,,ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიების მენეჯმენტის გეგმის დამტკიცების თაობაზე“
მიღების თარიღი 14.07.2008
ძალის დაკარგვა 20.01.2014
გამომცემი ორგანო საქართველოს გარემოს დაცვისა და ბუნებრივი რესურსების მინისტრი
ნომერი №535
სარეგისტრაციო კოდი 360.060.000.22.023.012.048
გამოქვეყნების წყარო სსმ, 104, 23/07/2008
კონსოლიდირებული ვერსიები
დამატებითი მეტამონაცემები (15)
| 1. Buxus colchica | ბზა |
| 2. Pterocaria pterocarpa | ლაფანი |
| 3. Zelkova carpinifolia | ძელქვა |
| 4. Taxus baccata | უთხოვარი |
| 5. Castanea sativa | წაბლი |
| 6. Quercus pedunculiflora | ჭალის მუხა |
| 7. Juglans regia | კაკალი |
| 8. Ulmus glabra | შიშველი თელადუმა |
| 9. Ulmus minor | პატარა თელადუმა |
| № | კვლევა |
| 1. | ბიომრავალფეროვნების ინვენტარიზაცია |
| 3. | კვებითი კავშირებისა და ცხოველთა რაციონის კვლევა |
| 4. | მტაცებელი-მსხვერპლის ურთიერთობის შესწავლა |
| 5. | ფლორის სახეობების შესწავლა (გავრცელება, განახლება, სიცოცხლეობა და ა.შ.) |
| 6. | თევზის მარაგის შეფასება ილტოს აღკვეთილში |
⛔ გაუქმებულია — 1 აქტით
დოკუმენტის ტექსტი
,,ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიების მენეჯმენტის გეგმის დამტკიცების თაობაზე“
p.MsoNormal, li.MsoNormal, div.MsoNormal { margin:0in; margin-bottom:.0001pt; font-size:11.0pt; }
h1 {margin:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:justify; font-size:11.0pt; font-weight:normal;}
h2 {margin-top:12.0pt; margin-right:0in; margin-bottom:3.0pt; margin-left:0in; line-height:130%; page-break-after:avoid; font-size:11.0pt; font-weight:bold;}
h3 { margin-top:12.0pt; margin-right:0in; margin-bottom:3.0pt; margin-left:0in; line-height:130%; page-break-after:avoid; font-size:10.0pt; font-weight:bold;}
h4 {margin-top:12.0pt; margin-right:0in; margin-bottom:3.0pt; margin-left:1.0in; text-align:justify; text-indent:-.25in; page-break-after:avoid; font-size:11.0pt; font-weight:bold;}
h5 {margin-top:0in; margin-right:0in; margin-bottom:6.0pt; margin-left:0in; text-align:justify; line-height:130%; page-break-after:avoid; font-size:10.0pt; font-weight:normal; font-style:italic;}
h6 {margin-top:0in; margin-right:0in; margin-bottom:6.0pt; margin-left:0in; line-height:130%; page-break-after:avoid; font-size:10.0pt; font-weight:bold; font-style:italic;}
p.MsoHeading7, li.MsoHeading7, div.MsoHeading7 {margin-top:0in; margin-right:0in; margin-bottom:6.0pt; margin-left:0in; line-height:130%; page-break-after:avoid; font-size:10.0pt; font-style:italic;}
p.MsoHeading8, li.MsoHeading8, div.MsoHeading8 {margin-top:0in; margin-right:0in; margin-bottom:6.0pt; margin-left:0in; line-height:130%; page-break-after:avoid; font-size:10.0pt; color:red; font-weight:bold;}
p.MsoHeading9, li.MsoHeading9, div.MsoHeading9 {margin-top:12.0pt; margin-right:0in; margin-bottom:3.0pt; margin-left:0in; text-align:justify; line-height:125%; font-size:9.0pt; font-weight:bold; font-style:italic;}
p.MsoToc1, li.MsoToc1, div.MsoToc1 {margin-top:6.0pt; margin-right:0in; margin-bottom:0in; margin-left:0in; margin-bottom:.0001pt; font-size:11.0pt; font-weight:bold;}
p.MsoToc2, li.MsoToc2, div.MsoToc2 {margin-top:6.0pt; margin-right:0in; margin-bottom:0in; margin-left:12.0pt; margin-bottom:.0001pt; font-size:11.0pt; font-weight:bold;}
p.MsoToc3, li.MsoToc3, div.MsoToc3 {margin-top:0in; margin-right:0in; margin-bottom:0in; margin-left:24.0pt; margin-bottom:.0001pt; font-size:10.0pt; }
p.MsoToc4, li.MsoToc4, div.MsoToc4 {margin-top:0in; margin-right:0in; margin-bottom:0in; margin-left:.5in; margin-bottom:.0001pt; font-size:10.0pt; }
p.MsoToc5, li.MsoToc5, div.MsoToc5 {margin-top:0in; margin-right:0in; margin-bottom:0in; margin-left:48.0pt; margin-bottom:.0001pt; font-size:10.0pt; }
p.MsoToc6, li.MsoToc6, div.MsoToc6 {margin-top:0in; margin-right:0in; margin-bottom:0in; margin-left:60.0pt; margin-bottom:.0001pt; font-size:10.0pt; }
p.MsoToc7, li.MsoToc7, div.MsoToc7 {margin-top:0in; margin-right:0in; margin-bottom:0in; margin-left:1.0in; margin-bottom:.0001pt; font-size:10.0pt; }
p.MsoToc8, li.MsoToc8, div.MsoToc8 {margin-top:0in; margin-right:0in; margin-bottom:0in; margin-left:84.0pt; margin-bottom:.0001pt; font-size:10.0pt; }
p.MsoToc9, li.MsoToc9, div.MsoToc9 {margin-top:0in; margin-right:0in; margin-bottom:0in; margin-left:96.0pt; margin-bottom:.0001pt; font-size:10.0pt; }
p.MsoNormalIndent, li.MsoNormalIndent, div.MsoNormalIndent {margin-top:0in; margin-right:0in; margin-bottom:0in; margin-left:.5in; margin-bottom:.0001pt; text-align:justify; text-indent:28.35pt; line-height:125%; font-size:11.0pt; }
p.MsoFootnoteText, li.MsoFootnoteText, div.MsoFootnoteText {margin-top:0in; margin-right:0in; margin-bottom:6.0pt; margin-left:0in; font-size:8.0pt; }
p.MsoCommentText, li.MsoCommentText, div.MsoCommentText {margin:0in; margin-bottom:.0001pt; font-size:10.0pt; }
p.MsoHeader, li.MsoHeader, div.MsoHeader { margin-top:0in; margin-right:0in; margin-bottom:6.0pt; margin-left:0in; line-height:130%; font-size:11.0pt; font-weight:bold;}
p.MsoFooter, li.MsoFooter, div.MsoFooter {margin:0in; margin-bottom:.0001pt; font-size:11.0pt; }
span.MsoFootnoteReference { vertical-align:super;}
p.MsoListBullet, li.MsoListBullet, div.MsoListBullet {margin-top:0in; margin-right:0in; margin-bottom:6.0pt; margin-left:0in; text-indent:0in; line-height:130%; font-size:10.0pt; }
p.MsoListNumber, li.MsoListNumber, div.MsoListNumber {margin-top:0in; margin-right:0in; margin-bottom:0in; margin-left:14.15pt; margin-bottom:.0001pt; text-align:justify; text-indent:-14.15pt; line-height:125%; font-size:11.0pt; }
p.MsoListNumber2, li.MsoListNumber2, div.MsoListNumber2 {margin-top:0in; margin-right:0in; margin-bottom:6.0pt; margin-left:32.15pt; text-indent:-.25in; line-height:130%; font-size:10.0pt; }
p.MsoBodyText, li.MsoBodyText, div.MsoBodyText {margin-top:0in; margin-right:0in; margin-bottom:6.0pt; margin-left:0in; text-align:justify; line-height:130%; font-size:10.0pt; }
p.MsoBodyTextIndent, li.MsoBodyTextIndent, div.MsoBodyTextIndent {margin:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:justify; text-indent:.25in; line-height:150%; font-size:11.0pt; }
p.MsoBodyText2, li.MsoBodyText2, div.MsoBodyText2 {margin-top:0in; margin-right:0in; margin-bottom:6.0pt; margin-left:0in; line-height:130%; font-size:10.0pt; color:red;}
p.MsoBodyText3, li.MsoBodyText3, div.MsoBodyText3 {margin-top:0in; margin-right:0in; margin-bottom:6.0pt; margin-left:.25in; text-align:justify; text-indent:-.25in; line-height:130%; font-size:10.0pt; color:red;}
p.MsoBodyTextIndent2, li.MsoBodyTextIndent2, div.MsoBodyTextIndent2 {margin-top:0in; margin-right:0in; margin-bottom:6.0pt; margin-left:1.2pt; text-indent:0in; line-height:130%; font-size:10.0pt; }
p.MsoBodyTextIndent3, li.MsoBodyTextIndent3, div.MsoBodyTextIndent3 {margin-top:0in; margin-right:0in; margin-bottom:6.0pt; margin-left:-2.3pt; text-indent:0in; line-height:130%; font-size:10.0pt; }
a:link, span.MsoHyperlink {color:blue; text-decoration:underline;}
a:visited, span.MsoHyperlinkFollowed {color:purple; text-decoration:underline;}
p.MsoPlainText, li.MsoPlainText, div.MsoPlainText {margin-top:6.0pt; margin-right:0in; margin-bottom:0in; margin-left:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:center; page-break-before:always; font-size:10.0pt; font-style:italic;}
p {margin-top:5.0pt; margin-right:0in; margin-bottom:5.0pt; margin-left:0in; font-size:11.0pt; }
p.MsoAcetate, li.MsoAcetate, div.MsoAcetate {margin-top:0in; margin-right:0in; margin-bottom:6.0pt; margin-left:0in; line-height:130%; font-size:8.0pt; }
p.Style1, li.Style1, div.Style1 { margin-top:0in; margin-right:0in; margin-bottom:6.0pt; margin-left:0in; font-size:8.0pt; }
p.Footnote, li.Footnote, div.Footnote { margin:0in; margin-bottom:.0001pt; font-size:8.0pt; }
p.Prog1, li.Prog1, div.Prog1 { margin-top:0in; margin-right:36.85pt; margin-bottom:0in; margin-left:28.35pt; margin-bottom:.0001pt; text-indent:-28.35pt; line-height:125%; font-size:11.0pt; }
p.Prog2, li.Prog2, div.Prog2 { margin-top:0in; margin-right:36.85pt; margin-bottom:0in; margin-left:42.55pt; margin-bottom:.0001pt; text-indent:-28.35pt; line-height:125%; font-size:11.0pt; }
p.qvetavi1, li.qvetavi1, div.qvetavi1 { margin-top:.25in; margin-right:0in; margin-bottom:0in; margin-left:0in; margin-bottom:.0001pt; line-height:125%; page-break-after:avoid; font-size:11.0pt; font-weight:bold;}
p.CronoH, li.CronoH, div.CronoH { margin-top:6.0pt; margin-right:0in; margin-bottom:6.0pt; margin-left:0in; text-align:center; font-size:12.0pt; font-weight:bold;}
p.CronoC, li.CronoC, div.CronoC { margin:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:center; font-size:11.0pt; }
p.CronoL, li.CronoL, div.CronoL { margin:0in; margin-bottom:.0001pt; font-size:11.0pt; }
p.CronoR, li.CronoR, div.CronoR { margin:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:right; font-size:11.0pt; }
p.w, li.w, div.w { margin-top:.25in; margin-right:0in; margin-bottom:0in; margin-left:0in; margin-bottom:.0001pt; line-height:125%; page-break-after:avoid; font-size:11.0pt; font-weight:bold;}
p.list, li.list, div.list { margin-top:0in; margin-right:0in; margin-bottom:0in; margin-left:42.5pt; margin-bottom:.0001pt; text-indent:-14.15pt; line-height:125%; font-size:11.0pt; }
p.gamokopiliparagrapi, li.gamokopiliparagrapi, div.gamokopiliparagrapi { margin-top:0in; margin-right:0in; margin-bottom:6.0pt; margin-left:0in; text-align:justify; line-height:125%; font-size:11.0pt; }
p.familia, li.familia, div.familia { margin-top:12.0pt; margin-right:0in; margin-bottom:5.0pt; margin-left:0in; page-break-after:avoid; font-size:11.0pt; font-weight:bold;}
p.abzacianipara, li.abzacianipara, div.abzacianipara { margin:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:justify; text-indent:.3in; line-height:125%; font-size:12.0pt; }
p.gd, li.gd, div.gd { margin-top:6.0pt; margin-right:0in; margin-bottom:6.0pt; margin-left:0in; page-break-after:avoid; font-size:12.0pt; font-weight:bold;}
p.German, li.German, div.German { margin:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:justify; line-height:150%; font-size:11.0pt; }
p.xl31, li.xl31, div.xl31 { margin-top:5.0pt; margin-right:0in; margin-bottom:5.0pt; margin-left:0in; font-size:11.0pt; }
p.xl27, li.xl27, div.xl27 { margin-top:5.0pt; margin-right:0in; margin-bottom:5.0pt; margin-left:0in; text-align:center; font-size:11.0pt; }
p.Text, li.Text, div.Text { margin-top:12.0pt; margin-right:0in; margin-bottom:0in; margin-left:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:justify; font-size:14.0pt; }
p.sia11, li.sia11, div.sia11 { margin-top:0in; margin-right:0in; margin-bottom:0in; margin-left:.2in; margin-bottom:.0001pt; text-align:justify; text-indent:-.2in; line-height:125%; font-size:12.0pt; }
p.Header3WB, li.Header3WB, div.Header3WB { margin:0in; margin-bottom:.0001pt; page-break-after:avoid; font-size:10.0pt; font-style:italic;}
span.StyleFootnoteReference10pt { vertical-align:super;}
span.Italic-engl { color:black; font-style:italic;}
p.StyleHeading1AcadMtavr12pt, li.StyleHeading1AcadMtavr12pt, div.StyleHeading1AcadMtavr12pt { margin:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:justify; font-size:11.0pt; }
p.MPHeading1, li.MPHeading1, div.MPHeading1 { margin-top:0in; margin-right:0in; margin-bottom:0in; margin-left:.5in; margin-bottom:.0001pt; text-align:justify; text-indent:28.35pt; line-height:125%; font-size:11.0pt; font-weight:bold;}
p.MPHeading2, li.MPHeading2, div.MPHeading2 { margin:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:justify; font-size:11.0pt; font-weight:bold;}
p.MPHeading3, li.MPHeading3, div.MPHeading3 { margin:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:justify; font-size:11.0pt; font-weight:bold;}
p.MPHeading4, li.MPHeading4, div.MPHeading4 { margin:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:justify; page-break-after:avoid; font-size:11.0pt; font-weight:bold; font-style:italic;}
span.StyleMPHeading1 { font-weight:bold;}
p.hedingxuTi, li.hedingxuTi, div.hedingxuTi { margin:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:justify; page-break-after:avoid; font-size:11.0pt; }
p.parlamdrst, li.parlamdrst, div.parlamdrst { margin:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:justify; text-indent:14.2pt; font-size:11.0pt; }
p.abzacixml, li.abzacixml, div.abzacixml { margin:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:justify; text-indent:14.15pt; font-size:11.0pt; }
p.sulcvlilebaxml, li.sulcvlilebaxml, div.sulcvlilebaxml { margin:0in; margin-bottom:.0001pt; text-indent:14.15pt; font-size:11.0pt; font-weight:bold;}
p.zogadinacilixml, li.zogadinacilixml, div.zogadinacilixml { margin-top:12.0pt; margin-right:0in; margin-bottom:0in; margin-left:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:center; text-indent:-42.5pt; line-height:12.0pt; page-break-after:avoid; font-size:11.0pt; font-weight:bold;}
p.gansakutrebulinacilixml, li.gansakutrebulinacilixml, div.gansakutrebulinacilixml { margin-top:12.0pt; margin-right:0in; margin-bottom:0in; margin-left:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:center; text-indent:-42.5pt; page-break-after:avoid; font-size:11.0pt; font-weight:bold;}
p.sataurixml, li.sataurixml, div.sataurixml { margin-top:12.0pt; margin-right:0in; margin-bottom:6.0pt; margin-left:0in; text-align:center; text-indent:14.15pt; font-size:12.0pt; font-weight:bold;}
p.tarigixml, li.tarigixml, div.tarigixml { margin-top:6.0pt; margin-right:0in; margin-bottom:6.0pt; margin-left:0in; text-align:center; text-indent:14.2pt; font-size:11.0pt; font-weight:bold;}
p.satauri2, li.satauri2, div.satauri2 { margin:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:center; font-size:11.0pt; font-weight:bold;}
p.danartixml, li.danartixml, div.danartixml { margin-top:6.0pt; margin-right:0in; margin-bottom:6.0pt; margin-left:0in; text-align:right; text-indent:14.2pt; font-size:10.0pt; font-weight:bold; font-style:italic;}
p.khelmoceraxml, li.khelmoceraxml, div.khelmoceraxml { margin-top:6.0pt; margin-right:0in; margin-bottom:6.0pt; margin-left:0in; text-indent:14.15pt; font-size:11.0pt; font-weight:bold;}
p.ckhrilixml, li.ckhrilixml, div.ckhrilixml { margin:0in; margin-bottom:.0001pt; font-size:9.0pt; }
p.mimgebixml, li.mimgebixml, div.mimgebixml { margin:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:center; text-indent:14.2pt; font-size:14.0pt; font-weight:bold;}
p.saxexml, li.saxexml, div.saxexml { margin-top:6.0pt; margin-right:0in; margin-bottom:0in; margin-left:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:center; text-indent:14.15pt; font-size:11.0pt; font-weight:bold;}
p.adgilixml, li.adgilixml, div.adgilixml { margin-top:6.0pt; margin-right:0in; margin-bottom:6.0pt; margin-left:0in; text-align:center; text-indent:14.2pt; font-size:11.0pt; font-weight:bold;}
p.kodixml, li.kodixml, div.kodixml { margin-top:0in; margin-right:0in; margin-bottom:12.0pt; margin-left:255.1pt; text-align:right; page-break-after:avoid; font-size:10.0pt; }
p.karixml, li.karixml, div.karixml { margin-top:12.0pt; margin-right:0in; margin-bottom:0in; margin-left:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:center; font-size:11.0pt; font-weight:bold;}
p.karisataurixml, li.karisataurixml, div.karisataurixml { margin-top:0in; margin-right:0in; margin-bottom:12.0pt; margin-left:0in; text-align:center; font-size:11.0pt; font-weight:bold;}
p.muxlixml, li.muxlixml, div.muxlixml { margin-top:12.0pt; margin-right:0in; margin-bottom:0in; margin-left:42.5pt; margin-bottom:.0001pt; text-indent:-42.5pt; line-height:12.0pt; page-break-after:avoid; font-size:11.0pt; font-weight:bold;}
p.tavixml, li.tavixml, div.tavixml { margin-top:12.0pt; margin-right:0in; margin-bottom:0in; margin-left:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:center; font-size:11.0pt; font-weight:bold;}
p.tavisataurixml, li.tavisataurixml, div.tavisataurixml { margin-top:0in; margin-right:0in; margin-bottom:12.0pt; margin-left:0in; text-align:center; font-size:11.0pt; font-weight:bold;}
span.msoIns { text-decoration:underline; color:teal;}
span.msoDel { text-decoration:line-through; color:red;}
@page Section1 {size:595.45pt 841.7pt; margin:.75in 56.9pt .5in 46.75pt;}
div.Section1 {page:Section1;}
@page Section2 {size:595.45pt 841.7pt; margin:53.85pt 57.0pt .5in 85.05pt;}
div.Section2 {page:Section2;}
@page Section3 {size:595.35pt 856.15pt; margin:45.0pt 42.55pt .5in 46.75pt;}
div.Section3 {page:Section3;}
@page Section4 {size:595.3pt 841.9pt; margin:56.7pt 42.5pt 56.7pt 85.05pt;}
div.Section4 {page:Section4;}
@page Section5 {size:595.3pt 841.9pt; margin:56.7pt 42.5pt 99.0pt 85.05pt;}
div.Section5 {page:Section5;}
@page Section6 {size:595.3pt 841.9pt; margin:56.7pt 53.0pt 99.0pt 56.1pt;}
div.Section6 {page:Section6;}
ol {margin-bottom:0in;}
ul {margin-bottom:0in;}
სახელმწიფო
სარეგისტრაციო კოდი 360.060.000.22.023.012.048
საქართველოს გარემოს დაცვისა და ბუნებრივი რესურსების მინისტრის
ბრძანება №535
2008 წლის 14 ივლისი
ქ. თბილისი
ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიების მენეჯმენტის გეგმის დამტკიცების თაობაზე
�
დაცული ტერიტორიების სისტემის შესახებ� საქართველოს კანონის (პარლამენტის უწყებანი 003, 27.03.96. გვ.27) მე-15 მუხლის მე-4 პუნქტის საფუძველზე, ამავე პუნქტით დადგენილი სამართლებრივი ნორმების შესრულების მიზნით, ვბრძანებ:
1. დამტკიცდეს თანდართული ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიების მენეჯმენტის გეგმა.
2. ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიების მენეჯმენტის გეგმით გათვალისწინებული საქართველოს მხარის მიერ გასაწევი ხარჯების დაფინანსება განხორციელდეს საქართველოს საბიუჯეტო სისტემის შესახებ საქართველოს კანონის მოთხოვნათა შესაბამისად, საქართველოს გარემოს დაცვისა და ბუნებრივი რესურსების სამინისტროსათვის განსაზღვრული მოცულობის ფარგლებში.
3. ეს ბრძანება ამოქმედდეს გამოქვეყნებისთანავე.
ი. ღვალაძე
ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიების მენეჯმენტის გეგმა
კარი I
დაცული ტერიტორიების აღწერა
თავი I
ზოგადი ინფორმაცია
��� მუხლი 1🔗. ადგილმდებარეობა და საზღვრები
ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიები შედგება შემდეგი ოთხი ტერიტორიული ერ
თეულისგან: ბაბანეურის სახელმწიფო ნაკრძალი, ბაწარის სახელმწიფო ნაკრძალი, ილტოს აღკვეთილი და ახმეტის მრავალმხრივი გამოყენების ტერიტორია. ამათგან პირველი სამი გაერთიანებულია საერთო ადმინისტრაციის ქვეშ და მათი საერთო ფართობია 10819.06 ჰა.
ა) ბაბანეურის სახელმწიფო ნაკრძალის ფართობია 862,1 ჰა. იგი მდებარეობს აღმოსავლეთ (ე.წ. კახეთის) კავკასიონზე, კერძოდ, კავკასიონის მთავარი ქედის მერიდიანულ განშტოებაზე, მდ. შტორის მარჯვენა მხარეს, სოფლებს ლალისყურს, ბაბანეურსა და არგოხს შორის. ნაკრძალს ჩრდილოეთიდან ესაზღვრება ჩადუნიანის სერი, აღმოსავლეთიდან � ტახტიგორის სერი, სამხრეთიდან და დასავლეთიდან � მდ. მაღრაანისფშას ხეობები სოფლებამდე: მაღრაანი და არგოხი. ბაბანეურის ნაკრძალი თბილისდან დაახლოებით 140 კმ-ში, ხოლო ახმეტის ცენტრიდან � 19 კილომეტრში მდებარეობს;
ბ) ბაწარის სახელმწიფო ნაკრძალის საერთო ფართობია 2 985,96 ჰა. იგი მდებარეობს მდ. ალაზნის სათავეებში ანუ პანკისის ხეობაში, ალაზნის მარჯვენა შენაკადის მდ. ბაწარის ხეობაში. ნაკრძალს ჩრდილოეთიდან ესაზღვრება საქისტოს მთა და მისი მიმდებარე მთის მასივი, აღმოსავლეთიდან � წინაგორის ქედი, რომელიც მდ. ალაზანს ებჯინება, სამხრეთიდან � მდ. დიდი ველტეხისა და მდ. ბაწარის წყალგამყოფი კეხურისგორის ქედი, დასავლეთიდან კი � წოვათას ქედი და მდ. ილტოს ხეობა. ბაწარის ნაკრძალის შესასვლელი ახმეტის რაიონის სოფ. ბირკიანიდან 1.5 კმ-ში, ახმეტის ცენტრიდან � 25 კმ-ში, ხოლო თბილისიდან � 147 კმ-ში მდებარეობს;
გ) ილტოს აღკვეთილის საერთო ფართობია 6 971 ჰა. იგი მდებარეობს მდ. ილტოს ზემო წელში. მას დასავლეთიდან და ჩრდილოეთიდან ესაზღვრება მდ. ილტოს და მდ. ივრის წყალგამყოფი კახეთის ქედი, სამხრეთიდან � მდ. კიტარისხევისა და მდ. მშრალიხევის წყალგამყოფი და მდ. ჭირისხევის სამხრეთით მდებარე წყალგამყოფი, აღმოსავლეთიდან კი � ბაწარის სახელმწიფო ნაკრძალი. ილტოს აღკვეთილის შესასვლელი ახმეტის ცენტრიდან 30 კმ-მდე მანძილზეა, ხოლო თბილისიდან � 150 კმ-ზე.
��� მუხლი 2🔗. ინსტიტუციური მოწყობა
1. �
თუშეთის, ბაწარა-ბაბანეურის, ლაგოდეხისა და ვაშლოვანის დაცული ტერიტორიების შექმნისა და მართვის შესახებ� საქართველოს კანონის 46-ე მუხლის პირველი პუნქტის თანახმად,
ბაბანეურის სახელმწიფო ნაკრძალის, ბაწარის სახელმწიფო ნაკრძალისა და ილტოს აღკვეთილის მართვა ხორციელდება �
დაცული ტერიტორიების სისტემის შესახებ� საქართველოს კანონის შესაბამისად.
2. ამ მუხლის პირველ პუნქტში აღნიშნული კანონის 45-მუხლის მე-2 პუნქტის თანახმად,
სხვა სახელმწიფო უწყებები და ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოები დაცული ტერიტორიების მართვაში მონაწილეობენ საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი წესით, თავიანთი კომპეტენციის ფარგლებში, საქართველოს გარემოს დაცვისა და ბუნებრივი რესურსების სამინისტროს საჯარო სამართლის იურიდიულ პირთან � დაცული ტერიტორიების სააგენტოსთან (შემდგომში � სააგენტო) და საქართველოს გარემოს დაცვისა და ბუნებრივი რესურსების სამინისტროსთან (შემდგომში � სამინისტრო) კოორდინირებული მოქმედებების საფუძველზე.
3. �დაცული ტერიტორიების სააგენტოს ტერიტორიული ადმინისტრაციების ტიპური დებულების დამტკიცების შესახებ� საქართველოს გარემოს დაცვისა და ბუნებრივი რესურსების მინისტრის 2008 წლის 28 იანვრის №97 ბრძანებით დამტკიცებული �
დაცული ტერიტორიების სააგენტოს ტერიტორიული ადმინისტრაციების ტიპური დებულების� მე-3 მუხლის მე-14 პუნქტის თანახმად,
ბაბანეურის სახელმწიფო ნაკრძალის, ბაწარის სახელმწიფო ნაკრძალისა და ილტოს აღკვეთილის ადგილზე მართვას ახორციელებს სააგენტოს გამგებლობაში მყოფი ტერიტორიული ადმინისტრაცია �ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიების ადმინისტრა
ცია� (შემდგომში � ადმინისტრაცია).
��� მუხლი 3🔗. ძირითადი საშუალებები და აღჭურვილობა
ადმინისტრაციის მფლობელობაშია:
ა) ადმინისტრაციული შენობა;
ბ) 1 კომპიუტერი;
გ) საოფისე ავეჯი;
დ) 1 ქსეროქსი;
ე) 2 ციფრული ფოტოაპარატი;
ვ) 2 ავტომობილი;
ზ) 2 მობილური ტელეფონი;
თ) 2 პერსონალური ნავიგატორი (GPS);
ი) უნიფორმები სრული ეკიპირებით.
თავი II
ფიზიკურ-გეოგრაფიული დახასიათება
��� მუხლი 4🔗. კლიმატი
1. ბაბანეურის ნაკრძალის ტერიტორია ზომიერად ცივი ზამთრითა და ცხელი ზაფხულით ხასიათდება. მხოლოდ ჰიფსომეტრულად ზედა ნაწილისთვის (ჩრდილოეთი ნაწილი) არის დამახასიათებელი ხანგრძლივი თბილი ზაფხული. ჰაერის საშუალო წლიური ტემპერატურაა 12.40C. ყველაზე ცხელი თვის, ივლისის საშუალო ტემპერატურაა 23.70C, ხოლო ყველაზე ცივი თვისა (იანვარი) � (პლუს) 0.50C. აბსოლუტური მაქსიმუმი 390C-ია, ხოლო აბსოლუტური მინიმუმი � მინუს 240C. ნალექების საშუალო წლიური რაოდენობა 900-1000 მმ-ის ფარგლებშია.
2. ბაწარის ხეობა ყველა მხრიდან მთებითაა ჩაკეტილი, რის გამოც იგი თავისებური ადგილობრივი კლიმატით ხასიათდება და სუბტროპიკულ რბილ და ტენიან კლიმატს უახლოვდება. ხეობაში ზაფხული გრილია, ხოლო ზამთარი � შედარებით თბილი (პანკისის ხეობის ძირითად ნაწილთან შედარებით). სოფ. ჯოყოლოს მეტეოსადგურის მონაცემების მიხედვით (რაც გარკვეულ წარმოდგენას გვიქმნის ნაკრძალის ქვედა ნაწილის კლიმატზე), ჰაერის საშუალო წლიური ტემპერატურაა 10.80C; აგვისტოს საშუალო ტემპერატურაა 21.50C; ხოლო, იანვრის კი არის � 0.40C. აბსოლუტური მაქსიმუმი 380C-ია, ხოლო აბსოლუტური მინიმუმი � მინუს 260C. სავეგეტაციო პერიოდი საშუალოდ 196 დღეს გრძელდება (აპრილის 15-დან ოქტომბრის ბოლომდე). დადებითი ტემპერატურის ჯამი ამ პერიოდში 34050 აღწევს (წლიურად 39820). უყინვო პერიოდი 222 დღეს გრძელდება (საშუალოდ, 3 აპრილიდან 12 ნოემბრამდე). ნალექების საშუალო წლიური რაოდენობა 1207 მმ-ია. აქედან სავეგეტაციო პერიოდზე 830 მმ მოდის. ყველაზე მეტი ნალექი მაისშია; ნალექების მეორე მაქსიმუმი ოქტომბერში აღინიშნება. თოვლის საფარი, ჩვეულებრივ, შუა დეკემბრიდან მარტის ბოლომდე ნარჩუნდება.
3. ილტოს აღკვეთილის ტყის ქვემო და შუა სარტყლებში ზომიერად ტენიანი კლიმატია ცივი ზამთრითა და ხანგრძლივი გრილი ზაფხულით. ყველაზე ცხელი თვის, ივლისის საშუალო ტემპერატურაა 18-200C, ხოლო ყველაზე ცივი თვის, იანვრის � მინუს 2 � 40C. ნალექების საშუალო წლიური რაოდენობა 1200-1400 მმ-ს აღწევს. აღკვეთილის ტყის ზემო და სუბალპური სარტყლებისათვის ასევე დამახასიათებელია ზომიერად ნოტიო კლიმატი ცივი ზამთრით, თუმცა აქ ზაფხული შედარებით მოკლე და გრილია. ივლისის საშუალო ტემპერატურაა 15-170C, ხოლო იანვრისა � მინუს 4-60C. ნალექების საშუალო წლიური რაოდენობა 1600-1800 მმ-ს აღწევს.
��� მუხლი 5🔗. ჰიდროლოგია
1. ბაბანეურის ნაკრძალის აღმოსავლეთ საზღვარს მიუყვება პატარა მდინარე ბაბანეურის-ფშა. უშუალოდ ნაკრძალის ტერიტორიაზე მდინარეები არ არის, თუმცა გვხვდება ნაკადულები და წყაროები.
2. ბაწარის ნაკრძალი ჰიდროლოგიური ქსელით მდიდარი არ არის. როგორც ხეობის მთავარი მდინარე � ბაწარა, ისე მისი შენაკადი ხევები მცირეწყლიანია. მეტნაკლებად მნიშვნელოვანი დებეტის ხევები მდ. ბაწარას მარჯვენა მხრიდან ერთვიან, ესენია: შავხევა, თეთრხევა, წაბიხევა და სხვ. გარდა ამისა, აქ მრავალი უსახელო მცირე ხევი და წყაროა. მიუხედავად ამისა, კახეთის კავკასიონის სხვა ხეობებთან შედარებით, ბაწარის ხეობა მცირეწყლიანია. ყველაზე უხვწყლიანი პერიოდი, რა თქმა უნდა, გაზაფხულია, როდესაც მაღალმთაში თოვლის დნობას წვიმებიც ემატება. თვით მდ. ბაწარა სათავეს მთა საქისტოს ალპურ სარტყელში იღებს და 14 კმ-ის შემდეგ მდ. ალაზანს ერთვის.
3. ბაწარისგან განსხვავებით, ილტოს აღკვეთილი კარგად განვითარებული ჰიდროგრაფიული ქსელით გამოირჩევა. მთავარ არტერიას მდ. ილტო წარმოადგენს. იგი ლაღის მთის სამხრეთ კალთაზე იწყება, გაედინება პანკისის ხეობის პარალელურად და ახმეტასთან ალაზანში ჩაედინება. მდინარე ილტოს მრავალი მუდმივწყლიანი ხევი ერთვის. კერძოდ, მარჯვენა შენაკადებიდან აღსანიშნავია ბოხევისხევი, ხოლო მარცხენა შენაკადებიდან � ჭირასხევი, საკანაფისხევი, ჯალამბრისხევი, ასუნისხევი, საყვავისხევი. მათ გარდა, არის რამდენიმე მშრალი ხევი, რომლებიც ნალექების დროს უხვწყლიანდებიან.
��� მუხლი 6🔗. გეოლოგია და გეომორფოლოგია
1. ბაბანეურის ნაკრძალის ტერიტორია ზღვის დონიდან 380-1100 მ-ის ფარგლებშია და მეტ-ნაკლებად რთული რელიეფით ხასიათდება. მის ქვედა, სამხრეთ ნაწილში წარმოდგენილია მცირე გავაკებები, მთისწინების გორაკ-ბორცვები და სერები. ნაკრძალის დანარჩენი ნაწილი ხევ-ხრამებით დანაწევრებული დაბალმთიანი რელიეფით ხასიათდება. დანაწევრების მიუხედავად, ნაკრძალის ტერიტორიაზე თითქმის არ ვხვდებით ძლიერ დაქანებულ, ციცაბო ფერდობებს. ფერდობების დაქანება, უმეტეს შემთხვევაში, 20-250-ს არ აღემატება.
2. ბაწარის სახელმწიფო ნაკრძალი მოქცეულია ზღვის დონიდან 700 მ-დან 2000 მ-მდე ვერტიკალურ პროფილში. ნაკრძალის რელიეფი მთაგორიანი და მორფოლოგიურად მეტად რთულია. მდ. ბაწარის ვიწრო ხეობის ფერდობები მრავალი მცირე და დიდი ხევითაა დასერილი. ხეობის მარცხენა, ანუ სამხრეთის ექსპოზიციის ფერდობები შედარებით ნაკლებდამრეცია (10-250), ხოლო მარჯვენა, ანუ ჩრდილოეთის ფერდობი ძლიერადაა დაქანებული და ზოგიერთ ადგილას ფერდობთა დახრილობა 50-600-მდეა. ასეთ ადგილებში ხშირია ლოკალური და საშუალო მასშტაბის ბუნებრივი კატასტროფული მოვლენები (ქარქცევა, თოვლქცევა, ღვარცოფი და სხვ.), რის შედეგადაც მრავალი ფლატე, ხევი, კლდოვანი წანასხლეტი (გაშიშვლებული დედაქანი), გამოტანის კონუსი და ხერგილია წარმოქმნილი. ყოველივე ეს ნაკრძალის რელიეფს მეტად ართულებს და ბევრ ადგილს ძნელადმისაღწევს ხდის.
3. ილტოს აღკვეთილი მოიცავს მდ. ილტოს ხეობის შუა და ზემო წელს. ჰიფსომეტრულად იგი 900-1000 მ-დან 2200-2300 მ-ის ფარგლებშია მოქცეული და მოიცავს ტყის ქვედა, შუა და ზემო სარტყლებსა და სუბალპურ ზონას. აღკვეთილის ტერიტორია მრავალრიცხოვანი ხევებითაა დასერილი და მეტ-ნაკლებად რთული მთიანი რელიეფით ხასიათდება. ტყის სარტყელში ძლიერ დახრილი (25-450) ფერდობები სჭარბობს. სუბალპურ სარტყელში კი რელიეფის ფორმები შედარებით რბილია � აქ გვხვდება როგორც ძლიერ, ასევე სუსტად დაქანებული ფერდობები და გავაკებები. თვით მდ. ილტოს კალაპოტი საკმაოდ ციცაბოა და ხშირად კლდოვანი.
4. კავკასიის გეოტექტონიკური დარაიონების მიხედვით პანკისის ხეობა მოქცეულია კავკასიის ნაოჭა სისტემის ტერიტორიაზე, მესტია-თიანეთის ზონაში. ხეობა ძირითადად წარმოდგენილია იურული ნალექებით და მეოთხეული ალუვიური, ალუვიურ-პროლუვიური განფენებით.
��� მუხლი 7🔗. ნიადაგები
1. ფართობის სიმცირის მიუხედავად, ბაბანეურის ნაკრძალის ნიადაგები მრავალფეროვნებით ხასითდება. ტერიტორიის სამხრეთ ნაწილში არსებულ გავაკებებზე გვხვდება ალუვიური კარბონატული ნიადაგები. მთისწინების გორაკ-ბორცვებსა და სერებზე წარმოდგენილია ტყის ყავისფერი ნიადაგები. აქვე გვხვდება კირქვებზე განვითარებული ხირხატიანი თხელი ნიადაგები. ზოგან კირქვები გაშიშვლებულია. ნაკრძალის უმეტეს ტერიტორიაზე � მთის ქვემო სარტყელში, გავრცელებულია საშუალო სისქისა და თხელი ტყის ყომრალი ნიადაგები.
2. ბაწარის ნაკრძალის ტერიტორიაზე, ძირითადად, ტყის წაბლა ნიადაგებია განვითარებული. შედარებით დაბალ სიმაღლეებზე (700-1000 მ. ზღ. დ.) წარმოდგენილია მცირე და საშუალო სიძლიერის ტყის წაბლა ნიადაგები. ფერდობთა ძლიერი დაქანების გამო, ნიადაგის სისქე 40-70 სმ ფარგლებში მერყეობს. ამ ტიპის ნიადაგებში კარგადაა გამოხატული ჰუმუსიანი ჰორიზონტი. შედარებით მაღლა (1000-1500 მ. ზღ. დ.) განვითარებულია ტყის ზედა სარტყლის ღია და წაბლისფერი გაეწერებული ნიადაგები. ასევე გვხვდება კარბონატული და ნეშომპალა-კარბონატული ნიადაგებიც. სუბალპურ სარტყელში, რომელიც ნაკრძალის ფარგლებში ტყის საზღვრის ზემოთ ზღვის დონიდან 2000 მ-მდე ვრცელდება და ვიწრო ზოლის სახით არის წარმოდგენილი, გავრცელებულია მთა-მდელოს კორდიანი და კორდიან-ტორფიანი ნიადაგები.
3. ილტოს აღკვეთილის ტყიან ადგილებში, უმთავრესად, განვითარებულია საშუალო სიღრმისა და თხელი ტყის ყომრალი ნიადაგები. სუბალპურ სარტყელში წარმოდგენილია მთა-მდელოს ტიპის დაკორდებული ჰუმუსიანი ნიადაგები. უშუალოდ მდინარის გაყოლებაზე ტყის ქვემო და შუა სარტყლებში ქვიანლოდნარი რიყეებია, რომლებიც მოკლებულია ნამდვილ ნიადაგსაფარს. ამასთანავე, მდინარის გასწვრივ, ჭალის ტყეებში ვხვდებით ძლიერ დატენიანებულ ალუვიურ ნიადაგებს ლოდნარის შემცველობით. აღსანიშნავია, რომ წყალდიდობებისას ეს ტერიტორიები უხვად იფარება წყლით.
თავი III
ბიოლოგიური ინფორმაცია
��� მუხლი 8🔗. ლანდშაფტები და ჰაბიტატები
1. ბაბანეურის ნაკრძალი ზღვის დონიდან 380-1100 მ-ის ფარგლებშია მოქცეული, ძირითადად, მთისწინებსა და მთის ქვემო სარტყელს მოიცავს და ნაკლებად რთული რელიეფის შედარებით ერთგვაროვანი ტყიანი ლანდშაფტითაა წარმოდგენილი, რომელშიც მცირე დოზით (დაახლ. 10%) ასევე გვხვდება ტყის ანთროპოგენური დეგრადაციის შედეგად წარმოქმნილი მეორადი ბუჩქნარები და მდელოები. შესაბამისად, ბაბანეურის ნაკრძალში მხოლოდ ტყის ჰაბიტატია წარმოდგენილი. თუმცა სტრუქტურისა და სახეობრივი შემადგენლობის კუთხით ეს ჰაბიტატი მაინც გარკვეული მრავალფეროვნებით ხასიათდება.
2. ბაწარის ნაკრძალი და ილტოს აღკვეთილი, ბევრად აღემატება ბაბანეურის ნაკრძალს როგორც ფართობის, ისე ჰიფსომეტრული დიაპაზონის მხრივ. ბაწარის ნაკრძალი ვერტიკალურად ზღვის დონიდან 700 მ-დან ვიდრე 2000 მ-მდეა მოქცეული, ხოლო ილტოს აღკვეთილი 900-1000 მ-დან 2200-2300 მ-ის ფარგლებშია. შესაბამისად, ისინი მოიცავენ არამარტო ტყის, არამედ სუბალპურ ზონასაც. თუმცა ორივე შემთხვევაში სუბალპური ზონა მხოლოდ უმნიშვნელო პროპორციითაა წარმოდგენილი. შესაბამისად, ამ შემთხვევაშიც წამყვანია ტყით დაფარული, ზოგან საკმაოდ რთული და დანაწევრებული მთიანი ლანდშაფტი. ბაწარისა და ილტოს ტყის ჰაბიტატი, თავის მხრივ, მრავალფეროვანი მცენარეულობის ტიპებითაა წარმოდგენილი.
��� მუხლი 9🔗. ფლორა და მცენარეულობა
1. ბაბანეურის ნაკრძალში აღწერილია 60-მდე ოჯახის 220 სახეობაზე მეტი ჭურჭლოვანი მცენარე, ბაწარის ნაკრძალსა და ილტოს აღკვეთილში კი � 98 ოჯახში გაერთიანებული 670-მდე სახეობა, რომელთაგან 50-მდე კავკასიის ენდემს წარმოადგენს.
2. ბაბანეურის ნაკრძალის დენდროფლორა 60-მდე სახეობას ითვლის. მათგან, პირველ რიგში, აღსანიშნავია მესამეული პერიოდის რელიქტი ძელქვა (Zelkova carpinifolia). სხვა მნიშვნელოვანი სახეობებია: კაკალი (Juglans regia), ჭალის მუხა (Quercus pedunculiflora), ლაფანი (Pterocarya pterocarpa), ბზა (Buxus colchica). საყურადღებოა, რომ ნაკრძალში ასევე გავრცელებულია ეგზოტიკური ინვაზიური სახეობა Gleditsia triacanthos.
3. ბაწარისა და ილტოს ფლორის სახეობებს შორის, უპირველეს ყოვლისა, უნდა აღინიშნოს უთხოვარი (Taxus baccata), წაბლი (Castanea sativa), თელა (Ulmus minor), წიფელი (Fagus orientalis), რცხილა (Carpinus caucasica), მურყანი (Alnus barbata), ჭალის მუხა (Quercus pedunculiflora) და სხვ.
4. შედარებით რბილი და ტენიანი კლიმატის გამო ბაწარის ნაკრძალის ფლორა შეიცავს აღმოსავლეთ საქართველოსთვის უჩვეულო, კოლხურ მცენარეებს, როგორიცაა: იელი (Rhododendron luteum), წყავი (Laurocerasus officinalis), ბაძგი ანუ ჭყორი (Ilex colchica), მელიქაური (Daphne pontica).
5. (ბაწარა-ბაბანეურის დაცულ ტერიტორიებში გავრცელებულ მცენარეთა სახეობების სიები მოცემულია დანართში (დანართი №3. ქვემოთ მოკლედაა აღწერილი ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიების მცენარეულობის ძირითადი ტიპები ტერიტორიული ერთეულების მიხედვით (იხ. შესაბამისი თემატური რუკები მოცემულია 1-ლ დანართში).
6. ბაბანეურის სახელმწიფო ნაკრძალი
ა) ბაბანეურის ნაკრძალის მცენარეულობა ტიპოლოგიური მრავალფეროვნებით არ გამოირჩევა. თუმცა ტყის მცენარეულობაში (რომელსაც ნაკრძალის ტერიტორიის 90% უკავია) რამდენიმე ფიტოცენოზი მაინც გამოიყოფა (იხ. ქვემოთ). ბუჩქნარი და ბალახოვანი მცენარეულობა ძირითადად, ნაკრძალის სამხრეთ, ქვემო ნაწილში, მთისწინების გორაკ-ბორცვებსა და სერებზეა გავრცელებული. ისინი მეორადი წარმოშობისაა და ტყეების, ძელქვნარებისა და მუხნარების, გაჩეხვის შედეგადაა წარმოქმნილი. ბუჩქნარი მცენარეულობა ძირითადად, ჯაგრცხილნარი (Carpineta; Carpinus orientalis) და ძეძვიანი (Paliureta; Paliurus spina-christi) ფორმაციების ფიტოცენოზებით არის წარმოდგენილი. ბალახოვან მცენარეულობას მეორადი წარმოშობის უროიანები (Bothriochloeta; Bothriochloa ischaemum) და მარცვლოვან-ნაირბალახოვანი (Graminoso-varioherbosum) ფიტოცენოზები ქმნიან. ბაბანეურის ნაკრძალის ტყის ცენოზებიდან, პირველ რიგში, აღსანიშნავია ძელქვნარი (Zelkoveta; Zelkova carpinifolia). ამ ცენოზის ფარგლებში გამოიყოფა სამი ძირითადი ვარიანტი:
ბ) ჯაგრცხილნარ-ძელქვნარი (Carpinuleto-Zelkovetum) განვითარებულია 15-200 დაქანების სამხრეთის, სამხრეთ-აღმოსავლეთისა და სამხრეთ-დასავლეთის ექსპოზიციის ფერდობებზე; საშუალო სიღრმის ხირხატიან, მომშრალო ნიადაგებზე. ხევნარის შეკრულობა 0,7-0,8 ფარგლებშია;
გ) რცხილნარ-ძელქვნარი ჯაგრცხილას ქვეტყით (Carpineto-Zelkovetum carpinulosum) გვხვდება სხვადასხვა ექსპოზიციის 15-200 დაქანებულ ფერდობებზე; საშუალო სიღრმის ხირხატიან, მომშრალო ნიადაგებზე. ხევნარის კალთაშეკრულობა � 0,8-0,9;
დ) ძელქვნარი მარცვლოვან-ისლიანი საფარით (Zelkovetum mixtograminosao-caricosum) განვითარებულია სამხრეთის, სამხრეთ-დასავლეთის ექსპოზიციის 10-200 დაქანებულ ფერდობებზე. ტყის კალთაშეკრულობა 0,7-0,8-ის ფარგლებშია. მცირე რაოდენობით ერევა Carpinus orientalis. ქვეტყე არ არის განვითარებული;
ე) გარდა ძელქვნარისა, ბაბანეურის ნაკრძალში ვხვდებით წიფლნარებს (Fageta; Fagus orientalis), რომელიც მეტწილად ჩრდილოეთისა და დასავლეთის ექსპოზიციის 20-350 დახრილობის ფერდობებზეა განვითარებული. ნიადაგი ტყის ყომრალი ტიპისაა, მომშრალო. ტყის კალთაშეკრულობა 0,7-0,8 ფარგლებშია. ქვეტყე არა არის განვითარებული. ასევე გამოიყოფა ჭალის ტყის ცენოზი. იგი წარმოდგენილია ნიკონთხევის ყურეში სუსტად დახრილ, გავაკებულ რელიეფზე. ტყის წამყვანი სახეობაა ჭალის მუხა (Quercus pedunculiflora). ცენოზისათვის დამახასიათებელია სურო (Hedera helix; უფრო იშვიათად Hedera pastuchowii). ბუჩქებიდან დამახასიათებელია: Swida australis. საყურადღებოა, რომ გამწვანების მიზნით დარგული ეგზოტიკური სახეობა Gleditsia triacantha საკმაოდ იჭრება ცენოზში და არღვევს მის სტრუქტურას.
7. ბაწარის სახელმწიფო ნაკრძალი
ა) ბაწარის ნაკრძალში გავრცელებულია მცენარეულობის შემდეგი ძირითადი ტიპები: წიფლნარი, უთხოვრიანი, რცხილნარი, წაბლნარი, მურყნარი და სუბალპური ცენოზი;
ბ) უთხოვრიანის ცენოზი (Taxeta; Taxus baccata) გვხვდება მდ. ბაწარის მარჯვენა მხარეს ზღვის დონიდან 900-1300 მ-ის ფარგლებში, ჩრდოლოეთის და ჩრდილო-აღმოსავლეთის ექსპოზიციის 30-400-იანი დაქანების ფერდობებზე და თხემურ შემაღლებებზე. უთხოვარი ცენოზებს ქმნის, უმეტესად, წიფელთან ერთად. წმინდა უთხოვრიანი ცენოზი მეტად იშვიათია. უთხოვრიანები ტიპოლოგიურად არ არის მრავალფეროვანი. ნიადაგი ტყის ყომრალია, მოტენიანო. კალთაშეკრულობა 0.7-0.8-ს არ აღემატება. ერთეული სახით ერევა წიფელი (Fagus orientalis). ქვეტყის პროექციული დაფარულობა 20-35%-ია. ქვეტყეში დომინანტია სურო (Hedera pastuchowii). დამახასიათებელი სახეობებია: მაყვალი (Rubus caucasicus) და მელიქაური (Daphne pontica);
გ) სივრცული გავრცელების კუთხით, ბაწარის ნაკრძალში წამყვანი ადგილი წიფლნარებს (Fageta; Fagus orientalis) ენიჭება. წიფლნარები ხეობის ფსკერიდან სუბალპურ სარტყლამდეა გავრცელებული (700 � 2000 მ. ზღ. დ.) როგორც სამხრეთის, ისე ჩრდილოეთის ფერდობებზე. ეკოლოგიური და ფიზიკური პირობების მიხედვით ვხვდებით წიფლნარის მრავალ, ერთმანეთისგან მკვეთრად განსხვავებულ ვარიანტს:
დ) წიფლნარი მთის წივანას საფარით (Fagetum festucosum) გავრცელებულია ზღ. დ.-დან 900-1800 მ სიმაღლეზე. როგორც წესი, წარმოდგენილია სამხრეთის ფერდობებზე, ხოლო მცირე ფრაგმენტების სახით � სხვა ექსპოზიციის ფერდობებზეც, ასევე თხემებზე. ფერდობების დაქანება საკმაოდ დიდია (20-400). ნიადაგი ტყის ყომრალი ტიპისაა, 20-50 სმ სიღრმის. კალთაშეკრულობა 0.6-0.8-ის ფარგლებშია. ქვეტყე არ არის დამახასიათებელი; ბალახეული საფარი კარგადაა განვითარებული;
ე) წიფლნარი ჩადუნას საფარით (Fagetum dryopteridosum) გვხვდება მცირე ფრაგმენტების სახით ზღვის დონიდან 1000-1800 მ-ის დიაპაზონში. განვითარებულია სხვადასხვა ექსპოზიციის, 20-350-იან ფერდობებზე. ნიადაგი ტყის ყომრალია, ტენიანი ან შედარებით ტენიანი, საშუალო სიღრმის ან თხელი, ხირხატიანი. ხევნარი მონოდომინანტურია. კალთაშეკრულობა 0.6-0.8 ფარგლებშია. არცთუ იშვიათია ქარქცევით გამოწვეული ბუნებრივი ფანჯრები. ქვეტყე არ არის განვითარებული;
ვ) წიფლნარი მაყვლის საფარით (Fagetum rubosum) გავრცელებულია ზღვის დონიდან 1200-1700 მ-ის ფარგლებში, 15-400 დაქანების ფერდობებზე. ნიადაგი ტყის ყომრალი ტიპისაა, სხვადასხვა სიღრმის, ზომიერად დატენიანებული და ხირხატიანი. ხევნარი მონოდომინანტურია. ხშირია ქარქცევით შექმნილი მცირე და საშუალო ზომის ფანჯრები. ქვეტყეში დომინანტია მაყვალი (Rubus caucasicus);
ზ) წიფლნარი მაყვლიან-ჩადუნიანი (Fagetum ruboso-dryopteridosum): ეს ვარიანტი გარდამავალია წიფლნარ-ჩადუნიანი და წიფლნარ-მაყვლიან ცენოზის ვარიანტებს შორის. იგი გვხვდება ჩრდილოეთის, დასავლეთის, სამხრეთისა და სამხრეთ-აღმოსავლეთის 20-350-იანი დაქანების ფერდობებზე. ნიადაგი ტყის ყომრალია, ტენიანი ან ზომიერად დატენიანებული, ხირხატიანი. კალთაშეკრულობა 0.6-0.8-ს არ აღემატება. ხევნარი მონოდომინანტურია. მაყვლის ქვეტყე არათანაბრადაა განვითარებული � უკეთესადაა წარმოდგენილი მეჩხერ ადგილებსა და ფანჯრებში;
თ) რცხილნარ-წიფლნარი მთის წივანას საფარით (Carpineto-Fagetum festucosum). წიფლნარის ცენოზის ეს ვარიანტი შედარებით იშვიათია და უმეტესად, განვითარებულია სამხრეთის ექსპოზიციის 25-400-იანი დაქანების ფერდობებზე. ნიადაგი ტყის ყომრალია, თხელი ან საშუალო სიღრმის. კალთაშეკრულობა 0,6-0.8 ფარგლებშია. რცხილასა და წიფლის თანაფარდობა საშუალოდ 5-7/3-5-ზეა. ქვეტყე არ არის განვითარებული;
ი) უთხოვრიან-წიფლნარი სუროიანი საფარით (Taxeto-Fagetum hederosum) მომცრო ფრაგმენტების სახით გვხვდება ბაწარის ხეობის მარჯვენა მხარეს, კერძოდ, ზღვის დონიდან 1000-1200 მ-ის ფარგლებში, უმეტესად დასავლეთისა და აღმოსავლეთის ექსპოზიციის 25-350-იანი დაქანების ფერდობებზე. ნიადაგი ტყის ყომრალია, ზომიერად დატენიანებული, საშუალო სიღრმის, ხირხატიანი. ხევნარის პირველ ქვეიარუსს ქმნის წიფელი (Fagus orientalis). მისი კალთაშეკრულობა 0.5-0.7-ია. მეორე ქვეიარუსი შექმნილია უთხოვარის (Taxus baccata) მიერ. კალთაშეკრულობაა 0.4-0.5; სიმაღლე კი � 17-20 მ. ხევნარში შერეულია: რცხილა (Carpinus caucasica), ცაცხვი (Tilia begoniifolia), ნეკერჩხალი (Acer laetum). ქვეტყეში ერთეული სახით გვხვდება: იელი (Rhododendron luteum), მელიქაური (Daphne pontica), მაყვალი (Rubus caucasicus) და სხვ. სუროს (Hedera pastuchowii) პროექციული დაფარულობა 25-40%-ია;
კ) უთხოვრიან-წიფლნარი ჭყორიან-სუროიანი საფარით (Taxeto-Fagetum ilexoso-hederosum). გვხვდება ძალიან იშვიათად. სტრუქტურით წინა ვარიანტის მსგავსია, მაგრამ განსხვავდება ქვეტყეში ჭყორის (Ilex colchica) ფართო მონაწილეობით;
ლ) წიფლნარი მკვდარსაფრიანი (Fagetum nudum) გავრცელებულია ზღვის დონიდან 900-1300 მ-ის დიაპაზონში, ოთხივე ექსპოზიციის ფერდობებზე (თუმცა შედარებით იშვიათია სამხრეთ კალთებზე). ფერდობთა დაქანება 10-300-ს ფარგლებშია. ნიადაგი ტყის ყომრალია, საშუალო სიღრმის, ზომიერად დატენიანებული, სუსტად ხირხატიანი. კალთაშეკრულობა 0.8-0.9-ს აღწევს. წიფელს ერთეულად ერევა რცხილა (Carpinus caucasica) და ცაცხვი (Tilia begoniifolia). ქვეტყე და ბალახოვანი საფარი არ არის განვითარებული. მკვდარი საფარის სისქე 3-6 სმ-ის ფარგლებშია და მისი პროექციული დაფარულობა 100% შეადგენს;
მ) წაბლნარები (Castaneta; Castanea sativa) მეტწილად ფრაგმენტულად გვხვდება მდ. ბაწარის მარცხენა მხარეს ზღვის დონიდან 950 მ-დან 1200 მ-მდე ვერტიკალურ სარტყელში. წმინდა წაბლნარები არ არის განვითარებული (უთხოვრის მსგავსად, წაბლიც შერეულფოთლოვანი ტყეების დაქვემდებარებული კომპონენტია). გამოიყოფა წაბლნარის ცენოზის რამდენიმე ვარიანტი (თუმცა ყველა მათგანი მცირე ფრაგმენტების სახითაა წარმოდგენილი): წაბლნარი სუროს საფარით (Castanetum hederosum), რცხილნარ-წაბლნარი იელის ქვეტყით (Carpineto-Castanetum azaleosum), წაბლნარი მაყვლის საფარით ((Castanetum rubosum წიფლნარ-რცხილნარ-წაბლნარი მკვდარსაფრიანი (Fageto-Carpineto-Castanetum nudum);
ნ) რცხილნარი (Carpineta; Carpinus caucasica) ბაწარის ნაკრძალში საკმაოდ ფართოდაა გავრცელებული და სამხრეთ-აღმოსავლეთისა და სამხრეთ-დასავლეთის ფერდობებზე ნაირგვარ ცენოზებს ქმნის, უმეტესად, შერეული სახით. დამოუკიდებელ ცენოზებს უფრო სამხრეთის ფერდობებზე ვხვდებით. ვერტიკალური გავრცელების საზღვრებია ზღვის დონიდან 700-1800 მ. ამ ცენოზისთვის დამახასიათებელია ნაკლებტენიანი ხირხატიანი ნიადაგი. ქვეტყე ცუდადაა განვითარებული;
ო) მურყნარების (Alneta; Alnus barbata) ჭალის ტყე ვიწრო ზოლის სახით მდინარის ორივე მხარესაა განვითრებული ხეობის თითქმის მთელ გაყოლებაზე (სადამდეც მდინარის კალაპოტი და რელიეფი ამის საშუალებას იძლევა). ნაკრძალში ეს ცენოზი სამი ვარიანტითაა წარმოდგენილი: ყველაზე ფართოდაა გავრცელებული მურყნარი შავი გვიმრის საფარით (Alnetum matteucciosum), ფრაგმენტების სახით გვხვდება მურყნარი შავი გვიმრისა და სუროს საფარით (Alnetum matteuccioso-hederosum), ხოლო იშვიათია მურყნარი ხახიას საფარით (Alnetum pachyphragmosum);
პ) სუბალპური ცენოზი (Prata subalpina) სუბალპური პარკული ტყისა და სუბალპური მდელოების ვიწრო ზოლის სახით წარმოდგენილია ნაკრძალის ზედა საზღვართან (ტბათანა, ზუროსგორის მასივი) ზღვის დონიდან 1800-1950 მ-დან 2000 მ-მდე. სუბალპური პარკული ტყე წიფლისა და მთის ნეკერჩხლისგან არის შექმნილი. უფრო მაღლა მხოლოდ მთის ნეკერჩხლის საკმაოდ დიდტანიანი გაფანტული ინდივიდები ვრცელდება. ჩაზნექილ რელიეფზე მარ-ცვლოვან-ნაირბალახოვანი (Graminoso-mixtoherbosum) მდელოების რამდენიმე სხვადასხვა ვარიანტია წარმოდგენილი, ხოლო შემაღლებულ გორებზე განვითარებულია ნაირბალახოვან-ძიგვიანი (Nardetum-mixtoherbosum) მდელოები, რომლებიც თხემებს თითქმის ტყის საზღვრამდე მიუყვება. სუბალპური ტყე-მდელოს კომპლექსში მცირე ფრაგმენტებად გვხვდება იელის (Rhododendron luteum) დაჯგუფებები.
8. ილტოს აღკვეთილი
ა) ილტოს აღკვეთილის ტერიტორიაზე ძირითადად გამოიყოფა წიფლნარის, რცხილნარის, მურყნარის, სუბალპური ცენოზები (სუბალპური მდელო და სუბალპური მაღალბალახეულობა), რომლებიც ძირითადად ბაწარის ხეობის მსგავსია. ისევე, როგორც ბაწარის ნაკრძალში, ილტოს აღკვეთილში ყველაზე დამახასიათებელი მცენარეულობაა წიფლნარი. ეს ცენოზი აქაც მრავალი, ერთმანეთისგან მკვეთრად განსხვავებული ვარიანტითაა წარმოდგენილი, რომლებიც ბაწარის ნაკრძალის ანალოგიური ცენოზების მსგავსია (იხ. ზემოთ). თუმცა ილტოს აღკვეთილში დამატებით გვხვდება წიფლნარის კიდევ რამდენიმე ძალზე საინტერესო ვარიანტიც:
ბ) წიფლნარი კავკასიური მოცვის ქვეტყით (Fagetum arctostaphylosum) � ეს ვარიანტი ილტოს აღკვე-თილში იშვიათია. იგი ტიპური კოლხური ცენოზია და კახეთის კავკასიონზე მცირე ფრაგმენტების სახითაა გავრცელებული. განვითარებულია ზღვის დონიდან 1400-1600 მ-ის დიაპაზონში როგორც თხემურ შემაღლებებზე, ასევე სხვადასხვა ექსპოზიციის 20-300 დაქანებულ ფერდობებზე. ნიადაგი ტყის ყომრალია, ზომიერად დატენიანებული, საშუალო სიღრმის ან თხელი, ხირხატიანი. ხევნარი მონოდომინანტურია; ერევა მხოლოდ ცაცხვი (Tilia begoniifolia). კალთაშეკრულობა � 0.7-0.8. ქვეტყეში დომინანტია მოცვი (Vaccinium arctostaphylos), შერეულია (ზოგჯერ დიდი რაოდენობით) იელი (Rhododendron luteum);
გ) წიფლნარი იელის ქვეტყით (Fagetum aza-leozum) � ცენოზის ეს ვარიანტიც კოლხური ტიპისაა და კახეთის კავკასიონზე შედარებით იშვიათად გვხვდება. იგი იშვიათია ილტოს აღკვეთილშიც, სადაც მხოლოდ ფრაგმენტულადაა განვითარებული. გვხვდება სხვადასხვა ექსპოზიციის ფერდობების ზედა და თხემურ ნაწილებში, ზღვის დონიდან 1400-1600 მ-ის დიაპაზონში. ნიადაგი ტყის ყომრალი ტიპისაა, ზომიერად ტენიანი, ხირხატიანი. კალთაშეკრულობა 0.7-0.8 შეადგენს. შერეულია რცხილა (Carpinus caucasica) და ცაცხვი (Tilia begoniifolia). ქვეტყის დომინანტია იელი (Rhododendron luteum).
დ) წიფლნარი წყავის ქვეტყით (Fagetum lauroce-rasosum) � წიფლნარის ეს ვარიანტიც კოლხური ტიპისაა. კახეთის კავკასიონზე იშვითობაა (გვხვდება მაგ. ლაგოდეხის ნაკრძალში). ილტოს აღკვეთილში გავრცელებულია მხოლოდ საკანაფისხევში, რომელიც მეტად ვიწრო და ტენიანი ხეობაა. აქ ეს ცენოზი ორივე მხარეს, 30-450 -ის ან უფრო მეტი დახრილობის ფერდობებზე, ზღვის დონიდან 1100 მ-ზე მაღლა გვხვდება. კალთაშეკრულობა 0.5-0.7-ს არ აღემატება. ქვეტყეში გაბატონებულია წყავი (Lauroce-rasus officinali).
��� მუხლი 10🔗. ფაუნა
1. ბაბანეურის ნაკრძალის უხერხემლოთა ფაუნაზე ინფორმაცია ძალიან მწირია. ქვეწარმავლებიდან აღსანიშნავია ხმელთაშუაზღვისპირეთის კუ (Testudo graeca). ლიტერატურული მონაცემების მიხედვით გვხვდება ფრინველთა 40 სახეობაზე მეტი, რომელთაგან აღსანიშნავია ხოხობი (Phasianus colchicus). ტერიტორიის სიმცირის გამო ნაკრძალში არ ბინადრობენ მსხვილი ძუძუმწოვრები, თუმცა პერიოდულად შეიძლება შეგვხვდეს მგელი, დათვი და შველი. შედარებით მცირე ზომის ძუძუმწოვრებიდან გავრცელებულია: ტურა, მელა, გარეული კატა, კვერნა, მაჩვი, დედოფალა, კურდღელი და სხვ.
2. ბაწარის სახელმწიფო ნაკრძალის და ილტოს აღკვეთილის უხერხემლოთა შესახებ მონაცემები ამ შემთხვევაშიც ძალზედ მწირია. ხერხემლიანთა შესახებ კი ინფორმაცია შედარებით მეტია, თუმცა არასრული. მდ. ბაწარასა და მის შენაკადებში, ასევე მდ. ილტოში გავრცელებულია კალმახი (Salmo trutta). ამფიბიებიდან გვხვდება 7 სახეობა, მათ შორის: კოლხური გომბეშო (Bufo verrucosissimus), ჩვეულებრივი ვასაკა (Hyla arborea), მწვანე გომბეშო (Bufo viridis), მცირეაზიური ბაყაყი (Rana macrocnemis) და სხვ. ქვეწარმავლებიდან გვხვდება 14-მდე სახეობა. მათ შორისაა: ხვლიკის სამი ენდემური სახეობა � კავკასიური ხვლიკი (Darevskia caucasica), მდელოს ხვლიკი (D. praticola) და ართვინის ხვლიკი (D. derjugini), თუმცა სავარაუდოა ქართული ხვლიკის (Darevskia rudis) არსებობაც. რეპტილიების სხვა სახეობებიდან აღსანიშნავია კავკასიური გველგესლა (Vipera dinniki). ორნითოფაუნის სრულფასოვანი ინვენტარიზაცია, სამწუხაროდ, არ ჩატარებულა და სახეობათა სია არ არსებობს (ზოგიერთი მონაცემით ფრინველთა 60-მდე სახეობაა გავრცელებული). აღსანიშნავია კავკასიის ენდემური სახეობა კავკასიური ყარანა (Phylloscopus lorenzii),
ასევე მტაცებელი ფრინველები: ბატკანძერი (Gypaetus barbatus)
,
ორბი
(
Gyps fulvus
)
, სვავი (Aegipius monachus),
კირკიტა (Falco tinnunculus),
ქორი (Accipiter gentiles), მიმინო (Accipiter nisus), მთის არწივი (Aquila chrysaetos) და სხვ. ასევე დაზუსტებას მოითხოვს ამ დაცული ტერიტორიების წვრილ ძუძუმწოვართა სახეობრივი შემადგენლობა. არსებული მონაცემებით მათი რიცხვი 40-ს აღწევს. მათგან აღსანიშნავია კავკასიური ციყვი (Sciurus anomalous), ასევე კავკასიის ენდემი რადეს ბიგა (Sorex raddei). საშუალო და მსხვილი ძუძუმწოვარებიდან კი ბაწარასა და ილტოში გავრცელებულია: შველი (Capreolus capreolus) არჩვი (Rupicapra rupicapra
),
გარეული ღორი (Sus scrofa), მურა დათვი (Ursus arctos), მგელი (Canis lupus), ფოცხვერი (Lynx lynx), ტურა (Canis aureus), მელა (Vulpes vulpes), მაჩვი (Meles meles), ქვის კვერნა (Martes foina), ტყის კვერნა (Martes martes), გარეული კატა (Felis sylvestris), წავი (Lutra lutra) და სხვ. (ბაწარა-ბაბანეურის დაცულ ტერიტორიებში გავრცელებულ ცხოველთა სახეობების სიები და მათი კონსერვაციული სტატუსი მოცემულია დანართში (დანართი №3).
თავი IV
სოციო-კულტურული ინფორმაცია
��� მუხლი 11🔗. დასახლებები და მოსახლეობა
1. ბაბანეურის სახელმწიფო ნაკრძალის მახლობლად არსებულ სოფლებს შორის, პირველ რიგში, აღსანიშნავია თვით სოფელი ბაბანეური და სოფელი არგოხი, რადგან ეს სოფლები უშუალოდ ემიჯნებიან ნაკრძალს. ასევე ახლოსაა სოფელი ლალისყური, თუმცა ამ სოფელსა და ნაკრძალს შორის სატყეო მიწები მდებარეობს. შედარებით მოშორებითაა ისეთი დასახლებები, როგორიცაა: მაღრაანი, ფშაველი, ფიჩხოვანი, ქვემო ალვანი. სოფელ ბაბანეურის მოსახლეობის საერთო რაოდენობა 200-ზე ოდნავ მეტია. არგოხის მოსახლეობა კი 300-ის ფარგლებშია და ეთნიკურად თითქმის მთლიანად ოსი მოსახლეობითაა წარმოდგენილი.
2. ბაწარის ნაკრძალთან ყველაზე ახლოს სოფელი ბირკიანია. პანკისის ხეობის სხვა ახლომდებარე სოფლებია: ომალო, დუმასტური, ჯოყოლო და დუისი. ამ სოფლების მოსახლეობის საერთო რაოდენობა 7700 ადამიანს აღწევს, ხოლო ყველაზე დიდი სოფელია დუისი (4000-ზე მეტი მცხოვრები). ყველა მათგანში უმეტესად ქისტი მოსახლეობა ცხოვრობს, მხოლოდ დუმასტურია ძირითადად ოსური სოფელი. პანკისის ხეობაში ასევე იმყოფება 1000-მდე ჩეჩენი ლტოლვილი.
��� მუხლი 12🔗. ადგილობრივი კულტურა და ტრადიციები
პანკისის ხეობა ეთნიკური და კულტურული მრავალფეროვნებით გმოირჩევა. ადგილობრივი მოსახლეობის დიდი ნაწილი ქისტია და მუსულმანურ აღმსარებლობას მიეკუთვნება. ქართველებიდან აქ ცხოვრობენ ძირითადად ფშაველები. მოსახლეობის გარკვეული პროცენტი კი ოსები არიან. ეთნიკური და რელიგიური და, ძირითადად აქედან გამომდინარე, გარკვეული კულტურული განსხვავებებისა და ტრადიციების თავისებურებების მიუხედავად, ადგილობრივ მოსახლეობაში არ შეინიშნება რაიმე სპეციფიკური ისეთი განსხვავებები, რომელთაც განსაკუთრებული მნიშვნელობა შეიძლება მივანიჭოთ დაცული ტერიტორიების მართვის თვალსაზრისით. საერთო ფასეულობებს შორის კი აღსანიშნავია, მაგალითად, რომ უთხოვარს, რომელიც ბაწარის ნაკრძალის მთავარ ღირსშესანიშნაობას წარმოადგენს, ერთნაირად პატივს სცემს როგორც ქრისტიანი, ისე მუსულმანი მოსახლეობა. ასევე აღსანიშნავია, რომ განურჩევლად ეთნიკური წარმოშობისა, ადგილობრივი მოსახლეობა თავისუფლად საუბრობს ქართულ ენაზე.
��� მუხლი 13🔗. ეკონომიკური საქმიანობა
ზოგადად ახმეტის რაიონში ეკონომიკის წამყვანი დარგი სოფლის მეურნეობაა. განვითარებულია მევენახეობა, მეცხოველეობა, მეფრინველეობა და ა.შ. კერძო სექტორი სუსტადაა განვითარებული (თუმცა აღსანიშნავია ბოლოდროინდელი ინვესტიციები ღვინის წარმოების სფეროში, მაგ., კომპანია ბადაგონი). მოსახლეობის დაქირავებით დასაქმებულთა უდიდესი ნაწილი საბიუჯეტო სექტორშია (ადგილობრივი მმართველობა, განათლება და სხვ.) დასაქმებული. უშუალოდ პანკისის ხეობის მოსახლეობა მისდევს მეცხოველეობას, კერძოდ, მეძროხეობას და მიწათმოქმედებას. თითოეულ ოჯახს საშუალოდ 1-4 სული საქონელი ჰყავს. ოჯახების მცირე ნაწილი უფრო მსხვილი მესაკუთრეა და 10-15 სული საქონელი ჰყავს. მათი შემოსავლის ძირითად წყაროს რძის პროდუქტებით ვაჭრობა წარმოადგენს. ხეობის თითოეულ ოჯახს მიწის პრივატიზაციის პროცესში გადაეცა 0.5 ჰა მიწის ნაკვეთი, რომელსაც ისინი ძირითადად სიმინდის და ხორბლის მოსაყვანად იყენებენ. ბაბანეურის ნაკრძალის ახლომდებარე სოფლებიდან ქვემო ალვანი და ლალისყური თუშური სოფლებია. ამ სოფლების მოსახლეობის დიდი ნაწილი ზაფხულს თუშეთში ატარებს და ტრადიციულ მომთაბარე მეცხვარეობას მისდევს.
თავი V
დაცული ტერიტორიების ისტორიული მიმოხილვა
��� მუხლი 14🔗. ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიების ისტორია
1. ბაწარის სახელმწიფო ნაკრძალის, როგორც ოფიაციალური დაცული ტერიტორიის, ისტორია საკმაოდ უცნაური და საინტერესოა. იგი დაარსდა 1935 წელს, როცა ბაწარის ხეობის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ფერდობებზე 400 ჰა ფართობის უთხოვრის კორომი ნაკრძალად გამოცხადდა. მაგრამ ამ ხეობის ტყეების დაცვის ოფიციალური გადაწყვეტილება ჯერ კიდევ 1928 წელს მიიღეს, როცა საქართველოს მთავრობამ აკრძალა აქ არსებული უთხოვრიანი ტყეების ჭრა. 1948 წელს ნაკრძალს მიემატა მიმდებარე ტყეები და მისი ფართობი მნიშვნელოვნად გაიზარდა, კერძოდ 3042 ჰა-მდე. 1950-იან წლებში ნაკრძალი სერთოდ გააუქმეს და მოგვიანებით მხოლოდ 800 ჰა ფართობზე აღადგინეს. 1967 წელს კი იგი ისევ გააფართოვეს 3042 ჰა-მდე. ბაბანეურის სახელმწიფო ნაკრძალი დაარსდა 1960 წელს. თავდაპირველად მისი ფართობი 2735 ჰა-ს შეადგენდა. ერთი წლის შემდეგ მისი ტერიტორია 770 ჰა-მდე შეამცირეს. 1970 წლიდან ბაბანეურისა და ბაწარის სახელმწიფო ნაკრძალები ერთიან ადმინისტრაციაში გაერთიანდა, ხოლო 1980 წელს, როცა დაარსდა თუშეთის სახელმწიფო ნაკრძალი, სამივე დაცული ტერიტორია ახმეტის ნაკრძალის ერთიან ადმინისტრაციად ჩამოყალიბდა. 2003 წელს მიღებული იქნა კანონი �თუშეთის, ბაწარა-ბაბანეურის, ლაგოდეხისა და ვაშლოვანის დაცული ტერიტორიების შექმნისა და მართვის შესახებ�, რომლის მე-5 მუხლის �ბ� ქვეპუნქტის თანახმად დაარსდა ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიები, რომელშიც შედის: ბაწარის სახელმწიფო ნაკრძალი, ბაბანეურის სახელმწიფო ნაკრძალი, ილტოს აღკვეთილი და ახმეტის სახელმწიფო ნაკრძალი. შესაბამისად, გაუქმდა ახმეტის სახელმწიფო ნაკრძალი, ბაბანეურისა და ბაწარის სახელმწიფო ნაკრძალები კვლავ გამოცალკევდა და, ამავე დროს, დაარსდა სრულიად ახალი დაცული ტერიტორიები � ილტოს აღკვეთილი და ახმეტის მრავალმხრივი გამოყენების ტერიტორია.
2. ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიების ფარგლებში მოქცეული მიწისა და რესურსების მართვის ისტორიის კუთხით, პირველ რიგში, უნდა აღინიშნოს, რომ უთხოვარი უძველესი დროიდან პატივისცემის ობიექტს წარმოადგენდა და საკულტო მნიშვნელობა ჰქონდა. როგორც წარმართულ, ისე ქრისტიანულ ეპოქაში უთხოვარი წმინდა მცენარედ ითვლებოდა. ხოლო თამარის ეპოქაში ეს მცენარე განსაკუთრებული დაცვის ქვეშაც იყო სახელმწიფოს მხრიდან. არსებობს ლეგენდა, რომლის მიხედვითაც თამარ მეფეს სთხოვეს უთხოვარზე ჭრის ნებართვა, რაზეც მას სასტიკი უარი განუცხადებია. შესაძლოა აქედან მოდის სახელწოდება �უთხოვარი�. უთხოვრის მიმართ ასეთი განსაკუთრებული დამოკიდებულება, როგორც ჩანს, დაკავშირებულია თავად მცენარის ფიზიკურ და ფარმაკოლოგიურ ნიშან-თვისებებთან: მას ბუნებრივი დამცავი საშუალებები გააჩნია (მისი წიწვები და ყლორტები ალკალოიდებს შეიცავენ, რაც საქონლის ძლიერ მოწამვლას ან სიკვდილსაც კი იწვევს), უთხოვრის მერქანი საოცრად გამძლე და დიდი ხნის განმავლობაში ულპობელია; გარეგნულად კი ზრდასრული ხე ძლიერ შთამბეჭდავია. საუკუნეების განმავლობაში ბაწარის ხეობაში მოსახლეობა ცხოვრობდა. ადამიანის ბოლო განსახლება ხეობაში XIX და XX საუკუნეების მიჯნაზე მოხდა და 1918 წლამდე აქ 20 ოჯახი ცხოვრობდა. ისინი მეძროხეობით იყვნენ დაკავებულნი და ამ მოკლე პერიოდის განმავლობაში (დაახლ. 20 წ.) ბაწარის ტყეებისთვის სერიოზული ზიანი არ მიუყენებიათ. სახელმწიფო ნაკრძალის სტატუსი საბჭოთა ეპოქაში გულისხმობდა როგორც ფლორის, ისე ფაუნის სახეობების და, რაც მთავარია, ტყის მაქსიმალურ დაცვას. კანონის თანახმად, ადამიანის მხრიდან ჩარევა მხოლოდ სამეცნიერო-კვლევითი და საგანმანათლებლო საქმიანობით შემოიფარგლებოდა. თუმცა რეალურად კანონით გათვალისწინებული მკაცრი დაცვა სრულად არასოდეს ხერხდებოდა, მაგალითად, ადგილობრივი მოსახლეობა ნაკრძალებში ყოველთვის აგროვებდა ფიჩხს, ტყის ნობათსა თუ სამკურნალო მცენარეებს. საბჭოთა ეპოქაში მართვას ახორციელებდა ნაკრძალების სამმართველო, რომელიც სხვადასხვა დროს ფუნქციონირებდა დამოუკიდებლად ან შედიოდა რომელიმე სამინისტროს/ორგანიზაციის სტრუქტურულ შემადგენლობაში. 1997 წლიდან ნაკრძალების სამმართველო ჩამოყალიბდა როგორც დაცული ტერიტორიების, ნაკრძალებისა და სამონადირეო მეურნეობის სახელმწიფო დეპარტამენტი, რომელიც დამოუკი-დებელი სტრუქტურა იყო საქართველოს მთავრობაში. 2004 წლიდან 2008 წლის 1 თებერვლამდე იგი წარმოადგენდა საქართველოს გარემოს დაცვისა და ბუნებრივი რესურსების სამინისტროს სახელმწიფო საქვეუწყებო დაწესებულებას � დაცული ტერიტორიების დეპარტამენტს. 2008 წლის 1 თებერვლიდან კი საქართველოს გარემოს დაცვისა და ბუნებრივი რესურსების სამინისტროს სახელმწიფო საქვეუწყებო დაწესებულება � დაცული ტერიტორიების დეპარტამენტი რეორგანიზებულ იქნა და ჩამოყალიბდა საქართველოს გარემოს დაცვისა და ბუნებრივი რესურსების სამინისტროს საჯარო სამართლის იურიდიულ პირად � დაცული ტერიტორიების სააგენტოდ.
��� მუხლი 15🔗. კვლევა და მონიტორინგი
1. მიუხედავად იმისა, რომ ბაწარის ნაკრძალს საკმაოდ დიდი ხნის ისტორია აქვს, სარწმუნო სამეცნიერო ინფორმაცია მისი ფლორისა და ფაუნის შესახებ მეტად მწირია. ცხადია, მკვლევართა ყურადღება იმთავითვე უთხოვრიანი (Taxus baccata) კორომებისკენ იყო მიპყრობილი და ამ ტერიტორიაზე განხორციელებული კვლევების უმეტესობაც ამ სახეობის ბიოეკოლოგიას, გავრცელების კანონზომიერებას და ტიპოლოგიური ნაირგვარობის გამორკვევას ეხებოდა.
2. ბაწარის ხეობის მეცნიერული კვლევა გასული საუკუნის 20-იანი წლებიდან იწყება და გარკვეული პაუზებით დღემდე მიმდინარეობს. ხეობაში სხვადასხვა დროს მუშაობდა მრავალი ცნობილი მკვლევარი: ვ. გულისაშვილი, ა. გროსგეიმი, ა. დოლუხანოვი და სხვ. ფლორისა და მცენარეულობის სხვა საკითხებთან ერთად, გამოკვლეულია ნაკრძალის მერქნიან მცენარეთა სახეობრივი შემადგენლობა, ტყის ფორმაციების ტიპოლოგიური ნაირგვარობა და განაწილების კანონზომიერებები, სუქცესიური პროცესები და, რაც მთავარია, უთხოვრის (Taxus baccata) სიცოცხლისუნარიანობისა და განახლების ტენდენციები. მიუხედავად ამისა, ბოლო დრომდე არ არსებობდა ნაკრძალის ბალახოვან მცენარეთა ფლორის სახეობრივი შემადგენლობის სია. ასეთი სია პირველად შეიქმნა 2003-2004 წლებში �დაცული ტერიტორიების განვითარების პროექტის� ფარგლებში განხორციელებული საბაზო კვლევის შედეგად. ნაკრძალის ტერიტორიაზე მცირემასშტაბიანი ზოოლოგიური კვლევა ჩატარდა 1999-2001 წლებში (პროექტი �მგლის მონიტორინგი აღმოსავლეთ საქართველოს დაცულ ტერიტორიებში�, NACRES, WWF-ის ფინანსური მხარდაჭერით). 2003-2004 წლებში კი ზემოხსენებული საბაზო კვლევის დროს შეფასდა ძუძუმწოვართა განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი სახეობების (არჩვი, შველი, დათვი, მგელი, ფოცხვერი) პოპულაციები.
3. ბაბანეურის ნაკრძალის ფლორისა და მცენარეულობის შესახებ პირველი ნაშრომი გასული საუკუნის 40-იან წლებში ქვეყნდება. მაგალითად, ი. აბაშიძის შრომა �ძელქვა კახეთში�, რომელშიც ავტორი პირველად უთითებს კახეთში, კერძოდ ახლანდელი ბაბანეურის ნაკრძალის ტერიტორიაზე ძელქვის (Zelkova carpinifolia) არსებობას, აღწერს ძელქვნარი ტყის კორომებს. ამ დროიდან მოყოლებული, ბაბანეურის მახლობლად არსებული ძელქვნარები, ბუნებრივია, მეცნიერთა ყურადღების ცენტრში მოექცა და შემდგომშიც არაერთი გამოკვლევა მიეძღვნა როგორც ქართველი, ისე სხვა საბჭოთა მეცნიერების მიერ. შესწავლილია ისეთი სკითხები, როგორიცაა: ბაბანეურის ნაკრძალში გავრცელებული ძელქვის სისტემატიკური საკითხები, ძელქვის გავრცელების პალეობოტანიკური ასპექტები, ძელქვნარი ტყეების ტიპოლოგია და ფლორისტული შემადგენლობა, ძელქვნარების ფართობების შემცირებაში ანთროპოგენური ფაქტორების როლი და სხვ. ზოგადად ბიომრავალფეროვნების შესწავლის კუთხით, აღსანიშნავია ბოლოდროინდელი შრომები ნაკრძალის ფიზიკურ-გეოგრაფიული პირობების, მცენარეული საფარისა და ცხოველთა სამყაროს შესახებ.
4. ილტოს აღკვეთილის ტერიტორიაზე სამეცნიერო კვლევები ბიომრავალფეროვნების კუთხით პრაქტიკულად არასოდეს ჩატარებულა. ზემოხსენებული საბაზო კვლევის ფარგლებში პირველად ჩატარდა ფლორისა და მცენარეულობის, აგრეთვე ფაუნის საკვანძო სახეობების (კერძოდ, მსხვილი ძუძუმწოვრების) პოპულაციების შეფასება. აღსანიშნავია, რომ ნაკრძალების სამმართველო 1984 წ.მდე აწარმოებდა ცხოველთა მონიტორინგს საქართველოს ყველა ნაკრძალში ბაწარისა დ ბაბანეურის ჩათვლით. ამ მონიტორინგის შედეგები საკმაოდ მნიშვნელოვანია, რადგან ზოგჯერ ეს მონაცემთა ბაზა ზოგიერთი პოპულაციის დინამიკის შესახებ ინფორმაციის ერთადერთი წყაროა. თუმცა, ამ ინფორმაციის სანდოობა ხშირად ეჭვს იწვევს, ძირითადად, მონაცემების აღების საველე მეთოდების არასაიმედოობის გამო.
კარი II
შეფასება
თავი VI
ეკოლოგიური მნიშვნელობა
��� მუხლი 16🔗. ზომა, ფორმა და ეკოლოგიური მდებარეობა
1. ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიების საერთო ფართობი 10819.06 ჰა-ია, თუმცა ბაბანეურის ნაკრძალი მის ცალკე, აბსოლუტურად იზოლირებულ ნაწილს წარმოადგენს. ბაბანეურის ნაკრძალი, რომელსაც მხოლოდ 862.1 ჰა ფართობი უკავია, ერთ-ერთი ყველაზე მცირე ზომის დაცული ტერიტორიაა საქართველოში. ზოგადი თვალსაზრისით, რა თქმა უნდა, შეუძლებელია მისი ეკოლოგიურად ეფექტურ დაცულ ტერიტორიად განხილვა. თუმცა გასათვალისწინებელია, რომ ეს ნაკრძალი უნიკალური ძელქვნარი ტყეების დასაცავად შეიქმნა და ამ კონკრეტულ კონსერვაციულ ფუნქციას ბაბანეურის ნაკრძალი წარმატებით ასრულებს � ნაკრძალში შეინიშნება არამარტო ძელქვის ბუნებრივი განახლება, არამედ ძელქვნარი ტყეების თანდათანობითი აღდგენა ბუჩქნარი მცენარეულობის ადგილას. ბაბანეურის ნაკრძალის ფორმა, მნიშვნელოვანწილად, ისტორიულად ადამიანის ზეგავლენის პირობებში ჩამოყალიბებული ტყის კონტურითაა განპირობებული.
2. ბაწარის ნაკრძალი და ილტოს აღკვეთილი ერთმანეთის მომიჯნავე დაცული ტერიტორიებია და, განსხვავებული დაცვითი რეჟიმის მიუხედავად, უწყვეტ დაცულ ტერიტორიას ქმნის და გარკვეულწილად ერთიან ეკოლოგიურ სისტემას წარმოადგენს. ნაკრძალისა და აღკვეთილის საერთო ფართობია 9956.96 ჰა, რაც, რა თქმა უნდა, ვერ განიხილება დიდი ზომის დაცულ ტერიტორიად. მაგრამ ამგვარი გაფართოება (ანუ ილტოს აღკვეთილის დაარსება) უმნიშვნელოვანესი მოვლენა იყო. ერთი მხრივ, ეს მნიშვნელოვნად შეუწყობს ხელს ბაწარის ნაკრძალის თავდაპირველი ფუნქციის შესრულებას � უნიკალური უთხოვრიანების დაცვასა და შენარჩუნებას; მეორე მხრივ კი, ბაწარის ნაკრძალი და ილტოს აღკვეთილი ერთიანობაში იძენს ეკოლოგიურად ეფექტური დაცული ტერიტორიის ნიშნებს, რამდენადაც ისინი მოიცავენ ბუნებრივი ეკოსისტემის მნიშვნელოვან ნაწილს პოტენციურად შესაძლებელი სიცოცხლისუნარიანი კომპონენტებით, მათ შორის, მსხვილი ძუძუმწოვრების პოპულაციებით.
3. ბაწარის ხეობა, როგორც პანკისის ხეობისა და ზოგადად კახეთის ნაწილი მეტად საინტერესო და მრავალფეროვანია ბიოგეოგრაფიული თავალსაზრისით, რაც მისი გეოგრაფიული და ეკოლოგიური მდებარეობითაა განპირობებული. მკვლევართა უმეტესობა კავკასიის ფიტო-გეოგრაფიული დარაიონების დროს კახეთს დამოუკიდებელ ბოტანიკურ-გეოგრაფიულ ერთეულად მიიჩნევს, ვინაიდან კახეთი წარ-მოადგენს თანამედროვე იბერიული პროვინციის ყუის ფლორის ცენტრს, რომელიც ყველაზე ნაკლებად არის სახეცვლილი მესამეული პერიოდის დროიდან. კავკასიური და ევროპული ფლორის გარდა, აქ კარგად არის გამოხატული რელიქტური კოლხური და ჰირკანული ფლორის გავლენა. მაგალითად: ბაწარის ნაკრძალში ვხვდებით სხვადასხვა წარმოშობის მერქნიან მცენარეებს: კოლხური (მაგ. Vaccinium arctostaphylos), ჰირკანული (მაგ. Hedera pastuchowii), კოლხურ-ჰირკანული (Acer laetum), კავკასიური (Carpinus caucasica, Tilia begoniifolia, Ulmus minor, Pyrus caucasica, Malus orientalis, Acer trautvetteri, Betula litwinowii, Sorbus aucuparia); უძველესი აღმოსავ-ლეთშუაზღვეთურ-კოლხური (Fagus orientalis, Castanea sativa, Rhododendron luteum, Daphne pontica), ევროპული (Taxus baccata, Acer platanoides, Acer pseudoplatanus, Fraxinus excelsior, Cerasus avium, Ulmus glabra, Euonimus europaea, Euonimus latifolia) და სხვ. ტყის სარტყლის ბალახოვან მცენა-რეებში ასევე, ვხვდებით კოლხურ და ჰირკანულ ელემენტებს: Pachyphragma macrophyllum, Aristolochia iberica, Paris incomplete, Brunnera macrophylla და სხვ.
��� მუხლი 17🔗. სახეობრივი მრავალფეროვნება
1. ტერიტორიის სიმცირის მიუხედავად ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიები სახეობათა მნიშვნელოვანი მრავალფეროვნებით გამოირჩევა. ბაბანეურის ნაკრძალში აღწერილია 60-მდე ოჯახის 220 სახეობაზე მეტი ჭურჭლოვანი მცენარე, ბაწარის ნაკრძალსა და ილტოს აღკვეთილში კი � 98 ოჯახში გაერთიანებული 670-მდე სახეობა, რომელთაგან 50-მდე კავკასიის ენდემს წარმოადგენს. დაცული ტერიტორიების მცენარეულობის ძირითადი ტიპი ტყეებია. თუმცა ეს ტყეები სტრუქტურისა და სახეობრივი შემადგენლობის მიხედვით საკმაოდ მრავალფეროვანია. მაგალითად, ილტოსა და ბაწარაში გვხვდება ტყის ხუთი განსხვავავებული ცენოზი, რომელთაგან თითოეული კიდევ სხვადასხვა ვარიანტებითა და ასოციაციებითაა წარმოდგენილი; კერძოდ, წიფლნარებში რვა მკვეთრად განსხვავებული ვარიანტი განირჩევა.
2. დაცული ტერიტორიები ასევე გამოირჩევა ფაუნის სახეობების მრავალფეროვნებით. აღსანიშნავია მსხვილ და საშუალო ზომის ძუძუმწოვართა ფაუნა, რომელიც შეიცავს ისეთ სახეობებს, როგორებიცაა: არჩვი (Rupicapra rupicapra
),
შველი (Capreolus capreolus), გარეული ღორი (Sus scrofa), მურა დათვი (Ursus arctos), მგელი (Canis lupus), ფოცხვერი (Lynx lynx), ტურა (
Canis aureus
), მელა (Vulpes vulpes), მაჩვი (Meles meles), ქვის კვერნა (Martes foina), ტყის კვერნა (Martes martes), გარეული კატა (Felis sylvestris) და სხვ. ზოგადად პანკისის ხეობაში სავარაუდოა ასევე ჯიქის (Panthera pardus) არსებობაც. წვრილ ძუძუმწოვართა სახეობების ინვენტარიზაცია არ ჩატარებულა, თუმცა სავარაუდოა ზოგადად კახეთის კავკასიონისთვის დამახასიათებელი სახეობების არსებობა. შესაბამისად მათი რიცხვი შესაძლოა 40-მდე იყოს.
3. ასევე, აღსანიშნავია ბაწარისა და ილტოს ორნითოფაუნა. დაუზუსტებელი მონაცემებით აქ გავრცელებულია ფრინველთა 60-მდე სახეობა. მათ შორის, აქ შესაძლებელია ისეთი ლეშიჭამია და მტაცებელი ფრინველების ნახვა, როგორიცაა: ბატკანძერი (Gypaetus barbatus)
,
ორბი
(
Gyps fulvus
)
, სვავი (Aegipius monachus),
მიმინო (Accipiter nisus), მთის არწივი (Aquila chrysaetos) და მრავალი სხვ. დაცული ტერიტორიების ჰერპეტოფაუნა შეიცავს 14-მდე სახეობის რეპტილიასა და 7 სახეობის ამფიბიას.
��� მუხლი 18🔗. ბუნებრიობა
1. ბაწარა-ბაბანეურის დაცულ ტერიტორიებზე ეკოსისტემების ბუნებრიობის ხარისხი ზოგადად საკმაოდ მაღალია � ტყეების უმეტესობა ბუნებრივთან ახლოს მდგომია.
2. ბაწარის ნაკრძალში, პირველ რიგში, ყურადღებას ბუნებრივი უთხოვრიანი ტყეები იპყრობს. მაგრამ არანაკლებ მნიშვნელოვანია კარგად შემონახული პირველადი წიფლნარები, რომელთა ანალოგი აღმოსავლეთ საქართველოში იშვიათია. ბაწარის ხეობის ბუნებრიობაზე ადამიანის ზეგავლენა განსაკუთრებით მასშტაბური, როგორც ჩანს, არასოდეს ყოფილა. მეძროხეობასა და მცირემასშტაბიან ტყის ჩეხვას მთლიანობაში სერიოზული ზიანი ხეობის ტყეებისთვის არ მოუტანია და ბაწარის ნაკრძალი ერთ-ერთ ყველაზე კარგად შემონახულ ბუნებრივ ხეობას წარმოადგენს საქართველოში. თუმცა ისიც უნდა აღინიშნოს, რომ, მაგალითად, ხე-ტყის მოპოვება, შედარებით მასშტაბურია ილტოს ქვემო წელში. მისასვლელი გზების მძიმე მდგომარეობისა და გეოგრაფიული მდებარეობის წყალობით ამ ხეობის ზემო წელში კარგად შემონახული ბუნებრივი ტყეებია შემორჩენილი. როგორც ვიზუალურად, ისე რეალური ეკოლოგიური მდგომარების მხრივ, ილტოს აღკვეთილი ველური ბუნების ტერიტორიის ერთ-ერთ საუკეთესო ნიმუშს წარმოადგენს.
3. ბაბანეურის ნაკრძალის ტყეებიც მთლიანობაში ბუნებრიობის მაღალი ხარისხით ხასიათდება. რაც მთავარია, ნაკრძალში აღინიშნება ძელქვის ბუნებრივი განახლება და ძელქვნარი ტყეების თანდათანობითი აღდგენა ბუჩქნარი მცენარეულობის ადგილას. ტერიტორიაზე გვხვდება სხვადასხვა ასაკის ხეები, რაც პერსპექტივაში ტყის ბუნებრივი ფუნქციონირების გარკვეულ გარანტიას იძლევა. მაგრამ ისიც ცხადია, რომ ნაკრძალის ტერიტორიაზე ვხვდებით ანთროპოგენური ფაქტორების ზეგავლენის შედეგად წარმოშობილ ჰაბიტატებსაც, კერძოდ ესენია: ბუჩქნარი და ბალახოვანი მცენარეულობა, რაც ძირითადად, ნაკრძალის სამხრეთ, ქვემო ნაწილში, მთისწინების გორაკ-ბორცვებსა და სერებზეა გავრცელებული. ისინი ტყეების, კერძოდ ძელქვნარებისა და მუხნარების, გაჩეხვის შედეგადაა წარმოქმნილი.
4. უნდა აღინიშნოს, რომ ანთროპოგენური ზემოქმედების გამო, ბაწარის ნაკრძალსა და ილტოს აღკვე-თილში ძუძუმწოვართა მრავალი სახეობის, განსაკუთრებით კი მსხვილი ძუძუმწოვრების, რიცხოვნობა მნიშვნელოვნად დაბალია ამ ტყეების ბუნებრივ ტევადობასთან შედარებით, რაც საბჭოთა კავშირის დაშლის შემდგომ პერიოდში დაცვის რეჟიმის შესუსტებისა და პანკისის ხეობაში პრაქტიკულად უკონტროლო სიტუაციის პირობებში გაზრდილი უკანონო ნადირობის შედეგია.
��� მუხლი 19🔗. იშვიათობა
1. ბაწარის ნაკრძალსა და ილტოს აღკვეთილში ვხვდებით მრავალ იშვიათ სახეობას, რომელთა ნაწილი განეკუთვნება საფრთხეში მყოფ სახეობათა რიცხვს როგორც ეროვნულ, ისე საერთაშორისო დონეზე. ზოგადად, საყურადღებოა მსხვილ ძუძუმწოვართა სახეობები: შველი, არჩვი, გარეული ღორი, ფოცხვერი, მგელი, დათვი. ამასთან, ფოცხვერი (Lynx lynx), წავი (Lutra lutra) და არჩვის კავკასიური ქვესახეობა (Rupicapra rupicapra caucasica) შეტანილია ბუნების დაცვის მსოფლიო კავშირის (IUCN) წითელ ნუსხაში, როგორც გლობალურ დონეზე საფრთხეში მყოფი სახეობები. სამივე მათგანი იშვიათ სახეობებს განეკუთვნება ქვეყნის მასშტაბით და შესულია საქართველოს წითელ ნუსხაში, ისევე როგორც მურა დათვი (Ursus arctos).
2. წვრილი ძუძუმწოვრებიდან საქართველოს წითელ ნუსხაში შესულია კავკასიური ციყვი (Sciurus anomalus), ევროპული მაჩქათელა (Barbastela barbastellus) და ნაცრისფერი ზაზუნელა (Cricetulus migratorius). დაცული ტერიტორიების ორნითოფაუნაც მრავალ იშვიათ სახეობას ითვლის. აქ გავრცელებული ფრინველებიდან მრავალი სახეობა იშვიათია, შეტანილია საქართველოსა და ბუნების დაცვის მსოფლიო კავშირის (IUCN) წითელ ნუსხებში ან დაცულია საერთაშორისო შეთანხმებებით. მათ შორისაა: ბატკანძერი (Gypaetus barbatus)
,
ორბი
(
Gyps fulvus
)
, სვავი (Aegipius monachus),
მთის არწივი (Aquila chrysaetos) და სხვ.
3. ბაწარისა და ილტოს ხეობები, ისევე, როგორც, საერთოდ, კახეთის კავკასიონის ტყეები, საერთაშორისო დონეზე აღიარებულია როგორც განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი ადგილი ამფიბიებისთვის. აღსანიშნავია გლობალურ დონეზე საფრთხეში მყოფი ჩვეულებრივი ვასაკა (Hyla arborea), რომელიც შესულია ბუნების დაცვის მსოფლიო კავშირის (IUCN) წითელ ნუსხაში. რეპტილიებიდან ასევე საყურადღებოა კავკასიური გველგესლა (Vipera dinniki), რომელიც შეტანილია საქართველოსა და ბუნების დაცვის მსოფლიო კავშირის (IUCN) წითელ ნუსხებში.
4. ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიების ფლორა შეიცავს მრავალ იშვიათ სახეობას. მერქნიანი სახეობებიდან საქართველოს წითელ ნუსხაში შესულია 9 მათგანი: უთხოვარი (Taxus baccata), წაბლი (Castanea sativa), კაკალი (Juglans regia), კოლხური ბზა (Buxus colchica), ჭალის მუხა (Quercus pedunculiflora), თელა (Ulmus glabra), პატარა თელადუმა (Ulmus minor), ძელქვა (Zelkova carpinifolia), ლაფანი (Pterocarya pterocarpa).
5. ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიების მთავარ ღირშესანიშნაობას, რა თქმა უნდა, იშვიათი და უნიკალური მცენარეულობა წარმოადგენს, რომელთა დასაცავადაც თავის დროზე ეს დაცული ტერიტორიები დაარსდა. ბაბანეურის ნაკრძალის ძელქვნარი ტყე იშვიათია იმ თვალსაზრისით, რომ კახეთის კავკასიონზე ძელქვა მხოლოდ ბაბანეურის ნაკრძალსა და მის მიმდებარე ტერიტორიებზეა შემორჩენილი. ბაწარის ნაკრძალის ყველაზე იშვიათ კომპონენეტს კი უთხოვრის ტყე წარმოადგენს არამარტო ქვეყნის, არამედ ეკორეგიონის მასშტაბით. მთელ კავკასიაში უთხოვარი ერთეული ხეების ან მცირე კორომების სახით გვხვდება. მაგრამ ასეთი დიდი რაოდენობით, როგორც ბაწარის ხეობაში, იგი სხვაგან არსადაა. უთხოვარი უმეტესად სხვა სახეობებთან ერთად იზრდება და ნამდვილი უთხოვრიანები, ანუ ისეთი ტყეები, სადაც უთხოვარი დომინანტ სახეობას წარმოადგენს, დიდ იშვიათობას წრამოადგენს. ბაწარის ნაკრძალშიც კი ამგვარი უთხოვრიანები მხოლოდ 11 ჰა ფართობზე გვხდება. ამავე დროს ბაწარის ნაკრძალში არის უთხოვრის იშვიათი ეგზემპლარები, რომელთა ასაკი შესაძლოა 3000 წლამდეც იყოს.
��� მუხლი 20🔗. ენდემიზმის დონე
1. ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიების ფლორა და ფაუნა შეიცავს ენდემურ სახეობებს. ფრინველთა შორისაა კავკასიის ენდემი � კავკასიური ყარანა (Phylloscopus lorenzii), მსხვილ ძუძუმწოვართა შორის კი � არჩვის კავკასიური ქვესახეობა (Rupicapra rupicapra caucasica). წვრილ ძუძუმწოვართა ოთხი სახეობა ასევე კავკასიის ენდემს წარმოადგენს, ესენია: Sorex raddei, Chionomys gud, Chionoys roberti, Microtus daghestanicus.
2. ენდემიზმის დონე საკმაოდ მაღალია (ენდემურ სახეობათა პროპორციული რაოდენობა) დაცული ტერიტორიების ჰერპეტოფაუნაში. სახეობების საერთო რაოდენობის მესამედი (21 სახეობიდან 7) კავკასიის ენდემია: კავკასიური ხვლიკი (Darevskia caucasica),
მდელოს ხვლიკი (D. praticola)
,
ართვინის ხვლიკი (D. derjugini
),
ქართული ხვლიკი (Darevskia rudis), კავკასიური გველგესლა (Vipera dinniki), კოლხური გომბეშო (Bufo verrucosissimus) და კავკასიური ჯვრიანა (Pelodytes caucasicus). ენდემიზმის დონე ასევე მაღალია უმაღლეს მცენარეთა შორის. ბაწარა-ბაბანეურის მცენარეთა 780-მდე სახეობიდან 50-მდე კავკასიის ენდემს წარმოადგენს.
��� მუხლი 21🔗. ეკოსისტემისა და მისი კომპონენტების მოწყვლადობა
1. ეკოსისტემების დონეზე ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიების მოწყვლადობა აქ არსებული ტყეების ადამიანის ჩარევის მიმართ მოწყვლადობით განისაზღვრება. ცხადია ბაწარის ნაკრძალის უთხოვრიანები და ხელუხლებელი წიფლნარები განსაკუთრებით მოწყვლადია ადამიანის მხრიდან ნებისმიერი სახის ზემოქმედების მიმართ. (არ იგულისხმება, რომ წიფლნარები ადვილად შეიძლება განადგურდეს, მაგრამ საუკუნეების მანძილზე შემონახული ე.წ. ქალწულებრივი წიფლნარები ამ სტატუსს სწრაფადვე დაკარგავენ, თუ მოხდება რაიმე სერიოზული სახის ანთროპოგენური ზემოქმედება). რაც შეეხება უთხოვრიანებს, ამ ტყეების მოწყვლადობა პირდაპირ კავშირშია თვით უთხოვრის ბიოლოგიასთან � მესამუული პერიოდის ეს რელიქტი ბუნებრივად ძლიერ დაბალი განახლებით, ძლიერ დაბალი პროდუქტიულობით, აღმოცენების და ზრდის დაბალი ტემპით ხასიათდება. შესაბამისად, ნებისმიერი სახის უარყოფითი ზემოქმედება შესაძლოა სერიოზულ შემაფერხებელ ფაქტორად იქცეს უთხოვრიანების გრძელვადიანი შენარჩუნების საქმეში.
2. ცნობილია, რომ მსხვილ ძუძუმწოვართა ფაუნა ეკოსისტემის ერთ-ერთი ყველაზე უფრო მოწყვლადი კომპონენტია. ეს ცხოველები საჭიროებენ საბინადროდ ვარგის ვრცელ ტერიტორიებს და გამრავლების ბუნებრივად დაბალი ტემპით ხასიათდებიან. ამის გამო, ისინი მეტად მოწყვლადები არიან გადამეტებული ნადირობისა და ჰაბიტატის განადგურების მიმართ. ბაწარის ნაკრძალისა და ილტოს აღკვეთილის საერთო ტერიტორია მხოლოდ 10005 ჰექტარია, რაც რა თქმა უნდა, არ არის საკმარისი მსხვილ ძუძუმწოვართა (განსაკუთრებით მსხვილ მტაცებელთა) სიცოცხლისუნარიანი პოპულაციების შესანარჩუნებლად. მაგრამ მას შეუძლია ამ ცხოველებისთვის მნიშვნელოვანი თავშესაფრის ფუნქცია შეასრულოს. თუმცა ასეთი მცირე ზომის დაცული ტერიტორია ზოგადად სწრაფად კარგავს ამგვარ ფუნქციას ადამიანის მხრიდან სერიოზული ჩარევის შემთხვევაში.
��� მუხლი 22🔗. გამოყენებითი ფასეულობები
დაცვის რეჟიმიდან გამომდინარე, გამორიცხულია ნებისმიერი სახის რესურსების პირდაპირი გამოყენება ბაწარისა და ბაბანეურის ნაკრძალების ტერიტორიაზე. ილტოს აღკვეთილის გამოყენებითი ფასეულობებიდან ყველაზე ყურადსაღებია მისი ტურისტული პოტენციალი. მაღალი ესთეტიკური ღირებულების ველური ბუნების მქონე ილტოს ხეობას მართლაც გააჩნია მნიშვნელოვანი ტურისტული პოტენციალი. ეს შესაძლებელია მოიცავდეს ტურიზმის ისეთ კერძო ფორმებს, როგორიცაა: ლაშქრობა, ფრინველებზე დაკვირვება, თევზაობა (კანონით დაშვებული ხერხებით და ადმინისტრაციის კონტროლის ქვეშ) და სხვ.
��� მუხლი 23🔗. არაგამოყენებითი ფასეულობები
1. არაგამოყენებითი ფასეულობების მხრივ, უწინარესად აღსანიშნავია სამეცნიერო და საგანმანათლებლო მნიშვნელობა. ბაწარისა და ილტოს ხეობების მრავალფეროვანი ფლორა, მცენარეულობა და ფაუნა, კარგად შემონახული ტყეები, პირველ რიგში, კი უთხოვრის უნიკალური ბუნებრივი კორომები, ასევე ბაბანეურის ნაკრძალის ძელქვნარი ტყეები ამ დაცულ ტერიტორიებს მიმზიდველ ადგილად აქცევენ სამეცნიერო კვლევისა და მოსწავლე-ახალგაზრდობის საველე განათლებისთვის. მაგალითად, ბაწარის ნაკრძალი უნიკალურ შესაძლებლობებს იძლევა (კანონმდებლობით დადგენილი წესების ფარგლებში) უთხოვრისა და სხვა სახეობების, ასევე მათი ცენოზების ეკოლოგიური კვლევებისთვის.
2. საერთაშორისო დონეზე იშვიათი და უნიკალური ბუნებრივი უთხოვრის კორომებს, მათ შორის რამდენიმე გოლიათ ეგზემპლარს, რომელთა ასაკი ორი ათას წელს აღემატება, პრაქტიკულად ხელუხლებელ ბაწარისა და ილტოს ხეობებს განსაკუთრებული ესთეტიკური და სარეკრეაციო ღირებულება აქვს და შეუფასებელ სიმდიდრეს წარმოადგენს ახლანდელი და მომავალი თაობებისთვის. ბაწარისა და ილტოს დაცული ტერიტორიების ტყეებს განსაკუთრებული როლი ენიჭებათ ეროზიისა და წყალდიდობების პრევენციის კუთხით.
თავი VII
საფრთხეები და შემაფერხებელი ფაქტორები
��� მუხლი 24🔗. ბუნებრივი ფაქტორები
ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიებისთვის არ არის დამახასიათებელი რაიმე განსაკუთრებული სახის ბუნებრივი შემაფერხებელი ფაქტორები. ბაწარის ხეობის მარჯვენა, ანუ ჩრდილოეთის ფერდობი საკმაოდ მკაცრი და დამრეცია. ზოგიერთ ადგილას ფერდობთა დახრილობა 50-600-ს აღწევს და ხშირია ლოკალური და საშუალო მასშტაბის ბუნებრივი კატასტროფული მოვლენები: ქარქცევა, თოვლქცევა, ღვარცოფი და სხვ. ამის გამო მრავალი ფლატე, ხევი, კლდოვანი წანასხლეტი (გაშიშვლებული დედაქანი), გამოტანის კონუსი და ხერგილია წარმოქმნილი, რაც ნაკრძალის რელიეფს ართულებს და ბევრ ადგილს ძნელადმისაღწევს ხდის.
��� მუხლი 25🔗. ანთროპოგენული ფაქტორები
1. დაცულ ტერიტორიებსა და მის ახლომახლოს მოქმედი სხვადასხვა უარყოფითი ანთროპოგენული ფაქტორი მნიშვნელოვნად ართულებს მენეჯმენტის ამოცანების შესრულებას. პირველ რიგში, საყურადღებოა თვით დაცულ ტერიტორიაზე არალეგალური, ხოლო მის ახლომდებარე ადგილებში არამდგრადი ფორმით სხვადასხვა რესურსების მოპოვება. რამდენიმე წლის წინ პანკისის ხეობაში შექმნილი რთული ვითარების ფონზე, რა თქმა უნდა, შეუძლებელი იყო ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიების ეფექტურად დაცვის უზრუნველყოფა. ამჟამად, ამ მხრივ, სიტუაცია მოგვარებულია, თუმცა სერიოზული პროგრესის მიუხედავად, ისევე, როგორც მთელ საქართველოში, კვლავ აქტუალური რჩება ხე-ტყის უკანონო მოპოვების და არალეგალური ნადირობის პრობლემა. ორივე ეს ფაქტორი, თუნდაც დაცული ტერიტორიის საზღვრებს გარეთ, მაინც მნიშვნელოვან ზეგავლენას ახდენს დაცულ ტერიტორიაზე და საფრთხეს უქმნის მის ბიომრავალფეროვნებას.
2. ბრაკონიერობა � რეგიონში ბრაკონიერობა განსაკუთრებით ინტენსიურ ხასიათს შემოდგომაზე იღებს. ბრაკონიერები ძირითადად შველზე და დათვზე ნადირობენ, რაც ამ სახეობების რიცხოვნობაზე მნიშვნელოვან უარყოფით გავლენას ახდენს. ჩეჩნეთში მიმდინარე სამხედრო კონფლიქტის დროს ილტოსა და ბაწარის ხეობებში გარეული ღორი გადმოვიდა. თუმცა, ინტენსიური ნადირობის შედეგად ძალიან მალე გარეული ღორი თითქმის მთლიანად გაწყდა.
3. საქონლის ძოვება � საქონლის ძოვება განსაკუთრებით აქტუალურია დაცული ტერიტორიების განაპირა ადგილებში. ბაბანეურის შემთხვევაში ამას ხელს უწყობს ნაკრძალის მდებარეობა, ანუ ის ფაქტი, რომ იგი უშუალოდ ესაზღვრება სოფლებს. შესაბამისად, შინაური ცხოველების ძოვება განსაკუთრებით მასშტაბური სწორედ ბაბანეურშია. ბაწარის ტერიტორიაზე საქონლის გადასარეკი ბილიკებიც გვხვდება. საბაზისო კვლევების დროს ილტოს ხეობაში სამი მსხვილი საღორე იყო გამოვლენილი, ბაწარაში კი � ორი. საფიქრებელია, რომ პირუტყვის ძოვება მნიშვნელოვნად აფერხებს ტყის განახლებას და ბრაკონიერობის ფონზე შემაწუხებელი ფაქტორია დაცულ ტერიტორიაზე მობინადრე ჩლიქოსნებისთვისაც.
4. ხელოვნური ხანძრები � მენეჯმენტის კუთხით გასათვალისწინებელია, რომ ზოგადად პანკისის ხეობაში შემოდგომის მშრალ პერიოდში იზრდება ხანძრების საშიშროება (ხანძარი ადვილად ვრცელდება ამ ტყეებში არსებული გამხმარი ფოთლების სქელი ფენის გამო).
5. ხე-ტყის მოპოვება � ხე-ტყის მოპოვებას ბოლო დრომდე ადგილი ჰქონდა ილტოს ხეობაში როგორც ახლანდელი აღკვეთილის, ისე მის მიმდებარე ტერიტორიაზე. ძირითადად მოიპოვებდნენ სხვადასხვა დანიშნულების (მაგ. საპარკეტე) ხის მასალას. თუმცა წარსული თუ ახლანდელი სატყეო საქმიანობის უარყოფითი შედეგები ბევრად თვალშისაცემია ხეობის ქვემო წელში. ხეობის ზედა ნაწილები, რომლებიც ახლა უკვე აღკვეთილის საზღვრებშია მოქცეული, ყოველთვის უფრო კარგად შემონახული და დაცული იყო გართულებული მიღწევადობის გამო. საყურადღებოა, რომ უახლოეს დასახლებულ პუნქტებში მცხოვრები მოსახლეობისთვის შეშა ენერგიის ერთადერთ წყაროს წარმოადგენს. მიუხედავად ამისა, ილტოს აღკვეთილში შეშის მოპოვებაზე მოთხოვნა ადგილობრივი მოსახლეობის მხრიდან პრაქტიკულად არ არის, რადგან მოსახლეობას შეშის მოპოვება უფრო მახლობელ ტყეებშიც შეუძლია.
6. არამერქნული მცენარეული რესურსების მოპოვება � სანაკრძალო რეჟიმის მიუხედავად, ბაწარა-ბაბანეურში ადგილობრივი მოსახლეობა ყოველთვის მოიპოვებდა ტყის ნობათს. მაგალითად, შემოდგომაზე, ადგილობრივი მოსახლეობა შედის ბაწარის ნაკრძალში და წაბლს აგროვებს, მათ შორის, გასაყიდადაც. მოსახლეობა ასევე აგროვებს სოკოს, კენკრას და ტყის სხვა პროდუქტებს. ზოგადად, თუ ამ არამერქნული რესურსების მოპოვება გარკვეული ნორმის ფარგლებში იქნება და მოსახლეობა დაიცავს შესაბამის წესებს, მაშინ ამ საქმიანობას სერიოზული ზიანი შესაძლოა არ მოჰქონდეს ნაკრძალისთვის, თუმცა ნაკრძალის სტატუსი ნებისმიერი ფორმით კრძალავს ბაწარის ხეობაში რესურსების მოპოვებას.
არამერქნული რესურსების მოპოვების ერთ-ერთი გახმაურებული ფორმა, რომელიც სერიოზულ საფრთხეს წარმოადგენს ბაწარის ნაკრძალისთვის არის უთხოვრის წიწვების მოპოვება. რამდენიმე წლის წინ ამ რესურსის მოპოვებაზე მრავალწლიანი ნებართავაც კი იყო გაცემული სატყეო დეპარტამენტის მიერ. რა თქმა უნდა, ეს ნებართვა ნაკრძალს არ ეხებოდა, მაგრამ შესუსტებული დაცვის პირობებში წიწვების არალეგალურ მოპოვებას ნაკრძალშიც ჰქონდა ადგილი.
7. მცენარეების ინვაზიური სახეობები � ბაბანეურის ნაკრძალის ტყის მცენარეულობას საფრთხე ემუქრება ინტროდუცირებული (უცხო) ლედიტსია ტრიაცანტჰოსის მხრიდან. მისი აღმონაცენები და ახალგაზრდა მოზარდი მრავლად შეინიშნება ნაკრძალის ტერიტორიაზე, განსაკუთრებით, მის ქვედა ზონაში. შესაძლოა ამ მცენარის გავრცელებას შინაური ცხოველებიც უწყობენ ხელს. თვით მცენარე, როგორც ჩანს, კარგად შეეგუა ადგილობრივ პირობებს და სწრაფად ვრცელდება. თუ ინვაზიის არსებული ტემპი შენარჩუნდა, ეს მცენარე, სავარაუდოდ, ახლო მომავალშივე სერიოზულ პრობლემას შეუქმნის ბუნებრივ მცენარეულობას. ეს საკითხი დამატებით შესწავლას მოითხოვს, სათანადო ზომების დასაგეგმად.
8. სხვა შემაფერხებელი ფაქტორები � სერიოზული სირთულეებია ბაწარისა და ილტოს დაცული ტერიტორიების ერთიანი მენეჯმენტის კუთხით, მიუხედავად იმისა, რომ ბაწარისა და ილტოს ხეობები ერთმანეთს ემიჯნებიან. ილტომდე მისასვლელი გზები მძიმე მდგომარეობაშია და მანძილიც საკმაოდ დიდია. ასევე სერიოზულ პრობლემას წარმოადგენს ის, რომ ილტოს აღკვეთილში პრაქტიკულად არ არის მობილური კავშირი.
��� მუხლი 26🔗. ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიების კომპლექსურობა
ბაწარა-ბაბანეურის ეფექტური მართვის უზრუნველსაყოფად, ზემოთ აღწერილი საფრთხეებისა და შემაფერხებელი ფაქტორების გარდა, აუცილებელია დაცული ტერიტორიების თავისებურებების გათვალისწინებაც. პირველ რიგში, საყურადღებოა ტერიტორიული მოწყობის კომპლექსურობა. ბაბანეურის ნაკრძალი დანარჩენი ტერიტორიისგან იზოლირებული ერთეულია, რომელიც ბაწარის ნაკრძალისგან 45 კმ-ითაა დაშორებული (იხ რუკა, დანართი №1). ამავე დროს, ბაბანეურის ნაკრძალი, აღმოსავლეთის გარდა, ყველა მხრიდან უშუალოდ ესაზღვრება დასახლებულ პუნქტებს და მოსახლეობასა და ნაკრძალის ტყეს შორის არავითარი ფუნქციური �ბუფერული ზონა� არ არსებობს. ეს მნიშვნელოვან პრობლემებს ქმნის ნაკრძალის ფიზიკური დაცვის მხრივ. როგორც აღვნიშნეთ, ნაკრძალის სტატუსი, ბაბანეურსა და ბაწარაში სრულიად გამორიცხავს რესურსების მოპოვებას. თუმცა ტყის ნობათის შეგროვების რეალური აკრძალვა, სავარაუდოდ, საკმაოდ რთული იქნება და ადგილობრივ მოსახლეობასთან სერიოზული კონფლიქტის გაჩენას გამოიწვევს.
��� მუხლი 27🔗. სამართლებრივი და პოლიტიკური ფაქტორები
1. პოზიტიური ფაქტორები
ა) �თუშეთის, ბაწარა-ბაბანეურის, ლაგოდეხის და ვაშლოვანის დაცული ტერიტორიების შექმნისა და მართვის� შესახებ საქართველოს კანონის მიღება და ამ კანონის განხორციელებაში საქართველოს მთავრობისა და საერთაშორისო ორგანიზაციების ერთობლივი და კოორდინირებული მონაწილეობა, ისევე როგორც ადგილობრივი ორგანოების მხრიდან აქტიური მხარდაჭერა, ნათლად გამოხატავს საქართველოს ხელისუფლების დადებით დამოკიდებულებას ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიების მიმართ;
ბ) ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიების ეფექტური მართვისათვის ხელსაყრელ სამართლებრივ და პოლიტიკურ ფონს ქმნის შესაბამისი საერთაშორისო კანონმდებლობაც, რომელზეც საქართველო მიერთებულია. ამ მხრივ, აღსანიშნავია კონვენცია ბიოლოგიური მრავალფეროვნების შესახებ (რიოს კონვენცია), კონვენცია ცხოველთა მიგრირებადი სახეობების დაცვის შესახებ (ბონის კონვენცია) და სხვ.
2. ნეგატიური ფაქტორები
წინამდებარე მენეჯმენტის გეგმის განხორცილების საქმეში ერთ-ერთი შემაფერხებელი ფაქტორია ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიების მომიჯნავე და ახლომდებარე ტყეების არამდგრადი მართვა და ხე-ტყის უკანონო მოპოვება. �თუშეთის, ბაწარა-ბაბანეუ-ლის, ლაგოდეხის და ვაშლოვანის დაცული ტერიტორიების შექმნისა და მართვის� შესახებ საქართველოს კანონის მოთხოვნის მიუხედავად, ახმეტის მრავალმხრივი გამოყენების ტერიტორია, რომელიც სავარაუდოდ უნდა მოიცავდეს ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიების მიმდებარე ტყეებსა და საძოვრებს, ოფიციალურად ჯერ არ დაარსებულა. მისი დაარსების შემთხვევაში, ახმეტის მრავალმხრივი გამოყენების ტერიტორიაზე უზრუნველყოფილი იქნება ამ ტყეებისა და საძოვრების მდგრადი მართვა, რითაც იგი შეასრულებს �ბუფერული ზონის� ფუნქციას ბაწარის ნაკრძალისა და ილტოს აღკვეთილისთვის.
თავი VIII
მენეჯმენტის კონცეფცია
��� მუხლი 28🔗. ზოგადი მიზანი
1. წინამდებარე მენეჯმენტის გეგმის მთავარი მიზანია ბაწარა-ბაბანეურის დაცულ ტერიტორიებზე მართვის მოქნილი და ეფექტური სისტემის ჩამოყალიბება და ტერიტორტიაზე არსებული ლანდშაფტების, ჰაბიტატებისა და ბიომრავალფეროვნების გრძელვადიანი შენარჩუნებისთვის სათანადო ქმედებების განხორციელება.
2. ამ ზოგადი მიზნის მისაღწევად ცხოველთა და მცენარეთა პოპულაციების კონსერვაცია მოხდება ბუნებრივ და პრაქტიკულად ხელუხლებელ გარემოში; ბუნებრივი რესურსების გამოყენება აღიკვეთება ბაწარისა და ბაბანეურის სახელმწიფო ნაკრძალების ტერიტორიაზე, ხოლო ილტოს აღკვეთილში ყველა საქმიანობა წარიმართება კონსერვაციული ინტერესებიდან და მდგრადი გამოყენების პრინციპებიდან გამომდინარე, ადგილობრივი მოსახლეობისა და, ზოგადად, საზოგადოების აუცილებელი მოთხოვნილებების დასაკმაყოფილებლად; ეკოსისტემის მთლიანობისა და სტაბილურობის შენარჩუნების პარალელურად, ბაწარა-ბაბანეურის დაცულ ტერიტორიებზე, კანონმდებლობის შესაბამისად, ყველა პირობა იქნება შექმნილი სამეცნიერო და საგანმანათლებლო საქმიანობისა და მდგრადი ეკოტურიზმისათვის.
��� მუხლი 29🔗. სტრატეგიული პრინციპები
1. მენეჯმენტის გეგმის ზემოაღწერილი ზოგადი მიზანი და ამ დოკუმენტის �სტრატეგიული ხედვა� გამოსახავს ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიების იდეალურ მდგომარეობას. ამ მდგომარეობის მისაღწევად მენჯმენტის გეგმა ითვალისწინებს კონკრეტული ღონისძიებების განხორციელებას, რომლებიც, თავის მხრივ, შემდეგ ძირითად სტრატეგიულ პრინციპებს ეფუძნებიან.
2. დაცვა
ბუნებრივი ეკოსისტემების დაცვა � ტყეების, სუბალპური ჰაბიტატების, აგრეთვე, ბუნებრივი ეკოსისტემის ყველა კომპონენტის დაცვა უზრუნველყოფს ამ უნიკალური ეკოსისტემების ბუნებრივ დინამიკურ მდგომარეობაში შენარჩუნებას.
3. აღდგენა
დეგრადირებული ჰაბიტატების აღდგენა ბუნებრივთან მაქსიმალურად მიახლოებულ მდგომარეობამდე და იშვიათი და გადაშენების პირას მყოფი ცხოველებისა და მცენარეების პოპულაციების აღდგენა ხელს შეუწყობს ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიების ეკოსისტემების მდგრადობას.
4. არსებული ცოდნის გაუმჯობესება
ეკოსისტემაში მიმდინარე პროცესების შესახებ ყოველი ახალი ინფორმაცია გააუმჯობესებს დაცული ტერიტორიების მენეჯმენტს და, ამავდროულად, გაზრდის ჩვენ ცოდნას საქართველოს ბუნების შესახებ.
5. მოსახლეობის ცნობიერების ამაღლება
როგორც ადგილობრივი, ისე, ზოგადად, ქვეყნის მოსახლეობა უფრო მეტს გაიგებს ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიების სილამაზის, ეკოლოგიური, სამეცნიერო და კონსერვაციული მნიშვნელობის, აგრეთვე, პრობლემების შესახებ, რაც მათი მხრიდან მხარდაჭერის საწინდარი იქნება.
6. ვიზიტორთა კმაყოფილება
ქართველ და უცხოელ ვიზიტორებს საშუალება ექნებათ დატკბნენ ულამაზესი ბუნებრივი ლანდშაფტით, უნიკალური ველური ბუნებითა და დაცული ტერიტორიების სხვა ღირსშესანიშნაობებით.
7. ტრადიციული ბუნებათსარგებლობა და რესურსების მდგრადი გამოყენება
რეგიონში ეკოლოგიურად გამართლებული, ტრადიციული და რესურსების დამზოგავი საქმიანობების/ტექნოლოგიების აღდგენა/განვითარება თანაბრად სასიკეთო იქნება როგორც ადგილობრივი მოსახლეობისთვის, ისე დაცული ტერიტორიებისთვის.
8. საკუთარი შემოსავლების ზრდა
დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაციის საქმიანობა მოიტანს შემოსავალს, რომელიც გარკვეულწილად დაფარავს მენეჯმენტის ხარჯებს.
9. ადგილობრივი მოსახლეობის კეთილდღეობა
დაცული ტერიტორიის შიგნით და მის დამხმარე ზონაში განხორციელებული საქმიანობა ხელს შეუწყობს ადგილობრივი მოსახლეობისთვის შემოსავლის ახალი წყაროების გაჩენას.
10. გამოცდილების გაზიარება და რეპლიკაცია
გამოცდილებისა და ცოდნის გაზიარება საქართველოს თუ მეზობელი ქვეყნების სხვა დაცულ ტერიტორიებთან წარმატებული გამოცდილების რეპლიკაციის (გამეორების) საშუალებს მოგვცემს.
11. ალიანსების ჩამოყალიბება
თანამშრომლობისა და ურთიერთობების მჭიდრო ქსელის შექმნა საზოგადოებრივი და პოლიტიკური მხარდაჭერის მოპოვების/შენარჩუნების საშუალებაა.
��� მუხლი 30🔗. პრიორიტეტები
1. ბოლო ათი-თხუთმეტი წლის განმავლობაში მსხვილი ძუძუმწოვრების პოპულაციების შესამჩნევი შემცირება და მოქმედი თუ პოტენციური საფრთხეები ტყეების, კერძოდ კი უთხოვრის მიმართ, თვალნათლივ მიუთითებს, რომ დაცვითი რეჟიმის გაუმჯობესება ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიების უპირველეს პრიორიტეტს უნდა წარმოადგენდეს. ეს, თავის მხრივ, პირდაპირ კავშირშია მძლავრი, სათანადოდ აღჭურვილი და კვალიფიციური ადმინისტრაციის ჩამოყალიბებასთან, რომელსაც უნარი ექნება სახელმწიფო ნაკრძალები და აღკვეთილი ეფექტურად დაიცვას ბრაკონიერებისგან და, ასევე, აღკვეთოს რესურსების უკანონო მოპოვების სხვა ფორმები. შესაბამისად, �სტრატეგიული პრინციპი I � დაცვა� ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიების უმთავრეს პრიორიტეტს წარმოადგენს. თუმცა სტრატეგიული პრინციპები III, IV, VI და X (შესაბამისად არსებული ცოდნის გაუმჯობესება, მოსახლეობის ცნობიერების ამაღლება, რესურსების მდგრადი გამოყენება და ალიანსების ჩამოყალიბება) ასევე გულისხმობს ზოგიერთ ისეთ ქმედებას, რომელთა გარეშეც დაცული ტერიტორიის ეფექტური დაცვა წარმოუდგენელია. ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიების რთული ტერიტორიული მოწყობისა და სხვა თავისებურებების გათვალისწინებით, ადმინისტრაციის წარმატებული საქმიანობის უმთავრესი წინაპირობაა მჭიდრო თანამშრომლობა და მძლავრი საგანმანათლებლო მუშაობა ყველა დაინტერესებულ მხარესთან, განსაკუთრებით კი, ადგილობრივ მოსახლეობასთან. ასევე მნიშვნელოვანია მხარდაჭერა გარემოს დაცვისა და ბუნებრივი რესურსების სამინისტროს, განსაკუთრებით კი, დაცული ტერიტორიების სააგენტოს მხრიდან.
2. მეორე რიგის პრიორიტეტად უნდა მივიჩნიოთ ეკოტურიზმის განვითარება ილტოს ხეობაში. ეს საკითხი უშუალო კავშირშია დამატებითი შემოსავლების მიღებასთან (სტრატეგიული პრინციპი VII) და თან ხელს შეუწყობს მოსახლეობის ცნობიერების ამაღლებას (სტრატეგიული პრინციპი IV) და ვიზიტორთა მოთხოვნილებების დაკმაყოფილებას (სტრატეგიული პრინციპი V). თუმცა რეალური სიტუაციიდან გამომდინარე, ცხადია, რომ ამ მენეჯმენტის გეგმის მოქმედების პერიოდში სტრატეგიული მიზანი V -ის სრულად რეალიზება შეუძლებელი იქნება.
3. ყველა დანარჩენი საქმიანობა მომდევნო რიგის პრიორიტეტად უნდა ჩაითვალოს, ამიტომ რესურსების ნაკლებობის შემთხვევაში ან სხვადასხვა ქმედებას შორის კონფლიქტის გაჩენისას ადმინისტრაცია მოქმედებს აქ წარმოდგენილი პრიორიტეტების შესაბამისად.
��� მუხლი 31🔗. ტერიტორიული დაგეგმარება და დაცვის რეჟიმები
1. საქართველოს 2003 წლის კანონით �თუშეთის, ბაწარა-ბაბანეურის, ლაგოდეხისა და ვაშლოვანის დაცული ტერიტორიების შექმნისა და მართვის შესახებ�, ოფიციალურად დაფუძნდა ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიები: ბაწარის სახელმწიფო ნაკრძალი, ბაბანეურის სახელმწიფო ნაკრძალი, ილტოს აღკვეთილი და ახმეტის მრავალმხრივი გამოყენების ტერიტორია.
2. ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიების ტერიტორიული დაგეგმვა დაეფუძნა მეცნიერული კვლევის შედეგებს, კონსულტაციებს, ექსპერტულ შეფასებასა და დაცული ტერიტორიების მართვის მრავალწლიან გამოცდილებას. ილტოს აღკვეთილის დაარსება უმნიშვნელოვანესი მოვლენა იყო ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიების განვითარების თვალსაზრისით. ტერიტორიული ერთეულების გარდა, მენეჯმენტის გეგმა, ასევე, განსაზღვრავს ადმინისტრაციულ ზონას, რომელიც მხოლოდ ფუნქციონალურ ზონას წარმოადგენს (დაცული ტერირტორიების ზოგადი რუკა მოცემულია 1-ლ დანართში; ტერიტორიული ერთეულების საზღვრები კი აღწერილია მე-2 დანართში).
3. ამ გეგმის განხორციელების პროცესში შესაძლებელია გამოვლინდეს არსებული ტერიტორიული მოწყობის გადასინჯვის მიზანშეწონილობა, რაც შესაძლოა გათვალისწინებული იყოს შემდგომი სამენეჯმენტო პერიოდის (განახლებულ) მენეჯმენტის გეგმაში.
4. ქვემოთ მოცემულია ბაწარის სახელმწიფო ნაკრძალის, ბაბანეურის სახელმწიფო ნაკრძალისა და ილტოს აღკვეთილის მოკლე აღწერა (კერძოდ, აღწერილია დაცული ტერიტორიების საზღვრები, შესაბამისი დაცვის რეჟიმი და განაწესი, რაც მოქმედი კანონმდებლობის შესაბამისადაა ჩამოყალიბებული).
��� მუხლი 32🔗. ბაბანეურის სახელმწიფო ნაკრძალი
1. განმარტება:
სახელმწიფო ნაკრძალი წარმოადგენს უმნიშვნელოდ სახეცვლილ უნიკალურ ეკოსისტემას, რომელიც განსაკუთრებული ღირებულების მქონე ობიექტია როგორც კონსერვაციული, ისე სამეცნიერო თვალსაზრისით. დაცვის რეჟიმი შეესაბამება IUCN-ის დაცული ტერიტორიის I კატეგორიას.
2. ზოგადი მიზანი:
სახელმწიფო ნაკრძალში არსებული ფლორისა და ფაუნის დაცვა; ეკოსისტემის თვითრეგულირებადი და სრულყოფილი ფუნქციონირების, მისი დღევანდელი სახის შენარჩუნება; მეცნიერული კვლევა; საგანმანათლებლო საქმიანობა.
3. ადგილმდებარეობა:
ბაბანეურის სახელმწიფო ნაკრძალი მდებარეობს მდ. შტორის მარჯვენა მხარეს, სოფლებს �ლალისყურს, ბაბანეურსა და არგოხს შორის. ნაკრძალს ჩრდილოეთიდან ესაზღვრება ჩადუნიანის სერი, აღმოსავლეთიდან � ტახტიგორის სერი, სამხრეთიდან და დასავლეთიდან � მდ. მაღრაანისფშას ხეობები სოფლებამდე: მაღრაანი და არგოხი. ბაბანეურის ნაკრძალის ფართობია 862.1 ჰა.
4. აღწერა-დასაბუთება:
ბაბანეურის სახელმწიფო ნაკრძალის დაარსების მთავარი მიზანი 1960 წელს იყო იშვიათი რელიქტური ხემცენარის ძელქვის (Zelkova carpinifolia) ტყის კონსერვაცია.
5. რეგულირება:
სახელმწიფო ნაკრძალის ტერიტორიაზე �თუშეთის, ბაწარა-ბაბანეურის, ლაგოდეხისა და ვაშლოვანის დაცული ტერიტორიის შექმნისა და მართვის შესახებ� საქართველოს კანონის 30-ე მუხლის თანახმად, დაშვებულია:
ა) �არამანიპულაციური სამეცნიერო კვლევა;
ბ) საგანმანათლებლო საქმიანობა;
გ) სტიქიური უბედურების, კატასტროფისა და საგანგებო მდგომარეობის დროს, სამსახურებრივი მოვალეობის განხორციელების მიზნით, ბაბანეურის სახელმწიფო ნაკრძალის ადმინისტრაციის პერსონალის ავტო-, მოტო- და საჰაერო სატრანსპორტო საშუალებებით შეზღუდული გადაადგილება;
დ) მონიტორინგის სამუშაოების წარმოება;
ე) საკადასტრო სამუშაოების განხორციელება;
ვ) სახელმწიფო ნაკრძალის საქართველოს კანონმდებლობით განსაზღვრული დაცვის რეჟიმის განხორციელებისთვის აუცილებელი ღონისძიებების გატარება (სახელმწიფო ნაკრძალის ფიზიკური დაცვა);
ზ) უმოტორო ტრანსპორტით გადაადგილება სამენეჯმენტო გეგმით გათვალისწინებული შეზღუდვებით�.
6. შესაბამისად, ბაბანეურის სახელმწიფო ნაკრძალის ტერიტორიაზე:
ა) ვიზიტორთა შესვლა დასაშვებია მხოლოდ სამეცნიერო და საგანმანათლებლო მიზნებით;
ბ) სამეცნიერო კვლევა, სამეცნიერო მიზნით ბიოლოგიური მონაცემებისა და ნიმუშების შეგროვება ხორციელდება მკაცრი კონტროლის ქვეშ და საჭიროებს ადმინისტრაციის თანხმობას;
გ) კანონით დაშვებული საქმიანობების განხორციელებისთვის აუცილებელი მუდმივი ან დროებითი კონსტრუქციებისა და ნიშნების განთავსება შესაძლებელია ადმინისტრაციის ოფიციალური თანხმობის შემდეგ;
დ) საგანმანათლებლო მიზნის მქონე ვიზიტორთა გადაადგილება დასაშვებია მხოლოდ სპეციალურად გამოყოფილ ბილიკებზე, უმოტორო ტრანსპორტით ან ფეხით.
7. ბაბანეურის სახელმწიფო ნაკრძალში აკრძალულია ყოველგვარი საქმიანობა ზემოაღწერილის გარდა. ქვემოთ ჩამოთვლილია აკრძალული ქმედებების ის კატეგორიები, რომლებიც განსაკუთრებით სერიოზულ საფრთხეს უქმნიან სახელმწიფო ნაკრძალს:
ა) ბუნებრივი რესურსებისა და ტერიტორიის სახელმწიფო საკუთრების შეცვლა ან სარგებლობაში გადაცემა;
ბ) ეკოსისტემის და მისი ცალკეული კომპონენტების მოდიფიცირება (მათ შორის, არაადგილობრივი სახეობების მიზანმიმართული ინტროდუქცია); განახლებადი და, მით უმეტეს, არაგანახლებადი ბუნებრივი რესურსების ნებისმიერი სახით ხელყოფა (რღვევა, დაზიანება, ამოღება, შეშფოთება � მათ შორის, ნადირობა, თევზაობა, საქონლის ძოვება, თიბვა, მერქნის მოპოვება);
გ) გარემოს დაბინძურება (ნიადაგის, წყლისა და ჰაერის დაბინძურება ქიმიური, ბაქტერიოლოგიური, რადიოაქტიური ან ნებისმიერი სხვა სახის დამბინძურებლებით; ასევე ხმოვანი და ვიზუალური შეწუხება);
დ) არასაგანმანათლებლო და არასამეცნიერო მიზნით ვიზიტორთა დაშვება;
ე) ტერიტორიაზე ვიზიტორთა მიერ საბრძოლო და სანადირო იარაღისა და მოწყობილობების შეტანა.
��� მუხლი 33🔗. ბაწარის სახელმწიფო ნაკრძალი
1. განმარტება:
სახელმწიფო ნაკრძალი წარმოადგენს უმნიშვნელოდ სახეცვლილ უნიკალურ ეკოსისტემას, რომელიც განსაკუთრებული ღირებულების მქონე ობიექტია როგორც კონსერვაციული, ისე სამეცნიერო თვალსაზრისით. დაცვის რეჟიმი შეესაბამება IUCN-ის დაცული ტერიტორიის I კატეგორიას.
2. ზოგადი მიზანი:
სახელმწიფო ნაკრძალში არსებული ფლორისა და ფაუნის დაცვა; ეკოსისტემის თვითრეგულირებადი და სრულყოფილი ფუნქციონირების, მისი დღევანდელი სახის შენარჩუნება; მეცნიერული კვლევა; საგანმანათლებლო საქმიანობა.
3. ადგილმდებარეობა:
ბაწარის სახელმწიფო ნაკრძალი მდებარეობს მდ. ბაწარის ხეობაში, ახმეტის რაიონის სოფ. ბირკიანიდან 1.5 კმ-ზე. ნაკრძალს ჩრდილოეთიდან ესაზღვრება საქისტოს მთა და მისი მიმდებარე მთის მასივი, აღმოსავლეთიდან � წინაგორის ქედი, რომელიც მდ. ალაზანს ებჯინება, სამხრეთიდან � მდ. დიდი ველტეხისა და მდ. ბაწარის წყალგამყოფი კეხურისგორის ქედი, დასავლეთიდან კი � წოვათის ქედი, მდ. ილტოს ხეობა. ბაწარის სახელმწიფო ნაკრძალის ფართობია 2985.1 ჰა.
4. აღწერა-დასაბუთება:
ბაწარის სახელმწიფო ნაკრძალის დაარსების მთავარი მიზანი იყო მესამეული პერიოდის რელიქტური ხემცენარის უთხოვარის (Taxus baccata) ბუნებრივი ტყის კონსერვაცია, რაც გლობალური მასშტაბით იშვიათობას წარმოადგენს. უთხოვრის უნიკალური ბუნებრივი კორომების გარდა, ბაწარის ნაკრძალში არის კარგად შემონახული წიფლნარები, მათ შორის, პრაქტიკულად ხელუხლებელი, ე.წ. ქალწულებრივი კორომები. ამავე დროს, ბაწარის ხეობა ხასიათდება მრავალფეროვანი ფლორით, რომლის შემადგენლობაში შედის სხვადასხვა წარმოშობის სახეობები: კოლხური, ჰირკანული, კავკასიური და ევროპული. ტერიტორიის სიმცირის მიუხედავად, ხეობა მნიშვნელოვან საბინადროსა და თავშესაფარს წარმოადგენს ფაუნის მრავალი სახეობისთვის, მათ შორის, მსხვილი ძუძუმწოვრებისთვის, როგორიცაა: დათვი, მგელი, ფოცხვერი, შველი და სხვ. ხეობაში გვხვდება მრავალფეროვანი ორნითოფაუნა, მათ შორის, იშვიათი ლეშიჭამია და მტაცებელი ფრინველები: ორბი, სვავი, ბატკანძერი, მთის არწივი და სხვ.
5. რეგულირება:
ბაწარის სახელმწიფო ნაკრძალის ტერიტორიაზე �თუშეთის, ბაწარა-ბაბანეურის, ლაგოდეხისა და ვაშლოვანის დაცული ტერიტორიის შექმნისა და მართვის შესახებ� საქართველოს კანონის 29-ე მუხლის თანახმად, დაშვებულია:
ა) �არამანიპულაციური სამეცნიერო კვლევა;
ბ) საგანმანათლებლო საქმიანობა;
გ) სტიქიური უბედურების, კატასტროფისა და საგანგებო მდგომარეობის დროს, სამსახურებრივი მოვალეობის განხორციელების მიზნით, ბაწარის სახელმწიფო ნაკრძალის ადმინისტრაციის პერსონალის ავტო-, მოტო- და საჰაერო სატრანსპორტო საშუალებებით შეზღუდული გადაადგილება;
დ) მონიტორინგის სამუშაოების წარმოება;
ე) საკადასტრო სამუშაოების განხორციელება;
ვ) სახელმწიფო ნაკრძალის საქართველოს კანონმდებლობით განსაზღვრული დაცვის რეჟიმის განხორციელებისთვის აუცილებელი ღონისძიებების გატარება (სახელმწიფო ნაკრძალის ფიზიკური დაცვა);
ზ) უმოტორო ტრანსპორტით გადაადგილება სამენეჯმენტო გეგმით გათვალისწინებული შეზღუდვებით�.
6. შესაბამისად, ბაწარის სახელმწიფო ნაკრძალის ტერიტორიაზე
ა) ვიზიტორთა შესვლა დასაშვებია მხოლოდ სამეცნიერო და საგანმანათლებლო მიზნებით (ვიზიტორთან წინასწარ ფორმდება შესაბამისი ხელშეკრულება);
ბ) სამეცნიერო კვლევა, სამეცნიერო მიზნით ბიოლოგიური მონაცემებისა და ნიმუშების შეგროვება ხორციელდება მკაცრი კონტროლის ქვეშ და საჭიროებს ადმინისტრაციის თანხმობას;
გ) მუდმივი ან დროებითი კონსტრუქციებისა და ნიშნების განთავსება შესაძლებელია ადმინისტრაციის ოფიციალური თანხმობის შემდეგ;
დ) გადაადგილება დასაშვებია სპეციალურად გამოყოფილ ბილიკებზე მხოლოდ უმოტორო ტრანსპორტით ან ფეხით.
7. ბაწარის სახელმწიფო ნაკრძალში აკრძალულია ყოველგვარი საქმიანობა ზემოაღწერილის გარდა. ქვემოთ ჩამოთვლილია აკრძალული ქმედებების ის კატეგორიები, რომლებიც განსაკუთრებით სერიოზულ საფრთხეს უქმნიან სახელმწიფო ნაკრძალსა და მის ბიომრავალფეროვნებას:
ა) ბუნებრივი რესურსებისა და ტერიტორიის სახელწიფო საკუთრების შეცვლა ან სარგებლობაში გადაცემა;
ბ) ეკოსისტემის და მისი ცალკეული კომპონენტების მოდიფიცირება;
გ) განახლებადი და, მით უმეტეს, არაგანახლებადი ბუნებრივი რესურსების ნებისმიერი სახით ხელყოფა (რღვევა, დაზიანება, ამოღება, შეშფოთება � მათ შორის, ნადირობა, თევზაობა, საქონლის ძოვება, თიბვა, მერქნის მოპოვება);
დ) გარემოს დაბინძურება (ნიადაგის, წყლისა და ჰაერის დაბინძურება ქიმიური, ბაქტერიოლოგიური, რადიოაქტიური ან ნებისმიერი სხვა სახის დამბინძურებლებით; ასევე ხმოვანი და ვიზუალური შეწუხება);
ე) არასაგანმანათლებლო და არასამეცნიერო მიზნით ვიზიტორთა დაშვება; ტერიტორიაზე ვიზიტორთა მიერ საბრძოლო, სათევზაო და სანადირო იარაღისა და მოწყობილობების შეტანა;
ვ) საგანმანათლებლო მიზნით ვიზიტორთა ღამისთევა და ტერიტორიაზე მათი ყოფნა სპეციალურად გამოყოფილი დროისა და ადგილების (საგანმანათლებლო ბილიკების) გარდა.
��� მუხლი 34🔗. ილტოს აღკვეთილი
1. განმარტება:
აღკვეთილი მოიცავს ნაკლებად დაზიანებულ ბუნებრივ ტერიტორიას, სადაც ინფრასტრუქტურის განვითარება უკავშირდება მხოლოდ საგანმანათლებლო და რეკრეაციულ საქმიანობებს და ბუნებრივი პირობების შენარჩუნება მოითხოვს სპეციალურ კონსერვაციულ ღონისძიებებს. დაცვის რეჟიმი შეესაბამება IUCN-ის დაცული ტერიტორიის IV კატეგორიას.
2. ზოგადი მიზანი:
აღკვეთილი მიზნად ისახავს ბუნების კონსერვაციას გარკვეული დაშვებული საქმიანობების პარალელურად, როგორიცაა: მდგრადი რეკრეაცია და ტურიზმი (ვიზიტორების მიერ ბუნებრივი ლანდშაფტების, ფლორისა და ფაუნის გაცნობას ეკოსისტემაზე ზიანის მიყენების გარეშე), ზოგიერთი განახლებადი ბუნებრივი რესურსის გამოყენება მკაცრი კონტროლის პირობებ-ში ადგილობრივი მოსახლეობის აუცილებელი მოთხოვნილებების დაკმაყოფილების მიზნით.
3. ადგილმდებარეობა:
ილტოს აღკვეთილი მდებარეობს მდ. ილტოს ზემო წელში. მას დასავლეთიდან და ჩრდილოეთიდან ესაზღვრება მდ. ილტოს და მდ. ივრის წყალგამყოფი კახეთის ქედი, სამხრეთიდან � მდ. კიტარისხევისა და მდ. მშრალიხევის წყალგამყოფი და მდ. ჭირის-ხევის სამხრეთით მდებარე წყალგამყოფი, აღმოსავლეთიდან კი � ბაწარის სახელმწიფო ნაკრძალი. აღკვეთილის საერთო ფართობია 6971 ჰა.
4. აღწერა-დასაბუთება:
ილტოს ხეობის ზემო წელი ხასიათდება მაღალი ესთეტიკური და კონსერვაციული ღირებულების ველური ბუნებით. გარკვეული ანთროპოგენული ზემოქმედების მიუხედავად, ხეობაში შემორჩენილია მდიდარი და მრავალფეროვანი ფლორა და მცენარეულობა. სათანადო ჰაბიტატის არსებობისა და, როგორც ჩანს, ტერიტორიის ძნელადმისაღწევობის გამო, ხეობა წარმოადგენს საბინადროსა და თავშესაფარს ფაუნის მრავალი სახეობისთვის, მათ შორის, მსხვილი ძუძუმწოვრებისთვის (დათვი, მგელი, ფოცხვერი, შველი და სხვ.), ასევე გვხვდებიან იშვიათი ლეშიჭამია და მტაცებელი ფრინველები (ორბი, სვავი, ბატკანძერი, მთის არწივი და სხვ). ილტოს აღკვეთილის დაარსებით, ბაწარის ნაკრძალთან ერთიანობაში შეიქმნა შედარებით ვრცელი, ეკოლოგიურად ბევრად უფრო ეფექტური დაცული ტერიტორია, რითაც უკეთესი პირობები იქმნება სიცოცხლისუნარიანი კომპონენტების, მათ შორის, მსხვილი ძუძუმწოვრების პოპულა-ციების შენარჩუნების და თვით ბაწარის ნაკრძალის ეფექტური მენეჯმენტისთვის.
5. რეგულირება:
ილტოს აღკვეთილის ტერიტორიაზე �თუშეთის, ბაწარა-ბაბანეურის, ლაგოდეხისა და ვაშლოვანის დაცული ტერიტორიის შექმნისა და მართვის შესახებ� საქართველოს კანონის 31-ე მუხლის თანახმად, დაშვებულია:
ა) სამეცნიერო კვლევა;
ბ) საგანმანათლებლო საქმიანობა;
გ) ეკოტურიზმი;
დ) აღდგენითი ღონისძიებების განხორციელება;
ე) სტიქიური უბედურების, კატასტროფისა და საგანგებო მდგომარეობის დროს, სამსახურებრივი მოვალეობის განხორციელების მიზნით, ავტო-, მოტო- და საჰაერო სატრანსპორტო საშუალებებით შეზღუდული გადაადგილება;
ვ) მონიტორინგის სამუშაოების წარმოება;
ზ) საკადასტრო სამუშაოების განხორციელება;
თ) აღკვეთილის საქართველოს კანონმდებლობით განსაზღვრული დაცვის რეჟიმის განხორციელებისთვის აუცილებელი ღონისძიებების გატარება (აღკვეთილის ფიზიკური დაცვა);
ი) უმოტორო ტრანსპორტით გადაადგილება სამენეჯმენტო გეგმით გათვალისწინებული შეზღუდვებით;
მკაცრი კონტროლის პირობებში ცალკეული განახლებადი რესურსების მოხმარება.
6. კანონმდებლობით დაშვებული საქმიანობების განხორციელების მიზნით ილტოს აღკვეთილში დაშვებულია შემდეგი კონკრეტული ქმედებები:
ა) ტურისტული და დაცვის ინფრასტრუქტურის � ლანდშაფტთან შეხამებული ბილიკების, თავშესაფრების, გადასახედი პლატფორმების, დასასვენებელი ადგილების, ხიდებისა და გზების მოწყობა;
ბ) ადგილობრივი მოსახლეობის აუცილებელი და სასიცოცხლო ინტერესებიდან გამომდინარე, ცალკეული განახლებადი ბუნებრივი რესურსების (მაგ., შეშა და ტყის ნობათი) გამოყენება ადმინისტრაციის მკაცრი ზედამხედველობის ქვეშ;
გ) სამოყვარულო თევზაობა სპეციალურად გამოყოფილ ადგილებში ადმინისტრაციის მკაცრი ზედამხედველობის ქვეშ;
დ) სამეცნიერო კვლევა და ინფორმაციის მოპოვება, ასევე სამეცნიერო მიზნით ბიოლოგიური მონაცემებისა და ნიმუშების შეგროვება ადმინისტრაციის თანხმობით; მუდმივი ან დროებითი კონსტრუქციებისა და ნიშნების განთავსება ადმინისტრაციის ოფიციალური თანხმობის შემდეგ;
ე) ვიზიტორების დაშვება საგანმანათლებლო, რეკრეაციული და ტურისტული მიზნით მხოლოდ სპეციალურად გამოყოფილ ადგილებში (სპეციალური ბილიკები, ღამისთევის ადგილები, თავშესაფრები);
ვ) ვიზიტორთა გადაადგილება ფეხითა და ცხენით;
ზ) ვიზიტორებს შეუძლიათ ფოტოებისა და ფილმების გადაღება, ასევე ბიომრავალფეროვნების ობიექტებზე ვიზუალური დაკვირვება მყუდროების დარღვევის გარეშე;
თ) აუცილებელი ხანძარსაწინააღმდეგო და პრევენციული ღონისძიებების გატარება.
7. ილტოს აღკვეთილში აკრძალულია ყოველგვარი საქმიანობა ზემოაღწერილის გარდა. ქვემოთ ჩამოთვლილია აკრძალული ქმედებების ის კატეგორიები, რომლებიც განსაკუთრებით სერიოზულ საფრთხეს უქმნიან აღკვეთილსა და მის ბიომრავალფეროვნებას:
ა) არაგანახლებადი რესურსების ხელყოფა (რღვევა, დაზიანება);
ბ) გარემოს დაბინძურება (ნიადაგის, წყლისა და ჰაერის დაბინძურება ქიმიური, ბაქტერიოლოგიური, რადიოაქტიური და სხვ. დამბინძურებლებით); ცეცხლის დანთება და ნაგვის გადაყრა, გარდა სპეციალურად მოწყობილი ადგილებისა;
გ) სატრანსპორტო საშუალებებით მოძრაობა ადმინისტრაციასთან წინასწარი შეთანხმების გარეშე და გარდა �თუშეთის, ბაწარა-ბაბანეურის, ლაგოდეხისა და ვაშლოვანის დაცული ტერიტორიების შექმნისა და მართვის შესახებ� საქართველოს კანონით გათვალისწინებული შემთხვევისა;
დ) ჭარბი რაოდენობით ვიზიტორების დაშვება;
ე) ბუნებრივი რესურსებისა და ტერიტორიის სახელმწიფო საკუთრების შეცვლა და სარგებლობაში გადაცემა.
��� მუხლი 35🔗. ადმინისტრაციის ზონა
1. განმარტება:
ზონა მოიცავს ტერიტორიებს, სადაც განლაგებულია დაცვის, კონტროლისა და უსაფრთხოებისთვის აუცილებელი ინფრასტრუქტურა.
2. მიზანი:
ნაკრძალისა და აღკვეთილის ეფექტური დაცვისა და მართვისათვის საჭირო ინფრასტრუქტურის უზრუნველყოფა.
3. ადგილმდებარეობა:
ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაციული ცენტრი ამჟამად მდებარეობს ქ. ახმეტაში. მცველების (რეინჯერთა) მუდმივი საგუშაგოები ბაწარის და ილტოს შესავლელებში მოეწყობა, ხოლო დროებითი თავშესაფრები კი � ბაწარისა და ილტოს საზღვარზე (კერძოდ, ტბათანასთან ახლოს, საიდანაც ორივე დაცული ტერიტორიის გაკონტროლება იქნება შესაძლებელი) და ილტოს აღკვეთილის ჩრდილო-დასავლეთით (კერძოდ, სახბორის გორაზე).
4. რეგულირება:
ა) ადმინისტრაციული ინფრასტრუქტურისთვის ადგილების შერჩევა ხდება გარემოსადმი მინიმალური ზიანის მიყენების პრინციპის გათვალისწინებით;
ბ) დასაშვებია მხოლოდ ბუნებრივ გარემოსთან ჰარმონიაში მყოფი შენობა-ნაგებობებისა და ტერიტორიების მოწყობა;
გ) ხორციელდება ხანძარსაწინააღმდეგო კონტროლი.
��� მუხლი 36🔗. დამხმარე ზონა
1. განმარტება:
ეს ზონა არ წარმოადგენს კანონით განსაზღვრულ დაცვის კატეგორიას და მოცემული მენეჯმენტის გეგმის მიზნებიდან გამომდინარე, განისაზღვრება როგორც ერთ-ერთი ფუქციონალური ზონა, ანუ დაცული ტერიტორიის უშუალო სიახლოვეში ადგილობრივ მოსახლეობასა და ხელისუფლებასთან მჭიდრო თანამშრომლობის არაფორმალური ზონა. დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაციას უფლება აქვს მოითხოვოს სახელმწიფო ნაკრძალების და აღკვეთილის ფარგლებს გარეთ ისეთი საქმიანობის შეჩერება, რომელსაც ზიანი მოაქვს დაცული ტერიტორიებისთვის.
2. მიზანი:
დამხმარე ზონის ძირითადი მიზანია გარემოს დაცვისა და ეკონომიკური განვითარების ინტერესების ინტეგრაცია, რათა დაცული ტერიტორიების ფარგლებს გარეთ არ განხორციელდეს ისეთი საქმიანობა, რომელიც პირდაპირ თუ არაპირდაპირ უარყოფით ზეგავლენას მოახდენს დაცულ ტერიტორიებზე ან მათ ეფექტურ მართვაზე. ამ მხრივ მნიშვნელოვანია ისეთი ქმედებები, როგორიცაა: მიწათსარგებლობის ოპტიმალური სისტემის ჩამოყალიბება, განახლებადი რესურსების რაციონალური გამოყენებისა და გარემოსდაცვითი კუთხით გამართლებული საქმიანობების წახალისება, გარემოზე ზემოქმედების მონიტორინგი და სხვ.
3. ადგილმდებარეობა:
ა) ბაბანეურის სახელმწიფო ნაკრძალის აღმოსავლეთით მდებარე ტყის მასივები და მახლობლად მდებარე სოფლების: ბაბანეური, არგოხი, ლალისყური, მაღრაანი, ფშაველი, ფიჩხოვანი, ქვემო ალვანი;
ბ) ბაწარის ნაკრძალისა და ილტოს აღკვეთილის მიმდებარე ტყის მასივები და საძოვრები, პანკისის ხეობის სოფლები: ბირკიანი, ომალო, დუმასტური, ჯოყოლო, დუისი და სხვ.
4. საქმიანობის ძირითადი სფეროები:
ა) უპირველესი პრიორიტეტია თანამშრომლობა ადგილობრივ ხელისუფლებასთან (განსაკუთრებით, განვითარების გენერალური გეგმისა და რეგიონალური გეგმის შემუშავების სფეროში);
ბ) დამხმარე ზონაში ეკონომიკური საქმიანობის (განსაკუთრებით რესურსების მოპოვების) დაგეგმვასა და განხორციელების პროცესში დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაციის მონაწილეობის უზრუნველყოფა;
გ) ეკოსისტემებისა და ბუნებრივი რესურსების მონიტორინგის ხელშეწყობა;
ტურიზმის განვითარების ხეშეწყობა;
დ) ადგილობრივი მოსახლეობის ცნობიერების ამაღლებისა და საგანმანათლებლო საქმიანობა.
თავი IX
მართვის სფეროები
��� მუხლი 37🔗. დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაციის განვითარება
1. დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაციის ჩამოყალიბებისა და ფუნქციონირების იურიდიული ბაზა განსაზღვრულია ეროვნული და საერთაშორისო კანონმდებლობით, დებულებით, მენეჯმენტის გეგმით, საოპერაციო რეგულაციებითა და ყოველწლიური სამოქმედო გეგმებით.
2. ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაციას აქვს შესაბამისი ორგანიზაციული სტრუქტურა. იგი შემდეგი სტრუქტურული ერთეულებისგან შედგება: ადმინისტრაციული, ფინანსური მართვის და დაცვის. თანამშრომელთა უფლება-მოვალეობანი და საკვალიფიკაციო მოთხოვნები განსაზღვრულია ამ მენეჯმენტის გეგმით.
3. ეფექტურად ფუნქციონირებისთვის დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაციას, ისევე როგორც ცალკეულ პროგრამებს, ესაჭიროება შესაბამისი აღჭურვილობა. გარდა სპეციფიკური აღჭურვილობისა, ადმინისტრაციის სამსახურებს სჭირდებათ საერთო სარგებლობის საოფისე ტექნიკა და საშუალებები.
4. ადმინისტრაცია უფლებამოსილია მართოს სახელმწიფო ნაკრძალების და აღკვეთილის ტერიტორიაზე არსებული რესურსები მოც. ტერიტორიის დაცვითი კატეგორიის შესაბამისად.
5. ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაცია ახორციელებს სახელმწიფო ნაკრძალებისა და აღკვეთილის ტერიტორიაზე კანონდარღვევათა აღკვეთას.
6. დაცულ ტერიტორიებზე ადმინისტრაცია უფლებამოსილია აწარმოოს ტერიტორიის დაცვასთან დაკავშირებული შემოვლები და სხვა საქმიანობა, აღკვეთოს დარღვევები, შეაფასოს მიყენებული ზარალი და, შესაბამისი ნორმების მიხედვით, საქმე გადასცეს სასამართლო ან საგამოძიებო სამსახურებს.
7. ვიზიტორებს ემსახურებათ ადმინისტრაციის შესაბამისი თანამშრომლები და, მომავალში შესაძ-ლოა სპეციალური განყოფილების ჩამოყალიბებაც, ასევე, ვიზიტორთა მომსახურებასთან დაკავშირებული კონცესიონერების ჩართვა.
8. ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაცია ფინანსდება სახელმწიფო ბიუჯეტიდან, გრანტებიდან და საკუთარი შემოსავლებიდან. სახელმწიფო-საბიუჯეტო დაფინანსების მექანიზმი გათვალისწინებულია კანონმდებლობით. სახელმწიფო ბიუჯეტიდან დაფინანსების წილი განისაზღვრება ყოველწლიურად ბიუჯეტის კანონის მიხედვით.
9. დებულებით გათვალისწინებულია ტურისტული მომსახურებით და სხვა სახის საკუთარი შემოსავლების განკარგვა საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი წესით.
10. ადმინისტრაცია ეყრდნობა არსებულ ადამიანურ რესურსს (კადრებს), კვალიფიკაციის ასამაღლებლად კი ატარებს ტრენინგებს და სასწავლო ტურებს.
��� მუხლი 38🔗. თვითმონიტორინგი და განხილვები
1. მენეჯმენტის ეფექტურობის რეგულარული განხილვა ადაპტური მართვის მთავარი წინაპირობაა. დაცული ტერიტორიების მართვის პროცესში განხორციელებული თითოეული ქმედება თუ ღონისძიება კრიტიკულად უნდა შეფასდეს მართვის შემდგომი გაუმჯობესების მიზნით. მენეჯმენტის ეფექტურობის ობიექტური შეფასებისთვის რეგულარულად განხორ-ციელდება შემდეგი სამი პროცედურა:
2. მენეჯმენტის ეფექტურობის შეფასების მექანიზმი
ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაცია გამოიყენებს �მსოფლიო ბანკისა და WWF-ის ალიანსის� მიერ მომზადებულ �მენეჯმენტის ეფექტურობის შეფასების მექანიზმს�
1
, რომელიც სპეციალურად დაცული ტერიტორიებისთვისაა შექმნილი. ეს მეთოდი საშუალებას იძლევა შედარებით მარტივად და სწრაფად მოგროვდეს საჭირო ინფორმაცია მართვის ეფექტურობისა და მიღწეული პროგრესის შესაფასებლად. ამ მეთოდით მართვის ეფექტურობის შეფასება ტარდება წელიწადში ერთხელ.
3. სოციალურ-ეკონომიკური კვლევები
ეფექტური მენეჯმენტის მნიშვნელოვანი ასპექტია სოციალურ-ეკონომიკური და ადგილობრივი მოსახლეობის დამოკიდებულების მუდმივი მონიტორინგი, დაცული ტერიტორიების განვითარების პროგრამის ფარგლებში ამგვარი მონიტორინგის დეტალური გეგმა და შესაბამისი კითხვარი.
4. ყოველწლიური დეტალური განხილვები
მენეჯმენტის ეფექტურობის მონიტორინგის სტანდარტული პროგრამის დეტალები შემუშავდება წლიურ სამუშაო გეგმასთან ერთად. წლიური სამუშაო გეგმა განსაზღვრავს მართვის პროცესში განხორციელებული საქმიანობის უმთავრეს პუნქტებსა და საკითხებს. თითოეული საქმიანობის შეფასება მოხდება მიღწეული შედეგების მიხედვით. საჭიროებისამებრ მომზადდება შენიშვნები.
��� მუხლი 39🔗. დაფინანსება
1. სახელმწიფო ბიუჯეტი
მოქმედი კანონმდებლობის მიხედვით (�საქართველოს კანონი დაცული ტერიტორიების სისტემის შესახებ�), ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიების დაფინანსება ხდება საქართველოს სახელმწიფო ბიუჯეტიდან.
2. დაცული ტერიტორიების განვითარების პროექტი
2003-2007 წწ.-ში ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიების ჩამოყალიბებისა და მართვის კუთხით განხორციელებულ ქმედებათა დიდი ნაწილი დაფინანსდა დაცული ტერიტორიების განვითარების პროექტით.
3. საკუთარი შემოსავლები
სახელმწიფო ბიუჯეტის გარდა, კანონით დაშვებულია დაცული ტერიტორიის მიერ საკუთარი შემოსავლების გენერირება, რომელთა პოტენციური წყაროებია:
ა) ეკოტურიზმთან და საგანმანათლებლო საქმიანობასთან დაკავშირებული მომსახურებით მიღებული შემოსავალი (ღამისთევის, გიდის მომსახურების და სხვ. ღირებულება);
ბ) კონცესიები.
4. შემოსავლის სხვა წყაროები
დამატებითი დაფინანსების მოზიდვა შესაძლებელია სხვადასხვა დონორი ორგანიზაციისა და საერთაშორისო საფინანსო ინსტიტუტებისგან (მაგ. WWF, USAID და სხვ.). აგრეთვე სახელმწიფო შეკვეთისა და სხვა მხარეებთან დადებული ხელშეკრულებების საფუძველზე შესრულებული სამუშაოს ანაზღაურების სახით; საქართველოს კანონმდებლობით ნებადართული სხვა შემოსავლებით.
��� მუხლი 40🔗. ინფრასტრუქტურა
1. მართვის ეს სფერო გულისხმობს დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაციის მუშაობისთვის, ტერიტორიის დაცვისა და ვიზიტორთა მომსახურებისათვის აუცილებელი ინფრასტრუქტურის განვითარებას. აუცილებელი ინფრასტრუქტურა მოიცავს მცველთა საგუშაგოებს, საგანმანათლებლო ბილიკებს, ტერიტორიის საზღვრების აღმნიშვნელ ნიშნებს და სხვ.
2. ჩატარებულია ბაწარა-ბაბნეურის დაცული ტერიტორიების დემარკაცია. საზღვრის აღმნიშვნელი ნიშნულები ასიმეტრიულადაა განლაგებული დაცული ტერიტორიების პერიმეტრის გასწვრივ. ნიშნულების განლაგების სიმჭიდროვე გეოგრაფიულად გამოკვეთილ საზღვრებში (ხეობა, მდინარის ნაპირი, ქედი და ა.შ.) მცირდება, დაცვის თვალსაზრისით კრიტიკულ ადგილებში კი � იზრდება (ასეთ ადგილებში მნიშვნელოვანია, რომ საზღვარი ადვილად გამოსაცნობი იყოს). სასაზღვრო ნიშნულს წაკვეთილი ტრაპეციის ფორმა აქვს. მასში ჩამონტაჟებულია ოთხკუთხა ფირფიტა, რომელზეც ამოტვიფრულია დაცული ტერიტორიის აღმნიშვნელი ქართულ-ინგლისური წარწერა და სასაზღვრო წერტილის რიგითი ნომერი. სასაზღვრო ნიშნულები შეტანილია მიწის კადასტრში. ბაბანეურის სახელმწიფო ნაკრძალი შემოსაზღვრულია 98 ნიშნულით, ბაწარის სახელმწიფო ნაკრძალი � 57, ილტოს აღკვეთილი კი � 77 ნიშნულით; ბაწარის ნაკრძალის 3 ნიშნული ბაწარასა და ილტოს შორის საზღვარზე მდებარეობს.
��� მუხლი 41🔗. შესაძლებლობების გაძლიერება და ტრენინგი
საჭიროა მუდმივმოქმედი ტრენინგის პროგრამა, რომელიც ხელს შეუწყობს თანამშრომელთა კვალიფიკაციის ამაღლებას. ტრენინგის პროგრამა მოიცავს დაცული ტერიტორიების მენეჯმენტის ყველა ასპექტს, როგორიცაა:
1. კომპიუტერის გამოყენება;
2. მცველების ტრენინგი (ფიზიკური დაცვის ღონისძიებები, კანონაღსრულება და სხვ.);
3. ხანძარსაწინააღმდეგო საქმიანობა, სამაშველო ოპერაციები;
4. ინგლისური ენის შესწავლა;
5. ბიომრავალფეროვნების და სოციალური მონიტორინგი;
6. კომუნიკაციის უნარ-ჩვევები;
7. ინტერპრეტაცია, ბუნებათმცოდნეობის პედაგოგიკა, საგანმანათლებლო საქმიანობა;
8. ჯგუფური მუშაობის უნარ-ჩვევები;
9. დაცული ტერიტორიების მენეჯმენტი;
10. ადმინისტრაციული უნარ-ჩვევები, ბუღალტერია, შესყიდვები.
თავი X
საზოგადოებასთან ურთიერთობა და განათლება
��� მუხლი 42🔗. საზოგადოებასთან ურთიერთობა
1. საზოგადოებრივი ურთიერთობები მოიცავს დაცულ ტერიტორიებთან პირდაპირ თუ არაპირდაპირ დაკავშირებული მოსახლეობის ყველა ფენას, მათ შორის, ადგილობრივ, ეროვნულსა და საერთაშორისო დონეზე. საზოგადოებასთან ურთიერთობა მოიცავს რამდენიმე ძირითად ასპექტს.
2. ინფორმაციის გავრცელება
ფართო საზოგადოებასთან ურთიერთობა ხორციელდება ინფორმაციის გავრცელების სხვადასხვა საშუალებით, რიგორიცაა: რეკლამირება, დაცული ტერიტორიების და კონსერვაციის თემაზე საინფორმაციო და სამეცნიერო ინფორმაციის გავრცელება მასმედიით (რადიო, ტელევიზია და პრესა), ასევე, ვებგვერდის პერიოდული განახლება.
3. სპეციალური ვიზიტების ორგანიზება
დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაცია პერიოდულად მოიწვევს მთავრობისა და პარლამენტის წევრებს, ასევე უცხო ქვეყნების წარმომადგენლობებისა და საერთაშორისო ორგანიზაციების მაღალჩინოსნებს, ცნობილ ადამიანებს ისეთ ღონისძიებებზე, როგორებიცაა: დაცული ტერიტორიის გახსნა, ევროპის პარკების (დაცული ტერიტორიების) დღე, ტრადიციული დღესასწაულები და ა.შ. ურთიერთობების გასაღრმავებლად ორგანიზება გაუკეთდება საქართველოში აკრედიტებული საელჩოების მაღალჩინოსნების ვიზიტებს.
4. სპეციალური ღონისძიებების ორგანიზება
ა) ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიების დაარსების აღსანიშნავად ყოველწლიურად გაიმართება ღონისძიებები;
ბ) სკოლის მოსწავლეთა, ზოგადად, ახალგაზრდების მონაწილეობით ჩატარდება გარემოსდაცვითი აქციები, მაგ., ხეების დარგვა, დასუფთავების აქციები და სხვ;
გ) ადმინისტრაცია მონაწილეობას მიიღებს თბილისისა და საერთაშორისო ტურისტულ გამოფენებსა და ბაზრობებში;
დ) ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიების და, ზოგადად, ველური ბუნების პოპულარიზაციის მიზნით კვლევა-მონიტორინგის სპეციალისტი ჩაატარებს შეხვედრებსა და ეკო-გაკვეთილებს ახმეტის რაიონის სკოლებში. ექსკურსიაზე მოსულ მოსწავლეებს, აგრეთვე, გააცნობენ დაცული ტერიტორიის ბუნებრივი მემკვიდრეობის მნიშვნელობას, ტერიტორიაზე მოქცევის წესებს და სხვ.
5. პარტნიორული ურთიერთობები
ჩამოყალიბდება გრძელვადიანი პარტნიორული ურთიერთობები სხვადასხვა უწყებასა თუ ორგანიზაციასთან. ეს, ძირითადად, გულისხმობს შემდეგს:
ა) შეთანხმებებისა და მემორანდუმების გაფორმება თანამშრომლობის შესახებ (მაგ., ადგილობრივი მმართველობის ორგანოებთან, სასოფლო-სამეურნეო, სატყეო და კერძო სექტორებთან, განსაკუთრებით ტურისტულ და სამოგზაურო ბიზნესის წარმომადგენლებთან);
ბ) დამყარდება თანამშრომლობა სხვადასხვა უნივერსიტეტთან, რაც გულისხმობს ისეთ ერთობლივ ქმედებებს, როგორიცაა: ბაწარა-ბაბანეურის დაცულ ტერიტორიებზე სტუდენტებისთვის საველე პრაქტიკის ჩატარება, სამაგისტრო და სადოქტორო სამეცნიერო კვლევების ჩატარება და სხვ.;
გ) ერთობლივი პროექტების განხორციელება (დონორთა მოზიდვა, კონსერვაციული და საგანმანათლებ-ლო პროექტების განხორციელება პარტნიორ საგანმანათლებლო და არასამთავრობო ორგანიზაციებთან ერთად).
��� მუხლი 43🔗. ინტერპრეტაცია და საგანმანათლებლო საქმიანობა
1. ინტერპრეტაციისა და საგანმანათლებლო საქმიანობის მთავარი მიზანია დაცული ტერიტორიების როლისა და მნიშვნელობის წარმოჩენა ბიომრავალფეროვნების დაცვის საქმეში. გათვალისწინებულია ინტერპრეტაციის სხვადასხვა მეთოდის გამოყენება. ეს მიმართულება მხარს დაუჭერს სკოლებსა და უნივერსიტეტებში მიმდინარე გარემოსდაცვით საგანმანათლებლო პროგრამებს. ამავე დროს, მიზნობრივი ინფორმაცია გავრცელდება ვიზიტორთა და ადგილობრივ მოსახლეობას შორის.
2. მასმედია, ადგილობრივი და ცენტრალური პრესა, რადიო და ტელევიზია რეგიონისა და ქვეყნის მოსახლეობას მიაწოდებს ინფორმაციას დაცული ტერიტორიების, მათი მიზნებისა და ამოცანების და იქ მიმდინარე საქმიანობის შესახებ. ეს ხელს შეუწყობს საზოგადოებრივი ცნობიერების ამაღლებას დაცული ტერიტორიების არსისა და დანიშნულების შესახებ; სტიმულს მისცემს საზოგადოების გააქტიურებას ბუნების დაცვის ადგილობრივი და რეგიონალური პრობლემების გადაწყვეტაში.
3. ფართო საზოგადოებამდე ინფორმაციის მიტანა ხდება ისეთი თემატური საინფორმაციო მასალების გავრცელებითაც, როგორიცაა: ბროშურები, ბუკლეტები, კალენდრები და სხვ.
4. დაცულ ტერიტორიებზე ექსკურსიების მოწყობა ბავშვებში ბუნებისდაცვითი ცნობიერების ამაღლების საუკეთესო ხერხია. ამიტომ ყოველმხრივ წახალისდება სკოლების მიერ საგანმანათლებლო ექსკურსიების მოწყობა ბაწარა-ბაბანეურის დაცულ ტერიტორიებზე. ახალგაზრდა სტუმრები გაეცნობიან საინფორმაციო დაფებსა და ნიშნებს და მოისმენენ საკუთარი ქვეყნის ბუნების შესახებ. ადმინისტრაციის თანამშრომლები ბავშვებს მიაწვდიან ინფორმაციას დაცული ტერიტორიების როლის შესახებ და გააცნობენ ბუნებაში მოქცევის წესებს.
5. დაცული ტერიტორიების რეკლამირება ტურიზმის განვითარების საერთო სტრატეგიის ერთ-ერთი ძირითადი კომპონენტია. ვიზიტორთა მოსაზიდად რეკლამირების/ინფორმაციის გავრცელების შემდეგი საშუალებებია გათვალისწინებული: ტურისტული გზამკვლევების, ბუკლეტების, ვიდეო და აუდიო მასალის, ასევე ფოტოებისა და სხვა პროდუქციის გავრცელება სასტუმროებსა და ტურისტულ საინფორმაციო ცენტრებში, ასევე, სხვა დაცული ტერიტორიების საინფორმაციო და ვიზიტორთა ცენტრებში; რეგიონულ და ეროვნული მასშტაბით რეკლამირება ადგილობრივ თუ ცენტრალურ სატელევიზიო არხებზე, თემატურ და პოპულარულ გაზეთებსა და ჟურნალებში; ვებგვერდის შექმნა; ეროვნული და საერთაშორისო ტურისტულ გამოფენებსა და ბაზრობებში მონაწილება; რეკლამირება ტურიზმის ეროვნულსა და საერთაშორისო კატალოგებში.
��� მუხლი 44🔗. დამხმარე ზონის განვითარება
1. მართვის ეს მიმართულება მიზნად ისახავს ამ მენეჯმენტის გეგმით განსაზღვრული დამხმარე ზონის მდგრადი განვითარების ხელშეწყობას. იგი შემდეგ საკითხებს ითვალისწინებს:
2. მონაწილეობა რაიონული დაგეგმარების პროცესში
დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაცია აქტიურად თანამშრომლობს ადგილობრივ ხელისუფლებასთან და მონაწილეობს რაიონული დაგეგმარების პროცესში. იგი შესაბამის რეკომენდაციებს სთავაზობს ადგილობრივ ხელისუფლებას რაიონის მდგრადი განვითარების და გარემოსდაცვითი პრობლემების მოგვარების კუთხით. დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაცია ყურადღებას ამახვილებს ბუნების დაცვასთან დაკავშირებულ საკითხებზე და მჭიდროდ თანამშრომლობს დაგეგმვის ადგილობრივ სპეციალისტებთან. ამ მიმართულებით ადმინისტრაციას ყველანაირად ეხმარება სამეცნიერო-საკონსულტაციო საბჭო.
3. შემოსავლების გამომუშავება
სპეციალური საგრანტო პროგრამა, ე. წ. მცირე გრანტების პროგრამა, განხორციელდა დამხმარე ზონის მოსახლეობის, ადგილობრივი მცირე ბიზნესისა და სხვა ჯგუფების მიერ ეკოლოგიურად გამართლებული საქმიანობის განხორციელებაში მხარდასაჭერად. მცირე გრანტების პროგრამა ამ გზით დაეხმარა არა მარტო მოსახლეობას, არამედ თვით დაცულ ტერიტორიებს.
მცირე გრანტების პროგრამის პრიორიტეტები იყო:
ა) ბუნებრივი და კულტურული ლანდშაფტების აღდგენა და კონსერვაცია;
ბ) რეგიონში ეკოტურიზმის ინფრასტრუქტურის განვითარების ხელშეწყობა;
გ) ეკოლოგიურად გამართლებული კერძო ბიზნესის განვითარება.
��� მუხლი 45🔗. ვიზიტორთა მომსახურება და ეკოტურიზმის განვითარება
1. ამ მენეჯმენტის გეგმის მოქმედების განმავლობაში აქტიური მუშაობა უნდა წარიმართოს ბაწარა-ბაბანეურის დაცულ ტერიტორიებზე ვიზიტორთა მომსახურების ერთიანი სისტემის შექმნისთვის სათანადო საფუძვლების ჩამოსაყალიბებლად.
შედარებით გრძელვადიანი მიზანია ისეთი სისტემის დაფუძნება, რომელიც ვიზიტორებს საშუალებას მისცემს მიიღონ მაღალი დონის მომსახურება, არა მარტო უშუალოდ ვიზიტის დროს, არამედ იმ მომენტიდანვე, როცა ისინი ამ დაცულ ტერიტორიებზე ჩამოსვლას გადაწყვეტენ. ამისათვის დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაცია მჭიდროდ ითანამშრომლობს ტურისტულ კომპანიებთან, რომლებიც დაკავებულნი არიან უცხოელი ტურისტების მოზიდვითა და შიდა ტურიზმით. როგორც პარტნიორი სააგენტოების, ისე თვით ადმინისტრაციისგან პოტენციური ვიზიტორები შეუფერხებლად მიიღებენ ამომწურავ ინფორმაციას დაცული ტერიტორიების და შემოთავაზებული მომსახურეობების შესახებ.
2. ვიზიტორთა მომსახურების სისტემის ძირითადი მოთხოვნები:
ა) გარემოზე ზეგავლენის შეფასების ანგარიშით შემუშავებული რეკომენდაციების დაცვა;
ბ) ვიზიტორთა უსაფრთხოების მაღალი დონე;
გ) სრული შესაბამისობა გაყიდულ და რეალურ მომსახურებას შორის (ვიზიტორი სრულად იღებს იმას, რისთვისაც ფული გადაიხადა).
3. პოტენციურ ვიზიტორთა ძირითადი ჯგუფები:
ა) ასაკობრივი ჯგუფები:
ა.ა) ახალგაზრდები � სკოლის მოსწავლეები და სტუდენტები;
ა.ბ) უფროსები და ბავშვები � ოჯახები;
ა.გ) ასაკოვანი ადამიანები (მაგ., პენსიონერები).
ბ) ვიზიტორთა ჯგუფები ინტერესების მიხედვით:
ბ.ა) ვიზიტორები შემოქმედებითი ინტერესით (პროფესიონალი და მოყვარული მხატვრები, ფოტოგრაფები და სხვ.);
ბ.ბ) საგანმანათლებლო ინტერესის მქონე ვიზიტორები (უმაღლესი სასწავლებლების სტუდენტები, სკოლის მოსწავლეები);
ბ.გ) სამეცნიერო კვლევების ჩატარებით დაინტერესებული ვიზიტორები (უნივერსიტეტების, სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტების და სამეცნიერო არასამთავრობო ორგანიზაციების წარმომადგენლები, დამოუკიდებელი ექსპერტები);
ბ.დ) მცენარეების მოყვარულები ან ფრინველებზე და სხვა ცხოველებზე დაკვირვებით დაინტერესებული ვიზიტორები;
ბ.ე) თევზაობის მოყვარულები (ანკესით თევზაობა, ე.წ. ხელაობა).
გ) ვიზიტორთა ჯგუფები მოქალაქეობის მიხედვით:
გ.ა) უცხოელი მოქალაქეები (უცხოელი ტურისტები, საერთაშორისო ან ადგილობრივი ორგანიზაციების უცხოელი თანამშრომლები);
გ.ბ) საქართველოს მოქალაქეები.
დ) ვიზიტორთა ჯგუფები ფიზიკური შესაძლებლობების მიხედვით:
დ.ა) შეზღუდული შესაძლებლობების მქონე ვიზიტორები (მოხუცები, ინვალიდები, მცირეწლოვანი ბავშვები);
დ.ბ) ვიზიტორები გაზრდილი შესაძლებლობებით (გამოცდილი საველე მეცნიერები, საველე პირობებს მიჩვეული მოგზაურები, სპორტსმენები და ა.შ.).
ე) პოტენციური შემოთავაზებები და მომსახურება:
ე.ა) საფეხმავლო ბილიკები (ტურები);
ე.ბ) საკემპინგო ტერიტორიები;
ე.გ) საცხენოსნო ტურები;
ე.დ) ფრინველებზე და სხვა ცხოველებზე დაკვირვების ტურები;
ე.ვ) ტური მცენარეების მოყვარულთათვის;
ე.ზ) კომბინირებული ტურები;
ე.თ) ხატვა ველურ ბუნებაში;
ე.ი) ფოტო და ვიდეო გადაღებები;
ე.კ) თევზაობა (ანკესით, ბადით, �ხელაობა� _ აღკვეთილში);
ე.ლ) საგანმანათლებლო საქმიანობის განხორციელება (საგანმანათლებლო მასალა, ეკოლოგიური ბანაკები, ექსკურსიები, სემინარები);
ე.მ) სამეცნიერო-კვლევითი სამუშაოები.
ვ) მომსახურების სახეები:
ვ.ა) უსაფრთხოება/სამაშველო მომსახურება;
ვ.ბ) გიდის მომსახურება;
ვ.გ) საკვებით მომარაგება;
ვ.დ) ღამისთევა;
ვ.ე) საველე აღჭურვილობისა და ინვენტარის გაქირავება (კარვები, საძილე ტომრები და სხვ.).
ზ) ვიზიტორთა მომსახურების სფეროში თანამშრომლობა:
ზ.ა) თანამშრომლობა დამხმარე ზონის მოსახლეობასთან;
ზ.ბ) თანამშრომლობა ეროვნულ და საერთაშორისო ორგანიზაციებთან (ტუროპერატორებთან, სამეცნიერო ინსტიტუტებთან, სხვა საკითხებით დაინტერესებულ კომპანიებთან).
��� მუხლი 46🔗. ჰაბიტატებისა და სახეობების მენეჯმენტი
1. სახეობების მართვა კონსერვაციისთვის
ბაწარისა და ბაბანეურის სახელმწიფო ნაკრძალების ტერიტორიაზე დაცვის რეჟიმი გამორიცხავს რაიმე სახის აქტიური მენეჯმენტის განხორციელებას. ამიტომ ამ ტერიტორიებზე ჰაბიტატებისა და სახეობების მართვა (ტერმინის ფართო გაგებით) მათი ფიზიკური დაცვით, კვლევითა და მონიტორინგით შემოიფარგლება (იხ. აგრეთვე ქვეთავები 5.8 და 5.9). ილტოს აღკვეთილში კი კანონმდებლობა იძლევა ჰაბიტატებისა და სახეობების აქტიური მენეჯმენტის გზით კონსერვაციის საშუალებას. 2003-2004 წლებში �დაცული ტერიტორიების განვითარების პროექტის� ფარგლებში განხორციელებული საბაზო კვლევის მიხედვით, ზოგიერთი მსხვილი ძუძუმწოვრის სიმჭიდროვე ილტოს აღკვეთილში ბუნებრივ ტევადობასთან შედარებით ბევრად ნაკლებია
2
. სათანადო სახეობათსპეციფიკური სამენეჯმენტო ღონისძიებების განხორციელების შემთხვევაში ილტოს ხეობაში შესაძლებელი იქნება გარკვეული სახეობების მომრავლების ხელშეწყობა და მათი რიცხოვნობის აღდგენა. ამ კუთხით პრიორიტეტულ სახეობებს წარმოადგენს არჩვი და შველი. სათანადო დაცვის პირობებში, ილტოს ხეობაში ამ ჩლიქოსნების სიმჭიდროვის მატების შემთხვევაში, ცხოველები ბაწარის ხეობაში გადავლენ, რაც გამოიწვევს მათი რიცხოვნობის მომატებას ბაწარის ხეობაშიც.
2. ბიოლოგიური რესურსების გამოყენება
ა) არამერქნული რესურსების გამოყენება: ილტოს აღკვეთილის ტერიტორიაზე ადგილობრივი მოსახლეობის მოთხოვნის შემთხვევაში დასაშვებია ტყის ნობათის შეგროვება. ამ ეტაპზე არამერქნული რესურსების პროდუქტიულობის შეფასება და მათი გამოყენების რეგულირებაზე ადმინისტრაციული რესურსების დაკავება არ არის მიზანშეწონილი. თუმცა არამერქნული რესურსების შეფასება და მათი უტილიზაციის ნორმების დადგენა ილტოს ხეობაში სამეცნიერო კვლევის პრიორიტეტადაა მიჩნეული (იხ. დანართი №4). ეს გარეშე დაინტერესების და დაფინანსების არსებობის შემთხვევაში, ამ საკითხის გამოკვლევისთვის საუკეთესო პირობებს ქმნის;
ბ) თევზაობა: ილტოს აღკვეთილში დაშვებულია სამოყვარულო თევზჭერა (ანკესით, ბადით, ხელით). თევზჭერას მცველთა სამსახური გააკონტროლებს ადმინისტრაციის მიერ განსაზღვრული წესების მიხედვით; ფასები შემუშავდება დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაციის მიერ. ამ ეტაპზე თევზის პოპულაციის შეფასება და მონიტორინგი დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაციის შესაძლებლობებს სცილდება. თუმცა, იხთიოფაუნის კვლევა დაცული ტერიტორიების პრიორიტეტად რჩება (იხ. დანართი №4 და ადმინისტრაცია მიესალმება ამ საკითხის გამოკვლევას სამეცნიერო ორგანიზაციების მიერ.
��� მუხლი 47🔗. დაცვა (დაცვითი ღონისძიებები, საძიებო და სამაშველო საქმიანობა)
1. დაცვის ინფრასტრუქტურა და აღჭურვილობა
დაცვის სამსახურის სრულყოფილად მოქმედებისთვის საჭიროა დაცვის ინფრასტრუქტურა. ბაბანეურის ნაკრძალი სოფლებითაა გარშემორტყმული და მცირე ზომისა და თავისებური ფორმის გამო, მის დასაცავად მხოლოდ მინიმალური დაცვითი ინფრასტრუქტურის მოწყობაა საჭირო. მაგალითად, არ არის აუცილებელი მცველთა სადგურის მოწყობა, რადგან მცველები თავის მოვალეობას (ტერიტორიის კონტროლი და შემოვლები) პირდაპირ სახლებიდან ახორციელებენ, ხოლო ბაწარასა და ილტოში მცველთა მუდმივი სადგურები საჭიროა ამ დაცული ტერიტორიების ქვედა საზღვართან (ხეობების შესასვლელებთან). დროებითი თავშესაფრები გაკეთდება დაცული ტერიტორიების ზედა საზღვრებზე (ერთი ბაწარასა და ილტოს საზღვარზე, მეორე კი � ილტოს ჩრდილო-დასვლეთ საზღვართან ე.წ სახბორის გორაზე). იმის გამო, რომ ბაწარა-ბაბანეურის დაცულ ტერიტორიებზე არ არის სამანქანო გზები, ამკრძალავ-გამაფრთხილებელი ნიშნებისა და ბაწარასა და ილტოში შესასვლელი ჭიშკრების გარდა, სხვა ტიპის შემზღუდველი ინფრასტრუქტურის (ხერგილების) მოწყობა საჭირო არ არის. დაცვის ინფრასტრუქტურის დიზაინი და არქიტექტურა დაიგეგმება გარემოსთან ჰარმონიული შესაბამისობის პრინციპით. დაცვის სამსახურის აღჭურვილობა მოიცავს: გადაადგილების საშუალებებს (ავტომანქანები), საკომუნიკაციო, ნავიგაციის, საველე, ხანძარსაწინააღმდეგო და სამაშველო აღჭურვილობას, სრულ საზამთრო და საზაფხულო ეკიპირებას და სხვა საველე ინვენტარს.
2. დაცვის სამსახურის პერსონალის უფლება-მოვალეობები
მცველის უფლება-მოვალეობებში შედის დარღვევის ფაქტების არამხოლოდ გამოვლენა, არამედ აღკვეთა შესაბამისი კანონმდებლობის ფარგლებში. მცველები ინარჩუნებენ კავშირს დაცვის სამსახურის უფროსთან და, საჭიროებისამებრ, სხვა მცველებთან. სამართალდარღვევის აღკვეთის ზომები დაცულ ტერიტორიაზე ხორციელდება მცველის მიერ ან, დარღვევის მასშტაბისა და დამრღვევთა რაოდენობის მიხედვით, ან მათი მხრიდან დაუმორჩილებლობის შემთხვევაში, მცველების ჯგუფის მიერ. დარღვევათა აღკვეთის ღონისძიებები ოპერატიულად იმართება სამსახურის უფროსის მიერ.
3. საგანმანათლებლო მუშაობა
რესურსების მომხმარებლებთან დაცვის რეჟიმის დარღვევების პრევენციის საუკეთესო საშუალებაა რესურსების არალეგალურად მომხმარებლებთან (ზოგადად მოსახლეობა, იურიდიული და ფიზიკური პირები) საგანმანათლებლო და ცნობიერების ასამაღლებელი მუშაობის განხორციელება. ამგვარი საქმიანობა გულისხმობს: მოსახლეობის ინფორმირებას მასმედიის საშუალებებით, დისკუსიებს და შეხვედრებს. აქცენტი გაკეთდება ისეთ საკითხებზე, როგორიცაა: დაცული ტერიტორიების რეჟიმის დარღვევისთვის კანონით გათვალისწინებული ზომები, დაცულ ტერიტორიაზე აკრძალული და ნებადართული საქმიანობები, ბიომრავალფეროვნების მნიშვნელობა, აღმოჩენილი და აღმოფხვრილი დარღვევების სტატისტიკა.
4. საძიებო და სამაშველო ოპერაციები, საგანგებო სიტუაციები
საძიებო და სამაშველო სამუშაოები ხორციელდება მცველების მიერ. მცველები ადეკვატურად რეაგირებენ ბუნებრივ კატასტროფებზეც (ხანძრის ლიკვიდაცია, ფლორის და ფაუნის დაავადებათა კერების გამოვლენა და სხვ.) საჭიროების შემთხვევაში, კერძოდ, საძიებო და სამაშველო სამუშაოების უფრო ეფექტურად განხორციელების მიზნით, ადმინისტრაცია დახმარებისთვის მიმართავს შესაბამის სახელმწიფო თუ საზოგადოებრივ სამსახურებს.
5. შესაძლებლობების გაზრდა და ტრენინგები
დაცვის სამსახურის პროფესიული დონის ასამაღლებლად დაცვის სამსახურის თანამშრომლები ესწრებიან შიდა, ადგილობრივ და, შეძლებისდაგვარად, საერთაშორისო სასწავლო კურსებს. აღნიშნული ტრენინგები ეძღვნება ისეთ საკითხებს, როგორიცაა: იარაღის გამოყენება, დარღვევათა პრევენციისა და აღკვეთის ზომების გატარება, ტერიტორიის შემოვლები, საველე ტექნიკის ათვისება, მონაცემების შეგროვება ბიომრავალფეროვნების მონიტორინგისთვის, დაცულ ტერიტორიაზე ბიომრავალფეროვნების და ბუნებრივი რესურსების გამოყენების მონიტორინგი, გადაუდებელი სამედიცინო დახმარება და სამაშველო უნარ-ჩვევების ამაღლება და ინგლისური ენის შესწავლა.
��� მუხლი 48🔗. სამეცნიერო კვლევა, მონიტორინგი და სოციო-ეკონომიკური კვლევა
1. ბაწარა-ბაბანეურის დაცულ ტერიტორიებზე სამეცნიერო კვლევის მიზანია მიმდინარე ბუნებრივი პროცესების შესწავლა, ეკოსისტემისა და მისი კომპონენტების მეცნიერული აღწერა და სათანადო სამეცნიერო ბაზის შექმნა, რაც ხელს შეუწყობს ეფექტური მენეჯმენტის განხორციელებას. დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაცია ყველანაირად ხელს უწყობს სამეცნიერო საქმიანობას ეროვნული და საერთაშორისო სამეცნიერო პოტენციალის გამოყენებით. თვით ადმინისტრაცია კი საკუთარ ადამიანურ და ფინანსურ რესურსებს მთლიანად სამონიტორინგო საქმიანობისკენ მიმართავს.
2. აუცილებლობის შემთხვევაში ადმინისტრაცია შესაბამის სპეციალისტებს მოიწვევს კონკრეტული კვლევის განსახორციელებლად, თუ ამისათვის სათანადო თანხებს ფლობს ან მოიძიებს (მაგ., როცა ესა თუ ის კონკრეტული სახის სამეცნიერო კვლევა აუცილებელია ეფექტური და/ან ადაპტური მენეჯმენტისთვის). ადმინისტრაცია ამავე დროს განსაზღვრავს სამეცნიერო კვლევის პრიორიტეტებს (იხ. დანართი №4) და ყოველმხრივ მიესალმება მათ ჩატარებას სხვადასხვა სამეცნიერო ორგანიზაციების ან კერძო მეცნიერების მიერ, რომლებიც მზად არიან საკუთარი ფინანსებით განახორციელონ ეს კვლევები. ამას გარდა, დაცულ ტერიტორიებზე დაშვებულია ისეთი სამეცნიერო კვლევებიც, რომლებიც არ არის ადმინისტრაციის პრიორიტეტებს შორის.
3. დაცულ ტერიტორიებზე სამეცნიერო და საგანმანათლებლო საქმიანობის განხორციელების ნებისმიერი მსურველი მიმართავს ადმინისტრაციას შესაბამისი თანხმობის მისაღებად (გარდა იმ შემთხვევისა, როცა კვლევა თავად ადმინისტრაციის დაკვეთით ხორციელდება), რაც შემდეგ პროცედურას ითვალისწინებს:
განმცხადებელი წარმოადგენს პროექტს, რომელშიც აღწერილი უნდა იყოს საქმიანობის ადგილი, დრო, თემა, კვლევის მეთოდოლოგია (კვლევის მეთოდები, სამუშაოს განრიგი, სინჯების აღება), მოსალოდნელი ზეგავლენისა და რისკების შეფასება, კავშირი და-ცული ტერიტორიის ან, ზოგადად, ბუნების დაცვის პრიორიტეტებთან; განცხადებას თან უნდა ერთოდეს მოკლე ინფორმაცია განმცხადებლის შესახებ.
4. დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაცია პროექტის მიღებიდან 10 დღის ვადაში განიხილავს პროექტს და განსაზღვრავს შემდგომ პროცედურას:
ა) თუ შემოსული პროექტი ეთანხმება დაცული ტერიტორიების პრიორიტეტებს და მისი ზეგავლენა მინიმალურია, ადმინისტრაცია ამზადებს სტანდარტულ კონტრაქტს, რომელიც სრულად განსაზღვრავს მხარეების უფლება-მოვალეობებს. კონტრაქტი და განაცხადი (პროექტი) გადაეგზავნება დაცული ტერიტორიების სააგენტოს დადასტურებისთვის. ამ ტიპის კვლევების ჩატარება იქნება უფასო;
ბ) თუ პროექტი არ იძლევა ნათელ წარმოდგენას დაცული ტერიტორიების პრიორიტეტებთან შესაბამისობის თვალსაზრისით და/ან შეიცავს გაურკვეველ საკითხებს (განსაკუთრებით ბიომრავალფეროვნებაზე ზემოქმედების კუთხით), ადმინისტრაცია განმცხადებლისგან მოითხოვს შესაბამის ცვლილებებსა და დამატებით განმარტებებს. გადაწყვეტილების მიღებაში, საჭიროებისამებრ, ჩაერთვება დაცული ტერიტორიების სააგენტო და დამოუკიდებელი ექსპერტები. იმ შემთხვევაში, თუ განმცხადებელთან შეთანხმების მიღწევა ვერ მოხერხდება, ადმინისტრაცია მოცემული კვლევების ჩატარებაზე თნხმობას არ გასცემს. თუ ადმინისტრაციასა და განმცხადებელს შორის შეთანხმება შედგება, ადმინისტრაცია ამზადებს შესაბამის კონტრაქტს, რომელიც სრულად განსაზღვრავს მხარეების უფლება-მოვალეობებს. კონტრაქტი და განაცხადი (პროექტი) გადაეგზავნება დაცული ტერიტორიების სააგენტოს დადასტურებისთვის. თუ პროექტის საბოლოო შეთანხმებული ვარიანტის მიხედვით მოცემული კვლევა არ შედის ამ მენეჯმენტის გეგმით განსაზღვრულ პრიორიტეტებში, შესაბამისი თანხმობა იქნება ფასიანი;
გ) თუ წარმოდგენილი პროექტი მიუღებელია (თემა საერთოდ არ ეხმიანება პრიორიტეტებს, პროექტი შედგენილია არადამაკმაყოფილებელ დონეზე, პოტენციურად გამოიწვევს სერიოზულ ზეგავლენას ბიომრავალფეროვნებაზე), ადმინისტრაცია წერილობითი არგუმენტაციით მიმართავს დაცული ტერიტორიების სააგენტოს და აღძრავს შუამდგომლობას, რათა განმცხადებელს უარი ეთქვას მოცემული პროექტის განხორციელებაზე. დაცული ტერიტორიების სააგენტო ოფიციალურ უარს ეუბნება (წერილობითი ფორმით) განმცხადებელს.
5. ბიომრავალფეროვნების მონიტორინგის პროგრამა
ბიომრავალფეროვნების მონიტორინგის ძირითადი მიზანია მცენარეთა და ცხოველთა თანასაზოგადოებებსა და საკვანძო სახეობებზე ინფორმაციის სისტემატური მოგროვება, რათა უზრუნველყოფილ იქნეს საკვანძო სახეობების პოპულაციების სიცოცხლისუნარიანობის შენარჩუნება გრძელვადიან პერსპექტივაში. ბიომრავალფეროვნების მონიტორინგი ტარდება რესურსების მართვის სპეციალისტის ხელმძღვანელობით, ხოლო საველე მონაცემებს აგროვებენ მცველები. განსაკუთრებულ შემთხვევებში, მონიტორინგის მიზნებიდან გამომდინარე, მონიტორინგში შეიძლება ჩაერთონ მოწვეული ექსპერტები და მოხალისეები (სტუდენტები, დამოუკიდებელი ექსპერტები, არასამთავრობო და სამთავრობო ორგანიზაციების წარმომადგენლები). ბიომრავალფეროვნების მონიტორინგი მოიცავს ან მჭიდროდ უკავშირდება ისეთ საქმიანობებს, როგორებიცაა:
ა) დაცული ტერიტორიის შესაძლებლობების განვითარება (მონიტორინგის მეთოდებისა და სათანადო ტექნიკისა და პროგრამული უზრუნველყოფის, მაგ., GPS, GIS ათვისება);
ბ) მონიტორინგის წლიური გეგმების შემუშავება;
გ) მონიტორინგისთვის ინფორმაციის შეგროვება (საველე სამუშაო);
დ) მონიტორინგის შედეგების შეფასება და შესაბამისი ანგარიშების მომზადება;
ე) მონიტორინგის შედეგების მიხედვით რეკომენდაციების მომზადება მენეჯმენტის გასაუმჯობესებლად;
ვ) მონაცემთა ბაზის წარმოება და განახლება;
ზ) თანამშრომლობა სამეცნიერო-კვლევით ინსტიტუტებთან, უნივერსიტეტებთან, არასამთავრობო და საერთაშორისო ორგანიზაციებთან.
კარი III
2003-2007 წლებში განხორციელებული ღონისძიებები
თავი XI
ადმინისტრაციის პროგრამა
��� მუხლი 49🔗. პროგრამების განხორციელებისთვის აუცილებელი აღჭურვილობის შესყიდვა
1. ამ პროგრამის ფარგლებში მოხდა ადმინისტრაციის შეუფერხებელი ფუნქციონირებისთვის და სამენეჯმენტო პროგრამების განსახორციელებლად საჭირო გარკვეული აღჭურვილობის შეძენა. შეძენილი აღჭურვილობა მიეკუთვნება შემდეგ კატეგორიებს:
ა) სატრანსპორტო საშუალებები;
ბ) საოფისე აღჭურვილობა;
გ) კვლევისა და მონიტორინგის აღჭურვილობა;
დ) აუდიო-ვიდეო აღჭურვილობა ვიზიტორთა ცენტრისთვის;
ე) დაცვის სამსახურის აღჭურვილობა.
ბიუჯეტი: 39760 აშშ დოლარი
დაფინანსების წყარო: საქართველოს დაცული ტერიტორიების განვითარების პროექტი.
��� მუხლი 50🔗. ზოგადი ადმინისტრირება
1. ხორციელდებოდა ადმინისტრაციის გამართულად ფუნქციონირებასთან დაკავშირებული მიმდინარე საქმიანობები, როგორიცაა:
ა) ოფისის ფუნქციონირების უზრუნველყოფა;
ბ) ინფრასტრუქტურის მოვლა და შენარჩუნება;
გ) ტრანსპორტის მოვლა და საწვავით უზრუნველყოფა;
დ) საველე გასვლების (შემოვლები, მონიტორინგი), რეაგირების მატერიალური უზრუნველყოფა;
ე) საგანგებო სიტუაციებზე რეაგირების მატერიალური უზრუნველყოფა.
2. შესაბამისად, ამ ქვეპროგრამის ბიუჯეტი მოიცავდა დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაციის საოპერაციო ხარჯებს: ოფისის მომარაგება და კომუნალური გადასახადები, საწვავით მომარაგება, დღიური ხარჯები საველე საქმიანობების დროს, გარეშე საექსპერტო და ტექნიკური მომსახურება, გაუთვალისწინებელი ხარჯები და ა. შ.
ბიუჯეტი: 24560 აშშ დოლარი
დაფინანსების წყაროები: 2003-07 წწ. საქართველოს დაცული ტერიტორიების განვითარების პროექტი � 23960 აშშ დოლარი, 2007 წ. სახელმწიფო ბიუჯეტი � 600 აშშ დოლარი.
��� მუხლი 51🔗. სოციო-ეკონომიკური მონიტორინგი
სოციალურ-ეკონომიკური მონიტორინგის სისტემის ჩამოყალიბების მიზნით, დაცული ტერიტორიების განვითარების პროექტის დაკვეთით ორგანიზაცია �GORBI-მ� შეიმუშავა სოციოეკონომიკური მონიტორინგისა და შეფასების მეთოდი და კითხვარი. იგი გულისხმობს სოციოლოგიურ კვლევას და მიზნად ისახავს, გამოავლინოს დაცული ტერიტორიების რეორგანიზაციის შემდეგ, ან მისი ახლებურად მართვის პროცესში მომხდარი ცვლილებები ადგილობრივი მოსახლეობის ცხოვრებაში. კვლევის შედეგად ასევე ვლინდება მოსახლეობის დამოკიდებულება დაცული ტერიტორიების და მისი ადმინისტრაციის მიმართ. ეს მეთოდი გულისხმობს კვლევის ჩატარებას წელიწადში ერთხელ. კითხვარები შესავსებად ეგზავნება 200-მდე შემთხვევით შერჩეულ ოჯახს. 2007 წელს ასეთი კვლევა �GORBI�-ის დახმარებით განხორციელდა, რაც დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაციის თანამშრომლებისთვის მნიშვნელოვანი ტრენინგი იყო.
��� მუხლი 52🔗. ინფრასტრუქტურის განვითარების პროგრამა
1. დემარკაცია
2006 წ.-ს განხორციელდა ბაწარისა და ბაბანეურის სახელმწიფო ნაკრძალების და ილტოს აღკვეთილის ტერიტორიების საზღვრების დემარკაცია და საჯარო რეესტრში მონაცემთა რეგისტრაცია. აღნიშნული ღონისძიება ემსახურებოდა ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიების ზუსტი საზღვრების დადგენასა და აღნიშვნას მათი ერთმანეთისგან და მიმდებარე ტერიტორიებისგან გამოცალკევების მიზნით. ორთორექტიფიცირებული კოსმოსური ფოტოების გამოყენებით (რეზოლუცია � 1 მ) შესაძლებელი გახდა დაცული ტერიტორიებისთვის მაქსიმალურად ზუსტი მსხვილმასშტაბიანი ორთორუკების მომზადება და დაცული ტერიტორიების საზღვრების დაზუსტება. ამჟამად ზუსტი სასაზღვრო ნიშნულები განთავსებუ-ლია მთელ პერიმეტრზე. მათი განლაგება ასიმეტრიულია. განლაგების სიმჭიდროვე გეოგრაფიულად გამოკვეთილ საზღვრებში (ხეობა, მდინარის ნაპირი, ქედი და ა.შ.) მცირდება, დაცვის თვალსაზრისით კრიტიკულ ადგილებში კი � იზრდება (ასეთ ადგილებში ნიშნულები ვიზუალურად ადვილად უნდა აღიქმებოდეს). ბაბანეურის სახელმწიფო ნაკრძალი შემოსაზღვრულია 98 ნიშნულით, ბაწარის სახელმწიფო ნაკრძალი � 57, ილტოს აღკვეთილი კი � 77 ნიშნულით (ბაწარის ნაკრძალის 3 ნიშნული ბაწარასა და ილტოს შორის საზღვარზე მდებარეობს). სასაზღვრო ნიშნული ბეტონის წაკვეთილი პირამიდაა, რომელშიც ჩამონტაჟებულია ალუმინის ოთხკუთხა ფირფიტა (პირამიდის პარამეტრებია: სიგრძე 40 სმ, სიგანე 40 სმ, სიმაღლე 25 სმ). ფირფიტაზე ამოტვიფრულია დაცული ტერიტორიის აღმნიშვნელი ქართულ-ინგლისური წარწერა და სასაზღვრო წერტილის რიგითი ნომერი, აგრეთვე, ისარი, რომელიც მიუთითებს დაცული ტერიტორიის მიმართულებას. თითოეული ნიშნული დატანილია რუკაზე.
ბიუჯეტი: 79200 აშშ დოლარი
დაფინანსების წყარო: საქართველოს დაცული ტერიტორიების განვითარების პროექტი.
2. ფიზიკური დაცვის ინფრასტრუქტურა
დაცვის სამსახურის ეფექტური ფუნქციონირებისთვის აუცილებელი იყო დაცვის სპეციალური ინფრასტრუქტურის განვითარება. ამ მხრივ უმთავრეს პრიორიტეტს წარმოადგენდა ბაწარის სახელმწიფო ნაკრძალში მცველთა საგუშაგოს მოწყობა. შესაბამისად, 2007 წ. ბაწარის ნაკრძალის შესასვლელთან მოეწყო სრულად აღჭურვილი მცველთა საგუშაგო და ნაკრძალში შესასვლელი. ამ ინფრასტრუქტურის დიზაინი, ასევე მშენებლობა განხორციელდა გარემოსდაცვით მოთხოვნებთან სრულ შესაბამისობაში. არქიტექტურა ჰარმონიზებულია ბუნებრივ გარემოსთან. მშენებლობისთვის გამოყენებული იყო ბუნებრივი მასალები (ხე, ქვა).
ბიუჯეტი: 80000 აშშ დოლარი
დაფინანსების წყარო: საქართველოს დაცული ტერიტორიების განვითარების პროექტი და სახელმწიფო ბიუჯეტის 15%-იანი თანადაფინანსება.
��� მუხლი 53🔗. შესაძლებლობების გაზრდა და ტრენინგი
1. სპეციალიზებული ტრენინგი მცველებისთვის
მცველებმა გაიარეს კვალიფიციური სპეციალისტების მიერ მომზადებული სპეციალური კურსები ტერიტორიის ფიზიკური დაცვის სფეროში. ეს კურსები, საქართველოს დაცული ტერიტორიების განვითარების ცენტრის მოწვევით, აშშ-ის ეროვნული პარკების სამსახურმა ჩაატარა 2003 წლის ივნისში. ეს კურსები მიზნად ისახავდა მცველთა პროფესიული დონის ამაღლებას და მისი თემები იყო:
ა) სამართალდარღვევების აღმკვეთი ღონისძიებები (დამრღვევთა დაკავება, ძებნა, სამართალდარღვევის საგნის კონფისკაცია, დარღვევებზე შესაბამისი დოკუმენტაციის შედგენა);
ბ) მოკვლევა (დაცული ტერიტორიების რეჟიმის დარღვევის ადგილის ინსპექტირება, მტკიცებულებების შეგროვება, გამოძიებისთვის შესაბამისი დოკუმენტაციის მომზადება);
გ) ცეცხლსასროლი იარაღის გამოყენების და შენახვის საკითხები;
შესაბამისი აღჭურვილობის გამოყენება (დაცვითი საქმიანობისთვის აუცილებელი კომუნიკაციის საშუალებების გამოყენების უნარ-ჩვევები � სატელიტური ნავიგაციიის სისტემის GPS, აუდიო-ვიდეო ტექნიკისა და სხვა საველე აღჭურვილობის გამოყენება).
ბიუჯეტი: 27450 აშშ დოლარი
დაფინანსების წყარო: საქართველოს დაცული ტერიტორიების განვითარების პროექტი.
2. ტრენინგი სამუშაოდან მოუწყვეტლად
ტრენინგის სპეციალური პროგრამა შემუშავდა და მიესადაგა ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტო-რიების საჭიროებებს. იგი ძირითადად მოიცავდა ისეთ სფეროებს და საკითხებს როგორიცაა: კომპიუტერის ცოდნა, ინგლისური ენა, კომუნიკაციის უნარ-ჩვევები, გუნდური მუშაობის პრინციპები, ცნობიერების ამაღლება, პედაგოგიური უნარ-ჩვევები და სხვ.
ბიუჯეტი: 27450 აშშ დოლარი
დაფინანსების წყარო: საქართველოს დაცული ტერიტორიების განვითარების პროექტი.
3. ტრენინგი საძიებო-სამაშველო ოპერაციებში
ეს ტრენინგი ემსახურებოდა ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიების თანამშრომელთა უნარ-ჩვევების გაუმჯობესებას საძიებო-სამაშველო საქმეში. თანამშრომელთა გარკვეული ნაწილი დროის მნიშვნელოვან ნაწილს ველზე ატარებს. ამიტომ, მათ ესაჭიროებათ საძიებო და სამაშველო ოპერაციების ჩატარების უნარ-ჩვევების განვითარება, კერძოდ ისეთ საკითხებში, როგორიცაა: დაკარგულთა ძებნა, პირველადი დახმარების გაწევა, დაზარალებულთა სამედიცინო დაწესებულებამდე უსაფრთხო ტრანსპორტირება. ეს უნარ-ჩვევები განსაკუთრებით სჭირდებათ მცველებსა და იმ თანამშრომლებს, რომლებსაც ხშირი ურთიერთობა უწევთ ვიზიტორებთან. სატრენინგო კურსებზე განსაკუთრებული ყურადღება გამახვილდა დაცულ ტერიტორიებზე არსებულ სპეციფიკურ ფაქტორებსა და მათთან დაკავშირებულ რისკებზე, მაგ., მდინარეში ან ხევში გადავარდნილი ადამიანის გადარჩენა. ტრენინგი განხორციელდა აშშ-ის ეროვნული პარკების სამსახურის მხარდაჭერით.
ბიუჯეტი: 27450 აშშ დოლარი
დაფინანსების წყაროები: დაცული ტერიტორიების განვითარების პროექტი.
4. ტრენინგი ბიომრავალფეროვნების მონიტორინგის წარმოებაში
ტრენინგის მიზანი იყო ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიების თანამშრომელთა (კერძოდ, კვლევა-მონიტორინგის სპეციალისტი, რეინჯერთა სამსახურის თანამშრომლები) კვალიფიკაციის ამაღლება ველური ბუნების აღრიცხვისა და მიღებული მასალის ანალიზის საკითხებში. ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიების თანამშრომლებმა 2006-07 წწ. გაიარეს სპეციალური ტრენინგი, რომელიც ჩაატარა მოწვეულმა ორგანიზაციამ (NACRES). ბიომრავალფეროვნების მონიტორინგის თეორიული და პრაქტიკული კურსი მოიცავდა შემდეგ საკითხებს:
ა) ბიომრავალფეროვნების მონიტორინგის დაგეგმვა და მისი წარმოების ზოგადი ასპექტები;
ბ) ველზე ინფორმაციის მოპოვების ზოგადი უნარ-ჩვევები;
გ) ველზე ინფორმაციის მოპოვების დაგეგმვა;
დ) საკვანძო სახეობების შერჩევის მეთოდიკა;
ე) შემთხვევითი სინჯები და მონაცემთა აღება მუდმივ ნაკვეთებზე/მარშრუტებზე;
ვ) სტრატიფიკაციის პრინციპები;
ზ) რაოდენობრივი აღრიცხვის საველე მეთოდები (მსხვილი ძუძუმწოვრები, ფრინველები, მცენარეები);
თ) ფოტოხაფანგების გამოყენება ბიომრავალფეროვნების მონიტორინგში;
გარეულ ცხოველთა კვალისა და სხვა ნიშნების იდენტიფიკაცია;
ი) ჰაბიტატის და მცენარეთა თანასაზოგადოებების მდგომარეობის შეფასება;
კ) მცენარეთა პოპულაციების შეფასება;
ლ) გარემოს მახასიათებლებისა და ანთროპოგენული ფაქტორების მონიტორინგი;
მ) მონაცემთა დამუშავება და ველური ბუნების მონაცემთა ბაზის წარმოება;
ნ) გეოგრაფიული ინფორმაციული სისტემების გამოყენება ველური ბუნების მენეჯმენტში.
ბიუჯეტი: 6000 აშშ დოლარი
დაფინანსების წყარო: დაცული ტერიტორიების განვითარების პროექტი.
5. ტრენინგი სოციო-ეკონომიკურ მონიტორინგში
ტრენინგის მიზანი იყო ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიების თანამშრომელთა კვალიფიკაციის ამაღლება სოციო-ეკონომიკური მონიტორინგის წარმოებაში. 2007 წ. მოწვეულმა ორგანიზაციამ (GORBI) ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიების თანამშრომლებს ჩაუტარა ტრენინგი სოციო-ეკონომიკური მონიტორინგისა და შეფასების მეთოდისა და კითხვარის გამოყენებაში.
ბიუჯეტი: 500 აშშ დოლარი
დაფინანსების წყარო: დაცული ტერიტორიების განვითარების პროექტი.
��� მუხლი 54🔗. საზოგადოებასთან ურთიერთობის პროგრამა
1. საზოგადოებასთან ურთიერთობა მასმედიის საშუალებით
ამ ქვეპროგრამის მთავარი მიზანი იყო რეგიონისა და ქვეყნის მოსახლეობის ინფორმირება დაცულ ტერიტორიებზე მიმდინარე საქმიანობის, მისი მიზნებისა და ამოცანების შესახებ. ეს ხელს უწყობს: (ა) საზოგადოების ცნობიერების ამაღლებას დაცული ტერიტორიების შესახებ და (ბ) მოსახლეობის ჩართვას გარემოს დაცვის რეგიონული პრობლემების გადაწყვეტაში.
დამყარდა თანამშრომლობა ადგილობრივ გაზეთებთან, კახეთისა და ცენტრალურ სამაუწყებლო კომპანიებთან, რათა უზრუნველყოფილი ყოფილიყო მოსახლეობის მაქსმიმალურად ინფორმირება სხვადასხვა საშუალებებით. მასმედიის საშუალებით, კერძოდ ადგილობრივი რადიოსა და გაზეთების მეშვეობით, მოხდა დამხმარე ზონაში მცირე გრანტების პროგრამის პოპულარიზაცია.
ბიუჯეტი: 28960 აშშ დოლარი
დაფინანსების წყარო: დაცული ტერიტორიების განვითარების პროექტი.
2. საგანმანათლებლო მასალების მომზადება და გავრცელება
ეს ქმედება მიზნად ისახავდა ცნობიერების ასამაღლებელი/საგანმანათლებლო მასალების გამოშვებასა და გავრცელებას. მომზადდა და გავრცელდა ბროშურები, ბუკლეტები, კალენდრები (2004, 2005, 2006 და 2007 წლებისთვის), ღია ბარათები, ილუსტრირებული საველე სარკვევები, საველე მეგზურები. ამან მნიშვნელოვნად შეუწყო ხელი ვიზიტორებსა და ადგილობრივ მოსახლეობაში ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიების ბიოლოგიური სიმდიდრისა და ღირშესანიშნაობების შესახებ ცოდნის გაღრმავებას.
ბიუჯეტი: 28960 აშშ დოლარი
დაფინანსების წყარო: დაცული ტერიტორიების განვითარების პროექტი.
��� მუხლი 55🔗. დამხმარე ზონის პროგრამა
1. მცირე გრანტების პროგრამა � ეკოლოგიურად გამართლებული საქმიანობების წახალისება. მცირე გრანტების პროგრამა განხორციელდა 2003-06 წლებში. მცირე გრანტები გადაეცა ინდივიდუალურ მეწარმეებს, ბიზნეს-ჯგუფებსა და ორგანიზაციებს, რომლებიც თავიათი საქმიანობით იცავენ ბუნებრივი რესურსების რაციონალური გამოყენების პრინციპებს და ამგვარად წარმოადგენენ მაგალითს მოსახლეობისთვის ეკოლოგიურად გამართლებული საქმიანობის დასაწყებად. მცირე გრანტების პროგრამის წარმატებით განსახორციელებლად:
ა) ჩატარდა მარკეტინგული კონსულტაციები;
(ბ) მოხდა ბაზრის პოტენციალის გამოკვლევა;
გ) ჩამოყალიბდა ყოველწლიური მცირე გრანტების ფონდი, რომელიც ღია საკონკურსო წესით გასცემდა მცირე მოცულობის გრანტებს.
ბიუჯეტი: 129520 აშშ დოლარი
დაფინანსების წყარო: საქართველოს დაცული ტერიტორიების განვითარების პროექტი.
��� მუხლი 56🔗. ბიომრავალფეროვნების მონიტორინგი
1. საბაზისო კვლევა (ჰაბიტატები და სახეობები, საფრთხეები) 2003-04 წლებში განხორციელდა ფლორისა და ფაუნის სახეობების, ჰაბიტატების და მათზე მოქმედი საფრთხეების კუთხით არსებული (საბაზისო) მდგომარეობის შეფასება ბაწარისა და ბაბანეურის სახელმწიფო ნაკრძალებსა და ილტოს აღკვეთილში. კვლევა ჩატარდა მოწვეული ორგანიზაციის მიერ (სახეობათა კონსერვაციის ცენტრი � NACRES). საბაზისო კვლევა მოიცავდა: მცენარეთა და ცხოველთა საკვანძო სახეობებზე მონაცემების შეგროვებას, მცენარეულობის აღწერას, ძირითადი ფიტოცენოზების სტრუქტურისა და განაწილების დადგენას, არსებული საფრთხეების გამოვლენას და შეფასებას, თემატური რუკების შედგენას, მიღებული მასალების საფუძველზე მონაცემთა ბაზის შექმნას, ბიომრავალფეროვნების მონიტორინგის ზოგადი გეგმის შემუშავებას. საბაზისო კვლევების შედეგებმა შექმნა საფუძველი ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიების ბიომრავალფეროვნების მონიტორინგის სისტემისთვის.
ბიუჯეტი: 35750 აშშ დოლარი
დაფინანსების წყარო: საქართველოს დაცული ტერიტორიების განვითარების პროექტი.
2. მონიტორინგის სახელმძღვანელო და საველე ცნობარი 2006-07 წწ. მომზადდა და გამოიცა ბიომრავალფეროვნების მონიტორინგის პრაქტიკული სახელმძღვანელო და მცირე საველე (ჯიბის) ცნობარი. მონიტორინგის სახელმძღვანელოში მოცემულია დეტალური მითითებები ბიომრავალფეროვნების მონიტორინგის დაგეგმვისა და წარმოების, საველე მონაცემთა შეგროვების, მონაცემთა ანალიზისა და ინტერპრეტაციის შესახებ. სახელმძღვანელო აღწერს რეკო-მენდებულ საველე მეთოდებს, მონაცემთა შენახვისა და დამუშავების პროცედურებს და მეთოდებს. მცირე საველე (ჯიბის) ცნობარი კი რეინჯერებისთვისაა გამიზნული. იგი მათ დაეხმარება GPS-ხელსაწყოს გამოყენებასა და ცხოველთა კვალის გამოცნობა-აღრიცხვაში საველე პირობებში.
ბიუჯეტი: 19000 აშშ დოლარი
დაფინანსების წყარო: საქართველოს დაცული ტერიტორიების განვითარების პროექტი.
თავი XII
მენეჯმენტის პროგრამები
��� მუხლი 57🔗. ადმინისტრაციის პროგრამა
1. ზოგადი ადმინისტრირება, შედეგი: ადმინისტრაციის გამართულად ფუნქციონირებასთან დაკავშირებული მიმდინარე საქმიანობების განხორციელება.
აღწერა: ამ მიმართულებით გარკვეული საქმიანობები გაგრძელდება ისევე, როგორც წინა სამენეჯმენტო პერიოდში (2003-07 წწ.).
ზოგადი ადმინისტრირება გულისხმობს შემდეგ ძირითად მიმდინარე საქმიანობებს:
ა) ოფისის ფუნქციონირების უზრუნველყოფა;
ბ) ინფრასტრუქტურის მოვლა და შენარჩუნება;
გ) ტრანსპორტის მოვლა და საწვავით უზრუნველყოფა;
დ) საველე გასვლების (შემოვლები, მონიტორინგი) რეაგირების მატერიალური უზრუნველყოფა;
ე) საგანგებო სიტუაციებზე რეაგირების მატერიალური უზრუნველყოფა;
ვ) პუბლიკაციების (მაგ., წლიური ანგარიშის) მომზადება და გამოქვეყნება.
ამ ქვეპროგრამის ბიუჯეტი მოიცავს დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაციის საოპერაციო ხარჯებს: ოფისის მომარაგება და კომუნალური გადასახადები, საწვავით მომარაგება, დღიური ხარჯები საველე საქმიანობების დროს, გარეშე საექსპერტო და ტექნიკური მომსახურება, გაუთვალისწინებელი ხარჯები და ა. შ.
პერიოდი: 2008-10 წწ.
შემსრულებელი: ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაცია.
2. წლიური სამუშაო გეგმები, შედეგი: წლიური საოპერაციო გეგმების მომზადება ყოველი მომდევნო წლისთვის
ა) აღწერა: დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაცია ვალდებულია, ყოველწლიურად მოამზადოს საოპერაციო გეგმა. საოპერაციო გეგმა მომზადდება ყოველწლიური შეფასების საფუძველზე (ეს უკანასკნელი მოიცავს დაცული ტერიტორიების მენეჯმენტის ეფექტურობის ყოველწლიურ მიმოხილვას, სოციალურ-ეკონომიკურ მონიტორინგს, გარემოსა და ბიომრავალფეროვნების მონიტორინგს, დაცული ტერიტორიის მენჯმენტის ეფექტურობის მონიტორინგს, ბიუჯეტს). ეს ქმედება ხორციელდება თანამშრომელთა უშუალო უფლება-მოვალეობების ფარგლებში.
პერიოდი/სიხშირე: 2008-10; ყოველი წლის ბოლოს
შემსრულებელი: ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიების დირექტორი
3. წლიური ანგარიშები, შედეგი: ადმინისტრაციის მიღწევების, დაცულ ტერიტორიაზე განხორციელებული სამეცნიერო კვლევისა და მონიტორინგის, ასევე სხვა მნიშვნელოვანი ღონიძიებების შესახებ წლიური ანგარიშების მომზადება და საზოგადოებისთვის წარდგენა.
ა) აღწერა: წლიური ანგარიში წარმოადგენს ადმინისტრაციის საქმიანობის და დაცულ ტერიტორიებზე განხორციელებული/მიმდინარე ქმედებებისა თუ პროცესების დოკუმენტირებისა და საზოგადოებისადმი (ასევე დონორებისა და პარტნიორებისადმი) ანგარიშგების მექანიზმს. წლიური ანგარიშები ხელს შეუწყობს მენეჯმენტის გამჭვირვალობას და საზოგადოების მხრიდან ნდობის მოპოვებას. წლიური ანგარიშები შეიცავს ადმინისტრაციის თუ გარეშე პირების მიერ განხორციელებული ყველა საქმიანობის მოკლე აღწერას, კერძოდ, ინფორმაციას ვიზიტორების რაოდენობის, დარღვევების, ღირსშესანიშნავი მოვლენების, ძირითადი საბიუჯეტო ხარჯების, კვლევა და მონიტორინგის, სამომავლო გეგმების, ასევე, დაცული ტერიტორიების ფარგლებს გარეთ მიმდინარე ნებისმიერი მოვლენის შესახებ, რომელიც გავლენას ახდენს დაცულ ტერიტორიებზე. წლიური ანგარიში წარმოადგენს საჯარო, ყველასათვის ხელმისაწვდომ დოკუმენტს, რომელიც იწერება პოპულარული ენით და გამდიდრებულია ვიზუალური მასალით მაგ., ფოტოებით, გრაფიკებით, ცხრილებით და სხვ. წლიური ანგარიშები გამოქვეყნდება ბეჭდვითი სახით და/ან დაცული ტერიტორიების ვებგვერდზე.
პერიოდი/სიხშირე: 2008-10 წწ.; ყოველწლიურად
შემსრულებელი: კვლევა-მონიტორინგის სპეციალისტი, დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაციის სხვა თანამშრომლები.
4. მართვის მონიტორინგი და შეფასება, ბაწარა-ბაბნეურის დაცული ტერიტორიების მართვის მონიტორიგი და მისი ეფექტურობის შეფასება ეფუძნება ოთხ რეგულარულ პროცესს. ესენია:
ა) დეტალური წლიური ანგარიშის მომზადება;
ბ) სოციალურ-ეკონომიკური მონიტორინგი;
გ) მენეჯმენტის ეფექტურობის შეფასება სპეციალური მეთოდით;
დ) ბიომრავალფეროვნების მონიტორინგი.
ა.ა) ყოველწლიური დეტალური განხილვები
შედეგი: დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაციის მიერ ყოველწლიური მონიტორინგისა და შეფასების სტანდარტული მექანიზმის დანერგვა მართვის ეფექტურობის შესაფასებლად.
აღწერა: განხორციელდება თითოეული საქმიანობის მონიტორინგი დასახული მიზნების, მოსალოდნელი შედეგებისა და მიღწეული შედეგების ერთმანეთთან შედარების გზით. აუცილებლობის შემთხვევაში გაკეთდება კომენტარები და მომზადდება შეფასებითი მოხსენებები. შეფასებითი მოხსენება გააერთიანებს მონიტორინგისა და შეფასების ოთხივე რეგულარული პროცესის შედეგებს. მასზე დაყრდნობით შემუშავდება მომდევნო წლის სამუშაო გეგმა.
პერიოდი/სიხშირე: 2008-10; წელიწადში ერთხელ
შემსრულებელი: დირექტორი
ა.ბ) სოციო-ეკონომიკური მონიტორინგი
შედეგი: სოციალურ-ეკონომიკური მონიტორინგის წარმოება
აღწერა: სოციალურ-ეკონომიკური მონიტორინგს ადმინისტრაცია განახორციელებს დაცული ტერიტორიების განვითარების პროექტის ფარგლებში, ორგანიზაცია GORBI-ს მიერ შეიმუშავებული სოციო-ეკონომიკური მონიტორინგისა და შეფასების მეთოდისა და კითხვარის გამოყენებით.
პერიოდი/სიხშირე: 2008-10; წელიწადში ერთხელ
შემსრულებელი: დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაცია
ა.გ) მენეჯმენტის ეფექტურობის შეფასების ინსტრუმენტი
შედეგი: მენეჯმენტის ეფექტურობის შეფასება მსოფლიო ბანკისა და WWF-ის ალიანსის მიერ შემუშავებული სპეციალური სტანდარტული მეთოდის საშუალებით.
აღწერა: მსოფლიო ბანკისა და WWF-ის ალიანსის მიერ შემუშავებული მენეჯმენტის ეფექტურობის შეფასების ინსტრუმენტი წარმოადგენს მიღწეული პროგრესის შესაფასებლად ინფორმაციის შეგროვების მოსახერხებელ საშუალებას. დაცული ტერიტორიების თანამშრომლები სწრაფად და მარტივად შეავსებენ შესაბამის კითხვარს. ამ ინსტრუმენტის საშუალებით ასევე შესაძლებელია უნიფიცირებული საანგარიშგებო სისტემის ჩამოყალიბება ქვეყანაში არსებული ყველა დაცული ტერიტორიისთვის.
პერიოდი/სიხშირე: ყოველწლიურად
შემსრულებელი: დაცული ტერიტორიების დირექტორი და სხვა თანამშრომლები
5. მენეჯმენტის გეგმის განხილვა და განახლება
შედეგი: მენეჯმენტის გეგმის ყველა ასპექტის დეტალური განხილვისა და ცლილებების მომზადების შედეგად განახლებული მენეჯმენტის გეგმის შემუშავება.
აღწერა: განხილვა ტარდება მენეჯმენტის გეგმის მოქმედების პერიოდის ბოლოს. იგი მოიცავს სრულ შეფასებას (ყველა საქმიანობის შეფასებას უკანასკნელი 3 წლის მანძილზე) და იკვლევს სამენეჯმენტო მიზნებისა და სტრატეგიების კორექტირების საჭიროებებს. შეფასების საბოლოო შედეგი იქნება მენეჯმენტის გეგმის შემდგომი დახვეწა; საჭიროების შემთხვევაში, ახალი სამენეჯმენტო პროგრამების ჩამოყალიბება მომდევნო სამენეჯმენტო პერიოდისთვის (სავარაუდოდ მომდევნო 6 წლისთვის) და განახლებული მენეჯმენტის გეგმის შემუშავება.
პერიოდი/სიხშირე: მენეჯმენტის გეგმის განხილვა � 2010 წლის პირველი ნახევარი; ახალი მენეჯმენტის გეგმის დამტკიცება � 2010 წლის მეორე ნახევარი.
შემსრულებელი: დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაცია, დაცული ტერიტორიების სააგენტო.
��� მუხლი 58🔗. ინფრასტრუქტურის განვითარების პროგრამა
1. ფიზიკური დაცვის ინფრასტრუქტურა
შედეგი: დაცვის ინფრასტრუქტურის შემდგომი განვითარება.
აღწერა: დაცვის სამსახურის ეფექტური ფუნქციონირებისთვის აუცილებელია დაცვის სპეციალური ინფრასტრუქტურის შემდგომი განვითარება. ბაწარის შესასვლელთან არსებული საგუშაგოს გარდა, საჭიროა მცველთათვის სხვა მუდმივი და დროებით თავშესაფრების მოწყობა. კერძოდ, მცველთა საგუშაგო უნდა აშენდეს ილტოს აღკევეთილის შესასვლელთანაც (იხ. რუკა 1-ლ დანართში). გარდა ამისა, საჭიროა მცველთა 2 მარტივი თავშესაფრის მოეწყობაც ტბათანაზე და სახბორეზე, რაც გულისხმობს მცირე სადგურებს 3-4 თანამშრომლისთვის ღამისთევის და სამორიგეო სათავსებით.
სადგურები და თავშესაფრები დაპროექტდება და აშენდება გარემოსდაცვით მოთხოვნებთან სრულ შესაბამისობაში. არქიტექტურა ჰარმონიზებული იქნება ბუნებრივ გარემოსთან. მშენებლობისთვის სასურველია გამოყენებული იყოს ბუნებრივი მასალები (ხე, ქვა).
პერიოდი: 2008-09 წწ.
შემსრულებელი: დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაცია, დაცული ტერიტორიების სააგენტო.
2. საგანმანათლებლო ინფრასტრუქტურა
შედეგი: საგანმანათლებლო ბილიკის დაპროექტება და მოწყობა ბაწარის სახელმწიფო ნაკრძალში.
აღწერა: ბაწარის სახელმწიფო ნაკრძალში მოეწყობა წრიული ბილიკი (არსებული ბილიკის ბაზაზე), რომელიც საგანმანათლებლო მიზნით შემოსულ ვიზიტორებს საშუალებას მისცემს გაეცნონ ხეობის ფლორასა და ფაუნას, მრავალფეროვან ცენოზებს უთხოვრიანებისა და წაბლნარების ჩათვლით. მოეწყობა შესაბამისი საინფორმაციო დაფები.
პერიოდი: 2008 წ.
შემსრულებელი: დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაცია, დაცული ტერიტორიების სააგენტო.
��� მუხლი 59🔗. შესაძლებლობების გაზრდა და ტრენინგი
1. ტრენინგი სამუშაოდან მოუწყვეტლად
შედეგი: ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაციისთვის ტრენინგის პროგრამის შემუშავება და განხორციელება
აღწერა: ტრენინგის სპეციალური პროგრამა შემუშავდება და მიესადაგება ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიების საჭიროებებს. იგი ძირითადად მოიცავს ისეთ სფეროებს და საკითხებს როგორიცაა: კომპიუტერის ცოდნა, ინგლისური ენა, კომუნიკაციის უნარ-ჩვევები, გუნდური მუშაობის პრინციპები, ცნობიერების ამაღლება, პედაგოგიური უნარ-ჩვევები და სხვ.
პერიოდი: 2008-10 წწ.
2. ტრენინგის სპეციალურ კურსებზე დასწრება
შედეგი: ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიების თანამშრომელთა (კერძოდ, კვლევა-მონიტორინგის სპეციალისტი, რეინჯერთა სამსახურის თანამშრომლები) კვალიფიკაციის ამაღლება დაცული ტერიტორიის მართვის სხვადასხვა საკითხებში.
აღწერა: ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიების თანამშრომლები დაესწრებიან სპეციალურ კურსებს მუდმივმოქმედი წვრთნის ცენტრის3
საწვრთნელი პროგრამების ფარგლებში, კერძოდ ისეთ სფეროებში, როგორიცაა:
ა) ვიზიტორთა მომსახურება;
ბ) კანონის აღსრულება: რესურსების დაცვა და რეინჯერთა უფლება-მოვალეობები და კომპეტენცია;
გ) დაცული ტერიტორიის ეფექტური მართვა;
დ) პარტნიორობა კონსერვარციის სფეროში;
ე) ეფექტური ადმინისტრირება;
ვ) გეოგრაფიული ინფორმაციული სისტემების გამოყენება.
პერიოდი: 2008-10 წწ.
��� მუხლი 60🔗. საზოგადოებასთან ურთიერთობის პროგრამა
1. ინფორმაციის გავრცელება
შედეგი: ფართო საზოგადოების ინფორმირება.
აღწერა: ძირითადი მიზანია რეგიონისა და ქვეყნის მოსახლეობის ინფორმირება დაცულ ტერიტორიებზე მიმდინარე საქმიანობის, მისი მიზნებისა და ამოცანების შესახებ. ეს ქვეპროგრამა ხელს შეუწყობს: (ა) საზოგადოების ცნობიერების ამაღლებას დაცული ტერიტორიების შესახებ და (ბ) მოსახლეობის ჩართვას გარემოს დაცვის რეგიონული პრობლემების გადაწყვეტაში. დამყარდება თანამშრომლობა ადგილობრივ გაზეთებთან, კახეთისა და ცენტრალურ სამაუწყებლო კომპანიებთან, რათა უზრუნველყოფილი იყოს მოსახლეობის მაქსიმალურად ინფორმირება სხვადასხვა საშუალებებით (მაგ., რადიო და სატელევიზიო გადაცემები, საგაზეთო სტატიები).
პერიოდი: 2008-10 წწ.
შემსრულებელი: დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაცია, დაცული ტერიტორიების სააგენტო.
2. შეხვედრებისა და ვიზიტების მოწყობა
შედეგი: შესაბამისი ჯგუფების/პირების შერჩევა; შეხვედრების/ვიზიტებისა და ტურების მოწყობა.
აღწერა: მოეწყობა სახელმწიფო-პოლიტიკური თანამდებობის პირების, ადგილობრივი მმართველობისა და თვითმმართველობის, საერთაშორისო ფონდებისა და საელჩოების წარმომადგენელთა და პოპულარული ადამიანების ვიზიტები ბაწარა-ბაბანეურის დაცულ ტერიტორიებზე. ეს ინიციატივა ხელს შეუწყობს მოწვეული პიროვნებების ცნობიერების ამაღლებას დაცული ტერიტორიების მნიშვნელობის და იქ არსებული პრობლემატური საკითხების შესახებ, დაცული ტერიტორიების მიმართ დადებითი დამოკიდებულების ჩამოყალიბებას და მათგან პოტენციურ მხარდაჭერას.
პერიოდი: 2008-10 წწ.
შემსრულებელი: დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაცია.
3. პარტნიორული ურთიერთობების დამყარება
შედეგი: კერძო სექტორის დაინტერესებულ წარმომადგენელთა გამოვლენა და მათთან ორმხრივი ურთიერთობების დამყარება.
აღწერა: მოეწყობა შეხვედრები და/ან სემინარები კერძო სექტორის წარმომადგენლებთან მათთან ორმხრივად სასარგებლო თანამშრომლობის დასამყარებლად. მაგალითად, ადმინისტრაცია წაახალისებს ბიზნესის სექტორის მხრიდან ისეთი ეკონომიკური საქმიანობის წამოწყებას, რომელიც შეავსებს ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაციის მიერ გაწეულ მომსახურებას. სამომავლოდ (მაგ., მომდევნო მენეჯმენტის გეგმის ფარგლებში), შესაძლებელია დღის წესრიგში დადგეს ილტოს აღკვეთილში ტურისტების მომსახურებაზე კონცესიის გაცემა საკონკურსო წესით.
პერიოდი/სიხშირე: 2008-10 წწ.
შემსრულებელი: დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაცია.
��� მუხლი 61🔗. ვიზიტორთა მომსახურება და ეკოტურიზმის განვითარება
1. ილტოს აღკვეთილში ეკოტურიზმის განვითარების პროგრამა
შედეგი: ილტოს ხეობაში ეკოტურიზმის განვითარების პროგრამის შემუშავება და განხორციელების დაწყება.
აღწერა: პროგრამა მოიცავს ილტოს აღკვეთილში ეკოტურიზმის განვითარების სტრატეგიასა და მისი დანერგვისთვის საჭირო სამოქმედო გეგმას. ამ უკანასკნელში დეტალურად იქნება აღწერილი განსახორციელებელი კონკრეტული საქმიანობები, შესაბამისი მეთოდოლოგია და დროში განაწილება. ეკოტურიზმის განვითარების სტრატეგია, თავის მხრივ, მოიცავს ისეთ ასპექტებს, როგორიცაა: რეკლამირების სტრატეგია, საჭირო ინფრასტრუქტურის განვითარების საკითხები, ფასების პოლიტიკა, ტურიზმის პრიორიტეტული ფორმები, დასაშვები დატვირთვა, შეთავაზებული მომსახურების ფორმები და ა.შ. პროგრამის განხორციელება დაიწყება მომდევნო (განახლებული) სამენეჯმენტო გეგმის პერიოდში.
პერიოდი: 2008-10 წწ.
შემსრულებელი: დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაცია, დაცული ტერიტორიების სააგენტო, მოწვეული სპეციალისტები.
��� მუხლი 62🔗. ჰაბიტატებისა და სახეობების მენეჯმენტი
1. ველური ჩლიქოსნების აღდგენის პროგრამა
შედეგი: შვლისა და არჩვის პოპულაციების რიცხოვნობის გაზრდა ილტოს აღკვეთილში.
აღწერა: გათვალისწინებულია შედარებით იაფი და მარტივად განსახორციელებელი ბიოტექნიკური ღონისძიებების გატარება არჩვისა და შვლის რიცხოვნობის გაზრდის მიზნით. კერძოდ, დაგეგმილია ხელოვნური სამარილეებისა და საკვებურების მოწყობა. ამ ღონისძიებების გატარებას წინ უნდა უსწრებდეს მოცემული ტერიტორიების მკაცრად დაცვის უზრუნველყოფა, რათა გამოირიცხოს ბრაკონიერობა სამარილეებსა და საკვებურებზე. სამარილეები და საკვებურები, ისევე, როგორც აღდგენის პროგრამის განხორციელებისთვის აუცილებელი ნებისმიერი სხვა კონსტრუქცია, უნდა იყოს მარტივი დიზაინის და კარგად უნდა ეხამებოდეს გარემოს.
პერიოდი/სიხშირე: 2008-10 წწ.
შემსრულებელი: კვლევა-მონიტორინგის სპეციალისტი, მცველთა სამსახური, მოწვეული სპეციალისტები
��� მუხლი 63🔗. ტერიტორიების ფიზიკური დაცვა
1. შემოვლები (პატრულირება)
შედეგი: დაცული ტერიტორიების დაცვის ეფექტური სისტემის დანერგვა.
აღწერა: ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიების ეფექტური დაცვისთვის ტერიტორია დაყოფილია სამ უბნად. დაცულ ტერიტორიაზე მცველთა 2 მუდმივი საგუშაგოა. დაცვით საქმიანობას მართავს დაცვის სამსახურის უფროსი. დაცვითი საქმიანობის მიზანმიმართული და ეფექტური წარმართვისათვის ის შეიმუშავებს დაცვის საოპერაციო გეგმას, რომელიც განსაზღვრავს სამივე უბნის პატრულირების მონაკვეთებსა და პატრულირების განრიგს. უფროსი მცველი უძღვება უბნის დასაცავად მიმართულ საქმიანობას. საოპერაციო გეგმაში შეტანილ ცვლილებებს უფროსი მცველი უთანხმებს დაცვის სამსახურის უფროსს.
შემსრულებელი: დაცვის სამსახურის თანამშრომლები
2. დარღვევების პრევენცია
შედეგი: დაცვის რეჟიმის პოტენციური დამრღვევებისა და რესურსის მომხმარებელთა ინფორმირება სპეციალური საინფორმაციო კამპანიის საშუალებით.
აღწერა: დაცვის სამსახურის მოვალეობაში შედის დარღვევათა (უკანონო ძოვება, ტყის ჭრა, ნადირობა, არამერქნული რესურსების მოპოვება და სხვ.) პრევენცია. ამისათვის, ადგილობრივი მოსახლეობა და ახლომდებარე ტერიტორიებით მოსარგებლეები � მოიჯარეები და მწყემსები, ინფორმირებულნი უნდა იყვნენ დაცული ტერიტორიებზე აკრძალული და დაშვებული საქმიანობების თაობაზე, საჯარიმო სანქციებზე დაცვის რეჟიმის დარღვევის შემთხვევაში და დაცული ტერიტორიის საზღვრების შესახებ.
შემსრულებელი: დაცვის სამსახურისა და ადმინისტრაციის სხვა თანამშრომლები.
3. საგანგებო სიტუაციებზე რეაგირება და პრევენცია
შედეგი: საგანგებო სიტუაციის მართვის სისტემის ჩამოყალიბება � საგანგებო სიტუაციებზე რეაგირების გეგმების მომზადება.
აღწერა: ამ კომპონენტის მიზნია საგანგებო სიტუაციის მართვის მოქნილი და ეფექტური სისტემის ჩამოყალიბება, რაც საგანგებო სიტუაციებზე რეაგირების გეგმების მომზადებას გულისხმობს. მოსალოდნელი საგანგებო სიტუაციებია: ხანძრები, ზვავები, ეპიდემიები, წყალდიდობები, ღვარცოფები, მეწყერები და სხვ. როგორც დაცული ტერიტორიის თანამშრომლები, ისე რესურსებით მოსარგებლეები და, რა თქმა უნდა ვიზიტორები,
კარგად უნდა იყვნენ გათვითცნობიე
რებული უსაფრთხოების ნორმებისა და საგანგებო სიტუაციებში მოქმედების წესების შესახებ. ვიზიტორთა შემთხვევაში ყოველთვის არსებობს გაუთვა-ლისწინებელი გარემოების, ტრამვის, გზის აბნევის ან სხვა საგანგებო სიტუაციების რისკი, რისთვისაც საჭიროა საძიებო და სამაშველო საქმიანობის განხორციელება, საგანგებო სიტუაციაზე რეაგირების შესაბამისი გეგმის მიხედვით. საჭიროების შემთხვევაში, კერძოდ, სპეციფიკური ან განსაკუთრებით დიდი მასშტაბის საგანგებო სიტუაციის დროს, ადმინისტრაცია დახმარებისთვის მიმართავს შესაბამის სახელმწიფო ორგანოებს ან საზოგადოებრივ ორგანიზაციებს.
შემსრულებელი: ადმინისტრაციის ხელმძღვანელობა, დაცვის სამსახურის თანამშრომლები
��� მუხლი 64🔗. ბიომრავალფეროვნების მონიტორინგი
1. ბიომრავალფეროვნების მონიტორინგის წლიური გეგმა
შედეგი: ბიომრავალფეროვნების მონიტორინგის წლიური გეგმის (როგორც წლიური სამუშაო გეგმის ნაწილის) შედგენა.
აღწერა: სამონიტორინგო საქმიანობები განხორციელდება მონიტორინგის წლიური გეგმის მიხედვით. ამ სამონიტორინგო გეგმის საფუძველს წარმოადგენს მონიტორინგის სახელმძღვანელო. მონიტორინგის წლიური გეგმა მოიცავს ბიომრავალფეროვნების მონიტორინგთან დაკავშირებულ ყველა საქმიანობას მონაცემთა შეგროვების გეგმის და განრიგის ჩათვლით. ამავე დროს, იგი ეფუძნება ადამიანური და ფინანსური რესურსების რეალისტურ შეფასებას.
პერიოდი: 2008-10 წწ. (ყოველწლიურად)
შემსრულებელი: დაცული ტერიტორიების კვლევა-მონიტორინგის სპეციალისტი.
2. ბიომრავალფეროვნების მონიტორინგის განხორციელება
შედეგი: ბიომრავალფეროვნების მონიტორინგის სისტემის ჩამოყალიბება და განხორციელება.
აღწერა: მონიტორინგის სახელმძღვანელოს მიხედვით რესურსების მართვის სპეციალისტის ხელმძღვანელობით ჩამოყალიბდება ბიომრავალფეროვნებისა და გარემოს სხვადასხვა მახასითებლებისა და ანთროპოგენული ფაქტორების მონიტორინგის სისტემა; განხორციელდება მონაცემთა შეგროვება და ანალიზი. შემუშავდება სათანადო რეკომენდაციები დაცული ტერიტორიების მენეჯმენტის გასაუმჯობესებლად.
პერიოდი: 2008-10 წწ. (ყოველწლიურად)
შემსრულებელი: რესურსების მართვის სპეციალისტი, მცველები.
თავი VIII
გარემოზე ზემოქმედების შეფასება
��� მუხლი 65🔗. ინფრასტრუქტურის მშენებლობის/მოწყობის ზეგავლენა გარემოზე
1. დაგეგმილი ინფრასტრუქტურა:
დაგეგმილი დამატებითი ინფრასტრუქტურის ჩამოყალიბება აუცილებელია ბაწარა-ბაბანეურის დაცულ ტერიტორიებზე ბიომრავალფეროვნების შენარჩუნების და, ზოგადად, დაცული ტერიტორიების ეფექტური მართვისთვის. ასეთ აუცილებელ ინფრასტრუქტურას განეკუთვნება: მცველთა და ვიზიტორთა თავშესაფრები, შესასვლელები, საინფორმაციო ნიშნულები, აბრები და ნიშნები. ამ ინფრასტრუქტურის განლაგება მოცემულია დანართი №1-ში
მცირე მასშტაბების გამო, დაგეგმილი ინფრასტრუქტურა არ მოახდენს რამდენადმე მნიშვნელოვან ზემოქმედებას დაცული ტერიტორიების ბიომრავალფეროვნებაზე, თუმცა აუცილებელი იქნება გარკვეული შემამსუბუქებელი ზომების მიღება.
2. ზეგავლენის შემამსუბუქებელი ზომები:
მშენებლობისა და მასთან დაკავშირებული საქმიანობის გარემოზე ზემოქმედების შესამცირებლად ინფრასტრუქტურის ადგილმდებარეობა შეირჩევა ბიომრავალფეროვნების საბაზისო კვლევების შედეგების საფუძველზე.
დაგეგმარების პროცესში გათვალისწინებული იქნება ინფრასტუქტურის ლანდშაფტთან ჰარმონიულად შერწყმის პრინციპი. ადგილობრივი მოსახლეობა წინასწარ იქნება ინფორმირებული ნებისმიერი მშენებლობის შესახებ, როცა საქმე შეეხება ინფრასტრუქტურის მოწყობას დასახლებული პუნქტების მახლობლად.
��� მუხლი 66🔗. ტურიზმის, რეკრეაციისა და საგანმანათლებლო საქმიანობის ზემოქმედება გარემოზე
დაცული ტერიტორიების მდგრადობის შენარჩუნების ერთ-ერთი გზაა რეგულირებადი ტურიზმი; იგი ხელს შეუწყობს საზოგადოების ცნობიერების ამაღლებასა და განათლებას, ასევე, დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაციასა და ადგილობრივ მოსახლეობას საშუალებას მისცემს, განავითარონ შემოსავლის გამომუშავების პოტენციალი.
1. არსებული მდგომარეობა და გარემოზე ზემოქმედების შეფასება:
დღესდღეობით, ბაწარა-ბაბანეურის დაცულ ტერიტორიებზე, კერძოდ კი ილტოს აღკვეთილში, პრაქტიკულად არავითარი ტურიზმი არ არის. ამ გეგმით გათვალისწინებულია აღკვეთილის ტურისტული პოტენციალის სრულად გამოყენებისთვის სათანადო საფუძვლის ჩაყრა და ნაწილობრივ ტურისტული საქმიანობის დაწყებაც, რამდენადაც ეს შესაძლებელი იქნება. ჩამოყალიბდება მდგრადი ეკოტურიზმის განვითარების პროგრამა, რომელიც უზრუნველყოფს გარემოზე მინიმალურ ზემოქმედებას.
2. ასევე მინიმალურ ზემოქმედებას მოახდენენ საგანმანათლებლო მიზნით შემოსული ვიზიტორები. მოეწყობა სპეციალური საინტერპრეტაციო ბილიკები და თითოეულ ჯგუფს მიეცემა ინსტრუქტაჟი, დაემორჩილონ განაწესს, მაგ., არ გადავიდნენ ბილიკიდან, არ გა
მოიწვიონ გარემოს დაზიანება ან რამდენადმე მნიშვნელოვანი შეწუხება. თითოეული ჯგუფი დაცულ ტერიტორიაზე გადაადგილდება მხოლოდ ადმინისტრაციის წარმომადგენლის თანხლებით. ამავე დროს, რეგულირებას დაექვემდებარება საგანმანათლებლო მიზნის მქონე ვიზიტორების რაოდენობა.
��� მუხლი 67🔗. სოციო-ეკონომიკური ზემოქმედება
�თუშეთის, ბაწარა-ბაბანეურის, ლაგოდეხისა და ვაშლოვანის დაცული ტერიტორიის შექმნისა და მართვის შესახებ� 2003 წლის საქართველოს კანონის თანახმად, ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიებიდან ბაბანეურის სახელმწიფო ნაკრძალი და ბაწარის სახელმწიფო ნაკრძალი მანამდე არსებული ნაკრძალების ბაზაზე შეიქმნა. შესაბამისად, სოციო-
ეკონომიკური ზემოქმედების კუთხით, ზემოხსენებულ კანონს ამ ტერიტორიებზე არავითარი ცვლილებები არ მოჰყოლია. ხოლო ილტოს აღკვეთილის სახით სრულიად ახალი დაცული ტერიტორია შეიქმნა და, ბუნებრივია, ეს გარკვეულ ცვლილებებს გამოიწვევს მიწათსარგებლობის კუთხით, რადგან კანონმდებლობის თანახმად,
აღკვეთილის ტერიტორიაზე დაშვებულია მხოლოდ ცალკეული განახლებადი რესურსების მოხმარება მკაცრი კონტროლის პირობებში. ეს კი რესურსების მოპოვების მხრივ სერიოზულ შეზღუდვებს ნიშნავს. აღკვეთილის ტერიტორიაზე არ არის გათვალისწინებული ტყის მერქნული რესურსების მოპოვება. თუმცა ეს შეზღუდვა არავითარ სერიოზულ ზეგავლენას არ მოახდენს ადგილობრივ მოსახლეობაზე, რადგან ადგილობრივი მოსახლეობა პრაქტიკულად არასოდეს ყოფილა დამოკიდებული აღკვეთილის ტერიტორიაზე არსებულ ტყეებზე საშეშე მასალის მოპოვების მხრივ (უახლოეს დასახლებამდე ტყის საკმაო მასივებია, რომლებიც მოსახლეობასა და აღკვეთილს შორის ბუფერის ფუნქციას ასრულებს). რაც შეეხება ტყის ნობათის შეგროვებას, თუკი ამის მოთხოვნა იქნება ადგილობრივი მოსახლეობის მხრიდან, აღკვეთილის რეჟიმი და წინამდებარე მენეჯმენტის გეგმა ითვალისწინებს ამ რესურსების მოხმარებას ადმინისტრაციის მხრიდან გარკვეული ზედამხედველობის პირობებში. აღკვეთილის რეჟიმი, რა თქმა უნდა, სრულიად გამორიცხავს ნადირობას. მაგრამ ამ კუთხითაც არამიზანშეწონი
ლია რაიმე სახის სოციო-ეკონომიკურ ზეგავლენაზე საუბარი ორი ძირითადი მიზეზის გამო: ილტოს ხეობაში ნადირობა აღკვეთილის დაარსებამდეც უკანონო იყო და, ისევე როგორც მთელ ქვეყანაში, ნადირობას გართობის ხასიათი აქვს და არ წარმოადგენს ადგილობრივი მოსახლეობის სასიცოცხლო მნიშვნელობის ინტერესს.
��� მუხლი 68🔗. მენეჯმენტის გეგმაში ცვლილებების და დამატებების შეტანის წესი
მენეჯმენტის გეგმაში ცვლილებებისა და დამატებების შეტანა ხორციელდება საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი წესით.
დანართი №1 � რუკები
რუკა
№
1: ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიების ადგილმდებარეობა, საზღვრები, დასახლებული პუნქტები და ტოპოგრაფია
რუკა №2:
მცენარეულობა
დანართი
№
2 - ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიების საზღვრების აღწერა
ბაბანეურის სახელმწიფო ნაკრძალი
1. საწყისი წერტილი №001 (კოორდინატი X-532693, Y-4662373) მდებარეობს სოფ. არგოხის ჩრდი-ლოეთით მდებარე 592.3 მ.ზ.დ. სიმაღლის გეოდეზიური ნიშნულის ჩრდილო-აღმოსავლეთით 0.29კმ-ზე სოფ. არგოხიდან ჩრდილოეთით ბაბანეურის ნაკრძალისაკენ მიმავალ გზაზე, მდ. მაღრაანის-ფშას ხევში. აქედან საზღვარი მიემართება ტყის ზოლის გასწვრივ სამხრეთ-აღმოსავლეთით 0.24კმ-ზე №002 წერტილამდე.
2. წერტილი №002 (X-532765, Y-4662177) მდებარეობს 650 მ.ზ.დ. სიმაღლის გეოდეზიური ნიშნულის დასავლეთით 0.12კმ-ზე ტყის პირას. აქედან საზღვარი მიემართება ტყის ზოლის გასწვრივ სამხრეთ-დასავლეთით 0.24კმ-ზე №003 წერტილამდე.
3. წერტილი №003 (X-532665, Y-4661988) მდებარეობს სოფ. არგოხიდან ჩრდილოეთით ბაბანეურის ნაკრძალისაკენ მიმავალი გზის აღმოსავლეთით 0.29კმ-ზე. აქედან საზღვარი მიემართება ტყის ზოლის გასწვრივ სამხრეთ-აღმოსავლეთით 0.5კმ-ზე №004 წერტილამდე.
4. წერტილი №004 (X-532878, Y-4661686) მდებარეობს სოფ. არგოხის ჩრდილო-აღმოსავლეთით. აქედან საზღვარი მიემართება ტყის ზოლის გასწვრივ დასავლეთით 0.45კმ-ზე №005 წერტილამდე.
5. წერტილი №005 (X-532453, Y-4661744) მდებარეობს სოფ. არგოხის ჩრდილო-აღმოსავლეთით. აქედან საზღვარი მიემართება ტყის ზოლის გასწვრივ სამხრეთ-დასავლეთით 0.18კმ-ზე №006 წერტილამდე.
6. წერტილი №006 (X-532339, Y-4661626) მდებარეობს სოფ. არგოხის ჩრდილო-აღმოსავლეთით. აქედან საზღვარი მიემართება სამხრეთ-დასავლეთით 0.41კმ-ზე №007 წერტილამდე.
7. წერტილი №007 (X-532213, Y-4661247) მდებარეობს სოფ. არგოხის აღმოსავლეთ კიდეზე. აქედან საზღვარი მიემართება სამხრეთ-აღმოსავლეთით 0.03კმ-ზე №008 წერტილამდე.
8. წერტილი №008 (X-532234, Y-4661234) მდებარეობს სოფ. არგოხის აღმოსავლეთ კიდეზე. აქედან საზღვარი მიემართება სამხრეთ-აღმოსავლეთით 0.04კმ-ზე №009 წერტილამდე.
9. წერტილი №009 (X-532263, Y-4661228) მდებარეობს სოფ. არგოხის აღმოსავლეთ კიდეზე. აქედან საზღვარი მიემართება სამხრეთ-დასავლეთით 0.14კმ-ზე №010 წერტილამდე.
10. წერტილი №010 (X-532173, Y-4661137) მდებარეობს სოფ. არგოხის აღმოსავლეთ კიდეზე ტყის პირას მდებარე ეკლესიასთან. აქედან საზღვარი მიემართება ტყის ზოლის გასწვრივ სამხრეთ-დასავლეთით 0.29კმ-ზე №011 წერტილამდე.
11. წერტილი №011 (X-532372, Y-4660960) მდებარეობს სოფ. არგოხის სამხრეთ-აღმოსავლეთით. აქედან საზღვარი მიემართება ტყის ზოლის გასწვრივ აღმოსავლეთით 0.42კმ-ზე №012 წერტილამდე.
12. წერტილი №012 (X-532700, Y-4661005) მდებარეობს სოფ. არგოხის აღმოსავლეთით 675 მ.ზ.დ. სიმაღლის გეოდეზიური ნიშნულის სამხრეთით 0.18კმ-ზე. აქედან საზღვარი მიემართება სამხრეთით 0.08კმ-ზე №013 წერტილამდე.
13. წერტილი №013 (X- 532719, Y-4660926) მდებარეობს სოფ. არგოხიდან ნაკრძალის ცენტრალური ნაწილისაკენ მიმავალი გზის ჩრდილოეთით 0.22კმ-ზე. აქედან საზღვარი მიემართება სამხრეთით 0.14კმ-ზე №014 წერტილამდე.
14. წერტილი №014 (X-532739, Y-4660827) მდებარეობს სოფ. არგოხიდან ნაკრძალის ცენტრალური ნაწილისაკენ მიმავალი გზის ჩრდილოეთით 0.13კმ-ზე. აქედან საზღვარი მიემართება სამხრეთ-აღმოსავლეთით 0.1კმ-ზე №015 წერტილამდე.
15. წერტილი №015 (X-532776, Y-4660704) მდებარეობს სოფ. არგოხიდან ნაკრძალის ცენტრალური ნაწილისაკენ მიმავალი გზის ჩრდილოეთით 0.09კმ-ზე. აქედან საზღვარი მიემართება სამხრეთ-აღმოსავლეთით 0.15კმ-ზე №016 წერტილამდე.
16. წერტილი №016 (X-532884, Y-4660765) მდებარეობს სოფ. არგოხიდან ნაკრძალის ცენტრალური ნაწილისაკენ მიმავალი გზის ჩრდილო-აღმოსავლეთით 0.09კმ-ზე. აქედან საზღვარი კვეთს გზას და მიემართება სამხრეთ-დასავლეთით 0.15კმ-ზე №017 წერტილამდე.
17. წერტილი №017 (X-532779, Y-4660625) მდებარეობს სოფ. არგოხიდან ნაკრძალის ცენტრალური ნაწილისაკენ მიმავალ გზასთან. აქედან საზღვარი მიემართება გზის გასწვრივ სამხრეთ-აღმოსავლეთით 0.47კმ-ზე №018 წერტილამდე.
18. წერტილი №018 (X-533119, Y-4660393) მდებარეობს სოფ. არგოხიდან ნაკრძალის ცენტრალური ნაწილისაკენ მიმავალ გზის ჩრდილოეთით. აქედან საზღვარი მიემართება ტყის ზოლის გასწვრივ ჩრდილო-აღმოსავლეთით 0.36კმ-ზე №019 წერტილამდე.
19. წერტილი №019 (X-533340, Y-4660603) მდებარეობს 612.1 მ.ზ.დ. სიმაღლის გეოდეზიური ნიშნულის ჩრდილოეთით 0.29კმ-ზე. აქედან საზღვარი მიემართება ტყის ზოლის გასწვრივ ჩრდილო-აღმოსავლეთით 0.42კმ-ზე №020 წერტილამდე.
20. წერტილი №020 (X-533481, Y-4660364 ) მდებარეობს 612.1 მ.ზ.დ. სიმაღლის გეოდეზიური ნიშნულის აღმოსავლეთით 0.17კმ-ზე. აქედან საზღვარი კვეთს სოფ. არგოხიდან ნაკრძალის ცენტრალური ნაწილისაკენ მიმავალ გზას და მიემართება ტყის ზოლის გასწვრივ სამხრეთ-დასავლეთით 0.43კმ-ზე №021 წერტილამდე.
21. წერტილი №021 (X-533215, Y-4660063) მდებარეობს სოფ. არგოხიდან ნაკრძალის ცენტრალური ნაწილისაკენ მიმავალი გზის დასავლეთით 567 მ.ზ.დ. სიმაღლის გეოდეზიური ნიშნულის სამხრეთ-აღმოსავლეთით 0.21კმ-ზე. აქედან საზღვარი მიემართება ტყის ზოლის გასწვრივ ჩრდილო-დასავლეთით 0.52კმ-ზე №022 წერტილამდე.
22. წერტილი №022 (X-532770, Y-4660257) მდებარეობს სოფ. ბაბანეურიდან სოფ. არგოხისაკენ მიმავალ გზასთან ტყის პირას წყაროსთან. აქედან საზღვარი მიემართება ტყის ზოლის გასწვრივ ჩრდილო-დასავლეთით 0.4კმ-ზე №023 წერტილამდე.
23. წერტილი №023 (X-532517, Y-4660465) მდებარეობს სოფ. ბაბანეურიდან სოფ. არგოხისაკენ მიმავალ გზასთან მდებარე 513.8 მ.ზ.დ. სიმაღლის გეოდეზიური ნიშნულის სამხრეთ-აღმოსავლეთით 0.16კმ-ზე. აქედან საზღვარი მიემართება ტყის ზოლის გასწვრივ ჩრდილო-დასავლეთით 0.8კმ-ზე №024 წერტილამდე.
24. წერტილი №024 (X-532098, Y-4660612) მდებარეობს სოფ. ბაბანეურიდან სოფ. არგოხისაკენ მიმავალ გზაზე. აქედან საზღვარი მიემართება ტყის ზოლის გასწვრივ სამხრეთ-დასავლეთით 0.14კმ-ზე №025 წერტილამდე.
25. წერტილი №025 (X-532041, Y-4660518) მდებარეობს სოფ. ბაბანეურიდან სოფ. არგოხისაკენ მიმავალ გზაზე. აქედან საზღვარი მიემართება ტყის ზოლის გასწვრივ სამხრეთ-დასავლეთით 0.13კმ-ზე №026 წერტილამდე.
26. წერტილი №026 (X-532053, Y-4660643) მდებარეობს სოფ. ბაბანეურიდან სოფ. არგოხისაკენ მიმავალი გზისა და ტყის პირას გამდინარე წყაროს გადაკვეთასთან. აქედან საზღვარი მიემართება ტყის ზოლის გასწვრივ ჩრდილოეთით 0.17კმ-ზე №027 წერტილამდე.
27. წერტილი №027 (X-531896, Y-4660658) მდებარეობს სოფ. ბაბანეურიდან სოფ. არგოხისაკენ მიმავალ გზასთან. აქედან საზღვარი მიემართება გამდინარე წყაროს გასწვრივ ჩრდილო-დასავლეთით 0.28კმ-ზე №028 წერტილამდე.
28. წერტილი №028 (X-531642, Y-4660739) მდებარეობს სოფ. არგოხის სამხრეთით 0.28კმ-ზე. აქედან საზღვარი მიემართება გამდინარე წყაროს გასწვრივ სამხრეთ-დასავლეთით 0.08კმ-ზე №029 წერტილამდე.
29. წერტილი №029 (X-531568, Y-4660722) მდებარეობს სოფ. არგოხის სამხრეთით 0.32კმ-ზე. აქედან საზღვარი მიემართება გამდინარე წყაროს გასწვრივ სამხრეთ-დასავლეთით 0.04კმ-ზე №030 წერტილამდე.
30. წერტილი №030 (X-531531, Y-4660697) მდებარეობს სოფ. არგოხის სამხრეთით. აქედან საზღ-ვარი მიემართება გამდინარე წყაროს გასწვრივ სამხრეთ-დასავლეთით 0.1კმ-ზე №031 წერტილამდე.
31. წერტილი №031 (X-531479, Y-4660625) მდებარეობს სოფ. არგოხის სამხრეთ-დასავლეთით. აქედან საზღვარი მიემართება გამდინარე წყაროს გასწვრივ სამხრეთ-დასავლეთით 0.51კმ-ზე №032 წერტილამდე.
32. წერტილი №032 (X-531145, Y-4660498) მდებარეობს 470 მ.ზ.დ. სიმაღლის გეოდეზიური ნიშნულის სამხრეთით 0.07კმ-ზე. აქედან საზღვარი მიემართება გამდინარე წყაროს გასწვრივ სამხრეთ-დასავლეთით 0.16კმ-ზე №033 წერტილამდე.
33. წერტილი №033 (X-530999, Y-4660442) მდებარეობს 470 მ.ზ.დ. სიმაღლის გეოდეზიური ნიშნულის სამხრეთ-დასავლეთით 0.18კმ-ზე. აქედან საზღვარი კვეთს სოფ. ბაბანეურიდან სოფ. არგოხისაკენ ნაკრძალის დასავლეთი მხრიდან მიმავალ გზას და მიემართება გამდინარე წყაროს გასწვრივ სამხრეთ-დასავლეთით 0.54კმ-ზე №034 წერტილამდე.
34. წერტილი №034 (X-530539, Y-4660194) მდებარეობს სოფ. ბაბანეურიდან სოფ. არგოხისაკენ ნაკრძალის დასავლეთი მხრიდან მიმავალ გზასთან. აქედან საზღვარი მიემართება გამდინარე წყაროს გასწვრივ სამხრეთით 0.07კმ-ზე №035 წერტილამდე.
35. წერტილი №035 (X-530522, Y-4660131) მდებარეობს სოფ. ბაბანეურიდან სოფ. არგოხისაკენ ნაკრძალის დასავლეთი მხრიდან მიმავალი გზის დასავლეთით. აქედან საზღვარი მიემართება აღმოსავლე-თით 0.23კმ-ზე №036 წერტილამდე.
36. წერტილი №036 (X-530751, Y-4660193) მდებარეობს სოფ. ბაბანეურიდან სოფ. არგოხისაკენ ნაკრძალის დასავლეთი მხრიდან მიმავალი გზის აღმოსავლეთით ტყის პირას. აქედან საზღვარი მიემართება ტყის ზოლის გასწვრივ სამხრეთით 0.27კმ-ზე №037 წერტილამდე.
37. წერტილი №037 (X-530796, Y-4659951) მდებარეობს სოფ. ბაბანეურიდან სოფ. არგოხისაკენ ნაკრძალის დასავლეთი მხრიდან მიმავალი გზის აღმოსავლეთით ტყის პირას. აქედან საზღვარი მიემართება ტყის ზოლის გასწვრივ სამხრეთ-დასავლეთით 0.1კმ-ზე №038 წერტილამდე.
38. წერტილი №038 (X-530756, Y-4659889) მდებარეობს სოფ. ბაბანეურიდან სოფ. არგოხისაკენ ნაკრძალის დასავლეთი მხრიდან მიმავალი გზის აღმოსავლეთით ტყის პირას. აქედან საზღვარი მიემართება ტყის ზოლის გასწვრივ სამხრეთ-დასავლეთით 0.26კმ-ზე №039 წერტილამდე.
39. წერტილი №039 (X-530698, Y-4659638) მდებარეობს სოფ. ბაბანეურიდან სოფ. არგოხისაკენ ნაკრძალის დასავლეთი მხრიდან მიმავალი გზის აღმოსავლეთით ტყის პირას. აქედან საზღვარი მიემართება ტყის ზოლის გასწვრივ დასავლეთით 0.54კმ-ზე №040 წერტილამდე.
40. წერტილი №040 (X-530182, Y-4659634) მდებარეობს სოფ. ბაბანეურიდან სოფ. არგოხისაკენ ნაკრძალის დასავლეთი მხრიდან მიმავალ გზაზე. აქედან საზღვარი მიემართება გზის გასწვრივ დასავლეთით 0.28კმ-ზე №041 წერტილამდე.
41. წერტილი №041 (X-529922, Y-4659600) მდებარეობს სოფ. ბაბანეურიდან სოფ. არგოხისაკენ ნაკრძალის დასავლეთი მხრიდან მიმავალ გზაზე. აქედან საზღვარი მიემართება გზის გასწვრივ სამხრეთ-დასავლეთით ტყის ზოლის გასწვრივ 0.26კმ-ზე №042 წერტილამდე.
42. წერტილი №042 (X-529836, Y-4659370) მდებარეობს სოფ. ბაბანეურიდან სოფ. არგოხისაკენ ნაკრძალის დასავლეთი მხრიდან მიმავალ გზაზე. აქედან საზღვარი მიემართება სამხრეთ-აღმოსავლეთით ტყის ზოლის გასწვრივ 0.12კმ-ზე №043 წერტილამდე.
43. წერტილი №043 (X-529929, Y-4659298) მდებარეობს სოფ. ბაბანეურიდან სოფ. მაღრაანისაკენ მიმავალი გზის აღმოსავლეთით სოფ. არგოხისაკენ გადასახვევთან. აქედან საზღვარი მიემართება სამხრეთ-აღმოსავლეთით ტყის ზოლის გასწვრივ 0.43კმ-ზე №044 წერტილამდე.
44. წერტილი №044 (X-530100, Y-4658985) მდებარეობს სოფ. ბაბანეურიდან სოფ. მაღრაანისაკენ მიმავალი გზის აღმოსავლეთით ტყის პირას. აქედან საზღვარი მიემართება სამხრეთ-დასავლეთით ტყის ზოლის გასწვრივ 0.12კმ-ზე №045 წერტილამდე.
45. წერტილი №045 (X-529996, Y-4658948) მდებარეობს სოფ. ბაბანეურიდან სოფ. მაღრაანისაკენ მიმავალი გზაზე. აქედან საზღვარი მიემართება სამხრეთ-აღმოსავლეთით ტყის ზოლის გასწვრივ 0.13კმ-ზე №046 წერტილამდე.
46. წერტილი №046 (X-530053, Y-4658857) მდებარეობს სოფ. ბაბანეურიდან სოფ. მაღრაანისაკენ მიმავალი გზაზე. აქედან საზღვარი მიემართება აღმოსავლეთით ტყის ზოლის გასწვრივ 0.19კმ-ზე №047 წერტილამდე.
47. წერტილი №047 (X-530221, Y-4658875) მდებარეობს სოფ. ბაბანეურიდან სოფ. მაღრაანისაკენ მიმავალი გზის აღმოსავლეთით ტყის პირას. აქედან საზღვარი კვეთს გზას და მიემართება სამხრეთით ტყის ზოლის გასწვრივ 0.46კმ-ზე №048 წერტილამდე.
48. წერტილი №048 (X-530266, Y-4658496) მდებარეობს სოფ. ბაბანეურიდან სოფ. მაღრაანისაკენ მიმავალი გზის სამხრეთით 0.12კმ-ზე. აქედან საზღვარი მიემართება სამხრეთით ტყის ზოლის გასწვრივ 0.29კმ-ზე №049 წერტილამდე.
49. წერტილი №049 (X-530224, Y-4658232) მდებარეობს მდ. მაღნაარის-ფშას და მდ. ბაბანეურის-ფშას შესართავთან. აქედან საზღვარი მიემართება ჩრდილო-აღმოსავლეთით ტყის ზოლის გასწვრივ 0.26კმ-ზე №050 წერტილამდე.
50. წერტილი №050 (X-530447, Y-4658310) მდებარეობს 461.2 მ.ზ.დ. სიმაღლის გეოდეზიური ნიშნულის სამხრეთ-აღმოსავლეთით 0.13კმ-ზე. აქედან საზღვარი კვეთს სოფ. ბაბანეურიდან სოფ. მაღრაანისაკენ მიმავალ გზას და მიემართება ჩრდილო-აღმოსავლეთით ტყის ზოლის გასწვრივ 0.26კმ-ზე №051 წერტილამდე.
51. წერტილი №051 (X-530494, Y-4658564) მდებარეობს სოფ. ბაბანეურიდან სოფ. მაღრაანისაკენ მიმავალი გზის ჩრდილოეთით 0.04კმ-ზე. აქედან საზღვარი მიემართება ჩრდილო-აღმოსავლეთით ტყის ზოლის გასწვრივ 0.3კმ-ზე №052 წერტილამდე.
52. წერტილი №052 (X-530588, Y-4658840) მდებარეობს სოფ. ბაბანეურიდან სოფ. მაღრაანისაკენ მიმავალი გზის ჩრდილოეთით 0.28კმ-ზე ტყის პირას. აქედან საზღვარი მიემართება სამხრეთ-აღმოსავლეთით ტყის ზოლის გასწვრივ 0.36კმ-ზე №053 წერტილამდე.
53. წერტილი №053 (X-530876, Y-4658658) მდებარეობს სოფ. ბაბანეურიდან სოფ. მაღრაანისაკენ მიმავალ გზაზე. აქედან საზღვარი მიემართება ჩრდილო-აღმოსავლეთით გზის გასწვრივ 0.11კმ-ზე №054 წერტილამდე.
54. წერტილი №054 (X-530974, Y-4658703) მდებარეობს სოფ. ბაბანეურიდან სოფ. მაღრაანისაკენ მიმავალი გზაზე 427.2 მ.ზ.დ. სიმაღლის გეოდეზიური ნიშნულის დასავლეთით 0.07კმ-ზე. აქედან საზღვარი მიემართება ჩრდილოეთით ტყის ზოლის გასწვრივ 0.36კმ-ზე №055 წერტილამდე.
55. წერტილი №055 (X-530959, Y-4659045) მდებარეობს სოფ. ბაბანეურის დასავლეთით 0.22კმ-ზე. აქედან საზღვარი მიემართება ჩრდილოეთით ტყის ზოლის გასწვრივ 0.16კმ-ზე №056 წერტილამდე.
56. წერტილი №056 (X-530969, Y-4659201) მდებარეობს სოფ. ბაბანეურის ჩრდილო-დასავლეთით 0.25კმ-ზე. აქედან საზღვარი მიემართება აღმოსავლეთით ტყის ზოლის გასწვრივ 0.14კმ-ზე №057 წერ-ტილამდე.
57. წერტილი №057 (X-531102, Y-4659213) მდებარეობს სოფ. ბაბანეურის ჩრდილო-დასავლეთით 0.17კმ-ზე. აქედან საზღვარი მიემართება ჩრდილო-აღმოსავლეთით ტყის ზოლის გასწვრივ 0.23კმ-ზე №058 წერტილამდე.
58. წერტილი №058 (X-531299, Y-4659298) მდებარეობს სოფ. ბაბანეურის ჩრდილოეთით 0.25კმ-ზე. აქედან საზღვარი მიემართება ჩრდილო-დასავლეთით ტყის ზოლის გასწვრივ 0.03კმ-ზე №059 წერტილამდე.
59. წერტილი №059 (X-531273, Y-4659311) მდებარეობს სოფ. ბაბანეურის ჩრდილოეთით 0.26კმ-ზე. აქედან საზღვარი მიემართება ჩრდილო-აღმოსავლეთით ტყის ზოლის გასწვრივ 0.28კმ-ზე №060 წერტილამდე.
60. წერტილი №060 (X-531383, Y-4659565) მდებარეობს სოფ. ბაბანეურიდან ჩრდილოეთით ნაკრ-ძალისაკენ მიმავალ გზაზე. აქედან საზღვარი მიემართება სამხრეთ-აღმოსავლეთით ტყის ზოლის გასწვრივ 0.37კმ-ზე №061 წერტილამდე.
61. წერტილი №061 (X-531752, Y-4659489) მდებარეობს სოფ. ბაბანეურის ჩრდილოეთით 0.4კმ-ზე. აქედან საზღვარი მიემართება სამხრეთ-აღმოსავლეთით ტყის ზოლის გასწვრივ 0.14კმ-ზე №062 წერტილამდე.
62. წერტილი №062 (X-531870, Y-4659438) მდებარეობს სოფ. ბაბანეურის ჩრდილო-აღმოსავლეთით 0.4კმ-ზე. აქედან საზღვარი მიემართება სამხრეთ-აღმოსავლეთით ტყის ზოლის გასწვრივ 0.35კმ-ზე №063 წერტილამდე.
63. წერტილი №063 (X-532132, Y-4659221) მდებარეობს სოფ. ბაბანეურის ჩრდილო-აღმოსავლეთით 0.4კმ-ზე. აქედან საზღვარი მიემართება სამხრეთ-დასავლეთით ტყის ზოლის გასწვრივ 0.4კმ-ზე №064 წერტილამდე.
64. წერტილი №064 (X-531852, Y-4658958) მდებარეობს სოფ. ბაბანეურის დასახლებული პუნქტის აღმოსავლეთ კიდეზე. აქედან საზღვარი მიემართება სამხრეთ-დასავლეთით ტყის ზოლის გასწვრივ 0.18კმ-ზე №065 წერტილამდე.
65. წერტილი №065 (X-531851, Y-4658803) მდებარეობს სოფ. ბაბანეურის დასახლებული პუნქტის აღმოსავლეთ კიდეზე. აქედან საზღვარი მიემართება სამხრეთ-დასავლეთით ტყის ზოლის გასწვრივ 0.08კმ-ზე №066 წერტილამდე.
66. წერტილი №066 (X-531778, Y-4658782) მდებარეობს სოფ. ბაბანეურის დასახლებული პუნქტის აღმოსავლეთ კიდეზე. აქედან საზღვარი მიემართება სამხრეთ-დასავლეთით ტყის ზოლის გასწვრივ 0.18კმ-ზე №067 წერტილამდე.
67. წერტილი №067 (X-531677, Y-4658638) მდებარეობს სოფ. ბაბანეურის დასახლებული პუნქტის სამხრეთ-აღმოსავლეთ კიდეზე. აქედან საზღვარი მიემართება სამხრეთით ტყის ზოლის გასწვრივ 0.11კმ-ზე №068 წერტილამდე.
68. წერტილი №068 (X-531660, Y-4658534) მდებარეობს სოფ. ბაბანეურიდან სამხრეთით ნაკრძალისაკენ მიმავალ გზაზე. აქედან საზღვარი მიემართება სამხრეთ-აღმოსავლეთით ტყის ზოლის გასწვრივ 0.16კმ-ზე №069 წერტილამდე.
69. წერტილი №69 (X-531836, Y-4658386) მდებარეობს სოფ. ბაბანეურიდან სამხრეთით ნაკრძალისაკენ მიმავალ გზაზე. აქედან საზღვარი მიემართება სამხრეთით ტყის ზოლის გასწვრივ 0.17კმ-ზე №070 წერტილამდე.
70. წერტილი №070 (X-531851, Y-4658233) მდებარეობს 512.8 მ.ზ.დ. სიმაღლის გეოდეზიური ნიშნულის ჩრდილო-დასავლეთით 0.23კმ-ზე. აქედან საზღვარი მიემართება სამხრეთ-დასავლეთით ტყის ზოლის გასწვრივ 0.21კმ-ზე №071 წერტილამდე.
71. წერტილი №071 (X-531656, Y-4658166) მდებარეობს სოფ. ბაბანეურიდან სამხრეთით ნაკრძალისაკენ მიმავალ გზაზე. აქედან საზღვარი მიემართება გზის გასწვრივ სამხრეთით ტყის ზოლის გასწვრივ 0.5კმ-ზე №072 წერტილამდე.
72. წერტილი №072 (X-531551, Y-4657698) მდებარეობს სოფ. ბაბანეურიდან სამხრეთით ნაკრძალისაკენ მიმავალ გზაზე მდ. ბაბანეურის-ფშასთან. აქედან საზღვარი მიემართება სამხრეთ-აღმოსავლეთით 0.15კმ-ზე ტყის ზოლის გასწვრივ, შემდეგ ჩრდილო-აღმოსავლეთით 0.23კმ-ზე №073 წერტილამდე.
73. წერტილი №073 (X-531806, Y-4657742) მდებარეობს 469 მ.ზ.დ. სიმაღლის გეოდეზიური ნიშნულის აღმოსავლეთით 0.14კმ-ზე. აქედან საზღვარი მიემართება ჩრდილო-აღმოსავლეთით 0.17კმ-ზე ტყის ზოლის გასწვრივ მდ. ბაბანეურისფშის პარალელურად №074 წერტილამდე.
74. წერტილი №074 (X-531963, Y-4657806) მდებარეობს მდ. ბაბანეურის-ფშის ჩრდილოეთით 0.16კმ-ზე სოფ. ბაბანეურიდან სამხრეთით ნაკრძალისაკენ მიმავალ გზაზე. აქედან საზღვარი მიემართება გზის გასწვრივ სამხრეთ-აღმოსავლეთით 0.39კმ-ზე მდ. ბაბანეურის-ფშის პარალელურად №075 წერტილამდე.
75. წერტილი №075 (X-532342, Y-4657733) მდებარეობს მდ. ბაბანეურის-ფშის აღმოსავლეთით 0.08კმ-ზე სოფ. ბაბანეურიდან სამხრეთით ნაკრძალისაკენ მიმავალ გზაზე. აქედან საზღვარი მიემართება გზის გასწვრივ სამხრეთ-აღმოსავლეთით 0.48კმ-ზე მდ. ბაბანეურის-ფშის პარალელურად №076 წერტილამდე.
76. წერტილი №76 (X-532751, Y-4657494) მდებარეობს მდ. ბაბანეურის-ფშის აღმოსავლეთით 0.13კმ-ზე სოფ. ბაბანეურიდან სამხრეთით ნაკრძალისაკენ მიმავალ გზაზე. აქედან საზღვარი მიემართება გზის გასწვრივ სამხრეთ-აღმოსავლეთით 0.54კმ-ზე მდ. ბაბანეურის-ფშის პარალელურად №077 წერტილამდე.
77. წერტილი №077 (X-533055, Y-4657090) მდებარეობს სოფ. ქვემო ალვანიდან სოფ. ლალისყურისაკენ მიმავალ გზატკეცილთან 430.3 მ.ზ.დ. სიმაღლის გეოდეზიური ნიშნულის ჩრდილო-დასავლეთით 0.1კმ-ზე. აქედან საზღვარი მიემართება გზის გასწვრივ აღმოსავლეთით 0.42კმ-ზე №078 წერტილამდე.
78. წერტილი №078 (X-533442, Y-4657095) მდებარეობს სოფ. ქვემო ალვანიდან სოფ. ლალისყურისაკენ მიმავალ გზატკეცილთან. აქედან საზღვარი მიემართება ტყის ზოლის გასწვრივ ჩრდილო-დასავლეთით 0.37კმ-ზე №079 წერტილამდე.
79. წერტილი №079 (X-533310, Y-4657421) მდებარეობს ბაბანეურის ნაკრძალის სამხრეთ ნაწილში მდებარე 560.2 მ.ზ.დ. სიმაღლის გეოდეზიური ნიშნულის ჩრდილო-აღმოსავლეთით 0.07კმ-ზე. აქედან საზღვარი მიემართება ჩრდილო-აღმოსავლეთით 0.34კმ-ზე №080 წერტილამდე.
80. წერტილი №080 (X-533519, Y-4657637) ემთხვევა ბაბანეურის ნაკრძალის სამხრეთ ნაწილში მდებარე 574.6 მ.ზ.დ. სიმაღლის გეოდეზიურ სამკუთხედს. აქედან საზღვარი მიემართება ჩრდილო-დასავლეთით 0.82კმ-ზე №081 წერტილამდე.
81. წერტილი №081 (X-533203, Y-4658413) მდებარეობს ბაბანეურის ნაკრძალის სამხრეთ ნაწილში მდებარე 542.7 მ.ზ.დ. სიმაღლის გეოდეზიური ნიშნულის ჩრდილო-დასავლეთით 0.48კმ-ზე. აქედან საზღვარი მიემართება ჩრდილო-დასავლეთით 0.088კმ-ზე №082 წერტილამდე.
82. წერტილი №082 (X-532847, Y-4659742) მდებარეობს სოფ. ბაბანეურის აღმოსავლეთით მდებარე 705.1 მ.ზ.დ. სიმაღლის გეოდეზიურ ნიშნულს. აქედან საზღვარი მიემართება ჩრდილოეთით 0.33კმ-ზე №083 წერტილამდე.
83. წერტილი №083 (X-532755, Y-4659097) მდებარეობს ბაბანეურის ნაკრძალის ცენტრალურ ნაწილში. აქედან საზღვარი მიემართება ჩრდილოეთით 0.23კმ-ზე №084 წერტილამდე.
84. წერტილი №084 (X-532759, Y-4659419) მდებარეობს ბაბანეურის ნაკრძალის ცენტრალურ ნაწილში ტყეში გამავალ გზასთან. აქედან საზღვარი კვეთს გზას და მიემართება ჩრდილო-აღმოსავლეთით 0.15კმ-ზე №085 წერტილამდე.
85. წერტილი №085 (X-532739, Y-4659649) მდებარეობს ბაბანეურის ნაკრძალის ცენტრალურ ნაწილში ტყეში გამავალ გზასთან მდებარე 737 მ.ზ.დ. სიმაღლის გეოდეზიური
ნიშნულის აღმოსავლეთით 0.09კმ-ზე. აქედან საზღვარი მიემართება აღმოსავლეთით 0.21კმ-ზე №086 წერტილამდე.
86. წერტილი №086 (X-533050, Y-4659755) მდებარეობს ბაბანეურის ნაკრძალის ცენტრალურ ნაწილში. აქედან საზღვარი მიემართება აღმოსავლეთით 0.2კმ-ზე №087 წერტილამდე.
87. წერტილი №087 (X-533239, Y-4659771) მდებარეობს ბაბანეურის ნაკრძალის ცენტრალურ ნაწილში. აქედან საზღვარი კვეთს სოფ. არგოხიდან სოფ. ლალისყურისაკენ მიმავალ გზას და მიემართება ჩრდილო-აღმოსავლეთით 0.57კმ-ზე №088 წერტილამდე.
88. წერტილი №088 (X-533554, Y-4660234) მდებარეობს ბაბანეურის ნაკრძალის ცენტრალურ ნაწილში მდებარე 612.1 მ.ზ.დ. სიმაღლის გეოდეზიური
ნიშნულის სამხრეთ-აღმოსავლეთით 0.25კმ-ზე. აქედან საზღვარი მიემართება ჩრდილო-აღმოსავლეთით 0.23კმ-ზე №089 წერტილამდე.
89. წერტილი №089 (X-533771, Y-4660310) მდებარეობს ბაბანეურის ნაკრძალის ცენტრალურ ნაწილში მდებარე 668 მ.ზ.დ. სიმაღლის გეოდეზიური
ნიშნულის ჩრდილო-დასავლეთით 0.29კმ-ზე. აქედან საზღვარი მიემართება ჩრდილო-აღმოსავლეთით 0.11კმ-ზე №090 წერტილამდე.
90. წერტილი №090 (X-533869, Y-4660314) მდებარეობს ბაბანეურის ნაკრძალის ცენტრალურ ნაწილში მდებარე 668 მ.ზ.დ. სიმაღლის გეოდეზიური
ნიშნულის ჩრდილოეთით 0.28კმ-ზე. აქედან საზღვარი მიემართება ჩრდილო-დასავლეთით 0.43კმ-ზე №091 წერტილამდე.
91. წერტილი №091 (X-533795, Y-4660664) მდებარეობს ტახტისგორის სერზე. აქედან საზღვარი მიემართება სერის გასწვრივ ჩრდილო-დასავლეთით 0.31კმ-ზე №092 წერტილამდე.
92. წ
ერტილი №092 (X-533626, Y-4660919) მდებარეობს ტახტისგორის სერზე. აქედან საზღვარი მიემართება სერის გასწვრივ ჩრდილო-დასავლეთით 0.55კმ-ზე №093 წერტილამდე.
93. წერტილი №093 (X-533417, Y-4661346) მდებარეობს ტახტისგორის სერზე. აქედან საზღვარი მიემართება სერის გასწვრივ ჩრდილოეთით 0.51კმ-ზე №094 წერტილამდე.
94. წერტილი №094 (X-533410, Y-4661857) ) მდებარეობს ტახტისგორის სერზე. აქედან საზღვარი მიემართება სერის გასწვრივ ჩრდილოეთით 0.87კმ-ზე №095 წერტილამდე.
95. წერტილი №095 (X-533360, Y-4662717) მდებარეობს ტახტისგორის სერზე 974 მ.ზ.დ. სიმაღლის გეოდეზიური
ნიშნულის ჩრდილოეთით 0.35კმ-ზე. აქედან საზღვარი მიემართება სერის გასწვრივ ჩრდილო-დასავლეთით 1.37კმ-ზე №096 წერტილამდე.
96. წერტილი №096 (X-532482, Y-4663694) მდებარეობს ტახტისგორის სერზე. აქედან საზღვარი მიემართება სამხრეთ-დასავლეთით 0.3კმ-ზე №097 წერტილამდე.
97. წერტილი №097 (X-532256, Y-4663511) მდებარეობს მდ. მაღრაანის-ფშას სათავეში. აქედან საზღვარი მიემართება ხევის გასწვრივ სამხრეთ-აღმოსავლეთით 1.01კმ-ზე №098 წერტილამდე.
98. წერტილი №098 (X-532731, Y-4662765) მდებარეობს მდ. მაღრაანის-ფშას ხევში სოფ. არგოხის ჩრდილოეთით. აქედან საზღვარი მიემართება ხევის გასწვრივ სამხრეთით 0.44კმ-ზე №001 წერტილამდე.
ბაწარის სახელმწიფო ნაკრძალი
1. საწყისი წერტილი №001 (კოორდინატი X-525840, Y-4673917) მდებარეობს მდ. ბაწარას და მდ. ალაზნის შესართავთან 744.1 მ.ზ.დ. სიმაღლის გეოდეზიური ნიშნულის სამხრეთ-დასავლეთით 0.12კმ-ზე. აქედან საზღვარი მიემართება ჩრდილო-დასავლეთით მდ. ბაწარას გასწვრივ დინების საწინააღმდეგო მიმართულებით 0.49კმ-ზე №002 წერტილამდე.
2. წერტილი №002 (X-525469, Y-4674205) მდებარეობს მდ. ბაწარაზე მდებარე ფონთან. აქედან საზღვარი მიემართება ჩრდილო-დასავლეთით მდ. ბაწარას გასწვრივ დინების საწინააღმდეგო მიმართულებით 0.4კმ-ზე №003 წერტილამდე.
3. წერტილი №003 (X-525128, Y-4674292) მდ. ბაწარაზე მდებარე 768 მ.ზ.დ. სიმაღლის გეოდეზიურ ნიშნულთან. აქედან საზღვარი მიემართება ჩრდილოეთით 0.48კმ-ზე №004 წერტილამდე.
4. წერტილი №004 (X-525139, Y-4674702) მდებარეობს მდ. ბაწარას და მდ. ალაზნის შესართავიდან წინაგორის ქედისკენ მიმავალ გზაზე. აქედან საზღვარი მიემართება ჩრდილო-დასავლეთით გზის გასწვრივ 0.76კმ-ზე №005 წერტილამდე.
5. წერტილი №005 (X-524814, Y-4675304) მდებარეობს წინაგორის ქედზე მიმავალ გზაზე. აქედან საზღვარი მიემართება ჩრდილო-დასავლეთით გზის გასწვრივ 0.51კმ-ზე №006 წერტილამდე.
6. წერტილი №006 (X-524412, Y-4675605) მდებარეობს წინაგორის ქედზე მიმავალ გზაზე. აქედან საზღვარი მიემართება ჩრდილო-დასავლეთით გზის გასწვრივ 0.31კმ-ზე №007 წერტილამდე.
7. წერტილი №007 (X-524143, Y-7573046) მდებარეობს წინაგორის ქედზე მიმავალ გზაზე. აქედან საზღვარი მიემართება ჩრდილო-დასავლეთით გზის გასწვრივ 0.32კმ-ზე №8 წერტილამდე.
8. წერტილი №008 (X-523942, Y-4675972) მდებარეობს წინაგორის ქედზე მიმავალ გზაზე. აქედან საზღვარი მიემართება ჩრდილო-დასავლეთით გზის გასწვრივ 0.38კმ-ზე №009 წერტილამდე.
9. წერტილი №009 (X-523662, Y-4676148) მდებარეობს წინაგორის ქედზე მიმავალ გზაზე. აქედან საზღვარი მიემართება ჩრდილო-დასავლეთით გზის გასწვრივ 0.55კმ-ზე №10 წერტილამდე.
10. წერტილი №010 (X-523254, Y-4676484) მდებარეობს წინაგორის ქედზე მიმავალ გზაზე. აქედან საზღვარი მიემართება ჩრდილო-დასავლეთით გზის გასწვრივ 0.43კმ-ზე №011 წერტილამდე.
11. წერტილი №011 (X-522926, Y-4676716) მდებარეობს წინაგორის ქედზე მიმავალ გზაზე. აქედან საზღვარი მიემართება ჩრდილო-დასავლეთით გზის გასწვრივ 0.55კმ-ზე №012 წერტილამდე.
12. წერტილი №012 (X-522560, Y-4677045) ) მდებარეობს წინაგორის ქედზე მიმავალ გზაზე 1524 მ.ზ.დ. სიმაღლის გეოდეზიური ნიშნულის ჩრდილო-აღმოსავლეთით 0.17კმ-ზე. აქედან საზღვარი მიემართება ჩრდილო-დასავლეთით გზის გასწვრივ 0.8კმ-ზე №013 წერტილამდე.
13. წერტილი №013 (X-522094, Y-4677610) მდებარეობს წინაგორის ქედზე მიმავალ გზაზე. აქედან საზღვარი მიემართება ჩრდილო-დასავლეთით გზის გასწვრივ 0.67კმ-ზე №014 წერტილამდე.
14. წერტილი №014 (X-521718, Y-4678117) ემთხვევა წინაგორის ქედზე მდებარე 1716.4 მ.ზ.დ. სიმაღლის გეოდეზიურ ნიშნულს. აქედან საზღვარი მიემართება წინაგორის ქედზე გამავალი გზის გასწვრივ სამხრეთ-დასავლეთით 0.09კმ-ზე №015 წერტილამდე.
15. წერტილი №015 (X-521667, Y-4678045) მდებარეობს წინაგორის ქედზე მიმავალ გზაზე. აქედან საზღვარი მიემართება ჩრდილო-დასავლეთით გზის გასწვრივ 0.48კმ-ზე №016 წერტილამდე.
16. წერტილი №016 (X-521516, Y-4678477) ) მდებარეობს წინაგორის ქედზე მიმავალ გზაზე. აქედან საზღვარი მიემართება ჩრდილო-დასავლეთით გზის გასწვრივ 0.16კმ-ზე №017 წერტილამდე.
17. წერტილი №017 (X-521407, Y-4678567) მდებარეობს წინაგორის ქედზე მიმავალ გზაზე. აქედან საზღვარი მიემართება ჩრდილო-დასავლეთით გზის გასწვრივ 0.4კმ-ზე №018 წერტილამდე.
18. წერტილი №018 (X-521365, Y-4678929) მდებარეობს წინაგორის ქედზე მიმავალ გზაზე. აქედან საზღვარი მიემართება ჩრდილო-დასავლეთით გზის გასწვრივ 0.12კმ-ზე №019 წერტილამდე.
19. წერტილი №019 (X-521274, Y-4679012) მდებარეობს წინაგორის ქედზე მდებარე 1967.8 მ.ზ.დ. სიმაღლის გეოდეზიური ნიშნულის სამხრეთ-დასავლეთით 0.16კმ-ზე. აქედან საზღვარი მიემართება ჩრდილო-დასავლეთით ტყის ზოლის გასწვრივ 0.3კმ-ზე №020 წერტილამდე.
20. წერტილი №020 (X-521185, Y-4679264) მდებარეობს წინაგორის ქედზე გზის დასავლეთით. აქედან საზღვარი მიემართება ჩრდილო-დასავლეთით ტყის ზოლის გასწვრივ 0.23კმ-ზე №021 წერტილამდე.
21. წერტილი №021 (X-521134, Y-4679382) მდებარეობს წინაგორის ქედზე გზის დასავლეთით. აქედან საზღვარი მიემართება ჩრდილო-დასავლეთით ტყის ზოლის გასწვრივ 0.19კმ-ზე №22 წერტილამდე.
22. წერტილი №022 (X-520972, Y-4679461) მდებარეობს წინაგორის ქედზე გზის დასავლეთით. აქედან საზღვარი მიემართება ჩრდილო-აღმოსავლეთით ტყის ზოლის გასწვრივ 0.49კმ-ზე №023 წერტილამდე.
23. წერტილი №023 (X-521085, Y-4679822) ემთხვევა წინაგორის ქედზე მდებარე 1945 მ.ზ.დ. სიმაღლის გეოდეზიურ ნიშნულს. აქედან საზღვარი მიემართება ჩრდილო-დასავლეთით ტყის ზოლის გასწვრივ 0.71კმ-ზე №024 წერტილამდე.
24. წერტილი №024 (X-520573, Y-4680049) მდებარეობს ტბათანის სერზე. აქედან საზღვარი მიე-მართება ჩრდილო-აღმოსავლეთით 0.33კმ-ზე №025 წერტილამდე.
25. წერტილი №025 (X-520662, Y-4680362) მდებარეობს ტბათანის სერზე გამავალი გზის დასავ-ლეთით. აქედან საზღვარი მიემართება ჩრდილო-დასავლეთით 0.35კმ-ზე №026 წერტილამდე.
26. წერტილი №026 (X-520523, Y-4680675) მდებარეობს ტბათანის სერზე მდებარე 2039 მ.ზ.დ. სიმაღლის გეოდეზიური ნიშნულის ჩრდილო-დასავლეთით 0.15კმ-ზე. აქედან საზღვარი მიემართება ჩრდილო-აღმოსავლეთით ტყის ზოლის გასწვრივ 0.31კმ-ზე №027 წერტილამდე.
27. წერტილი №027 (X-520340, Y-4680879) მდებარეობს ტბათანის სერზე გამავალი გზის დასავ-ლეთით. აქედან საზღვარი მიემართება ჩრდილო-დასავლეთით 0.6კმ-ზე №028 წერტილამდე.
28. წერტილი №028 (X-519926, Y-4681249) მდებარეობს ტბათანის სერზე გამავალი გზის დასავ-ლეთით. აქედან საზღვარი მიემართება ჩრდილო-დასავლეთით 0.37კმ-ზე №029 წერტილამდე.
29. წერტილი №29 (X-519304, Y-4681378) მდებარეობს მდ. ბაწარას სათავეში გამავალ გზაზე. აქედან საზღვარი მიემართება დასავლეთით 0.32კმ-ზე №30 წერტილამდე.
30. წერტილი №030 (X-519122, Y-4681161) მდებარეობს ზუროს გორის სერზე მეცხოველეობის ზაფხულის ბინებთან. აქედან საზღვარი მიემართება სამხრეთ-დასავლეთით ტყის ზოლის გასწვრივ 0.39კმ-ზე №031 წერტილამდე.
31. წერტილი №031 (X-518971, Y-4680811) მდებარეობს ზუროს გორის სერზე მეცხოველეობის ზაფხულის ბინებთან. აქედან საზღვარი მიემართება სამხრეთ-დასავლეთით ტყის ზოლის გასწვრივ 0.17კმ-ზე №032 წერტილამდე.
32. წერტილი №032 (X-518928, Y-4680644) მდებარეობს ზუროს გორის სერზე მდებარე 1968.8 მ.ზ.დ. სიმაღლის გეოდეზიური ნიშნულის ჩრდილო-აღმოსავლეთით 0.12კმ-ზე. აქედან საზღვარი მიემართება სამხრეთ-დასავლეთით ტყის ზოლის გასწვრივ 0.0.54კმ-ზე №033 წერტილამდე.
33. წერტილი №033 (X-518556, Y-4680332) მდებარეობს წოვათის ქედზე გამავალი გზის აღმო-სავლეთით 0.15კმ-ზე. აქედან საზღვარი მიემართება სამხრეთ-დასავლეთით 0.19კმ-ზე №034 წერტილამდე.
34. წერტილი №034 (X-519602, Y-4681413) მდებარეობს წოვათის ქედზე გამავალ გზაზე. აქედან საზღვარი მიემართება სამხრეთ-დასავლეთით 0.55კმ-ზე №35 წერტილამდე.
35. წერტილი №035 (X-518149, Y-4679747) მდებარეობს წოვათის ქედზე გამავალი გზის დასავ-ლეთით 0.26კმ-ზე. აქედან საზღვარი მიემართება წოვათის ქედზე გამავალი გზის გასწვრივ სამხრეთ-აღმოსავლეთით 0.92კმ-ზე №036 წერტილამდე.
36. წერტილი №036 (X-518344, Y-4678907) ემთხვევა წოვათის ქედზე გამავალ გზასთან მდებარე 1729.5 მ.ზ.დ. სიმაღლის გეოდეზიურ ნიშნულს. აქედან საზღვარი მიემართება წოვათის ქედზე გამავალი გზის გასწვრივ სამხრეთ-აღმოსავლეთით 1.59კმ-ზე №037 წერტილამდე.
37. წერტილი №037 (X-518525, Y-4677636) მდებარეობს წოვათის ქედზე გამავალ გზასთან. აქედან საზღვარი მიემართება წოვათის ქედზე გამავალი გზის გასწვრივ სამხრეთით 3.2კმ-ზე №038 წერტილამდე.
38. წერტილი №038 (X-518121, Y-4674984) მდებარეობს საკანაფოს მთის (1856.2 მ.ზ.დ.) აღმო-სავლეთით 0.37კმ-ზე. აქედან საზღვარი მიემართება წოვათის ქედზე გამავალი გზის გასწვრივ სამხრეთ-აღმოსავლეთით 1.13კმ-ზე №039 წერტილამდე.
39. წერტილი №039 (X-518934, Y-4674262) მდებარეობს წოვათის ქედზე გამავალ გზასთან. აქედან საზღვარი მიემართება წოვათის ქედზე გამავალი გზის გასწვრივ სამხრეთ-აღმოსავლეთით 1.5კმ-ზე №040 წერტილამდე.
40. წერტილი №040 (X-520113, Y-4673664) ) ემთხვევა წოვათის ქედზე მდებარე 1702 მ.ზ.დ. სიმაღ-ლის გეოდეზიურ ნიშნულს. აქედან საზღვარი მიემართება სამხრეთ-აღმოსავლეთით 0.27კმ-ზე №041 წერტილამდე.
41. წერტილი №041 (X-520205, Y-4673407) მდებარეობს მდ. დიდი ველტეხის სათავეებში. აქედან საზღვარი მიემართება სამხრეთ-აღმოსავლეთით 0.73კმ-ზე №042 წერტილამდე.
42. წერტილი №042 (X-520676, Y-4673205) მდებარეობს 1642 მ.ზ.დ. სიმაღლის გეოდეზიური ნიშნულის ჩრდილოეთით 0.26კმ-ზე. აქედან საზღვარი მიემართება ჩრდილო-აღმოსავლეთით 0.69კმ-ზე №043 წერტილამდე.
43. წერტილი №043 (X-521305, Y-4673465) მდებარეობს 1424 მ.ზ.დ. სიმაღლის გეოდეზიური ნიშნულის ჩრდილო-აღმოსავლეთით 0.13კმ-ზე. აქედან საზღვარი მიემართება ჩრდილო-აღმოსავლეთით 0.58კმ-ზე №044 წერტილამდე.
44. წერტილი №044 (X-521808, Y-4673205) მდებარეობს კეხურისგორის ქედის დასავლეთით. აქე-დან საზღვარი მიემართება აღმოსავლეთით 0.34კმ-ზე №045 წერტილამდე.
44. წერტილი №045 (X-522140, Y-4673187) ემთხვევა კეხურისგორის ქედზე მდებარე 1537 მ.ზ.დ. სიმაღლის გეოდეზიურ ნიშნულს. აქედან საზღვარი მიემართება ჩრდილო-აღმოსავლეთით ქედის გასწვრივ 0.25კმ-ზე №046 წერტილამდე.
45. წერტილი №046 (X-522229, Y-4673414) მდებარეობს კეხურისგორის ქედზე. აქედან საზღვარი მიემართება ჩრდილო-აღმოსავლეთით ქედის გასწვრივ 0.35კმ-ზე №047 წერტილამდე.
46. წერტილი №047 (X-522515, Y-4673617) მდებარეობს კეხურისგორის ქედზე. აქედან საზღვარი მიემართება ჩრდილო-აღმოსავლეთით ქედის გასწვრივ 0.39კმ-ზე №048 წერტილამდე.
47. წერტილი №048 (X-522822, Y-4673818) მდებარეობს კეხურისგორის ქედზე. აქედან საზღვარი მიემართება ჩრდილო-აღმოსავლეთით ქედის გასწვრივ 0.18კმ-ზე №049 წერტილამდე.
49. წერტილი №049 (X-522853, Y-4673984) მდებარეობს კეხურისგორის ქედზე. აქედან საზღვარი მიემართება ჩრდილო-აღმოსავლეთით ქედის გასწვრივ 0.09კმ-ზე №050 წერტილამდე.
50. წერტილი №050 (X-522920, Y-4674045) მდებარეობს კეხურისგორის ქედზე. აქედან საზღვარი მიემართება ჩრდილო-აღმოსავლეთით ქედის გასწვრივ 0.3კმ-ზე №051 წერტილამდე.
51. წერტილი №051 (X-523172, Y-4674191) მდებარეობს კეხურისგორის ქედზე. აქედან საზღვარი მიემართება აღმოსავლეთით ქედის გასწვრივ 0.35კმ-ზე №052 წერტილამდე.
52. წერტილი №052 (X-523512, Y-4674141) მდებარეობს კეხურისგორის ქედზე. აქედან საზღვარი მიემართება აღმოსავლეთით ქედის გასწვრივ 0.68კმ-ზე №053 წერტილამდე.
53. წერტილი №053 (X-524158, Y-4674221) მდებარეობს კეხურისგორის ქედზე მდებარე 1124 მ.ზ.დ. სიმაღლის გეოდეზიური ნიშნულის დასავლეთით 0.08კმ-ზე. აქედან საზღვარი მიემართება სამხ-რეთ-აღმოსავლეთით ქედის გასწვრივ 0.81კმ-ზე №054 წერტილამდე.
54. წერტილი №054 (X-524855, Y-4673889) მდებარეობს კეხურისგორის ქედზე. აქედან საზღვარი მიემართება სამხრეთ-აღმოსავლეთით ქედის გასწვრივ 0.33კმ-ზე №055 წერტილამდე.
55. წერტილი №055 (X-525079, Y-4673700) მდებარეობს კეხურისგორის ქედზე მდებარე 1024 მ.ზ.დ. სიმაღლის გეოდეზიური ნიშნულის აღმოსავლეთით 0.21კმ-ზე. აქედან საზღვარი მიემართება აღმოსავლეთით ქედის გასწვრივ 0.19კმ-ზე №056 წერტილამდე.
56. წერტილი №056 (X-525260, Y-4673738) მდებარეობს კეხურისგორის ქედზე. აქედან საზღვარი მიემართება ჩრდილო-აღმოსავლეთით ქედის გასწვრივ 0.23კმ-ზე №057 წერტილამდე.
57. წერტილი №057 (X-525354, Y-4673943) ) მდებარეობს კეხურისგორის ქედზე. აქედან საზღვარი მიემართება აღმოსავლეთით ქედის გასწვრივ მდ. ალაზნის ხეობისაკენ 0.49კმ-ზე №001 წერტილამდე.
ილტოს აღკვეთილი
1. საწყისი წერტილი №001 (X-514035, Y-4674356) მდებარეობს მდ. ილტოს და მდ. კიტარისხევის შესართავის სამხრეთ-დასავლეთით 0.27კმ-ზე, მდ. ილტოზე მდებარე 976.3 მ.ზ.დ. სიმაღლის გეოდეზიური ნიშნულის დასავლეთით 0.17კმ-ზე. აქედან საზღვარი მიემართება სამხრეთ-დასავლეთით 0.28კმ-ზე №002 წერტილამდე.
2. წერტილი №002 (X-513844, Y-4674165) მდებარეობს მდ. ილტოს დასავლეთით 1181 მ.ზ.დ. სიმაღლის გეოდეზიური ნიშნულის სამხრეთ-აღმოსავლეთით 0.2კმ-ზე. აქედან საზღვარი მიემართება სამხრეთ-დასავლეთით 0.55კმ-ზე №003 წერტილამდე.
3. წერტილი №003 (X-513423, Y-4673833) მდებარეობს მდ. ილტოს დასავლეთით. აქედან საზღვარი მიემართება მუხათგორის მთისკენ სამხრეთ-დასავლეთით 0.5კმ-ზე №005 წერტილამდე.
4. წერტილი №005 (X-512950, Y-4673729) მდებარეობს 1419 მ.ზ.დ. სიმაღლის გეოდეზიური ნიშნულის სამხრეთ-აღმოსავლეთით 0.1კმ-ზე. აქედან საზღვარი მიემართება მუხათგორის მთისკენ დასავლეთით 0.61კმ-ზე №008 წერტილამდე.
5. წერტილი №008 (X-512349, Y-4673702) მდებარეობს მუხათგორის მთის 1553.8 მ.ზ.დ-ან სამხრეთით 0.17კმ-ზე მდ. ილტოს ხეობიდან მომავალ გზაზე. აქედან საზღვარი მიემართება მდ. კიტარისხევის და მდ. კაშიანთხევის წყალგამყოფზე მიმავალი გზის პარალელურად ჩრდილო-დასავლეთით 0.32კმ-ზე №010 წერტილამდე.
6. წერტილი №010 (X-512271, Y-4674008) მდებარეობს მუხათგორის მთის ჩრდილოეთით მდ. კიტარისხევის და მდ. კაშიანთხევის წყალგამყოფზე, მდ. ილტოს ხეობიდან მომავალი გზის აღმოსავლეთით. აქედან საზღვარი მიემართება გზის პარალელურად ჩრდილო-დასავლეთით 0.44კმ-ზე №012 წერტილამდე.
7. წერტილი №012 (X-512027, Y-4674377) მდებარეობს მდ. კიტარისხევის და მდ. კაშიანთხევის წყალგამყოფზე მიმავალ გზაზე მდებარე 1486 მ.ზ.დ. სიმაღლის გეოდეზიური ნიშნულის სამხრეთ-აღმოსავლეთით 0.14კმ-ზე. აქედან საზღვარი მიემართება წყალგამყოფზე გზის პარალელურად ჩრდილო-დასავლეთით 1.08კმ-ზე №013 წერტილამდე.
8. წერტილი №013 (X-511462, Y-4675280) მდებარეობს მდ. კიტარისხევის და მდ. კაშიანთხევის წყალგამყოფზე მიმავალი გზის აღმოსავლეთით. აქედან საზღვარი მიემართება წყალგამყოფზე გზის პარალელურად ჩრდილო-დასავლეთით 0.44კმ-ზე №004 წერტილამდე.
9. წერტილი №004 (X-511199, Y-4675632) მდებარეობს მდ. კიტარისხევის და მდ. კაშიანთხევის წყალგამყოფზე მიმავალი გზის აღმოსავლეთით. აქედან საზღვარი მიემართება წყალგამყოფზე გზის პარალელურად ჩრდილო-დასავლეთით 0.35კმ-ზე №014 წერტილამდე.
10. წერტილი №014 (X-510961, Y-4675865) მდებარეობს მდ. კიტარისხევის და მდ. კაშიანთხევის წყალგამყოფზე მიმავალ გზაზე მდებარე 1562 მ.ზ.დ. სიმაღლის გეოდეზიური ნიშნულის აღმოსავლეთით 0.33კმ-ზე. აქედან საზღვარი მიემართება წყალგამყოფზე გზის პარალელურად ჩრდილო-დასავლეთით 0.77კმ-ზე №015 წერტილამდე.
11. წერტილი №015 (X-510563, Y-4676501) მდებარეობს მდ. კიტარისხევის და მდ. კაშიანთხევის წყალგამყოფზე მიმავალი გზის ჩრდილოეთით. აქედან საზღვარი მიემართება წყალგამყოფზე გზის პარალელურად სამხრეთ-დასავლეთით 0.45კმ-ზე №031 წერტილამდე.
12. წერტილი №031 (X-510129, Y-4676373) მდებარეობს მდ. კიტარისხევის და მდ. კაშიანთხევის წყალგამყოფზე კახეთის ქედისკენ მიმავალი გზის ჩრდილოეთით. აქედან საზღვარი მიემართება წყალგამყოფზე გზის პარალელურად სამხრეთ-დასავლეთით 0.84კმ-ზე №032 წერტილამდე.
13. წერტილი №032 (X-509427, Y-4675938) მდებარეობს მდ. კიტარისხევის და მდ. კაშიანთხევის წყალგამყოფზე კახეთის ქედისკენ მიმავალ გზასთან. აქედან საზღვარი მიემართება გზის პარალელურად ჩრდილო-დასავლეთით 0.61კმ-ზე №033 წერტილამდე.
14. წერტილი №033 (X-509335, Y-4676533) მდებარეობს მდ. კიტარისხევის სათავეებში კახეთის ქედისკენ მიმავალ გზასთან. აქედან საზღვარი მიემართება გზის პარალელურად ჩრდილოეთით 0.41კმ-ზე №034 წერტილამდე.
15. წერტილი №034 (X-509309, Y-4676945) მდებარეობს მდ. კიტარისხევის სათავეებში კახეთის ქედისკენ მიმავალ გზასთან. აქედან საზღვარი მიემართება გზის პარალელურად ჩრდილოეთით 1.05კმ-ზე №035 წერტილამდე.
16. წერტილი №035 (X-509319, Y-4677990) მდებარეობს მდ. კიტარისხევის სათავეებში კახეთის ქედისკენ მიმავალ გზასთან. აქედან საზღვარი მიემართება გზის პარალელურად ტყის ზოლის გასწვრივ ჩრდილო-აღმოსავლეთით 0.81კმ-ზე №036 წერტილამდე.
17. წერტილი №036 (X-509970, Y-4678463) მდებარეობს მდ. კიტარისხევის სათავეებში კახეთის ქედისკენ მიმავალ გზასთან. აქედან საზღვარი მიემართება გზის პარალელურად ტყის ზოლის გასწვრივ ჩრდილო-აღმოსავლეთით 1კმ-ზე №037 წერტილამდე.
18. წერტილი №037 (X-510762, Y-4679064) მდებარეობს კახეთის ქედის სამხრეთ კიდეზე. აქედან საზღვარი მიემართება ტყის ზოლის გასწვრივ სამხრეთ-აღმოსავლეთით 0.35კმ-ზე №038 წერტილამდე.
19. წერტილი №038 (X-511092, Y-4678956) მდებარეობს მდ. კიტარისხევის სათავეებში მდ. მშრალი-ხევის სათავეებისაკენ მიმავალ გზასთან. აქედან საზღვარი მიემართება გზის პარალელურად ტყის ზოლის გასწვრივ სამხრეთ-აღმოსავლეთით 0.36კმ-ზე №039 წერტილამდე.
20. წერტილი №039 (X-511415, Y-4678785) მდებარეობს მდ. კიტარის-ხევის სათავეებში მდ. მშრალი-ხევის სათავეებისაკენ მიმავალ გზასთან. აქედან საზღვარი მიემართება გზის პარალელურად ტყის ზოლის გასწვრივ სამხრეთ-აღმოსავლეთით 0.54კმ-ზე №040 წერტილამდე.
21. წერტილი №040 (X-511889, Y-4678595) მდებარეობს მდ. კიტარის-ხევის სათავეებში მდ. მშრა-ლი-ხევის სათავეებისაკენ მიმავალ გზასთან. აქედან საზღვარი მიემართება გზის პარალელურად ტყის ზოლის გასწვრივ სამხრეთ-აღმოსავლეთით 0.48კმ-ზე №041 წერტილამდე.
22. წერტილი №041 (X-512299, Y-4678405) მდებარეობს მდ. მშრალი-ხევის სათავეებიდან კახეთის ქედისკენ მიმავალ გზაზე. აქედან საზღვარი მიემართება გზის გასწვრივ ტყის ზოლის გასწვრივ ჩრდილო-დასავლეთით 0.36კმ-ზე №042 წერტილამდე.
23. წერტილი №042 (X-512170, Y-4678736) მდებარეობს მდ. მშრალი-ხევის სათავეებიდან კახეთის ქედისკენ მიმავალ გზაზე. აქედან საზღვარი მიემართება გზის გასწვრი ვტყის ზოლის გასწვრივ ჩრდილო-დასავლეთით 0.55კმ-ზე №043 წერტილამდე.
24. წერტილი №043 (X-511760, Y-4679105) მდებარეობს მდ. მშრალი-ხევის სათავეებიდან კახეთის ქედისკენ მიმავალ გზაზე მდებარე 1962 მ.ზ.დ. სიმაღლის გეოდეზიურ ნიშნულთან. აქედან საზღვარი მიე-მართება გზის გასწვრივ ტყის ზოლის გასწვრივ ჩრდილო-დასავლეთით 0.51კმ-ზე №044 წერტილამდე.
25. წერტილი №044 (X-511328, Y-4679363) მდებარეობს მდ. მშრალი-ხევის სათავეებიდან კახეთის ქედისკენ მიმავალ გზაზე. აქედან საზღვარი მიემართება ტყის ზოლის გასწვრივ ჩრდილო-აღმოსავლეთით 0.12კმ-ზე №045 წერტილამდე.
26. წერტილი №045 (X-511355, Y-4679471) მდებარეობს მდ. მშრალი-ხევის სათავეებიდან კახეთის ქედისკენ მიმავალი გზის ჩრდილო-აღმოსავლეთით. აქედან საზღვარი მიემართება ტყის ზოლის გასწვრივ ჩრდილო-დასავლეთით 0.23კმ-ზე №046 წერტილამდე.
27. წერტილი №046 (X-511192, Y-4679633) მდებარეობს მდ. მშრალი-ხევის სათავეებიდან კახეთის ქედისკენ მიმავალი გზის ჩრდილო-აღმოსავლეთით. აქედან საზღვარი მიემართება ტყის ზოლის გასწვრივ ჩრდილო-დასავლეთით 0.16კმ-ზე №047 წერტილამდე.
28. წერტილი №047 (X-511101, Y-4679759) მდებარეობს მდ. მშრალი-ხევის სათავეებიდან კახეთის ქედისკენ მიმავალი გზის ჩრდილო-აღმოსავლეთით. აქედან საზღვარი კვეთს გზას და მიემართება სამხრეთ-დასავლეთით 0.24კმ-ზე №048 წერტილამდე.
29. წერტილი №048 (X-510865, Y-4679723) მდებარეობს კახეთის ქედზე მდებარე 2280.4 მ.ზ.დ. სიმაღლის გეოდეზიური ნიშნულის ჩრდილო-აღმოსავლეთით 0.22კმ-ზე. აქედან საზღვარი მიემართება კახეთის ქედზე გამავალი გზის პარალელურად ჩრდილო-დასავლეთით 0.41კმ-ზე №049 წერტილამდე.
30. წერტილი №049 (X-510683, Y-4680092) მდებარეობს კახეთის ქედზე გამავალი გზის აღმოსავლეთით. აქედან საზღვარი მიემართება კახეთის ქედზე გამავალი გზის პარალელურად ჩრდილო-დასავლეთით 0.47კმ-ზე №050 წერტილამდე.
31. წერტილი №050 (X-510591, Y-4680552) მდებარეობს კახეთის ქედზე მდებარე 2225 მ.ზ.დ. სიმაღლის გეოდეზიური ნიშნულის აღმოსავლეთით 0.16კმ-ზე. აქედან საზღვარი მიემართება კახეთის ქედზე გამავალი გზის პარალელურად ჩრდილოეთით 0.52კმ-ზე №051 წერტილამდე.
32. წერტილი №051 (X-510563, Y-4681058) მდებარეობს კახეთის ქედზე გამავალი გზის აღმოსავ-ლეთით. აქედან საზღვარი მიემართება კახეთის ქედზე გამავალი გზის პარალელურად ჩრდილო-აღმოსავლეთით 1.36კმ-ზე №052 წერტილამდე.
33. წერტილი №052 (X-511621, Y-4681837) მდებარეობს კახეთის ქედზე მდებარე 2257.5 მ.ზ.დ. სიმაღლის გეოდეზიური ნიშნულის სამხრეთ-აღმოსავლეთით 0.41კმ-ზე. აქედან საზღვარი მიემართება კახეთის ქედზე გამავალი გზის პარალელურად სამხრეთ-აღმოსავლეთით 1.35კმ-ზე, შემდეგ ტყის ზოლის გასწვრივ ჩრდილო-აღმოსავლეთით 1.1კმ-ზე №053 წერტილამდე.
34. წერტილი №053 (X-512744, Y-4681921) მდებარეობს კახეთის ქედზე მდებარე 2216 მ.ზ.დ. სიმაღლის გეოდეზიური ნიშნულის აღმოსავლეთით 0.42კმ-ზე. აქედან საზღვარი მიემართება ტყის ზოლის გასწვრივ აღმოსავლეთით 1.4კმ-ზე №054 წერტილამდე.
35. წერტილი №054 (X-514094, Y-4681978) მდებარეობს მდ. ბოხევისხევის სათავეში მეცხოველეობის ზაფხულის ბინასთან მდებარე 1972.4 მ.ზ.დ. სიმაღლის გეოდეზიური ნიშნულის სამხრეთით 0.08კმ-ზე. აქედან საზღვარი მიემართება ტყის ზოლის გასწვრივ სამხრეთ-აღმოსავლეთით 0.57კმ-ზე, შემდეგ ჩრდილო-დასავლეთით 1.82კმ-ზე №055 წერტილამდე.
36. წერტილი №055 (X-513564, Y-4682880) მდებარეობს კახეთის ქედზე. აქედან საზღვარი მიემართება კახეთის ქედის პარალელურად ტყის ზოლის გასწვრივ ჩრდილოეთით 1.84კმ-ზე №056 წერტილამდე.
37. წერტილი №056 (X-513572, Y-4683917) მდებარეობს კახეთის ქედზე მდებარე 2358.6 მ.ზ.დ. სიმაღლის გეოდეზიური ნიშნულის ჩრდილო-აღმოსავლეთით 0.37კმ-ზე. აქედან საზღვარი მიემართება კახეთის ქედის პარალელურად ტყის ზოლის გასწვრივ ჩრდილო-აღმოსავლეთით 1.23კმ-ზე №057 წერ-ტილამდე.
38. წერტილი №057 (X-514559, Y-4684344) მდებარეობს კახეთის ქედზე. აქედან საზღვარი მიემართება კახეთის ქედის პარალელურად ტყის ზოლის გასწვრივ ჩრდილო-აღმოსავლეთით 0.56კმ-ზე №058 წერტილამდე.
39. წერტილი №058 (X-515010, Y-4684643) მდებარეობს კახეთის ქედზე მეცხოველეობის ზაფხუ-ლის ბინასთან. აქედან საზღვარი მიემართება კახეთის ქედის პარალელურად ტყის ზოლის გასწვრივ ჩრდილო-აღმოსავლეთით 0.59კმ-ზე №059 წერტილამდე.
40. წერტილი №059 (X-515046, Y-4685158) მდებარეობს კახეთის ქედზე. აქედან საზღვარი მიე-მართება კახეთის ქედის პარალელურად ტყის ზოლის გასწვრივ სამხრეთ-აღმოსავლეთით 0.56კმ-ზე №060 წერტილამდე.
41. წერტილი №060 (X-515458, Y-4684899) მდებარეობს მდ. ილტოს სათავეში მდებარე 1851 მ.ზ.დ. სიმაღლის გეოდეზიური ნიშნულის ჩრდილო-აღმოსავლეთით 0.09კმ-ზე. აქედან საზღვარი მიემარ-თება ტყის ზოლის გასწვრივ ჩრდილო-აღმოსავლეთით 0.56კმ-ზე №061 წერტილამდე.
42. წერტილი №061 (X-515861, Y-4685241) მდებარეობს მდ. ილტოს სათავეში მდებარე 2294 მ.ზ.დ. სიმაღლის გეოდეზიური ნიშნულის ჩრდილო-დასავლეთით 0.19კმ-ზე. აქედან საზღვარი მიემართება ტყის ზოლის გასწვრივ სამხრეთით 0.36კმ-ზე №062 წერტილამდე.
43. წერტილი №062 (X-515862, Y-4684952) მდებარეობს მდ. ილტოს სათავეებში. აქედან საზღვარი მიემართება ტყის ზოლის გასწვრივ სამხრეთ-აღმოსავლეთით 0.32კმ-ზე №063 წერტილამდე.
44. წერტილი №063 (X-515917, Y-4684774) მდებარეობს მდ. ილტოს სათავეებში. აქედან საზღვარი მიემართება ტყის ზოლის გასწვრივ სამხრეთით 0.45კმ-ზე №064 წერტილამდე.
45. წერტილი №064 (X-515845, Y-4684330) მდებარეობს მდ. ილტოს სათავეში მდებარე 1917 მ.ზ.დ. სიმაღლის გეოდეზიური ნიშნულის ჩრდილოეთით 0.18კმ-ზე. აქედან საზღვარი მიემართება ტყის ზოლის გასწვრივ აღმოსავლეთით 0.69კმ-ზე №065 წერტილამდე.
46. წერტილი №065 (X-516398, Y-4684304) მდებარეობს მდ. ილტოს სათავეებში. აქედან საზღვარი მიემართება ტყის ზოლის გასწვრივ ჩრდილო-აღმოსავლეთით 1.22კმ-ზე №066 წერტილამდე.
47. წერტილი №066 (X-517267, Y-4684559) მდებარეობს მდ. ილტოს სათავეებში. აქედან საზღვარი მიემართება ტყის ზოლის გასწვრივ სამხრეთ-დასავლეთით 0.76კმ-ზე №067 წერტილამდე.
48. წერტილი №067 (X-517069, Y-4683891) მდებარეობს მდ. ილტოს სათავეებში. აქედან საზღვარი მიემართება ტყის ზოლის გასწვრივ სამხრეთ-დასავლეთით 0.91კმ-ზე №068 წერტილამდე.
49. წერტილი №068 (X-516509, Y-4683519) მდებარეობს 1841 მ.ზ.დ. სიმაღლის გეოდეზიური ნიშნულის ჩრდილო-დასავლეთით 0.13კმ-ზე. აქედან საზღვარი მიემართება ტყის ზოლის გასწვრივ სამხრეთ-აღმოსავლეთით 0.49კმ-ზე №069 წერტილამდე.
50. წერტილი №069 (X-516835, Y-4683276) მდებარეობს მდ. ილტოს ხეობიდან წოვათის ქედისკენ მიმავალი გზის დასავლეთით. აქედან საზღვარი მიემართება ტყის ზოლის გასწვრივ სამხრეთით 0.44კმ-ზე №070 წერტილამდე.
51. წერტილი №070 (X-516831, Y-4682962) მდებარეობს მდ. ილტოს ხეობიდან წოვათის ქედისკენ მიმავალ გზაზე მეცხოველეობის ზაფხულის ბინასთან მდებარე 1998 მ.ზ.დ. სიმაღლის გეოდეზიური ნიშნულის სამხრეთ-დასავლეთით 0.06კმ-ზე. აქედან საზღვარი მიემართება გზის გასწვრივ სამხრეთით 0.21კმ-ზე №071 წერტილამდე.
52. წერტილი №071 (X-516855, Y-4682753) მდებარეობს მდ. ილტოს ხეობიდან წოვათის ქედისკენ მიმავალ გზაზე. აქედან საზღვარი მიემართება ტყის ზოლის გასწვრივ ჩრდილო-აღმოსავლეთით 1.43კმ-ზე №072 წერტილამდე.
53. წერტილი №072 (X-517878, Y-4682900) მდებარეობს მდ. ილტოს ხეობიდან ტბათანის-მთისკენ მიმავალი გზის სამხრეთით. აქედან საზღვარი კვეთს გზას და მიემართება აღმოსავლეთით 0.7კმ-ზე №073 წერტილამდე.
54. წერტილი №073 (X-518558, Y-4682829) მდებარეობს წოვათის ქედის დასავლეთით. აქედან საზღვარი მიემართება სამხრეთ-დასავლეთით 0.55კმ-ზე №074 წერტილამდე.
55. წერტილი №074 (X-518459, Y-4682305) მდებარეობს წოვათის ქედის დასავლეთით ტბათანის-მთის (2457.1 მ.ზ.დ.) დასავლეთით. აქედან საზღვარი მიემართება სამხრეთ-აღმოსავლეთით ტყის ზოლის გასწვრივ 1.13კმ-ზე №075 წერტილამდე.
56. წერტილი №075 (X-518644, Y-4681639) მდებარეობს წოვათის ქედზე მდებარე 2102 მ.ზ.დ. სიმაღლის გეოდეზიურ ნიშნულთან. აქედან საზღვარი მიემართება სამხრეთით ტყის ზოლის გასწვრივ 1.14კმ-ზე №076 წერტილამდე.
57. წერტილი №076 (X-518734, Y-4681106) მდებარეობს წოვათის ქედზე გამავალ გზაზე 2085 მ.ზ.დ. სიმაღლის გეოდეზიური ნიშნულის დასავლეთით 0.07კმ-ზე. აქედან საზღვარი მიემართება ტყის ზოლის გასწვრივ სამხრეთ-დასავლეთით 0.66კმ-ზე №077 წერტილამდე.
58. წერტილი №077 (X-518600, Y-4680528) მდებარეობს წოვათის ქედზე გამავალ გზაზე. აქედან საზღვარი მიემართება წოვათის ქედის გასწვრივ სამხრეთ-დასავლეთით 6.71კმ-ზე №030 წერტილამდე.
ილტოს აღკვეთილს აღმოსავლეთიდან ესაზღვრება ბაწარის სახელმწიფო ნაკრძალი
1. წერტილი №030 (X-518014, Y-4675062) მდებარეობს საკანაფოს მთის ჩრდილო-აღმოსავლეთით. აქედან საზღვარი მიემართება სამხრეთ-დასავლეთით 0.23კმ-ზე №029 წერტილამდე.
2. წერტილი №029 (X-517791, Y-4674995) მდებარეობს საკანაფოს მთასთან 1856.2 მ.ზ.დ-ან. აქედან საზღვარი მიემართება დასავლეთით 0.27კმ-ზე №028 წერტილამდე.
3. წერტილი №028 (X-517373, Y-4675050) მდებარეობს საკანაფოს მთის დასავლეთით. აქედან საზღვარი მიემართება ჩრდილო-დასავლეთით 0.2კმ-ზე №027 წერტილამდე.
4. წერტილი №027 (X-517551, Y-4674967) მდებარეობს 1822 მ.ზ.დ. სიმაღლის გეოდეზიური ნიშნულის სამხრეთ-აღმოსავლეთით 0.18კმ-ზე. აქედან საზღვარი მიემართება ჩრდილო-დასავლეთით 0.21კმ-ზე №026 წერტილამდე.
5. წერტილი №026 (X-517179, Y-4675115) მდებარეობს 1822 მ.ზ.დ. სიმაღლის გეოდეზიური ნიშნულის სამხრეთ-დასავლეთით 0.04კმ-ზე. აქედან საზღვარი მიემართება სამხრეთ-დასავლეთით 0.19კმ-ზე №006 წერტილამდე.
6. წერტილი №006 (X-517020, Y-4675025) მდებარეობს მდ. ლაჩაანთხევის და მდ. ჩირისხევის წყალგამყოფზე. აქედან საზღვარი მიემართება წყალგამყოფის გასწვრივ სამხრეთ-დასავლეთით 0.1კმ-ზე №007 წერტილამდე.
7. წერტილი №007 (X-516944, Y-4674974) მდებარეობს მდ. ლაჩაანთხევის და მდ. ჩირისხევის წყალგამყოფზე. აქედან საზღვარი მიემართება წყალგამყოფის გასწვრივ სამხრეთ-დასავლეთით 0.09კმ-ზე №009 წერტილამდე.
8. წერტილი №009 (X-516749, Y-4674656) მდებარეობს მდ. ლაჩაანთხევის და მდ. ჩირისხევის წყალგამყოფზე. აქედან საზღვარი მიემართება წყალგამყოფის გასწვრივ სამხრეთ-დასავლეთით 0.3კმ-ზე №011 წერტილამდე.
9. წერტილი №011 (X-516489, Y-4674534) მდებარეობს მდ. ლაჩაანთხევის და მდ. ჩირისხევის წყალგამყოფზე მდებარე 1615 მ.ზ.დ. სიმაღლის გეოდეზიური ნიშნულის სამხრეთ-დასავლეთით 0.13კმ-ზე. აქედან საზღვარი მიემართება წყალგამყოფის გასწვრივ სამხრეთ-დასავლეთით 0.2კმ-ზე №025 წერტილამდე.
10. წერტილი №025 (X-516873, Y-4674921) მდებარეობს მდ. ლაჩაანთხევის და მდ. ჩირისხევის წყალგამყოფზე. აქედან საზღვარი მიემართება წყალგამყოფის გასწვრივ სამხრეთ-დასავლეთით 0.1კმ-ზე №024 წერტილამდე.
11. წერტილი №024 (X-516563, Y-4674599) მდებარეობს მდ. ლაჩაანთხევის და მდ. ჩირისხევის წყალგამყოფზე. აქედან საზღვარი მიემართება წუალგამყოფის გასწვრივ სამხრეთ-დასავლეთით 0.13კმ-ზე №023 წერტილამდე.
12. წერტილი №023 (X-516389, Y-4674458) მდებარეობს მდ. ლაჩაანთხევის და მდ. ჩირისხევის წყალგამყოფზე მდებარე 1662 მ.ზ.დ. სიმაღლის გეოდეზიური ნიშნულის სამხრეთ-აღმოსავლეთით 0.08კმ-ზე. აქედან საზღვარი მიემართება წყალგამყოფის გასწვრივ სამხრეთ-დასავლეთით 0.21კმ-ზე №022 წერტილამდე.
13. წერტილი №022 (X-516267, Y-4674294) მდებარეობს მდ. ლაჩაანთხევის და მდ. ჩირისხევის წყალგამყოფზე. აქედან საზღვარი მიემართება წყალგამყოფის გასწვრივ სამხრეთ-დასავლეთით 0.46კმ-ზე №021 წერტილამდე.
14. წერტილი №021 (X-515850, Y-4674120) მდებარეობს მდ. ლაჩაანთხევის და მდ. ჩირისხევის წყალგამყოფზე. აქედან საზღვარი მიემართება წყალგამყოფის გასწვრივ სამხრეთ-დასავლეთით 0.29კმ-ზე №020 წერტილამდე.
15. წერტილი №020 (X-515640, Y-4673934) მდებარეობს მდ. ლაჩაანთხევის და მდ. ჩირისხევის წყალგამყოფზე. აქედან საზღვარი მიემართება წყალგამყოფის გასწვრივ სამხრეთ-დასავლეთით 0.19კმ-ზე №019 წერტილამდე.
16. წერტილი №019 (X-515307, Y-4673810) მდებარეობს მდ. დიდი ველტეხისა და მდ. ჩირისხევის წყალგამყოფზე. აქედან საზღვარი მიემართება წყალგამყოფის გასწვრივ სამხრეთ-დასავლეთით 0.13კმ-ზე №016 წერტილამდე.
17. წერტილი №016 (X-515471, Y-4673867) მდებარეობს მდ. დიდი ველტეხისა და მდ. ჩირისხევის წყალგამყოფზე. აქედან საზღვარი მიემართება წყალგამყოფის გასწვრივ დასავლეთით 0.47კმ-ზე №018 წერტილამდე.
18. წერტილი №018 (X-514833, Y-4673818) მდებარეობს მდ. დიდი ველტეხისა და მდ. ჩირისხევის წყალგამყოფზე. აქედან საზღვარი მიემართება წყალგამყოფის გასწვრივ ჩრდილო-დასავლეთით 0.59კმ-ზე №017 წერტილამდე.
19. წერტილი №017 (X-514355, Y-4674096) მდებარეობს მდ. დიდი ველტეხისა და მდ. ჩირისხევის წყალგამყოფზე. აქედან საზღვარი მიემართება ჩრდილო-დასავლეთით 0.44კმ-ზე,
კვეთს მდ. ილტოს და უერთდება საწყის №001 წერტილს.
დანართი №
3 ფლორა და ფაუნა
�
ა) საქართველოს წითელ ნუსხაში შეტანილ მერქნიან მცენარეთა სახეობები
1. Buxus colchica
ბზა
2. Pterocaria pterocarpa
ლაფანი
3. Zelkova carpinifolia
ძელქვა
4. Taxus baccata
უთხოვარი
5. Castanea sativa
წაბლი
6. Quercus pedunculiflora
ჭალის მუხა
7. Juglans regia
კაკალი
8. Ulmus glabra
შიშველი თელადუმა
9. Ulmus minor
პატარა თელადუმა
ბ)
მცენარეთა ენდემური სახეობები:
1.
Angelica tatianae
2.
Heracleum asperum
3.
Heracleum roseum
4.
Heracleum sosnowskyi
5.
Hedera pastuchowii
6.
Aristolochia iberica
7.
Adenostyles platyphylloides
8. Carduus multijugus
9. Cirsium ketzkhovelii
10. Cirsium pugax
11. Erigeron caucasicus
12. Kemulariella rosea
13. Omalotheca caucasica
14. Pyrethrum leptophyllum
15. Senecio propinquus
16. Tephroseris cladobotris
17. Tephroseris subfloccosa
18. Symphytum asperum
19. Symphytum caucasicum
20. Erysimum aureum
21. Dianthus caucasicus
22. Silene linearifolia
23. Cephalaria gigantea
24. Euphorbia glaberrima
25. Lotus caucasicus
26. Gentiana angulosa
27. Gentianella caucasea
28. Thymus caucasicus
29. Thymus nummularius
30. Polygala transcaucasica
31. Anemonoides caucasica
32. Pulsatilla violacea
33. Ranunculus caucasicus
34. Ranunculus repens
35. Aconitum nasutum
36. Delphinium speciosum
37. Potentilla caucasica
38. Rubus georgicus
39. Scrophularia divaricata
40. Scrophularia lateriflora
41. Carex meinshauseniana
42. Ornithigalum woronowii
43. Scilla winogradowii
44. Fritillaria lutea
45. Gagea alexeenkoana
46. Gagea fibrosa
47. Dactylorhiza amblyoloba
გ) ფლორის სახეობების სია
ბაბანეურის სახელმწიფო ნაკრძალი
PTERIDOPHITA
Aspleniaceae
Asplenium adiantum-nigrum
Asplenium trichomanes
GYMNOSPERMAE
Taxaceae
Taxus baccata
ANGIOSPERMAE
DICOTILEDONES
Aceraceae
Acer campestre
Acer laetum
Anacardiaceae
Cotinus coggygria
Rhus coriaria
Apiaceae
Anthriscus nemorosa
Eryngium campestre
Laser trilobum
Sanicula europaea
Smyrnium perfoliatum
Apocynaceae
Vinca herbacea
Araliaceae
Hedera helix
Hedera pastuchowii
Asclepiadaceae
Periploca graeca
Aristolochiaceae
Aristolochia iberica
.
Asteraceae
Ambrosia artemisiifolia
Cichorium intybus
Erigeron canadensis
Hieracium polosella
Lapsana communis
Lapsana grandiflora
Pterotheca saneta
Serratula quinquefolia
Solidago virgaurea
Tragopogon pusillus
Xeranthemum cylindraceum
Betulaceae
Alnus barbata
Boraginaceae
Aegonychon purpureo-caeruleum
Anchusa italica
Cynoglosum creticum
Brassicaceae
Alliaria petiolata
Dentaria balbifera
Dentaria quinquefolia
Hesperis matronalis
Pachyphragma macrophyllum
Turritis glabra
Buxaceae
Buxus colchica
Campanulaceae
Campanula hohenakerii
Campanula rapunculoides
Caprifoliaceae
Lonicera caprifolium
Lonicera caucasica
Sambucus ebulus
Sambucus nigra
Caryophyllaceae
Cerastium ruderale
Dianthus armeria
Petrorhagia saxifraga
Silene italica
Celastraceae
Euonymus europaea
Euonymus latifolia
Celtidaceae
Celtis caucasica
Eunymus verucosa
Convolvulaceae
Convolvulus cantabrica
Cornaceae
Cornus mas
Swida australis
Corylaceae
Carpinus caucasica
Carpinus orientalis
Corylus avellana
Dioscoreaceae
Tamus communis
Ebenaceae
Diospyros lotus
Equisetaceae
Equisetum arvense
Euphorbiaceae
Euphorbia falcata
Euphorbia iberica
Fabaceae
Astragalus brachycarpus
Astragalus glycyphylos
Coronilla varia
Gleditsia triacanthos
Lathyrus afaca
Lathyrus pratensis
Lathyrus roseus
Medicago hemicycla
Medicago minima
Melilotus officinalis
Robinia pseudoacacia
Trifolium campestre
Trifolium echinatum
Trifolium medium
Trifolium repens
Vicia lutea
Vicia crocea
Vicia nabonensis
Vicia truncatula
Fagaceae
Fagus orientalis
Quercus iberica
Quercus pedunculiflora
Fumariaceae
Corydalis caucasica
Gentianaceae
Centaurium meyeri
Geraniaceae
Geranium palustre
Helleboraceae
Erodium cicutatum
Geranium albanum
Geranium robertianum
Geranium sylvaticum
Helleborus caucasicus
Hypericaceae
Hypericum perforatum
Juglandaceae
Juglans regia
Pterocaria pterocarpa
Lamiaceae
Ajuga orientalis
Ajuga reptans
Calamintha menthifolia
Clinopodium vulgare
Clinopodium umbrosum
Glechoma hederacea
Origanum vulgare
Salvia verticillata
Sideritis montana
Teucrium polium
Thymus tiflisiensis
Linaceae
Linum usitatissimum
Moraceae
Morus alba
Morus nigra
Oleaceae
Fraxinus excelsior
Jasminum fruticans
Ligustrum vulgare
Onagraceae
Circaea
lufetiana
Paeoniaceae
Paeonia caucasica
Papaveraceae
Papaver commutatum
Phytolacaceae
Phytolaca
americana
Plantaginaceae
Plantago lanceolata
Plantago major
Primulaceae
Cyclamen vernum
Lysimachia dubia
Lysimachia verticillaris
Primula woronowii
Ranunculaceae
Clematis vitalba
Consolida orientalis
Ficaria calthifolia
Ranunculus bulbosus
Ranunculus trachycarpus
Thalictrum collinum
Rhamnaceae
Frangula alnus
Paliurus spina-christi
Rhamnus cathartica
Rhamnus pallasii
Rosaceae
Agrimonia eupatoria
Cerasus silvestris
Crataegus kyrtostylla
Crataegus microphylla
Crataegus orientalis
Crataegus pentagyna
Cydonia oblonga
Filipendula vulgaris
Fragaria vesca
Geum urbanum
Malus orientalis
Mespilus germanica
Potentilla adenophylla
Potentilla argentea
Prunus divaricata
Prunus spinosa
Pyrancantha coccinea
Pyrus caucasica
Rosa canina
Rubus caucasigenus
Sorbus torminalis
Spiraea hypericifolia
Rubiaceae
Galium odoratum
Galium humifusum
Galium verum
Salicaceae
Populus alba
Populus canescens
Populus nigra
Salix alba
Scrophulariaceae
Digitalis nervosa
Verbascum formosum
Verbascum ploeniceum
Veronica crista-galli
Veronica chamaedrys
Veronica peduncularis
Veronica polita
Staphyleaceae
Staphylea pinnata
Thymelaceae
Daphne pontica
Tiliaceae
Tilia begoniifolia
Ulmaceae
Ulmus carpinifolia
Ulmus glabra
Zelkova carpinifolia
Urticaceae
Urtica dioica
Verbenaceae
Verbena officinalis
Violaceae
Viola alba
Viola arvensis
Viola odorata
Viola reihenbachiana
Vitaceae
Vitis sylvestris
MONOCOTILEDONES
Alliaceae
Allium gramineum
Araceae
Arum orientale
Asparagaceae
Ruscus ponticus
Cyperaceae
Carex buschiorum
Carex divulsa
Carex michelii
Carex muricata
Carex tomentosa
Carex sylvatica
Juncaceae
Lusula sylvatica
Liliaceae
Scilla sibirica
Orchidaceae
Cephalanthera rubra
Cephalanthera longifolia
Dactylorhiza flavescens
Epipactis condensata
Epipactis leptochila
Limodorum abortivum
Orchis masula
Orchis simia
Platanthera bifolia
Poaceae
bothriochloa ischaemum
Cynosurus echinatus
Brachypodium sylvaticum
Dactylis glomerata
Festuca montana
Festuca valesiaca
Koeleria cristata
Melica officinalis
Melica uniflora
Oplismenus undulatifolius
Phleum paniculatum
Piptatherum virescens
Poa bulbosa
Vulpia myuros
Smilacaceae
Smilax excelsa
ბაწარის სახელმწიფო ნაკრძალი და ილტოს აღკვეთილი
PTERIDOPHYTA
LYCOPSIDA
Selaginelaceae
Selaginella Helvetica
SPHENOPSIDA
Equisetaceae
Equisetum palustre
Equisetum telmateia
FILICOPSIDA
Aspleniaceae
Asplenium adiantum-nigrum
Asplenium ruta-muraria
Asplenium septentrionale
Asplenium trichomanes
Asplenium viride
Asplenium woronowii
Phyllitis scolopendrium
Dennstaedtiaceae
Pteridium aquilinum
Pteridium tauricum
Dryopteridaceae
Athyrium distentifolium
Cystopteris fragilis
Dryopteris carthusiana
Dryopteris dilatata
Dryopteris filix-mas
Dryopteris oreopteris
Dryopteris pseudomas
Dryopteris phegopteris
Dryopteris thelypteris
Gimnocarpium dryopteris
Matteuccia strutiopteris
Polystichum aculeatum
Polystichum braunii
Polystichum lonchitis
Polystichum setiferum
Woodsia alpina
Woodsia fragilis
Ophioglossaceae
Opioglossum lusitanicum
Ophioglossum vulgatum
Polypodiaceae
Polypodium australe
Polypodium vulgare
Pteridaceae
Cryptogramma crispa
Thelypteridaceae
Thelypteris oreopteris
Thelypteris palustris
SPERMATOPHYTA
GYMNOSPERMAE
Taxaceae
Taxus baccata
ANGIOSPERMAE
DICOTILEDONES
Aceraceae
Acer campestre
Acer laetum
Acer platanoides
Acer trautvetteri
Acer pseudoplatanus
Apiaceae
Angelica tatianae
Anthriscus cerefolium
Anthriscus sylvestris
Astrantia maxima
Bupleurum polyphyllum
Bupleurum rotundifolium
Carum carvi
Carum caucasicum
Chaerophyllum angelicifolium
Chaerophyllum aureum
Chaerophyllum bulbosum
Chaerophyllum roseum
Chamaesciadum acaule
Daucus carota
Eleutherospermum cicutarium
Eryngium caucasicum
Froriepia subpinnata
Heracleum asperum
Heracleum roseum
Heracleum sosnowskyi
Laser trilobus
Ligusticum alatum
Pastinaca armena
Peucedanum caucasicum
Pimpinella affinis
Pimpinella rhodantha
Pimpinella saxifraga
Pimpinella tripartita
Sanicula europaea
Seseli transcaucasicum
Siumi sisaroideum
Smyrnium perfoliatum
Torilis arvensis
Torilis japonica
Apocinaceae
Vinca herbacea
Aquifoliaceae
Ilex colchica
Araliaceae
Hedera helix
Hedera pastuchowii
Aristolochiaceae
Aristolochia iberica
Asteraceae
Achillea bisserata
Achillea filipendulia
Achillea micrantha
Achillea millefolium
Achillea ptarmicifolia
Achillea setacea
Adenostyles platyphylloides
Ambrosia artemisifolia
Antennaria caucasica
Anthemis altissima
Anthemis cotula
Anthemis dumetorum
Anthemis fruticulosa
Anthemis melanoloma
Anthemis rigescens
Anthemis sosnowskyana
Arctium lappa
Artemisia annua
Artemisia vulgaris
Aster alpinus
Aster ammeloides
Bakhausia marschallii
Bakhausia rhoeadifolia
Bellis perennis
Carduus arabicus
Carduus crispus
Carduus multijugus
Carlina vulgaris
Carpesium abrotenoides
Centaurea abbreviata
Centaurea bella
Centaurea cheiranthifolia
Centaurea fischerii
Centaurea salicifolia
Cicerbita deltoids
Cicerbita petiolata
Cicerbita racemosa
Cichorium intybus
Cirsium brevipapposum
Cirsium ciliatum
Cirsium ketzkhovelii
Cirsium obvallatum
Cirsium pugax
Cirsium simplex
Dichrocephala integrifolia
Dolichorriza caucasica
Dorichium macrophyllum
Erigeron alpinus
Erigeron canadensis
Erigeron caucasicus
Erigeron crispus
Erigeron orientalis
Erigeron uniflorus
Eupatorium cannabinum
Hieracium bauhini
Hieracium hypoglaucum
Hieracium pilossela
Hieracium turfosum
Hieracium vulgatum
Inula aspera
Inula britannica
Inula grandiflora
Inula helenium
Inula orientalis
Kemulariella rosea
Lactuca saligna
Lactula serriola
Lapsana communis
Lapsana grandiflora
Leontodon asperus
Leontodon danubialis
Leontodon hispidus
Leucanthemum vulgare
Mycelis muralis
Omalotheca caucasica
Omalotheca
supina
Petasites albus
Picris hieracioides
Psephellus dealbatus
Pyrethrum coccianum
Pyrethrum leptophyllum
Pyrethrum macrophyllum
Pyrethrum parthenifolium
Senecio othonnae
Senecio propinquus
Senecio vernalis
Serratula quinquifolia
Solidago virgaurea
Sonchus oleraceus
Taraxacum officinale
Taraxacum porphyranthum
Taraxacum prilipkoi
Telekia speciosa
Tephroseris cladobotris
Tephroseris subfloccosa
Tragopogon graminifolius
Tussilago farfara
Xanthium strumarium
Balsaminaceae
Impatiens holi-tangere
Betulaceae
Alnus barbata
Alnus incana
Betula litwinowii
Boraginaceae
Aegonychon purpurocaeruleum
Anchusa azurea
Brunnera macrophylla
Lithospermum arvense
Cynoglossum officinale
Echium altissimum
Echium vulgare
Myosotis alpestris
Myosotis amoena
Myosotis cespitosa
Myosotis sylvatica
Nonea setosa
Symphytum asperum
Symphytum caucasicum
Trachystemon orientalis
Brassicaceae
Alliaria petiolata
Arabidopsis thaliana
Barbarea vulgaris
Brassica campestris
Capsella bursa-pastoris
Cardamine hirsuta
Cardamine impatiens
Cardamine uliginosa
Dentaria bulbifera
Dentaria quinquifolia
Descuraina sophia
Draba hispida
Erysimum aureum
Hesperis matronalis
Lepidium campestre
Lepidium ruderale
Murbeckiella huetii
Nasturcium officinale
Pachyphragma macrophyllum
Sisimbrium loeselii
Sisimbrium officinale
Thlaspi arvense
Campanulaceae
Campanula alliariafolia
Campanula collina
Campanula hohenackeri
Campanula latifolia
Campanula cordifolia
Campanula glomerata
Campanula tridentata
Gadellia lactiflora
Cannabaceae
Cannabis ruderalis
Humulus lupulus
Caprifoliaceae
Lonicera caprifolium
Lonicera orientalis
Caryophyllaceae
Arenaria serpyllifolia
Cerastium arvense
Cerastium glomeratum
Cerastium davuricum
Cerastium purpurascens
Dianthus caucasicus
Dichodon cerastoides
Eremogone lychnidea
Gypsophila elegans
Kohlrauschia prolifera
Melandrium latifolium
Minuartia oreina
Minuartia verna
Moehringia trinervia
Myosoton aquaticum
Oberna multifida
Sagina saginoides
Saponaria officinalis
Scleranthus uncinatus
Silene compacta
Silene italica
Silene linearifolia
Silene ruprechtii
Silene wallichiana
Stellaria anagaloides
Stellaria holostea
Stellaria media
Celastraceae
Euonimus europaea
Euonimus latifolia
Euonimus verrucosa
Chenopodiaceae
Chenopodium album
Cistaceae
Helianthemum grandiflorum
Convolvulaceae
Calystegia silvatica
Convolvulus cantabrica
Cornaceae
Cornus mas
Swida australis
Corylaceae
Carpinus caucasica
Carpinus orientalis
Corylus avellana
Crassulaceae
Hylotelephium caucasicum
Sedum hispanicum
Sedum involucratum
Sedum oppositifolium
Sempervivum caucasicum
Cuscutaceae
Cuscuta epithymum
Cuscuta europaea
Datiscaceae
Datisca cannibina
Dipsacaceae
Cephalaria gigantea
Dipsacus laciniatus
Dipsacus pilosus
Khautia montana
Scabiosa bipinnata
Scabiosa caucasica
Ericaceae
Pyrola minor
Rhododendron luteum
Vaccinium arctostaphylos
Euphorbiaceae
Euphorbia condylocarpa
Euphorbia glaberrima
Euphorbia helioscopia
Euphorbia macroceras
Fabaceae
Amoria ambigua
Amoria repens
Anthyllis variegata
Astragalus brachycarpus
Astragalus resupinatum
Chrysaspis campestris
Galega orientalis
Lathyrus hirsutus
Lathyrus roseus
Lotus caucasicus
Medicago arabica
Medicago denticulata
Medicago lupulina
Medicago minima
Medicago orbicularis
Medicago polychroa
Melilotus officinalis
Orobus cyaneus
Trifolium arvense
Trifolium campestre
Trifolium canescens
Trifolium medium
Trifolium pratense
Trifolium trichcephalum
Vicia balancae
Vicia hirsuta
Vicia sativa
Fagaceae
Castanea sativa
Fagus orientalis
Quercus iberica
Quercus pedunculiflora
Fumariaceae
Corydalis angustifolia
Corydalis marschalliana
Fumaria schleicheri
Gentianaceae
Centaurium erythraea
Gentiana angulosa
Gentiana cruciata
Gentiana dshimilensis
Gentiana schistocalyx
Gentianella caucasea
Swertia iberica
Geraniaceae
Erodium cicutarium
Geranium ibericum
Geranium robertianum
Geranium sylvaticum
Geranium gracile
Grossulariaceae
Ribes biebersteinii
Hypericaceae
Hypericum androsaemum
Hypericum perforatum
Hypericum linarioides
Hypericum hirsutum
Hypericum quadrangulum
Juglandaceae
Juglans regia
Lamiaceae
Ajuga genevensis
Ajuga orientalis
Ajuga reptans
Calamintha nepeta
Clinopodium vulgare
Glechoma hederacea
Lamium album
Lamium maculatum
Leonurus quinquilobatus
Mentha longifolia
Nepeta cataria
Origanum vulgare
Prunella laciniata
Prunella vulgare
Salvia glutinosa
Stachys sylvatica
Thymus caucasicus
Thymus nummularius
Linaceae
Linum nervosum
Lithraceae
Lithrum salicaria
Malvaceae
Abutilon theophrasti
Alcea rugosa
Althaea armeniaca
Malva neglecta
Malva sylvestris
Oleaceae
Fraxinus excelsior
Ligustrum vulgare
Onagraceae
Chamerion angustifolium
Circaea lutetiana
Epilobium hirsutum
Epilobium montanum
Epilobium parviflorum
Oxalidaceae
Oxalis acetosella
Papaveraceae
Chelidonium majus
Papaver commutatum
Phytolacaceae
Phytolaca americana
Plantaginaceae
Plantago lanceolata
Plantago major
Plantago media
Polygalaceae
Polygala alpicola
Polygala transcaucasica
Polygonaceae
Polygonum alpinum
Polygonum aviculare
Bistorta carnea
Fallopia convolvulus
Persicaria hydropiper
Persicaria maculata
Rumex acetosa
Rumex acetosella
Rumex alpestris
Rumex alpinus
Rumex conglomeratus
Portulaceae
Portulaca oleracea
Primulaceae
Lysimachia verticillaris
Primula macrocalyx
Ranunculaceae
Anemonoides caucasica
Anemonastrum fasciculatum
Clematis vitalba
Ficaria caltifolia
Pulsatilla violacea
Ranunculus oreophilus
Ranunculus bulbosus
Ranunculus caucasicus
Ranunculus repens
Thalictrum buschianum
Thalictrum foetidum
Aconitum nasutum
Aconitum orientale
Aquilegia caucasica
Caltha
palustris
Caltha polypetala
Delphinium speciosum
Helleborus caucasicus
Trollius ranunculinus
Rhamnaceae
Rhamnus cathartica
Rosaceae
Agrimonia eupatoria
Alchemilla caucasica
Alchemilla erythropoda
Alchemilla sericata
Alchemilla stellulata
Aruncus vulgaris
Cerasus avium
Crataegus curvicephala
Crataegus pentagina
Filipendula vulgaris
Fragaria vesca
Geum urbanum
Laurocerasus officinalis
Malus orientalis
Mespinus germanica
Padus avium
Padellus mahaleb
Potentilla argentea
Potentilla canescens
Potentilla caucasica
Potentilla crantzii
Potentilla erecta
Potentilla micrantha
Potentilla recta
Potentilla reptans
Poterium polyganum
Prunus divaricata
Pyrus caucasica
Rosa canina
Rosa pulverulenta
Rubus caesius
Rubus georgicus
Rubus idaeus
Rubus saxatilis
Sibbaldia parviflora
Sibbaldia semiglabra
Sorbus aucuparia
Sorbus torminalis
Spiraea hypericifolia
Pyracantha coccinea
Rubiaceae
Asperula caucasica
Galium odoratum
Galium molugo
Galium rubioides
Galium verum
Cruciata laevipes
Rutaceae
Dictamnus caucasicus
Salicaceae
Populus nigra
Populus tremula
Salix alba
Salix caprea
Sambucaceae
Sambucus ebulus
Sambucus nigra
Santalaceae
Thesium arvense
Saxifragaceae
Saxifraga cartilaginea
Saxifraga cymbalaria
Saxifraga sibirica
Scrophulariaceae
Digitalis ferruginea
Euphrasia pectinata
Euphrasia petiolaris
Lathraea squamaria
Linaria genistifolia
Linaria vulgaris
Melampyrum arvense
Odontites vulgaris
Pedicularis condensata
Pedicularis comosa
Pedicularis wilhelmsiana
Rhinantus minor
Rhinanthus vernalis
Rhynchocorys elephas
Rhynchocorys stricta
Scrophularia divaricata
Scrophularia lateriflora
Scrophularia nodosa
Scrophularia rupestris
Scrophularia umbrosa
Scrophularia variegata
Verbascum blattaria
Verbascum laxum
Verbascum phlomoides
Verbascum phloeniceum
Verbascum thapsus
Veronica anagallis-aquatica
Veronica arvensis
Veronica chamaedrys
Veronica crista-galli
Veronica filiformis
Veronica gentianoides
Veronica officinalis
Veronica peduncularis
Veronica schistosa
Veronica serpyllifolia
Solanaceae
Atropa caucasica
Hyoscyamus niger
Physalis alkekengi
Solanum pseudopersicum
Tamaricaceae
Tamarix hohenackeri
Thymelaceae
Daphne glomerata
Daphne mezereum
Daphne pontica
Tiliaceae
Tilia begoniifolia
Ulmaceae
Ulmus glabra
Ulmus minor
Urticaceae
Parietaria judaica
Parietaria officinalis
Parietaria serbica
Urtica dioica
Valerianaceae
Valeriana alliariifolia
Valeriana alpestris
Valeriana cardamines
Valeriana officinalis
Valeriana tiliifolia
Verbenaceae
Verbena officinalis
Viburnaceae
Viburnum opulus
Violaceae
Viola alba
Viola arvensis
Viola kitaibeliana
Viola odorata
Viscaceae
Viscum album
�
MONOCOTILEDONES
Alismataceae
Alisma plantago-aquatica
Alliaceae
Allium ursinum
Allium victorialis
Allium waldsteinii
Amaryllidaceae
Galanthus caucasicus
Galanthus lagodechianus
Araceae
Arum orientale
Asparagaceae
Asparagus officinalis
Colchicaceae
Colchicum speciosum
Merendera trigina
Cyperaceae
Bolboschoenus maritimus
Carex caucasica
Carex cinerea
Carex cuspidata
Carex dacica
Carex digitata
Carex divulsa
Carex medwedewii
Carex meinshauseniana
Carex muricata
Carex schkuhrii
Carex versicaria
Carex sylvatica
Scirpus sylvaticus
Convallariaceae
Convallaria transcaucasica
Polygonatum glaberrimum
Polygonatum verticillatum
Dioscoreaceae
Tamus communis
Hyacintaceae
Muscari szovitsianum
Ornithogalum magnum
Ornithigalum woronowii
Puschkinia scilloides
Scilla sibirica
Scilla winogradowii
Iridaceae
Crocus speciosum
Juncaceae
Juncus articulatus
Juncus bufonius
Juncus effuses
Juncus inflexus
Luzula forsteri
Luzula multiflora
Luzula pseudosudetica
Luzula spicata
Lemnaceae
Lemna trisulca
Liliaceae
Fritillaria lutea
Gagea alexeenkoana
Gagea anisantos
Gagea fibrosa
Gagea lutea
Paris incompleta
Melanthiaceae
Veratrum lobelianum
Orchidaceae
Cephalanthera damasonium
Cephalanthera longifolia
Cephalanthera rubra
Dactylorhiza euxina
Dactylorhiza amblyoloba
Dactylorhiza urvilleana
Epipactis leptochila
Epipactis helleborine
Epipactis palustris
Epipogium aphyllum
Goodyera repens
Gymnadenia conopsea
Limodorum abortivum
Listera ovata
Neottia nidus-avis
Orchis oestrifera
Orchis mascula
Platanthera bifolia
Platanthera chlorantha
Poaceae
Agrostis gigantea
Agrostis planifolia
Agrostis tenuis
Ahisantha sterilis
Anthoxanthum odoratum
Arrenatherum elatius
Bothriochloa ischaemum
Brachypodium sylvaticum
Briza elatior
Bromopsis variegata
Bromus commutatus
Bromus japonicus
Bromus scoparius
Calamagrostis arundinacea
Calamagrostis epigeios
Catabrosella variegata
Cynodon dactylon
Cynosurus echinatus
Dactylis glomerata
Deschampsia caespitosa
Digitaria pectiniformis
Echinochloa crus-galli
Eleusine indica
Elytrigia repens
Festuca drymeja
Festuca gigantea
Festuca ovina
Festuca pratensis
Festuca valesiaca
Festuca airoides
Festuca woronowii
Gliceria arundinacea
Helictotrichon adzaricum
Hordeum europaeum
Koeleria albovii
Lolium rigidum
Melica picta
Melica uniflora
Milium effusum
Milium schmidtianum
Nardus stricta
Oplismenus undulatifolius
Phleum alpinum
Phleum phleoides
Phleum pratense
Poa alpina
Poa annua
Poa bulbosa
Poa longifolia
Poa nemoralis
Poa palustris
Poa pratensis
Trisetum flavescens
Potamogetonaceae
Potamogeton crispus
Smilacaceae
Smilax exdcelsa
დ) ძუძუმწოვრები
მსხვილი და საშუალო ზომის ძუძუმწოვრები
№
ლათინური სახელწოდება
ქართული სახელწოდება
საქართვ. წითელი ნუსხა (კონს. სტატუსი)
IUCN -ის წითელი ნუსხა (კონს. სტატუსი)
1.
Capreolus capreolus
შველი
2.
Rupicapra rupicapra (spp. caucasica)
არჩვი
+(EN)
+ (VU)
3.
Sus scrofa
გარეული ღორი
4.
Ursus arctos
მურა დათვი
+(EN)
5.
Canis aureus
ტურა
6.
Canis lupus
მგელი
7.
Felis sylvestris
გარეული კატა
8.
Lynx lynx
ფოცხვერი
+(CR)
+(NT)
9.
Martes foina
ქვის კვერნა
10.
Martes martes
ტყის კვერნა
11.
Meles meles
მაჩვი
12.
Lutra lutra
წავი
+(VU)
13.
Vulpes vulpes
მელა
14.
Lepus europaeus
კურდღელი
წვრილი ძუძუმწოვრები (სახეობების სავარაუდო სია)
№
ლათინური სახელწოდება
ქართული სახელწოდება
კავკასიის ენდემი
საქ
ა
რთ. წითელი ნუსხა (კონს. სტატუსი)
IUCN -ის წითელი ნუსხა (კონს. სტატუსი)
1.
Erinaceus europaeus
ზღარბი
2.
Talpa coeca
მცირე თხუნელა
3.
Sorex raddei
რადეს ბიგა
+
4.
Sorex satunini
კავკასიური ბიგა
5.
Sorex volnuchini
ვოლნუხინის ბიგა
6.
Neomys schelkovnicovi
შელკოვნიკოვის წყლის ბიგა
7.
Crocidura leucodon
თეთრმუცელა კბილთეთრა
8.
Crocidura gueldenstaedtii
გრძელკუდა კბილთეთრა
9.
Rhinopholus hipposideros
მცირე ცხვირნალა
+ (VU 2a)
10.
Myotis emarginatus
სამფერი მღამიობი
+ (VU 2a)
11.
Myotis nattereri
ნატერერის მღამიობი
12.
Myotis blythi
წვეტყურა მღამიობი
13.
Myotis mystacinus
ულვაშა მრამიობი
14.
Myotis brandtii
ბრანდტის მღამიობი
15.
Myotis daubentonii
დაუბენტონის მღამიობი
16.
Eptesicus serotinus
მეგვიანე ღამურა
17.
Nyctalus lasiopterus
გიგანტური მეღამურა
+ (NT)
18.
Nyctalus leisleri
მცირე მეღამურა
+ (NT)
19.
Nyctalus noctula
წითური მეღამურა
20.
Barbastella barbastellus
ევროპული მაჩქათელა
+ (VU A2a)
+ (VU 2a)
21.
Plecotus auritus
მურა ყურა
22.
Vespertilio murinus
ღამურა
23.
Sciurus anomalus
კავკასიური ციყვი
+ (VU A1e)
+ (NT)
24.
Sciurus vulgaris
ჩვეულებრივი ციყვი
25.
Myoxus glis
ჩვეულებრივი ძილგუდა
+ (NT)
26.
Dryomys nitedula
ტყის ძილგუდა
+ (NT)
27.
Cricetulus migratorius
რუხი ზაზუნა
+ ( VU A2a)
+ (NT)
28.
Chionomys gud
გუდაურის მემინდვრია
+
+ (NT)
29.
Chionoys roberti
მცირეაზიული მემინდვრია
+
+ (NT)
30.
Microtus arvalis
ჩვეულებრივი მემინდვრია
31.
Microtus majori
ბუჩქნარის მემინდვრია
32.
Microtus daghestanicus
დაღესტნური მემინდვრია
+
33.
Mus musculus
ველის თაგვი
34.
Apodemus fulvipectus
კავკასიური ტყის თაგვი
35.
Apodemus uralensis
მცირე ტყის თაგვი
36.
Apodemus ponticus
კავკასიური თაგვი
37.
Rattus rattus
შავი ვირთაგვა
ე) ფრინველები
№
ლათინური სახელწოდება
ქართული სახელწოდება
საქ
ართ. წითელი ნუსხა
IUCN -ის წითელი ნუსხა
1.
Accipiter gentilis
ქორი
2.
Accipiter nisus
მიმინო
3.
Aegipius monachus
სვავი
+
+ (NT)
4.
Aegythalos caudatus
თოხიტარა
5.
Anthus pratensis
მდელოს მწყერჩიტა
6.
Anthus spinoletta
მთის მწყერჩიტა
7.
Apus apus
ნამგალა
8.
Aquila chrysaetus
მთის არწივი
+
9.
Aquila pomarina
მცირე მყივანა არწივი
10.
Bubo bubo
ზარნაშო
11.
Buteo buteo
ჩვეულებრივი კაკაჩა
12.
Carduelis carduelis
ჩიტბატონა
13.
Carduelis chloris
მწვანულა
14.
Carduelis spinus
ჭივჭავი
15.
Carpodacus erythrinus
ჩვეულებრივი კოჭობა
16.
Certhia familiaris
ჩვეულებრივი მგლინავა
17.
Cinclus cinclus
წყლის შაშვი
18.
Coccothraustes coccothraustes
კულუმბური
19.
Columba oenas
გულიო
20.
Columba palumbus
ქედანი
21.
Corvus corax
ყორანი
22.
Corvus corone
რუხი ყვავი
23.
Coturnix coturnix
მწყერი
24.
Cuculus canorus
გუგული
25.
Dendrocopos major
დიდი ჭრელი კოდალა
26.
Dendrocopos minor
მცირე ჭრლი კოდალა
27.
Dryocopus martius
შავი კოდალა
28.
Eremophila alpestris
რქოსანი ტოროლა
29.
Erythacus rubecula
გულწითელა
30.
Falco peregrinus
შავარდენი
31.
Falco tinnunculus
კირკიტა
32.
Ficedula parva
მცირე მემატლია
Fringilla coelebs
ნიბლია
33.
Garrulus glandarius
ჩხიკვი
34.
Gypaetus barbatus
ბატკანძერი
+
35.
Gyps fulvus
ორბი
+
36.
Jynx torquilla
მაქცია
37.
Lanius collurio
ჩვეულებრივი ღაჟო
38.
Merops apiaster
კვირიონი
39.
Milvus migrans
ძერა
40.
Monticola saxatilis
ჭრელი კლდის შაშვი
41.
Motacilla alba
წყალწყალა
42.
Muscicapa striata
ჭრელი მემატლია
43.
Oenanthe isabellina
მოცეკვავე მეღორღია
44.
Oriolus oriolus
მოლაღური
45.
Parus ater
შავი წივწივა
46.
Parus caeruleus
წიწკანა
47.
Parus major
დიდი წივწივა
48.
Pernis apivorus
კრაზანაჭამია
49.
Phoenicurus ochruros
შავი ბოლოცეცხლა
50.
Phoenicurus phoenicurus
ჩვეულებრივი ბოლოცეცხლა
51.
Phylloscopus lorenzii
კავკასიური ყარანა
52.
Pica pica
კაჭკაჭი
53.
Picus viridus
მწვანე კოდალა
54.
Prunella modularis
ტყის ჭვინტაკა
55.
Pyrrhula pyrrhula
სტვენია
56.
Scolopax rusticola
ტყის ქათამი
57.
Serinus pusillus
წითელთავა მთიულა
58.
Sitta europaea
ჩვეულებრივი ცოცია
59.
Strix aluco
ტყის ბუ
60.
Sylvia atricapilla
შავთავა ასპუჭაკა
61.
Troglodytes troglodytes
ჭინჭრაქა
62.
Turdus merula
შავი შაშვი
63.
Turdus philomelos
მგალობელი შაშვი
64.
Turdus torquatus
თეთრგულა შაშვი
65.
Turdus viscivorus
ჩხართვი
66.
Tychodroma muraria
კლდეცოცია
ვ) რეპტილიები
№
ლათინური სახელწოდება
ქართული სახელწოდება
კავკასიის ენდემი
საქ
ართ. წითელი ნუსხა
IUCN -ის წითელი ნუსხა
1.
Anguis fragilis
ბოხმეჭა
2.
Coronella austriaca
სპილენძა
3.
Darevskia praticola
მდელოს ხვლიკი
+
4.
Darevskia caucasica
კავკასიური ხვლიკი
+
5.
Darevskia derjugini
ართვინის ხვლიკი
+
6.
Darevskia rudis (?)
ქართული ხვლიკი
+
7.
Elaphe longissima
ესკულაპის მცურავი
8.
Elaphe quatuorlineata
ოთხზოლიანი მცურავი
9.
Lacerta agilis
მარდი ხვლიკი
10.
Lacerta strigata
ზოლიანი ხვლიკი
11.
Lacerta media
საშუალო ხვლიკი
12.
Natrix natrix
ჩვეულებრივი ანკარა
13.
Natrix tessellata
წყლის ანკარა
14.
Vipera dinniki (?)
კავკასიური გველგესლა
+
+(VU)
+ (VU)
ზ) ამფიბიები
№
ლათინური სახელწოდება
ქართული სახელწოდება
კავკასიის ენდემი
IUCN -ის წითელი ნუსხა
1.
Bufo verrucosissimus
კოლხური გომბეშო
+
2.
Bufo viridis
მწვანე გომბეშო
3.
Hyla arborea
ჩვეულებრივი ვასაკა
+ (NT)
4.
Pelodytes caucasicus
კავკასიური ჯვრიანა
+
5.
Rana ridibunda
ტბის ბაყაყი
6.
Rana macrocnemis
მცირეაზიური ბაყაყი
7.
Triturus cristatus (?)
სავარცხლიანი ტრიტონი
დანართი №4 _ სამეცნიერო კვლევის პრიორიტეტული მიმართულებები
შენიშვნა: ქვემოთ წარმოდგენილი სია არასრულია; დამატებითი საკითხები უნდა განისაზღვროს შესაბამის სპეციალისტებთან ერთად.
№
კვლევა
მიზანი
კვლევის ობიექტები
რეკომენდებული მეთოდები
1.
ბიომრავალფეროვნების ინვენტარიზაცია
არსებული სიების განახლება/შევსება
უხერხემლოთა ჯგუფები;
ღამურები, სხვა წვრ. ძუძუმწოვრები; ფრინველები; რეპტილიები/ამფი-ბიები; მცენარეები
ინვენტარიზაციის სხვადასხვა საველე მეთოდები
2.
პოპულაციურ-ეკოლოგიური და კონსერვაციული მნიშვნელობის კვლევები (პოპულაციის სტრუქტურა, პოპულაციის ზრდის მაჩვენებლები, პოპულაციების სიცოცხლისუნარიანობის ანალიზი, ცხოველთა გადაადგილების შესწავლა, ჰაბიტატების შერჩევა და გამოყენება ცხოველების მიერ, ცხოველთა ქცევის კვლევები და სხვ.)
რეკომენდაციების შემუშავება კონსერვაციული მენეჯმენტისთვის
ძუძუმწოვრები, ფრინველები
საველე დაკვირვებები, რადიო ტელემეტრიული კვლევა, კომპიუტერული მოდელირება, GIS ანალიზი, და სხვ.
3.
კვებითი კავშირებისა და ცხოველთა რაციონის კვლევა
რეკომენდაციების შემუშავება კონსერვაციული მენეჯმენტისთვის
ძუძუმწოვრები, ფრინველები,
საველე დაკვირვებები, კომპიუტერული მოდელირება, GIS ანალიზი, ლაბორატორიული ანალიზი
4.
მტაცებელი-მსხვერპლის ურთიერთობის შესწავლა
რეკომენდაციების შემუშავება კონსერვაციული მენეჯმენტისთვის
ძუძუმწოვრები, ფრინველები
საველე დაკვირვებები, კომპიუტერული მოდელირება, GIS ანალიზი, ლაბორატორიული ანალიზი
5.
ფლორის სახეობების შესწავლა (გავრცელება, განახლება, სიცოცხლეობა და ა.შ.)
რეკომენდაციების შემუშავება კონსერვაციული მენეჯმნეტისთვის
უთხოვარი,
ძელქვა,
სხვა მნიშვნელოვანი სახეობები; ინვაზიური მცენარეები
საველე დაკვირვებები, GIS ანალიზი
6.
თევზის მარაგის შეფასება ილტოს აღკვეთილში
რეკომენდაციების მომზადება კალმახის კონსერვაციისა და მდგრადი გამოყენებისთვის
იხთიოფაუნა
საველე კვლევები, კომპიუტერული მოდელირება, GIS ანალიზი, სოციო-ეკონომიკური შეფასება და სხვ.
7.
არამერქნული რესურსების შეფასება (ილტოს აღკვეთილში)
რეკომენდაციების მომზადება არამერქნული რესურსების მდგრადი გამოყენებისთვის
სოკოები, კენკროვნები, სამკურნალო მცენარეები,
საველე კვლევები, GIS ანალიზი, სოციო-ეკონომიკური შეფასება და სხვ.