„ნახშირის შახტების უსაფრთხოების წესების“ დამტკიცების თაობაზე“

„ნახშირის შახტების უსაფრთხოების წესების“ დამტკიცების თაობაზე“ p.MsoNormal, li.MsoNormal, div.MsoNormal {margin:0in; margin-bottom:.0001pt; font-size:12.0pt; } h1 {margin-top:.25in; margin-right:0in; margin-bottom:6.0pt; margin-left:0in; text-align:center; page-break-after:avoid; font-size:12.0pt; layout-grid-mode:line;} h2 {margin-top:12.0pt; margin-right:0in; margin-bottom:0in; margin-left:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:center; line-height:12.0pt; page-break-after:avoid; font-size:10.0pt; letter-spacing:2.75pt; font-weight:normal;} h3 {margin:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:center; line-height:12.0pt; page-break-after:avoid; font-size:10.0pt; letter-spacing:2.5pt;} h6 {margin-top:12.0pt; margin-right:0in; margin-bottom:0in; margin-left:0in; margin-bottom:.0001pt; page-break-after:avoid; font-size:10.0pt; } p.MsoToc1, li.MsoToc1, div.MsoToc1 {margin:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:justify; font-size:12.0pt; } p.MsoToc2, li.MsoToc2, div.MsoToc2 {margin-top:0in; margin-right:0in; margin-bottom:0in; margin-left:12.0pt; margin-bottom:.0001pt; text-align:justify; font-size:12.0pt; } p.MsoToc3, li.MsoToc3, div.MsoToc3 {margin-top:0in; margin-right:0in; margin-bottom:0in; margin-left:24.0pt; margin-bottom:.0001pt; text-align:justify; font-size:12.0pt; } p.MsoToc4, li.MsoToc4, div.MsoToc4 {margin-top:0in; margin-right:0in; margin-bottom:12.0pt; margin-left:.5in; text-align:center; font-size:12.0pt; letter-spacing:5.0pt; font-weight:bold;} p.MsoFootnoteText, li.MsoFootnoteText, div.MsoFootnoteText {margin:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:justify; font-size:12.0pt; } p.MsoHeader, li.MsoHeader, div.MsoHeader {margin:0in; margin-bottom:.0001pt; font-size:12.0pt; } p.MsoFooter, li.MsoFooter, div.MsoFooter {margin:0in; margin-bottom:.0001pt; font-size:12.0pt; } span.MsoFootnoteReference {vertical-align:super;} p.MsoTitle, li.MsoTitle, div.MsoTitle {margin-top:300.0pt; margin-right:0in; margin-bottom:3.0pt; margin-left:0in; text-align:center; font-size:16.0pt; letter-spacing:3.0pt; font-weight:bold;} p.MsoBodyText, li.MsoBodyText, div.MsoBodyText {margin:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:justify; font-size:14.0pt; } p.MsoBodyText2, li.MsoBodyText2, div.MsoBodyText2 {margin:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:justify; line-height:12.0pt; font-size:12.0pt; } p.MsoPlainText, li.MsoPlainText, div.MsoPlainText {margin-top:6.0pt; margin-right:0in; margin-bottom:0in; margin-left:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:center; page-break-before:always; font-size:10.0pt; font-style:italic;} p.MsoAutoSig, li.MsoAutoSig, div.MsoAutoSig {margin:0in; margin-bottom:.0001pt; font-size:12.0pt; } p.parlamdrst, li.parlamdrst, div.parlamdrst { margin:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:justify; text-indent:.2in; font-size:11.0pt; } p.chveulebrivi, li.chveulebrivi, div.chveulebrivi { margin:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:justify; text-indent:14.2pt; font-size:10.0pt; layout-grid-mode:line;} p.data, li.data, div.data { margin:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:justify; font-size:10.0pt; layout-grid-mode:line; font-style:italic;} p.petiti, li.petiti, div.petiti { margin-top:6.0pt; margin-right:0in; margin-bottom:0in; margin-left:14.2pt; margin-bottom:.0001pt; text-align:justify; font-size:8.5pt; layout-grid-mode:line; font-style:italic;} p.prezident, li.prezident, div.prezident { margin:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:justify; font-size:10.0pt; layout-grid-mode:line;} p.kanoni, li.kanoni, div.kanoni { margin-top:.25in; margin-right:0in; margin-bottom:6.0pt; margin-left:0in; text-align:center; font-size:12.0pt; letter-spacing:3.0pt; font-weight:bold;} p.kitxva, li.kitxva, div.kitxva { margin-top:0in; margin-right:0in; margin-bottom:5.65pt; margin-left:0in; text-align:justify; text-indent:14.2pt; text-autospace:none; font-size:12.0pt; font-weight:bold;} p.pasuxi, li.pasuxi, div.pasuxi { margin-top:0in; margin-right:0in; margin-bottom:0in; margin-left:56.7pt; margin-bottom:.0001pt; text-align:justify; text-indent:-28.35pt; text-autospace:none; font-size:12.0pt; } p.Style1, li.Style1, div.Style1 { margin:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:justify; text-indent:14.15pt; font-size:11.0pt; } p.chveulebrivi-wigni, li.chveulebrivi-wigni, div.chveulebrivi-wigni { margin:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:justify; text-indent:22.7pt; text-autospace:none; font-size:10.0pt; } p.satauri, li.satauri, div.satauri { margin:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:center; font-size:13.0pt; font-weight:bold;} p.satauri2, li.satauri2, div.satauri2 { margin:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:center; font-size:11.0pt; font-weight:bold;} p.tarigi, li.tarigi, div.tarigi { margin:0in; margin-bottom:.0001pt; font-size:12.0pt; } p.muxliparl, li.muxliparl, div.muxliparl { margin-top:12.0pt; margin-right:0in; margin-bottom:0in; margin-left:14.15pt; margin-bottom:.0001pt; text-indent:-14.15pt; font-size:11.0pt; font-weight:bold;} p.muxlixml, li.muxlixml, div.muxlixml { margin-top:12.0pt; margin-right:0in; margin-bottom:0in; margin-left:42.5pt; margin-bottom:.0001pt; text-indent:-42.5pt; line-height:12.0pt; page-break-after:avoid; font-size:11.0pt; font-weight:bold;} p.tavisataurixml, li.tavisataurixml, div.tavisataurixml { margin-top:0in; margin-right:0in; margin-bottom:12.0pt; margin-left:0in; text-align:center; font-size:11.0pt; font-weight:bold;} p.tavixml, li.tavixml, div.tavixml { margin-top:12.0pt; margin-right:0in; margin-bottom:0in; margin-left:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:center; font-size:11.0pt; font-weight:bold;} p.abzacixml, li.abzacixml, div.abzacixml { margin:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:justify; text-indent:14.15pt; font-size:11.0pt; } p.karixml, li.karixml, div.karixml { margin-top:12.0pt; margin-right:0in; margin-bottom:0in; margin-left:42.5pt; margin-bottom:.0001pt; text-align:center; text-indent:-42.5pt; line-height:12.0pt; page-break-after:avoid; font-size:11.0pt; font-weight:bold;} p.karisataurixml, li.karisataurixml, div.karisataurixml { margin-top:0in; margin-right:0in; margin-bottom:12.0pt; margin-left:0in; text-align:center; font-size:11.0pt; font-weight:bold;} p.petitixml, li.petitixml, div.petitixml { margin:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:justify; text-indent:14.15pt; font-size:11.0pt; } p.cignixml, li.cignixml, div.cignixml { margin:0in; margin-bottom:.0001pt; font-size:12.0pt; } p.sataurixml, li.sataurixml, div.sataurixml { margin:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:center; text-indent:14.15pt; font-size:12.0pt; font-weight:bold;} p.zogadinacilixml, li.zogadinacilixml, div.zogadinacilixml { margin-top:12.0pt; margin-right:0in; margin-bottom:0in; margin-left:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:center; text-indent:-42.5pt; line-height:12.0pt; page-break-after:avoid; font-size:11.0pt; font-weight:bold;} p.gansakutrebulinacilixml, li.gansakutrebulinacilixml, div.gansakutrebulinacilixml { margin-top:12.0pt; margin-right:0in; margin-bottom:0in; margin-left:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:center; text-indent:-42.5pt; page-break-after:avoid; font-size:11.0pt; font-weight:bold;} p.StylecxrilixmlSylfaen, li.StylecxrilixmlSylfaen, div.StylecxrilixmlSylfaen { margin:0in; margin-bottom:.0001pt; font-size:10.0pt; } span.StylecxrilixmlSylfaenChar { } p.adgilixml, li.adgilixml, div.adgilixml { margin-top:6.0pt; margin-right:0in; margin-bottom:6.0pt; margin-left:0in; text-align:center; text-indent:14.2pt; font-size:11.0pt; font-weight:bold;} p.ckhrilixml, li.ckhrilixml, div.ckhrilixml { margin:0in; margin-bottom:.0001pt; font-size:9.0pt; } p.danartixml, li.danartixml, div.danartixml { margin-top:6.0pt; margin-right:0in; margin-bottom:6.0pt; margin-left:0in; text-align:right; text-indent:14.2pt; font-size:10.0pt; font-weight:bold; font-style:italic;} p.khelmoceraxml, li.khelmoceraxml, div.khelmoceraxml { margin-top:6.0pt; margin-right:0in; margin-bottom:6.0pt; margin-left:0in; text-indent:14.15pt; font-size:11.0pt; font-weight:bold;} p.kodixml, li.kodixml, div.kodixml { margin-top:0in; margin-right:0in; margin-bottom:12.0pt; margin-left:255.1pt; text-align:right; page-break-after:avoid; font-size:10.0pt; } p.mimgebixml, li.mimgebixml, div.mimgebixml { margin:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:center; text-indent:14.2pt; font-size:14.0pt; font-weight:bold;} p.sulcvlilebaxml, li.sulcvlilebaxml, div.sulcvlilebaxml { margin:0in; margin-bottom:.0001pt; text-indent:14.15pt; font-size:11.0pt; font-weight:bold;} p.tarigixml, li.tarigixml, div.tarigixml { margin-top:6.0pt; margin-right:0in; margin-bottom:6.0pt; margin-left:0in; text-align:center; text-indent:14.2pt; font-size:11.0pt; font-weight:bold;} p.saxexml, li.saxexml, div.saxexml { margin-top:6.0pt; margin-right:0in; margin-bottom:0in; margin-left:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:center; text-indent:14.15pt; font-size:11.0pt; font-weight:bold;} span.msoIns { text-decoration:underline; color:teal;} span.msoDel { text-decoration:line-through; color:red;} @page Section1 {size:595.3pt 841.9pt; margin:.5in 46.2pt 80.9pt 62.95pt;} div.Section1 {page:Section1;} ol {margin-bottom:0in;} ul {margin-bottom:0in;} სახელმწიფო სარეგისტრაციო კოდი 300.260.000.22.024.012.916 საქართველოს ეკონომიკური განვითარების მინისტრის ბრძანება №1-1/560 2009 წლის 17 მარტი ქ. თბილისი „ნახშირის შახტების უსაფრთხოების წესების“ დამტკიცების თაობაზე „საშიში საწარმოო ობიექტის უსაფრთხოების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-5 მუხლის პირველი პუნქტის, „ნორმატიული აქტების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-17 მუხლის მეოთხე პუნქტის და საქართველოს მთავრობის 2004 წლის 10 სექტემბრის №77 დადგენილებით დამტკიცებული „საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტროს დებულების დამტკიცების შესახებ“ მე-8 მუხლის მე-3 პუნქტის „რ“ ქვეპუნქტის საფუძველზე, ვბრძანებ: 1. დამტკიცდეს თანდართული „ნახშირის შახტების უსაფრთხოების წესები“. 2. ბრძანება ამოქმედდეს გამოქვეყნებისთანავე. ლ. ჟვანია ნახშირის შახტების უსაფრთხოების წესები კარი I. ზოგადი წესები თავი I. რეგულირების სფერო და ტერმინთა განმარტება     მუხლი 1🔗. რეგულირების სფერო 1. „ნახშირის შახტების უსაფრთხოების წესები“ (შემდგომ – წესები) დამუშავებულია საქართველოს კანონის „საშიში საწარმოო ობიექტის უსაფრთხოების შესახებ“, საქართველოს მთავრობის 2005 წლის 20 დეკემბრის №227 დადგენილების „საჯარო სამართლის იურიდიული პირის – საქართველოს ტექნიკური ზედამხედველობის სახელმწიფო ინსპექციის დებულების დამტკიცების შესახებ“, მოქმედი ნორმატიული აქტების საფუძველზე. 2. „წესები“ ადგენს მოთხოვნებს უსაფრთხოების უზრუნველსაყოფად და სავალდებულოა ყველა საწარმოსათვის, რომელიც საქართველოს ტერიტორიაზე აპროექტებს, აშენებს, არემონტებს და ექსპლუატაციას უწევს ნახშირის შახტებს.     მუხლი 2🔗. ტერმინთა განმარტება 1. შახტი – საწარმო, სადაც სასარგებლო წიაღისეული მოიპოვება მიწისქვეშა სამთო სამუშაოებით. 2. მიწისქვეშა სამთო სამუშაოები – სამთო სამუშაოები, რომელთა დროსაც სასარგებლო წიაღისეულის მოპოვებასთან დაკავშირებული ოპერაციები სრულდება მიწისქვეშა წესით. 3. საამფეთქებლო სამუშაოები – ფიზიკური ან/და იურიდიული პირის მოღვაწეობა, რომელიც დაკავშირებულია ფეთქებადი მასალების გამოყენებასთან. 4. საწმენდი სამუშაოები – საწმენდ სანგრევში სასარგებლო წიაღისეულის მოპოვების მიზნით შესასრულებელი ოპერაციების ერთობლიობა. 5. საწმენდი სანგრევი – წიაღისეულის ან ქანის მასივის ზედაპირი, რომელიც გადაადგილდება საწმენდი სამუშაოების წარმოების პროცესში. 6. სამთო სამუშაოების პასპორტი (შემდგომ – პასპორტი) – დოკუმენტი, რომელშიც მოცემულია კონკრეტული სამთო სამუშაოს ძირითადი პარამეტრები და უსაფრთხო შესრულების პირობები. პასპორტი უნდა დამუშავდეს საწარმოში და დამტკიცდეს შახტის ტექნიკური ხელმძღვანელის მიერ. 7. მოსამზადებელი (ჩიხური) გვირაბი – გვირაბი, რომელიც უზრუნველყოფს შახტის, ველის, ფრთის და საწმენდი სანგრევის მომზადების და ექსპლუატაციის ნორმალურ პირობებს. 8. კაპიტალური გვირაბი – გვირაბი, რომელიც შახტს დედამიწის ზედაპირთან აკავშირებს და ძირითადად გამოიყენება ტრანსპორტირების მიზნით. 9. ნამუშევარი სივრცე – სასარგებლო წიაღისეულის, აგრეთვე, ფუჭი ქანის ამოღების შედეგად წარ-მოქმნილი სივრცე. 10. სამთო დარტყმა – გვირაბის მომიჯნავე ქანის მასივის ზღვრულად დაძაბული ნაწილის უეცარი, სწრაფად მიმდინარე რღვევა (დაშლა), რომელსაც თან ახლავს გვირაბში ქანის გამოტყორცნა, ძლიერი ხმოვანი ეფექტი და ჰაერის მძლავრი ტალღა. 11. სამთო წნევა – ქანის მასივში, გვირაბის, ჭაბურღილის კედლებთან ახლოს, მთელანებში, ქანის და სამაგრის კონტაქტის ზედაპირზე გრავიტაციული, აგრეთვე, ტექტონიკური ძალებით და დედამიწის ქერქის ზედა შრეების ტემპერატურის ცვლილების შედეგად შექმნილი დაძაბულობა. 12. ქანის სიმაგრის კოეფიციენტი (f) – ქანის წინააღმდეგობა დაშლის მიმართ. სიმაგრის კოეფიციენტია ერთღერძა კუმშვაზე ქანის სიმტკიცის ზღვარი. 13. ჭაური – ვერტიკალური გვირაბი, რომელსაც უშუალო გამოსავალი მიწის ზედაპირზე აქვს. 14. ჭაურის არმირება – სამუშაოები გამბჯენების დაყენების, მიმმართველების დამონტაჟებისა და კიბისა და მილების განყოფილებების მოწყობის მიზნით. 15. ქანობი – დახრილი გვირაბი, რომელსაც მიწის ზედაპირზე უშუალო გამოსავალი არ აქვს, გაყვანილია ფენის დაქანების მიმართულებით და მისი დანიშნულებაა ქვედა ჰორიზონტიდან ზედაზე ტვირთის აწევა მექანიკური მოწყობილობით. 16. ბრემსბერგი – დახრილი გვირაბი, რომელსაც მიწის ზედაპირზე უშუალო გამოსავალი არ აქვს და მისი დანიშნულებაა სასარგებლო წიაღისეულის ჩამოშვება მექანიკური მოწყობილობით. 17. შურფი – მცირე განივკვეთის და სიღრმის ვერტიკალური გვირაბი, რომელსაც მიწის ზედაპირზე აქვს გამოსავალი. 18. შტრეკი – ჰორიზონტალური გვირაბი, რომელსაც მიწის ზედაპირზე უშუალო გამოსავალი არ აქვს და გაიყვანება ფენის მიმართების თანხვდენილად. 19. შურო – დახრილი გვირაბი, რომელსაც მიწის ზედაპირზე უშუალო გამოსავალი არ აქვს და მისი ძირითადი დანიშნულებაა სასარგებლო წიაღისეულის და ფუჭი ქანის ზედა ჰორიზონტიდან ქვედაზე საკუთარი წონით ჩამოშვება. 20. გეზენკი – ვერტიკალური გვირაბი, რომელსაც მიწის ზედაპირზე უშუალო გამოსავალი არ აქვს და მისი დანიშნულებაა სასარგებლო წიაღისეულის და მასალების მიწოდება ზედა მუშა ჰორიზონტიდან ქვედაზე. 21. გამკვეთი, სასულე, ირიბულა – ორი, ერთმანეთთან ახლოს განლაგებული კაპიტალური გვირაბის მაერთებელი ჰორიზონტალური (გამკვეთი), ვერტიკალური (სასულე), დახრილი (ირიბულა) მცირე კვეთის გვირაბები, რომელთა დანიშნულებაა მათში ადამიანების გადაადგილება და გვირაბების განიავება. 22. რაბი, ტიხარი – სავენტილაციო ჭავლების გამმიჯნავი დროებითი კედელი, რომელიც ერთმანეთისგან მიჯნავს სუფთა და ნამუშევარჭავლიან ჰაერს. 23. სავენტილაციო კარი, სარქველი – რაბსა და ტიხარში, აგრეთვე, ჭაურის პირზე მოწყობილი ადამიანების სასვლელი, რომელიც დროებით იხსნება ადამიანების გავლის დროს. 24. დამცავი თარო – ჭაურის კვეთში განლაგებული თარო, რომლის დანიშნულებაა სანგრევში მყოფი მუშების დაცვა ბადიიდან შემთხვევით გადმოვარდნილი ქანის ნატეხებისა და სხვა საგნების ჩაცვენისაგან. 25. გვირაბგამყვანი თარო – ჭაურში ჩამოკიდებული პლატფორმა მექანიზმების, მოწყობილობის და ადამიანების განსათავსებლად. 26. კროსინგი – გვირაბების ურთიერთგადამკვეთი, საჰაერო ჭავლების გამმიჯნავი სავენტილაციო ნაგებობა. 27. ტიუბინგი – გვირაბის კონტურის შესაბამისი სამაგრი, შემსუბუქებული (რკინაბეტონის ან თუჯის), სეგმენტის ფორმის ასაკრები კონსტრუქცია. 28. ფიქლის და წყლის საფარი – პლასტმასის ან სხვა ხისტი მასალისგან დამზადებული ოთხკუთხა, ზევიდან ღია ჭურჭელი, რომელიც იდგმება გვირაბის ჭერში მოწყობილ თაროზე ისე, რომ გვირაბში აირის აფეთქების შედეგად იოლად ყირავდება და მასში მოთავსებული წყალი ან ინერტული მტვერი (ფიქალი) ახდენს ნახშირის მტვრის აფეთქების ლოკალიზაციას. 29. სანაყარო – ადგილი, სადაც თავსდება ფუჭი ქანი. 30. სამთო-სამაშველო სამსახური – სპეციალური მოწყობილობით აღჭურვილი და საგანგებოდ მომზადე-ბული სამსახური, რომლის დანიშნულებაა შახტში ავარიის თავიდან აცილება, აგრეთვე, ავარიის შემთხვე-ვაში ადამიანების გადარჩენა და ავარიის ლიკვიდაცია. 31. შახტის (ველის, ფრთის) კონსერვაცია – შახტის (ველის, ფრთის) 6 თვეზე მეტი ხნით შეჩერების შემთხვევაში მაიზოლირებელი და დამცავი ღონისძიებების ერთობლიობა. 32. შახტის ლიკვიდაცია – შახტის საექსპლუატაციო მარაგების ამოწურვის ან არარენტაბელობის გამო შახტის დახურვისათვის საჭირო ღონისძიებების ერთობლიობა. 33. გვირაბის სამაგრი – გვირაბში დადგმული ხელოვნური ნაგებობა, რომლის დანიშნულებაა გვირაბის განივკვეთის ზომების დაცვა და გვერდითი ქანების ჩამოქცევის თავიდან აცილება. 34. გვირაბების გამაგრება – სამაგრის დადგმასთან დაკავშირებული სამუშაოების ერთობლიობა. 35. სატუმბო კამერა – კამერა, რომელშიც განლაგებულია წყალამოსაღვრელი ტუმბოები. 36. კამერა – დიდი განივკვეთისა და მცირე სიგრძის გვირაბი. 37. პარაშუტი – მოწყობილობა გალის, სახალხო და სახალხო-სატვირთო ამწევი დანადგარების მდოვრე დამუხრუჭებისა და გაჩერებისათვის. 38. მთავარი განიავების ვენტილატორი – შახტის მშენებლობისა და ექსპლუატაციის პერიოდში შახტის ან მისი ნაწილის (ფრთის, ბლოკის, პანელის) გასანიავებელი ვენტილატორი. 39. დამხმარე განიავების ვენტილატორი – ერთი საწმენდი სანგრევისა და მასთან მომიჯნავე მოსამზადებელი გვირაბების გასანიავებელი ვენტილატორი. 40. ადგილობრივი განიავების ვენტილატორი – ვენტილატორი, რომელიც უზრუნველყოფს შახტის მშენებლობის პერიოდში ჭაურის, კვერშლაგის, შტოლნის, ხოლო შახტის გამჭოლი ჭავლის მიმდებარე ყველა მოსამზადებელი გვირაბის გაყვანისას კი სანგრევის იძულებით განიავებას. 41. მავნე აირები – აირები, რომლებმაც შეიძლება გამოიწვიონ აფეთქება ან ადამიანის მოწამვლა. მავნე აირებს მიეკუთვნება: მომწამლავი – ნახშირჟანგი CO, აგრეთვე, ნახშირორჟანგი CO2 , გოგირდწყალბადი H​2 S, გოგირდის ანჰიდრიდი SO2 , ხოლო აფეთქებასაშიშ აირებს – მეთანი CH4  და მძიმე ნახშირწყალბადები (მცირე რაოდენობით). 42. მეთანის შრისებრი დაგროვება – ჰაერზე მსუბუქი აირის (მეთანის) დაგროვება გვირაბის კედლებზე და ჭერში არსებულ სიცარიელეებში, რაც ჰაერის აქტიური ჭავლით ვერ ნიავდება. 43. ნახშირის ფენების წინასწარი გაჟღენთა – დამტვერიანების და სამთო დარტყმის წინააღმდეგ მიმართული პროფილაქტიკური ღონისძიებების კომპლექსი, რომელიც ხორციელდება მოსამზადებელი გვირაბებიდან ფენის მიმართებით წინასწარ გაბურღულ ჭაბურღილებში წყლის დაჭირხვნით (დამსველებლების გამოყენებით). 44. სავენტილაციო ჭავლების მოკლე შერთვა – შახტში შემავალი ჰაერის სუფთა ჭავლის შერევა ნა-მუშევარ გამომავალ ჭავლთან. 45. საშახტო ამწევი დანადგარი – ვერტიკალურ და დახრილ ჭაურებში ადამიანების და ტვირთის გადაადგილებისთვის განკუთვნილი სატრანსპორტო კომპლექსი. 46. დეგაზაცია – ნახშირის ფენიდან, ქანიდან აირების ბუნებრივი ან ხელოვნური მოცილება. 47. ფენის დახრის კუთხე – კუთხე, რომელსაც ფენა ქმნის ჰორიზონტალურ სიბრტყესთან. 48. მცურავი ქანი – ძალიან რბილი, წყლით გაჯერებული ზვავსაშიში ქანი. 49. სპეციალისტი – პირი, რომელსაც აქვს უმაღლესი ან საშუალო სამთო-ტექნიკური განათლება. 50. ტექნიკური ზედამხედველი – შახტის ხელმძღვანელის ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტით დანიშნული სპეციალისტი, რომელიც პასუხისმგებელია შახტში პროექტის შესაბამისად სამთო სამუშაოთა უსაფრთხო წარმოებაზე. 51. სპეციალიზებული საწარმო – იურიდიული პირი, რომელიც სამთო საწარმოებში ახორციელებს სხვადასხვა კონკრეტულ სამუშაოს ან სამუშაოებს (დაპროექტება, მშენებლობა, ტექნიკური ექსპერტიზა, მანქანებისა და მოწყობილობის მონტაჟი, გამართვა). 52. თანამდებობრივი ინსტრუქციები – საწარმოს მიერ დამტკიცებული ხელმძღვანელების და სპეციალისტების უფლება-მოვალეობებისა და პასუხისმგებლობის განმსაზღვრელი დოკუმენტი. 53. საწარმოო ინსტრუქციები – საწარმოში დამუშავებული საწარმოს ხელმძღვანელის მიერ დამტკიცებული კონკრეტული სამუშაოს ჩატარების თანამიმდევრობის, თანამდებობრივი მოვალეობის შესრულების მეთოდური მითითებები. 54. ელექტრომომარაგება – ელექტროენერგიის გარდაქმნის, გადაცემის, განაწილების და მართვის მოწყობილობათა ერთობლიობა. 55. ელექტრული წრედი – ელექტრული დენის გასატარებლად განკუთვნილ მოწყობილობათა ერთობლიობა. 56. ელექტრული სქემა – ელექტრული წრედის ელემენტთა ურთიერთკავშირის გრაფიკული გამოსახულება. 57. საშახტო ნორმალური შესრულების ელექტრო-მოწყობილობა – ელექტრომოწყობილობა, რომელიც არ არის აღჭურვილი აფეთქებაუსაფრთხო საშუალებებით. 58. საშახტო მომატებული შესრულების ელექტრომოწყობილობა – ელექტრომოწყობილობა, რომელშიც გათვალისწინებულია საშიში პერწკვლის, ელექტრული რკალის და ძლიერი გახურების შემზღუდველი საშუალებები. 59. საშახტო აფეთქებაუსაფრთხო შესრულების ელექტრომოწყობილობა – ელექტრომოწყობილობა, რომელიც უზრუნველყოფს აპარატში წარმოქმნილი პერწკვლის, ელექტრული რკალისა და გახურებისგან აპარატის მიმდებარე აფეთქებასაშიში გარემოს აფეთ-ქებისგან დაცვას. 60. ნახშირის მიდრეკილება თვითაალებისადმი – ნახშირის თვისება, სწრაფად დაიჟანგოს გარემოს ტემპერატურაზე ჰაერის ჟანგბადით. 61. ნახშირის თვითგახურება – თვითაალების პროცესის დასაწყისი. პროცესის ბოლოს ნახშირის ტემპერატურა 70-900 C-ს აღწევს და ინტენსიურად ძლიერდება დაჟანგვის პროცესი. 62. ენდოგენური ხანძარსაშიშროება – ნახშირის ბუნებრივი თვისებების, გეოლოგიური და სამთო-ტექნიკური პირობების ერთობლიობა, რომელთა ურთიერთქმედება განაპირობებს ნახშირის თვითგახურების პოტენციურ შესაძლებლობას. 63. ნახშირის თვითაალება – ფიზიკურ-ქიმიური პროცესი, რომელიც იწვევს ნაშალი (ნაყარი) ნახშირის აალებას იმის გამო, რომ სითბოს გამოყოფა აღემატება გარემოში თბოგადაცემას. 64. დალამვა – ნამუშევარი სივრცის მოცულობის ლამით (თიხით) შევსება. 65. მიწისქვეშა ხანძარი – შახტში წარმოქმნილი ღია ცეცხლი, კვამლი, წვის პროდუქტი აირების სუნი ან ნახშირჟანგის ნიშნები ყოველ 3-4 საათში აღებულ ჰაერის სინჯში სამი დღე-ღამის განმავლობაში, თუ ეს არ არის გამოწვეული ნახშირიდან აირის ნორმალური გამოყოფით ან შახტის საწარმოო პროცესებით (შედუღება ან საამფეთქებლო სამუშაოები და სხვ.). 66. ენდოგენური ხანძარი – სასარგებლო წიაღისეულის, ქანის ან იწვებადი მასალის თვითაალებით გამოწვეული ხანძარი. 67. ეგზოგენური ხანძარი – სითბოს გარე წყაროს ზემოქმედებით (გაუმართავი ელექტრომოწყობილობა, ხახუნი და სხვ.) იწვებადი მასალის (სასარგებლო წიაღისეული, სამაგრი, კონვეიერის ლენტი და სხვ.) აალების შედეგად წარმოქმნილი ხანძარი. თავი II. პერსონალი     მუხლი 3🔗. ხელმძღვანელები და სპეციალისტები 1. ნახშირის საწარმოებში სამუშაოების ტექნიკურ ხელმძღვანელებად დაიშვებიან პირები, რომლებსაც აქვთ უმაღლესი ტექნიკური, სამთო-ტექნიკური განათლება ან მოქმედი კანონმდებლობის შესაბამისად გაიარეს სწავლება. 2. ხელმძღვანელებს და სპეციალისტებს უნდა ჰქონდეთ დამტკიცებული თანამდებობრივი ინსტრუქციები. 3. აკრძალულია განწესის გაცემა სპეციალისტების მიერ იმ ადგილებზე სამუშაოდ, სადაც დარღვეულია უსაფრთხოების წესების მოთხოვნები, გარდა განწესისა, რომელიც ითვალისწინებს ამ მოთხოვნების აღმოფხვრას.     მუხლი 4🔗. მუშები 1. ახლად მიღებულმა ან სხვა სამუშაოზე გადაყვანილმა მუშებმა სამუშაოზე დაშვების წინ უნდა მიიღონ ინსტრუქტაჟი უსაფრთხოების ტექნიკაში საწარმოს ხელმძღვანელის მიერ დამტკიცებული პროგრამით, ხოლო განმეორებითი ინსტრუქტაჟი – ხელმძღვანელის მიერ დადგენილ ვადებში. 2. მუშას ეკრძალება თვითნებურად შეასრულოს სამუშაო, რომელიც არაა გათვალისწინებული მიღებული განწესით და მისი მოვალეობით, გარდა იმ შემთხვევებისა, როდესაც ასეთი სამუშაოს შესრულება აუცილებელია, რათა აღკვეთილ იქნეს შესაძლო ავარია და ადამიანების ჯანმრთელობის ან სიცოცხლის საფრთხე. 3. ჩიხურ და სამუშაო ადგილებიდან დაშორებულ გვირაბებში შეიძლება გაგზავნილ იქნეს ერთდროულად, სულ ცოტა, ორი მუშა, რომლებიც აღჭურვილი უნდა იყვნენ გადასატანი აირმსაზღვრელით და პროფესიის მიხედვით უნდა ჰქონდეთ ექვს თვეზე მეტი მუშაობის სტაჟი. მუშაობისას ერთ ცვლაზე მეტი შესვენების დროს ასეთი გვირაბები წინასწარ უნდა შემოწმდეს სპეციალისტის და ერთი გამოცდილი მუშის მიერ. 4. აკრძალულია სამუშაოების ჩატარება მცველი სარტყლების გარეშე ჭაურებში, ნახშირის ორმოებში, ბუნკერებში, ღია ან ნაწილობრივ გადახურული გვირაბების ზევით, ჩანაქცევებთან, აგრეთვე, შახტის ზედაპირის ობიექტებზე, სადაც არის სიმაღლიდან ადამიანების ვარდნის საფრთხე. 5. ხელმძღვანელობამ მუშებს ხელწერილით უნდა დაურიგოს უსაფრთხო მეთოდებით მუშაობის საწარმოო ინსტრუქციები მათი პროფესიების მიხედვით.     მუხლი 5🔗. მემანქანეები და მათი თანაშემწეები იმ სამთო მანქანებისა და დანადგარების მემანქანეებსა და მათ თანაშემწეებს, რომელთა მართვაც დაკავშირებულია ელექტროდანადგარების ოპერატიულ ჩართვა-გამორთვასთან, უნდა ჰქონდეთ საკვალიფიკაციო ჯგუფი ელექტროუსაფრთხოებაში.     მუხლი 6🔗. პასუხისმგებლობა „წესების“ დამრღვევი პირები პასუხს აგებენ საქართველოს კანონმდებლობის შესაბამისად. თავი III. შახტი     მუხლი 7🔗. შახტი – სამთო საწარმო შახტს უნდა ჰქონდეს: ა) მშენებლობისა და ექსპლუატაციის პროექტები, ნახშირის ფენების დამუშავების ტექნოლოგიური სქემები, სამთო სამუშაოების განვითარების წლიური გეგმა, ვენტილაციის, წყალამოღვრის, ტრანსპორტისა და ელექტრომომარაგების სქემები; ბ) სამარკშაიდერო და გეოლოგიური დოკუმენტაცია; გ) ზედაპირის სიტუაციური გეგმა ყველა ობიექტის და ნაგებობის ჩვენებით; დ) ავარიის ლიკვიდაციის გეგმა დანართი 1-ის შესაბამისად, რომელსაც უნდა გაეცნონ შახტის სპეციალისტები და მუშები.     მუხლი 8🔗. დაპროექტება, მშენებლობა, ექსპლუატაციაში მიღება 1. შახტის მშენებლობის, რეკონსტრუქციის, ტექნიკური გადაიარაღების, კონსერვაციის და ლიკვიდაციის სამუშაოების დაწყებისათვის აუცილებელია სათანადო საპროექტო დოკუმენტაცია წარედგინოს საქართველოს ტექნიკური ზედამხედველობის სახელმწიფო ინსპექციას (შემდგომ – ტექზედამხედველობა). 2. შახტის მშენებლობისა და ექსპლუატაციის პროექტები უნდა შეიცავდეს გვირაბების გაყვანა-გამაგრებასთან, ამოსაღები უბნებისა და საწმენდი სანგრევების გახსნასა და მომზადებასთან, საშახტო აწევის, სამთო მანქანებისა და ტრანსპორტის ექსპლუატაციასთან, განიავებასა და ელექტრომომარაგებასთან დაკავშირებულ დოკუმენტაციას, აგრეთვე, შახტის მშენებლობისა და ექსპლუატაციისას უსაფრთხოების მოთხოვნებს, ავარია- და ხანძარსაწინაღო ღონისძიებებს. 3. საწმენდი სანგრევების მომზადება, სამთო გვირაბების გაყვანა და რემონტი უნდა განხორციელდეს არსებული პროექტის შესაბამისად შედგენილი პასპორტებით, ხოლო მექანიზმების დაყენება – შახტის ტექნიკური ხელმძღვანელის მიერ დამტკიცებული სქემებით. 4. შახტში ავარიების თავიდან აცილებისა და ლიკვიდაციისათვის საქართველოს კანონის „წიაღის შესახებ“ შესაბამისად საწარმო ვალდებულია შექმნას სამთო-სამაშველო სამსახური ან სახელშეკრულებო საწყისებზე ისარგებლოს სპეციალიზებული სამთო-სამაშველო სამსახურის მომსახურებით.     მუხლი 9🔗. ექსპლუატაცია 1. შახტს უნდა ჰქონდეს აუცილებელი საექსპლუატაციო დოკუმენტაცია, რომელიც განსაზღვრავს საწარმოო პროცესების უსაფრთხო წარმოების, ავარიულ სიტუაციაში და სარემონტო სამუშაოების შესრულების დროს მომუშავეთა მოქმედების წესს. საექსპლუატაციო დოკუმენტაცია უნდა გადაისინჯოს იმ ნორმატიული დოკუმენტების შეცვლისას, რომლებიც საექსპლუატაციო დოკუმენტაციის საფუძველს წარმოადგენს. 2. სამთო სამუშაოების განვითარების გეგმა (პერსპექტიული და მიმდინარე) უნდა დამუშავდეს და დამტკიცდეს შახტის ტექნიკური ხელმძღვანელის მიერ და შეთანხმდეს ტექზედამხედველობასთან. 3. აუცილებელია შახტში ჩამსვლელთა (ამომსვლელთა) ზუსტი აღრიცხვა, რაზედაც ამისთვის სპეციალურად გამოყოფილ პირთან ერთად პასუხისმგებელია შახტის ხელმძღვანელი. 4. შახტზე უნდა მოქმედებდეს დაცვის სისტემა, რომელიც გამორიცხავს გარეშე პირების დაშვებას შახტის ზედაპირულ ობიექტებზე, მიწისქვეშა გვირაბებში, სამოსამსახურო შენობებსა და ნაგებობებში. 5. აკრძალულია განწესის გაცემა იმ ადგილებში სამუშაოდ, სადაც დარღვეულია უსაფრთხოების წესები. განწესის გაცემა უნდა მოხდეს საწარმოს ტექნიკური ხელმძღვანელის მიერ დამტკიცებული განწესის დებულების შესაბამისად. 6. იმ სამუშაოების შესასრულებლად, რომლებსაც წაეყენებათ უსაფრთხოების მომატებული მოთხოვნები, უნდა გაიცეს წერილობითი განწეს-დაშვება. 7. აკრძალულია მოწევა და ღია ცეცხლით სარგებლობა გვირაბებში, შახტის ზედაპირულ ნაგებობებში, სალამპეში, დამხარისხებელში, აგრეთვე, ვენტილატორის დიფუზორისა და სადეგაზაციო დანადგარებიდან, სულ ცოტა, 30 მ-ის მანძილზე, გარდა საამფეთქებლო და ღია ცეცხლით სამუშაოებისა, რომელიც უნდა ჩატარდეს სპეციალური პროექტის შესაბამისად. 8. პირებს, რომლებიც არ ირიცხებიან შტატში, მაგრამ მათი შახტში ჩასვლა აუცილებელია კონკრეტული დავალების შესასრულებლად, უნდა ჩაუტარდეთ ინსტრუქტაჟი უსაფრთხოების წესებში და უზრუნველყოფილი უნდა იქნენ დაცვის ინდივიდუალური საშუალებებით. 9. გვირაბის ის ადგილები, სადაც არის ადამიანების ჩავარდნის საფრთხე, უნდა შემოიფარგლოს მაფრთხილებელი ნიშნებით. ჭაურები, ზუმპფები, ჭაბურღილები და სხვა ვერტიკალური ან დახრილი გვირაბები უნდა იყოს დახურული ან შემოღობილი. 10. შახტში, სადაც სამთო სამუშაოების წარმოებისას წარმოიქმნება მტვერი, გამოიყოფა და გროვდება აირი, აუცილებელია სინჯების აღება ჰაერის ანალიზისათვის. 11. სამუშაო ადგილებზე ჰაერის მტვრიანობა და მავნე აირების შემცველობა არ უნდა აღემატებოდეს სანიტარიული ნორმებით დადგენილ სიდიდეებს. ყველა შემთხვევაში, როდესაც ჰაერის მტვრიანობა ან მავნე აირების შემცველობა შახტში აღემატება დასაშვებ ნორმებს, მიღებული უნდა იქნეს ზომები უსაფრთხო და ჯანმრთელი შრომის პირობების უზრუნველსაყოფად. 12. შახტში საამფეთქებლო სამუშაოები უნდა განხორციელდეს „საამფეთქებლო სამუშაოების უსაფრთხოების წესების“, „სამრეწველო დანიშნულების ფეთქებადი მასალების დანაკლისის ტექნიკური გამოკვლევისა და აღრიცხვის ინსტრუქციის“, „ფეთქებადი მასალების სახელმწიფო რეესტრის წარმოებისა და რეგისტრაციის ინსტრუქციის დამტკიცების თაობაზე“ საქართველოს მთავრობის 2006 წლის 16 მაისის №95 დადგენილების მოთხოვნების შესაბამისად. 13. შახტის ჭაურებსა და დახრილი გვირაბების ქვედა ბაქნებზე, საიდანაც ხდება ადამიანების მექანიზებული საშუალებებით გადაადგილება, მოწყობილი უნდა იყოს მოსაცდელი კამერები. 14. მანქანის, მექანიზმისა და დანადგარის ყველა ღია მოძრავი ნაწილი უნდა იყოს დამცავი ზღუდარით შემოღობილი, რაც გამორიცხავს ადამიანების ტრავმირების საშიშროებას. კარი II. ტექნოლოგია თავი IV. გვირაბების გაყვანა და გამაგრება     მუხლი 10🔗. ზოგადი მოთხოვნები გვირაბების გაყვანისა და გამაგრებისას 1. გვირაბის გაყვანა და გამაგრება უნდა მოხდეს შახტის ტექნიკური ხელმძღვანელის მიერ დამტკიცებული პროექტების და პასპორტების მოთხოვნათა შესაბამისად. 2. გვირაბის გასამაგრებლად გამოყენებული მასალები და ნაკეთობები უნდა შეესაბამებოდეს შახტის ტექნიკური ხელმძღვანელის მიერ დამტკიცებული პროექტების ტექნიკური პირობების და პასპორტების მოთხოვნებს. 3. სამთო-გეოლოგიური და საწარმოო პირობების შეცვლისას ამოსაღები უბნის პროექტი და გვირაბების გაყვანა-გამაგრების პასპორტი უნდა გადაიხედოს 24 საათის განმავლობაში. მანამდე სამუშაოები უნდა ჩატარდეს განწეს-საგზურსა და განწესის წიგნში მითითებული უსაფრთხოების დამატებითი ღონისძიებების გათვალისწინებით. 4. ჰორიზონტალური და დახრილი გვირაბების სიოში განივი კვეთის მინიმალური ფართობების, ადამიანების სასვლელების სიგანის და სამაგრს, მოწყობილობას ან მილსადენსა და მოძრავი შემადგენლობის გაბარიტის ყველაზე უფრო გამოწეულ ნაწიბურს შორის ღრეჩოე-ბის მინიმალური მნიშვნელობები მოცემულია მე-2 და მე-3 დანართებში. 5. გვირაბის გაყვანისა და კვლავმაგრებისას გვირაბის სამაგრის უკან სიცარიელეს წარმოქმნისას ის უნდა ამოიყოროს, ხოლო იმ გვირაბში, რომელიც საშიშია მეთანის შრისებრი დაგროვების მხრივ, სამაგრის უკან უნდა მოხდეს სიცარიელეს დატამპონება. აკრძალულია გვირაბის ცეცხლმედეგი სამაგრის უკან სიცარიელეს შესავსებად იწვებადი მასალის გამოყენება. 6. სივრცე სანგრევსა და მუდმივ სამაგრს შორის უნდა გამაგრდეს დროებითი სამაგრით. დროებითი სამაგრის მუდმივით შეცვლა უნდა მოხდეს გამაგრების პასპორტის შესაბამისად. 7. ძალიან სუსტ და არამდგრად ქანებში (ფხვიერი, რბილი, მცურავი, ჩამოქცევისადმი მიდრეკილების მქონე) გვირაბების გაყვანისას გამოყენებული უნდა იქნეს მოწინავე სამაგრი, ფარი ან სხვა სპეციალური საშუალება. 8. სპეციალური ხერხებით ჭაურების გაყვანისას, „წესების“ მოთხოვნების გარდა, გატარებული უნდა იქნეს სპეციალური ღონისძიებები, რომლებიც უზრუნველყოფენ სამუშაოების უსაფრთხოებას. 9. აკრძალულია გვირაბის გაკვეთა შახტის ტექნიკური ხელმძღვანელის მიერ დამტკიცებული სპეციალური ღონისძიებების გარეშე. 10. ჭაურმიმდებარე ეზოს გვირაბების ორლიანდაგიან უბნებზე, გალური ჭაურების ერთლიანდაგიან ჭაურმიმდებარე გვირაბებში, აგრეთვე, ყველა სხვა ორლიანდაგიანი გვირაბის იმ ადგილებში, სადაც სრულდება სამანევრო სამუშაოები, ერთი სატრანსპორტო საშუალებიდან მეორეზე მოწყობილობის და მასალების გადატვირთვა, აგრეთვე, ვაგონეტების ან შემადგენლობის გადაბმა და გადახსნა, ადამიანების გასასვლელი უნდა იყოს ორივე მხარეს, თითოეული 0,7 მ სიგანის.     მუხლი 11🔗. გვირაბიდან გასასვლელების მოწყობა 1. მოქმედ შახტში უნდა იყოს, სულ ცოტა, ორი ცალკე გასასვლელი, მოწყობილი ადამიანების გადასაადგილებლად (გადასაყვანად). შახტის ყველა ჰორიზონტს ასევე უნდა ჰქონდეს, სულ ცოტა, ორი ცალკე გასასველი ზედა (ქვედა) ჰორიზონტზე ადამიანების გადასაადგილებლად (გადასაყვანად). 2. ჭაურების დაახლოებული განლაგებისას საპროექტო ჰორიზონტამდე მათი გაყვანის (ჩაღრმავების) შემდეგ, უპირველეს ყოვლისა, უნდა ჩატარდეს სამუშაოები ჭაურების ერთმანეთთან შესაერთებლად და მოეწყოს მუდმივი აწევა გალებით. 3. ახალი ჰორიზონტის ერთი ჭაურით გახსნისას ან ქანობებით მომზადებისას უპირველესად გაყვანილი უნდა იქნეს გვირაბები ჰორიზონტის ორი გასასვლელითა და საერთო-საშახტო დეპრესიის ხარჯზე განიავების უზრუნველსაყოფად. 4. ჭაურების დაშორებული (ფლანგური) განლაგებისას, იმ გვირაბების გაყვანამდე, რომლებიც უზრუნველყოფენ მეორე გასასვლელს, ჭაურებში უნდა მოეწყოს მუდმივი ან დროებითი აწევა გალით (პროექტის შესაბამისად) და წყალამოსაღვრელი დანადგარები. 5. თუ მიწისქვეშა გვირაბებიდან ორი გასასვლელი ვერტიკალური ჭაურია, ისინი უნდა აღიჭურვოს ამწევი დანადგარებით, რომელთაგან ერთ-ერთი უნდა იყოს გალით და კიბის განყოფილებებით მოწყობილი. კიბის განყოფილება ერთ-ერთ ჭაურში შეიძლება არ მოეწყოს იმ შემთხვევაში, თუ ამ ჭაურში ორი ამწევი დანადგარია და მათზე ენერგია დამოუკიდებლადაა მიყვანილი. ზედაპირზე გასვლა ორივე ჭაურით უნდა იყოს შესაძლებელი. 6. ყველა უმოქმედო გვირაბი, რომელსაც გასასვლელი აქვს ზედაპირზე, აღჭურვილი უნდა იქნეს დისპეტჩერთან დაკავშირებული დამცავი სიგნალიზაციით ან უნდა დაიკეტოს საკეტით, რომელიც შიგნიდან გაიღება ადვილად, ხოლო გარედან – სპეციალური გასაღებით. 7. დახრილი ჭაურების, ბრემსბერგების და ქანობების შუალედურ მოქმედ გვირაბებთან (რომლებშიც ადამიანები გადაადგილდებიან) გადაკვეთაზე უნდა მოეწყოს შემოვლითი გვირაბები ან ბოგები. 8. საწმენდი სანგრევიდან უნდა იყოს, სულ ცოტა, ორი გასასვლელი – ერთი სავენტილაციო, ხოლო მეორე – საზიდ (საკონვეიერო) შტრეკში. ლავის ქვედა ნაწილში უნდა გაკეთდეს წყობელას საფეხური.     მუხლი 12🔗. ჰორიზონტალური და დახრილი გვირაბების გაყვანა და გამაგრება 1. მუდმივი სამაგრის ჩამორჩენა მოსამზადებელი გვირაბის სანგრევიდან განისაზღვრება პასპორტით. 2. დასაშვებია გვირაბის გაყვანა დროებითი სამაგრის გამოყენების გარეშე ტიუბინგის სამაგრით გამაგრებისას. 3. დახრილი გვირაბის გაყვანის, ჩაღრმავების ან რემონტისას გვირაბში მომუშავეები დაცულნი უნდა იყვნენ ვაგონეტების (სკიპების) ან სხვა საგნების ზემოდან ჩამოვარდნის საფრთხისგან მტკიცე ღობურათი (ღობურებით).     მუხლი 13🔗. ვერტიკალური გვირაბების გაყვანა, გამაგრება და არმირება 1. ჭაურის პირის აგების შემდეგ აკრძალულია ვერტიკალური გვირაბის გაყვანის გაგრძელება ნულოვან ნიშნულზე ჭაურის წინასწარი გადახურვის გარეშე, აგრეთვე, ჭაურის (შურფის) გაყვანა და ჩაღრმავება სანგრევში მყოფი მუშების ზემოდან საგნების შესაძლო ვარდნისგან თაროთი დაცვის გარეშე. ამასთან, ჩასაღრმავებელი ჭაურის სანგრევი იზოლირებული უნდა იყოს სამუშაო ჰორიზონტის მოქმედი აწევიდან მცველი მოწყობილობით (თაროთი ან მთელანით). 2. ქანის ბადიით გამოტანისას ჭაური უნდა გაიხსნას მხოლოდ იმ ნაწილში, რომელიც აუცილებელია ბადიის გასატარებლად, ამასთან, შახტის სარქველი უნდა გაიხსნას ბადიის გავლისას. შახტის სარქვლის კონსტრუქციამ უნდა გამორიცხოს ბადიის განტვირთვისას ჭაურში ქანის ან სხვა საგნების ჩავარდნა. ბადიის გასატარებელ ღიობს პერიმეტრზე უნდა ჰქონდეს მთლიანი შემოღობვა. 3. აკრძალულია ადამიანების ჭაურში (შურფში) ყოფნა და სხვა სამუშაოების წარმოება კოუშთან ბაგირის ჩამაგრების გადანაცვლებისას, ამწევი ჭურჭლის შეცვლისას, აგრეთვე, მოქნილი ბეტონსადენის დაკიდებისა და მოხსნისას. ბეტონსადენი მთელ სიგრძეზე დაზღვეული უნდა იყოს მთლიანი ბაგირით. ბეტონსადენში ბეტონის ხერგილის ლიკვიდაციის სამუშაო უნდა ჩატარდეს სპეციალისტის ხელმძღვანელობით. ამასთან, ხერგილის ქვევით ადამიანები არ უნდა იმყოფებოდნენ. 4. გასაყვანი ან ჩასაღრმავებელი ჭაურის სანგრევისპირა ნაწილი აღჭურვილი უნდა იყოს საკიდი ან მაბიჯი თაროთი. ერთსართულიანი საკიდი თაროები ჩამოკიდებული უნდა იყოს ბაგირზე, სულ ცოტა, ოთხ ადგილზე; ორი ან მრავალსართულიანი თაროები ისე უნდა დამაგრდეს ბაგირზე, რომ მათი გადაადგილებისას არ დაირღვეს ჰორიზონტალური მდგრადობა და გამოირიცხოს მათი გაჭედვის შესაძლებლობა. 5. მაბიჯი თაროს ჭაურში გადაადგილებისას ადამიანები ჭაურის სანგრევში და თაროზე არ უნდა იყვნენ, გარდა მემანქანის და მისი ორი თანაშემწისა, რომლებიც თაროს გადაადგილებაში მონაწილეობენ. 6. ჭაურის გაყვანის და კიდული თაროდან მუდმივი სამაგრის დაყენების სამუშაოების პარალელურად წარმოებისას თაროს უნდა ჰქონდეს ზედა სართული ზემოდან საგნების შესაძლო ვარდნისგან თაროზე მომუშავეების დასაცავად. 7. გვირაბგამყვანი თაროები აღჭურვილი უნდა იყოს სათვალიერებელი ხვრელით, რომელიც საშუალებას მისცემს ბადიასა და ტვირთის მილძაბრაში გატარებაზე პასუხისმგებელ გვირაბგამყვანს, დააკვირდეს მდგომარეობას სანგრევში და თაროს ქვევით განლაგებულ მოწყობილობას. 8. აკრძალულია თაროების ექსპლუატაცია განმბჯენების გარეშე. თავი V. საწმენდი სამუშაოების ტექნოლოგია     მუხლი 14🔗. ზოგადი მოთხოვნები საწმენდი სამუშაოების მიმართ 1. საწმენდ სანგრევში ნახშირის ამოღება უნდა განხორციელდეს უბნის გვირაბების გაყვანის და გამაგრების პასპორტის შესაბამისად, აგრეთვე, ყველა საშიში და მავნე ფაქტორის თავიდან აცილების კომპლექსური ღონისძიებების გამოყენებით. 2. აკრძალულია საწმენდი სამუშაოების წარმოება შახტის ველის იმ უბნებზე, სადაც გაყვანილი და მოქმედი გვირაბების განიავება არ ხორციელდება პროექტის შესაბამისად. 3. აკრძალულია საექსპლუატაციო სამუშაოების ჩატარება ორზე მეტ მომიჯნავე სართულზე. მთელანების გამოღება, აგრეთვე, ზემდებარე სართულებზე ცალკეული ამოსაღები უბნების დამუშავება დასაშვებია შახტის ტექნიკური ხელმძღვანელის მიერ დამტკიცებული პროექტის შესაბამისად. 4. საწმენდ სანგრევში დღე-ღამეზე მეტი დროით სამუშაოების შეჩერებისას მიღებული უნდა იქნეს ზომები სანგრევისპირა სივრცეში ჭერის ჩამოქცევის, დაგაზიანების ან დატბორვის თავიდან ასაცილებლად. სამუშაოების განახლება დასაშვებია შახტის ტექნიკური ხელმძღვანელის ნებართვით, უბნის სპეციალისტის მიერ საწმენდი გვირაბის დათვალიერების შემდეგ. 5. ლავაში კომბაინის ქვევით და 25​0 -ზე მეტი დახრის კუთხის ფენებში ჩაშვებისას აკრძალულია ადამიანების ყოფნა. გამონაკლისია მექანიზებული სამაგრი, რომელიც აღჭურვილია შემოღობვით და იცავს ნახშირისა და ქანის ნატეხების მოხვედრისაგან იმ ადგილებს, სადაც ადამიანები იმყოფებიან. 6. სავენტილაციო შტრეკთან შტრეკზედა მთელანების ამოღება და ერთდროულად ქვედა სართულის ლავების დამუშავება დასაშვებია მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ ფენის დახრის კუთხე არ აღემატება 30​0 -ს და შტრეკები (გამკვეთები) შემომფარგვლელია. 7. დამრეც და დახრილ ფენებში შტრეკს ზემოთ მთელანების არსებობისას წმენდითი სანგრევიდან სატვირთავ პუნქტამდე ნახშირის გამოტანა დასაშვებია მხოლოდ წინა სასულეთი ან გეზენკით. 8. აკრძალულია საფეხურში ქვევიდან ზევით სანგრევი ჩაქუჩით ნახშირის მონგრევა, აგრეთვე, ყურე საფეხურებში მცველი წალოების გარეშე მუშაობა, გარდა სამთო დარტყმების მხრივ საშიში ფენებისა. 9. 180 -ზე მეტი დახრის კუთხის ფენის ლავაში აკრძალულია მოწყობილობის და ხე-ტყის მასალის გადატანა კონვეიერით, რომელსაც არ გააჩნია სპეციალური სამარჯვები მასალის შესაკავებლად.     მუხლი 15🔗. ჭერის გამაგრება და მართვა 1. საწმენდი სანგრევის ინდივიდუალური სამაგრის ტიპი, კონსტრუქცია და პარამეტრები განისაზღვრება ამოსაღები უბნის პასპორტით. 2. საწმენდი სანგრევის შეუღლება საზიდ (საკონვეიერო) და სავენტილაციო შტრეკებთან (ბრემსბერგი, ქანობი, სასვლელი და სხვ.) გამაგრებული უნდა იყოს გადასატანი მექანიზებული სამაგრით. სამაგრის სხვა სახეობის გამოყენება დასაშვებია, როგორც გამონაკლისი, იქ, სადაც გადასატანი მექანიზებული სამაგრის გამოყენება შეუძლებელია. 3. აკრძალულია სხვა სამუშაოების ჩატარება დასაჯდომი სამაგრის გადატანის ადგილის ქვემოთ დახრილ ფენაში ჭერის დაჯდომისას. 4. ლავაში ჭერის დაჯდომისას ხის სამაგრის გამოტანა უნდა განხორციელდეს მექანიზებული წესით ან აფეთქებით. 5. საამფეთქებლო სამუშაოების, ქანის მონგრევის, მოწყობილობის გადატანის შედეგად გამოგდებული, აგრეთვე, დეფორმაციის, მუშა სითხის გაჟონვის ან დეტალების დაკარგვის შედეგად მწყობრიდან გამოსული სამაგრი უნდა იქნეს აღდგენილი ან შეცვლილი. 6. პასპორტით გათვალისწინებულ დაჯდომის ბიჯზე მეტად ჭერის ჩამოქცევის დაყოვნებისას გამოყენებული უნდა იქნეს ხელოვნური ჩამოქცევა. 7. აკრძალულია საწმენდი და დასაჯდომი სამუშაოების ერთდროულად ჩატარება.     მუხლი 16🔗. ნახშირის მოპოვების ტექნოლოგიური სქემები 1. ნახშირის მოპოვების ტექნოლოგიური სქემები გამოყენებული უნდა იქნეს საქართველოს ნახშირის საბადოებზე მოქმედ, მშენებარე და დასაპროექტებელ შახტებში, დანართი 4, 5 და 6-ის შესაბამისად. 2. სამთო დარტყმების გამოვლინების მხრივ საშიშ შახტში, ნახშირის ფენების (შრეების) დამუშავება უნდა მოხდეს „წესების“ მოთხოვნათა შესაბამისად და სამთო დარტყმების შესაძლო გამოვლინება გათვალისწინებული უნდა იყოს ავარიის სალიკვიდაციო გეგმის შედგენისას. 3. სამთო დარტყმების გამოვლინების მხრივ საშიშ ფენებში ლოკალური და რეგიონული გაჟღენთის ხარისხის კონტროლი საშიშროების კატეგორიის დადგენის მიზნით უნდა განხორციელდეს ნომოგრამების მიხედვით (დანართი 7). 4. ნახშირის წყების რეგიონული და ნახშირის ფენის ლოკალური წყლით გაჟღენთის სქემები მოცემულია მე-8 დანართში. 5. სამთო დარტყმების გამოვლინების მხრივ საშიში უბნების პროგნოზირების შედეგები უნდა დარეგისტრირდეს ჟურნალში, ხოლო სამთო დარტყმებთან ბრძოლის ეფექტურობის შედეგები – ამ მიზნისათვის შექმნილ ჟურნალში.     მუხლი 17🔗. გვირაბების შენახვა და რემონტი 1. გვირაბის განივი კვეთის გადიდების ან უვარგისი სამაგრის შეცვლის მიზნით გვირაბის კვლავმაგრებისას აკრძალულია ერთდროულად ორზე მეტი ჩარჩოს (თაღის) ამოღება. ამოსაღები ჩარჩოების (თაღების) წინა და უკანა ჩარჩოები (თაღები) დროებით უნდა გაძლიერდეს განმბჯენებით ან ბიგებით და ჩაიკეროს. 2. აკრძალულია გვირაბის კვლავმაგრებისა და სარემონტო სამუშაოების ადგილების შემომღობავი შუქსიგნალების და მაფრთხილებელი ნიშნების მოხსნა სამუშაოების მთლიანად დამთავრებამდე და გზის მდგომარეობის შემოწმებამდე. 3. ჭაურის ქანობისა და ბრემსბერგის რემონტისათვის განკუთვნილი ტვირთების ჩაშვებისა და ამოტანისას ტვირთის მიმღები და ამწევი მანქანის მემანქანე დაკავშირებულნი უნდა იყვნენ სიგნალიზაციით. 4. უსასრულო ბაგირით ზიდვისას დახრილი საზიდი გვირაბის რემონტი ნებადართულია ჩატარდეს მაშინ, როდესაც ბაგირზე ვაგონეტები არაა ჩაბმული. 5. ზუმპფში სამუშაოების ჩატარებისას ჭაურში ამწევი ჭურჭლების მოძრაობა მთლიანად უნდა შეწყდეს, ხოლო ზუმპფში მომუშავენი დაცულნი უნდა იქნენ ზემოდან საგნების შემთხვევითი ვარდნისგან. 6. ძველი შახტის ჭაურების და შურფების აღდგენისას მათში ადამიანების ჩასვლა ნებადართულია გვირაბების განიავების, სამაგრის მდგომარეობისა და ჰაერის შედგენილობის დადგენილ ნორმებთან შესაბამისობის შემოწმების შემდეგ.     მუხლი 18🔗. შახტის და გვირაბების ლიკვიდაცია და კონსერვაცია 1. ნახშირის შახტის ლიკვიდაცია და კონსერვაცია უნდა განხორციელდეს პროექტის შესაბამისად. 2. შახტის მთლიანი ან ნაწილობრივი ლიკვიდაციის ან კონსერვაციისას გვირაბები მოყვანილ უნდა იქნეს ისეთ მდგომარეობაში, რომელიც უზრუნველყოფს მოსახლეობის უსაფრთხოებას, გარემოს, შენობებისა და ნაგებობების დაცვას, კონსერვაციისას კი – ამასთან ერთად, საბადოს და გვირაბების შენახვას კონსერვაციის მთელი დროის განმავლობაში. სალიკვიდაციო შახტის მომიჯნავე შახტებში გატარებულ უნდა იქნეს ღონისძიებები, რომლებიც უზრუნველყოფს სამთო სამუშაოების უსაფრთხო წარმოებას. 3. სალიკვიდაციო გვირაბი, რომელსაც ზედაპირზე აქვს გასასვლელი (ვერტიკალური ჭაური, შურფი და 200 მმ და მეტი დიამეტრის ჭაბურღილები), მთლიანად უნდა ამოივსოს უწვავი მასალებით (თიხის გარდა), ხოლო შემდეგ – გადაიხუროს რკინაბეტონის თაროებით. ლიკვიდაციის პერიოდში გვირაბის პირი უნდა შემოიღობოს. 4. იმ დახრილი და ჰორიზონტალური გვირაბების ლიკვიდაციისას, რომელთაც გასასვლელი აქვს მიწის ზედაპირზე, დაყენებულ უნდა იქნეს აგურის, ქვის ან ბეტონის ორი მამხოლოებელი ზღუდარი. გვირაბის უბანი ზღუდარებსა და მიწის ზედაპირამდე დარჩენილ ნაწილს შორის მთლიანად უნდა ამოივსოს უწვავი მასალით. 5. აკრძალულია სამაგრის ამოღება იმ უბნიდან, რომელიც უნდა ამოივსოს მასალით. 6. ლიკვიდირებული გვირაბის პირი შემოღობილი უნდა იყოს წყალსარინი თხრილებით. აუცილებლობის შემთხვევაში მოქმედი გვირაბის დატბორვის წინააღმდეგ მიღებულ უნდა იქნეს დაცვის დამატებითი ზომები.     მუხლი 19🔗. გვირაბში ადამიანების და საგნების ვარდნის თავიდან აცილება 1. გვირაბის პირი უნდა გადაიხუროს საიმედო საკეტებიანი, სამაგრზე მტკიცედ დამაგრებული შახტის სარქვლებით ან გისოსებით. ჭაურების ზუმპფს მასში ადამიანების ჩავარდნის თავიდან ასაცილებლად უნდა ჰქონდეს შემოღობვა. 2. ვერტიკალური გვირაბის ჰორიზონტალურთან გადაკვეთისას ადამიანების გადასასვლელად გაყვანილ უნდა იქნეს შემომვლები გვირაბი. გასასვლელის მოწყობა ნებადართულია კიბის განყოფილების ქვეშ. 3. დახრილი და ციცაბო გვირაბების პირი მის ჰორიზონტალურ გვირაბთან შეუღლების ადგილას უნდა შემოიღობოს და გადაიხუროს მტკიცე თაროთი, შახტის სარქვლით ან ლითონის გისოსით. ამ გვირაბის ლიკვიდაციისას მისი პირი უნდა გადაიხუროს თაროთი და შემოიღობოს. 4. ბადიებით აწევისას ჭაურების პირთან როგორც ქვედა, ისე ზედა მიმღებ ბაქანზე მებადიეს დასაყრდნობად დაყენებული უნდა იყოს ტიხრები. თუ შახტის სარქვლის გასაღებად არ გამოიყენება მექანიკური ამძრავი, მებადიეს მუშაობა მცველი სარტყლის გარეშე აკრძალულია. 5. ჭაურების და შურფების კიბის განყოფილება სხვა განყოფილებებიდან იზოლირებული უნდა იყოს ფიცრის ან ლითონის ტიხრით. 6. ჭერის ჩამოქცევით სქელი ფენების დამუშავების რაიონში, საწმენდი სამუშაოების დაწყების წინ, ზედაპირზე უნდა განისაზღვროს სახიფათო ზონა, რომლის ირგვლივ უნდა მოეწყოს შემოღობვა და დაიკიდოს მაფრთხილებელი ნიშნები. აკრძალულია მომიჯნავე ჩანაქცევებს შორის წარმოქმნილ ყელზე ტრანსპორტის და ადამიანების გადაადგილება. წარმოქმნილი ჩანაქცევები უნდა შემოიბორტოს და ამოივსოს. თავი VI. წყალამოღვრა     მუხლი 20🔗. ზოგადი მოთხოვნები წყალამოსაღვრელი დანადგარის მიმართ 1. საშახტო მთავარი წყალამოსაღვრელი დანადგარი მოთავსებული უნდა იყოს ჭაურმიმდებარე ეზოში სპეციალურად მოწყობილ სატუმბო კამერაში. დანადგარი უნდა შედგებოდეს სამი ერთნაირი ტიპისა და ზომის ტუმბოსაგან (მუშა, შემცვლელი და სარეზერვო). 2. მთავარი წყალამოსაღვრელი დანადგარის ნორმალურ რეჟიმში ერთდროულად მომუშავე ტუმბოების ჯამური მწარმოებლურობა უნდა უზრუნველყოფდეს წყლის ნორმალური დღეღამური მოდინების ამოტუმბვას არა უმეტეს 20 სთ-ის განმავლობაში. 3. მთავარ და საუბნო წყალამოსაღვრელ დანადგარებთან უნდა მოეწყოს წყალსაკრებები, რომლებიც უნდა შედგებოდეს ორი ან მეტი ერთმანეთისგან იზოლირებული შტოსგან. საუბნო წყალამოსაღვრელ დანადგარს დასაშვებია წყალსაკრებები ერთ გვირაბში ჰქონდეს. 4. მთავარი წყალამოსაღვრელი დანადგარის სატუმბო კამერა უნდა უერთდებოდეს შახტის ჭაურს (დახრილი სასვლელით), ჭაურმიმდებარე ეზოს (სასვლელით), წყალსაკრებს (წყლის მოდინების რეგულირების მოწყობილობის საშუალებით).     მუხლი 21🔗. წყალამოსაღვრელი დანადგარის ამუშავება და მუშაობის რეჟიმის კონტროლი 1. 500 მ-ზე მეტი დაწნევისას საჭირხნი მილსადენების მაერთებელი მილტუჩების ირგვლივ უნდა გაკეთდეს დამცავი ფარები. 2. თუ წყალამოსაღვრელი დანადგარი არ არის აღჭურვილი ავტომატური მართვის მოწყობილობით, მას უნდა ემსახურებოდეს კვალიფიციური ზეინკალი.     მუხლი 22🔗. დატბორილი გვირაბისა და წყლის ობიექტების დაცვა წყლის და აირის გამოხეთქისგან 1. დატბორილი გვირაბიდან წყლის გამოხეთქვის მხრივ საშიში ზონების საზღვრების დადგენა და ამ ზონებში სამთო სამუშაოების ჩატარება უნდა განხორციელდეს ტექნიკური ხელმძღვანელის მიერ დამტკიცებული ღონისძიებების შესაბამისად. 2. შახტის მთავარი მარკშაიდერი ვალდებულია, სამთო სამუშაოების გეგმაზე დაიტანოს საშიში ზონის საზღვრები და შახტის ტექნიკურ ხელმძღვანელს და უბნის უფროსს წერილობით წინასწარ აცნობოს ამ ზონასთან სამთო გვირაბების მიახლოების, საშიშ ზონაში სამთო სამუშაოების დაწყების და დამთავრების შესახებ. 3. შახტის ტექნიკური ხელმძღვანელი ვალდებულია, საშიშ ზონებში სამთო სამუშაოების წარმოების დამტკიცებული პროექტი ხელმოწერით გააცნოს ყველა მუშაკს, რომელიც დაკავებულია ამ სამუშაოებით და ახორციელებს მათი უსაფრთხოების უზრუნველყოფის კონტროლს. 4. საშიში ზონის ახლოს მდებარე სანგრევში, წყლის შესაძლო გამოხეთქვის ნიშნების გამოვლენისას (სანგრევის შენამვა, წვეთის მომატება და სხვ.), უბნის ცვლის ზედამხედველმა დაუყოვნებლივ უნდა გამოიყვანოს მომსახურე პერსონალი დატბორვის მხრივ საშიში ყველა გვირაბიდან. 5. ჰაერში ჟანგბადის და მავნე აირების შემცველობის შემოწმება უნდა განხორციელდეს სამთო-სამაშველო სამსახურის მიერ. 6. მიწის ზედაპირზე სამთო სამუშაოების შედეგად ხრამებში გაჩენილი ჩაქცევები უნდა ამოივსოს თიხით, დაიტკეპნოს და შესაძლო წყალდენის კალაპოტში მოეწყოს ღარი. 7. შახტის ვერტიკალური და დახრილი ჭაურის, შურფის, შტოლნის და ტექნიკური ჭაბურღილის პირები ისე უნდა იქნეს მოწყობილი, რომ მათი გავლით ზედაპირულმა წყალმა ვერ შეაღწიოს გვირაბებში.     მუხლი 23🔗. მოქმედ გვირაბში პულპის შეღწევის თავიდან აცილება დალამული უბანი, რომელშიც აღმოჩნდება წყალი ან პულპა მიჩნეულ უნდა იქნეს დატბორილ გვირაბად. წმენდითი სამუშაოების დაწყებამდე დალამული უბნის ქვემოთ, რომელიც მდებარეობს იმავე ან ზედა ფენაში, შახტის ტექნიკურმა ხელმძღვანელმა უნდა უზრუნველყოს ქვედასამუშავებელი დალამული უბნის დაზვერვა და ამ უბნის საიზოლაციო ზღუდარების დათვალიერება. კარი III გვირაბების განიავება და მტვერ-აირის რეჟიმი თავი VII. შახტის განიავება     მუხლი 24🔗. საშახტო ჰაერი და სავენტილაციო ქსელი 1. შახტის განიავება ისე უნდა განხორციელდეს, რომ მოქმედ გვირაბებში ჰაერის შედგენილობა, სიჩქარე და ტემპერატურა შეესაბამებოდეს “წესების“ მოთხოვნებს. გვირაბებში მიწოდებული ჰაერის რაოდენობა უნდა შეესაბამებოდეს საპროექტოს. 2. ჟანგბადის შემცველობა (მოცულობით) იმ გვირაბების ჰაერში, სადაც იმყოფებიან ან შეიძლება იმყოფებოდნენ ადამიანები უნდა შეადგენდეს არანაკლებ 20 %-ს, ხოლო: ა) მეთანის და ნახშირორჟანგის შემცველობა შახტის ჰაერში უნდა შეესაბამებოდეს მე-9 დანართში მოცემულ დასაშვებ სიდიდეებს; ბ) წყალბადის შემცველობა დასამუხტი კამერების ჰაერში არ უნდა აღემატებოდეს 0,5 %-ს; გ) მავნე აირებისა და მტვრის კონცენტრაცია მოქმედი გვირაბების ჰაერში არ უნდა აღემატებოდეს მე-10 დანართში მოცემულ ზღვრულ დასაშვებ სიდიდეებს. 3. გვირაბებში საამფეთქებლო სამუშაოების შემდეგ ადამიანების დაშვებამდე, მავნე აირების შემცველობა პირობით ნახშირჟანგზე გადაანგარიშებით არ უნდა აღემატებოდეს 0,008 %-ს მოცულობაში. ჰაერის ასეთი განზავება მიიღწევა 30 წთ-ის განმავლობაში. 4. უაირო შახტში მთავარი და დამხმარე ვენტილატორების 30 წთ-ზე მეტი ხანგრძლივობით გაჩერებისას ადამიანები გამოყვანილ უნდა იქნენ სუფთაჭავლიან გვირაბებში. 5. მეთანის და ნახშირორჟანგის მიხედვით შახტის აირსიუხვე უნდა განისაზღვროს „ჰაერის სინჯის აღების, აირსიუხვის განსაზღვრის და შახტის კატეგორიის დადგენის ინსტრუქციის“ შესაბამისად (დანართი 11). 6. გვირაბებში ჰაერის მოძრაობის მინიმალური და მაქსიმალური სიჩქარეები მოცემულია მე-12 დანართში. 7. თუ ჰაერის მოძრაობის სიჩქარე აღემატება დასაშვებ სიდიდეს, გვირაბებში მუშაობა უნდა ჩატარ-დეს შახტის ტექნიკური ხელმძღვანელის მიერ დამუშავებული და ტექზედამხედველობასთან შეთანხმებული სპეციალური ღონისძიებების შესაბამისად. 8. დამოუკიდებელი განიავების მქონე შახტების ერთი სავენტილაციო სისტემით განიავება ნებადარ-თულია მხოლოდ სპეციალიზებული ორგანიზაციის მიერ შესრულებული პროექტით. ამ შემთხვევაში შახტების სავენტილაციო მომსახურება უნდა აწარმოოს ვენტილაციისა და უსაფრთხოების უბანმა სათანადოდ შედგენილი ერთიანი ავარიის ლიკვიდაციის გეგმით. გვირაბებში, რომლებიც აერთიანებს დამოუკიდებელი განიავების მქონე შახტებს და არ არის გაერთიანებული ერთიან სავენტილაციო სისტემად, საჭიროა მოეწყოს ყრუ აფეთქებამედეგი და ცეცხლგამძლე გამმიჯნავი ზღუდარები. ზღუდარების დაყენების ადგილი და კონსტრუქცია უნდა დადგინდეს პროექტით. 9. დროებით გაჩერებული საექსპლუატაციო უბნების და გამოუყენებელი გვირაბების იზოლაცია დასაშვებია ტექზედამხედველობასთან შეთანხმებით. იზოლირებული გვირაბების ზღუდარების გახსნა და მავნე აირებისგან გაწმენდა უნდა მოხდეს სამთო-სამაშველო სამსახურის მიერ პროექტის შესაბამისად. 10. აკრძალულია შახტის ერთი და იმავე ჭაურის ან შტოლნის გამოყენება სუფთა და გამომავალი ჭავლის ერთდროული გატარებისათვის. 11. აკრძალულია სუფთა ჰაერის მიწოდება მოქმედ კამერებში, ჩიხურ და საწმენდ გვირაბებში, აგრეთვე, მათგან ნამუშევარი ჰაერის მოცილება ჩამოქცევებისა და ჩამოხორვის ზონის გავლით. აკრძალვა არ ვრცელდება გვირაბის გაუქმების სამუშაოზე და ნამუშევარი სივრციდან მეთანის იზოლირებული არინების შემთხვევაზე. თუ გვირაბების გაუქმებისას შეუძლებელია ჰაერის მიწოდება საერთო-საშახტო დეპრესიით, გამოყენებული უნდა იყოს ადგილობრივი განიავების ვენტილატორი. 12. საწმენდი სანგრევი, მასთან მომიჯნავე ჩიხურ გვირაბთან ერთად უნდა განიავდეს სუფთა ჰაერის ჭავლით. აირგამოყოფის მიხედვით III და ზეკატეგორიის შახტებში ლავების მიმდევრობითი განიავება, როგორც გამონაკლისი, დასაშვებია პროექტის მიხედვით. 13. დასამუხტი კამერები და ფეთქებადი მასალების საწყობები უნდა განიავდეს სუფთა ჰაერის განკერძოებული ჭავლით. 6 მ-მდე სიღრმის კამერების განიავება დასაშვებია დიფუზიის ხარჯზე.     მუხლი 25🔗. სავენტილაციო მოწყობილობა 1. სავენტილაციო ჭავლების მოკლედ შერთვის (შერევის) თავიდან აცილების და რევერსირების უზრუნველყოფის მიზნით უნდა მოეწყოს რაბები, კროსინგები და ყრუ ზღუდარები. ჭაურებს (ჰაერის მიმწოდს და გამწოვს) შორის შემაერთებელ და სავენტილაციო ჭავლის დამოკლების საწინააღმდეგოდ გვირაბებში მოწყობილი რაბები აგებული უნდა იყოს უწვავი მასალისაგან. 2. აკრძალულია კარიანი სავენტილაციო ნაგებობის დაყენება დახრილ საზიდ გვირაბში. სავენტილაციო ნაგებობა, რომელიც მოწყობილია საზიდი გვირაბის ქვევით უნდა იყოს დაცული ბარიერით.     მუხლი 26🔗. სავენტილატორო დანადგარი 1. გვირაბების განიავება უნდა განხორციელდეს უწყვეტად მომუშავე მთავარი და დამხმარე ვენტილატორებით. აკრძალულია შახტის მხოლოდ ბუნებრივი წევით განიავება. 2. მთავარი განიავების სავენტილატორო დანადგარი უნდა შედგებოდეს, სულ ცოტა, ორი დამოუკიდებელი აგრეგატისგან, რომელთაგან ერთ-ერთი სარეზერვოა. აირიანი შახტის, ახალი და სარეკონსტრუქციო სავენტილატორო დანადგარების ვენტილატორებს უნდა ჰქონდეს ერთნაირი მახასიათებლები. 3. მთავარი განიავების სავენტილატორო დანადგარმა უნდა უზრუნველყოს სავენტილაციო ჭავლის რევერსირება ყველა გვირაბში, რომელიც ნიავდება საერთო-საშახტო დეპრესიის ხარჯზე. დამხმარე სავენტილატორო დანადგარმა უნდა უზრუნველყოს სავენტილაციო ჭავლის რევერსირება იმ შემთხვევაში, როდესაც ეს გათვალისწინებულია ავარიის ლიკვიდაციის გეგმით. ვენტილატორის რევერსიულ რეჟიმზე გადაყვანის ხანგრძლივობა არ უნდა აღემატებოდეს 10 წთ-ს. რე-ვერსიულ რეჟიმში ვენტილატორის მწარმოებლურობა უნდა იყოს ნორმალური რეჟიმის მწარმოებლურობის, სულ ცოტა, 60 %. 4. სავენტილატორო დანადგარი აღჭურვილი უნდა იყოს დისტანციური მართვის და კონტროლის აპარატურით, ხოლო აპარატურის არარსებობის შემთხვევაში მას უნდა ემსახურებოდეს მემანქანე. სავენტილატორო დანადგარის შენობაში, ხმაურგანმამხოლოებელ კაბინაში უნდა იყოს ტელეფონი (შენობაში გამოყვანილი სასიგნალო მოწყობილობით), რომელიც უშუალოდ უნდა იყოს დაკავშირებული ზედაპირზე შახტის ცენტრალურ კომუტატორთან და დისპეტჩერთან. 5. სავენტილატორო დანადგარის უეცარი გაჩერებისას, რომელიც გამოწვეულია მისი გაუმართაობით ან ელექტროენერგიის მიწოდების შეწყვეტით, დაუყოვნებლივ უნდა ეცნობოს შახტის დისპეტჩერს. 6. ელექტროენერგიის მიწოდების შესაძლო შეწყვეტაზე ან სავენტილატორო დანადგარის მუშაობის სავარაუდო შეჩერებაზე შეტყობინების მიღების შემთხვევაში შახტის დისპეტჩერი (პასუხისმგებელი პირი) ვალდებულია დროულად მიიღოს ზომები შახტში მყოფი ადამიანების უსაფრთხოების უზრუნველსაყოფად.     მუხლი 27🔗. ჩიხური გვირაბის განიავება 1. ჩიხური გვირაბის განიავება უნდა წარმოებდეს საერთო-საშახტო დეპრესიით ან ადგილობრივი განიავების ვენტილატორით. საერთო-საშახტო დეპრესიით განიავებისა და ფენებში გვირაბების ვიწრო სანგრევით გაყვანისას ჰაერის გამომავალი ჭავლისათვის გაყვანილი უნდა იქნეს პარალელური გვირაბები, რომლებიც არა უმეტეს ყოველ 30 მ-ში ძირითად გვირაბს უნდა შეუერთდეს სასულეებით (გამკვეთებით). ახალი სასულეების (გამკვეთების) გაყვანის შემდეგ ძველ სასულეებში (გამკვეთებში) უნდა მოეწყოს ჰაერშეუღწევი მუდმივი ზღუდარები. ჩიხური გვირაბის გაყვანისას აკრძალულია მისგან ახალი ჩიხური გვირაბის გაყვანა. 2. ჩიხურ გვირაბში ვენტილატორის გაჩერების ან ვენტილაციის დარღვევისას სამუშაოები უნდა შეწყდეს, ელექტრომოწყობილობაზე ძაბვა ავტომატურად უნდა მოიხსნას და ადამიანები სასწრაფოდ უნდა გამოვიდნენ განიავებულ გვირაბში. ამასთან, ჩიხური გვირაბის პირზე უნდა დაიდგას ამკრძალავი ნიშანი. 3. დაჭირხვნაზე მომუშავე ვენტილატორი დაყენებული უნდა იქნეს ჰაერის სუფთაჭავლიან გვირაბში. 4. აკრძალულია ადგილობრივი განიავების ვენტილატორის საწმენდ გვირაბში დაყენება ადამიანების მუდმივი ყოფნის ადგილებიდან 25 მ-ზე ახლოს. საწმენდ გვირაბში ვენტილატორი შეიძლება დაყენებულ იქნეს ადგილობრივი გეოლოგიური აშლილობის ზონებში შემოვლითი გეზენკების (სასულეების) გაყვანისას იმ პირობით, რომ საწმენდი სანგრევიდან მოწყობილია გასასვლელები. 5. აირსაშიშ შახტზე აკრძალულია ერთი განშტოებული მილსადენით ორი ან მეტი გვირაბის განიავება. 6. ადგილობრივი განიავების ვენტილატორთან დადგმული უნდა იქნეს დაფა, რომელზეც უნდა დაიწეროს გვირაბის განიავების ძირითადი პარამეტრები. 7. საწმენდი სანგრევების მომიჯნავე სავენტილაციო გვირაბების გაყვანის ან გაუქმებისას დასაშვებია ამავე გვირაბებში პნევმოძრავიანი ვენტილატორის დაყენება. 8. მანძილი სავენტილაციო მილების ბოლოდან სანგრევამდე არ უნდა აღემატებოდეს 8 მ-ს აირიან შახტში და 12 მ-ს – უაირო შახტში. 9. მშენებლობის დროს ჭაურები (შურფები) უნდა განიავდეს მთელ სიღრმეზე. ვერტიკალური ჭაურების (შურფების) გაყვანისას გამოყენებული უნდა იყოს ხისტი მასალის მილები. დასაშვებია მოქნილი სავენტილაციო მილის დაკიდება უშუალოდ ჭაურის (შურფის) სანგრევთან. მანძილი სავენტილაციო მილსადენის ბოლოდან ჭაურის (შურფის) სანგრევამდე უნდა იყოს არა უმეტეს 15 მ-ისა. თავი VIII. აირსაშიში შახტების განიავება (დამატებითი მოთხოვნები)     მუხლი 28🔗. აირიანი შახტების კატეგორიები 1. შახტი, რომელშიც გამოიყოფა (გამოიყოფოდა) მეთანი, მთლიანად უნდა იქნეს გადაყვანილი აირიან რეჟიმზე „წესების“ შესაბამისად. 2. აირიანი შახტები ფარდობითი აირსიუხვის სიდიდის და მეთანის გამოყოფის სახეობის მიხედვით იყოფა ხუთ კატეგორიად (ცხრილი). თუ ჭაურების, შურფების და სხვა გამხსნელი გვირაბების გაყვანისას გამოვლენილ იქნა მეთანი (ან მოსალოდნელია მისი გამოყოფა), შახტში დაცული უნდა იქნეს აირიანი რეჟიმი. ცხრილი შახტის კატეგორია მეთანის გამოყოფის მიხედვით ფარდობითი მეთანსიუხვე, მ​3/ტ I II III ზეკატეგორიის უეცარი გამოტყორცნის მხრივ საშიში 5-მდე 5-10 10-15 15 და მეტი, სუფლიარული გამოყოფა ნახშირისა და აირის უეცარი გამოტყორცნის მხრივ საშიში ფენები, აგრეთვე, გამოტყორცნის მხრივ საშიში ქანები 3. საბურღ დაზგასთან, კომბაინთან და საყელავ მანქანასთან მეთანის 2 %-მდე ადგილობრივი დაგროვებისას აუცილებელია მანქანების გაჩერება და მათ მკვებავ კაბელებზე ძაბვის მოხსნა. მეთანის კონცენტრაციის ზრდის გამოვლენისას ან შემდგომი 15 წთ-ის განმავლობაში კონცენტრაციის შენარჩუნებისას ადამიანები გამოყვანილ უნდა იქნენ სუფთა ჭავლზე. მანქანების მუშაობის განახლება დასაშვებია მეთანის კონცენტრაციის 1 %-მდე შემცირების შემდეგ.     მუხლი 29🔗. აირიანი შახტის განიავების თავისებურებები 1. აირიან შახტში, როდესაც გვირაბის დახრის კუთხე აღემატება 10​0 -ს, ჰაერის მოძრაობა საწმენდ და სხვა გვირაბებში (გარდა 30 მ-ზე ნაკლები სიგრძის გვირაბებისა) უნდა იყოს აღმავალი. 2. აირიანი შახტის ჩიხური გვირაბის განიავება, გარდა საწმენდი სანგრევის მომიჯნავე ჩიხური გვირაბებისა, ისე უნდა იყოს მოწყობილი, რომ მათგან გამომავალი ჭავლი არ მოხვდეს საწმენდი, ჩიხური და სუფთა ჭავლის მიმწოდებელ სავენტილაციო გვირაბებში. 3. მშენებარე შახტზე და ახალი ჰორიზონტების მომზადებისას დასაშვებია გამომავალი ჭავლის მიმართვა სუფთაჭავლიან მოქმედ ჰორიზონტზე იმ პირობით, თუ გამომავალ ჭავლში მეთანის შემცველობა არ აღემატება 0,5 %-ს, ხოლო ჰაერის შედგენილობა შეესაბამება „წესების“ მოთხოვნებს. 4. გვირაბის სანგრევიდან მეთანის უეცარი ან სუფლიარული გამოყოფის ყველა შემთხვევის შესახებ შახტის ტექნიკურმა ხელმძღვანელმა უნდა აცნობოს ტექზედამხედველობას. თითოეულ შემთხვევაზე უნდა შედგეს აქტი, განხორციელდეს მეთანის გამოყოფის და სახეობის პროგნოზი, დამუშავდეს და რეალიზებულ იქნეს მეთანის უეცარი და სუფლიარული გამოყოფის თავიდან აცილების ღონისძიებები. 5. აირიან შახტში, სადაც განიავების მეთოდებით შეუძლებელია მეთანის შემცველობის დასაშვები ნორმის უზრუნველყოფა, უნდა განხორციელდეს წინასწარი დეგაზაცია. თავი IX. მტვერთან ბრძოლა     მუხლი 30🔗. მტვერთან ბრძოლის ზოგადი მოთხოვნები 1. ახალი და სარეკონსტრუქციო შახტების (ჰორიზონტების), აგრეთვე, ბლოკის, პანელის ამოსაღები ველის პროექტები, ამოსაღები უბნის, გვირაბის გაყვანა-გამაგრების პასპორტები უნდა შეიცავდეს მტვერთან ბრძოლის ღონისძიებებს. 2. მიმღები ბუნკერი, საყირავი, სკიპის დამტვირთავი და განმტვირთავი მოწყობილობა აღჭურვილი უნდა იყოს ასპირაციის და ჰაერის გაწმენდის საშუალებებით, აგრეთვე, სამთო მასის გაბნევისა და მისი ამტვერების საწინააღმდეგო მოწყობილობით. 3. აკრძალულია სუფთა ჰაერის მიწოდება იმ ჭაურით, რომელიც აღჭურვილია სასკიპე აწევით ან საყირავი გალით, აგრეთვე, ამოსაღები უბნის საზღვრებს გარეთ, ლენტური კონვეიერებით აღჭურვილი დახრილი ჭაურითა და გვირაბით.     მუხლი 31🔗. მტვრის აფეთქების მხრივ საშიში ფენების დამუშავება (დამატებითი მოთხოვნები ) 1. გვირაბის მტვერაფეთქებადაცვის საშუალების პარამეტრები და ხერხი უნდა დადგინდეს დალექილი ნახშირის მტვრის აფეთქებადობის ქვედა ზღვრის და გაფიქლების ნორმის შესაბამისად. 2. მტვრის აფეთქების მხრივ საშიში ფენების დამუშავებისას, შახტის მშენებლობის, რეკონსტრუქციის და ექსპლუატაციის პროექტები უნდა შეიცავდეს სპეციალურ ნაწილს, რომელშიც მოცემული უნდა იყოს მტვრის აფეთქების თავიდან აცილების ხერხები, ლოკალიზაციის პარამეტრები და მტვერაფეთქებადაცვის ღონისძიებებისთვის საჭირო მასალების გაანგარიშება. 3. საამფეთქებლო სამუშაოების წარმოებისას უნდა განხორციელდეს მტვრის აფეთქების თავიდან აცილების ის ღონისძიებები, რომელიც გათვალისწინებულია “საამფეთქებლო სამუშაოების უსაფრთხოების წესების“, “სამრეწველო დანიშნულების ფეთქებადი მასალების დანაკლისის ტექნიკური გამოკვლევისა და აღრიცხვის ინსტრუქციის“, “ფეთქებადი მასალების სახელმწიფო რეესტრის წარმოებისა და რეგისტრაციის ინსტრუქციის დამტკიცების თაობაზე“ საქართველოს მთავრობის 2006 წლის 16 მაისის №95 დადგენილების მოთხოვნების შესაბამისად. 4. აირის, მტვრის აფეთქების მხრივ საშიში შახტის დახრილ ჭაურებს, კაპიტალურ დახრილ გვირაბებს, მთავარ და ჯგუფურ შტრეკებს შორის არსებულ გამკვეთებში, როდესაც ამ გვირაბებში სხვადასხვა მიმართულების სავენტილაციო ჭავლების მოძრაობაა, დაყენებული უნდა იყოს აფეთქებამედეგი ყრუ ზღუდარები. 5. ნახშირის მტვრის აფეთქების გავრცელების თავიდან ასაცილებლად, გვირაბები აღჭურვილი უნდა იყოს აფეთქებამალოკალიზებელი საფრებით (ძირითადი და დამხმარე), რომელთა რაოდენობა უნდა დადგინდეს შახტში სამთო სამუშაოების განვითარების ტემპის მიხედვით. 6. მეთანისა და ნახშირის მტვრის აფეთქების ლოკალიზაციის ავტომატური სისტემის დანერგვამდე მოსამზადებელი გვირაბის სანგრევის დაცვა უნდა განხორციელდეს ფიქლის ან წყლის განწერტებული საფრებით, თუ სხვა ღონისძიებები (ნახშირის ფენის გაჟღენთა, გვირაბების ჩამორეცხვა, ფრქვევანების დაყენება) არაა გატარებული. საფრების დაყენების ადგილი, პარამეტრები და პირობები უნდა აკმაყოფილებდეს “წესების“ მოთხოვნებს. 7. ფიქლის ან წყლის ძირითადი საფრებით იზოლირებული უნდა იყოს: ა) საწმენდი გვირაბი; ბ) მოსამზადებელი გვირაბის სანგრევი, რომელიც გაიყვანება ნახშირში ან ნახშირსა და ქანში; გ) ყველა ფენის საშახტო ველის ფრთა; დ) საკონვეიერო გვირაბები; ე) ხანძრიანი უბნები. 8. შახტში ერთდროულად მტვრის აფეთქების მხრივ საშიში და არასაშიში ფენების დამუშავებისას, მათ შემაერთებელ ყველა გვირაბში უნდა განხორციელდეს ნახშირის მტვრის აფეთქების თავიდან აცილების და ლოკალიზაციის ღონისძიებები. 9. ნახშირის მტვრის აფეთქების თავიდან აცილების ღონისძიებები (ყოველკვარტალური კორექტირებით) უნდა განხორციელდეს სპეციალურად შემუშავებული და ტექნიკური ხელმძღვანელის მიერ დამტკიცებული გრაფიკის შესაბამისად, რომელიც უნდა გაეგზავნოს სამთო-სამაშველო სამსახურს. 10. მტვერაფეთქებაუსაფრთხოების კონტროლი კვარტალში ერთხელ მაინც უნდა განახორციელოს სამთო-სამაშველო სამსახურმა ხელსაწყოებით ან ლაბორატორიული ანალიზით. გვირაბში მტვრის აფეთქების მხრივ საშიში მდგომარეობის გამოვლენისას სამთო-სამაშველო სამსახურმა სასწრაფოდ უნდა აცნობოს შახტის ტექნიკურ ხელმძღვანელს და ტექზედამხედველობას.     მუხლი 32🔗. შახტის ჰაერის მდგომარეობის კონტროლი 1. შახტის სავენტილაციო გეგმა უნდა შედგეს მე-13 დანართის შესაბამისად. შახტის სავენტილაციო გეგმა სისტემატურად უნდა ივსებოდეს და იცვლებოდეს სამთო-ტექნიკური პირობების შესაბამისად. სავენტილაციო მოწყობილობის (კარები, ზღუდარები, კროსინგები, ფანჯრები და სხვ.), ადგილობრივი განიავების ვენტილატორების განლაგებაში, სავენტილაციო ჭავლების მიმართულებასა და ხარჯში მომხდარი ცვლილებები, აგრეთვე, ახლად გაყვანილი გვირაბები უნდა აღინიშნოს განიავების სქემაზე 24 საათის განმავლობაში. 2. შახტში სამთო სამუშაოების განვითარების გეგმის შესაბამისად უნდა განხორციელდეს ჰაერის ხარჯის, დეპრესიის და ვენტილაციის გაანგარიშება, განიავების მდგრადობის შემოწმება და შემუშავდეს განიავების უზრუნველსაყოფი ღონისძიებები. ამასთან, სულ ცოტა, 3 წელიწადში ერთხელ უნდა ჩატარდეს აირული და დეპრესიული აგეგმვა, რომლის შედეგები გამოყენებულ უნდა იქნეს ვენტილაციის ანგარიშისა და გვირაბების განიავების უზრუნველსაყოფი ღონისძიებების დამუშავებისას. 3. ჰაერის რაოდენობის გაზომვა უნდა განხორციელდეს შახტის მთავარ შემავალ ჭავლზე და შახტის ტექნიკური ხელმძღვანელის გადაწყვეტილებით დადგენილ სხვა ადგილებში. 4. ჰაერის შედგენილობის და მისი ხარჯის შემოწმება უნდა წარმოებდეს: ა) უაირო, I და II კატეგორიის აირიან შახტებში – თვეში ერთხელ; ბ) III კატეგორიის აირიან და თვითანთებადი ნახშირის ფენებიან შახტებში – თვეში ორჯერ; გ) ზეკატეგორიის შახტებში – თვეში სამჯერ. 5. საამფეთქებლო სამუშაოების შემდეგ ჭაურში, მიუხედავად მისი სიღრმისა, ჰაერის შედგენილობის შემოწმება უნდა ჩატარდეს თვეში ერთხელ მაინც. აირიან რეჟიმზე გადაყვანილი ჭაურის გაყვანისას ჰაერის შედგენილობის შემოწმება უნდა ჩატარდეს, სულ ცოტა, ორჯერ, ხოლო დანარჩენ ჭაურებში – თვეში ერთხელ. შემოწმება უნდა ჩატარდეს ორ ადგილზე – ჭაურის პირიდან 20 მ-ის დაშორებით და სანგრევ-თან. 6. ჰაერის რაოდენობისა და მეთანის შემცველობის დისტანციური კონტროლის სტაციონარული აპარატურის გადამწოდების დაყენების ადგილებზე ჰაერის რაოდენობისა და შედგენილობის საკონტროლო შემოწმება უნდა ჩატარდეს თვეში, სულ ცოტა, ერთხელ. 7. შახტის მთავარ შემავალ და გამომავალ ჭავლებზე ჰაერის გაზომვის ადგილებში უნდა მოეწყოს საზომი სადგურები. სხვა გვირაბებში ჰაერის გაზომვა უნდა ჩატარდეს სწორხაზოვან, გადაუტვირთავ უბნებზე იქ, სადაც სამაგრი მჭიდროდ ეკვრის გვირაბის კედლებს. 8. III და ზეკატეგორიის აირიან შახტებში გვირაბგამყვან და ამოსაღებ კომბაინებთან მეთანის შემცველობის კონტროლი უნდა წარმოებდეს ავტომატური ხელსაწყოებით. ხელსაწყოების არარსებობისას მეთანის გაზომვა უნდა განხორციელდეს ვენტილაციის და უსაფრთხოების უბნის სპეციალისტის მიერ, სულ ცოტა, ცვლაში ერთხელ. პერსონალი, რომელიც ასეთ შახტებში დასაქმებულია ჩიხურ, საწმენდ და გამომავალ სავენტილაციო ჭავლიან გვირაბებში, უზრუნველყოფილი უნდა იყოს ინდივიდუალურ აკუმულატორულ სანათებში ჩაშენებული მეთანის სიგნალიზატორებით. 9. მეთანის შემცველობის კონტროლის ავტომატურმა სტაციონარულმა აპარატურამ მეთანის დასაშვები კონცენტრაციის გადაჭარბებისას უნდა უზრუნველყოს ელექტროენერგიის ავტომატური გამორთვა იმ მომხმარებლებიდან, რომლებიც განლაგებულია სანგრევებში და გვირაბებში, სადაც გადის მეთანის მაღალი შემცველობის კონტროლირებადი ჰაერის ჭავლი. 10. ვენტილაციის და უსაფრთხოების უბნის ცვლის სპეციალისტის მიერ ჩატარებული გაზომვის შედეგები შეტანილ უნდა იქნეს განწეს-საგზურში. განწეს-საგზურის მონაცემები იმავე დღეს უნდა დაფიქსირდეს ჟურნალში. 11. გვირაბების ავარიული დაგაზიანების შემთხვევები კომბაინთან, საყელავ მანქანასა და საბურღ დაზგასთან (გარდა ადგილობრივი დაგროვებისა), დაგაზიანების ხანგრძლივობის მიუხედავად, გამოძიებულ უნდა იქნეს და თითოეული შემთხვევა უნდა დაფიქსირდეს აქტით. აირისა და ნახშირის მტვრის აალების თითოეული შემთხვევა უნდა იქნეს გამოძიებული და სათანადო აქტით გაფორმებული. 12. აირიან შახტში კვარტალში ერთხელ უნდა შედგეს მეთანის შრეობრივი დაგროვების მხრივ საშიში გვირაბების უბნების ნუსხა. მეთანის შრეობრივი და ადგილობრივი დაგროვების კონტროლი უნდა ჩატარდეს სათანადოდ შედგენილი პროგრამის მიხედვით. 13. შახტის საწმენდ და ჩიხურ გვირაბებში, აგრეთვე, აირიანი შახტის თვითანთებადი ნახშირის ფენის დამუშავებისას და ჩამოქცეულ ზონაში გვირაბის გაყვანისას ცვლის სპეციალისტმა უნდა აწარმოოს ჰაერში ნახშირჟანგის შემცველობის გაზომვა, სულ ცოტა, ცვლაში ერთხელ. ნახშირჟანგის შემცველობის დასაშვებ ნორმაზე გადაჭარბების ყველა შემთხვევა უნდა იქნეს შესწავლილი და სათანადო აქტით დაფიქსირებული. 14. შახტში ჩასული ყველა სპეციალისტი მოვალეა სამუშაო ადგილზე მისვლისას გაზომოს მეთანისა და ნახშირჟანგის შემცველობა. კარი IV. მექანიკური მოწყობილობა თავი X. საშახტო აწევა     მუხლი 33🔗. ზოგადი მოთხოვნები ამწევი დანადგარის მიმართ 1. ვერტიკალურ და დახრილ გვირაბებში ადამიანე-ბის და ტვირთის ჩაშვების და აწევის მაქსიმალური სიჩქარე განისაზღვრება პროექტით, მაგრამ არ უნდა აღემატებოდეს მე-14, „ა“ დანართში მოცემულ სიდიდეებს. 2. ტვირთის აწევისას, განსაკუთრებულ შემთხვევებში როგორც დამცავი, ასევე მუშა დამუხრუჭებისას, ამწევი დანადგარის ჭურჭლის საშუალო შენელების სიდიდე არ უნდა აღემატებოდეს მე-14, „ბ“ დანართში მოცემულ სიდიდეებს. ტვირთის ჩაშვებისას ამწევი დანადგარის საშუალო შენელების სიდიდე დამცავი დამუხრუჭებისას უნდა იყოს, სულ ცოტა, 0,75 მ/წმ​2  გვირაბის 30​0 -მდე დახრისა და სულ ცოტა, 1,5 მ/წმ​2  გვირაბის 30​0 -ზე მეტი დახრის კუთხის შემთხვევაში. 3. 300 -მდე დახრის გვირაბში მოქმედ ამწევ დანადგარზე დასაშვებია 0,75 მ/წმ2 -ზე ნაკლები შენელება, თუ, ამასთან, უზრუნველყოფილია ჭურჭლის გაჩერება აწევისას – გადამეტაწევის გზის საზღვრებში, ხოლო ჩაშვებისას – ჩასაჯდომი (განსატვირთი) ბაქნის ქვევით არსებული გზის თავისუფალ უბანზე. 4. გვირაბში ტვირთის და ადამიანებისთვის განკუთვნილი მოქმედი დახრილი აწევის ჯალამბრის სიჩქარის შემზღუდველი ნომინალური სვლის სიჩქარის 15 %-ით გადამეტებისას უნდა უზრუნველყოფდეს დამცავი მუხრუჭის ჩართვას. 5. საშახტო ამწევი დანადგარი აღჭურვილი უნდა იყოს დამცავი მოწყობილობით, რომელიც უზრუნველყოფს მის უსაფრთხო ექსპლუატაციას. 6. ამწევი მანქანის მწყობრიდან გამოსვლის ან გალის გაჩხირვის შემთხვევისთვის ჭაურში მოწყობილი უნდა იყოს საავარიო-სარემონტო ამწევი დანადგარი. 7. ერთ ჭაურში ორი ამწევი დანადგარის ან ერთი ამწევი დანადგარისა და კიბის განყოფილების არსებობისას, დამატებითი საავარიო-სარემონტო დანადგარი შეიძლება არ იყოს გათვალისწინებული. 8. ჭაურის გაყვანისა და ჩაღრმავებისას ამწევ დანადგარზე ავარიული შემთხვევისათვის გათვალისწინებული უნდა იყოს კიდული საავარიო კიბე, რომლის სიგრძე მასზე ცვლაში მომუშავე პერსონალის მაქსიმალური რაოდენობის ერთდროულად დატევის საშუალებას უნდა იძლეოდეს. 9. ჭაურში, რომლითაც არაა გათვალისწინებული ადამიანების ჩაშვება და აწევა, ამწევი დანადგარით სარგებლობა შეუძლიათ მხოლოდ იმ პირებს, რომლებიც აწარმოებენ ამ ჭაურის დათვალიერებასა და რემონტს. 10. ვერტიკალური ჭაურის ყველა ზედა, საშუალედო და ქვედა მიმღები ბაქანი, სადაც ტვირთის აწევა და ჩაშვება ხდება ვაგონეტებით, აგრეთვე, ბაქანი საყირავის წინ, აღჭურვილი უნდა იყოს საჩერებელი მოწყობილობით, რომელიც უზრუნველყოფს ვაგონეტების მიწოდების დოზირებას და გამორიცხავს მათ დაგორებას.     მუხლი 34🔗. ამწევი მანქანა და გვირაბგამყვანი ჯალამბარი 1. სახალხო და სახალხო-სატვირთო ამწევი დანადგარის რეოსტატული მართვის ასინქრონული ამძრავი აღჭურვილი უნდა იყოს დინამიკური დამუხრუჭების სისტემით და მისი სქემის დარღვევისას უნდა ჩაირთოს დამცავი მუხრუჭი. 2. ვერტიკალური ჭაურის, შურფის, ჭაბურღილის გაყვანისას გვირაბგამყვანი მოწყობილობის ჩამოსაკიდებლად და სხვადასხვა მასალის და მოწყობილობის ჩაშვება-აწევის ოპერაციების განსახორციელებლად გამოყენებულ უნდა იქნეს გვირაბგამყვანი ჯალამბარი, რომელიც უნდა პასუხობდეს “წესების“ მოთხოვნებს. 3. ამწევი მანქანა და ჯალამბარი აღჭურვილი უნდა იყოს აპარატით (ინდიკატორით), რომელიც მემანქანეს ჭაურში ჭურჭლების განლაგებას უჩვენებს. ვერტიკალური ჭაურის გაყვანისას ჯალამბარი, რომელიც გათვალისწინებულია მოწყობილობის ჩამოსაკიდებლად, სიღრმის ინდიკატორს არ საჭიროებს. 4. ამწევ მანქანას და ჯალამბარს უნდა ჰქონდეს მუშა და დამცავი მუხრუჭები და შესაძლებელი უნდა იყოს მათი დამოუკიდებლად ჩართვა. 5. ამწევ მანქანას უნდა ჰქონდეს გამართული საზომი ხელსაწყოები. 6. მუხრუჭის ამოქმედების დრო არ უნდა აღემატე-ბოდეს 0,8 წმ-ს. ხახუნის შკივიანი ამწევი მანქანისათვის, რომელიც აღჭურვილია შერჩევითი ან ავტომატურად სარეგულირებელი დამცავი დამუხრუჭების სისტემით, ეს მოთხოვნა ვრცელდება მხოლოდ ტვირთის (საპირწონის) ჩაშვების რეჟიმზე. 7. სამუხრუჭო სისტემის ელემენტები (სამუხრუჭო ხუნდები, ცილინდრები, საწევები და სხვ.) შეცვლის შემდეგ აუცილებლად უნდა გამოიცადოს. გამოცდის შედეგები უნდა გაფორმდეს აქტით. 8. ვერტიკალურ და დახრილ ზედაპირულ, აგრეთვე, 60​0 -ზე მეტი დახრის კუთხის მიწისქვეშა, სახალხო და სახალხო-სატვირთო აწევისას მანქანის დოლზე ბაგირი უნდა დაეხვიოს ერთ შრედ. 9. ბაგირის დაჭიმულობის შესუსტებისთვის მისი დოლთან მიმაგრების ადგილას დოლის ზედაპირზე უნდა იყოს ხით ან სხვა მასალით ამოგებული ხახუნის, სულ ცოტა, სამი ხვია და ხახუნის, სულ ცოტა, ხუთი ხვია იმ დოლზე, რომელსაც არა აქვს ამონაგი. 10. თაროების, ყალიბების, მიმმართველი ბაგირების ჩამოსაკიდებლად გამოყენებული გვირაბგასაყვანი ჯალამბრები, აგრეთვე, ტექნოლოგიური მილსადენების წამატების, ტიუბინგების და არმატურის ელემენტების დასაყენებელი ჯალამბრები აღჭურვილი უნდა იყოს ბაგირის დაჭიმულობის კონტროლის მოწყობილობით. თავი XI. საშახტო ბაგირები     მუხლი 35🔗. ზოგადი მოთხოვნები საშახტო ბაგირების მიმართ 1. ნახშირის შახტის ამწევ სატრანსპორტო დანადგარზე გამოყენებული ბაგირები უნდა პასუხობდეს “წესების“ მოთხოვნებს. შახტის ჭაურში დასაშვებია მხოლოდ ძნელად იწვებადი გარსიანი ბაგირების გამოყენება. 2. სახალხო და სახალხო-სატვირთო ამწევი დანადგარების ამწევი და საწევი ბაგირები უნდა იყოს სახალხო-სატვირთო შესრულების, დანარჩენები კი – სატვირთო შესრულების. 3. შახტის ამწევი დანადგარის ბაგირების ჩამოკიდებისას ბაგირის სიმტკიცის მარაგი არ უნდა იყოს მე-15 დანართში მოცემულ სიდიდეებზე ნაკლები. 4. აკრძალულია ერთმაგი დაგრეხის მრგვალი მავთულებისგან დამზადებული ბაგირის გამოყენება გვირაბგამყვანი მოწყობილობის დასაკიდებლად, ხოლო საბადიე აწევისათვის – დახურული აწევის ბაგირის გამოყენება. 5. ბაგირულ გამყოლებიან ერთბაგირიან ამწევ დანადგარზე ორივე ამწევი ჭურჭლისთვის უნდა ჩამოიკიდოს ერთი დიამეტრის, კონსტრუქციის და დაგრეხის მიმართულების მქონე სათავო ბაგირები. 6. მრავალბაგირიან აწევაზე უნდა იყოს, სულ ცოტა, ორი მაწონასწორებელი ბაგირი. 7. შახტის დამხმარე ტრანსპორტის გზების ბაგირებს სიმტკიცის მარაგი ჩამოკიდებისას უნდა ჰქონდეს, სულ ცოტა, მე-15 დანართში მოცემული სიდიდეების ტოლი. 8. სანგრევის მოწყობილობის გადასაადგილებელი მუშა (საწევი) ბაგირების სიმტკიცის მარაგი, მუშა დოლებზე არსებულ ნომინალურ გამწევ ძალვასთან შედარებით, უნდა იყოს, სულ ცოტა, 3. სანგრევი მანქანის დამცავი ბაგირის სიმტკიცის მარაგი ამოსაღები მანქანის მასასთან შედარებით და ფენის დაქანების კუთხის გათვალისწინებით უნდა იყოს, სულ ცოტა, 6.     მუხლი 36🔗. ბაგირის გამოცდა, ექსპლუატაცია და ინსტრუმენტული კონტროლი 1. საშახტო ბაგირი ჩამოკიდების წინ და ექსპლუატაციის პროცესში უნდა გამოიცადოს ბაგირების საცდელ სადგურში. შემოწმებული სარეზერვო ბაგირი ჩამოკიდების წინ ხელმეორედ აღარ გამოიცდება, თუ მისი შენახვის ვადა არ აღემატება 12 თვეს. 2. ჩამოკიდებამდე გამოცდილი ამწევი დანადგარისა და გვირაბგასაყვანი მოწყობილობის ბაგირები (გარდა ერთბაგირიანი და მრავალბაგირიანი, ხახუნის შკივებიანი დანადგარების და თაროების დასაკიდებელი ბაგირებისა) განმეორებით უნდა შემოწმდეს მე-16 დანართში მითითებულ ვადებში. ბაგირის განმეორებითი გამოცდის ვადა უნდა აითვალოს ჩამოკიდების მომენტიდან. ვერტიკალური და 60​0 -ზე მეტი დახრის აწევის სახალხო, სახალხო-სატვირთო ამწევი ბაგირები, რომლებიც მოწმდება საბაგირო დეფექტოსკოპით, უნდა შემოწმდეს ჩამოკიდებიდან არა უმეტეს 18 თვეში. საავარიო კიბისა და გვირაბგამყვანი საკიდელას ბაგირები შეიძლება არ გამოიცადოს, თუ მათი შემოწმება ხდება მე-16 დანართის შესაბამისად. 3. სახალხო, სახალხო-სატვირთო და სატვირთო დოლური ამწევი დანადგარების ექვსწნიანი ბაგირები, ჭაურში მიმღებ ბაქანთან ამწევი ჭურჭლის დასასმელად ხისტი დასაჯდომი მოწყობილობის გამოყენების შემთხვევაში, კოუშთან ბაგირების ჩამაგრების ადგილის გადანაცვლებას ექვემდებარება 6 თვეში ერთხელ მაინც. 4. განმეორებითი შემოწმებისას ბაგირი უნდა შეიცვალოს, თუ იმ მავთულების განივი კვეთის ჯამური ფართობი, რომლებმაც ვერ გაუძლეს გამოცდას გაგლეჯაზე და გადაღუნვაზე, შეადგენს ბაგირის ყველა მავთულის საერთო განივი კვეთის ფართობის 25 %-ს. 5. აკრძალულია საშახტო ამწევი დანადგარის ფოლადის წნული ბაგირების ექსპლუატაცია, თუ შეგრეხის ბიჯის სიგრძეზე გაწყვეტილი მავთულების რაოდენობა შეადგენს ბაგირში მათი საერთო რაოდენობის: ა) 10 %-ს – 30​0 -მდე დახრილი სატვირთო აწევის მაწონასწორებელი, სამუხრუჭო, საამორტიზაციო, გამყოლი და ჩამხშობი ბაგირებისთვის; ბ) 5 %-ს – სხვა საშახტო აწევის სახეობის, აგრეთვე, თაროების და მექანიკური მტვირთავების (გრეიფერების) საკიდი ბაგირებისთვის. 6. აკრძალულია დახურული კონსტრუქციის ამწევი ბაგირის ექსპლუატაცია: ა) გარე შრის მავთულების პროფილის ნახევარზე მეტად გაცვეთისას; ბ) ფასონური პროფილის გარე მავთულების საკეტის დარღვევისას (მავთულების შრეებად დაშლისას); გ) ბაგირის ზედაპირზე მავთულის საკეტიდან გამოსვლისას, თუ ის აღარ ექვემდებარება ბაგირში ჩამაგრებას ან დარჩილვას; დ) გარე შრის ფასონური პროფილის შეგრეხის ხუთი ბიჯის ტოლ მონაკვეთზე ან ბაგირის მუშა სიგრძის თორმეტი ბიჯის ტოლ უბანზე სამი გაწყვეტილი მავთულის (დარჩილულის ჩათვლით) არსებობისას. 7. გამყოლი ბაგირი უნდა შეიცვალოს: ა) ბაგირის ნომინალური დიამეტრის 15 %-ზე მეტად გაცვეთისას. ამასთან, გარე მავთულების დიამეტრის ცვეთა არ უნდა აღემატებოდეს 50 %-ს; ბ) დახურული კონსტრუქციის ბაგირის 100 მ სიგრძის მონაკვეთზე გარე მავთულების ორი გაწყვეტის შემთხვევის გამოვლენისას. 8. ექსპლუატაციის ზღვრული ვადის გასვლისას ბაგირები უნდა შეიცვალოს. დეფექტოსკოპიის შედეგების, ამწევი დანადგარის მუშაობის დინამიკის ანალიზის და ბაგირის ნარჩენი ხანგამძლეობის განსაზღვრის შედეგად, სპეციალიზებული ორგანიზაციის დასკვნის საფუძველზე ვადაგასული ბაგირების ექსპლუატაციის ვადა შეიძლება გაგრძელდეს. 9. აკრძალულია დამხმარე ტრანსპორტის ფოლადის წნული ბაგირის ექსპლუატაცია, თუ მავთულები გაწყვეტილია და მათი რაოდენობა შეგრეხის ბიჯზე აღწევს ბაგირში მავთულების საერთო რაოდენობის: ა) 5 %-ს – მიწისქვეშა სახალხო კიდული საბაგირო გზის ბაგირებისთვის; ბ) 15 %-ს – დახრილ გვირაბში სატვირთო ჯალამბრის ბაგირისთვის; გ) 25 %-ს – დახრილ გვირაბში უსასრულო ბაგირებით ზიდვისას, აგრეთვე, სასკრეპერო, სამანევრო და დამხმარე (ჰორიზონტალურ გვირაბში) ჯალამბრების ბაგირებისთვის. 10. ინსტრუმენტულ კონტროლს დაქვემდებარებული ბაგირის ჩამოკიდებისას, მისი გამოცდისა და ექსპლუატაციის პერიოდში განმეორებითი გამოცდისათვის ბაგირს უნდა ჩამოეჭრას საკონტროლო მონაჭერი, რომელიც გამოსადეგობის მთელი ვადის განმავლობაში უნდა ინახებოდეს ამწევი დანადგარის შენობაში. ინსტრუმენტული კონტროლის ჩატარების ვადები მოცემულია მე-16 დანართში. 11. ბაგირი უნდა მოიხსნას და შეიცვალოს ახლით, როდესაც მავთულების კვეთი შემცირებულია: ა) 10 %-ით – ვერტიკალურ ჭაურში 900 მ-ზე მეტი სიგრძის ამწევი ბაგირი; სახალხო, სახალხო-სატვირთო, ორბაგირიანი და სამბაგირიანი ამწევი დანადგარების ბაგირები, რომლებიც არ არის აღჭურვილი პარაშუტებით; თაროს პოლისპასტური სქემით ჩამოკიდების შემთხვევაში 6-ჯერადზე ნაკლები სიმტკიცის მარაგის ბაგირი; აგრეთვე, პარაშუტის სამუხრუჭო ბაგირი; ბ) 15 %-ით – ლითონის გულარიანი ამწევი ბაგირი; სამწახნაგაწნული, მრგვალი, პლასტიკურად შემოჭერილი წნულებით; ვერტიკალური ჭაურის 900 მ-ზე მეტი სიგრძის ყველა კონსტრუქციის ბაგირი; გ) 18 %-ით – ვერტიკალური და დახრილი სახალხო და სახალხო-სატვირთო აწევისას მრგვალწნული ბაგირები ორგანული გულარით და სატვირთო აწევისას 45 მმ და ნაკლები დიამეტრის ბაგირები; აგრეთვე, გამყოლი ბაგირები შახტის მშენებლობის და ექსპლუატაციისას და ბაგირები გვირაბგამყვანი მოწყობილობის ჩამოსაკიდად; დ) 20 %-ით – ვერტიკალური სატვირთო აწევისას 45 მმ-ზე მეტი დიამეტრის მრგვალწნული ბაგირები ორგანული გულარით, რომელთა სიმტკიცის მარაგი ჩამოკიდებისას, სულ ცოტა, 6,5-ია, აგრეთვე, ჩამხშობი და თაროს საკიდი ბაგირები; ე) 24 %-ით – მაწონასწორებელი ბაგირები. 12. ექსპლუატაციის პროცესში ბაგირების ექსტრემალურად დატვირთვისას დანადგარის მუშაობა უნდა შეწყდეს და ბაგირები დათვალიერდეს. დათვალიერების შედეგები უნდა დაფიქსირდეს “ამწევი დანადგარის ბაგირების დათვალიერების და ხარჯის წიგნში“.     მუხლი 37🔗. საკიდი და მისაბმელი მოწყობილობა 1. ჩამოკიდებისას საკიდი და მისაბმელი მოწყობილო-ბის სიმტკიცის მარაგი უნდა იყოს, სულ ცოტა: ა) 13-ჯერადი – სახალხო ამწევი დანადგარების, აგრეთვე, გვირაბგასაყვანი ბადიების საკიდი და მისაბ-მელი მოწყობილობისათვის; ბ) 10-ჯერადი – სახალხო-სატვირთო და სატვირთო დანიშნულების, ვერტიკალური და დახრილი ამწევი ჭურჭლების, ჭაურის გვირაბგასაყვანი მოწყობილობის (თაროების, ყალიბის და სხვ.) მისაბმელი მოწყობილობისთვის და ამწევი დანადგარის მაწონასწორებელი ბაგირებისთვის. ამასთან, სახალხო-სატვირთო ამწევი დანადგარის საკიდი და მისაბმელი მოწყობილობის სიმტკიცის მარაგი, შახტში ჩასაყვანი ადამიანების მაქსიმალური რაოდენობისას, უნდა იყოს, სულ ცოტა, 13; გ) 6-ჯერადი – გამყოლი და ჩამხშობი ბაგირების, აგრეთვე, უსასრულო ბაგირით ზიდვისას მისაბმელი და ვაგონეტების გადასაბმელი მოწყობილობისათვის; დ) 4-ჯერადი – უსასრულო ბაგირით ზიდვისას მისაბმელი მოწყობილობისათვის. 2. ინსტრუმენტული შემოწმების შედეგად საკიდ, მისაბმელ მოწყობილობას და გვირაბგამყვანი ბადიების რკალების ჩასაბმელ მოწყობილობას შეიძლება გაუგრძელდეს გამოსადეგობის ვადა სპეციალიზებული ორგანიზაციის დასკვნის საფუძველზე. 3. ბადიის რკალი უნდა შეიცვალოს ან გარემონტდეს მისი ყუნწის ან ყუნწის მილისის ღერძის დიამეტრის, სულ ცოტა, 5 % ცვეთისას. ყუნწის ან რკალის შესაცვლელი მილისის და ბადიასთან შემაერთებელი ღერძის ჯამური ცვეთა არ უნდა აღემატებოდეს ღერძის დიამეტრის 10 %-ს. 4. დახრილი და ვერტიკალური გვირაბების გაყვანისას, სადაც წარმოებს ადამიანების და ტვირთის აწევა და ჩაშვება, საკიდი მოწყობილობა ჩამოკიდებისას უნდა გამოიცადოს ორმაგი დატვირთვით. ასეთივე შემოწმებები (გვირაბგამყვანი მოწყობილობის გარდა) განმეორებით უნდა ჩატარდეს 6 თვეში ერთხელ მაინც. 5. ექსპლუატაციის პროცესში საკიდი მოწყობილობის ექსტრემალური დატვირთვისას მუშაობა დაუყოვნებლივ უნდა შეწყდეს და მოწყობილობა დათვალიერდეს. თავი XII. საშახტო ტრანსპორტი     მუხლი 38🔗. ადამიანების გადაყვანა ჰორიზონტალურ და დახრილ გვირაბებში 1. გვირაბში ადამიანების გადაყვანა უნდა განხორციელდეს ამ მიზნისათვის განკუთვნილი და დადგენილი წესით დაშვებული სამგზავრო საშუალებებით, მათი ექსპლუატაციის საქარხნო ინსტრუქციების მითითებების შესაბამისად. 2. შახტზე უნდა იყოს შახტის ტექნიკური ხელმძღვანელის მიერ დამტკიცებული მთავარი საზიდი გზების სქემა, რომელზეც მითითებული უნდა იყოს ყველა გვირაბში ზიდვის სახეობა, საზიდი გზების, ასაქცევლების სიგრძე და მათი მოცულობა, ისრის გადასაყვანები, ადამიანების ჩასხდომის (გადმოსმის) ადგილები. საკონვეიერო ტრანსპორტით აღჭურვილ გვირაბებში დაუშვებელია საელმავლო ზიდვის შეთავსება, გარდა იმ შემთხვევებისა, როდესაც ტვირთის გადაადგილება ხდება გვირაბის და კონვეიერის მომსახურებისა და რემონტის მიზნით. 3. ჰორიზონტალურ გვირაბში მასალებიანი და მოწყობილობიანი შემადგენლობის თანმხლები პირების, აგრეთვე, ცვლის განმავლობაში ცალკეული პირების გადასაყვანად, სატვირთო შემადგენლობაში დასაშვებია ერთი სამგზავრო ვაგონეტის ჩართვა. ვაგონეტი უნდა განლაგდეს შემადგენლობის თავში, ელმავლის უკან. ასეთი ვაგონეტით ადამიანების გადაყვანის სიჩქარე არ უნდა აღემატებოდეს 12 კმ/სთ-ს. დაუშვებელია სამგზავრო ვაგონეტზე მასალებიანი და მოწყობილობიანი პლატფორმის, აგრეთვე, ისეთი ვაგონეტების მიბმა, რომელთა გაბარიტებს სცილდება გადასატანი ტვირთი. 4. ჰორიზონტალურ გვირაბში ადამიანების სამგზავრო ვაგონეტებით (მატარებლით) გადაყვანისას მოძრაობის სიჩქარე არ უნდა აღემატებოდეს 20 კმ/სთ-ს, ხოლო ამ მიზნით მოწყობილი სატვირთო ვაგონეტებით ადამიანების გადაყვანისას – 12 კმ/სთ-ს. 5. დახრილ გვირაბში ადამიანების გადაყვანისას მოძრავი შემადგენლობა აღჭურვილი უნდა იყოს საიმედო და უმტყუნებო ავტომატური მოწყობილობით (პარაშუტით). ამასთან, გათვალისწინებული უნდა იყოს ხელის ამძრავით პარაშუტის მოქმედებაში მოყვანის შესაძლებლობა. 6. დახრილ გვირაბში ადამიანების გადაყვანისთვის განკუთვნილი ვაგონეტების ექსპლუატაციაში შესვლისას, აგრეთვე, პერიოდულად, სულ ცოტა, 6 თვეში ერთხელ უნდა ჩატარდეს პარაშუტების გამოცდა მათი ექსპლუატაციის საქარხნო ინსტრუქციების მითითებე-ბის შესაბამისად. 7. დახრილ გვირაბში ადამიანების გადასაყვანად განკუთვნილი მატარებლის მოძრაობის მიმართულებით პირველი ვაგონეტი აღჭურვილი უნდა იყოს შუქსიგნალით. 8. დახრილ გვირაბში ადამიანების გადასაყვანი სამგზავრო ვაგონეტები ერთმანეთთან შეერთებული უნდა იყოს ორმაგი გადაბმით. 9. აკრძალულია: ა) გვირაბში ადამიანების გადაყვანა იმ სატრანსპორტო საშუალებებით, რომელიც ამ მიზნით ექსპლუატაციისათვის დადგენილი წესით არაა დაშვებული; ბ) მატარებელში ადამიანებთან ერთად ვაგონეტების ბორტიდან გამოშვერილი სათადარიგო ნაწილების, ინსტრუმენტების, ფეთქებადი და ადვილაალებადი მასალების გადატანა; გ) სატვირთო ვაგონეტების მიბმა ადამიანების გადასაყვან შემადგენლობასთან (ნებადართულია შემადგენლობის ბოლოს ჰორიზონტალურ გვირაბში ინსტრუმენტის გადასატანად არა უმეტეს ორი ვაგონეტის მიბმა); დ) ადამიანების გადაადგილება ელმავლით, მოუწყობელი ვაგონეტით, პლატფორმით (ბაქნით); ე) შემადგენლობის მოძრაობის დროს ვაგონეტებს შორის გადასვლა. 10. აკრძალულია ერთ დახრილ გვირაბში ადამიანების ჩასაშვები (ასაწევი) საშუალების და ტვირთების ჩასაშვები (ასაწევი) სარელსე სატრანსპორტო საშუალების ერთდროული მუშაობა, გარდა ამ გვირაბის გაყვანის და რემონტისა. ადამიანების და ტვირთების ჩასაშვებად და ასაწევად ერთი ამწევი დანადგარის გამოყენება დასაშვებია მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ არ ხდება ამწევი ჭურჭლების (ვაგონეტების) შეცვლა (კვლავმიბმა). 11. ბოლო კიდული ბაგირით ზიდვისას დახრილი გვირაბის გაყვანის, ჩაღრმავების და კაპიტალური რემონტის სამუშაოების დამთავრებამდე დასაშვებია გვირაბში ადამიანების ჩაშვება და აწევა გალით ან სპეციალური ვაგონეტებით (საპარაშუტო მოწყობილობის გარეშე). ამ შემთხვევაში გათვალისწინებული უნდა იყოს გადაადგილების საშუალებიდან მემანქანისთვის სიგნალის მიწოდების შესაძლებლობა. ამასთან, ამწევ ბაგირს, სულ ცოტა, 3 თვეში ერთხელ უნდა ჩაუტარდეს ინსტრუმენტული კონტროლი. 12. შახტში დახრილ გვირაბებში ადამიანების გადაყვანაზე უნდა გამოიყოს პასუხისმგებელი პირი.     მუხლი 39🔗. ტვირთის გადაზიდვა ჰორიზონტალურ და დახრილ გვირაბებში 1. აკრძალულია სატვირთო ვაგონეტების, აგრეთვე, სექციური მატარებლების ექსპლუატაცია: ა) გაუმართავი და დასაშვებ ნორმაზე მეტად გაცვეთილი გადასაბმელებით, საყურეებით და წევის სხვა ნაწილებით; ბ) გაუმართავი ბუფერებით და მუხრუჭებით; გ) გაუმართავი ჩამკეტი მექანიზმებით და ვაგონეტების (სექციური მატარებლების) არამჭიდროდ მიბჯენილი ძროთი, როდესაც განტვირთვა ხდება ძირიდან; დ) ვაგონეტის დარღვეული ან 50 მმ-ზე მეტად გარეთ ამოღუნული ძარას კედლით. 2. აკრძალულია: ა) გადაუბმელი შემადგენლობის წაბიძგება, უშუალოდ ელმავალზე პლატფორმის ან ზომაგრძელი მასალებიანი ვაგონეტების, აგრეთვე ხეტყით ან სატრანსპორტო საშუალების ზედა გაბარიტიდან გამოწეული მოწყობილობით დატვირთული ვაგონეტების და პლატფორმების მიბმა; ბ) ვაგონეტების ხელით გადაბმა და ჩახსნა შემადგენლობის მოძრაობის დროს, აგრეთვე, კაკვიანი გადასაბმელით გადაბმა და გადახსნა სპეციალური სამარჯვების გამოყენების გარეშე; გ) ვაგონეტების გადაბმა და ჩახსნა დახრილ გვირაბში, თვითგორია დახრის გვირაბსა და მოსახვევებში; დ) ელმავლით შემადგენლობის წაბიძგება ბიგების, ფიცრების, აგრეთვე, პარალელურ ლიანდაგზე მოძრავი ელმავლის დახმარებით; ე) ვაგონეტების გადაბმა და გადასხნა საყირავამდე, სავენტილაციო კარამდე ან სხვა დაბრკოლებამდე 5 მ მანძილზე ახლოს; ვ) ვაგონეტების, შემადგენლობის ან ელმავლის დატოვება ასაქცევლებზე ისრის გადასაყვანის ჩარჩოს რელსიდან 4 მ-ზე ახლო მანძილზე. 3. მოძრავი შემადგენლობის გაჩერების ადგილები უნდა აღინიშნოს სათანადო ნიშნებით. 4. ზომაგრძელი მასალების და მოწყობილობის გადატანისას აუცილებელია შემადგენლობაში ამ მიზნისათვის სპეციალურად განკუთვნილი ვაგონეტების ან პლატფორმების გამოყენება, რომლებიც ერთმანეთზე გადაბმული უნდა იყოს ხისტი გადასაბმელით. ხისტი გადასაბმელის სიგრძე ისეთნაირად უნდა შეირჩეს, რომ მომიჯნავე პლატფორმებზე განთავსებულ ზომაგრძელ მასალებსა ან მოწყობილობას შორის მანძილი იყოს, სულ ცოტა, 300 მმ. 5. სტაციონარულ სატვირთავ პუნქტზე და საყირავთან გამოყენებული უნდა იქნეს საბიძგებელა. საბიძგებელას მართვა უნდა განხორციელდეს წალოებში განთავსებული პუნქტებიდან ან მომსახურე პერსონალისთვის უსაფრთხო სხვა ადგილებიდან. ამასთან, გათვალისწინებული უნდა იყოს საყირაოს და საბიძგებელას ერთდროულად ჩართვის საწინააღმდეგო ბლოკირება. სხვა სატვირთავ პუნქტებზე სათანადო მოთხოვნების შესრულების შემთხვევაში დასაშვებია ჯალამბრების ან ელმავლების გამოყენება. 6. დახრილ გვირაბში ბაგირის ამძრავიანი სატრანსპორტო საშუალებით ზიდვისას გათვალისწინებული უნდა იყოს სამარჯვები, რომლებიც ბაგირის ან მისაბმელი მოწყობილობის გაწყვეტის შემთხვევაში ქვედა და შუალედურ მიმღებ ბაქნებზე ვაგონეტების დაგო-რებას შეუშლის ხელს. 7. აკრძალულია ამწევი დანადგარის მუშაობის დროს დახრილ გვირაბში ადამიანების გადაადგილება. საშუალედო შტრეკების ბრემსბერგთან, ქანობსა და დახრილ ჭაურთან გადაკვეთისას შტრეკებში უნდა დაიდგას ბარიერები, შუქური ტაბლო და მაფრთხილებელი ნიშნები. 8. ხელით მიგორებისას ვაგონეტის წინა გარე კედელზე უნდა ჩამოიკიდოს ჩართული სპეციალური სანათი. ამასთან, ვაგონეტებს შორის მანძილი 0,005 %-მდე დახრის ლიანდაგზე უნდა იყოს, სულ ცოტა, 10 მ, ხოლო დიდი დახრის შემთხვევაში – სულ ცოტა, 30 მ. 0,01 %-ზე მეტი დახრისას ხელით მიგორება აკრძალულია. 9. ვაგონეტების (პლატფორმების) უსასრულო და ბოლო კიდული ბაგირებით ზიდვისას გამოყენებული უნდა იქნეს გადასაბმელი და მისაბმელი მოწყობილობა, რომელიც არ იძლევა თავისით გადახსნის საშუალებას, ხოლო 18​0 -ზე მეტი დახრის კუთხის გვირაბებში უსასრულო ბაგირით ზიდვისას, ამას გარდა, გამოყენებული უნდა იქნეს კონტრბაგირი. 10. 0,005 %-მდე დახრის ჰორიზონტალურ გვირაბში სამანევრო სამუშაოების შესასრულებლად და ვაგონეტების გამოსატანად დასაშვებია ჯალამბრის გამოყენება, რომლის სიჩქარე 1 მ/წმ-მდეა. დახრილ გვირაბში მასალებისა და მოწყობილობის ტრანსპორტირებისათვის, აგრეთვე, რემონტის დროს ქანის გამოსატანად და კვლავმაგრებისათვის შეიძლება გამოყენებულ იქნეს ორი მუხრუჭით აღჭურვილი ჯალამბარი.     მუხლი 40🔗. ვერტიკალურ გვირაბში ადამიანების გადაყვანა და ტვირთის გადაზიდვა 1. ვერტიკალურ გვირაბში ადამიანების ჩაშვება და აწევა უნდა მოხდეს გალით. ვერტიკალური გვირაბის გაყვანის, ჩაღრმავების, გაკვეთისა და მისი არმირებისას ადამიანების ჩაშვება და აწევა შეიძლება განხორციელდეს ბადიათი. 2. გალის თითოეულ სართულზე ერთდროულად მყოფი ადამიანების რიცხვი განისაზღვრება იმ პირო-ბიდან გამომდინარე, რომ ძროს 1 მ​2 -ზე უნდა მოთავსდეს 5 ადამიანი. 3. ადამიანების ჩასაშვები და ასაწევი გალი, სახალხო და სახალხო-სატვირთო ამწევი დანადგარების საპირწონეები, ამწევი ბაგირების გაწყვეტის შემთხვევისათვის აღჭურვილი უნდა იყოს მათი მდოვრე დამუხრუჭების და გაჩერების მოწყობილობით (პარაშუტებით). გალის პარაშუტის ამძრავი ზამბარა უნდა შემოიღობოს დამცავი გარსაცმით. 4. პარაშუტი შეიძლება არ იქნეს დაყენებული: ა) მრავალბაგირიანი ამწევი დანადგარის გალსა და საპირწონეზე, თუ ბაგირების რიცხვი, სულ ცოტა, ოთხია; ბ) ორი და სამბაგირიანი ამწევი დანადგარის გალსა და საპირწონეზე; გ) საავარიო-სარემონტო და სატვირთო ამწევი დანადგარების გალსა და საპირწონეზე; დ) მოქმედი დახრილი ამწევი დანადგარის საპირწონეზე; ე) ვერტიკალური ჭაურის მოქმედი ამწევი დანადგარის საპირწონეზე, თუ გალის და საპირწონის განყოფილებები გაყოფილია ერთმანეთისგან რელსის ტიხრით ან ბაგირებით. 5. პარაშუტით ცარიელი გალის დამუხრუჭებისას შენელება არ უნდა აღემატებოდეს 50 მ/წმ​2 -ს, ხოლო მაქსიმალური რაოდენობის ადამიანებით დამუხრუჭებისას უნდა იყოს, სულ ცოტა, 6 მ/წმ2 . 6. პარაშუტის გამოცდა უნდა ჩატარდეს 6 თვეში ერთხელ მაინც. 7. საპარაშუტო მოწყობილობა უნდა შეიცვალოს ახლით, დაყენების დღიდან, სულ ცოტა, 5 წლის შემდეგ. სამუხრუჭობაგირებიანი პარაშუტის გამოსადეგობის ვადა შეიძლება გაგრძელდეს სპეციალიზებული ორგანიზაციის დასკვნის საფუძველზე. 8. ბადიით ადამიანების ჩაშვებისა და აწევისას: ა) ბადია უნდა გადაადგილდეს მიმმართველებზე. ბადიის მოძრაობა მიმმართველების გარეშე დასაშვებია სანგრევიდან არა უმეტეს 20 მ მანძილზე. ვერტიკალური გვირაბის გასაყვანად გვირაბგამყვანი აგრეგატის (სატვირთავი მანქანა, გრეიფერი და სხვ.) გამოყენებისას ეს მანძილი შეიძლება გაიზარდოს 40 მ-მდე; ბ) აკრძალულია მიმმართველი ჩარჩოს და ქოლგის გარეშე ბადიით ადამიანების ჩაშვება და აწევა. მიმმართველი ჩარჩო აღჭურვილი უნდა იყოს სიგნალიზაციით; გ) ჭაურში საავარიო და სარემონტო სამუშაოების ჩატარებისას დასაშვებია ადამიანების ჩაშვება და აწევა ბადიით მიმმართველი ჩარჩოს გარეშე; დ) ადამიანების ბადიაში ჩასხდომა და ბადიიდან გამოსვლა უნდა მოხდეს ქვედა მისაღებ ბაქანზე სპეციალური კიბიდან ან ბადიის საფეხურებით, ამასთან, შახტის სარქველი უნდა იყოს დაკეტილი, ხოლო ბადია – გაჩერებული; ე) საშუალედო ჰორიზონტზე ხალხის ჩასხდომა და გამოსვლა ბადიიდან უნდა განხორციელდეს გადასახსნელი ბაქნებიდან, ხოლო თაროებსა და დამჭიმ ჩარჩოებზე მხოლოდ მაშინ, როდესაც გაჩერებული ბადიის ბორტი მილძაბრას ან სართულის იატაკის დონეზეა (მილძაბრაში კარის არსებობისას); ვ) აკრძალულია ბადიის კიდეზე დამდგარ ან დამჯდარ მდგომარეობაში გადაადგილება, აგრეთვე, დატვირთული ბადიით ადამიანების შახტში ჩაშვება და ამოყვანა. 9. ტვირთის ჩაშვებისა და აწევისას ბადია უნდა ჩაიტვირთოს ბორტის ზედა კიდიდან 100 მმ-ით ნაკლებ სიმაღლეზე. 10. ბადიით ადამიანების და ტვირთის ჩაშვებისა და აწევისას გვირაბგამყვანი ამწევი დანადგარი აღჭურვილი უნდა იყოს საბლოკირებელი მოწყობილობით, რომელიც გამორიცხავს ქვედა თაროში ბადიის მილძაბრაში გავლას მაშინ, როდესაც მილძაბრას ქვევით სატვირთავი მოწყობილობაა. 11. აკრძალულია ადამიანების ჩაშვება და აწევა სკიპით და სატვირთო გალით, გარდა ჭაურის დათვა-ლიერების და რემონტის, სამარკშაიდერო სამუშაოების ჩატარებისა და ავარიული შემთხვევებისა. 12. ადამიანების ჩაშვება და აწევა საყირაო გალით დასაშვებია ისეთი ბლოკირების არსებობისას, რომელიც გამორიცხავს ბუნკერში ადამიანების გადაყირავებას, აგრეთვე, ჭაურში მოძრაობისას გალის გადაყირავებას. 13. აკრძალულია ადამიანების ჩაშვება და აწევა გალით, რომელიც მთლიანად ან ნაწილობრივ არის დატვირთული. ერთ ჭაურში სახალხო-სატვირთო და სატვირთო ამწევი დანადგარის განთავსებისას უკანასკნელის მუშაობა ადამიანების ჩაშვება-აწევისას აკრძალულია. 14. ამწევი ჭურჭლებიდან დაშორებული არმირების და სამაგრის უბნების დათვალიერებისა და რემონტისათვის ნებადართულია გალზე ან სკიპზე საიმედოდ დამაგრებული გადასახსნელი (მოსახსნელი) თაროების გამოყენება. 15. საპირწონიან ამწევ დანადგარში ჭაურის დათვალიერება და რემონტი დასაშვებია ჩატარდეს ამწევ ჭურჭელში მათანაბრებელი ტვირთის გამოყენებით.     მუხლი 41🔗. საელმავლო ზიდვა 1. ჰორიზონტალური გვირაბის დახრა, რომელშიც წარმოებს საელმავლო ზიდვა, არ უნდა აღემატებოდეს 0,005 %-ს. როგორც გამონაკლისი, შახტის ტექნიკური ხელმძღვანელის ნებართვით საელმავლო ზიდვის გამოყენება დასაშვებია 0,05%-მდე დახრის გვირაბებში. ამასთან, ზიდვა უნდა განხორციელდეს პროექტით, რომელიც უზრუნველყოფს სამუშაოების უსაფრთხოებას და დამუშავებულია 0,005%-ზე მეტი დახრის გვირაბებში ტვირთის და ადამიანების უსაფრთხო გადაყვანის მოთხოვნების შესაბამისად. 2. მატარებლის შემადგენლობის სამუხრუჭო მანძილი მაქსიმალურ დახრაზე ტვირთის გადატანისას არ უნდა აღემატებოდეს 40 მ-ს, ხოლო ხალხის გადაყვანისას – 20 მ-ს. 3. ელმავალი მოძრაობის დროს უნდა იყოს შემადგენლობის თავში. ელმავალი შეიძლება იყოს შემადგენლობის ბოლოში, არა უმეტეს 300 მ სიგრძის უბანზე 2 მ/წმ-ზე ნაკლები სიჩქარით მოძრაობის დროს სამანევრო ოპერაციების შესრულებისას. 4. მატარებლის ბოლო ვაგონეტზე დაყენებული უნდა იყოს სანათი წითელი შუქით. იმ შემთხვევაში, თუ ელმავალი გადაადგილდება ვაგონეტების გარეშე და მას არა აქვს ფარა წითელი შუქით, ელმავლის უკანა ნაწილზე (სვლის მიმართულებით) უნდა დაიდგას სანათი წითელი შუქით. თუ ელმავალი შემადგენლობის ბოლოშია, სვლის მიმართულებით პირველი ვაგონეტის წინა გარე კედელზე უნდა ჩამოიკიდოს ჩართული სპეციალური სანათი თეთრი შუქით. 5. აკრძალულია ელმავლის ექსპლუატაცია: ა) ელმავალზე მოწყობილობის აფეთქებაუსაფრთხოების დარღვევისას; ბ) თუ აკუმულატორიანი ელმავლის ბატარეის ყუთის სახურავი მოხსნილია ან მისი საბლოკირებელი მოწყობილობა გაუმართავ მდგომარეობაშია; გ) ელექტრომოწყობილობის, საბლოკირებელი მოწყობილობის და დაცვის საშუალებების, სიჩქარის საზომების გაუმართაობისას; დ) მუხრუჭების და გადასაბმელი მოწყობილობის გაუმართაობისას; ე) არამნათი ან გაუმართავი ფარებით და გაუმართავი სასიგნალო მოწყობილობით.     მუხლი 42🔗. ზედაპირული რკინიგზის ტრანსპორტი შახტის ზედაპირზე რკინიგზის ტრანსპორტის ექსპლუატაცია უნდა განხორციელდეს საქართველოს მთავრობის 2006 წლის 10 მარტის №53 დადგენილების “საშიში საწარმოო ობიექტების (სადაც სრულდება ღია სამთო სამუშაოები) უსაფრთხოების წესების დამტკიცების თაობაზე“ მოთხოვნების შესაბამისად.     მუხლი 43🔗. საკონტაქტო ქსელი 1. კონტაქტური ელმავლით ზიდვისას დასაშვებია არა უმეტეს 600 ვ ძაბვის მუდმივი დენის გამოყენება. 2. წევის ქვესადგურში და საელმავლო წევის დასამუხტ დანადგარზე უნდა განხორციელდეს გადატვირთვისგან, მიწაზე გადინების დენისგან და გარდამქმნელებში, ტრანსფორმატორებსა და საკონტაქტო ქსელის მკვებავ მიერთებებში მოკლე შერთვისგან დაცვა დროის დაყოვნების გარეშე. 3. კონტაქტური ზიდვისას ელექტრული წინააღმდეგობის შესამცირებლად ლიანდაგზე დაყენებული უნდა იქნეს მაერთებლები. 4. შახტზე, სადაც გამოიყენება ელექტროაფეთქება, ყველა ლიანდაგი, რომელიც არაა განკუთვნილი კონ-ტაქტური ელმავლით ზიდვისათვის, დენგამტარ რელსებთან შეხების ადგილებში უნდა იყოს მათგან ელექტრულად იზოლირებული ორ წერტილში მაინც. 5. რელსის თავიდან საკონტაქტო სადენის დაკიდების სიმაღლე უნდა იყოს, სულ ცოტა, 1,8 მ. 6. მანძილი საკონტაქტო სადენსა და სამაგრის უღელს შორის უნდა იყოს, სულ ცოტა, 0,2 მ. 7. სამრეწველო მოედნის ტერიტორიაზე საკონტაქტო სადენი უნდა დაიკიდოს რელსის თავიდან, სულ ცოტა, 2,2 მ სიმაღლეზე იმ პირობით, რომ საზიდი გზები არ გადაკვეთენ სატრანსპორტო და ქვეითად მოსიარულეთა გზებს. 8. თუ საკონტაქტო ქსელი რამდენიმე ქვესადგურიდან იკვებება, მისი თითოეული უბანი, რომელიც ცალკე ქვესადგურიდან იღებს კვებას, სხვებისგან უნდა იყოს იზოლირებული. 9. საკონტაქტო სადენი გვირაბის რემონტის, ზომაგრძელი მასალების და მოწყობილობის ჩამოტვირთვის (დატვირთვის) ადგილებში და დასაჯდომ ბაქნებზე ამ სამუშაოების შესრულების და ადამიანების ჩასხდომის (გადმოსვლის) დროს უნდა გამოირთოს. 10. იმ გვირაბების გადაკვეთებზე, რომლებითაც ადამიანები გადაადგილდებიან, აგრეთვე ლავიდან, სასულედან და სხვა გვირაბებიდან ადამიანების გამოსვლის ადგილებში გათვალისწინებული უნდა იყოს საკონტაქტო სადენის უბნის გამორთვის საშუალებები. 11. ახალი ჰორიზონტების მომზადებისას აკუმულატორთა ბატარეა შეიძლება დაიმუხტოს დროებით კამერაში ელმავლის ჩარჩოზე. დამუხტვის დროს ბატარეის ყუთის სახურავი უნდა მოიხსნას. ბატარეის ყუთი დამუხტვისას საიმედოდ უნდა იყოს ჩამიწებული. 12. შახტში აკუმულატორთა ბატარეის დამუხტვისას იზოლაციის წინაღობის კონტროლი უნდა განხორციელდეს დასამუხტ მოწყობილობაში ჩაშენებული გაჟონვის კონტროლის რელეთი, ხოლო ხაზზე – აკუმულატორიან ელმავალზე ავტომატურ ამომრთველში მოთავსებული იზოლაციის წინაღობის კონტროლის მოწყობილობით. 13. აფეთქებაუსაფრთხო ელმავლის ხაზზე გაშვების წინ აუცილებელია შემოწმდეს წყალბადის შემცველობა ბატარეის ყუთში, რაც არ უნდა აღემატებოდეს 2,5 %-ს. 14. აირისა და მტვრის მხრივ საშიშ შახტებში, თუ აკუმულატორიანი ელმავლის რემონტი დაკავშირებულია ელექტრომოწყობილობის გახსნასთან, სამუშაოები უნდა ჩატარდეს მხოლოდ ფარეხში.     მუხლი 44🔗. საკონვეიერო ტრანსპორტი 1. კონვეიერით აღჭურვილ დახრილ გვირაბში დასაშვებია ლიანდაგის დაგება და ჯალამბრის დაყენება იმ მასალებისა და მოწყობილობის ტრანსპორტირებისათვის, რომელიც აუცილებელია მხოლოდ ამ გვირაბის გაყვანისა და რემონტისათვის. კონვეიერის და ჯალამბრის ერთდროული მუშაობის გამოსარიცხავად დაყენებული უნდა იქნეს შესაბამისი ელექტრული ბლოკირება. 2. საკონვეიერო დანადგარის მუშაობისას აკრძალულია: ა) კონვეიერის რემონტი, მოძრავი დეტალების შეზეთვა და გაწმენდა; ბ) ადამიანების გადაყვანა, ხეტყის, ზომაგრძელი მასალისა და მოწყობილობის გადატანა ამ მიზნით მოუწყობელი კონვეიერით; გ) მოძრავი ლენტის ხელით მიმართვა. 3. შახტის ზედაპირზე კონვეიერების ექსპლუატაცია უნდა განხორციელდეს საქართველოს მთავრობის 2006 წლის 10 მარტის №53 დადგენილების “საშიში საწარმოო ობიექტების (სადაც სრულდება ღია სამთო სამუშაოები) უსაფრთხოების წესების დამტკიცების თაბაზე“, ხოლო მამდიდრებელ ფაბრიკაში – საქართველოს ეკონომიკური განვითარების მინისტრის 2007 წლის 17 აპრილის №1-1/609 ბრძანების “მადნეული და არამადნეული სასარგებლო წიაღისეულის სამსხვრევ-სახარისხებელი, მამდიდრებელი, სააგლომერაციო და მომგუნდავებელი ფაბრიკების უსაფრთხოების წესების დამტკიცების თაობაზე“ მოთხოვნების შესაბამისად. თავი XIII. სამშენებლო-საგზაო მანქანები. საკომპრესორო დანადგარები     მუხლი 45🔗. სამშენებლო-საგზაო მანქანები შახტზე სამშენებლო-საგზაო მანქანების (ექსკავატორი, სკრეპერი, ბულდოზერი) ექსპლუატაცია უნდა განხორციელდეს საქართველოს მთავრობის 2006 წლის 10 მარტის №53 დადგენილების “საშიში საწარმოო ობიექტების (სადაც სრულდება ღია სამთო სამუშა-ოები) უსაფრთხოების წესების დამტკიცების თაობაზე“ მოთხოვნების შესაბამისად.     მუხლი 46🔗. საკომპრესორო დანადგარები 1. შახტში გადასატანი საკომპრესორო სადგური უნდა დამონტაჟდეს პროექტის შესაბამისად. 2. მიწისქვეშა გადასატან კომპრესორს უნდა ჰქონდეს თბური დაცვა, რომელიც უზრუნველყოფს მშრალი შეკუმშვის კომპრესორის ამორთვას 182​0 C ტემპერატურაზე, ხოლო ზეთიანის ამორთვას – 125​0 C-ზე. 3. მიწისქვეშა გადასატანი საკომპრესორო დანადგარი უნდა განლაგდეს სუფთა ჰაერის ჭავლიან ჰორიზონტალურ ფართობზე და ცეცხლმედეგსამაგრიან ადგილებში. სამაგრის განფენილობა საკომპრესორო სადგურის ორივე მხარეს უნდა იყოს, სულ ცოტა, 10 მ. 4. საკომპრესორო დანადგარს უნდა ჰქონდეს თბური დაცვის, სულ ცოტა, სამი საფეხური, მათ შორის, ერთი – ელექტროძრავას დაცვისათვის. 5. საკომპრესორო დანადგარის განლაგების ადგილზე ძალური და კავშირგაბმულობის კაბელები დაცული უნდა იყოს ხანძრის და აფეთქების შედეგებისაგან. 6. აკრძალულია გადასატანი მიწისქვეშა საკომპრესორო დანადგარის ჩართვა და მუშაობა: ა) დანადგარის განლაგების ადგილზე მეთანის 1%-ზე მეტი შემცველობისას; ბ) გაუმართავი თბური დაცვით; გ) მწარმოებლურობის რეგულატორის, დამცავი სარქვლების, მანომეტრების და თერმომეტრების გაუმართაობისას; დ) ზეთის ჟონვისას; ე) კომპრესორის ხრახნის უკუბრუნვისას; ვ) საჰაერო და ზეთის ფილტრების გამოგნესისას. 7. ჰაერსადენების მაერთებელი მილტუჩების შუასადებად გამოყენებული უნდა იქნეს ის მასალა, რომლის ღვივილის ტემპერატურა, სულ ცოტა, 350​0 C-ია. კარი V. ელექტროტექნიკური მეურნეობა თავი XIV. ელექტროდანადგარები     მუხლი 47🔗. ზოგადი მოთხოვნები ელექტროდანადგარების მიმართ 1. მშენებარე, მოქმედ და სალიკვიდაციო შახტებში გამოყენებულმა ელექტრომოწყობილობამ, კაბელებმა და ელექტრომომარაგების სისტემებმა უნდა უზრუნველყოს შახტში მომუშავეთა ელექტროუსაფრთხოება, აგრეთვე, აფეთქება- და ხანძარუსაფრთხოება. 2. ჭექა-ქუხილისას ატმოსფერული პოტენციალის მიწისქვეშა გვირაბში შეღწევისგან დაცვა უნდა განხორციელდეს შახტის მიწისზედა შენობების და მიწისქვეშა ნაგებობების მეხდაცვის მოთხოვნათა შესაბამისად. 3. მშენებარე და სარეკონსტრუქციო შახტების ელექტრომომარაგება უნდა განხორციელდეს მიწისქვეშა დენმიმღებების განკერძოებული კვების სქემების შესაბამისად. 4. შახტში აკრძალულია ყრუ ჩამიწების ნეიტრალიანი ტრანსფორმატორების ქსელის გამოყენება. გამონაკლისია სპეციალური ტრანსფორმატორი, რომელიც გამოიყენება ელმავლების საკონტაქტო ქსელების გარდამქმნელი მოწყობილობის კვებისათვის. სხვა მომხმარებლების და მოწყობილობის ასეთ ტრანსფორმატორებთან მიერთება აკრძალულია. 5. მიწისქვეშა დანადგარში გამოყენებული უნდა იქნეს აპარატი (გაჟონვის რელე), რომელიც ავტომატურად გამორთავს ქსელს დენის სახიფათო გაჟონვის დროს. 6. 1000 ვ ძაბვის ელექტრომომარაგების დისტანციური, ტელემექანიკური და ავტომატური მართვა ნებადართულია მხოლოდ ისეთი ბლოკირების არსებობისას, რომელიც მაქსიმალური დენური დაცვის ამოქმედებისას და მიწასთან მიმართებაში დაბალი წინაღობის იზოლაციის შემთხვევაში არ დაუშვებს ხაზის და ელექტრომიმღების ჩართვას. 7. თუ ცენტრალურ მიწისზედა ქვესადგურს არ ემსახურება ოპერატიული პერსონალი, სამთო დისპეტჩერთან უნდა არსებობდეს მოკლე შერთვისგან დაცვის სიგნალიზაცია. 8. გვირაბებში კაბელების გამოცდის მიზნით სამუშაოების წარმოებისას მეთანის შემცველობა არ უნდა აღემატებოდეს ერთ პროცენტს. 9. ელექტრული დაცვის აპარატურის განყოფილებების სახურავები, ბლოკირების და რეგულირების მოწყობილობა უნდა დაილუქოს. 10. აკრძალულია: ა) ელექტრომოწყობილობის ექსპლუატაცია გაუმართავი აფეთქებადაცვითი საშუალების, ბლოკირების, ჩამიწების, დაცვის აპარატის, დაზიანებული მართვის და დაცვის სქემების და კაბელის შემთხვევაში; ბ) გამოუყენებელი (სარეზერვოს გარდა) ელექტრული ქსელის ძაბვის ქვეშ დატოვება; გ) აფეთქებაუსაფრთხო ელექტრომოწყობილობის გარსის ხუფების გაღება ძაბვის წინასწარი მოხსნის და მეთანის კონცენტრაციის გაზომვის გარეშე; დ) ელექტროქსელის ჩართვა კაბელის ძარღვების იზოლაციის დაზიანებისა და შლანგური გარსის გაგლეჯის შემთხვევაში. 11. დასაშვებია 42 ვ-მდე ძაბვის ელექტრომოწყობილობის, აგრეთვე, ნაპერწკალუსაფრთხო წრედიანი ელექტრომოწყობილობის და სატელეფონო კავშირის აპარატურის ექსპლუატაცია გაჟონვის რელეს დაცვის გარეშე.     მუხლი 48🔗. ელექტროდანადგარების გამოყენების არე და პირობები 1. აირის და მტვრის აფეთქების მხრივ საშიში შახტის გვირაბებში გამოყენებული ელმავალი უნდა იყოს საშახტო აფეთქებაუსაფრთხო შესრულების. ამასთან, III და ზეკატეგორიის აირიანი შახტების ჰაერის გამომავალჭავლიან და ჩიხურ გვირაბებში, რომლებიც ნიავდება ადგილობრივი განიავების ვენტილატორით, ელმავალზე გათვალისწინებული უნდა იყოს მეთანის შემცველობის კონტროლის გადასატანი (ინდივიდუალური) ავტომატური ხელსაწყო. 2. აირის მხრივ საშიში I და II კატეგორიის და მტვერსაშიში შახტების სუფთა ჰაერისჭავლიან საზიდ გვირაბებში დასაშვებია საშახტო მომატებული შესრულების ელექტრომოწყობილობის გამოყენება. 3. განკერძოებული განიავების სამუხტავ კამერაში ელექტრომოწყობილობის აფეთქებაუსაფრთხოება უნდა იყოს, სულ ცოტა, საშახტო მომატებული შესრულების. ამასთან, დასამუხტი ბატარეის მანიავებელმა ჰაერის ნაკადმა არ უნდა შემორეცხოს სამუხტავი კამერის ელექტრომოწყობილობა. 4. უაირო, მტვრის მხრივ საშიში შახტის გვირაბში გამოყენებული უნდა იყოს საშახტო მომატებული შესრულების ელექტრომოწყობილობა. 5. ჭაურში, ჭაურის მიმდებარე სუფთა ჰაერისჭავლიან გვირაბებში და სტაციონარული დანადგარების კამერაში, რომელიც ნიავდება სუფთა ჰაერის ჭავლით საერთო-საშახტო დეპრესიის ხარჯზე, დასაშვებია საშახტო ნორმალური შესრულების ელექტრომოწყობილობის გამოყენება. 6. აირის და მტვრის მხრივ საშიში შახტის სავენტილატორო და კალორიფერული დანადგარების, ამწევი დანადგარის შენობებში დასაშვებია საერთო დანიშნულების ელექტრომოწყობილობის გამოყენება იმ პირობით, თუ ამ შენობებში არ ხვდება საშახტო ჰაერი და ნახშირის მტვერი.     მუხლი 49🔗. ელექტროგაყვანილობა 1. გვირაბში ელექტროენერგიის გადასაცემად და გასანაწილებლად გამოყენებული უნდა იქნეს საშახტო კაბელი უწვავი გარსაცმით: ა) კაპიტალურ და ძირითად, ვერტიკალურ და 45​0 -ზე მეტად დახრილ გვირაბებში, აგრეთვე, გამაგრე-ბულ ჭაბურღილებში – ჯავშნიანი კაბელები. ჰორიზონტალურ და 450 -მდე დახრილ გვირაბებში დასაშვებია ლენტურჯავშნიანი კაბელების გამოყენება. დასაშვებია გამშვებ აპარატთან სტაციონარული ელექტროძრავის მოქნილი დაეკრანებული კაბელით მიერთება, თუ ძრავის შესაყვანი მოწყობილობა გათვალისწინებულია მხოლოდ მოქნილი კაბელისათვის; ბ) საუბნო გადასატანი ქვესადგურის და მანაწილებელი პუნქტის მისაერთებლად – ჯავშნიანი და მოქნილი დაეკრანებული კაბელები. დასაშვებია მოქნილი დაეკრანებული კაბელით მანაწილებელი პუნქტის მიერთება; გ) გადასატანი მანქანის და მექანიზმის, აგრეთვე, განათების ქსელისათვის – მოქნილი დაეკრანებული კაბელები. დასაშვებია განათების ქსელისათვის არადაეკრანებული მოქნილი კაბელის დროებით გამოყენება; დ) ხელის ელექტრობურღის ძაბვასთან ქუროთი მაერთებელი ხაზისათვის – ზემოქნილი დაეკრანებული კაბელი; ე) სტაციონარული განათების ქსელისათვის – ჯავშნიანი კაბელი ტყვიის ან პლასტმასის გარსით, აგრეთვე, მოქნილი დაეკრანებული კაბელი. 2. ვერტიკალურ და 450 -ზე მეტი დახრის გვირაბებში საკონტროლო და მართვის ახალი სტაციონარული წრედების გაყვანისას გამოყენებული უნდა იქნეს მავთულის ჯავშნიანი საკონტროლო კაბელები. დასაშვებია ლენტურჯავშნიანი კაბელების დროებით გამოყენება. 3. ჰორიზონტალურ გვირაბში დასაშვებია ლენტურჯავშნიანი საკონტროლო კაბელის, აგრეთვე, მოქნილი საკონტროლო და ძალური კაბელების გამოყენება. გადასატანი მანქანისთვის გამოყენებულ უნდა იქნეს მოქნილი კაბელი. 4. ნაპერწკალუსაფრთხო მართვის წრედების, სიგნალიზაციის, ტელეკონტროლის და დისპეტჩერიზაციისთვის დასაშვებია ცალკეული საშახტო სატელეფონო კაბელების და კავშირის საკაბელო ხაზების თავისუფალი ძარღვების გამოყენება. 5. ნაპერწკალუსაფრთხოების უზრუნველყოფის შემთხვევაში დასაშვებია 24 ვ-მდე ძაბვის სიგნალიზაციის და ელექტროდანადგარების ავარიული გაჩერების ხაზე-ბისათვის შიშველი სადენების (ალუმინის გარდა) გამოყენება. 6. მართვის წრედების, კავშირის, სიგნალიზაციის და ადგილობრივი განათებისათვის დასაშვებია ძალური კაბელის დამხმარე ძარღვების გამოყენება. 7. ნაპერწკალუსაფრთხო წრედისათვის ძალური კაბელის დამხმარე ძარღვების გამოყენება დასაშვებია მხოლოდ ეკრანირებულ კაბელში. 8. შახტის გვირაბში, ჭაურში და ზედაპირზე არსებულ აფეთქებასაშიშ შენობაში აკრძალულია ყველა დანიშნულების (ძალური, საკონტროლო და სხვ.) ალუმინისძარღვებიანი ან ალუმინისგარსიანი კაბელების გამოყენება. 9. აკრძალულია კაბელების გადაბმა აფეთქებაუსაფრთხო მოწყობილობის გარეშე. 10. დასაშვებია მოქნილი კაბელების ძაბვის ხაზური მაერთებლებით ერთმანეთთან შეერთება, თუ მუშაობის პროცესი მოითხოვს გათიშვას და მართვის წრედებში გამოყენებულია შერთვისგან დასაცავი ნაპერწკალუსაფრთხო დისტანციური მართვის სქემები. 11. 1000 ვ-მდე ძაბვის მკვებავი საკაბელო ხაზებისათვის, რომლებშიც გადის მომხმარებელთა ჯამური დატვირთვის დენი, გამოყენებულ უნდა იქნეს ერთნაირი კვეთის კაბელები. დასაშვებია ასეთი ხაზებისათვის სხვადასხვა კვეთის ძარღვებიანი კაბელების გამოყენება, თუ ხაზების ყველა უბანი უზრუნველყოფილი იქნება მოკლე შერთვის დენისგან დაცვით. 12. ელექტროძრავებისკენ მიმართულ განშტოებებზე მანაწილებელი კოლოფების გამოყენება დაცვის აპარატების დაყენების გარეშე დასაშვებია მხოლოდ მრავალძრავიანი ამძრავისათვის, თუ თითოეული განშტოების კაბელი მოკლე შერთვის დენისგან დაცულია ჯგუფური დაცვის აპარატით. 13. მანქანისათვის, რომელსაც აქვს კაბელის ამკრები ან სხვა მსგავსი მოწყობილობა, დასაშვებია მოქნილი კაბელის გაყვანა გვირაბის საგებზე. 14. ძაბვის ქვეშ მყოფი მოქნილი კაბელი უნდა იყოს გაჭიმული და დაკიდებული. აკრძალულია ხვეულას და რვიანის მდგომარეობაში მყოფი მოქნილი კაბელის ძაბვის ქვეშ დატოვება. აღნიშნული აკრძალვა არ ვრცელდება დაეკრანებულ კაბელზე უწვავი გარსით, რომლის ექსპლუატაცია გათვალისწინებულია ხვეულად ან დოლზე. ამ შემთხვევაში დენური დატვირთვა ნომინალურთან შედარებით უნდა შემცირდეს 30 %-ით. 15. შახტში კაბელები უნდა დაეწყოს ისეთ სიმაღლეზე, სადაც ნაკლებსავარაუდოა მეთანის შრეობრივი დაგროვება. 16. გვირაბში კავშირის, სიგნალიზაციის და შიშველი სადენების გაყვანა უნდა მოხდეს ძალური კაბელებისაგან არანაკლებ 0,2 მ-ის დაშორებით. შიშველი სადენები გაყვანილ უნდა იქნეს იზოლატორებზე. 17. აკრძალულია გვირაბის ერთ მხარეს ელექტროკაბელების და სავენტილაციო მილსადენის გაყვანა. თავი XV. ელექტრული მანქანები     მუხლი 50🔗. ელექტრული მანქანები და აპარატები 1. ელექტრული მანქანებისა და მოწყობილობის კვებისათვის გამოყენებული ძაბვა არ უნდა აღემატებოდეს: ა) ელექტროენერგიის სტაციონარული მიმღების, გადასატანი ქვესადგურისა და ტრანსფორმატორისათვის, აგრეთვე, ჭაურის გაყვანისას –10000 ვ-ს; ბ) გადასატანი ელექტრომიმღებისთვის – 3000 ვ-ს; გ) ხელის მანქანისა და ინსტრუმენტისათვის – 220 ვ-ს; დ) კომპლექტური მანაწილებელი მოწყობილობის დისტანციური მართვის და სიგნალიზაციის წრედებისთვის – 60 ვ-ს; ე) სტაციონარული და მოძრავი მანქანებისა და მექანიზმების მართვის წრედებისთვის – 42 ვ-ს. 2. შახტის მიწისქვეშა ქსელის მოკლე შერთვის სიმძლავრე არ უნდა აღემატებოდეს 100 მეგვ.ა-ს. 3. ელექტრომოწყობილობის კაბელის შემყვანი საიმედოდ უნდა იყოს შემჭიდროებული. გამოუყენებელი კაბელის შემყვანს უნდა ჰქონდეს ელექტრომოწყობილობის აფეთქებაუსაფრთხოების დონის შესაბამისი სახშობი.     მუხლი 51🔗. ელექტრული მანქანების და ქვესადგურების კამერები 1. გვირაბში აკრძალულია ზეთის ან სხვა საწვავი სითხის შემცველი ძალური ტრანსფორმატორის, საკომუტაციო და გამშვები აპარატის გამოყენება. მოთხოვნა არ ვრცელდება კომპლექტურ მანაწილებელ მოწყობილობაზე, რომელიც დადგმულია საიმედო ცეცხლმედეგ-სამაგრიან კამერაში. 2. აკრძალულია ზეთით შევსებული კომპლექტური მანაწილებელი მოწყობილობის კამერის აგება პარალელურ გვირაბებს შორის. 3. კამერას, სადაც დადგმულია ზეთით შევსებული ელექტრომოწყობილობა, უნდა ჰქონდეს, სულ ცოტა, 100 მმ სიმაღლის ზღურბლი, გისოსიანი და მთლიანი ხანძარსაწინაღო კარი. სხვა კამერაში უნდა იყოს გისოსიანი კარი ჩამკეტი მოწყობილობით. კამერის კარი, სადაც მომსახურე პერსონალი არ იმყოფება, უნდა იკეტებოდეს. 4. ქვესადგურის და ელექტრომანქანის 10 მ-ზე მეტი სიგრძის კამერებს უნდა ჰქონდეს ორი გასასვლელი მაინც კამერის მაქსიმალურად დაშორებულ ნაწილებში. 5. აკრძალულია გადასატანი სატრანსფორმატორო ქვესადგურის დადგმა რელსებიან ქანობში, გარდა ბარიერით და საჭერით აღჭურვილი ნიშის და ჩიხური შესასვლელისა. თავი XVI. ელექტრომოწყობილობის და ელექტრული მანქანების ექსპლუატაცია     მუხლი 52🔗. კაბელების, ელექტროძრავების და ტრანსფორმატორების დაცვა 1. 1000 ვ-ზე მეტი ძაბვის მიწისქვეშა ქსელში მკვებავი ხაზები, ტრანსფორმატორები (გადასატანი ქვესადგურები) და ელექტროძრავები დაცული უნდა იყოს მოკლე შერთვის დენისა და მიწაზე გაჟონვისგან (შერთვისგან). 2. მიწისქვეშა ცენტრალური ქვესადგურის მკვებავ ხაზებზე დასაშვებია მაქსიმალური დენური დაცვის გამოყენება დროის დაყოვნებით და მყისიერი გამორთვის მოქმედებით. დაცვა უნდა მოიცავდეს მიწისქვეშა ცენტრალური ქვესადგურის სალტეების ნაკრებს. ელექტროძრავასთვის გათვალისწინებული უნდა იყოს გადატვირთვის დენისგან დაცვა და ნულოვანი დაცვა. 3. დაცვის მოქმედების შედეგად ქსელის გათიშვისას დასაშვებია ერთჯერადი მოქმედების ავტომატური განმეორებითი ჩართვის მოწყობილობის გამოყენება, აგრეთვე, სარეზერვო ავტომატური ჩართვის მოწყობილობის გამოყენება, თუ მკვებავ ხაზებსა და ელექტრო-მოწყობილობაზე მათი იზოლაციის დაზიანებისას და მოკლე შერთვის შემთხვევაში გათვალისწინებულია ძაბვის მიწოდების გამთიშველი ბლოკირების აპარატურა. 4. მიწისქვეშა ელექტრომიმღებების ჭაბურღილების გავლით ზედაპირიდან კვებისას დასაშვებია ჭაბურღილის ქვეშ, მისგან არა უმეტეს 10 მ-ში, გაჟონვის დენისგან დაცვის აპარატით აღჭურვილი ავტომატური ამომრთველის დაყენება. გაჟონვის დენისგან დაცვის აპარატის ამოქმედებისას შეიძლება მიწისზედა ელექტრომიმღებები და კაბელი ჭაბურღილში არ გაითიშოს, თუ ქსელის იზოლაციის კონტროლის მოწყობილობა ზედაპირზეა განთავსებული და გავლენას არ ახდენს დაცვის აპარატის მუშაობაზე, ხოლო ელექტრომიმღებები კაბელების საშუალებით მიერთებულია და უშუალო კავშირი აქვთ შახტის ელექტრომიმღებებთან. 5. გაჟონვის დენისგან დაცვის მოთხოვნები არ ვრცელდება აფეთქებაუსაფრთხო სისტემებზე. 6. დამცავი ამორთვის ყველა შემთხვევაში დასაშვებია ერთჯერადი ავტომატური განმეორებითი ჩართვა, თუ კომპლექტური მანაწილებელი მოწყობილობა აღჭურვილია მაქსიმალური დენის და მიწაზე დენის გაჟონვისგან (შერთვისგან) დაცვით, რომელსაც აქვს მისი ამოქმედების შედეგად მკვებავ ხაზზე ან ელექტროდანადგარზე ძაბვის მიწოდების ბლოკირება. 7. აკრძალულია არაკალიბრული დნობადი სადგმელების და მცველების გამოყენება ვაზნების გარეშე.     მუხლი 53🔗. უბნის ელექტრომომარაგება და მანქანების მართვა 1. უბნის ელექტრომომარაგება უნდა განხორციელდეს გადასატანი სატრანსფორმატორო ქვესადგურით, მანაწილებელ ქსელთან მიერთებული კომპლექტური მანაწილებელი მოწყობილობის გამოყენებით. დასაშვებია ერთ კომპლექტურ მანაწილებელ მოწყობილობაზე რამდენიმე გადასატანი ქვესადგურის ან ტრანსფორმატორის მიერთება, რომლებითაც იკვებება უბნის ტექნოლოგიურად დაკავშირებული მანქანები. ცალკეულ შემთხვევებში უბნის ელექტრომომარაგება შეიძლება განხორციელდეს სტაციონარული საუბნო ქვესადგურიდან. შახტის ზედაპირიდან უბანს ელექტროენერგია შეიძლება მიეწოდოს ჭაბურღილით. ამასთან, საშახტო გადასატანი ქვესადგურის შახტის ზედაპირზე დაყენებისას მიღებული უნდა იქნეს მეხით გამოწვეული გადამეტძაბვისგან დაცვის ზომები. 2. III და ზეკატეგორიის შახტის ჰაერის გამომავალჭავლიან გვირაბში დადგმული გადასატანი ქვედასადგურისა და ტრანსფორმატორის ქსელთან მისაერთებლად გამოყენებული უნდა იქნეს იზოლაციის კონტროლის (მიწასთან ფარდობით) მაფრთხილებელი აპარატებით და ნაპერწკალუსაფრთხო წრედების დისტანციური მართვით აღჭურვილი კომპლექტური მანაწილებელი მოწყობილობა. დასაშვებია კომპლექტური მანაწილებელი მოწყობილობის ტელემექანიკური მართვა სამთო დისპეტჩერის მართვის პულტიდან. კომპლექტური მანაწილებელი მოწყობილობა უნდა დაიდგას სუფთა ჰაერისჭავლიან კამერაში. 3. აკრძალულია ისეთი სქემის გამოყენება, რომლის საშუალებითაც შესაძლებელია მანქანის ამუშავება ან მისთვის ძაბვის მიწოდება ერთდროულად ორი ან მეტი მართვის პულტიდან. აღნიშნული მოთხოვნა არ ვრცელდება ადგილობრივი განიავების ვენტილატორის მართვის სქემაზე. 4. ლავაში გათვალისწინებული უნდა იქნეს კონვეიერის გაჩერების შესაძლებლობა კომბაინის მართვის და სპეციალური პულტებიდან.     მუხლი 54🔗. ჩამიწება 1. ჩამიწებას ექვემდებარება ელექტროდანადგარების ლითონური ნაწილები, აგრეთვე, ელექტრული დანადგარებით და გაყვანილობით აღჭურვილ გვირაბში განლაგებული მილსადენი, სასიგნალო გვარლი და სხვ. 2. აირის და მტვრის მხრივ საშიშ შახტში სტატიკური ელექტრობის დაგროვებისგან დასაცავად ჩამიწებული უნდა იქნეს ცალკეული სავენტილაციო ლითონური მილსადენი და პნევმატიკურამძრავიანი ვენტილატორი. ამ პუნქტის მოთხოვნა არ ვრცელდება ლითონურ სამაგრზე, დენგაუმტარ რელსზე, საკონტაქტო ელმავლით ზიდვისას გაწოვის კაბელის გარსზე და კაბელის საკიდ ლითონურ მოწყობილობაზე. 3. გვირაბში უნდა მოეწყოს ჩამიწების საერთო ქსელი, რომელსაც უნდა მიუერთდეს ყველა ჩასამიწებელი ობიექტი. 4. ძაბვის სიდიდის მიუხედავად, ჩამიწების საერთო ქსელი უნდა შეიქმნას ლითონური გარსის და კაბელის ჩასამიწებელი ძარღვების ერთმანეთთან უწყვეტი ელექტრული შეერთების და მთავარ და ადგილობრივ ჩამამიწებლებთან მათი მიერთების გზით. ამასთან, საკონტაქტო ელმავლით ზიდვისას ჩამიწების საერთო ქსელს წევის ქვესადგურთან უნდა მიუერთდეს დენგამტარი რელსები, რომლებიც საკონტაქტო ქსელის უკუსადენად გამოიყენება. 5. შახტში რამდენიმე ჰორიზონტის არსებობისას მთავარ ჩამამიწებლებს უნდა მიუერთდეს თითოეული ჰორიზონტის ჩამიწების საერთო ქსელი. ამ მიზნით დასაშვებია ჰორიზონტებს შორის გაყვანილი ძალური კაბელის ჯავშნის გამოყენება. თუ ასეთი კაბელი არ არსებობს, ჰორიზონტის ჩამიწების საერთო ქსელის მთავარ ჩამამიწებელთან მიერთება უნდა განხორციელდეს სპეციალურად გაყვანილი გაშიშვლებული გამტარის საშუალებით. 6. შახტში მთავარი ჩამამიწებლები უნდა მოეწყოს ზუმპფებსა და წყალსაკრებებში. 7. ჭაბურღილებში გაყვანილი კაბელებით შახტის ელექტრომომარაგებისას შესაძლებელია მთავარი ჩამამიწებლების მოწყობა ზედაპირზე ან შახტის წყალსაკრებებში. ამასთან, ერთ-ერთ მთავარ ჩამამიწებლად შეიძლება გამოყენებულ იქნეს ჭაბურღილის სამაგრი მილი. შახტში უნდა მოეწყოს სხვადასხვა ადგილზე განლაგებული, სულ ცოტა, ორი ჩამამიწებელი, რომლებიც ერთმანეთს ჩაენაცვლება ერთ-ერთი ჩამამიწებლის დათვალიერების, წმენდის ან რემონტის დროს. 8. ამოსაღები ბლოკების დამოუკიდებელი ელექტრომომარაგებისას, როდესაც არაა გათვალისწინებული მთავარი წყალამოღვრა, მთავარი ჩამამიწებლები უნდა მოთავსდეს ზუმპფებში ან წყლით შევსებულ სპეციალურ ჭაში. 9. შტრეკის წყალსარინ ღარაკში ან სხვა ადგილებში ადგილობრივი ჩამამიწებლისთვის უნდა მოეწყოს ხელოვნური ჩამამიწებელი. ადგილობრივ ჩამამიწებლად დასაშვებია ლითონის ჩარჩოსებრი ან ანკერული სამაგრის გამოყენება. 10. ლითონისკორპუსიან საკაბელო ქუროს (გარდა გადასატანი მანქანის მკვებავი, მოქნილი კაბელის მაერთებლისა) უნდა ჰქონდეს შახტის ჩამიწების საერთო ქსელთან მიერთებული ადგილობრივი ჩამიწება. 11. საკონტაქტო ელმავლით ზიდვისას რელსების უშუალო სიახლოვეს მუდმივი დენის ელექტროდანადგარის ჩამიწება უნდა მოეწყოს ჩასამიწებელი კორპუსის იმ რელსებთან მიერთებით, რომლებიც გამოყენებულია საკონტაქტო ქსელის უკუსადენად. 12. გადასატანი მანქანის, სანგრევის კონვეიერის, სანგრევის პირას დადგმული ელექტრული აპარატის, მოქნილი კაბელით ქსელთან მიერთებული სანათის, აგრეთვე, სარელსო გადასაადგილებელ პლატფორმაზე დადგმული ელექტრომოწყობილობის (გადასატანი ქვესადგურის გარდა) კორპუსების ჩამიწება უნდა მოეწყოს მკვებავი კაბელების ჩამიწების ძარღვების საშუალებით და ჩამიწების საერთო ქსელთან მათი მიერთებით. ჩამიწების ძარღვი ორივე მხრიდან უნდა მიუერთდეს საკაბელო ქუროს და შესაყვანი მოწყობილობის შიდა ჩამამიწებლის მომჭერებს. 13. ნებისმიერ ჩამამიწებელთან გაზომილი ჩამიწების ქსელის საერთო გარდამავალი წინაღობა არ უნდა აღემატებოდეს 2 ომს. თავი XVII. განათება, კავშირი და სიგნალიზაცია     მუხლი 55🔗. განათება 1. შახტის ზედაპირულ და მიწისქვეშა საწარმოო მოედანზე განათებული უნდა იყოს ყველა სამუშაო ადგილი. 2. ამწევი დანადგარის, მთავარი განიავების ვენტილატორის, საკომპრესოროს, ჭაურების შახტზედა შენობებში, ფუჭი ქანის სანაყაროს ჯალამბრის და საბაგირო გზის, საქვაბის, ნახშირის ბუნკერის და ადმინისტრაციულ-საყოფაცხოვრებო შენობებში გათვალისწინებული უნდა იყოს ავტონომიური კვების წყაროთი უზრუნველყოფილი ავარიული განათება. ყველა ზემოჩამოთვლილ (გარდა ამწევი დანადგარის) შენობაში დასაშვებია ავარიული განათებისათვის ინდივიდუალური აკუმულატორული სანათის გამოყენება. 3. მოსამზადებელი გვირაბის სანგრევისპირა სივრცე გვირაბგამყვანი კომპლექსით ან კომბაინით გაყვანისას უნდა განათდეს მათში ჩაშენებული სანათებით. 4. მიწისქვეშა სანათი დანადგარების კვების ძაბვა არ უნდა აღემატებოდეს 220 ვ-ს. 5. აკუმულატორული სანათი უნდა იყოს დალუქული. 6. შახტში სანათის გახსნა აკრძალულია. 7. ბურღვა-აფეთქებითი სამუშაოების უბნის მომუშავეთა სანათები გამოყოფილი უნდა იყოს ცალკე ჯგუფად და უნდა ემსახურებოდეს მხოლოდ სალამპის პერსონალი. 8. სალამპის ყველა სათავსს უნდა ჰქონდეს საერთო და ადგილობრივი მომდენ-გამწოვი ვენტილაცია. 9. სალამპე აღჭურვილი უნდა იყოს ჰერმეტული და შევსებადი აკუმულატორული ბატარეების ექსპლუატაციაზე გათვლილი ავტომატური სამუხტავი სადგურით და ჰქონდეს სავარჯიშო სამუხტავი სადგური.     მუხლი 56🔗. კავშირი და სიგნალიზაცია 1. შახტს უნდა ჰქონდეს კონსტრუქციულად შეთავსებადი კავშირის და სიგნალიზაციის შემდეგი სახეობები: ა) კავშირის სისტემა (აპარატების დადგმის ადგილები უნდა განისაზღვროს პროექტით); ბ) საერთო-საშახტო ავარიული მაუწყებელი სიგნალიზაცია, რომელიც გვირაბებში უნდა უზრუნველყოფდეს მიწისქვეშ მყოფი ადამიანებისთვის ავარიის შესახებ შეტყობინებას, ავარიის შესახებ შახტიდან გადაცემული შეტყობინების შახტის ზედაპირზე მიღებას და ავარიის ლიკვიდაციასთან დაკავშირებული მოლაპარაკებების წარმოების და მითითებების ავტომატურად ჩაწერას მაგნიტოფონზე; გ) ტექნოლოგიურ უბნებზე (აწევა, ტრანსპორტი, საწმენდი სანგრევები და სხვ.) ადგილობრივი და მაფრთხილებელი სიგნალიზაცია; დ) სამსახურებრივი გადალაპარაკების რეგისტრატორი. 2. ადამიანების ამწევი და ჩასაყვანი გალები აღჭურვილი უნდა იყოს სამანქანო განყოფილებასთან კავშირის საშუალებით. 3. ქსელური კვების კავშირის მოწყობილობას უნდა ჰქონდეს სარეზერვო ავტონომიური წყარო, რომელიც უზრუნველყოფს მის მუშაობას, სულ ცოტა, 3 სთ-ის განმავლობაში. კარი VI. მიწისქვეშა ხანძრის პროფილაქტიკა და ჩაქრობა თავი XVIII. ენდოგენური ხანძრის პროფილაქტიკა     მუხლი 57🔗. ზოგადი მოთხოვნები მიწისქვეშა ხანძრების მიმართ 1. შახტის ხანძარსაწინაღო დაცვა ისე უნდა იყოს დაპროექტებული და შესრულებული, რომ არ წარმოიშვას მიწისქვეშა ხანძარი. ხანძრის წარმოშობის შემთხვევაში ყველა ტექნოლოგიური პროცესის ან სარემონტო სამუშაოს და სამთო-საშახტო დანადგარის ექსპლუატაციისას უზრუნველყოფილი უნდა იყოს ხანძრის ეფექტური ლოკალიზაცია და მისი ჩაქრობა საწყის სტადიაში. 2. თვითაალების უნარის მქონე ნახშირის ფენას (რომლის დამუშავებას ითვალისწინებს შახტის დამუშავების პროექტი ან სამთო სამუშაოების განვითარების გეგმა) მიდრეკილება თვითაალებისადმი წინასწარ უნდა იყოს შესწავლილი. 3. შახტში ნახშირის თვითაალებისადმი მიდრეკილების მქონე ფენების ნუსხა ყოველწლიურად უნდა განიხილოს შახტის ტექნიკურმა ხელმძღვანელმა და შეათანხმოს სამთო-სამაშველო სამსახურთან. ფენის თვითაალებისადმი მიდრეკილების დასადგენად აღებული უნდა იქნეს სინჯები შახტის ტექნიკური ხელმძღვანელისა და სამთო-სამაშველო სამსახურის მიერ განსაზღვრულ ადგილებში. 4. თვითაალებადი ნახშირის ფენა უნდა დამუშავდეს ცალკეული ამოსაღები ველით (უბნით), რომლის გახსნა უნდა განხორციელდეს საველე შუროებით ან საველე ბრემსბერგებით (ქანობებით). ამოსაღებ ველში ნახშირის ფენა უნდა დამუშავდეს უკუსვლით (გარდა დამცავი ფენისა). 5. კვერშლაგების შეუღლების ადგილები საველე შტრეკებთან და ჯგუფურ საველე შუროებთან უნდა გამაგრდეს ხანძარმედეგი სამაგრით. 6. შახტის გვირაბებში, ჭაურთან განლაგებულ შენობა-ნაგებობებში საშემდუღებლო სამუშაოების წარმოება დასაშვებია „წესების“ შესაბამისად.     მუხლი 58🔗. სამთო სამუშაოების წარმოება თვითაალებადი ფენების დამუშავებისას 1. დამუშავების სისტემები და ჭერის მართვის მეთოდები უნდა შემუშავდეს საწმენდ უბანში ენდოგენური ხანძრის წარმოშობის შესაძლებლობის გათვალისწინებით, სამთო-გეოლოგიური და სამთო-ტექნიკური ფაქტორების შესაბამისად. ამოსაღები ველის ან ბლოკის საზღვრებში დაუშვებელია დამუშავების ერთი სისტემიდან მეორეზე გადასვლა, თუ ეს არ არის განპირობებული ფენის ჩაწოლის სამთო-გეოლოგიური პირობების ცვალებადობით. 2. აკრძალულია საწმენდი სამუშაოების წარმოება მოქმედი ხანძრის ქვემოთ. 3. საწმენდი სანგრევის განიავება უნდა განხორციელდეს ისეთნაირად, რომ გამოირიცხოს ჰაერის გაწოვა ნამუშევარი სივრცის გავლით. სუფთა და ნამუშევარი ჰაერის ჭავლი მიმართული უნდა იქნეს ფუჭ ქანში გაყვანილი კვერშლაგების, შუროების და სასულეების საშუალებით, ხოლო დამცავი ფენის დამუშავებისას სასულეებსა და ორტებში დადგმული უნდა იქნეს საიზოლაციო ზღუდარები.     მუხლი 59🔗. ნამუშევარი სივრცის იზოლაცია 1. ყველა ნამუშევარი ველი და გამოუყენებელი გვირაბი უნდა იყოს იზოლირებული. საიზოლაციო ზღუდარის, გვირაბის კედლების თიხით ამოგლესის და ხანძარსაწინაღო თაღის მოწყობის შემდეგ, შესაბამისი ცვლილებები უნდა იქნეს შეტანილი ავარიის სალიკვიდაციო და პროფილაქტიკური ღონისძიებების გეგმაში – ერთი დღე-ღამის განმავლობაში, ხოლო სამთო სამუშაოების გეგმებზე – არა უმეტეს სამ დღეში, მათი მოწყობის დროის ჩვენებით. 2. საიზოლაციო სამუშაოები უნდა ჩატარდეს გრაფიკის შესაბამისად. 3. სამთო სამუშაოების დაწყებამდე უბნებსა და ფენებში, რომლებიც მუშავდება ცალკეული ამოსაღები ველებით, საუბნე კვერშლაგებში ან სავენტილაციო და საზიდ შტრეკებში უნდა მოეწყოს ბეტონის ხანძარსაწინაღო თაღები ისეთნაირად, რომ არ შევიწროვდეს გვირაბის კვეთი სიოში. 4. მთლიანად ნამუშევარი ველები და ქვესართულები იზოლირებული უნდა იქნეს ორმაგი ზღუდარებით, რომელთა შორის სივრცე უნდა შეივსოს თიხის ლამისა და ქვიშის ნარევით. მანძილი ზღუდარებს შორის უნდა იყოს, სულ ცოტა, 3 მ. ნახშირის ფენების იზოლაციისას, ერთი საიზოლაციო ზღუდარი უნდა დაიდგას ნახშირის ფენაში გაყვანილ სასვლელში, ხოლო მეორე – საქვესართულე კვერშლაგში და მათ შორის სივრცე უნდა შეივსოს თიხის ლამით და ქვიშით. 5. ნამუშევარი საწმენდი სანგრევი გაჩერებიდან არა უმეტეს 3 თვის შემდეგ იზოლირებული უნდა იქნეს ფიცრული ან ძელური ზღუდარებით, ხოლო ნამუშევარი სივრცის, სულ ცოტა, 7 % შევსებული უნდა იქნეს პროფილაქტიკური ლამით (თიხით). 6. დაახლოებული ან სქელი ფენის რამდენიმე შრის ერთი ჯგუფური შტრეკიდან დამუშავებისას ნამუშევარი ფენა (შრე) მისი დამუშავების შესაბამისად უნდა იყოს იზოლირებული. 7. ლამის მიწოდებისა და დაწმენდილი წყლის დრენირებისათვის, აგრეთვე, ჰაერის სინჯის ასაღებად და ზღუდარის მიღმა ტემპერატურის გასაზომად, აუცილებელია ზღუდარში, სულ ცოტა, ოთხი, 50 მმ დიამეტრის ლითონის მილის დამონტაჟება. 8. ზღუდარს, გარდა იმ ზღუდარებისა, რომლებიც იდგმება გამკვეთებსა და ბილიკებში, უნდა გაუკეთდეს დაფა, რომელზეც აღნიშნული უნდა იყოს ზღუდარის ნომერი, ადგილი და დადგმის დრო, აგრეთვე, გათვალისწინებული უნდა იყოს ადგილი ზედამხედველის ხელმოწერისა და თარიღის აღნიშვნისათვის. 9. ზღუდარი შეტანილი უნდა იყოს საიზოლაციო ზღუდარების სარეგისტრაციო ჟურნალში. 10. ზღუდარების და თაღების ჰერმეტულობის კონტროლი უნდა დაიწყოს მათი აგებისთანავე და უნდა წარმოებდეს მუდმივად, არსებობის მთელი დროის განმავლობაში. 11. ნამუშევარი სივრცის საიზოლაციო ზღუდარების მოქმედი გვირაბებიდან შემოწმება უნდა ჩატარდეს, სულ ცოტა, 10 დღეში ერთხელ. დაკვირვების და შემოწმების შედეგები შეიტანება ხანძრიანი უბნის საიზოლაციო ზღუდარების მდგომარეობაზე დაკვირვების ჟურნალში. 12. მიწის ზედაპირზე გამომავალი გვირაბების დროებითი და მუდმივი იზოლაცია უნდა წარმოებდეს შახტის ტექნიკური ხელმძღვანელის მიერ დამტკიცებული, სამთო-სამაშველო სამსახურთან შეთანხმებული პროექტის შესაბამისად. ჭაბურღილების, ჩაქცევების და ღია სამთო სამუშაოების დროს წარმოქმნილი ნაპრალების დროებითი და მუდმივი იზოლაცია უნდა ჩატარდეს შახტის ტექნიკური ხელმძღვანელის მიერ დამტკიცებული პროექტის შესაბამისად. 13. მიწის ზედაპირზე გამომავალი გვირაბების საიზოლაციო სამუშაოების დამთავრების შემდეგ უნდა შედგეს საიზოლაციო ნაგებობის მიღების აქტი, რომელსაც უნდა დაერთოს ნაგებობის ესკიზი. 14. აკრძალულია მიწისქვეშა ამოსაღები ველების მომზადება იმ ადგილების ქვეშ, სადაც ღია წესით დამუშავების დროს წარმოიქმნა ნაპრალები ან ჩაქცევები. 15. ლამის მიწოდების ადგილი და მოცულობა განისაზღვრება საწმენდი სანგრევის უწყვეტი და უსაფრთხოდ მუშაობის პირობებიდან გამომდინარე. 16. ამოსაღები ველის მთლიანად დამუშავების შემდეგ, მისი იზოლაციისა და დალამვის დამთავრებისას შესრულებულ სამუშაოზე უნდა შედგეს აქტი. შენიშვნა: ტყიბულის ნახშირის საბადოს შახტებისათვის ნამუშევარი სივრცის პროფილაქტიკური და-ლამვა მოქმედ ჰორიზონტზე უნდა წარმოებდეს საწმენდი სანგრევის გადაადგილების 20-30 მ ჩამორჩენით, ნახშირის ფენების თვითაალების ინკუბაციის პერიოდის შესაბამისად, არა უგვიანეს: ა) 6 თვისა – II ფენაში; ბ) 3 თვისა – 7/4 ფენაში; გ) 2,5 თვისა – III ფენაში; დ) 1 თვისა – IV ფენაში; ე) 1 თვისა – V ფენაში; ვ) 1 თვისა – VI ფენაში. თავი XIX. ნახშირის თვითგახურება     მუხლი 60🔗. ნახშირის თვითგახურების ნიშნების აღმოჩენა და სალიკვიდაციო ღონისძიებები 1. შახტში, სადაც მუშავდება თვითაალებადი ნახშირის ფენები, შახტის ვენტილაციის და უსაფრთხოების უბნის და სამთო-სამაშველო სამსახურის თანამშრომლებმა უნდა გაატარონ ღონისძიებები ნახშირის თვითგახურების წინასწარი ნიშნების აღმოსაჩენად. 2. ნახშირის თვითგახურების გამოვლენისათვის უნდა განხორციელდეს ატმოსფეროს მუდმივი კონტროლი გადასატანი ინდიკატორული ხელსაწყოს მეშვეობით. ნახშირჟანგის ექსპრესმეთოდით აღმოჩენის შემთხვევაში აუცილებელია აღებულ იქნეს სინჯი ლაბორატორიული ანალიზის ჩასატარებლად. 3. ნამუშევარ და იზოლირებულ სივრცეებში მთლიანად ნამუშევარ ბლოკებში და ამოსაღებ ველებში უნდა განხორციელდეს ზღუდარებიდან გამონადენი წყლის ტემპერატურის და ჰაერის კონტროლი. 4. ნახშირის თვითგახურების პროცესზე საკონტროლო დაკვირვებები უნდა განხორციელდეს შახტისა და სამთო-სამაშველო სამსახურის თანამშრომლების მიერ და შეტანილი უნდა იქნეს ჟურნალში. 5. გვირაბებში ნახშირის თვითგახურების ნიშნების აღმოჩენისას უბანი უნდა დარეგისტრირდეს ენდოგენური ხანძრის წარმოშობის მხრივ საშიშად და სასწრაფოდ უნდა დამუშავდეს ღონისძიებები ნახშირის თვითგახურების სალიკვიდაციოდ. 6. თუ გატარებული ღონისძიებების შემდეგ უბნის ამომავალ ჭავლში ნახშირჟანგის შემცველობა აღემატება დასაშვებ ნორმას (0,0016 %), ხოლო ჰაერის ტემპერატურა 27​0 C-ს, უბანი უნდა დარეგისტრირდეს როგორც ხანძრიანი და უნდა გატარდეს დამატებითი ღონისძიებები ენდოგენური ხანძრის სალიკვიდაციოდ. 7. გვირაბში ღია ცეცხლის ან კვამლის წარმოშობის შემთხვევაში ყველა სამუშაო უნდა შეჩერდეს და დაიწყოს სხვა მოქმედი გვირაბებისაგან მისი იზოლირება.     მუხლი 61🔗. ენდოგენური ხანძრის ჩაქრობა 1. ახლად წარმოქმნილი ენდოგენური ხანძარი უნდა დარეგისტრირდეს და მას უნდა მიენიჭოს რიგითი ნომერი. ჩამქრალი ხანძარი, რომელიც იძლევა ხანძრის განმეორების ნიშნებს, უნდა დარეგისტრირდეს ხელახლა. 2. შახტში ენდოგენური ხანძრის და მისი განმეორების რეგისტრაციის ჟურნალი უნდა იყოს აკინძული, დანომრილი და ინახებოდეს შახტში. 3. ენდოგენური ხანძრის აღმოჩენიდან 5 დღის განმავლობაში შახტის ტექნიკური ხელმძღვანელის ბრძანებით შექმნილმა ხანძრის წარმოქმნის მიზეზების გამომკვლევმა კომისიამ უნდა შეადგინოს ხანძრის გამოკვლევის აქტი. 4. განმეორებით წარმოქმნილ ხანძარზე უნდა შეიქმნას ცალკე დოკუმენტაცია, რომელშიც შეინახება ყველა მასალა. 5. ხანძარზე, რომლის ჩაქრობაც მოხდა აქტიური საშუალებით ან სპეციალური ღონისძიებებით 48 საა-თის განმავლობაში, უნდა შედგეს აქტი ხანძრის ნომრის მინიჭების გარეშე. ხანძრის აქტის გაფორმება და ჩამოწერა უნდა მოხდეს შახტის ხელმძღვანელის ბრძანე-ბით დანიშნულ სპეციალისტთა ჯგუფის მიერ. 6. ხანძრის წარმოშობის ორგანიზაციული და ტექნიკური მიზეზები უნდა გაეცნოს შახტში მომუშავე პერსონალს. 7. თუ ხანძრის ჩაქრობა ვერ ხერხდება აქტიური მეთოდებით, უნდა დამუშავდეს მიწისქვეშა ხანძრის ჩაქრობის დამატებითი ღონისძიებები, რომელიც უნდა შეთანხმდეს სამთო-სამაშველო სამსახურთან. 8. მიწისქვეშა ხანძრის ჩაქრობის აქტიური მეთოდების გამოყენების პარალელურად სამთო-სამაშველო სამსახურის ძალებით უნდა ჩატარდეს ხანძრიანი უბნის ზღუდარებით იზოლაციის სამუშაოები. 9. ხანძრიანი უბნის საიზოლაციო სამუშაოების დამთავრების შემდეგ, ზღუდარებიდან იზოლირებულ სივრცეში ჰაერის შეწოვის შემცირების მიზნით უნდა განხორციელდეს იზოლირებული სივრცის დალამვა და ზღუდარების ჰაერგაუმტარი მასალით დაფარვა. 10. ენდოგენური ხანძრის მდგომარეობის შეფასებას და ხანძრის ჩაქრობის მიმდინარეობაზე კონტროლს აწარმოებს სამთო-სამაშველო სამსახური “წესების“ შესაბამისად, საზიდ და სავენტილაციო ჰორიზონტებზე განლაგებული ზღუდარებიდან და საკონტროლო ჭა-ბურღილებიდან ჰაერის სინჯის ანალიზისა და ტემპერატურის ცვლილების საფუძველზე. 11. სინჯების ანალიზის შედეგად იწვებადი აირების ფეთქებადსაშიში კონცენტრაციის აღმოჩენისას აუცილებელია ხალხის სასწრაფოდ გამოყვანა ხანძრიანი უბნიდან და ღონისძიებების გატარება ცვლილებების გამომწვევ მიზეზთა სასწრაფოდ ლიკვიდაციისათვის. 12. ანალიზების შედეგები უნდა გაფორმდეს შეტყობინების სახით სამთო-სამაშველო სამსახურის მიერ და გაეგზავნოს ტექზედამხედველობას და შახტის ხელმძღვანელობას. ჭაბურღილიდან და ზღუდარიდან აღებული ანალიზების შედეგები უნდა გაფორმდეს ჟანგბადის, ნახშირორჟანგის, ნახშირჟანგის და მეთანის პროცენტული შედგენილობის ცვლილების გრაფიკების სახით, რომელთა შევსება უნდა მოხდეს ხანძრის მთლიან ჩამოწერამდე.     მუხლი 62🔗. ხანძრის ჩამოწერა 1. გადაწყვეტილება ხანძრის ჩაქრობის შეწყვეტაზე მიღებული უნდა იქნეს შახტში და ზედაპირიდან დაგეგმილი საიზოლაციო სამუშაოების ჩატარების შემდეგ საკონტროლო ანალიზების შედეგების საფუძველზე. ჭაბურღილებიდან და ზღუდარებში დატოვებული მილებიდან ჰაერის კონტროლი უნდა გაგრძელდეს ხანძრის ჩაქრობიდან მის ჩამოწერამდე. ენდოგენური ხანძრის ჩამოწერილ კატეგორიაში გადაყვანა უნდა განხორციელდეს მისი ჩაქრობიდან, სულ ცოტა, 3 თვის შემდეგ, თუ ამ პერიოდში არ გამოვლინდა ხანძრის არსებობის ნიშნები. 2. ენდოგენური ხანძარი უნდა ჩაითვალოს ჩაქრობილად, თუ: ა) ხანძრიან უბანში აღებულ ჰაერის სინჯებში არ ვლინდება ნახშირჟანგი; ბ) იზოლირებულ სივრცეში ჰაერის ტემპერატურა არ აღემატება 27​0 C-ს; გ) იზოლირებული სივრციდან გამონადენი წყლის ტემპერატურა არ აღემატება 20​0 C-ს. 3. თუ ხანძრის ჩაქრობის შემდეგ საკონტროლო სამუშაოების შესრულებით შეუძლებელია საიმედო შედეგების მიღება, ხანძრის ჩამოწერის საკითხის გადასაჭრელად უნდა გაიხსნას ხანძრიანი უბანი და განიავდეს არა უმეტეს 7 დღის განმავლობაში. ამ პერიოდში სისტემატურად უნდა მიმდინარეობდეს ტემპერატურისა და ჰაერის შედგენილობის კონტროლი სპეციალური გეგმით. 4. ჩამოსაწერი ხანძრიანი უბანი შესწავლილი უნდა იყოს სამთო-სამაშველო სამსახურის მიერ. 5. უბნის შესწავლის გეგმას ადგენს შახტის ტექნიკური ხელმძღვანელი და ათანხმებს სამთო-სამაშველო სამსახურთან. 6. ხანძრის ჩამოწერას სამთო-სამაშველო სამსახურის უფროსის პატაკის საფუძველზე აწარმოებს შახტის ტექნიკური ხელმძღვანელის ბრძანებით შექმნილი ხანძრის წარმოქმნის მიზეზების გამომკვლევი კომისია.     მუხლი 63🔗. ჩამოწერილი ხანძრის უბნის გახსნა 1. ჩამოწერილი ხანძრის უბნის გახსნა დარჩენილი ნახშირის მოპოვების მიზნით დასაშვებია მხოლოდ შახტის ტექნიკური ხელმძღვანელის წერილობითი ნებართვის საფუძველზე სპეციალური პროექტით და უნდა შესრულდეს სამთო-სამაშველო სამსახურის ძალებით, საჭიროების შემთხვევაში შახტში საექსპლუატაციო სამუშაოების დროებითი შეჩერებით. 2. ჩამქრალი ხანძრის უბანზე სარემონტო აღდგენითი სამუშაოები დაიშვება უბნის გახსნიდან ერთი დღის შემდეგ. მთელი ამ ხნის განმავლობაში უნდა განხორციელდეს უბნიდან ამომავალი ნამუშევარი ჭავლის კონტროლი ტემპერატურისა და ჰაერის შედგენილობაზე ექსპრესმეთოდით ცვლაში, სულ ცოტა, სამი ანალიზით და ლაბორატორიული ანალიზით, 24 საათის განმავლობაში ორჯერ მაინც.     მუხლი 64🔗. შახტის ზედაპირზე ხანძრის წარმოშობის თავიდან აცილება 1. შახტის ზედაპირზე განლაგებულ შენობა-ნაგებობებში დაცული უნდა იქნეს საქართველოს შინაგან საქმეთა მინისტრის 2007 წლის 27 მარტის №449 ბრძანების “საქართველოში მოქმედი სახანძრო უსაფრთხოების წესების დამტკიცების შესახებ“ და საქართველოში სახანძრო უსაფრთხოების სფეროში მოქმედი სხვა ნორმატიული აქტების მოთხოვნები. 2. შახტის მთელ ტერიტორიაზე უნდა მოეწყოს წყლის წნევის ავტომატურკონტროლიანი, ნორმატიული აქტების შესაბამისად დაპროექტებული ხანძარსაწინააღმდეგო – სარწყავი მილგაყვანილობა, რომელმაც უნდა უზრუნველყოს ხანძრის ჩასაქრობად აუცილებელი წყლის წნევა და ხარჯი. 3. შახტის ხანძრის ჩაქრობისა და საავარიო-სამაშველო სამუშაოების ჩატარების უზრუნველსაყოფად გათვალისწინებული უნდა იქნეს საქართველოს შინაგან საქმეთა მინისტრის 2007 წლის 21 მაისის №738 ბრძანების “სახანძრო დაცვის სამსახურების მიერ ხანძრის ჩაქრობის და საავარიო-სამაშველო სამუშაოების ჩატარების წესდების დამტკიცების შესახებ“ მოთხოვნები. დანართი №1 ავარიის ლიკვიდაციის გეგმის შედგენის ინსტრუქცია I. ავარიის ლიკვიდაციის გეგმის შედგენის ზოგადი დებულებები 1. საექსპლუატაციო, სარეკონსტრუქციო და მშენებარე შახტებისთვის შედგენილი უნდა იქნეს ავარიის ლიკვიდაციის გეგმა. 2. ავარიის ლიკვიდაციის გეგმაში გათვალისწინებული უნდა იყოს: ა) შახტში ადამიანის სიცოცხლისათვის საშიში შესაძლო ავარიები და მათი წინაპირობები (ნახშირის თვითაალება და ხანძარი, გვირაბების დაგაზიანება მავნე აირებით, მეთანის და მტვრის აფეთქება, გვირაბების ჩამოქცევა, სამთო დარტყმები, გვირაბების დატბორვა და სხვ.); ბ) შახტში ავარიაში მოყოლილი ადამიანების სამაშველო ღონისძიებები, ავარიის საწყის ეტაპზე სალიკვიდაციო ღონისძიებები, ხელმძღვანელების, სპეციალისტების, მუშების და სამთო-სამაშველო სამსახურის ქმედებები. 3. შახტის ავარიის ლიკვიდაციის გეგმას საჭიროების მიხედვით პერიოდულად ადგენს და ამტკიცებს შახტის ტექნიკური ხელმძღვანელი და ათანხმებს სამთო-სამაშველო სამსახურთან. 4. ავარიის ლიკვიდაციის გეგმის შესადგენად შემუშავებული უნდა იქნეს: ა) რევერსირების შესაბამისად ჰაერის ჭავლის გადაყირავებისას სავენტილაციო და სარევერსო მოწყო-ბილობის გამართულობის შემოწმების აქტი; ბ) ხანძარსაწინაღო მილსადენების, კარების და სავენტილაციო სარქვლების მდგომარეობის შემოწმების აქტი; გ) ლავებიდან, უბნებიდან და შახტიდან ადამიანების და მაშველი ჯგუფის გადასაადგილებლად სასვლელების მდგომარეობის ვარგისიანობის შემოწმების აქტი. 5. ავარიის ლიკვიდაციის გეგმა უნდა შედგეს შახტში ფაქტობრივი მდგომარეობის შესაბამისად. საშახტო ქსელში ნებისმიერი ცვლილებისას (ახალი უბნების გახსნა ან დახურვა, განიავების სქემის და სასვლელების შეცვლა) ავარიის ლიკვიდაციის გეგმაში შეტანილი უნდა იქნეს შესაბამისი ცვლილებები 24 საათის განმავლობაში. 6. ავარიის ლიკვიდაციის გეგმა უნდა შეიცავდეს: ა) ოპერატიულ ნაწილს; ბ) ავარიის ლიკვიდაციაში მონაწილე ცალკეულ პირებს შორის მოვალეობების განაწილებას; გ) იმ თანამდებობის პირებისა და დაწესებულებების ნუსხას (სამსახურის და ბინის მისამართებისა და ტელეფონის ნომრების ჩვენებით), რომელთაც დაუყოვნებლივ უნდა ეცნობოთ ავარიის შესახებ. 7. ავარიის ლიკვიდაციის გეგმის ოპერატიულ ნაწილს თან უნდა დაერთოს შემდეგი დოკუმენტები: ა) “წესების“ მოთხოვნების შესაბამისად შედგენილი შახტის სავენტილაციო გეგმა და სამთო გვირაბების სქემა, რომელზეც დატანილი უნდა იქნეს ყველა ხანძარსაწინაღო მოწყობილობა; ბ) ტელეფონის დადგმის, თვითმაშველების და სხვა მაშველი მოწყობილობის განლაგების ადგილები; გ) ზედაპირის გეგმა, სადაც დატანილი უნდა იქნეს სავენტილაციო ჭაურების, შურფების და სხვა სასვლელების განლაგება, მათთან მისასვლელი გზები, სახანძრო მოწყობილობა და ავარიული მასალების ზედაპირული საწყობი; დ) შახტის ელმომარაგების სქემა. 8. ავარიის ლიკვიდაციის გეგმის ოპერატიულ ნაწილში პოზიციები ისე უნდა იყოს შერჩეული, რომ ხანძრისა და აფეთქების შესაძლო შემთხვევებში თითოეულ პოზიციაში გვირაბების და მათი ჯგუფის განიავების რეჟიმი, ადამიანების გამოყვანის გზები და ჩასატარებელი ღონისძიებები იყოს ერთნაირი. 9. ოპერატიული ნაწილი უნდა ითვალისწინებდეს: ა) ავარიის შესახებ შახტის ყველა უბნისათვის შეტყობინების ხერხებს; ბ) ავარიული უბნიდან და შახტიდან ადამიანების გამოყვანის გზებს; გ) ადამიანების გამოყვანასა და ავარიის ლიკვიდაციაზე პასუხისმგებელი პირების მოქმედების გეგმას; დ) სამთო-სამაშველო სამსახურის გამოძახების და მათი მოქმედების გეგმას; ე) პოზიციების შესაბამისად შახტის სავენტილაციო რეჟიმის და სავენტილაციო მოწყობილობის გამოყენებას; ვ) მიწისქვეშა ტრანსპორტის გამოყენებას სწრაფი ევაკუაციისა და სამთო-სამაშველო სამსახურის ჯგუფის დროული გადაადგილებისათვის; ზ) ელექტროენერგიის მიწოდების შეწყვეტას ავარიულ უბანზე ან მთლიანად შახტზე. 10. ავარიული უბნებიდან ადამიანების გამოყვანა უნდა მოხდეს იმ გვირაბებით, რომლებითაც შესაძლებელია ადამიანების გადაადგილება სუფთაჭავლიან გვირაბში ან ზედაპირზე უსაფრთხოდ და უმოკლეს დროში. ხანძრის კერამდე გვირაბებში მყოფი ადამიანების გამოყვანა უნდა მოხდეს სუფთა ჭავლის შემხვედრი მიმართულებით ზედაპირისაკენ, ხოლო ხანძრის კერის უკან მყოფი ადამიანების გამოყვანა თვითმაშველების გამოყენებით, უმოკლესი გზით, სუფთაჭავლიან გვირაბამდე და შემდეგ – ზედაპირზე. საევაკუაციო გზების შერჩევისას გათვალისწინებული უნდა იყოს გვირაბების მდგრადობა, სიგრძე, მათი გავლისათვის საჭირო დრო და თვითმაშველის მოქმედების ხანგრძლივობა. დროის უკმარისობის შემთხვევაში საჭიროა წინასწარ სპეციალური გვირაბის გაყვანა, რომელიც უზრუნველყოფს ადამიანების დროულ გამოყვანას სუფთა ჭავლზე, ან სპეციალური პუნქტის მოწყობა სამარაგო თვითმაშვე-ლებზე გადასართავად. 11. აირის და ნახშირის მტვრის აფეთქების შემთხვევაში გათვალისწინებული უნდა იყოს შახტიდან ყველა ადამიანის გამოყვანა ზედაპირზე. 12. ხანძრის გაჩენის შემთხვევაში შახტიდან ადამიანების გამოყვანა უნდა მოხდეს ყველა იმ გვირაბიდან და უბნიდან, სადაც ნორმალური და რევერსიული განიავების დროს შეიძლება მოხვდეს წვის პროდუქტი. იმ შახტში, სადაც მხოლოდ ორი ამოსასვლელია, განიავების რეჟიმის მიუხედავად, უნდა მოხდეს ადამიანების სრული ევაკუაცია ზედაპირზე. ადგილობრივი ხასიათის ავარიის შემთხვევაში, როდესაც უბანზე შექმნილი ავარია არ ახდენს გავლენას დანარჩენ უბნებზე, ადამიანების გამოყვანა უნდა მოხდეს მხოლოდ ამ უბნიდან. 13. აირისა და ნახშირის მტვრის აფეთქებისას უნდა შენარჩუნდეს ავარიამდე არსებული სავენტილაციო ჭავლის მიმართულება და გათვალისწინებული უნდა იყოს ავარიულ უბანზე ჰაერის რაოდენობის გაზრდის ხერხები. 14. სავენტილაციო ჭავლის რევერსირება, როგორც წესი, გათვალისწინებული უნდა იყოს ხანძრის გაჩენისას ჭაურის მიმდებარე ზედაპირულ შენობებში, ჭაურში, ჭაურის ეზოსა და კაპიტალურ გვირაბებში, რომლებითაც უბნებზე მიეწოდება სუფთა ჰაერი. 15. ხანძრის გაჩენისას სხვა შემომავალ ჰაერისჭავლიან გვირაბში უნდა შენარჩუნდეს ნორმალური განიავების რეჟიმი, მათში მისაწოდებელი ჰაერის რაოდენობის შემცირების, გაზრდის ან ხანძრის პროდუქტის – აირებიანი ჭავლის დამოკლების გზით. ავარიის სახეობის და ადგილის, საავარიო უბანზე აირგამოყოფის მიხედვით გათვალისწინებული უნდა იყოს ვენტილატორის გაჩერება. სავენტილაციო რეჟიმის დადგენისას გათვალისწინებული უნდა იყოს სავენტილაციო მოწყობილობის (სავენტილაციო და ხანძარსაწინაღო კარები, ჭაურის, შურფის სარქვლები, ზღუდარები, რაბები) გამოყენების თანამიმდევრობა, აირიანი შახტის ყრუ სანგრევებში ადგილობრივი განიავების ვენტილატორის მუშაობის რეჟიმი და სავენტილაციო მოწყობილობის გაღებადაკეტვაზე პასუხისმგებელი პირების დანიშვნა. 16. ყველა დახრილი გვირაბი, სადაც შეიძლება გაჩნდეს ხანძარი, ავარიის ლიკვიდაციის გეგმაზე უნდა აღინიშნოს ცალკე პოზიციით. ორი ან მეტი პოზიციის ერთ პოზიციად გაერთიანება უნდა მოხდეს შახტის ტექნიკური ხელმძღვანელის მიერ სამთო-სამაშველო სამსახურთან შეთანხმებით. 17. ამომავალი ჭავლით განიავებად დახრილ გვირაბებში ხანძრის გაჩენისას, ჰაერის გაჟონვის მი-მართულების შეცვლისა და წვის პროდუქტის სუფთა ჭავლზე გაღწევისაგან დასაცავად, ხანძრის კერის ქვევით ხანძარსაწინაღო კარი უნდა დაიკეტოს. 18. ზედაპირულ ნაგებობებსა და მოწყობილობა-დანადგარებზე ხანძრის გაჩენისას გამოძახებული უნდა იქნეს სახანძრო რაზმი. 19. აირის, ნახშირის მტვრის აფეთქებისა და ხანძრის გაჩენისას სამთო-სამაშველო სამსახურის ყველა დანაყოფი მობილიზებული უნდა იყოს ადამიანების გადასარჩენად. 20. უბანზე ხანძრის გაჩენისას სამთო-სამაშველო სამსახურის პირველი დანაყოფი, როგორც წესი, უმოკლესი გზით უნდა გაემართოს გამომავალჭავლიან გვირაბში, ავარიის ზონიდან მომავალი ადამიანების შესახვედრად, მეორე დანაყოფი კი – სუფთა ჰაერის ჭავლიან გვირაბებში ავარიულ უბანზე ხანძრის ჩასაქრობად. დანარჩენი დანაყოფები ადამიანების გამოსაყვანად უნდა გაემართონ იმ უბნებიდან და გვირაბებიდან, სადაც ყველაზე მეტად შესაძლებელია ხანძრის პროდუქტის ან მეთანის დაგროვება. 21. ავარიის ლიკვიდაციის გეგმით ოპერატიული გეგმის შედგენის საწყის ეტაპზე გათვალისწინებული უნდა იყოს: ა) ხანძრის ჩაქრობის ხერხები და საშუალებები – ცეცხლსაქრობის, ლამის, ინერტული მტვრის, სპეციალური ხანძარსაწინაღო მოწყობილობის გამოყენება; ხანძარსაწინაღო-სარწყავი მილსადენის გახსნისა და გამოყენების თანმიმდევრობა; ბ) მოქმედ გვირაბში წყლის, დასალამი პულპის და თიხის გამოხეთქისას საჭირო ღონისძიებები – არსებული ტუმბოებისა და მილსადენების გამოყენება; საჭიროების შემთხვევაში დამხმარე ტუმბოების დაყენება, წყლის არინება წინასწარ მომზადებული გზით ან მისი შეკავება-აკუმულირება გვირაბებში დიდი რღვევებისა და მექანიზმების დაზიანებისაგან დასაცავად, დროებითი მფილტრავი ზღუდარების აგება, მთავარი წყალამოსაღვრელი დანადგარის დატბორვისაგან სპეციალური გადაღობვით დაცვა. დანართი №2 გვირაბების განივი კვეთის ფართობის და სიმაღლის მინიმალური მნიშვნელობები გვირაბები განივი კვეთის მინიმალური ფართობი, მ​2 მინიმალური სიმაღლე საგები გვერდიდან (რელსის თავიდან) სამაგრამდე ან მოწყობილობამდე, მ 1. მთავარი საზიდი და სავენტილაციო გვირაბები, ხალხის სასვლელები მექანიზებული გადაყვანისთვის 2. საუბნო სავენტილაციო, შუალედური, საკონვეიერო და მააკუმულირებელი შტრეკები, საუბნო ბრემსბერგები და ქანობები 3. სავენტილაციო გამკვეთები, სასულეები, ირიბულები და სხვა გვირაბები 4. საწმენდი სამუშაოების ზემოქმედების ზონაში განლაგებული საუბნო გვირაბები, ხალხის სასვლელები, რომლებიც განკუთვნილი არაა ხალხის მექანიზებული გადაყვანისთვის 5. მთავარი საზიდი და სავენტილაციო გვირაბები: ა) გამაგრებული ხის, ასაწყობი რკინაბეტონის, ლითონის სამაგრით; ბ) გამაგრებული ქვის, მონოლითური, რკინაბეტონის, ბეტონის, გლუვკედლიანი ასაწყობი რკინაბეტონის სამაგრით; გ) საუბნო, სავენტილაციო, შუალედური და საკონვეიერო შტრეკები, ხალხის სასვლელები, საუბნო ბრემსბერგები და ქანობები. 6. გვირაბები, სადაც გადის საკონტაქტო სადენი: ა) ჭაურმიმდებარე ეზოს უბნები, სადაც გადაადგილდებიან ადამიანები ვაგონეტებში ჩაჯდომის ადგილებამდე; ბ) გვირაბები, რომლებშიც გადაადგილდებიან ადამიანები, ჭაურმიმდებარე ეზო, დასაჯდომი და სატვირთავ-გასატვირთავი ბაქნები, სხვა გვირაბებთან შეუღლებები; გ) გვირაბები, რომლებშიც ხდება ადამიანების გადაყვანა ან გვირაბები (განყოფილებები) ადამიანთა გადასასვლელად 9,0 6,0 1,5 4,5 4,5 4,0 3,7 – – – 1,9 1,8 – 1,8 1,9 1,9 1,8 2,4 2,2 2,0 დანართი 3 გვირაბებში სასვლელების და ღრეჩოების მინიმალური მნიშვნელობები გვირაბი ტრანსპორ-ტის სახეობა განლაგება მინიმალური სიდიდე, მ შენიშვნა სასვლე-ლის ღრეჩოსი 1.ჰორიზონტალური, დახრილი სარელსო სამაგრსა და მოძრავ შემადგენლობას შორის 0,7 0,25 რკინაბეტონის და ბეტონის სამაგრის, ხის და ლითონის ჩარჩოიანი კონსტრუქციებისას 0,7 0,2 ბეტონის, ქვის და რკინაბეტონის მთლიანი სამაგრისას 1,0 – სამგზავრო ვაგონეტებში ადამიანთა ჩასხდომის ადგილებში პარალელურ გზებზე მოძრავ შემადგენლობებს შორის – 0,2 ვაგონეტებში ადამიანების ორი მხრიდან ჩასხდომისას 1 მ სიგანის გასასვლელი უნდა გაკეთდეს ორივე მხრიდან 2. ჰორიზონტალური, დახრილი საკონვეიერო სამაგრსა და კონვეიერს შორის 0,7 0,4 კონვეიერის ზედა გამოწეულ ნაწილიდან უღლამდე – 0,5 დამჭიმი და ამძრავი თავებიდან უღლებამდე – 0,6 3. ჰორიზონტალური, დახრილი მონო-რელსური სამაგრსა და მოძრავ შემადგენლობას შორის 0,7 0,2 როდესაც მოძრაობის სიჩქარე 1 მ/წმ-მდეა 0,85 0,3 როდესაც მოძრაობის სიჩქარე აღემატება 1 მ/წმ ჭურჭლის ძროსა ან გადასატანი ტვირთის ქვედა ნაწიბურსა და გვირაბის საგებს შორის – 0,4 4. დახრილი ბაგირ-სავარძლიანი გზა სამაგრსა და ბაგირის ღერძს შორის 0,7 0,6 ბაგირის მომჭერის საკიდარის სიმაღლეზე 5. ჰორიზონტალური საკონვეიერო-სარელსო სამაგრსა და მოძრავ შემადგენლობას შორის 0,7 – სამაგრსა და კონვეიერს შორის – 0,4 მოძრავ შემადგენლობასა და კონვეიერს შორის – 0,4 6. დახრილი საკონვეიერო-სარელსო სამაგრსა და კონ- ვეირს შორის 0,7 – ამ გვირაბების გაყვანისას სასვლელის მოწყობა ნებადართულია მოძრავი შემადგენლობის მხრიდან სამაგრსა და მოძრავ შემადგენლობას შორის – 0,25 მოძრავ შემადგენლობასა და კონვეიერს შორის – 0,4 7.ჰორიზონტალური, დახრილი კონვეიერი მონო-რელსური გზით სამაგრსა და მოძრავ შემადგენლობას შორის 0,7 – სამაგრსა და კონვეი-ერს შორის – 0,4 მოძრავ შემადგენლობასა და კონვეიერს შორის – 0,4 8.ჰორიზონტალური, დახრილი კონვეიერს ზემოთ განთა-ვსებული მონო- რელსური გზა მოძრავ შემადგენლობასა და კონვეიერს შორის – 0,5 9.დახრილი საბაგირო-რელსური გზები კონვეიერსა და ბა-გირს შორის – 1,0 10. გვირაბები, რომლებითაც ხდება ნახშირის, ქანის ან ამოსავსები მასალის თვითდინებით გადაშვება საზიდ ჰორიზონტზე, რომელსაც აქვს ორი განყოფილება ან აღჭურვილია ლითონის მილებით მოწყობილო-ბა ნახშირის გადასაშვებად სამაგრსა და შემონა-კერს ან ლითონის მილებს შორის 0,8 – ნახშირის წყების (ფენის) ეფექტური გაჟღენთის რადიუსი იანგარიშება ფორმულით:  , სადაც Q არის წყლის ხარჯი, მ3 /სთ; N - ნახშირის ფენის გაჟღენთის ნორმა, ლ/ტ; m - ნახშირის ფენის სისქე, მ; t - გაჟღენთის პროცესის ხანგრძლივობა, სთ; π=3,14; δ - ნახშირის მოცულობითი წონა, ტ/მ3 . დანართი 9 შახტის ჰაერში მეთანისა და ნახშირორჟანგის დასაშვები კონცენტრაციები სავენტილაციო ჭავლი მეთანის ზღვრული დასაშვები კონცენტრაცია, % მოცულობით ნახშირორჟანგის ზღვრული დასაშვები კონცენტრაცია, % საწმენდი, ჩიხური და შენარჩუნებული გვირაბიდან, კამერიდან, ამოსაღები უბნიდან გამომავალი ფრთიდან, შახტიდან ამომავალი ამოსაღებ უბანზე, საწმენდ გვირაბში, ჩიხური გვირაბის სანგრევში და კამერაში შემავალი საწმენდ, ჩიხურ და სხვა გვირაბებში მეთანის ადგილობრივი დაგროვება 1,0 0,75 0,5 2,0 0,5 0,75 1 - დანართი 10 მავნე აირების და მტვრის დასაშვები კონცენტრაცია ნივთიერების დასახელება ფორმულა ზღვრული დასაშვები კონცენტრაცია საშიშრო-ების კლასი შენიშვნა მგ/მ3 %, მოცულობით მავნე აირები 1. ნახშირჟანგი 2. აზოტის ჟანგი 3. გოგირდის  ანჰიდრიდი 4. გოგირდწყალბადი  მტვერი 1. ნახშირის 2. სილიციუმის  ორჟანგის შემცველი:  70 %-ზე მეტი  10-70 %  2-10 % CO NO2 SO2 H2 S C SiO2 20 5 10 10 10 1 2 3 0,0017 0,00025 0,00038 0,00071 4 3 3 2 3 3 3 გვირაბებში გამოყოფისას ტექნოლოგიური პროცესებით განპირობებული დანართი 11 ჰაერის სინჯის აღების, აირსიუხვის განსაზღვრის და შახტის კატეგორიის დადგენის ინსტრუქცია 1. ჰაერის სინჯის აღება ვენტილაციის და უსაფრთხოების უბნის სპეციალისტების მონაწილეობით უნდა აწარმოოს სამთო-სამაშველო სამსახურმა ვენტილაციის და უსაფრთხოების უბნის უფროსის მიერ შედგენილი, სამთო-სამაშველო სამსახურთან შეთანხმებული და შახტის ტექნიკური ხელმძღვანელის მიერ დამტკიცებული გეგმის მიხედვით. 2. შახტში ჰაერის სინჯის ანალიზი ნახშირჟანგის, მეთანის და ჟანგბადის შემცველობაზე, ხოლო სამუხტავი კამერიდან – წყალბადის შემცველობაზე უნდა ჩატარდეს „წესების” მოთხოვნათა შესაბამისად. საამფეთქებლო სამუშაოების შემდეგ უნდა განისაზღვროს ჰაერში ნახშირჟანგის, აზოტის ორჟანგის, ნახშირორჟანგის, მეთანის და ჟანგბადის შედგენილობა. 3. ჰაერის სინჯის აღებასთან ერთად უნდა წარმოებდეს ჰაერის ხარჯის, ტემპერატურის, აგრეთვე, გვირაბის განივ კვეთში მეთანისა და ნახშირჟანგის საშუალო კონცენტრაციის გაზომვა. სინჯის აღება უნდა მოხდეს ცვლებში, როდესაც სანგრევში მიმდინარეობს მოპოვებითი სამუშაოები ან არასამუშაო დღის დასრულებიდან, სულ ცოტა, 2 დღე-ღამის შემდეგ. 4. ჰაერში მეთანის, ნახშირჟანგის, ჟანგბადის, წყალბადის და ნახშირორჟანგის შემცველობაზე სინჯების აღება უნდა წარმოებდეს, სულ ცოტა, 0,25 ლ ტევადობის გამჭვირვალე ჭურჭლებით (ბოთლები ან პიპეტები), რომლებიც უნდა შეივსოს, სულ ცოტა, 2 სთ-ით ადრე დალექილი სასმელი წყლით. ბოთლები უნდა დაიხუროს რეზინის საცობით, ხოლო პიპეტები – მათზე დამაგრებული რეზინის მილისებში ჩასმული გადამდნარი მინის საცობით. ჭურჭლები უნდა დაინომროს წყალში უხსნადი საღებავით. 5. ზღუდარის უკანა სივრციდან და საკონტროლო ჭაბურღილიდან სინჯის ასაღებად გამოყენებული უნდა იქნეს სპეციალური მოწყობილობა, რომელიც გრძელი მილისის საშუალებით უზრუნველყოფს ჰაერის გამოწოვას. სინჯის აღება უნდა მოხდეს იმ შემთხვევაში, თუ იზოლირებულ სივრცეში წნევა მეტი ან ტოლია გვირაბში ატმოსფერულ წნევაზე, რისთვისაც ამ სივრცეში წინასწარ უნდა გაიზომოს ტემპერატურა და წნევა. 6. შახტის აირსიუხვის განსაზღვრა და კატეგორიის დადგენა უნდა მოხდეს “წესების” მოთხოვნების შესაბამისად ჩატარებული ჰაერის რაოდენობის და სინჯების ანალიზის შედეგების დამუშავების საფუძველზე. 7. იმ შახტზე, რომელიც აღჭურვილია მეთანის შემცველობის ტელეავტომატური ცენტრალიზებული კონტროლის მოწყობილობით, ამოსაღები უბნის გამომავალ ჭავლზე დაყენებული გადამწოდების ინფორმაცია გამოყენებული უნდა იქნეს უბნის აბსოლუტური მეთანსიუხვის განსაზღვრის მიზნით. 8. გაზომვისას ჰაერში არსებული აირის (მეთანი, ნახშირორჟანგი) რაოდენობა იანგარიშება ფორმულით Ii =0,01Qi c1i  ,  მ​3 /წთ,    (1) სადაც Qi  არის გაზომვის ადგილზე ჰაერის ხარჯი, მ3 /წთ; cli  – გაზომვის ადგილზე ლაბორატორიული ანალიზით მიღებული აირის კონცენტრაცია, %; i – გაზომვის ადგილის ნომერი. 9. მეთანის შემცველობის ტელეავტომატური 2) სადაც □Qi არის ჰაერის რაოდენობის გცენტრალიზებული კონტროლის არსებობის შემთხვევაში, გაზომვის ადგილზე საშუალო აირსიუხვე გამოითვლება ფორმულით , მ3 /წთ, (აზომვების ჯამური რაოდენობა, მ3 /წთ; n0  - ჰაერის რაოდენობის გაზომვების რაოდენობა თვეში; □c2 i - მეთანის კონცენტრაციის ჯამი ტელეინფორმაციის მონაცემებით, %; □cl i – მეთანის კონცენტრაციის ჯამი ლაბორატორიული მონაცემებით, %; n2  - ტელეინფორმაციით მიღებულ გაზომვათა რაოდენობა თვეში; nl  – ლაბორატორიული გაზომვების რაოდენობა თვეში; 4 – კოეფიციენტი, რომელიც ითვალისწინებს ლაბორატორიული ანალიზების სიზუსტეს. 10. წლის განმავლობაში გაზომვის ადგილზე საშუალო აირსიუხვე იანგარიშება ფორმულით , მ​3 /წთ,          (3) სადაც □Ii  არის გაზომვის ადგილზე ყოველთვიურ საშუალო აირსიუხვეთა ჯამი; n –საანგარიშო თვეების რაოდენობა წელიწადში. ანალოგიურად იანგარიშება მოსამზადებელი და სხვა განკერძოებულად გასანიავებელი უბნების საშუალო აირსიუხვე ნებისმიერ პერიოდში. 11. მოქმედი შახტების ფარდობითი მეთანსიუხვე (ნახშირორჟანგსიუხვე) უნდა დადგინდეს ყოველი წლის იანვარში ყველა უბნის, ფრთის, ჰორიზონტის ყოველთვიურ გაზომვათა შედეგების დამუშავებით. თითოეული მათგანის ფარდობითი მეთანსიუხვე , მ3 /ტ, (4) სადაც: n არის სამუშაო თვეების რაოდენობა წელიწადში; Ii – აირგამოყოფა (აირსიუხვე), გამოთვლილია მე-2 ფორმულით კონკრეტული თვისათვის; Ni – ნახშირის მოპოვებაზე ნამუშევარი დღეების ფაქტობრივი რაოდენობა თვეში; Ai – დამთავრებულ წელზე ნახშირის ყოველთვიური მოპოვება, ტ. 12. მოქმედი შახტის მეთანის მიხედვით კატეგორიის დადგენის მიზნით მიღებული უნდა იქნეს ფარდობითი მეთანსიუხვის ის მაქსიმალური რაოდენობა, რომელიც დაფიქსირდა რომელიმე უბნის, ფრთის ან ჰორიზონტის მეთანსიუხვის გაანგარიშებისას. 13. მშენებარე ან მოქმედი შახტები, თუ მათ გვირაბებში ხდება მეთანის სუფლიარული გამოყოფა განურჩევლად ფარდობითი მეთანსიუხვისა, გადაყვანილი უნდა იქნეს ზეკატეგორიის რეჟიმზე. ზეკატეგორიის რეჟიმზე გადასაყვან სუფლიარულ გამოყოფად უნდა ჩაითვალოს აირგამოყოფა ხილვადი ბზარებიდან, ჭაბურღილებიდან, შპურებიდან და როდესაც აირგამოყოფა გვირაბის არა უმეტეს 20 მ სიგრძის მონაკვეთზე აღემატება 1 მ3 /წთ-ს. ნახშირის ფენებთან ან შპურებთან მიახლოებულ გამხსნელ გვირაბებში გამოვლენილი სუფლიარული გამოყოფა მხედველობაში არ მიიღება. 14. სუფლიარული გამოყოფის მხრივ საშიშ ფენებს მიეკუთვნება ფენები, სადაც გვირაბის გაყვანისას შეიმჩნეოდა სუფლიარული გამოყოფა. გეოლოგიური რღვევების ადგილებზე სუფლიარული გამოყოფისას საშიშად ითვლება შახტის ველის საზღვრებში მყოფი ყველა ფენა. 15. ყოველი წლის 15 იანვრამდე შახტის ტექნიკურმა ხელმძღვანელმა უნდა მოამზადოს ყველა უბნის, ფრთის, ჰორიზონტის და შახტის აირსიუხვის განსაზღვრის, აგრეთვე, ფარდობითი აირსიუხვისა და კატეგორიის, ნახშირის მტვრის საშიშროების, მეთანის სუფლიარული გამოყოფის შესახებ მასალა და წარუდგინოს ტექზედამხედველობას. ყოველწლიურად მიღებული მონაცემების საფუძველზე ტექზედამხედველობა და შახტის ტექნიკური ხელმძღვანელი ადგენენ შახტის კატეგორიას მეთანის მიხედვით. 16. უაირო შახტის გვირაბებში მეთანის გამოყოფის შემთხვევის გამოვლენისას შახტი დაუყოვნებლივ უნდა იქნეს გადაყვანილი აირის მხრივ საშიშ I კატეგორიაზე და უნდა განხორციელდეს შესაბამისი ღონისძიებები. შახტის კატეგორიის საბოლოო დადგენა უნდა მოხდეს შემდეგი წლის იანვარში “ჰაერის სინჯის აღების, აირსიუხვის განსაზღვრის და შახტის კატეგორიის დადგენის ინსტრუქციის” შესაბამისად. დანართი 12 გვირაბში ჰაერის მოძრაობის მაქსიმალური და მინიმალური სიჩქარეები სამთო გვირაბები, სანგრევისწინა სივრცეები, სავენტილაციო მოწყობილობა ჰაერის მოძრაობის მაქსიმალური სიჩქარე, მ/წმ ჰაერის მოძრაობის მინიმალური სიჩქარე, მ/წმ 1. სავენტილაციო ჭაბურღილები 2. სავენტილაციო არხები, ჭაურები, სადაც არ არის მუდმივად მოქმედი ამწევი მოწყობილობა 3. ჭაურები მხოლოდ ტვირთის აწევა-ჩაშვებისათვის 4. მილისებრი და გადასასვლელი ხიდის ტიპის კროსინგები 5. ჭაურები ადამიანებისა და ტვირთის აწევა-ჩაშვებისათვის, კვერშლაგები, მთავარი საზიდი და სავენტილაციო შტრეკები, კაპიტალური და საპანელო ბრემსბერგები და ქანობები 6. სხვა დანარჩენი სამთო გვირაბები, გაყვანილი ნახშირსა და ფუჭ ქანში 7. საწმენდი და მოსამზადებელი გვირაბების სანგრევისწინა სივრცეები არ არის შეზღუდული 15 12 10 8 6 4 - - - - - 0,15 0,25 დანართი 13 სავენტილაციო გეგმის შედგენის ინსტრუქცია 1. შახტის სავენტილაციო გეგმა უნდა დამუშავდეს მთლიანი შახტისთვის და შედგებოდეს ვენტილაციის სქემის, განმარტებითი ბარათის, შახტის განიავების უზრუნველმყოფი ღონისძიებების და სავენტილაციო შეერთებების სქემისაგან. შახტის მშენებლობისა და ერთი ფენას დამუშავების პერიოდისათვის სავენტილაციო სქემა შეიძლება მომზადდეს სამთო სამუშაოების გეგმის ასლზე. 2. სავენტილაციო სქემაზე პირობითი აღნიშვნებით დატანილი უნდა იყოს: ა) მთავარი და დამხმარე ვენტილატორები მათი ტიპისა და რევერსირების შესაძლებლობის ჩვენებით; ბ) ჰაერის მოძრაობის მიმართულება: სუფთა ჭავლის – წითელი ისრით, ნამუშევარის – ლურჯი ისრით; გ) ადგილობრივი განიავების ვენტილატორები მათი ტიპის ჩვენებით და ტელეფონები; დ) სავენტილაციო მოწყობილობა: ზღუდარები, კროსინგები, სავენტილაციო და ხანძარსაწინაღო კარები; ე) გვირაბში ჰაერის გაზომვის ადგილები გვირაბის განივი კვეთის ფართობის ჩვენებით; ვ) წყლისა და ფიქლის საფრები, წყლის ფარდები და მტვრის დამჭერი მოწყობილობა; ზ) მეთანის კონტროლის სტაციონარული ავტომატური ხელსაწყოების გადამწოდები. 3. ვენტილაციის სქემაზე ნაჩვენები უნდა იყოს: ა) შახტში, ფრთაზე, ჰორიზონტზე, უბანზე, საწმენდ სანგრევში, კამერაში, ჩიხური გვირაბის სანგრევში და ადგილობრივი განიავების ვენტილატორის დაყენების ადგილზე შემავალი ჰაერის ფაქტობრივი რაოდენობა და სიჩქარე; ბ) შახტიდან, ფრთიდან, ჰორიზონტიდან, უბნიდან და სანგრევიდან გამომავალი ჰაერის ფაქტობრივი რაოდენობა და სიჩქარე; გ) ჰაერის გაჟონვის განსაზღვრის მიზნით ჰაერის ფაქტობრივი რაოდენობა შტრეკების, ქანობების და ბრემსბერგების თავსა და ბოლოში; დ) საწმენდი და ჩიხური მოსამზადებელი გვირაბების, ამოსაღები უბნების, კამერების, ადგილობრივი განიავების ვენტილატორების დაყენების ადგილებზე ჰაერის საანგარიშო რაოდენობა გაზომვის თარიღის ჩვენებით – წითელი ფერით, ხოლო ფაქტობრივი რაოდენობა – შავით; ე) მთავარი და დამხმარე ვენტილატორების ფაქტობრივი მწარმოებლურობა და დეპრესია, აგრეთვე, ადგილობრივი განიავების ვენტილატორების მწარმოებლურობა. 4. სავენტილაციო სქემაზე ცხრილში ნაჩვენები უნდა იყოს: ა) შახტის კატეგორია აირის მიხედვით; ბ) მტვრის საშიშროება; გ) შახტის აბსოლუტური აირსიუხვე, მ​3 /წთ; დ) ფარდობითი აირსიუხვე, მ​3 /ტ; ე) შახტში შემავალი ჰაერის საერთო რაოდენობა (ფაქტობრივი და საანგარიშო); ვ) ჰაერის გაჟონვა: ვ.ა) ვენტილატორის მწარმოებლურობასთან შეფარდებით, პროცენტებში; ვ.ბ) შიგა საშახტო - შახტში შემავალ ჰაერთან შეფარდებით, პროცენტებში. 5. სავენტილაციო გეგმის განმარტებითი ბარათი უნდა შედგეს წელიწადში ერთხელ და მასში მოყვანილი უნდა იყოს: ა) სუფლიარული გამოყოფის მხრივ, სამთო დარტყმების მხრივ საშიში, მტვერსაშიში, თვითანთებისადმი მიდრეკილების მქონე ფენების ნუსხა; ბ) მთავარი (მუშა, სარეზერვო) და დამხმარე ვენტილატორების ტიპები, მათი ფაქტობრივი მწარმოებლურობა და დეპრესია, მოცემულ ქსელზე მუშაობის საზღვრები (დეპრესია, ხარჯი), მუშა თვლის ბრუნვის სიჩქარე, ფრთების დაყენების კუთხე (ღერძული ვენტილატორებისათვის), ვენტილატორების ტექნიკური მდგომარეობა და რევერსირების შესაძლებლობა; გ) ადგილობრივი განიავების ვენტილატორების რაოდენობა, ტიპები და ტექნიკური მონაცემები; დ) მიმდევრობით გასანიავებელი საწმენდი გვირაბების რაოდენობა; ე) საწმენდი და მოსამზადებელი გვირაბების დაგაზიანების შემთხვევები წლის განმავლობაში, მათი მიზეზები, მიღებული ზომების ეფექტურობა; ვ) აეროლოგიური საზომი ხელსაწყოების ნუსხა. 6. შახტის განიავების უზრუნველმყოფი ღონისძიებები უნდა შედგეს სამთო სამუშაოების განვითარების კვარტალური გეგმის შესაბამისად წელიწადში ერთხელ. ღონისძიებების დამუშავების საფუძველი უნდა იყოს შახტისთვის საჭირო ჰაერის რაოდენობის და დეპრესიის გაანგარიშების შედეგები, რომლებიც თან უნდა ერთვოდეს ღონისძიებებს. ასევე გაანგარიშებული უნდა იყოს ჰაერის რაოდენობის მაქსიმალური საჭიროების პერიოდი. 7. საჭიროების შემთხვევაში განიავების უზრუნველსაყოფად გათვალისწინებული უნდა იყოს: ა) საწმენდი და მოსამზადებელი გვირაბების განკერძოებული განიავებისათვის სუფთა ჰაერის ძირითადი ჭავლის დაყოფა ცალკეულ პარალელურ ჭავლებად; ბ) სავენტილაციო გვირაბების სიგრძის შემცირება, სავენტილაციო შურფების, ჭაბურღილების გაყვანა, განიავების ფლანგური სქემების გამოყენება და სხვ. გ) გვირაბების აეროდინამიკური წინაღობის შემცირება, გაჟონვის შემცირება; დ) ვენტილატორის მწარმოებლურობის და დეპრესიის გაზრდა (ბრუნთა რიცხვის გაზრდა, ფრთების დაყენების კუთხის შეცვლა); ე) ამოსაღები უბნების განიავების ეფექტური სქემების გამოყენება. 8. სავენტილაციო სქემის შესაბამისად უნდა შედგეს სავენტილაციო შეერთებების სტრუქტურული სქემა, რომელიც წარმოადგენს გვირაბებში ჰაერის მოძრაობის გზების და სავენტილაციო მოწყობილობაში გაჟონვის გაშლილ გამოსახულებას. გვირაბებში ჰაერის მოძრაობის მიმართულება სქემაზე უნდა აღინიშნოს უწყვეტი ხაზებით და ისრებით, ხოლო გაჟონვა – წყვეტილით. 9. სავენტილაციო შეერთებების სტრუქტურული სქემის შესაბამისად უნდა მოხდეს უბნების, ველებისა და მთლიანად შახტის აეროდინამიკური წინაღობის გაანგარიშება, ჰაერის მიწოდების პარამეტრების რეგულირება და განიავების მდგრადობის პირობების განსაზღვრა. განიავების სქემის შესაძლო ცვლილებისას შეერთებების სქემაში წინასწარ უნდა მოხდეს სათანადო ცვლილების შეტანა და გადაანგარიშება. დანართი 14 ამწევი დანადგარის ჭურჭლის გადაადგილების მაქსიმალური სიჩქარე (ა) და საშუალო შენელების სიდიდე (ბ) ა. გვირაბის დასახელება ჩაშვების და აწევის მაქსიმალური სიჩქარე, მ/წმ ადამიანების ტვირთის ვერტიკალური გვირაბი, აღჭურვილი: გალით სკიპით დახრილი გვირაბი, აღჭურვილი: სკიპით ვაგონეტებით ვერტიკალური გვირაბი გაყვანაში, აღჭურვილი: ბადიათი (მიმმართველებით) ბადიათი (მიმმართველების გარეშე) საკიდი გვირაბგასაყვანი მოწყობილობით მაშველი კიბეებით 12 - - 5 8 2 - 0,35 განისაზღვრება პროექტით განისაზღვრება პროექტით 7 5 12 2 0,2 - ბ. გვირაბის დახრის კუთხე, გრადუსი 5 10 15 20 25 30 40 50 და მეტი შენელების სიდიდე, მ/წმ2 0,8 1,2 1,8 2,5 3,0 3,5 4,0 5,0 დანართი 15 ბაგირების სიმტკიცის მარაგი ამწევი ბაგირის და დანადგარის დანიშნულება, ამწევი მანქანის ტიპი სიმტკიცის მარაგი ა) სახალხო და საავარიო-სარემონტო დანადგარების ამწევი ბაგირები დოლური ტიპის მანქანით, ორბაგირიანი ხახუნის შკივებით (ხალხზე გაანგარიშებული), პარაშუტების გარეშე 9,0 ბ) სახალხო, სახალხო-სატვირთო და სატვირთო ერთბაგირიანი, სახალხო და სახალხო-სატვირთო მრავალბაგირიანი ამწევი დანადგარები ხახუნის შკივებით 8,0 გ) დოლური ტიპის მანქანიანი სახალხო-სატვირთო და სახალხო-სატვირთო სამბაგირიანი ამწევი დანადგარები ხახუნის შკივებით, პარაშუტების გარეშე; ჭაურში მტვირთავის (გრეიფერის) საკიდი და გვირაბგამყვანი საკიდელას ბაგირები 7,5 დ) სატვირთო მრავალბაგირიანი ამწევი დანადგარის ბაგირები 7,0 ე) დოლური ტიპის მანქანიანი სატვირთო დანადგარის ამწევი ბაგირები 6,5 ვ) გადასატანი საავარიო დანადგარის ამწევი ბაგირები, შახტის ჭაურში ექსპლუატაციაში მყოფი ბაგირული გამყოლები, 600 მ-მდე სიღრმის ჭაურის გაყვანისას თაროების საკიდი ბაგირები; საავარიო კიბეების, ტუმბოების, წყალამოღვრის მილების და გვირაბგამყვანი აგრეგატების საკიდი ბაგირები 6,0 ზ) მაწონასწორებელი რეზინგვარლიანი და თაროების საკიდი ბაგირები 600-დან 1500 მ-მდე სიღრმის ჭაურების გაყვანისას 5,5 თ) ბაგირულგამყოლებიანი დანადგარის ჩამხშობი ბაგირები, გვირაბგამყვანი ამწევი დანადგარის ბაგირული გამყოლები, მათ შორის 900 მ-ზე მეტი სიღრმის ჭაურის ჭაურგამყვანი კომბაინისა. ახალი ამწევი ბაგირი ამწევი ჭურჭლით მძიმეწონიანი ტვირთის ერთჯერადი ჩაშვებისას ან მრავალბაგირიან ამწევ დანადგარზე ჭურჭლის ქვეშ არაგაბარიტული ტვირთის დაკიდებისას (შეცვლისას) 5,0 ი) გალის პარაშუტების სამუხრუჭო და საამორტიზაციო ბაგირები 3,0 კ) სახალხო-სატვირთო და სახალხო ამწევი დანადგარის სასიგნალო გვარლები 10,0 ლ) საწევი – მიწისქვეშა სახალხო საბაგირო გზებისათვის, ხალხზე გათვლილი მონორელსური და ზედაპირის სარელსო, დამჭიმი - მიწისქვეშა სახალხო კიდული საბაგირო გზებისათვის 6 მ) საწევი – დამხმარე ჯალამბრებისთვის დახრილ გვირაბებში 5 ნ) საწევი – სკრეპერული, სამანევრო და დამხმარე (ჰორიზონტალურ გვირაბში) ჯალამბრებისთვის 4 ო) უსასრულო ბაგირით ზიდვისას: 300 მ-მდე 300-დან 600 მ-მდე 600-დან 900 მ-მდე 900-დან 1200 მ-მდე 1200 მ-ზე მეტი 5,5 5 4,5 4 3,5 დანართი 16 ბაგირების გამოცდის პერიოდულობა ბაგირის დანიშნულება გვირაბის დახრის კუთხე, გრადუსი დროის პერიოდი, თვე პირველ შემოწმე- ბამდე მომდევნო შემოწმებებს შორის ლითონის კვეთის შემცირება, % 12-მდე 15-მდე >15 1 2 3 4 5 6 ამწევი ბაგირი (სახალხო, სახალხო-სატვირთო და სასკიპე დანადგარების): მოთუთიებული დაფარვის გარეშე 90 90 12 6 6 2 1 1 0,5 0,5 ამწევი ბაგირი >60 6 2 1 0,5 ამწევი ბაგირი <60 2 1 0,5 0,25 საავარიო კიბის და გვირაბგამყვანი საკიდელას ჩამოსაკიდებელი ბაგირი 90 6 2 1 0,5 ჭაურგამყვანი კომბაინის ჩამოსაკიდებელი ბაგირი 6 ჯერადზე ნაკლები სიმტკიცის მარაგით 90 12 2 1 3 ჭაურის გაყვანისას თაროს ჩამოსაკიდებელი ბაგირი ჩამოკიდებისას 6 ჯერადზე ნაკლები სიმტკიცის მარაგით 90 12 2 2 - ფოლადის მრგვალი მაწონასწორებელი ბაგირი 90 12 12 6 3 პარაშუტების სამუხრუჭო ბაგირი 90 12 3 - - გამყოლი წნული ბაგირი 90 12 6 3 3 გვირაბგამყვანი მოწყობილობის ჩამოსაკიდებელი ბაგირი 90 12 12 6 3