„ბავშვთა ადრეული განვითარების ხელშეწყობის სახელმწიფო კონცეფციის“ დამტკიცების შესახებ“

(r -_ \ \ b)l)h0BlCm) ))hc)al60n I'JJJd[lilJqnI JI.1qJAil66llt' lII6nt aJ+rFJ3il0nqilrJ 6n6ili0nrqI Jt6lil, i.{ntdOllt' AJ6bIq3[U i.(nUilCi6il, CI6Utbil, ?fll,Jbfll ri 4nA 13 os6o1,o, 2016 rcqo L:j.rr6o6nqob Jur6q,:0n55"U qrq6n6oqnlob J6-0J0",,dr3?3oro oqt6n2qo 6$3oo,or6nd"L bnqtl$6.olot l$bgqA$"3- 3.o66nggrxrt" q.:063"3nlob tnb.:bnl" (07-3/589; 09.06.2016) XJ6A6oCqcrloll R.'33"lt qo lrqjo.ry16 ts;mbo,.r 09. 06. 2016. l"as"e 3"*,5x5t1 - 17.06.- 13.09. 2)..06. 23.09. l,tir .rfi6a6$ti ' 17.06. -06.09. .,q,a".'6"1, ffiq'c8'-," qq3ols qr l,rA,J.)q.,Jo o50cad,,{}.'ol, Joaoocop; AJ6roqCloL aC06.C,(,Ca"t er mcr$ffol, Jc'Ao0C6o; l$Bo6stcr-tlrot3C$o Jal8oOC$o. .r*xr4d6*t r"xa4a, $,4116, n,JlxlerJ;rsa, lr.r;1.;t6rn3Xqcr tr J.:16q,.rilX5$olr Iol16o .:q6i15lr: b.r j.>dror3Xlqorlr .).>r6q.:316$olr 3rT ito$1$;Ib.r q.: lr.:J.>rtrq.>315$cr 3<6'rj1jo1b?o p.:o[1;r,rtr 5r,rr+ril.rgo';;ggo .:il1)olr J6t'r1J1)olr 6sGbog33.r Ir.>;1.>14or3193oIr J.>drq.>8156o1r os335qo3;6Jy Bo'1drclr lrlrq,r'r3ob rn.,3[l5q,r'r3.:61 11,,.11oor',,11r','1,;1,: il;lrrJrl,rr \ ar trrdsOo8Cqx'rl, J$f,q,r0g56oU bcag6<nb b)J)hol3lenb J)hc)al60n --- brAr$gACOoq,gb.r N417/1 2016 SCqrr, 13 (86otro brdld,q8cqxel, rttq,rac6oot 6,c0q'rac6oob lacc aJbq'ol, "6" $ofuo*J.,L, laz-g ag\,otr og-a W*J"ln qu 1663 ag\rir Jod,3cqr, ar ac-6 JUE Jco"t 0curbraoulQ, t r$d,o6gex'lt 3itr,q'!ac6$ob &,"Jd,c! JqraC6lr: eDcarqxTo t tCrd,crscqxet, Jv6q'laC6oob XtffiorCqnboL qDoSols qgr lje,oorqCo l$Jooboi ($agSo 3oao$96n), rcuaogoU Ugq,Cbror! qu63ots qgr b$<'rjrq'JCo o6OC66rOCnU, 6$iorq$ou, ACC6oC(6g&,br qlr JCqrOr116oU qgs l$go6'>6lxt-lDbc/g1r6o bC6q'ldol$ Ar 3c6q)g$gbb 0i6oboqx'!6 brivi,orSCq'ot &6q'iAC6Oob Sm6'CboL qnaoofx) Aorrnr6 So3q'ryl6ob Ao36 br3r6o6Aq08(,{t rr6o3rl$rr9ri, Sdr,o, fif€erq6C6q'c' "6ig03o'r r<'6,cgq,o 6re3oor>6gbot bcq'0c$$rbob lrlbcq'a$o8o Jcl66c8off,l'" aradroocooL 8ct'ibcb" (07-3689; 09.06.201e) U$f,on0q'ertt 3rl6q)!aC6ool-t qD(!6c6oq'CDotr Jdx'rglJo cgr $ra$!ffi) r06o&il, t\vJid,cr8Cq'{'!tj Jid,q'rAC6ool' &):c6'ob' JCtaoOoOOr 0Je$$$C6oq,CSot cDr{'lbltC 0 r-- ,f 7c'./ t-'-t rCrd,o4Cqxd, i!d,q,5AC60r,lt oDgAX(rfr6C acrCOoU bUex'}AoU o';goxqx'to#,C qtgocl, gUCgr03oq,o

(l b))hol3lctrtL l)hc)a160n -- l,til)60tilqfl U JJ6qJAil66llb blli6nb aJqJ6'U3t6[qtIl 6n'44J6[IqI JJOlll, ai6bllqSflL J6llutq[6il, J6ntt6flb qJFfltllll, ?ill,ibilb I Rc,lcaJd6o, 2016 ScRo N 7/l brj.:r4or3Xqob Jrt4qr0nSgoL p.:q6nSoqndoL J16r'rn jgo ,,bs3?3or.: .:pr4nlqo 653oorr166doL bXq?3$XmdolL LrbnqS$ogr.r 3r'r5g6ggooL" pr0g3o6ndoL 3nLrb6b" N07-3/589, 09.06.2016) ,.rj. J6q$16got $6163}o q. b16qrdg, 3. $o;qo1t6o e. b?fu.ic, a. SoJqr?',n. lJJ.6oJJqol arJEJor 3.$06qqolol qqyoLr qo 1ro6osq16 lo3ooborc J.&6c0. [.a*:"e ,:rfur$tr - 02.12 - 16.12 02.12 - 16.12 rrtsJ Joao6!0JatC - 02.t2 - 16.12 a tut'\ti t t)\rdrwo ann qo ,{r&r6oL XSqC},}o,s q.l1,;3oll.l qc LrAa}'q.'J., o6g35t?rqjooL y.e6O6"; ar06o16C8olrr RJ JXq6#roL Jo3o0C6o AJ5.)o,qrAoL, l*go6cSLo-blo1p$o JmaoOC$o. ,r.a(A1i4 iout\\,r \tlt 5i lJAt<,ltiittlatn L.> j.>r6or3;1qoL .).>r6q.>fl 351)o tr Bo76o .>p635L: , l!' it 6,\ 6 it<, I h\a il,\'I,,:l ) L l,\2)d.\nan o'.\6n!\) af --- b.:jr<6orgq,ob Jr6qrr0g6$ob bo36<nb 6rAr$ggCOoq,30r b)J)hOl3lCflt) ))hc)al60n N7/1 2016 [3q,o, I q990636o U.rjl6o4gq,oL Jr6q,rac6oob 696q,r096$oL 147-3 agbq'ott ac-7 JUqOoL l$ggd3cq't3 lrr$6o6Cq,ot Jr6q,Mg6gob bo56r'r rq6g6tt: U.rjr6orggq,mLr ,li6q,rAC6OoL ar66t6orgq,obob qgrggott p.> LoOorq,U6 ljr3oorborr 3o0o6g6ob $obrcgrQCbou brggd3gq,t3, l$jJ6or39q,olt Jr6q,$56$oU $CA6Cbob !9.,A.)06.) bg6qgrdobr C$ 0cl6rl16 $o3q,.>gfrotr 6o96 Ur3$o60q6bq,o cl6rl0cl16clScllr $5boor gr60op636oq,o,61303orr rp63gq,o ArfuooJ6C0ou bgq,tsg$gobott ltrbXq,0$ogo 3o66gg6ooLr" qrr063o6botr ACLrbCb" (07-31589; 09.06.2016) Lrjr6or3gq'rd.t JJ6q'JAC60ob q.or o0 3o0o6561t, 6o0q,ou eJ(.o0C6oq,Cbob Jr'r'rXjgoL 6r6boq6ob 3rp.: $.>6$i6 JSIAoOCOL q.ortr66cg gbqr g6oroqg0Lr qrr96g6oq,36ob Jt6r'rgj$l-t, 2016 $qol-t 2 qgBg3b6oq.or6 6rg6t6dXq,q.ogor 2 6o6oo. l.,rCD6oBCq,oU 3r6q,rAC66ob olrg01(,rrA)6C, 6og6oL ttbqro0olr o113&14'o01163 ♂ lk̲ b"ゝ 033Clrlb 〕)hC)0360∩ 郷ふ6061n01で mbob R5o30bS R3し 冊60δ ■6 ̀■ bδ 8ombttδ J円 300000 tr̲ゝ tγ 3044̲20ュ δ bsj.r6or3Sqrrnb J.:6q,;096$ob bogt6r'rb 6.rg6r'rbg0or, 6(')A J('IAoOCOAT 0ots6ts3$o6oq,,:qr 0oo86o; $o61 0r'r$3X6ob Jr6q'rAC5OAo 6:6bsboq,gq,4r $.>6qp636oq,o 6 3,:6<n6J6r'rgjgob 6r6boq3ob Jr6rng349gl6ob 5;66dgq,gbr: 1. bsjr6o69q'ob Jrt6q's0g56otr qrrqr6gEoqlbot-r Jr6<'rgfl6o ,,0lgB3orr lqt6ggq'o 6.:63oorrrrr3Uob bgq,63g11obob l-tsbgq,0$ogo 3r.r6gXg6ooU" qr$63o69bob 0gbrbob" (07-31589, 09.06.16); 2. brj,:6o6gq,oL 3.:6o6ob Jt6r'rgl6o ,,1-rrgjo0r'r b.:j0orbo6ob tsgb.:bgb" U:j,:6or33qob 3.16r,160o g3qroqrXbob 696$ob orrm0rbg" (07 -21502, 13.06.16); 3. brjrdu&q,{'}b 3s6r,r6ob J6ogjggbo: ,,bogo.rq,grtro qrrb0r6g0ol.r ts3brbg6" brj,:t6o6gq,rnb 3r6<n60o g3q,oqrgbob ACOrbob corobJtC", ,,1-r;bgqr0$og<r Jg6lmob futtb96" bsjsdror3gqob 3.16<,168o 63q,oq,3bob ACOJ6oL orsobtb3., ,,brbXqf$ogo 3<'r03g6tlgoobr qr.: bsbgq,o$ogo s3.>qr30ogr6o boo.lC6cpoob agb,:bgb" b.:jl+o3gq'orb 3,:6r,160o 6q,oq,gbob 09gr6ob or.:oO.rtg" (O7 -3/6f.5, 28.07.16); 4. bsjrt6or3gqrob 3.r6r'r6ob J6oglrJgbo: .&3"qrqg rg3r6oUr qrr 0obpoboor Jqb6qob Ogbsbgb.., ,,bc,6orqgr6o qrrb0st6g0ob 0gbrbgb" brjsdu6gq,r'rb 3s6cr60o 63qoqlbob tsX6s6ob orx,rb.r$9,,, ,,ttjr6or3gqrotr b$crj.rq,.rjo 3opalbtso g3qroq,goob ts96r6ob 03brbX0", ,,br0<'rjsqrrjcr sj6gbob 63b.lbXb.. l_r.rj.;6o63q,('}b 3$c.r60o g3q,oqgOob 039.:6ob orrcrbrtg", ,,rdr,rU6gq,$q'o3.:6cnr 0r6cnq,0bs2Egq,3bob 3r.rpalbtso 3gqoq,Cbob AOOrEob 0gbrb3b", ,,brar6o br0r6orq,ob og6oqngqro Jor5ob - brj:r6o3pqrcrt_r 0o6rp6 lr.ljflgor l50o6olrgrtrob 0r,r0b.>bg696ob bsrp66crb 0q6 6,:$Xpqro 0r'r0tnbgrtrgbol.rsor3o[ q6SSbgbpq,o b.:g.:!g6obr q6 3sqrg6ob 6gb;b90" b.:jr<6or39q,ob 316r'168o 6q,oqrg0ob tsC$r6otJ €rrrs,brbg,,, ,,o2grb6o dtq,tqmbolr sq333orob, r,rasbfio drqrrqrobolr 0bbpt6Jq,or,: qrrg3ot-r.> qrr (,JMr6c6ob 0glr;bg6" bljr6or3xqob 316r'160o g3q,oq,96olr 69616ol-r orroo.rtg", ,,bsj.>r<ro6gq"ob brar'rjrqrrjo b$r6t 6gbo 3oq3jbtso 6q,oq,gbol_r ACOrbob oCbrbCb,,, ,,brj.:r6o6gq'crb bobbq,ol_r bs0.:r6orq,olr 3rnpAllr8o 63q,oq,9bob 036,:6ob 0gbrbX6,,, ,,b,:jrr6or3Xq,r.rb bobbq,ol_r br0rt6orq,ob brJdxlSbo 3<'rqrgjb0o mqroq,Cbob 0g6s6ob ts3brbgb,,, ,,b$.r6o6gq,rnb ,rqr0o6ol.r66rgogq, br0r6oDq,qrr6q3g3xor 3oqrgjboo 63q,oq,gbob ACOrboL ACbrbCb.., ,,s6rt_r.rJ.:go0r6o brba3q,orr ,:qb6gqrgbob $0tnL.r qrr 36o6.:goob 6gbb30" bsjrdro6gqmb 3;6o60o g3q,oq,g6ob 09gs6ob orrerbsbC.., ,,brxr6cl tl$ttbg<6Bo o6OC6,CbcnJ 0qyn,:3b3bq'r,rbotn qr; 3o16996ooll fub,:bgb.. b.;;lt6org9q,rnb 316o60o g3q,oq,30ob 0Cor6ob cr,r('lbrtC" (O7 -3/ffi, 31.08.16); 5. brjr{ior3gq,olr 3$er6oLr Jrrnglggoo: ,,cor06.:job 3r,r6g6erqrob 6gbrfub.. l_r:jsr6or3gq,rnb 3;6r,160o 63q,oq"g0olr 091)16olr or.;r'rb:S3", ,,r<rgq'.l0ob 0gbsbgb" brjv6o3gq,r,rb g3qoq,3Oob 0g1).:6ob ortr.rbs$g.., 316r,168o ,,ltsj.>t6o6gq,r.rb rqr0o6olrg6sgogq' b$r6orrq,qr.:r6q393ror.: 3r,rqrgjb0o g3q,oq,gOob tsCgr6ob tsCbrbCb.,, ,,qr$r6oCbob, sbr6$Cq,o er ar'r00C0or6o orr0r0obSbol_r OrnSgc,r0ob 6gbsb30. b.rj.>r<ror3gq,otr 3s6o6tso g3qtoq,goob tsgrJ.:bob orrgrbrtS", .0rg$gCbq,obob oglr,:bgb.. btjrr<r6gqob Jr6o6ao o3q,oq,gbob ts96.r6otr orx'rbr$g' (07 3/592, 09.06.16); 6. lsj.l6or33q,r'rb 315o6o11 3dx'rgjggoo: ,,br$r6or39q,ob S.o,Cq). 13r6otr brb<,r6rpog6ob aglrsb3b.., .$oor3q,o 13t6ob, $oorgq'o 6sb33.:60or3r6ob.r q,r SooCq,o 36oUg.>q,ob 300qrg090obr er brbCq,Soq-oCbCbot) bJ0s,UCbCbotrr qrs qr:63ob dgb,:bg0", ,,l.r.rjrr6or33q,olr tp0o6obg6s6ogqr ll0.rr6tn.>q,qrrr6q3g3sor.t 3r,rqr3jb0o 4600,J.J■ 000bO,0・ oあ 0000b6● a、 .服 20 LoJ● 6080ROL 3● 6R』 8600bし oLobRo 00RO■ 06● (00532)220:079,OR.■ ObO● COntactoparliamcnt gc しヽ656∞ Ψob 30∞ OJ口 。3390響 06。 56∞ 30で Ob bObbで 。 Ψ060b000。 5ob 00bobOざ ̀,"b。 」 63で 。 00bSbOb̀̀(07‑2/501, 100616) しoOo3Ψ Ob 3b90660 655boΨ 31 」 3b bR6o050で o36oOJ00。 。 3000000し 655bl%。 360で 。｀ o36oO」 oooOし い6boq℃ oし oblで o3bΨ O。 0 655bttq36o∽ %000。 マ5o850Ψ が "b03∞ rJrJo $(')odC ♪ JoAoOCOob cDrgAX(,('loS し000。 5oし

I --- I lrJdJ6 UllJt R t'lb JJdr RJtlC6O0b $CBtr,() brjr6or3cq,erb J.:6qrr0g66ob lnc'r65r6ob4oer qpgJr6oraCbOb lnjr6o63q,cnb 3r'rbb6o633oob 67-3 0Ubq'ob'> qpr b':jr6or3gq'crb J,:6q,r0g66ob 6rg5q,r036$ol-r 146-X 03bq'ob ,,r" jpJ56j$ob' 166-3 aobq,ob l-q,o 336j$obr qr,: 192-3 aflbq,ob ts3brbsaobsqg br3,:5cr50q93bq'ct o6ogorgo3ob $gboor $r60r'r5oq95g6or ltjr6o63q'oli J':6q'r096$ob qgsqrpboq,gbol-r 36rer3j$b: ,,bl3ts3orr rqr6ggq'o 6s63oorr6gbob bgqag$gerbob brbgq,a$oggr 3er663g6oob" q9$$3o6gbolr tsgbrb0b". Sorber3cn, qrrqrSsboq'o $0boor 3%6gbmq,geror J6c6gqgg6ob qgr$Pbr. qrrbr6oro: l) qplqg535oq'gboli J6cngj$o 1 35%'; Jr<6q,r0366ob $663bo: po0og6o bg6qgrdg 0o6or6So3qt.:36o ' '. !-'-\-- lt3sbcn60qgSbq'et

პროექტი საქართველოს პარლამენტის დადგენილება ბავშვთა ადრეული განვითარების ხელშეწყობის სახელმწიფო კონცეფციის დამტკიცების შესახებ საქართველოს პარლამენტის რეგლამენტის მე-3 მუხლის „ო“ ქვეპუნქტისა და 192-ე მუხლის შესაბამისად, საქართველოს პარლამენტი ადგენს: 1. დამტკიცდეს „ბავშვთა ადრეული განვითარების ხელშეწყობის სახელმწიფო კონცეფცია“. 2. დაევალოს საქართველოს მთავრობას, „ბავშვთა ადრეული განვითარების ხელშეწყობის სახელმწიფო კონცეფციის” პრინციპების გათვალისწინებით, დაგეგმოს ამ სფეროს განვითარებისათვის საჭირო ღონისძიებები. 3. დაევალოს საქართველოს საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტროს, ყოველწლიურად წარუდგინოს შესაბამისი ანგარიში საქართველოს პარლამენტის ჯანმრთელობის დაცვისა და სოციალურ საკითხთა კომიტეტს. 4. ეს დადგენილება ამოქმედდეს გამოქვეყნებისთანავე. საქართველოს პარლამენტის თავმჯდომარე ქუთაისი, 2016 წლის ____ მაისი. დავით უსუფაშვილი

ბავშვთა ადრეული განვითარების ხელშეწყობის სახელმწიფო კონცეფცია სარჩევი: I. შესავალი. II. არსებული მდგომარეობის ანალიზი. III. ბავშვთა ადრეული განვითარების ხელშეწყობის ეროვნული სისტემის ხედვა. IV. ბავშვთა ადრეული განვითარების ხელშეწყობის სერვისების მიზანი. ცნება და V. ბავშვთა ადრეული განვითარების ხელშეწყობის სერვისების პრინციპები. ძირითადი VI. ბავშვთა ადრეული განვითარების ხელშეწყობის ეროვნული კონცეფციის მიზანი, ამოცანები და სტრატეგიული პრიორიტეტები. 2 I. შესავალი ბოლო წლებში საქართველომ მნიშვნელოვან წარმატებებს მიაღწია ბავშვთა უფლებების დაცვისა და მათზე ზრუნვის სფეროში მიზანმიმართული, საერთაშორისო პრაქტიკის გათვალისწინებით შემუშავებული პოლიტიკის განხორციელებით, რომელიც მიმართულია ქვეყანაში ბავშვთა კეთილდღეობის სერვისების მიწოდებისკენ, მათ შორის დეინსტიტუციონალიზაციისაკენ. ინსტიტუციური სისტემის ადრე არსებული მოდელის მნიშვნელოვანი ნაწილი გაუქმდა, რამაც ხელი შეუწყო თანამედროვე, მოწინავე და ბაშვზე ორიენტირებული სერვისების განვითარებას; ეს სერვისები მიმართულია ყველა ბავშვისაკენ, კერძოდ, განვითარების შეფერხების, არასაკმარისი კვების, ქრონიკული დაავადებების, შეზღუდული შესაძლებლობების, ატიპური ქცევის მქონე ბავშვების ჩათვლით, მათი პოტენციალის რეალიზებისათვის. დეინსტიტუციონალიზაციის პროცესი, რომლის საბოლოო მიზანი ინსტიტუციური ზრუნვის ფაქტობრივ დასრულებას გულისხმობს, წარმატებით განხორციელდა, რამაც შედეგად მოგვცა საინსტიტუციო ზედამხედველობის მნიშვნელოვნად შემცირება. დეინსტიტუციონალიზაციის განხორციელებისათვის დაინერგა ბავშვზე ზრუნვის ალტერნატიული ფორმები, ძირითადად, ზრუნვის აღმზრდელობითი ფორმა და მცირე ჯგუფური მზრუნველობა, რომლებმაც ჩაანაცვლეს ადრე არსებული, საბჭოური ტიპის, მზრუნველობამოკლებულ ბავშვებზე მზრუნველობის მსხვილი საინსტიტუციო სისტემა. საქართველოს მთავრობამ შეძლო განევითარებინა ფინანსური სტიმულირების მექანიზმები, დეინსტიტუციონალიზაციის ხელშესაწყობად. დამატებით, დეინსტიტუციონალიზაციის მხარდასაჭერად სწავლება ჩაუტარა 250- ზე მეტ სოციალურ მუშაკს, მომზადდა მიმღები ოჯახები და პირები დაწესებულებათა მართვისათვის. განხორციელდა რიგი ღონისძიებებისა იმ ოჯახების მხარდასაჭერად, რომლებმაც შვილად აიყვანეს ბავშვები ან დაიბრუნეს ისინი მშობლიურ ოჯახებში, ანდა მოხდა მათი გადაყვანა მინდობით აღზრდაში ან მცირე საოჯახო ტიპის სახლებში. განხორციელებული რეფორმის შედეგად ქვეყანამ მიიღო კარგად ორგანიზებული სოციალური სერვისების სისტემა, რომელსაც ჰყავს პროფესიონალი სოციალური მუშაკები. უნდა აღინიშნოს ისიც, რომ რეფორმამდე ინსტიტუციებში განთავსებული იყვნენ არა მხოლოდ ობოლი ბავშვები, არამედ განვითარების შეფერხების, არასაკმარისი კვების, ქრონიკული დაავადებების, შეზღუდული შესაძლებლობებისა და ქცევითი დარღვევის მქონე ბავშვები. რეალურად ყველა ასეთ ბავშვს სჭირდებოდა სპეციალური მზრუნველობა. ამის გამო, ბავშვის საჭიროებიდან გამომდინარე, მათი განთავსების ადგილის სწორად შერჩევისათვის განხორციელდა სხვა, მნიშვნელოვანი ინტერვენციები სპეციალური საჭიროებების მქონე ბავშვების მხარდასაჭერად. საქართველოს მთავრობის მხარდაჭერამ, რომელიც მიმართული იყო ოჯახებისა და ახლად დაფუძნებული სერვისების გაძლიერებისაკენ, 3 შესაძლებელი გახადა ამ ბავშვების განვითარებასთან, კვებასთან და განათლებასთან დაკავშირებული საჭიროებების სათანადოდ უზრუველყოფა როგორც მოკლე – ისე გრძელვადიან პერსპექტივაში. დეინსტიტუციონალიზაციის პროცესის დაწყებისთანავე საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტროში გამოიკვეთა ბავშვთა ადრეული განვითარების ხელშეწყობის სერვისების ეროვნული სისტემის შექმნის აუცილებლობა. ბავშვთა ადრეული განვითარების ხელშეწყობის სერვისები მთელს მსოფლიოში და, მათ შორის, ჩვენს ქვეყანაში, აღიარებულია ძირითად სერვისებად, რომლებსაც გადამწყვეტი მნიშვნელობა აქვთ განვითარების შეფერხების, შეზღუდული შესაძლებლობების მქონე ბავშვებისა და მათი ოჯახებისათვის. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საქართველოს მთავრობამ მხარი დაუჭირა ბავშვთა ადრეული განვითარების სახელმწიფო პროგრამის დაწყებას და ამ სერვისების მიმწოდევბელი პროვაიდერების დაფინანსებას. II. არსებული მდგომარეობის ანალიზი 1. ბავშვთა კატეგორია, რომლებსაც ესაჭიროებათ ადრეული განვითარების ხელშეწყობის სერვისების მიწოდება ბავშვის ადრეული განვითარების პროგრამა მოიცავს სერვისს, რომელიც დამოკიდებულია სხვადასხვა სისტემის გამართულ, ეფექტიან ფუნქციონირებაზე. სერვისები კონცენტრირებულია ბავშვისა და ოჯახის მხარდაჭერაზე. ბავშვის ადრეული განვითარების ხელშეწყობის ეროვნული სისტემა უზრუნველყოფს სერვისების მიწოდებას და ბავშვის განვითარების მხარდაჭერის აქტივობებს იმ ოჯახებისათვის, რომლებსაც ჰყავთ 0-დან 7 წლამდე ასაკის ბავშვები და რომლებსაც აღენიშნებათ შემდეგი სახის პრობლემები: ა) განვითარების შეფერხება, რაც დადგენილია პროფესიონალის მიერ, შეფასების დამტკიცებული ინსტრუმენტების მეშვეობით. განვითარების შეფერხება ასევე მოიცავს: აღქმასთან დაკავშირებულ (პერცეფციულ)– სმენის/მხედველობის/შეხების, ნატიფი და უხეში მოტორული, საკომუნიკაციო, მეტყველების, კოგნიტური, სოციალური, ემოციური ან ადაპტაციური და თავის მოვლის უნარების განვითარების შეფერხებას; ბ) გონებრივი ან ფიზიკური უნარების შეზღუდვის გამომწვევი ნოზოლოგიის დიაგნოზი ან ფუნქციონირების პრობლემები, რომელიც დადგინდა პროფესიონალის მიერ შეფასების დამტკიცებული ინსტრუმენტების მეშვეობით; გ) გენეტიკური ან ბიოლოგიური მდგომარეობა, როგორებიცაა დაუნის სინდრომი(Down syndrome), რეტტის სინდრომი (Rett syndrome), ანგელმანის სინდრომი, (Angelman syndrome), ცერებრალური დამბლა და სხვა მდგომარეობა; 4 დ) პრენატალური ტოქსიკური ზემოქმედება, გამოწვეული დედის მიერ ნარკოტიკებისა და ალკოჰოლის, ზოგიერთი მედიკამენტის უკონტროლო გამოყენებით ან სხვა პირობებით, რომელმაც გამოიწვია ნაყოფის ალკოჰოლური სინდრომი (ალკოჰოლური ემბრიოპათია) ან/და სხვა ნივთიერებებზე დამოკიდებულებით გამოწვეული განვითარების ან უნარის შეფერხება/შეზღუდვა; ე) არასაკმარისი კვება (შესაბამისად აქვთ სიმაღლეში ზრდის ჩამორჩენა), სიგამხდრე ან ორივე ერთად. არასაკმარისი კვება ფასდება სიმაღლისა და წონის შეფარდებით, რომელსაც იკვლევს ექიმი ან სპეციალისტი. კვლევამ აჩვენა, რომ ის ბავშვებ, რომლებიც იკვებებიან არასრულფასოვნად, აღენიშნებათ ზრდისა და განვითარების შეფერხება ერთი ან რამდენიმე მიმართულებით; ვ) მიკრონუტრიენტების ნაკლებობა (დეფიციტი): ანემია ან ავიტამინოზი, არასაკმარისი თუთიის ან/და იოდის რაოდენობა, ასევე ტყვიით მოწამვლა. ყველა აღნიშნულმა შესაძლოა გამოიწვიოს განვითარების შეფერხება მთელი სიცოცხლის მანძილზე და ჯანმრთელობის სხვადასხვა დარღვევა; ზ) განვითარების შეფერხების და უნარების შეზღუდვის მაღალი რისკი, მათი ოჯახის ან საცხოვრებელი თემის გარემოს გამო; თ) მცირე წონა დაბადებისას; ი) დღენაკლულობა; კ) დაბადებისას სასუნთქ სისტემასთან დაკავშირებული პრობლემები, რომელსაც თან ახლავს ჟანგბადის დეფიციტი, სხვადასხვა ინფექცია ან თავის ტვინის ჰემორაგია; ლ) ქრონიკული დაავადება, რომელიც იწვევს განვითარების შეფერხებას ან უნარის შეზღუდვას; მ) ტრავმა, რომელმაც გამოიწვია თავის ტვინის დაზიანება, რასაც შედეგად მოჰყვა ფიზიკური ან გონებრივი უნარების შეზღუდვა; ნ) ქცევის დარღვევით და თვითრეგულაციის პრობლემით (აუტიზმით ან სხვა მნიშვნელოვანი დარღვევებით), ჰიპერკინეტიკური ქცევითი დარღვევებით, ყურადღების დეფიციტით და დასწავლის პრობლემებით. 2. ბავშვის ადრეული განვითარების ხელშეწყობის რესურსები ბავშვის ადრეული განვითარების ხელშეწყობის (ადრეული ჩარევის) სერვისებს საქართველოში ორგანიზებას უწევს და აფინანსებს საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტრო 2009 წლიდან “სოციალური რეაბილიტაციისა და ბავშვებზე ზრუნვის“ სახელმწიფო პროგრამის მეშვეობით, რომელიც მოიცავს ადრეული განვითარების ქვეპროგრამას. 3. „ბავშვის ადრეული განვითარების ქვეპროგრამა“ „ბავშვის ადრეული განვითარების ქვეპროგრამის“ მიზანია, ბავშვთა ადრეული ინტერვენციის მომსახურების მიწოდების გზით შეზღუდული შესაძლებლობის განვითარების შეფერხების, განვითარების შეფერხების ან ასეთი 5 რისკის მქონე ბავშვების განვითარების სტიმულირება, სკოლამდელ და საგანმანათლებლო პროგრამებში ჩართვისა და სოციალური ინტეგრაციის ხელშეწყობა, ბავშვებისა და ოჯახების გაძლიერება, შესაძლებლობების შეზღუდვისა და მიტოვების პრევენცია. ქვეპროგრამის სამიზნე ჯგუფი (ბენეფიციარები) მოიცავს დაბადებიდან 7 წლამდე განვითარების დარღვევის ან ამ მხრივ რისკის მქონე ბავშვებს, რომელებსაც აღენიშნებათ პედიატრის/ოჯახის ექიმის, ნევროლოგის ან სხვა ექიმსპეციალისტის მიერ გამოვლენილი განვითარების ეტაპების შეფერხება (მსხვილი ან ნატიფი მოტორიკის, კომუნიკაციისა და მეტყველების, სოციალურ-ემოციური და კოგნიტური სფეროების განვითარების და ადაპტაციური ქცევის პრობლემა), შეზღუდული შესაძლებლობა ან მისი განვითარებისრისკი, რაც დადასტურებულია ამ პროგრამის დანართში მოცემული დიაგნოზებით. 2013 წელს თვეში რეგისტრაციის ზღვარი დადგინდა 250 ბავშვზე, ხოლო 2014 წელს ეს ზღვარი გაფართოვდა 350 ბავშვამდე (საქართველოს რეგიონებში მცხოვრები 100 ბავშვის ჩათვლით), დღეის მდგომარეობით თვეში ფინანსდება 515 ბავშვი. 2013 წელს ქვეპროგრამის მთლიანი წლიური ბიუჯეტი შეადგენდა 223 ათას ლარს, რომელიც უზრუნველყოფილი იყო ქვეპროგრამის ვაუჩერებით. 2016 წელს არსებული „ბავშვის ადრეული განვითარების ქვეპროგრამის“ ბიუჯეტი განისაზღვრება 900 000 ლარით. ბავშვთა რეგისტრაცია ადრეული ჩარევის სერვისების მისაღებად ხდება ბავშვზე მზრუნველის განცხადებისა და სოციალური მუშაკის რეკომენდაციის საფუძველზე. საბჭოს გადაწყვეტილებით ბენეფიციარი იღებს ვაუჩერს და იგი უფლებამოსილია ადრეული განვითარების ქვეპროგრამის სერვისებით ისარგებლოს პირადი თავისუფალი არჩევნის მიხედვით. ვაუჩერის ფინანსირების ზღვარი შეადგენს 148 ლარს. ყველა ბენეფიციარისთვის 100%-ით დაფინანსებას უზრუნველყოფს სახელმწიფო. ბავშვს აქვს უფლება მიიღოს ეს სერვისები 0-დან 7 წლამდე ან პროგრამიდან გასვლამდე (პროგრამის დატოვებამდე). 3.1. ბავშვთა ადრეული განვითარების ხელშეწყობის სერვისების მიწოდება ბავშვთა ადრეული განვითარების ხელშემწყობ სერვისებს აწვდის სერვისების პროვაიდერი რამდენიმე ორგანიზაცია, რომელთა უმრავლესობა არამომგებიანი იურიდიული პირია. აღნიშნული სერვისების მიწოდება ხორციელდება თბილისში 6 დაწესებულებაში, ხოლო ბათუმში - 1, ქუთაისში - 2, ჩხოროწყუში - 1, ზუგდიდში - 1, ქობულეთში - 1, თელავში - 1 და ლაგოდეხში -1. ადრეული განვითარების ხელშეწყობის სერვისების პროვაიდერების გათვლით, არსებული სერვისები მოიცავს ამგვარი საჭიროებების მქონე, უკვე იდენტიფირებული ბავშვების 70%-ს. მიუხედავად ამისა, იმ ბავშვების საერთო 6 რაოდენობა, რომლებიც საჭიროებენ აღნიშნულ სერვისების მიწოდებას, გაცილებით მეტია. ადრეული განვითარების ხელშეწყობის სერვისების პროვაიდერი ორგანიზაციის ჩვეულებრივი სტრუქტურა რეგიონულ დონეზე უნდა მოიცავდეს ადრეული ჩარევის მინიმუმ 2 სპეციალისტს (შემდეგი სპეციალისტებიდან: ადრეული განვითარების სპეციალისტი, ფსიქოლოგი, ოკუპაციურ თერაპევტი, ენისა და მეტყველების თერაპევტი (ლოგოპედი) და ფიზიკური თერაპევტი ან სხვა სპეციალისტი). სერვისების ხარჯები, ხშირად, სუბსიდირდება გრანტებიდან ან სხვა შემოწირულობებიდანაც (დღეს არსებული სახელმწიფო ვაუჩერით 148 ლარს იფარება). 3.2. „ბავშვთა ადრეული განვითარების ქვეპროგრამის“ კოორდინაცია დღეს ბავშვთა ადრეული განვითარების ხელშეწყობის სერვისების პროვაიდერები ძირითადად მუშაობენ თემებში, სადაც ეს სერვისები მდებარეობს. მუნიციპალიტეტების ადმინისტრაციისა და სათემო მოხალისეებისგან მიღებული დახმარება ან ძალიან მცირეა, ან/და საერთოდ არ არსებობს. ბავშვთა ადრეული განვითარების ხელშეწყობის სერვისებს არ გააჩნია სტრუქტურირებული სისტემა, განგრძობითი, ეფექტიანი კომუნიკაცია სხვადასხვა ტიპის მზრუნველობის პროვაიდერებთან, სკოლამდელ დაწესებულებებთან და ამ სერვისების პროვაიდერებთან რეგიონულ დონეზე. ბავშვთა ადრეული განვითარების ხელშეწყობის სერვისების პროვაიდერებს შორის უკვე ჩამოყალიბდა უერთიერთთანამშრომლობა, რაც გულისხმობს საკმაოდ რეგულარულ და სტრუქტურირებულ კომუნიკაციას, ერთობლივ სწავლებებს (ტრენინგებს) და ქსელურ ურთიერთობებს. ბავშვთა ადრეული განვითარების ხელშეწყობის სერვისების ქსელის კოორდინაციის და ხარისხის გაუმჯობესების მიზნით სერვისის პროვაიდერმა ორგანიზაციებმა შექმნეს კოალიცია. სერვისების მონაწილე მხარეებს გაცნობიერებული აქვთ პროგრამის გაფართოების აუცილებლობა, რათა მიღწეული იქნეს ბავშვთა ადრეული განვითარების ხელშეწყობის სერვისების უზრუნველყოფა მთელი ქვეყნის მასშტაბით. მნიშვნელოვანია სერვისების ხარისხის გაუმჯობესება და შესაბამისი ფინანსირების უზრუნველყოფა, რაც აუცილებელი ფაქტორია არსებული საჭიროებების დასაკმაყოფილებლად. ვინაიდან არსებობს პროგრამის გაფართოების საყოველთაო კონსენსუსი, ბავშვთა ადრეული განვითარების ხელშეწყობის სერვისების პროვაიდერები, ისევე როგორც საქართველოს მთავრობა, აცნობიერებენ რომ ასეთი გაფართოება არ არის დამოკიდებული მხოლოდ ფინანსირებაზე, იგი ასევე დამოკიდებულია 7 სერვისების განხორციელებისათვის აუცილებელი, პროფესიული ადამიანური რესურსების ხელმისაწვდომობაზე. 3.3. ადამიანური რესურსები ბავშვთა ადრეული განვითარების სერვისებისათვის ხელშეწყობის ადამიანური რესურსების ხელმისაწვდომობა და მათი შესაბამისი მიწოდება წარმოადგენს ბავშვთა ადრეული განვითარების ხელშეწყობის ეროვნული სისტემის ერთ-ერთ მთავარ გამოწვევას. ბავშვთა ადრეული ჩარევის სერვისების გაფართოებისათვის და სერვისების ხარისხის უზრუნველყოფისათვის საჭიროა დაუყოვნებელი გადაწყვეტილებების მიღება. ბავშვთა ადრეული ჩარევის სერვისებს ხელმძღვანელობენ ამ სერვისების მენეჯერები. ეს სპეციალისტები, ჩვეულებრივად არიან ადრეული ჩარევის სერვისების მიწოდებისათვის სპეციალურ სწავლებაგავლილი პროვაიდერები, რომლებიც ასევე ჩართული არიან შემთხვევების მენეჯმენტში, ბავშვისა და ოჯახის ინდივიდუალური გეგმის შემუშავებაში. ეს გამოწვეულია ბავშვთა ადრეული ჩარევის სერვისების სპეციალისტების ნაკლებობისა გამო. 3.4. პროფესიული რესურსი ბავშვთა ადრეული განვითარების პროფესიონალები/სპეციალისტები შეადგენენ ამ სერვისების მიმწოდებელთა (პროვაიდერთა) ძირითად ჯგუფს. თუმცა, ჯერ-ჯერობით, საქართველოში, ადრეული ჩარევის სპეციალისტის პროფესია არ არის ჩამოყალიბებული და ამ სპეციალიზაციას, საბაკალავრო თუ სამაგისტრო დონეზე, ქართულ უნივერსიტეტებში არ ასწავლიან. ბავშვთა ადრეული განვითარების სერვისების სპეციალისტების სწავლების (ტრენინგების) სისტემა ეფუძნება პროფესიონალთა შერჩევას ე.წ. „მომიჯნავე“ სპეციალობებიდან, რაც ინტენსიურ ტრენინგის პირობებში მათი კარგად მომზადების საშუალებას იძლევა. ბავშვთა ადრეული განვითარების სერვისების სპეციალისტების უმრავლესობას გავლილი აქვს სწავლების (ტრენინგი) კურსი საერთაშორისო პარტნიორების დახმარებით. „მომიჯნავე“ სპეციალობებია: ფსიქოლოგი, პედაგოგი, ექიმი, ოკუპაციური ტერაპევტი, ფიზიკური თერაპევტი, ენისა და მეტყველების თერაპევტი (ჩვეულებრივ, ლოგოპედი) და, ზოგიერთ შემთხვევაში, სხვა სპეციალისტებიც. 3.5. არაპროფესიონალები და მოხალისეები 8 დღეს-დღეობით ბავშვთა ადრეული განვითარების ხელშეწყობის სერვისების მიწოდებაში ჩართული არიან არაპროფესიონალთა და მოხალისეთა მცირე რაოდენობა, ვინაიდან, ბავშვთა ადრეული განვითარების სერვისების მენეჯერები ერთგვარ სიფრთხილეს იჩენენ სერვისების მიწოდების პროცესში არაპროფესიონალთა ჩართვის დროს. ბავშვთა ადრეული განვითარების ხელშეწყობის სერვისების მიწოდებაში არაპროფესიონალი მოხალისეების შეზღუდული მონაწილეობის მიუხედავად, თემის დონეზე სერვისების გაფართოებისას არსებობს მოხალისეთა მეტად ჩართვის გამოყენების კარგი პოტენციალი. 3.6. რესურსები ბავშვთა ადრეული ჩარევის პროფესიონალთა სწავლებისათვის რესურსები ბავშვთა ადრეული ჩარევის სერვისების პროფესიონალთა სწავლებისათვის საქართველოში შეზღუდულია. არ არსებობს მათთვის სამეცნიერო ხარისხის, საუნივერსიტეტო დონის განათლების მიღების სამართლებრივი საფუძვლები. მეტიც, ჯერ არ არსებობს ამ სფეროში სწავლების (ტრენინგის) სპეციალური პროგრამა, რომელიც მოახდენდა ბავშვთა ადრეული განვითარების სპეციალისტთა სერტიფიცირებას. ბავშვთა ადრეული განვითარების ხელშეწყობის სერვისების მიწოდებისათვის, ყველაზე ქმედითი რესურსის მიწოდებას ახორციელებენ საქართველოს სხვადასხვა უნივერსიტეტის ფსიქოლოგიის ფაკულტეტები, რომლებიც სთავაზობენ ფსიქოლოგიის სხვადასხვა სპეციალიზაციებს. სწორედ ამ უნივერსიტეტების კურსდამთავრებულები წარმოადგენენ ბავშვთა ადრეული განვითარების ხელშეწყობის სერვისების პროფესიონალთა რესურსს, თუ მოხდება მათი გადამზადება ბავშვთა ადრეული განვითარების სპეციალისტებად. 3.7. ჯანმრთელობის დაცვის ღონისძიებები ბავშვთა ადრეული განვითარების ხელშეწყობისათვის დღეს, ბავშვთა ასაკის კონტინგენტისათვის, ქვეყანაში სამედიცინო მომსახურების მიწოდება ხორციელდება საყოველთაო ჯანდაცვის სახელმწიფო პროგრამის, 22 მიზნობრივი (დაავადებებზე ორიენტირებული) და საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის დაცვის პროგრამების საშუალებით. მათში ინტეგრირებულია ბავშვთა ადრეული განვითარების ხელშეწყობისკენ მიმართული მიზნობრივი სერვისები: ა) საყოველთაო აღიარებული ჭეშმარიტებაა, რომ დედათა და ბავშვთა ჯანმრთელობა განუყოფელია. ,,დედათა და ბავშვთა ჯანმრთელობის პროგრამა“ მოიცავს სერვისებს, რომლებიც მიმართულია როგორც მუცლადყოფნის 9 პერიოდში, ასევე დაბადების შემდეგ ბავშვთა ჯანმრთელობის დაცვისაკენ და ამგვარად, წარმოადგენენ ბავშვთა ადრეული განვითარების ხელშემწყობ ფაქტორებს: ა.ა) საკვები მიკროელემენტების ნაკლებობა, რომელიც უმეტესად ,,ფარული შიმშილის“ სახელით არის ცნობილი, დეფიციტის სიმპტომების სახით ვლინდება ისეთ ეტაპზე, როდესაც უკვე სერიოზულ პრომლებად არის ქცეული და საფრთხეს უქმნის არა მხოლოდ ინდივიდის სიცოცხლესა და ჯანმრთელობას, არამედ ზემოქმედებს მის ფიზიკურ თუ ინტელექტუალურ განვითარებაზე, აკადემიურ მოსწრებასა და, ზოგადად, ქვეყნის ეკონომიკურ ზრდაზე. ნუტრიციული არასრულფასოვნების კონტროლისა და პრევენციისათვის, ,,დედათა და ბავშვთა ჯანმრთელობის“ სახელმწიფო პროგრამის ფარგლებში 2014 წლიდან გათვალისწინებულია ორსული ქალების ფოლიუმის მჟავით უზრუნველყოფა ორსულობის პირველ ტრიმესტრში და ანემიის მქონე ორსულების რკინის პრეპარატებით უზრუნველყოფა. ორსულთა მიმართ ადრეულ გატარებული ინტერვენცია პირდაპირ კავშირშია ბავშვთა განვითარებასთან, რამეთუ სწორედ მუცლადყოფნის პერიოდში მიმდინარეობს ის უმნიშვნელოვანესი პროცესები, რაც ბავშვის ჯანმრთელობას უდევს საფუძვლად. 2016 წლიდან განხორციელდება მიკროელემენტების ფხვნილით (MNP) სოციალურად დაუცველი ოჯახების 6-23 თვის ასაკის ბავშვების უზრუნველყოფა. საკვები დანამატები გამოიყენება იმ პოპულაციური ჯგუფებისთვის, რომლებიც ვერ იღებენ მიკროელემენტების დღიურ საჭიროებას მხოლოდ დიეტის მეშვეობით. ბავშვებში მიკროელემენტების შემცველობის გამოსწორების ერთ-ერთი მეთოდია მიკროელემენტების ფხვნილით (MNP) საკვების ფორტიფიცირება. MNP შეიცავს მიკროელემენტების (15 მიკროელემენტი, მათ შორის: Iron (EFF 10 mg),Vitamin A (400 mcg RE), Zinc (ZnG 4.1 mg), Vitamin C (AA 30 mg), Folic acid (90 mcg), Vitamin D3 (5.0 mcg), Vitamin E (TE 5.0 mg), Vitamin B1 (0.5 mg), Vitamin B2 (0.5 mg), Vitamin B6 (0.5 mg), Vitamin B12 (0.9 mcg), Niacin (6.0 mg), Copper (CuS 0.56 mg), Iodine (KI 90 mcg), Selenium (NaS 17 mcg)) ფხვნილის ნარევს, რომელიც ემატება სახლში მომზადებულ ნებისმიერ ნახევრად მშრალ საკვებს. ა.ბ) ანტენატალური მეთვალყურეობა, რომლის დროსაც მიმდინარეობს ანტენატალური სკრინინგი იმ დაავადებებზე, რომლებიც შემდგომში მნიშვნელოვან როლს თამაშობენ ბავშვთა ჯანმრთელობის გაუარესებასა და განვითარების შეფერხებაში: აივ-ინფექცია/შიდსზე, В და С ჰეპატიტებზე და სიფილისზე. ორსულებში В და С ჰეპატიტების, აივ-ინფექციის/შიდსის და სიფილისის განსაზღვრისა და დედიდან შვილზე В ჰეპატიტის გადაცემის პრევენციის უზრუნველყოფა, რომელიც მოიცავს В და С ჰეპატიტების, აივინფექციის/შიდსის და სიფილისის ტესტებით, სახარჯი მასალებით და В ჰეპატიტის იმუნოგლობულინით უზრუნველყოფასა და სკრინინგით გამოვლენილ ორსულებში კონფირმაციული კვლევის ჩატარება; ა.გ) მაღალი რისკის ორსულთა და მშობიარეთა მკურნალობა; 10 ა.დ) გენეტიკური პათოლოგიების ადრეული გამოვლენა: ა.ე) ახალშობილთა და ბავშვთა სკრინინგი ჰიპოთირეოზზე, ფენილკეტონურიაზე, ჰიპერფენილალანინემიასა და მუკოვისციდოზზე; ა. ვ) ახალშობილთა სმენის სკრინინგული გამოკვლევა, რაც გულისხმობს სმენის დარღვევის გამოვლენას ახალშობილებში სმენის პირველადი და მეორეული სკრინინგული გამოკვლევის გზით; ბ),,დაავადებათა ადრეული გამოვლენისა და სკრინინგის“ სახელმწიფო პროგრამის ფარგლებში ხორციელდება 1-დან 6 წლამდე ასაკის ბავშვთა მსუბუქი და საშუალო ხარისხის მენტალური განვითარების დარღვევების პრევენცია, ადრეული დიაგნოსტიკა და გონებრივი ჩამორჩენილობის პროფილაქტიკა მოიცავს ბავშვის მსხვილი და ნატიფი მოტორიკის, ექსპრესიული და რეცეპტული მეტყველების, კომუნიკაციის, შემეცნებითი უნარების, თვითმომსახურების სფეროების შეფასებას, ბავშვის ფსიქიკური განვითარების ასაკობრივ ნორმასთან შესაბამისობის დადგენას, დიაგნოსტირებულ ბავშვებში ინტერვენციისა და განვითარების ინდივიდუალური გეგმების შემუშავებას; გ),,ფსიქიკური ჯანმრთელობის“ სახელმწიფო პროგრამის ფარგლებში, ბავშვთა ფსიქიკური ჯანმრთელობა ითვალისწინებს დღის სტაციონარის პირობებში ბავშვთა ასაკის პაციენტების მდგომარეობის შესწავლას/დიაგნოსტიკას, რომელთაც აღენიშნებათ ფსიქიკური მდგომარეობის და ქცევის ცვლილება, სოციალური ფუნქციონირების გაუარესება და დეზადაპტაცია პროგრამით გათვალისწინებული ნოზოლოგიების შემთხვევაში. მომსახურება მოიცავს ნეიროგანვითარებითი და ფსიქიატრიული გუნდის მომსახურებას, მედიკამენტებით უზრუნველყოფას (დიაგნოსტიკის პერიოდში) მკურნალი ექიმის დანიშნულების შესაბამისად, კლინიკო-ლაბორატორიულ გამოკვლევებს მკურნალი ექიმის დანიშნულების შესაბამისად და სხვა ექიმსპეციალისტების კონსულტაციებს მკურნალი ექიმის დანიშნულების შესაბამისად. დ) მნიშვნელოვანია პირველადი ჯანდაცვის როლი ბავშვთა ადრეული განვითარების ხელშეწყობის მიმართულებით, რამდენადაც სწორედ პირველადი ჯანდაცვის მუშაკები წარმოადგენენ იმ პირებს, ვისაც უშუალო და ყველაზე აქტიური შემხებლობა გააჩნიათ ნებისმიერი ასაკის ბენეფიციარებთან, მათ შორის ბავშვებთან, მათი დაბადების პირველივე დღეებიდან. საყოველთაო ჯანდაცვის სახელმწიფო პროგრამისა და სოფლის ექიმის სახელმწიფო პროგრამების ფარგლებში მიწოდებული გეგმური ამბულატორიული მომსახურება ითვალისწინებს სამედიცინო პრაქტიკის წარმოებას, მათ შორის, ბავშვებისა და მოზარდების განვითარებაზე მეთვალყურეობას, ქვეყანაში დამტკიცებული გაიდლაინების და პროტოკოლების, ასევე, აღიარებული საერთაშორისო პრაქტიკის შესაბამისად. 3.8. საერთაშორისო დახმარება 11 საერთაშორისო დახმარებას უმნიშვნელოვანესი როლი აკისრია ქვეყანაში ბავშვთა ადრეული განვითარების ხელშეწყობის სერვისების დაწყებისა და შემდგომი გავრცელებისათვის. ამ წარმატების მიღწევა კი შეუძლებელი იყო საერთაშორისო და დონორების მიერ გაწეული დახმარების პროგრამების გარეშე. მათ გაიღეს ფინანსური რესურსი ტექნიკური დახმარებისათვის, ადამიანური რესურსების განვითარებისათვის და შესაბამისი პოლიტიკის დაგეგმვისათვის. ეს დონორები არიან გაეროს ბავშვთა ფონდი, ფონდი „ღია საზოგადოება – საქართველო”, ამერიკის საერთაშორისო განვითარების სააგენტო, დიდი ბრიტანეთის საერთაშორისო განვითარების დეპარტამენტი, ევროპის საბჭოს დელეგაცია საქართველოში და სხვები. ბავშვთა ადრეული ჩარევის პროვაიდერი საქართველოში არსებული ორგანიზაციები მხარდაჭერას იღებდნენ მცირე გრანტების სახით და სხვა პროგრამების მეშვეობით, რომლებსაც აფინანსებდა საერთაშორისო პარტნიორები, უცხო ქვეყნების საელჩოებისა და სხვა არასამთავრობო პარტნიორების მხარდაჭერის მეშვეობით ბავშვთა ადრეული ჩარევის სერვისების განვითარების სხვადასხვა ეტაპზე. 4. პოლიტიკის ანალიზი 4.1. საერთაშორისო ვალდებულებები და იურიდიული ინსტრუმენტები 1994 წლის 2 ივნისს საქართველომ მოახდინა „ბავშვის უფლებათა“ კონვენციის რატიფიკაცია. ბავშვთა ადრეული განვითარების ხელშეწყობის ეროვნული კონცეფცია ეფუძნება ეროვნულ ვადებულებას, დაცული იყოს ბავშვის ყველა უფლება, როგორც ეს არის ჩაწერილი ამ კონვენციის მე-7 კომენტარში, ისევე როგორც სხვა საერთაშორისო იურიდიულ ინსტრუმენტებში, რომელთა რატიფიკაციაც საქართველომ მოახდინა. 2013 წლის დეკემბერში საქართველოს პარლამენტის მიერ რატიფიცირებული იქნა გაეროს კონვენცია „შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირთა უფლებების შესახებ“ (CRPD). ამ განაცხადით საქართველომ აღიარა საერთაშორისო სამართლებრივი პრაქტიკა და შშმ პირთა უფლებების დაცვა ქვეყნისათვის წარმოადგენს ეროვნული განვითარებისა და სოციალური კეთილდღეობის საფუძველს. ამ კონვენციის მიზანია ხელი შეუწყოს, დაიცვას და უზრუნველყოს შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირთა თანაბარი უფლებებისა და ძირითად თავისუფლებათა რეალიზება, მათი თანდაყოლილი პიროვნული ღირსების პატივისცემა. ბავშვთა ადრეული განვითარების ხელშეწყობის ეროვნული კონცეფცია ეფუძნება ამ მიმართულებით ქვეყნის მიერ გაცხადებულ ვადებულებას. 12 4.2. ბავშვთა ადრეული განვითარების ხელშეწყობის სერვისებთან დაკავშირებული პოლიტიკისა და პროცედურების ანალიზი საქართველოში ბავშვთა ადრეული განვითარების ხელშეწყობის სერვისების პოლიტიკა და პრინციპები ეფუძნება გაეროს „ბავშვის უფლებათა“ და „შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირთა უფლებების შესახებ“ კონვენციებს. ამასთანავე, არ არსებობს ერთიანი, ყოვლისმომცველი დოკუმენტი ბავშვთა ადრეული განვითარების (ადრეული ჩარევის) საკითხებზე, რომელიც იქნება წარმმართველი დოკუმენტი ამ საკითხებთან მიმართებით. ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, ბავშვთა ადრეული განვითარების ხელშეწყობის სერვისების მიწოდების საკითხები ძირითადად რეგულირდება საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტროს, ხოლო მცირე სეგმენტი - საქართველოს განათლებისა და მეცნიერების სამინისტროს მიერ. აღნიშნული სერვისების განვითარების პროცესში არსებობს კიდევ ერთი, მნიშვნელოვანი მოთამაშე ადგილობრივი თვითმართველობის სახით, რომელიც პასუხისმგებელია ბავშვთა ადრეული ჩარევის სერვისების გარკვეული კომპონენტების განხორციელებაზე. III. ბავშვთა ადრეული განვითარების ხელშეწყობის ეროვნული სისტემის ხედვა ადრეული განვითარების ხელშეწყობის ეროვნული სისტემის ხედვა გულისხმობს ისეთ მიდგომას, რომლის დროსაც საქართველოში ნებისმიერი ბავშვი შეძლებს საკუთარი პოტენციალის სრულად გამოყენების გზით განვითარებას. ამიტომაც ქვეყნის მასშტაბით უნდა განხორციელდეს ბავშვთა ადრეული ჩარევის სერვისების განვითარება იმ ბავშვებისათვის, რომლებსაც აღენიშნებათ განვითარების შეფერხება, არასრულფასოვანი კვება, ქრონიკული დაავადებები, გარკვეული უნარების შეზღუდვა, ატიპური ქცევია, ან ესაჭიროება რეაბილიტაცია და სხვა სპეციალისტების ჩარევა. აღნიშნულიდან გამომდინარე საჭიროა: ა) ბავშვთა ადრეული ჩარევის სერვისების განვითარებისა და მათი სრული განხორციელებისათვის უზრუნველყოფილი იყოს საქართველოს მთავრობის სრული მხარდაჭერა; ბ) შეიქმნას გარკვეული მარეგულირებელი ჩარჩო, სტრატეგიული გეგმის სახით, რომელშიც იქნება მითითებული ღონისძიებები, განვითარების ბავშვთა ადრეული განვითარების ინდიკატორები და განმახორციელებელი სტრუქტურები, რაც საშუალებას მისცემს ქვეყანას მცირე დროში განსაზღვროს პრიორიტეტები ამ მიმართულებით; გ) უზრუნველყოფილი იქნეს ბავშვთა ადრეული ჩარევის სერვისების მხარდაჭერა, ადგილობრივი თვითმართველობის მხრივ. 13 დ) შემოღებულ იქნეს ბავშვთა ადრეული განვითარების სპეციალობა, როგორც სპეციალიზაცია, რომლისთვისაც აუცილებელი იქნება ბაკალავრის ან მაგისტრის დონის განათლება; ე) შემუშავდეს საუნივერსიტეტო დონის საგანმანათლებლო პროგრამა ბავშვთა ადრეული ჩარევის სპეციალისტებისათვის, ენისა და მეტყველების თერაპევტებისათვის, ფიზიკური თერაპევტებისათვის და სხვა სპეციალისტებისათვის; ვ) ჩამოყალიბდეს მოკლე- და გრძელვადიანი საგანმანათლებლო პროგრამები ამ სფეროსათვის პროფესიული კადრების მომზადებისათვის; ზ) ჩამოყალიბდეს სტრატეგია მოხალისეთა უკეთ გამოყენებისათვის, კერძოდ, ქვეყნის მთელ ტერიტორიაზე გაფართოებისათვის; თ) ჩამოყალიბდეს ბავშვთა ადრეული ჩარევის სერვისების მონიტორინგისა და შეფასების ეროვნული სისტემა, რომელიც მიმართული იქნება სერვისის გაუმჯობესებისაკენ; ე) გაფართოვდეს თანამშრომლობა საერთაშორისო პარტნიორებთან, ადრეული ჩარევის პროგრამის ტექნიკური და ფინანსური მხარდაჭერისა და განვითარებისათვის საქართველოში. IV. ბავშვთა ადრეული განვითარების ხელშეწყობის სერვისების ცნება და მიზანი ბავშვთა ადრეული განვითარების ხელშეწყობის (ბავშვთა ადრეული ჩარევის) სერვისები – წარმოადგენს დისციპლინათაშორის და კოორდინირებულ სისტემას, რომელიც ითვალისწინებს ინდივიდუალურ მომსახურებას ბუნებრივ გარემოში, ბავშვის დაბადებიდან შვიდ (7) წლამდე (სკოლამდელი აღზრდის დაწესებულებებში ინკლუზიური განათლების სრულფასოვანი განვითარების შემთხვევაში 3 წლის ასაკამდე) ბავშვებისათვის და მათი ოჯახებისათვის. იგი ეფუძნება თითოეული ოჯახის კულტურის თავისებურებების, ღირებულებების, ეთნიკური და რელიგიური დამოკიდებულებების და პრობლემათა გამკლავების გზების პატივისცემას. ამ სერვისებით მოსარგებლეები არიან ბავშვები, რომელთაც აღენიშნებათ განვითარების შეფერხება, არასრულფასოვანი კვება, ქრონიკული დაავადებები, გარკვეული უნარების შეზღუდვა, ატიპური ქცევა და სხვ. ბავშვთა ადრეული ჩარევის წარმატებული სერვისები ხელს უწყობს პარტნიორობის ჩამოყალიბებას მშობლებსა და სპეციალისტებს შორის, როდესაც მიმდინარეობს ბავშვის მდგომარეობის შეფასება, ბავშვისა და ოჯახის ინდივიდუალური გეგმის მომზადება, განხორციელება და მონიტორინგი. კვლევამ აჩვენა (გაეროს ბავშვთა ფონდი, 2013 წ), რომ ყველა ბავშვი უკეთ სწავლობს თამაშით და იმ ბავშვებთან გარემოცვაში, რომელთაც თავიანთი ასაკის შესაბამისად განვითარებული ყველა უნარი აქვთ. ბავშვთა ადრეული ჩარევის სერვისები ხელს უწყობს პროგრამაში ჩართული ბავშვების ინკლუზიას ყველა საგანმანათლებლო და სოციალურ გარემოში. 14 ბავშვთა ადრეული განვითარების ხელშეწყობის ეროვნული სისტემის ხედვის განსახორციელებლად ადრეული ჩარევის სერვისების მიზანია: ა) თითოეული ბავშვისა და მშობლის საჭიროებებისათვის ინდივიდუალური სერვისების იდენტიფიცირება, შეფასება და განვითარება; ბ) ბავშვთა ადრეული განვითარების ხელშეწყობის სერვისების საჭიროების მქონე ბავშვისათვის, მაღალი ხარისხის სერვისების დაგეგმვა და მათი რეგიონალური ხელმისაწვდომობა; გ) ადრეული განვითარების ხელშეწყობის სერვისებში ჩართული ბავშვებისათვის ყველა ხელმისაწვდომ სკოლამდელ, სასკოლო, ჯანდაცვის, კვების სერვისებში ჩართვის უზრუნველყოფა. V. ბავშვთა ადრეული განვითარების ხელშეწყობის სერვისების პრინციპები ძირითადი ბავშვთა ადრეული განვითარების ხელშეწყობის სერვისები ეფუძნება შემდეგ პრინციპებს: ა) ყველა ადრეული განვითარების ხელშეწყობის სერვისი უნდა იყოს თანმიმდევრულად ბავშვებსა და ოჯახებზე ორიენტირებული, ინდივიდზე მორგებული; ბ) ბავშვთა ადრეული განვითარების ხელშეწყობის სერვისები უნდა იყოს ინტერდისციპლინური ან ამომწურავი, კოორდინირებული, ტრანსდისციპლინური, ინტეგრირებული, მულტისექტორული; გ) ბავშვთა ადრეული განვითარების ხელშეწყობის სერვისები უნდა მიეწოდოს მშობლებთან ან/და ბავშვის მეურვეებთან ერთად ოჯახურ, ბუნებრივ გარემოში, რაც მაქსიმალურად შეუწყობს ხელს ბავშვის განვითარებას; დ) უნდა მოხდეს ოჯახის/მშობლის/მშობლების გაძლიერება, რათა მათ შესძლონ თავად წარმართონ თავიანთი ბავშვების განვითარება და მიიღონ დამოუკიდებლი გადაწყვეტილებები, ასევე მათი შვილებისათვის შეთავაზებულ სერვისებთან დაკავშირებით; ე) ბავშვთა ადრეული განვითარების ხელშეწყობის სერვისები ეხმარება მშობლებსა და ბავშვებს მოემზადონ პროგრამის დასატოვებლად, მას შემდეგ, რაც ისინი მიაღწევენ მათი ასაკისთვის შესაფერის განვითარების დონეს და განიმტკიცებენ თავიანთ მიღწევებს; ვ) ბავშვთა ადრეული განვითარების ხელშეწყობის სერვისები ეხმარება მშობლებსა და ბავშვებს მომდევნო პროგრამაში გადასვლისათვის, რაც გულისხმობს 3-6 წლის ასაკის ბავშვებისთვის სხვა ინკლუზიური სერვისების მიწოდებას; ზ) ბავშვთა ადრეული განვითარების ხელშეწყობის სერვისები კოორდინირებულია სხვა საგანმანათლებლო, სამედიცინო, კვების, სოციალური 15 დაცვის სერვისებთან, რაც უზრუნველყოფს ბავშვსა ორიენტირებული სერვისების მიწოდების სტაბილურობას. და ოჯახზე VI. ბავშვთა ადრეული განვითარების ხელშეწყობის ეროვნული კონცეფციის მიზანი, ამოცანები და სტრატეგიული პრიორიტეტები ბავშვთა ადრეული განვითარების ხელშეწყობის ეროვნული კონცეფციის მიზანია ყველა ბავშვისათვის თანაბარი უფლებების რეალიზება, რაც მიიღწევა ბავშვებთა ადრეული განვითარების საჭიროებების უზრუნველყოფით და მათი მშობლების მხარდაჭერით. ბავშვთა ადრეული განვითარების სისტემის ეროვნული მიზნის მისაღწევად საჭიროა შემდეგი ამოცანების შესრულება: ა) უზრუნველყოფილ იქნეს ყველა ბავშვისა და ოჯახის გამოვლენა, რომლებიც საჭიროებენ ბავშვთა ადრეული განვითარების ხელშეწყობის სერვისების მიწოდებას. ასევე აუცილებელია ამ სერვისების მიღსაღებად მიმართვის ეფექტიანი მექანიზმის შემუშავება; ბ) შეიქმნას მაღალი ხარისხის ბავშვთა ადრეული განვითარების ხელშეწყობის სერვისები არსებული ქვეპროგრამის ეფექტიანი განხორციელების პოლიტიკის, პროცედურებისა და მომსახურების სტანდარტების შემუშავების გზით; გ) უზრუნველყოფილი იქნეს ადრეული განვითარების პროგრამების განმახორციელებელი პერსონალის სრულყოფილი სწავლება, პროფესიონალთა სერტიფიცირება, პროგრამების განხორციელებისა და პერსონალის საქმიანობის ეფექტიანი მონიტორინგი; დ) განხორციელდეს ბავშვთა ადრეული განვითარების პროგრამაში მონაწილე ბავშვების მდგომარეობის უწყვეტი მონიტორინგი და თანმხლები მომსახურება, პროგრამის ანგარიშვალდებულების უზრუნველყოფა მონიტორინგის, შეფასებისა და ბავშვთა ადრეული განვითარების პროგრამის შედეგების კვლევის მეშვეობით; ე) პროგრამის ორგანიზაციული სქემის მეშვეობით განხორციელდეს ბავშვთა ადრეული განვითარების უზრუნველყოფა თემში, რაც საშუალებას მისცემს მათ, მიიღონ სტაბილური და მაღალი ხარისხის სერვისები; ვ) ბავშვთა ადრეული განვითარების ხელშეწყობის სერვისების საკმარისი ეკონომიკური და მატერიალური მხარდაჭერა არის სერვისების სიცოცხლისუნარიანობისა და ფინანსური მდგრადობის გარანტია. ზემოაღნიშნულ ამოცანებზე დაყრდნობით, ბავშვთა ადრეული განვითარების ხელშეწყობის ეროვნული სისტემის მდგრადობა დამოკიდებულია შემდეგი სტარტეგიული პრიორიტეტების განხორციელებაზე: 16 ა) სათემო წვდომის, სკრინინგის, იდენტიფიკაციის, რეფერირების საყოველთაო და ეროვნული სისტემის შექმნა; ბ) ბავშვთა ადრეული განვითარების პროგრამის ყოვლისმომცველი და მდგრადი სერვისების ეტაპობრივი უზრუნველყოფა ქვეყნის მასშტაბით ყველა იმ ბავშვისა და ოჯახისათვის, რომლებიც საჭიროებენ ასეთ სერვისების მიწოდებას; გ) ბავშვთა ადრეული განვითარების პროგრამის ყველა სერვისის სტანდარტების შემუშავება; დ) პერსონალის საქმიანობის შესაბამისი სტანდარტების შემუშავება, პერსონალის სერტიფიცირების, რე–სერტიფიცირების, მონიტორინგის მეთოდებისა და სახელმძღვანელო პრინციპების ჩამოყალიბება; ე) ბავშვთა ადრეული განვითარების პროგრამის შედგებისა და მიზნების, სერვისების უწყვეტი მონიტორინგისა და შეფასების აქტივობებისა და ყოველწლიური კვლევითი აქტივობების შემუშავება; ვ) პოლიტიკის ადვოკატირების, მშობელთა ლიდერობის აქტივობებისა და მშობლებთან და თემებთან საკვანძო კომუნიკაციის დაგეგმვა და განხორციელება; ზ) ბავშვთა ადრეული განვითარების ხელშეწყობის ეროვნული სიტემის მდგრადი და ეფექტიანი საორგანიზაციო სტრუქტურის ეტაპობრივი ჩამოყალიბება; თ) ბავშვთა ადრეული განვითარების პროგრამის ყოველწლიური დაგეგმვისა და ბიუჯეტის შედგენის ეროვნული სისტემის ადეკვატური და დივერსიფიცირებული დაფინანსების უზრუნველყოფა. 17

განმარტებითი ბარათი „ბავშვთა ადრეული განვითარების ხელშეწყობის სახელმწიფო კონცეფციის“ დამტკიცების შესახებ“ საქართველოს პარლამენტის დადგენილების პროექტზე ა) ზოგადი ინფორმაცია დადგენილების შესახებ ა.ა) დადგენილების მიღების მიზეზი: დადგენილების მიღების მიზეზია ბავშვთა ადრეული განვითარების ხელშეწყობის (ადრეული ჩარევის, ანუ ადრეული ინტერვენციის) მიზნით სახელმწიფო პოლიტიკის განმსაზღვრელი დოკუმენტის შექმნა, რომელიც მომავალში წარმოადგენს საქართველოს ხელისუფლების და სამოქალაქო საზოგადოების შეჯერებულ, ამ სფეროს განვითარების ხედვას უახლოესი პერიოდის მანძილზე. ა.ბ) დადგენილების მიზანი: დადგენილების მიღების მიზანია ქვეყანაში თანამედროვე, მოწინავე, ბაშვებზე ორიენტირებული სერვისების განვითარების ხელშეწყობა და ბავშვის ინდივიდუალურ საჭიროებებზე მიმართული სერვისების განვითარება; ამგვარი სერვისები მიმართულია ყველა ბავშვისაკენ: განვითარების შეფერხების, არასაკმარისი კვების, ქრონიკული დაავადებების, შეზღუდული შესაძლებლობების, ქცევის დარღვევების მქონე ბავშვების ჩათვლით. ა.გ) დადგენილების ძირითადი არსი: მთელს მსოფლიოში და, მათ შორის, ჩვენს ქვეყანაში, ბავშვთა ადრეული განვითარების სერვისები აღიარებულ იქნა, ძირითად სერვისებად, რომლებსაც გადამწყვეტი მნიშვნელობა აქვთ განვითარების შეფერხების, შეზღუდული შესაძლებლობების მქონე ბავშვებისათვისა და მათი ოჯახებისათვის. შესაბამისად, საქართველოს მთავრობამ მხარი დაუჭირა ამ სერვისების სახელმწიფო პროგრამის დაწყებას და იმ ინსტიტუციების დაფინასებას, რომლებმაც დაიწყეს ბენეფიციარებისათვის მათი მიწოდება. დეინსტიტუციონალიზაციის პროცესი, რომლის საბოლოო მიზანი ინსტიტუციონალური ზრუნვის ფაქტობრივი დასრულებას გულისხმობს, წარმატებით განხორციელდა, რამაც შედეგად მოგვცა საინსტიტუციო ზედამხედველობის მნიშვნელოვნად შემცირება. დეინსტიტუციონალიზაციის განხორციელებისათვის დაინერგა ბავშვზე ზრუნვის ალტერნატიული ფორმები, ძირითადად, ზრუნვის აღმზრდელობითი ფორმა და მცირე ჯგუფური მზრუნველობა, რომლებმაც ჩაანაცვლეს ადრე არსებული, საბჭოური ტიპის, მზრუნველობამოკლებულ ბავშვებზე მზრუნველობის მსხვილი ინსტიტუციების 18 სისტემა. საქართველოს მთავრობამ შეძლო განევითარებინა ფინანსური სტიმულირების მექანიზმები, დეინსტიტუციონალიზაციის ხელშესაწყობად. ბავშვის ადრეული განვითარების ხელშეწყობა (ადრეული ჩარევა ანუ ადრეული ინტერვენცია) მოიცავს ყოველმხრივ სერვისებს, რომელებიც დამოკიდებულია სხვადასხვა სისტემის ეფექტიან ფუნქციონირებაზე. სერვისები კონცენტრირებულია ბავშვისა და ოჯახის მხარდაჭერაზე. ის უზრუნველყოფს სერვისებსა და განვითარების მხარდაჭერის აქტივობებს იმ ოჯახებისათვის, რომლებსაც ჰყავთ ბავშვები 0-დან 7 წლის ასაკამდე და რომლებსაც აღენიშნებათ სხვადასხვა სახის პრობლემები: განვითარების შეფერხება, განვითარების რომელიმე მთავარი მიმართულებით, რაც ასევე ასევე მოიცავს აღქმასთან დაკავშირებულ (პერცეფციულ)–სმენის/ხედვის/შეხების, ნატიფი და უხეში მოტორული, საკომუნიკაციო, კოგნიტიური, სოციალური, ემოციური ან ადაპტაციური უნარების განვითარების შეფერხებს, თვითრეგულირებისა და თავის მოვლის უნარების ჩათვლით; ბავშვებს, რომელთაც აქვთ გონებრივი ან ფიზიკური უნარების შეზღუდვის პრობლემა, ან ფუნქციონირების პრობლემები, გამომჟღავნებული IC-–CY-ის მეშვეობით, გენეტიკური ან ბიოლოგიური მდგომარეობა, როგორებიცაა დაუნის სინდრომი(Down syndrome), რეტტის სინდრომი (Rett syndrome), ანგელმანის სინდრომი, (Angelman syndrome), ცერებრალური დამბლა და სხვა მდგომარეობა; დადგენილება მოიცავს შესავალ ნაწლს, არსებული მდგომარეობის ანალიზს, ბავშვთა ადრეული განვითარების ხელშეწყობის ეროვნული სისტემის ხედვას, სერვისების ცნებას და მათ მიზანს, სერვისების ძირითადი პრინციპებს, კონცეფციის მიზანს, ამოცანებს და სტრატეგიულ პრიორიტეტებს. ანუ დოკუმენტი მოიცავს ამ სფეროს განვითარების ზოგად ხედვას უახლოესი წლების მანძილზე. ამასთან დადგენილების მე-2 პუნქტი ადგენს საქართველოს მთავრობისა და საქრთველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტროს ვალდებულების თაობაზე; კერძოდ, ამ პუნქტების თანახმად, საქართველოს მთავრობა ვადებულია ამ კონცეფციის პრინციპების გათვალისწინებით დაგეგმოს მომავალი ნაბიჯები სფეროს განვითარებისათვის, ხოლო საქართველოს საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტრო ვალდებულია ყოველწლიურად წარუდგინოს ანგარიში საქართველოს პარლამენტის დარგობრივ კომიტეტს. ამ სახით პოლიტიკის დოკუმენტის არსებობა უმნიშვნელოვანესი წინგადადგმული ნაბიჯი იქნება დარგის თანამედროვე სტანდარტებით განვითარებისათვის. ბ) დადგენილების ფინანსური დასაბუთება ბ.ა) დადგენილების მიღებასთან დაკავშირებული აუცილებელი ხარჯების დაფინანსების წყარო: 19 დადგენილების მიღებისთვის არ არის აუცილებელი რაიმე ხარჯების გაწევა მიმდინარე წელს. მთავრობის მიერ ამ სფეროს განვითარებისათვის შესაძლებელია დაიგეგმოს გარკვეული ღონისძიებები და შესაბამისად ხარჯები დაფინანსდება ბიუჯეტის ასიგნებების ფარგლებში ღონისძიებების შესაბამისად. ბ.ბ) დადგენილების გავლენა ბიუჯეტის საშემოსავლო ნაწილზე: დადგენილების საშემოსავლო მიღებამ ნაწილზე ამ შესაძლოა მოახდინოს გავლენა ბიუჯეტის სფეროში სერვისების განვითარებისათვის დონორებიდან მიღებული დაფინანსების გავლენით. ბ.გ) დადგენილების გავლენა ბიუჯეტის ხარჯვით ნაწილზე: დადგენილების მიღება ამ ეტაპზე არ მოითხოვს დამატებით ფინანსურ სახსრებს. დადგენილების პროექტის არ ითვალისწინებს მთავრობის მიერ ამ სფეროს განვითარებისათვის კონკრეტული ღონისძიებების კონკრეტულ ვადაში დაგეგმვის ვალდებულებას; თუმცა, სამომავლოდ საქართველოს მთავრობის მხრიდან გარკვეული დაფინანსება ღონისძიებების დაგეგმვის საქართველოს მთავრობის მოხდება შემთხვევაში, მიერ ხარჯების განსაზღვრული ღონისძიებების შესაბამისად. ბ.დ) დადგენილების ახალი ფინანსური ვალდებულებები: დადგენილების მიღებით სახელმწიფოს ახალი ფინანსური ვალდებულებების აღება არ მოუწევს. ბ.ე) დადგენილებით მოსალოდნელი ფინანსური შედეგები იმ პირთათვის, რომელთა მიმართაც ვრცელდება დადგენილების მოქმედება: დადგენილების მიღება სადღეისოდ არ წარმოშობს არანაირ ფინანსურ შედეგს იმ პირთათვის, რომელთა მიმართაც ვრცელდება მისი მოქმედება. იმ შემთხვევაში, როდესაც მთავრობა გადაწყვეტს ამ სფეროს განვითარებისათვის გარკვეული სერვისების დანერგვას, სერვისის ბენეფიციარები მიიღებენ გარკვეულ ბენეფიტს დადგენილი მოცულობის შესაბამისად. ბ.ვ) დადგენილებით დადგენილი გადასახადის, მოსაკრებლის ან სხვა სახის გადასახდელის ოდენობის განსაზღვრის წესი: დადგენილებით არ ხდება რაიმე გადასახადის, მოსაკრებელის ან სხვა სახის გადასახდელის დაწესება. გ) დადგენილების მიმართება საერთაშორისო სამართლებრივ სტანდარტებთან გ.ა) დადგენილების მიმართება ევროკავშირის დირექტივებთან: 20 დადგენილება არ ეწინაღმდეგება ევროკავშირის დირექტივებს. გ.ბ) დადგენილების მიმართება საერთაშორისო ორგანიზაციებში საქართველოს წევრობასთან დაკავშირებულ ვალდებულებებთან: დადგენილება შეესაბამება საერთაშორისო ორგანიზაციებში საქართველოს წევრობასთან დაკავშირებულ ვალდებულებებს; სრულიად შეესაბამება მსოფლიო ჯანდაცვის ორგანიზაციის (WHO) თანამედროვე სტანდარტებსა და მიდგომებს, გაეროს ბავშვის უფლებათა და „შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირთა უფლებების შესახებ“ კონვენციებს; ასევე პოლიტიკისათვის ამავე ორგანიზაციების მიერ დადგენილ სპეციალურ რეკომენდაციებს და მოთხოვნებს. გ.გ) დადგენილების მიმართება საქართველოს ორმხრივ და მრავალმხრივ ხელშეკრულებებთან: დადგენილება არ ეწინაღმდეგება საქართველოს ორმხრივ და მრავალმხრივ ხელშეკრულებებს; დ) დადგენილების მომზადების პროცესში მიღებული კონსულტაციები დ.ა) სახელმწიფო, არასახელმწიფო ან/და საერთაშორისო ორგანიზაცია/დაწესებულება, ექსპერტები, რომლებმაც მონაწილეობა მიიღეს დადგენილების შემუშავებაში, ასეთის არსებობის შემთხვევაში: დადგენილების შემუშავებაში მონაწილეობდნენ: 1. საქართველოს ბავშვთა ადრეული ინტერვენციის კოალიცია; 2. ფონდი ”ღია საზოგადოება – საქართველო”. ექსპერტები: 1. ემილი ვარგას ბარონი - ფილოსოფიის დოქტორი, RISE ინსტიტუტის დირექტორი; 2. რუსუდან ბოჭორიშვილი - ფსიქოლოგი, ადრეული ინტერვენციის პროგრამის ხელმძღვანელი, „პირველი ნაბიჯი - საქართველო“; 3. მაია გაბუნია - ბავშვთა ნევროლოგი, მედიცინის დოქტორი, მენტალური ჯანმრთელობის ცენტრის დირექტორი, საქართველოს ბავშვთა ადრეული ინტერვენციის კოალიციის თავმჯდომარე; 4. თამარ გაგოშიძე - ფსიქოლოგი, პროფესორი, ი. ჯავახიშვილის სახ. უნივერსიტეტის ფსიქოლოგიისა და განათლების მეცნიერებათა ფაკულტეტის დეკანი, ნევროლოგიისა და ნეიროფსიქოლოგიის ინსტიტუტის ხელმძღვანელი; 5. ნინო (ნანა) ტატიშვილი - ბავშვთა ნევროლოგი, პროფესორი, იაშვილის სახ. ბავშვთა საავადმყოფს ნეირომეცნიერებათა დეპარტამენტის ხელმძღვანელი, საქართველოს ბავშვთა ნევროლოგთა და ნეიროქირურგთა ასოციაციის პრეზიდენტი; 6. ირმა ხაბაზი - მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი “ფონდი ღია საზოგადოება საქარართველო“; 21 7. თამარ ყიფიანი - ბავშვთა ნევროლოგი, მედიცინის დოქტორი, საქართველოს ბავშვთა ნევროლოგთა და ნეიროქირურგთა ასოციაციის გენერალური მდივანი. დ.ბ) დადგენილების შემუშავებაში მონაწილე ორგანიზაციის (დაწესებულების) ან/და ექსპერტის შეფასება კანონპროექტის მიმართ, ასეთის არსებობის შემთხვევაში: დადგენილების შემუშავებასა და მის ექსპერტიზაში მონაწილეობა მიიღო საქართველოს ბავშვთა ადრეული ინტერვენციის კოალიციის ექსპერტებმა. ე) დადგენილების ავტორი: დადგენილების ავტორები არიან: საქართველოს პარლამენტის წევრები დიმიტრი ხუნდაძე და მირიან წიკლაური, ასევე საქართველოს ბავშვთა ადრეული ინტერვენციის კოალიცია. ვ) დადგენილების ინიციატორი: საქართველოს პარლამენტის წევრები: დიმიტრი ხუნდაძე და მირიან წიკლაური. 22

I,EGAL D]EPA.IITMENT J56RJac6.90b 5)56560b OF S'IAT'F OF PARLIAMEN'I O]F GEORGIA R0J56155806.90 b,:j$cn3gq'o, j. 4600, o. rbr0odob 6r0b. 26 J\ 22891 68 e galdep@parl iament. ge lenb 26 Abashidze Avenue,4600, Kutaisi, Georgia Tel:22:8 91 68 n ll t-mail: legaldep@parliament'ge - q);b336r qr;0o6o'>6 $o3q';36ob n33q,erb 3r6q,r036$ob $663bob - qro0o$6o b36E;dobr sql6g3qo Ul3rOerOaqgCbqar o6o3ol6o3ob $gboor $;6Oerqr3g5oq'o "trl3B3cor , ucqac$gcnbolr brbSq'0$ogc"r 3er633g6oolr q9r0fl3o6gbob tlslDlrgb" (07 -3/589; 09'06'20 n 6) tr lrOq,ragbgob qrrq9536oq'3bob 36er3C$"b t lroq,raS6$ob 6g5q's436$ob 145-9 Ogbq'ob 0arorber36Sbor':6 tsSbrbr0oberbob orlc'lbl%g 3$q,l0g6$olr $r6r$ob o36oq9ogq'01 qr3'3s6$r036$0': 5r6oboq'r Eo96 Jr6q,r0g5$ob $ffi63bob - qroOo$6o bgbqgr'3obr 'Qb 0o6o':6 $o3q'r36ob ,,bl303or': rq9633qro 3;6o50qg3bg<" o6o3o,:$o3ob $3boor $160crq96g6oq'o rgbob bgq,tsg$gcrbob brbgq'O$oger 3ar633g6oob cgr0$3o33?tob 0gbrbgb" 3r6q,.:0gbgob q9,:q9636oq'3bob 36ergj$ob (07-3/589; 09'06'2016) i3Sblbroobc'rbotr 3s6q,l0g6$ob 635qrr036$ob 145-3 aUbq'ob 0<norber36Sborrb qgr 0o%r60g$el6oq'rqr 0o;86or;qbo063q'o qqrq9636oq'3bob 36er3jflob 6lbboq'3ob qgr$g3br. 6811-3-9-3-201606131157 N 6811 13/06/2016 საქართველოს პარლამენტის საორგანიზაციო დეპარტამენტის უფროსს ქალბატონ ეთერ სვიანაიძეს დასკვნა საქართველოს პარლამენტის წევრების დიმიტრი ხუნდაძისა და მირიან წიკლაურის მიერ საკანონმდებლო ინიციატივის წესით წარმოდგენილი საქართველოს პარლამენტის დადგენილების პროექტის „ბავშვთა ადრეული განვითარების ხელშეწყობის სახელმწიფო კონცეფციის დამტკიცების შესახებ“ (07-3/589, 09.06.16) საქართველოს პარლამენტის რეგლამენტის 145-ე მუხლის მე-2 პუნქტის „ბ“ ქვეპუნქტთან შესაბამისობის თაობაზე საქართველოს პარლამენტის საბიუჯეტო ოფისმა განიხილა საქართველოს პარლამენტის წევრების დიმიტრი ხუნდაძისა და მირიან წიკლაურის მიერ საკანონმდებლო ინიციატივის წესით წარმოდგენილი საქართველოს პარლამენტის დადგენილების პროექტის „ბავშვთა ადრეული განვითარების ხელშეწყობის სახელმწიფო კონცეფციის დამტკიცების შესახებ“ (073/589, 09.06.16) საქართველოს პარლამენტის რეგლამენტის 145-ე მუხლის მე-2 პუნქტის „ბ“ ქვეპუნქტთან შესაბამისობის საკითხი და მიზანშეწონილად მიაჩნია დადგენილების პროექტის განხილვის პროცედურის დაწყება. პატივისცემით, საბიუჯეტო ოფისის უფროსის მოვალეობის შემსრულებელი თათია ხეთაგური