნქციონირების პრინციპების შესწავლას, ინტერნეტისა და საძიებო სისტემების სათანადოდ გამოყენებას, კიბერუსაფრთხოებისა და კიბერჰიგიენის ნორმების დაცვას. კომპიუტერული ქსელები და ინტერნეტი:
კიბერუსაფრთხოება და კიბერჰიგიენა:
|
ხშირად დასმული კითხვები
- მოქმედებს თუ არა „ეროვნული სასწავლო გეგმის დამტკიცების შესახებ“ საქართველოს განათლებისა და მეცნიერების მინისტრის 2016 წლის 18 მაისის №40/ნ ბრძანებაში ცვლილების შეტანის შესახებ?
- დიახ, საქართველოს მინისტრის ბრძანება „ეროვნული სასწავლო გეგმის დამტკიცების შესახებ“ საქართველოს განათლებისა და მეცნიერების მინისტრის 2016 წლის 18 მაისის №40/ნ ბრძანებაში ცვლილების შეტანის შესახებ ამჟამად ძალაშია. ბოლო კონსოლიდირებული რედაქცია — 04.09.2026.
- როდის იქნა მიღებული „ეროვნული სასწავლო გეგმის დამტკიცების შესახებ“ საქართველოს განათლებისა და მეცნიერების მინისტრის 2016 წლის 18 მაისის №40/ნ ბრძანებაში ცვლილების შეტანის შესახებ?
- „ეროვნული სასწავლო გეგმის დამტკიცების შესახებ“ საქართველოს განათლებისა და მეცნიერების მინისტრის 2016 წლის 18 მაისის №40/ნ ბრძანებაში ცვლილების შეტანის შესახებ მიღებულია 04.09.2026. მიმღები ორგანო — საქართველოს განათლების, მეცნიერებისა და ახალგაზრდობის მინისტრი. დოკუმენტის ნომერი — №116/ნ. სარეგისტრაციო კოდი — 430210000.22.022.018895.
- სად არის „ეროვნული სასწავლო გეგმის დამტკიცების შესახებ“ საქართველოს განათლებისა და მეცნიერების მინისტრის 2016 წლის 18 მაისის №40/ნ ბრძანებაში ცვლილების შეტანის შესახებ-ის ოფიციალური ტექსტი?
- ოფიციალური წყაროა საქართველოს საკანონმდებლო მაცნე (matsne.gov.ge). legali.ge-ზე ტექსტი მოცემულია 04.09.2026 მდგომარეობით.
როგორ დავიმოწმოთ
საქართველოს მინისტრის ბრძანება „ეროვნული სასწავლო გეგმის დამტკიცების შესახებ“ საქართველოს განათლებისა და მეცნიერების მინისტრის 2016 წლის 18 მაისის №40/ნ ბრძანებაში ცვლილების შეტანის შესახებ, №116/ნ, 04.09.2026, სარეგისტრაციო კოდი 430210000.22.022.018895 (კონსოლიდირებული რედაქცია 04.09.2026). ხელმისაწვდომია: https://legali.ge/law/6991272/