სახელმწიფო აუდიტის სამსახურის მიერ წარმოდგენილი 2019 წელს სახელმწიფო აუდიტის სამსახურის მიერ დამტკიცებული აუდიტის ანგარიშები: ა) სახანძრო უსაფრთხოების უზრუნველყოფა საზოგადოებრივი დანიშნულების ობიექტებში - ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში; ბ) მდგრადი განვითარების მიზნების განხორციელების მზადყოფნა - ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში; გ) სსიპ - საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს მომსახურების სააგენტოს მიერ განხორციელებული სახელმწიფო შესყიდვების შესაბამისობის აუდიტის ანგარიში

*002370/10* 21/03/2019 № 002370/10 საქართველოს პარლამენტის თავმჯდომარეს ბატონ ირაკლი კობახიძეს ბატონო ირაკლი, წარმოგიდგენთ 2019 წელს სახელმწიფო აუდიტის სამსახურის მიერ დამტკიცებულ შემდეგ აუდიტის ანგარიშებს: სახანძრო უსაფრთხოების უზრუნველყოფა საზოგადოებრივი დანიშნულების ობიექტებში − ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში; მდგრადი განვითარების მიზნების განხორციელების მზადყოფნა − ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში; სსიპ − საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს მომსახურების სააგენტოს მიერ განხორციელებული სახელმწიფო შესყიდვების შესაბამისობის აუდიტის ანგარიში. აღნიშნული აუდიტების ჩატარების შედეგად გამოვლინდა ნაკლოვანებები, რომლებიც აისახა სამსახურის მიერ მომზადებულ ანგარიშებში. დანართი: 3 აუდიტის ანგარიშის ელექტრონული ვერსია. პატივისცემით, ერეკლე მექვაბიშვილი გენერალური აუდიტორი

ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში სარჩევი გამოყენებული ტერმინები და შემოკლებები................................................................................4 შემაჯამებელი მიმოხილვა.............................................................................................................6 1. შესავალი....................................................................................................................................8 1.1 აუდიტის მოტივაცია..............................................................................................................8 1.2 აუდიტის მიზანი და ძირითადი კითხვები..........................................................................10 1.3 შეფასების კრიტერიუმები..................................................................................................10 1.4 აუდიტის მასშტაბი..............................................................................................................11 1.5 აუდიტის მეთოდოლოგია...................................................................................................11 2. ზოგადი ინფორმაცია...............................................................................................................12 2.1 სახანძრო-ტექნიკური შემოწმება.......................................................................................17 2.2 მშენებლობის ნებართვის გაცემის პროცესში მონაწილეობის მიღება............................19 აუდიტის მიგნებები.......................................................................................................................20 3. სახანძრო-ტექნიკური შემოწმებების დაგეგმვის პროცესი......................................................20 3.1 სახანძრო ზედამხედველობას დაქვემდებარებული ობიექტების სიის სისრულე............20 3  .2 ინსპექტირების ობიექტების შერჩევისათვის აუცილებელი სტატისტიკური მონაცემები და შერჩევის მეთოდოლოგია..............................................................................21 3.3 ინსპექტირების რესურსების გაანგარიშება.......................................................................23 3.4 საკონტროლო შემოწმებების დროულობა.......................................................................25 4. გაცემული რეკომენდაციების ხარისხი....................................................................................26 4.1 სამსახურის მიერ გაცემული რეკომენდაციების გავლენა................................................26 4.2 რაიონების მიხედვით გაცემული რეკომენდაციების ერთგვაროვნება............................27 4.3 ხანძრებზე რეაგირების უნარების გაუმჯობესების მიზნით გაცემული რეკომენდაციები......30 5. გაცემული რეკომენდაციების შესრულების უზრუნველყოფა..................................................32 5.1 არსებული სანქცირების სისტემა.......................................................................................32 5.2 სამსახურის მხრიდან რეაგირების მექანიზმების გამოყენება..........................................33 5.3 საჯარო დაწესებულებებში დარღვევების აღმოფხვრის გზები........................................36 დასკვნა ........................................................................................................................................37 ბიბლიოგრაფია............................................................................................................................38 დანართები...................................................................................................................................39 გამოყენებული ტერმინები და შემოკლებები საზოგადოებრივი დანიშნულების ობიექტები − ამ აუდიტის მიზნებისთვის აღნიშნულ ტერმინში იგულისხმება ყველა სახის შენობა-ნაგებობა, გარდა საცხოვრებელი დანიშნულების შენო ბა-ნაგებობისა, მათ შორის: საგანმანათლებლო, სააღმზრდ ელო, სპორტული, სამედიცინო, სანახაობრივი დანიშნულების შენობა-ნაგებობები, ჰიპერმარკეტები, საკლუბო და გასართობ -დასასვენებელი ცენტრები, სასტუმროებ ი, სახელმწ იფო ხელისუფლების/მუნიციპალიტეტის ორგანოების კუთვნ ილი შენობა-ნაგებობები, საწარმოო, სამრეწველო, სასაწყობო, სავაჭრო და სხვა დანიშნულების შენობა-ნაგებობები. სსიპ − საჯარო სამართლის იურიდიული პირი. სსდ − სახელმწიფო საქვეუწყებო დაწესებულება. სამსახური − სსდ − საგანგებო სიტუაც იებ ის მართვის სამსახური. აუდიტის მიმდინარეობის პე რიოდში სამსახური წარმოადგენდა პრემიერ-მ ინისტრის უშუალო დაქვემდებარებაში არსებულ სპეციალური დანიშნულების სახელმწ იფო დაწესებულებას. 2019 წლის 1 იანვრიდან სამსახური საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტრ ოს სახელმწიფო საქვეუწყებო დაწესებულებაა. სააგენტო − სსიპ − საგანგებო სიტუაც იებ ის მართვის სააგენტო. ხანძარი − უკონტროლო წვის პროცესი, რომელიც იწვევს მატერიალურ ზიანს, საფრთხეს უქმ ნის ადამიანის სიცოცხლესა და ჯანმრ თელობას. წაკიდება − არ შეიცავს დანაშაულის ნიშნებს, ხანძარმა არ გამოიწვია მატერიალური ზარალი და ხანძრის შედეგად საფრთხე არ შეექმნა ადამიანის სიცოცხლეს და ჯანმრთ ელობას, ხანძრ ის შედეგად ზიანი არ მიადგა მესამე პირთა ქონებას. ობიექტი − სახელმწიფო სახანძრო ზედამხედველობას დაქვემდებარებული ობიექტი. შემოწმება − ობიექტის სახანძრ ო-ტექნიკური შემოწმება, რომელიც ხორციელდება სახანძრო უსაფრთხოების მოთხოვნათა დაცვაზე (შესრულებაზე) კონტროლის და გამოვლენილი დარღ ვევების აღმოფხვრ ის მიზნით. არსებობს დეტალური, საკონტრ ოლო და მიზნობრივი შემოწმე ბები. დეტალური შემოწმება − სახანძრო უსაფრთხოების სავალდებულო მოთხოვნების დაცვაზე კონტროლის მიზნით ჩატარებული სახანძრ ო-ტექნიკური შემოწმება. დეტალური შემოწმების შემდეგ გაიცემა მიწერილობა. აღნიშნული შემოწმება განსაკუთრებული მნიშვნელობის ობიექ ტებისთვის ხორციელდება არანაკლებ სამ წელიწადში ერთხელ. საკონტროლო შემოწმება − დეტალური შემოწმების ჩატარების შედეგად გამოვლენილი დარ ღვევების აღმოსაფხვრ ელად გაცემული მიწერილობის შესრულების კონტრ ოლის მიზნით ჩა ტარებული სახანძრ ო-ტექნიკური შემოწმება. განსაკუთრებული მნიშვნელობის ობიექტებისთ ვის აღნიშნული შემოწმება ხორციელდება დეტალური შემოწმების ჩატარებიდან არა უგვიანეს ერთი წლისა. 4 ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში მიზნობრივი შემოწმება − საჭიროების მიხედვით ჩატარებული სახანძრო-ტექნიკური შემოწმე ბა. მიწერილობა − სამსახურის ინსპექტორის მიერ შედგენილი ობიექტისთვ ის შესასრულებლად სავალდებულო დოკუმენტი, რომელიც შეიცავს სახანძრო უსაფრთხოების მოთხოვნების დარ ღვევების აღმოსაფხვრ ელ ღონისძიებ ებს. რეკომენდაცია − ინსპექტორის მიერ მიწერილობაში შეტანილი ღონისძიებ ა, რომელიც ობიექ ტისთვის სავალდებულოა შესასრულებლად. სახანძრო ზედამხედველობის განხორციელ ების დებულება − საქართველოს მთავრობის №371 დადგენილებით დამტკიცებული დებულება საქართველოში სახელმწ იფო სახანძრ ო და სამო ქალაქო უსაფრთხოების ზედამხედველობის განხორციელების შესახებ. ტექნიკური რეგლამენტი − საქართველოს მთავრობის №370 დადგენილებით დამტკ იცებული ტექნიკური რეგლამენტი სახანძრო უსაფრთხოებ ის წესებისა და პირობების შესახებ. შენობა-ნაგებობების უსაფრთხოების ტექნიკური რეგლამენტი − საქართვ ელოს მთავრობის №41 დადგენილებით დამტკიცებული ტექნიკური რეგლამენტი − „შენობა-ნაგებობის უსაფრ თხოების წესები“. სნიპ-ები − სამშენებლო ნორმები და წესები. NFPA სტანდარტები – ხანძრ ების პრევენციის და მათი გავლენის შემცირების მიზნით, ნაციონ ა ლური სახანძრო დაცვის ასოციაც იის (NFPA − National Fire Protection Association) მიერ შემუშა ვებული საერთაშორისო სტანდარტების კრებული. ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში 5 შემაჯამებელი მიმოხილვა სამოქალაქო უსაფრთ ხოების სისტემის გამართული ფუნქციონირება, რომლის მნიშვნელოვან მიმარ თულებას ხანძრების პრევენცია წარმოადგენს, სახელმწიფოს ერთ-ერთი მთავარი პრიორიტეტია. სახელმწ იფო აუდიტის სამსახურმა შეისწავლა, რამდენად უზრუნველყოფს სსდ − საგანგებო სი ტუაციების მართვის სამსახურის (შემდგომ − სამსახური) მიერ განხორციელებული სახანძრო- ტექნიკური შემოწმებები სახანძრო უსაფრთხოების მოთხოვნების დაცვას ზედამხედველობას დაქვემდებარებულ ობიექტებში (შემდგომ − ობიექტი). აუდიტის პერიოდმა შეადგინა 2016-2017 წლები და 2018 წლის პირველი ნახევარი. 2018 წელს განხორციელდა სამოქალაქო უსაფრთხოებ ის სისტემის რეფორმა, რომელმაც გა ნაპირობა შემდეგი ცვლილებები: • • • სახანძრო უსაფრთხოების მოთხოვნების დარღვევებისთვის დაწესებული ჯარიმების ოდენობა გაიზარდა 50-1,000 ლარიდან 300-10,000 ლარამდე; სახანძრო ზედამხედველობას დაქვემდებარებული ობიექტების სია 9,103 ობიექტიდან გაიზარდა სულ მცირე 15,000 ობიექტამდე; სამსახურში განხორციელდა რეორგანიზაცია და ინსპექტორების რაოდ ენობა შემცირ და 201-დან 32 ინსპექტორამდე. აუდიტის შედეგად გამოვლინდა, რომ სამსახურის ხელთ არსებული ობიექტების სია არ იყო სრული. კერძოდ, აუდიტის ჯგუფის მიერ საცნობარო ვებგვ ერდზე მოძიებ ული ზედამხედველო ბას დაქვემდებარებული 231 ობიექტიდან 41 ობიექტი (18%) სამსახურს აღრიცხული არ ჰქონ და. შესაბამისად, აღნიშნულ ობიექტებში შემოწმება ჩატარებული არ ყოფილა იმის მიუხედა ვად, რომ ობიექტები ბოლო წლებში ფუნქციონ ირებდნ ენ მუდმივად. 2018 წლის რეფორმის შედეგად ზედამხედველობას დაქვემდებარებული ობიექტების სიის ზრდისა და ინსპექტორების რაოდენობის შემცირების საპასუხოდ, სამსახურს არ აქვს შემუშა ვებული ობიექტების შერჩევის კრიტერიუმები, შესაბამისი მეთოდოლოგია და ინსპექტორების ობიექტებზე განაწილების ახალი სისტემა. ამასთანავე, ხანძრ ების და შემოწმებების სტატისტი კა ვერ უზრუნველყოფს რისკიანი ობიექტების გამოვლენას. შესწავლის შედეგად გამოვლინდა, რომ 2018 წლის პირველ ნახევარში თბილისის რაიონებში რეკომენდაციების გაცემის მიმართ არაერთგვაროვანი მიდგომა არსებობდა. რიგ შემთხვევებ ში, კონკრ ეტული რეკომენდაცია ზოგიერთ რაიონში საერთოდ არ გაიცემოდა. რეკომენდაციების სათანადო ხარისხის უზრუნველსაყოფად, სამსახურში არ არის დანერგილი სისტემური ხარისხის კონტროლის მექანიზმები და ინსპ ექტორების კვალიფიკაციის ამაღლე ბისკენ მიმართული ღონისძიებები. ასევე სამსახურს არ აქვს შემუშავებული სახანძრო უსაფრ თხოების მოთხოვნების ერთიან ი კონსოლიდირებული სტანდარტი, რომელიც გააერთიან ებს სახანძრო უსაფრთხოების ყველა მნიშვნელოვან მოთხოვნას. აუდიტის შედეგად გამოვლინდა, რომ სახანძრ ო ზედამხედველობას დაქვემდებარებული ობიექ ტების უდიდეს ნაწილში სახანძრო უსაფრთხოებ ის მოთხოვნები დაცული არ იყო, ხოლო სამსახუ რის მიერ გაცემული რეკომენდაციების შესრულების მაჩვენებელი დაბალი დონით ხასიათდებო 6 ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში და. კერძოდ, 2018 წლის პირველ ნახევარში ჩატარებული დეტალური შემოწმებების მიხედვით, შემოწმებული 226 ობიექტიდან მხოლოდ 1 მათგანში არ აღმოჩნდა სახანძრო უსაფრთხოების მოთხოვნები დარღვეული და არ გაიცა რეკომენდაცია, ხოლო ამავე პერიოდში ჩატარებული სა კონტროლო შემოწმებების მიხედვით, წინა წლებში გაცემული რეკომენდაციების 100% შესრულე ბული იყო მხოლოდ ობიექტების 14%-ში (408 დარღვევების მქონე ობიექტიდან − 59 ობიექტში).1 2017 წელს და 2018 წლის პირველ ნახევარში სათანადოდ არ იქნა გამოყენებული ობიექტების დაჯარიმების და შენობა-ნაგებობების, საწარმოო უბნის, სათავსოს ექსპლუატ აციის ან სამუშაოს ჩატარების მთლიანად ან ნაწილობრივ შეჩერების მოთხოვნით სასამართლოსთვის მიმართვის უფლებამოსილება. კერძოდ, 2018 წლის პირველ ნახევარში შემოწმებული დარღვევების მქონე ობიექტების 50% არ დაჯარიმდა, ხოლო საქმიანობა სასამართლოს გადაწყვეტილებით შეუჩ ერ და მხოლოდ 1 ობიექტს. სამსახურში არ არის ჩამოყალიბებული შიდა კონტროლის მექანიზმები, რომლებიც უზრუნველყოფს ინსპექტორების მიერ კანონმდებლობით განსაზღვრ ული რეაგ ირების მექანიზმების ეფექტიანად ამოქმედებას. ასევე აღსანიშნავია, რომ 2018 წლის პირველ ნახევარში დაჯარიმებული ობიექტების 21%-ს ჯარიმები არ ჰქონდა გადახდილი. აღნიშნულს უკავშირდება ის ფაქტი, რომ სამსახურს არ აქვს დანერგილი ჯარიმების გადახდის კონტროლის მექანიზმები. არსებული გამოწვევების საპასუხოდ, სახელმწიფო აუდიტის სამსახურმა შეიმუშავა რეკომენ დაციები, რომლებიც მიმართულია სახანძრო უსაფრთ ხოების უზრუნველყოფის მიზნით სამსა ხურის მიერ განხორციელებული შემოწმების პროცესის გაუმჯობესებისკენ. რეკომენდაციები სსდ − საგანგებო სიტუაც იების მართვის სამსახურს: • • • • 1 სახელმწიფო სახანძრო ზედამხედველობას დაქვემდებარებული ობიექტების სრულად აღ რიცხვის მიზნით, სამსახურმა სხვა სახელმწიფო უწყებებთან (მაგალითად, შემოსავლების სამსახური) თანამშრომლობით სისტემურად უზრუნველყოს ობიექტების სიის დაზუსტება; სახანძრო-ტექნიკური შემოწმებების ოპტიმალურად განხორციელ ების მიზნით, სამსა ხურმა უზრუნველყოს შემოწმებების სათანადოდ დაგეგმვ ა, რისთვ ისაც აუცილებელია შემუშავდეს შესამოწმებელი ობიექტების შერჩევის კრიტერიუმები, მეთოდოლოგია და ინსპ ექტორების ობიექტებზე განაწილების სისტემა; ობიექტის სახანძრო-ტექნიკური შემოწმების შედეგად, სახანძრო უსაფრთ ხოებ ის მოთხოვ ნების ყველა მნიშვნელოვანი დარღვევის აღმოფხვრ ის მიზნით, საჭიროა სამსახურმა: } მეთოდოლოგიურად გამართოს სახანძრო-ტექნიკური შემოწმების პროცესი, მათ შორის, შეიმუშაოს ერთიანი სტანდარტი და შემოწმების პროცესში ინსპექტორების მიერ შესავსები ფორმა; } შეიმუშაოს ინსპექტორების კვალიფიკაციის ამაღლების პოლიტიკა და ტრენინგე ბის მოდული; } დანერგოს ინსპექტორების საქმიანობის ხარისხის კონტრ ოლის სათანადო მე ქანიზმი, რომელიც უზრუნველყოფს გაცემული რეკომენდაციებ ის სისრულისა და ხარისხის შემოწმებას; ზედამხედველობას დაქვემდებარებული ობიექტების სანქცირების სისტემის ეფექტიანად ფუნქციონირებისთვის, სამსახურმა შეიმ უშაოს სათანადო კონტროლის მექანიზმი, რომ ლის მეშვეობით, კანონმდ ებლობის შესაბამისად, დაჯარიმდება სახანძრო უსაფრთხოების მოთხოვნების დარღვევების მქონე ყველა ობიექტი და მოხდება ჯარიმების ამოღება. ანალიზი გაკეთებულია თბილისის სამ შერჩეულ რაიონზე მიღებულ მიწერილობებზე დაყრდნობით. ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში 7 1. შესავალი 1.1. აუდიტის მოტივაცია მოსახლეობის სიცოცხლის, ჯანმრთელობისა და ქონების დაცვის კონსტიტუციური უფლების უზრუნველყოფა სახელმწიფოს ერთ-ერთი უპირველესი ამოცანაა, რომლის შესასრულებლად საჭიროა სამოქალაქო უსაფრთხოებ ის სისტემის გამართული ფუნქციონ ირება, მათ შორის, ადეკვატური სახანძრო უსაფრთხოებისა და ხანძრების პრევენციის მექანიზმის არსებობა. ბოლო პერიოდში, ქვეყანაში მზარდი ტენდენციით გამოირჩევა ხანძრების და მათ შედეგად დაზარალებულთა რაოდენობა. ქვემოთ მოცემულ გრაფიკზე წარმოდგენილია ინფორმაცია 2010-2017 წლებში ხანძრების/წაკიდებების რაოდენობის და ხანძრების შედეგად დაღუპულთა და ტრავმირებულთა რაოდენობის შესახებ. გრაფიკი 1. 2010-2017 წლებში საქართველოში მომხდ არი ხანძრ ების/წაკიდებების რაოდ ენო 2 ბა და ხანძრების შედეგად დაღუპულთა და ტრავმირებულთა რაოდენობა 15,222 16,000 14,614 14,000 350 300 244 200 0 2017 2016 2015 2014 2013 2012 2011 2010 0 98 45 46 48 64 40 68 67 49 2016 50 2,000 98 60 2010 100 4,000 179 2015 135 79 2017 150 249 2014 9,025 8,160 6,000 10,951 2013 8,000 11,082 2012 9,060 10,000 250 10,006 2011 12,000 ხანძრების/წაკიდებების რაოდენობა წლების მიხედვით ტრავმირებულთა რაოდენობა ტენდენცია დაღუპულთა რაოდენობა სტატისტიკის თანახმად, მატერიალური ზარალის 85%-ზე მეტი3 მოდის შენობა-ნაგებობებში გა ჩენილ ხანძრებზე. შესაბამისად, შენობებში სახანძრ ო უსაფრთხოების ეფექტიანი სისტემის არ სებობა გადამწყვეტია ხანძრების პრევენციისა და ადრეულ ეტაპზე ლიკვიდაციის ათვის. 2 საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური, საქართველოში რეგისტრირებული ხანძრები, 2001-2017 წლები. 3 მონაცემი დათვლილია სამსახურის მიერ ელექტრონული სახით მოწოდებული 2016-2017 წლების ხანძრების/ წაკიდებების კონსოლიდირებული ბაზიდან. ბაზაში ზარალის ოდენობა წარმოდგენილია ხანძრების მხოლოდ 32%-ისთვის. 8 ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში ქვემოთ მოცემული გრაფიკი აჯამებს საქართველოში 2016-2017 წლებში განადგურებული და დაზიანებული შენობა-ნაგებობების რაოდენობასა და შენობა-ნაგებობებში გაჩენილი ხანძრე ბისგან მიყენებული ზარალის ოდენობას. გრაფიკი 2. საქართველოში ხანძრისგან განადგურებული/დაზიანებული შენობა–ნაგებობები და ზარალის ოდენობა 2016-2017 წლებში4 14,000 12,731 შენობა - ნაგებობებში მომხდარი 4,239 ხანძრის/წაკიდების 4,434 რაოდენობა, მათ შორის: 11,805 12,000 10,000 დაზიანებული შენობა - 1,188 ნაგებობები 1,171 8,000 6,000 4,000 ნაგებობები 460 2016 წელი 5,000 4,000 3,000 2,000 2017 წელი 2,000 0 1,000 0 განადგურებული შენობა - 536 2016 2017 ზარალის ოდენობა ხანძრის შედეგად (ათასი ლარი) აღსანიშნავია, რომ 2004-2014 წლებში საქართვ ელოში არ ხორციელდებოდა სახელმწ იფო სა ხანძრო ზედამხედველობა საზოგადოებრივი დანიშნულების ობიექტებში. 2015 წლიდან ამოქ მედდა სახანძრო უსაფრთხოების უზრუნველყოფის მნიშვნელოვანი მექანიზმი − სახელმწიფო სახანძრო ზედამხედველობა, თუმცა მიუხედავად ამისა, ხანძრების მზარდი სტატისტიკა მიუ თითებს სახელმწიფოს მიერ დანერგილი მექანიზმების ეფექტიანობის ნაკლებობაზე და ისეთი შენობების დიდ რაოდენობაზე, რომლებსაც ჯერ კიდევ დარღვეული აქვთ სახანძრო უსაფრ თხოების მოთხოვნები. აქვე აღსანიშნავია, რომ სახანძრო უსაფრთ ხოების წესების დაცვაზე კონტროლი არ ვრცელ დება გარკვ ეული ტიპის ობიექტებზე, მათ შორის, მრავალბინიან საცხოვრებელ სახლებზე, რო მელთა უსაფრთხოების უზრუნველყოფა დამოკიდებულია მოსახლეობ აში ხანძრ ის პრევენციის და ხანძრის გაჩენის რეაგირების უნარების გაუმჯობესებისკენ მიმართულ ღონისძიებ ებზე. 4 მონაცემები დათვლილია სამსახურის მიერ ელექტრონული სახით მოწოდებული 2016-2017 წლების ხანძრების/ წაკიდებების კონსოლიდირებული ბაზიდან. შენობა-ნაგებობებში მომხდარი ხანძრის/წაკიდების რაოდენობა მოიცავს იმ ხანძრებისა და წაკიდებების რაოდენობასაც, რომელთა შედეგად არ დაზიანებულა და არ განადგურებულა შენობა-ნაგებობა. ზარალის ოდენობა დათვლილია შენობა-ნაგებობებში მომხდარი ყველა იმ ხანძრისთვის, რომლისთვისაც მონაცემი შევსებული იყო სამსახურის მიერ მოწოდებულ ელექტრონულ ბაზაში. ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში 9 1.2 აუდიტის მიზანი და ძირითადი კითხვები ეფექტიან ობის აუდიტის მიზანია შეაფ ასოს სახანძრო უსაფრთხოებ ის უზრუნველსაყოფად სსდ − საგანგებო სიტუაციების მართვ ის სამსახურის (შემდგომ − სამსახური) მიერ გატარებული ღო ნისძიებების ეფექტიანობა, გამოავლინოს პროცესებში არსებული ნაკლოვანებები და გასცეს შესაბამისი რეკომენდაციები. აუდიტის მიზნიდან გამომდინარე, მთავარ კითხვად განისაზღვრა შემდეგი: რამდენად უზრუნველყოფს სამსახურის მიერ განხორციელ ებული სახანძრ ო-ტექნიკური შემოწ მება სახანძრო უსაფრთხოების მოთხოვნების დაცვას ობიექტებში? აუდიტის ქვეკითხვებია: • • • რამდენად გამართულია სახანძრ ო-ტექნიკური შემოწმებების დაგეგმვის პროცესი? რამდენად უზრუნველყოფს ინსპექტორების მიერ გაცემული რეკომენდაციები ხანძრის მიზეზების აღმოფხვრას და მოსახლეობ ის ხანძრებზე რეაგირების უნარების გაუმჯობე სებას? რამდენად სრულდება სამსახურის მიერ სახანძრო უსაფრთ ხოებ ის მოთხოვნების დარ ღვევების აღმოსაფხვრელად გაცემული რეკომენდაციებ ი? 1.3 შეფასების კრიტერიუმები აუდიტში შეფასების კრიტერიუმად გამოყენებულია შემდეგი სამართლებრივი აქტები: • • • • • საქართველოს კანონი „სამოქალაქო უსაფრთხოებ ის შესახებ“, 2014 წელი; საქართველოს კანონი „სამოქალაქო უსაფრთხოებ ის შესახებ“, 2018 წელი; საქართველოს ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსი, 1984 წელი; საქართველოს მთავრობის 2015 წლის 23 ივლისის დადგენილება №370 „სახანძრო უსაფრთ ხოების წესებისა და პირობების შესახებ ტექნიკური რეგლამენტის დამტკიცების თაობაზე“; საქართველოს მთავრობის 2015 წლის 23 ივლისის დადგენილება №371 „საქართველოში სახელმწიფო სახანძრ ო და სამოქალაქო უსაფრთხოებ ის ზედამხედველობის განხორ ციელების შესახებ დებულების დამტკიცების თაობ აზე“. 10 ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში 1.4 აუდიტის მასშტაბი აუდიტის ობიექტად განისაზღვრ ება სსდ − საგანგებო სიტუაციებ ის მართვის სამსახური. აუდი ტის მიმდინარეობის პერიოდში სამსახური წარმოადგენდა პრემიერ-მ ინისტრის უშუალო დაქ ვემდებარებაში არსებულ სპეციალ ური დანიშნულების სახელმწიფო დაწესებულებას. აუდიტის დამტკიცების პერიოდისთვის განხორციელდა ცვლილებები და 2019 წლის 1 იანვრიდან სამ სახური საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს სახელმწიფო საქვეუწყებო დაწესებულე ბაა. აუდიტის პერიოდმა შეადგინა 2016-2017 წლები და 2018 წლის პირველი ნახევარი. ანგარიშის დასკვ ნებისა და რეკომენდაციების ფორმულირებისას გათვალისწინებულია 2018 წლის ბო ლომდე სამსახურში მიმდინარე პროცესები. იქიდან გამომდინარე, რომ სამსახური შემოწმებების დიდ ნაწილს თბილისში ატარებს, ანა ლიზისათვის შემთხვევითი შერჩევის საფუძველზე შეირჩა თბილისის სამი რაიონ ი: ისანი-სამ გორი, მთაწმინდა-კრ წანისი და ვაკე-საბურთალო. ამასთანავე, 2016-2018 წლებში მომხდარი ხანძრების ანალიზის საფუძველზე დამატებით გამოთხოვილ იქნა კონკრეტული ინფორმაცია რეგიონებიდანაც. აუდიტის ანგარიში განიხილავს სამსახურის ღონისძიებ ების ეფექტიანობას „სამოქალაქო უსაფრთხოების შესახებ“ საქართველოს კანონით განსაზღვრულ ზედამხედველობას დაქვემ დებარებულ ობიექტებში (ობიექტების შესახებ ინფორმაცია იხ. მეორე თავში). შესაბამისად, აუდიტის ანგარიში არ აფასებს, თუ რამდენად მიზანშეწონილია კანონით განსაზღვრული ობი ექტების სიის გაფართოება. 1.5 აუდიტის მეთოდოლოგია აუდიტის კითხვებზე პასუხის გასაცემად აუდიტის ჯგუფმა გამოიყენა ანალიზის სხვადასხვა ტიპი: • • • • სამართლებრივი ბაზისა და მარეგულირებელი ნორმების ანალიზი; დოკუმენტური ინფორმაციის ანალიზი; სტატისტიკური ინფორმაციის ანალიზი; სამსახურში შესაბამის პასუხისმგებელ პირებთან ინტერვიუებ ი. აუდიტის ჯგუფის მიერ განხორციელებული აუდიტორული პროცედურები დეტალურად მოცემუ ლია დანართ №1-ში. ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში 11 2. ზოგადი ინფორმაცია საგანგებო სიტუაციების მართვ ის ძირითადი ფაზები ხანძარი, საგანგებო სიტუაც იების ერთ-ერთი სახეობ აა, რომელიც იწვევს მატერიალურ ზიანს, საფრთხეს უქმნის ადამიან ის სიცოცხლესა და ჯანმრთ ელობას, ზიანს აყენებს საზოგადოებრივ და სახელმწიფო ინტერესებს. ხანძრის, ისევე როგორც ყველა სახის საგანგებო სიტუაციის მარ თვის პროცესს, აქვს შემდეგი ძირითადი ფაზები5: სქემა 1. საგანგებო სიტუაც იების მართვის ძირითადი ფაზები პრევენცია აღდგენითი სამუშაოების ჩატარება საგანგებო სიტუაციების მართვის ძირითადი ფაზები მზადყოფნა რეაგირება ხანძრის პრევენციის გამართული სისტემის არსებობას განსაკუთრებული როლი ენიჭება ხან ძრის შედეგების და მისი უარყოფითი ზემოქმედების შემცირებისათვის, რაც, თავის მხრივ, უზ რუნველყოფს სახელმწიფოს მხრიდან ნაკლები რესურსის გამოყენებას რეაგირების ღონისძი ებებსა და აღდგენითი სამუშაოების ჩატარებაზე. 5 საქართველოს კანონი „სამოქალაქო უსაფრთხოების შესახებ“, 2018 წელი. 12 ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში სამოქალაქო უსაფრთხოების სისტემის რეფორმა 2018 წელი სამოქალაქო უსაფრთხოების სისტემის რეფორმირების წელია. რეფორმის ფარგ ლებში განხორციელებული ცვლილებები შეჯამებულია ქვემოთ მოცემულ სქემაში. სქემა 2. სამოქალაქო უსაფრთხოების რეფორმის ფარგლებში განხორციელებული ცვლილებები > დამტკიცდა სრულიად განახლებული სამოქა ლაქო უსაფრთხოების შესახებ კანონი. > გაიზარდა სახანძრო უსაფრთხოებ ის მოთხოვ ნების დარღვევებისთვ ის დაწესებული ჯარიმები. 2018 წლის ივნისი 2018 წლის ნოემბერი 2017 წლის დეკემბერი 2018 წლის აგვისტო > შეიქმნ ა სპეციალური დანიშნულების სახელ მწიფო დაწესებულება − საგანგებო სიტუაციე ბის მართვის სამსახური, რომელსაც დაექვემდე ბარა სსიპ - საგანგებო სიტუაციების მართვის სააგენტო. > განხორციელდა სააგენტოს ლიკვიდაცია და მისი ფუნქციები მთლიანად გადაეცა საგანგებო სიტუაციების მართვის სამსახურს. > გაიზარდა სახანძრო ზედამხედველობას დაქვემდებარებული ობიექტების ნუსხა. ხანძრის პრევენციის მთავარი სახელმწიფო მექანიზმები ხანძრების პრევენციის მთავარ მექანიზმს წარმოადგენს სახელმწ იფო სახანძრ ო ზედამხედვე ლობა, რომლის ფარგლებშიც სახელმწიფო სახანძრ ო ზედამხედველობას დაქვემდებარებულ ობიექტებში (შემდგომ − ობიექტი) მოწმდება სახანძრ ო უსაფრთ ხოებ ის მოთხოვნების დაცვა. სახანძრო ზედამხედველობის განხორციელ ების დებულების მიხედვით,6 ზედამხედველობის ძირითადი მიმართულებებია: სამსახურის ინსპექტორების მიერ ობიექტებში განხორციელ ებუ ლი სახანძრო-ტექნიკური შემოწმებები და ობიექტების მშენებლობის ნებართვ ის გაცემის პრო ცესში მონაწილეობა. 6 სახელმწიფო სახანძრო ზედამხედველობის განხორციელების წესებსა და პირობებს სამსახურისთვის აწესრიგებს საქართველოს მთავრობის №371 დადგენილებით დამტკიცებული „დებულება საქართველოში სახელმწიფო სახანძრო და სამოქალაქო უსაფრთხოების ზედამხედველობის განხორციელების შესახებ”. ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში 13 აღნიშნულმა ორმა მექანიზმმა უნდა უზრუნველყოს როგორც ძველი, ასევე ახალი მშენებლო ბებისთვის სახანძრო უსაფრთხოების მოთხოვნების დაცვა (დეტალურად იხ. ქვეთავები − 2.1 და 2.2). სქემა 3. სამსახურის მექანიზმები სახანძრო უსაფრთხოების უზრუნველსაყოფად სამსახურის საქმიანობის სახე ობიექტის სახანძროტექნიკური შემოწმება ობიექტის მშენებლობის ნებართვის გაცემის პროცესში მონაწილეობა ახალი და ძველი შენობები ახალი მშენებლობები საქართველოში სახანძრო უსაფრთხოებ ის ზოგად მოთხოვნებს განსაზღვრავს ტექნიკური რეგ ლამენტი,7 ხოლო ახალი მშენებლობების სახანძრო უსაფრთხოებ ის მოთხოვნებთან შესაბა მისობის შესწავლა ხორციელდება საქართველოს მთავრობის №41 დადგენილებით დამტ კიცებული „შენობა-ნაგებობის უსაფრთ ხოებ ის წესების“ ტექნიკური რეგლამენტის (შემდგომ − შენობა-ნაგებობების უსაფრთ ხოებ ის ტექნიკური რეგლამენტი) მიხედვით. აღნიშნული დად გენილება 2017 წელს ამოქმედდა. გარდა ზემოთ აღნიშნული რეგულაციებ ისა, სამსახური სახანძრო ზედამხედველობის პრო ცესში იყენებს საქართველოში სამოქმედოდ დაშვებულ სამშენებლო ნორმებსა და წესებს (შემდგომ − სნიპ-ები), ხოლო თბილისის მერია 2017 წლიდან სამშენებლო პროექტის შეთანხ მებისას ითხოვს სახანძრო უსაფრთხოებ ის საექსპერტო შეფასებას. ზედამხედველობას დაქვემდებარებული ობიექტები 2018 წლის 1 აგვისტოდან ზედამხედველობას დაქვემდებარებული ობიექტების სია შემოიფარ გლება შემდეგი კატეგორიის ობიექტებით: • სახელმწიფო ხელისუფლებისა და მუნიციპალიტეტის ორგანოების კუთვნილი შენობა- ნაგებობები; 7 საქართველოს მთავრობის №370 დადგენილებით დამტკიცებული „ტექნიკური რეგლამენტი სახანძრო უსაფრთხოების წესებისა და პირობების შესახებ“. 14 ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში • • • • • • • • • საგანმანათლებლო, სააღმზრდ ელო, სპორტული, სამედიცინო და სანახაობრივი და ნიშნულების შენობა-ნაგებობები; კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლთა ნუსხაში შეტანილი ობიექტები; 28 მეტრზე მაღალი ან 2 და 2-ზე მეტი მიწისქვეშა სართულის მქონე საზოგადოებრივი დანიშნულების შენობა-ნაგებობები; მრავალფუნქციური შენობები და კომპლექსები, სავაჭრო ცენტრ ები და კომპლექსები, ჰიპერმარკეტები, საკლუბო და გასართობ-დ ასასვენებელი ცენტრ ები, სასტუმროების (მათ შორის, საოჯ ახო სასტუმროს), ტურისტული ბაზების, სანატორიუმების, დასასვენე ბელი სახლების, კემპინგების და საზოგადოებრივი კვების ობიექტების შენობა-ნაგებო ბები; 2,000 კვ.მ და მეტი საერთო ფართობის მქონე საცალო და საბითუმო სავაჭრო დანიშნუ ლების შენობა-ნაგებობები/ტერიტორია; 500 კუბ.მ და მეტი საერთო მოცულობის ავზების მქონე ნავთობის ბაზები და ტერმინა ლები, ავტოგასამართი სადგურებისა და კომპლექსების თბოელექტრ ოსადგურებისა და ჰიდროელექტროსადგურების შენობა-ნაგებობები; 1,000 კვ.მ და მეტი ფართობის მქონე ხანძარსაშიში ნივთიერ ების, მასალის, პროდუქცი ისა და ნედლეულის სასაწყობო შენობა-ნაგებობები და სათავსები; მარცვლეულის შესანახი ან/და გადამამუშავებელი საწარმოები (წისქვილკომბინატები), აფეთქებახანძარსაშიში ობიექტები, აგრეთვე ხანძარსაშიში ობიექტები, რომლებსაც აფეთქებახანძარსაშიში სათავსი ან/დ ა უბანი აქვს; სახანძრო ჰიდრანტები. ჩამოთვლილი ობიექტებიდან, 2018 წლის აგვისტოდან, რეფორმირების ეტაპზე ზედამხედვე ლობას დაქვემდებარებული ობიექტების სიას დაემ ატა ყველა ტიპის სასტუმრო (მათ შორის, საოჯახო), საკლუბო და გასართობ-დ ასასვენებელი ცენტრები, ჰიდრანტები, საზოგადოებრივი კვების ობიექტები, სავაჭრო დანიშნულების, თბოელექტრ ოსადგურებისა და ჰიდროელ ექტრო სადგურების შენობა-ნაგებობები. აღნიშნული ცვლილების შედეგად, ობიექტების სია მხოლოდ სასტუმროებისა და რესტორნების ხარჯზე, დაახლოებით, 6,000-ით გაიზრდება8 და სულ მცირე, 15,000 ობიექტს9 მოიცავს. საქართველოში სახანძრო ზედამხედველობას არ ექვემდებარება საცხოვრებელი დანიშნულე ბის ობიექტები, თუმცა 2016-2018 წლებში10 მომხდარი ხანძრების/წაკიდებების სტატისტიკის მი ხედვით, შენობა-ნაგებობებში მომხდარი ხანძრებისა და წაკიდებების 70% მოდის საცხოვრებე ლი დანიშნულების შენობებზე. ქვემოთ მოცემული ცხრილი აჩვენებს 2016-2018 წლებში ხანძრ ების/წაკიდებების გადანაწილე ბას ობიექტების მიხედვით. 8 საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური, ბიზნესრეგისტრი საქმიანობის სახეების მიხედვით 2018 წლის 1 ივნისის მდგომარეობით: http://geostat.ge/?action=page&p_id=469&lang=geo 9 რეფორმამდე არსებული ობიექტების რაოდენობად აღებულია 2017 წელს შემოწმებული ობიექტების რაოდენობა (მხოლოდ დეტალური და საკონტროლო სახანძრო-ტექნიკური შემოწმებების ჯამი), რადგან სამსახურის ტერიტორიულ ერთეულებს სამოქმედო გეგმაში სრულად არ ჰქონდათ აღრიცხული ზედამხედველობას დაქვემდებარებული ობიექტების სია. 10 ინფორმაცია 2018 წლის ხანძრების/წაკიდებების შესახებ მოწოდებულია 2018 წლის 21 ოქტომბრის მდგომარეობით. ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში 15 ცხრილი 1. შენობა-ნაგებობებში მომხდარი ხანძრ ების/წაკიდებების გადანაწილება ობიექტების მიხედვით 2016-2018 წლებში ობიექტები ხანძრების/ წაკიდებების რაოდენობა % სახანძრო ზედამხედველობა საცხოვრებელი დანიშნულების შენობები 8,128 70% არ ექვემდებარება სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების შენობა-ნაგებობები 732 6% ნაწილი ექვემდებარება საწარმოო დანიშნულების შენობები 480 4% ნაწილი ექვემდებარება სავაჭრო საწარმოების შენობები, ნაგებობები და სათავსები 409 4% ნაწილი ექვემდებარება სამრეწველო დანიშნულების ნაგებობები, დანადგარები 398 3% ნაწილი ექვემდებარება მოსახლეობის სერვისული მომსახურების შენობები, ნაგებობები 379 3% ნაწილი ექვემდებარება სხვა ტიპის შენობა-ნაგებობები 1,073 10% - პრაქტიკის მიხედვით,11 ევროპის ზოგიერთ ქვეყანაში საცხოვრებელი დანიშნულების შენობა-ნაგე ბობებში ტარდება სახანძრო შემოწმებები (ფინეთი, საბერძნეთი, იტალია, პორტუგალია, სლოვენია). ამასთანავე, ზოგიერთ ქვეყანაში, სადაც სახანძრ ო შემოწმებები არ ტარდება, სახანძრო უსაფრთ ხოე ბის უზრუნველსაყოფად, საჭიროებებიდან გამომდინარე, დადგენილია პრევენციის სხვა ზომები.12 როგორც აუდიტის მასშტაბის ქვეთავში აღინიშნა, აუდიტის ანგარიშში განხილულია მხოლოდ ზედამხედველობას დაქვემდებარებულ ობიექტებში განხორციელ ებული სახანძრ ო-ტექნიკური შემოწმების პროცესი. სახანძრო ზედამხედველობის განსახორციელებლად გამოყოფილი რესურსები 2017 წელს სახელმწ იფო სახანძრო ზედამხედველობის მიმართულებით დასაქმებული იყო 201 ინსპ ექტორი. ინსპექტორები გადანაწილებული იყვნენ საქართვ ელოს რეგიონებსა და თბილი სის რაიონებში. თბილისის რაიონულ ინსპექტორებს კურირებდა თბილისის საგანგებო სიტუა ციების მართვის მთავარი სამმართველო. 2018 წელს, მიმდინარე რეფორმის ფარგლებში, ინსპექტორების რაოდ ენობა 6-ჯერ (32 ინსპექ ტორამდე) შემცირდა, მიუხედავად იმისა, რომ შესამოწმებელი ობიექტების რაოდ ენობა დაახ ლოებით 1.6-ჯერ გაიზარდა (სულ მცირე, 15,000 ობიექტამდე). ცვლილების შემდგომ, ინსპექ ტორები მხოლოდ თბილისში არიან განთავსებულნი. იმ დაშვებით, რომ საშუალო სიდიდის და სირთულის ობიექტის შემოწმებას ორი13 ინსპექტორი 1 დღეს მოანდომებს და სამუშაო დღეებს მხოლოდ სახანძრო-ტექნიკურ შემოწმებას დაუთმობს,14 32 ინსპექტორი წელიწადში დაახლოებით 4,000 ობიექტს შეამოწმებს (ზედამხედველობას დაქ ვემდებარებული ობიექტების მესამედზე ნაკლებს). 11 Swedish Rescue Service Agency - Prevention of fires and other incidents, report and recommendations, 2003. მაგალითად, ბელგიაში ყველა ბინის მესაკუთრე ვალდებულია ჰქონდეს ელექტროობის ინსპექტირების მოქმედი სერტიფიკატი. ფინეთში, დანიასა და ბელგიაში ბინის მესაკუთრეები ვალდებულნი არიან გარკვეული პერიოდულობით უზრუნველყონ საკვამურების წმენდა სპეციალიზებული კომპანიის მიერ. ევროპის უმეტეს ქვეყანაში − ბინებში, მოთხოვნის შესაბამისად, დამონტაჟებულია კვამლის დეტექტორები, რაც უზრუნველყოფს ხანძრების დროულ აღმოჩენას (დანია, ფინეთი, ნორვეგია, შვედეთი). 13 სამსახურის განცხადებით, 2019 წლიდან შემოწმებაზე 2 ინსპექტორზე ნაკლები არ ივლის. 14 ინსპექტორის მოვალეობა 2018 წლის რეორგანიზაციამდე იყო ხანძრების/წაკიდებების აქტის და აღრიცხვის ბარათების შედგენა. 12 16 ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში საშუალოვადიან და გრძელვადიან სტრატეგიაზე ნეგატიურად მოქმედებს სამსახურის მაღალი რგოლის მენეჯმენტის ხშირი ცვლილება, რომელიც 2017-2018 წლებში 5-ჯერ განხორციელდა. მნიშვნელოვანი იყო განხორციელებული სტრუქტურული ცვლილებებიც − სააგენტოს შინაგან საქმეთა სამინისტროდან გამოყოფა, პრემიერ-მინისტრის უშუალო დაქვემდებარებაში ცალკე სამსახურის ჩამოყალიბება და შემდგომ − სააგენტოს ლიკვიდაცია. აუდიტის დამტკ იცების პე რიოდში კვლავ განხორციელდა ცვლილებები და 2019 წლის 1 იანვრიდან სამსახური კვლავ საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტრ ოს დაქვემდებარებაში აგრძ ელებს საქმიანობას. სახანძრო ზედამხედველობის მიმართულებით 2017 წელს სამსახურის ჯამური ბიუჯეტის მხო ლოდ 4%, ანუ 2.7 მილიონი ლარი დაიხარჯა. 2.1 სახანძრო-ტექნიკური შემოწმება ობიექტებში სახანძრო უსაფრთხოების მოთხოვნათა დაცვაზე კონტროლის და გამოვლენილი დარღვევების აღმოფხვრ ის მიზნით, სამსახური ახორციელებს: დეტალურ, საკონტრ ოლო და 15 მიზნობრივ სახანძრო-ტექნიკურ შემოწმებებს. 2017 წელს საქართველოს მასშტაბით სახელმწიფო სახანძრო ზედამხედველობის მიმართუ ლებით დასაქმებული 201 ინსპექტორის მიერ 11,676 შემოწმება განხორციელდა (იხ. გრაფიკი №3), რაც სამსახურის განცხადებით, თითქმის სრულად ფარავს 2017 წლის მდგომარეობით არსებულ სახანძრო ზედამხედველობას დაქვემდებარებულ ობიექტებს. გრაფიკი 3. 2017 წელს ჩატარებული შემოწმებების რაოდენობა შემოწმების სახის მიხედვით 7,000 5,845 6,000 5,000 4,000 3,258 2,000 1,000 საქართველო 2,573 3,000 664 1,198 თბილისი 828 0 დეტალური საკონტროლო მიზნობრივი შემოწმება შემოწმება შემოწმება შემოწმების დაგეგმვის, ჩატარებისა და შედეგებზე დაყრდ ნობით სამსახურის რეაგირების პრო ცესი შეჯამებულია ქვემოთ მოცემულ სქემაში. 15 საქართველოს მთავრობის 2015 წლის 23 ივლისის დადგენილება №371 „საქართველოში სახელმწიფო სახანძრო და სამოქალაქო უსაფრთხოების ზედამხედველობის განხორციელების შესახებ დებულების დამტკიცების თაობაზე“. ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში 17 სქემა 4. სახანძრო-ტექნიკური შემოწმების განხორციელების პროცესი ობიექტის დეტალური შემოწმების წლიურ გეგმასა და ინსპექტორის პირად გეგმა-გრაფიკში შეტანა საკონტროლო შემოწმებაზე განკარგულების გამოცემა და ობიექტში გაგზავნა დეტალურ შემოწმებაზე განკარგულების გამოცემა და ობიექტში გაგზავნა ობიექტის საკონტროლო შემოწმების წლიურ გეგმასა და ინსპექტორის პირად გეგმა-გრაფიკში შეტანა 1 წლის შემდეგ დეტალური შემოწმების ჩატარება საკონტროლო შემოწმების ჩატარება საკონტროლო შემოწმების შედეგებზე დაყრდნობით სამსახურის მხრიდან რეაგირება (ობიექტის დაჯარიმება/საქმიანობის შეჩერება) მიწერილობის (შესასრულებლად სავალდებულო ღონისძიებების ჩამონათვალი) შემუშავება და ობიექტთან გაგზავნა სამსახურს რეკომენდაციების შეუსრულებლობის შემთხვევაში გააჩნია შემდგ ომი რეაგირების ორი მექანიზმი: ობიექტის დაჯარიმება, ან სასამართლ ოს განჩინებით ობიექტის ან ცალკეულ ი სამუშაოების ჩატარების მთლიან ად, ან ნაწილობრივ შეჩერება. 2017 წელსა და 2018 წლის პირველ ნახევარში სამ შერჩეულ რაიონში სამსახურმა დააფიქსირა 265 დაჯარიმების ფაქტი, ხოლო საქართველოს მასშტ აბით საქმიანობის შეჩერების მხოლოდ 1 ფაქტია აღრიცხული. 2018 წლის ნოემბრიდან ჯარიმების ოდენობა 50-1,000 ლარიდან გაიზარდა 300-10,000 ლა რამდე. ჯარიმების ოდენობა დამოკიდებულია დარღვ ევის კატეგორიაზე. მაგალითად, საევა კუაციო გზებისთვის და სახანძრო სიგნალიზაციისთვ ის დადგენილი მოთხოვნების დარღვ ევა იწვევს დაჯარიმებას 1,000 ლარიდან 5,000 ლარამდე, ხოლო წყალმომარაგებისთვ ის და ხანძ რის ჩაქრობის პირველადი საშუალ ებებისათვის დადგენილი მოთხოვნების დარღვ ევა − 1,000 ლარის ოდენობით. 18 ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში 2.2 მშენებლობის ნებართვის გაცემის პროცესში მონაწილეობის მიღება ობიექტის მშენებლობის დროს, სახანძრო უსაფრთ ხოებ ის მოთხოვნები გათვალისწინებული უნდა იქნეს დაპროექტებისა და მშენებლობის სტადიებზე. შენობა-ნაგებობების16 სამივე სტადი ის ნებართვის გაცემას, აგრეთვე მშენებლობის სახელმწ იფო ზედამხედველობას და შენობის ექსპ ლუატაციაში მიღებას, ახორციელებს ადგილობრივი თვითმმართვ ელი ერთეულ ის აღმას რულებელი ორგანო. 2017 წელს შენობა-ნაგებობების უსაფრთხოებ ის ტექნიკური რეგლამენტის ამოქმედების შემ დეგ, საპროექტო დოკუმენტაციაზე მოითხოვება ექსპერტის დასკვ ნის წარდგენა, რომელიც აფასებს საპროექტო დოკუმენტაციის ტექნიკურ რეგლამენტთ ან შესაბამისობას.17 2018 წლიდან სავალდებულო გახდა ზედამხედველობას მიკუთვნებულ ობიექტებში სახანძრო უსაფრთხოების მოთხოვნების შეფასება არა მხოლოდ ექსპერტის, არამედ სამსახურის მიერაც, რომელიც ამზადებს დასკვნ ას აღნიშნულ საპროექტო დოკუმენტაციაზე. სამსახურის განცხადებით, შენობა-ნაგებობების უსაფრთხოების ტექნიკური რეგლამენტით ხელმძღვანელობა სირთულეებთან არის დაკავშირებული, რადგან იგი შესაბამისობაშია მო საყვანი საქართველოს რეალობასთან (ამჟამად დაფუძნებულია ამერიკულ სტანდარტებზე). ამასთანავე, აღნიშნული დოკუმენტი ახორციელებს გადამისამართებას 40-ზე მეტ NFPA სტან დარტში18 კონკრ ეტული მუხლის მითითების გარეშე, რაც კიდევ უფრო ართულებს სახანძრო უსაფრთხოების მოთხოვნის გაგებას კონკრეტული საკითხის მიმართ. სირთულეს წარმოშობს აგრეთვე აღნიშნული სტანდარტების ქართული ვერსიის არარსებობა, რის გამოც სამსახური ტექნიკურ რეგლამენტთ ან ერთად ხელმძ ღვანელობს საქართველოში სამოქმედოდ დაშვებული სნიპ-ებითაც, გარე ექსპერტები კი სამშენებლო პროექტებს აფასებენ მხოლოდ შენობა-ნაგებობების უსაფრთხოებ ის ტექნიკური რეგლამენტით. 16 გარდა V კლასის შენობა-ნაგებობებისა (შენობა-ნაგებობები რისკის მომეტებული ფაქტორით), რომლის მშენებლობის ნებართვის გაცემასა და მშენებლობის სახელმწიფო ზედამხედველობას ახორციელებს საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს სსიპ − ტექნიკური და სამშენებლო ზედამხედველობის სააგენტო. 17 საქართველოს მთავრობის 2009 წლის 24 მარტის დადგენილება №57 „მშენებლობის ნებართვის გაცემის წესისა და სანებართვო პირობების შესახებ“. 18 NFPA სტანდარტები − www.nfpa.org ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში 19 აუდიტის მიგნებები 3. სახანძრო-ტექნიკური შემოწმებების დაგეგმვის პროცესი სამსახურის მიერ შემოწმებების დაგეგმვის პროცესი ხორციელდება სქემაში მოცემული ეტაპე ბის მიხედვით: სქემა 5. ინსპექტირების დაგეგმვის პროცესი ობიექტების იდენტიფიცირება მნიშვნელოვანი/ რისკიანი სფეროების იდენტიფიკაცია რესურსების გაანგარიშება გეგმის შემუშავება 3.1 სახანძრო ზედამხედველობას დაქვემდებარებული ობიექტების სიის სისრულე ზედამხედველობას დაქვემდებარებული ობიექტების სია განსაზღვრულია „სამოქალაქო უსაფ რთხოების შესახებ“ კანონში (ობიექტების შესახებ ინფორმაცია იხ. მე-2 თავში). სამსახური ად გენს შესამოწმებელი ობიექტების წლიურ სამოქმედო გეგმას, რომელიც განახლებადი დოკუ მენტია. შესწავლის შედეგად გამოვლინდა, რომ სამსახურის ხელთ არსებული ობიექტების სია სრული არ იყო. კერძოდ, აუდიტის ჯგუფმა საცნობარო ვებგვერდზ ე19 მოიძია ბოლო წლებში უწყვეტად ფუნქციონირებადი 231 ობიექტი, რომელიც თავისი ფუნქციით ზედამხედველობას ექვემდება რებოდა. აქედან 41 (18%) ობიექტი სამსახურს აღრიცხული არ ჰქონდა. შესაბამისად, აღნიშ ნულ ობიექტებში შემოწმება არ ჩატარებულა. აღნიშნულის მიზეზი იყო ის, რომ სამსახურს არ ჰქონდა ობიექტების შესახებ ინფორმაციის მო ძიების საიმედო წყარო (მაგალითად, შემოსავლების სამსახური) და ინსპექტორები ობიექტე ბის მოძიებას ახორციელებდნენ საკუთარი ძალებით. აუდიტის პერიოდში ინსპექტორები ობი ექტებს აღრიცხავდნენ მიკუთვნებულ უბნებში ფიზიკური იდენტიფიკაციის საშუალებით, ხოლო გაუქმებული ობიექტების შესახებ ინფორმაციას იგებდნენ მაშინ, როდესაც ობიექტს აფრთხი ლებდნენ შემოწმების დაწყების თაობაზე ან უშუალოდ ადგილზე მისვლისას. მოსალოდნელია, რომ 2018 წელს სამსახურში განხორციელ ებული რეორგანიზაციის და საკა ნონმდებლო ცვლილებების შემდეგ, კარდაკარ აღრიცხვის პრინციპი კიდევ უფრო ნაკლებად ეფექტიან ი გახდება, რადგან გაიზარდა ობიექტების სია, ხოლო ინსპექტორების რაოდ ენობა შემცირდა. ამასთანავე, ინსპექტორები მხოლოდ თბილისში არიან განთავსებულნი. 19 www.yell.ge-ზე მოძიებულ იქნა სააღმზრდელო, სპორტული, სამედიცინო დანიშნულების შენობებისა და გასართობ-დასასვენებელი ცენტრების სია. 20 ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში 2018 წლის ნოემბერში სამსახურმა წერილობით მიმართა შემოსავლების სამსახურს რესტორ ნებისა და სასტუმროების ტიპის დაწესებულებების შესახებ ინფორმაციის მოპოვების მიზნით, თუმცა, უშედეგოდ. საგადასახადო კოდექსის მიხედვით, საგადასახადო ორგანოს მიერ გადასახადის გადამხდე ლის შესახებ მიღებული ინფორმაცია საგადასახადო საიდუმლოებ ას განეკუთვნ ება. აღნიშნუ ლი ინფორმაციის გაცემის უფლება საგადასახადო ორგანოს აქვს მხოლოდ საგადასახადო კო დექსშ ი განსაზღვრულ უწყებებზე,20 რომელთა სიაში სამსახური არ იყო. ინსპექტირებისთვის ბაზების ფორმირების უკეთესი პრაქტიკა საქართველოში სსიპ − სურსათის ეროვნული სააგენტოს მიერ ბიზნესოპერატორების ბაზები იძებნება სსიპ − საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს მეშვეობით. კერძოდ, პერიოდულად სა აგენტო იღებს ინფორმაციას ეკონომიკური საქმიანობის რეესტრიდან, რომელშიც ასახუ ლია ინფორმაცია ბიზნესოპერატორის ეკონომიკური საქმიანობის, მისი ცვლილებისა და შეწყვეტის, ასევე ეკონომიკური საქმიანობის ადგილის (მისამართის) შესახებ. თუმცა, ეკონომიკური საქმიან ობის რეესტრ შ ი რეგისტრ აცია სავალდებულოა მხო ლოდ ზოგიერთი ტიპის საქმიან ობის კატეგორიისთვის და აღნიშნული რეესტრი ზე დამხედველობას დაქვემდებარებული ყველა ტიპის ობიექტის იდენტიფიცირების მიზ ნით ვერ იქნება გამოყენებული. ობიექტების იდენტიფიცირება მნიშვნელოვანი/ რისკიანი სფეროების იდენტიფიკაცია რესურსების გაანგარიშება გეგმის შემუშავება 3.2 ინსპექტირების ობიექტების შერჩევისათვის აუცილებელი სტატისტიკური მონაცემები და შერჩევის მეთოდოლოგია რისკიანი სფეროების იდენტიფიცირება გულისხმობს ისეთი ობიექტების გამოვლენას, სადაც ხშირია ხანძრის შემთხვევები ან მაღალია ხანძრის გაჩენის ალბათობა, თუმცა შემოწმებები ვერ დაიგეგმება მხოლოდ აღნიშნული მაჩვენებლის გათვალისწინებით. მაგალითად, ხანძრის გაჩენის ალბათობასთან ერთად მნიშვნელოვანია ხანძრის შემთხვევაში შედეგების გავლენის გათვალისწინება (მოსალოდნელი ზარალის, დაღუპულთა და ტრავმირებულთა რაოდ ენობის და სხვ.). ამასთანავე, წინა შემოწმების შედეგები შესაძლოა გახდეს მომდევნო შემოწმების ჩატარების საფუძველი, მაგალითად, შესაძლოა ყურადღება გამახვილდეს იმ ობიექტების შემოწმებაზე, რომელთა რეკომენდაციების შესრულების მაჩვენებელი დაბალია და დარღვევები სერიოზუ ლი ზიან ის მომტანია და პირიქით, განმეორ ებითი შემოწმება არ ჩატარდეს იმ შემთხვევაში, თუ ობიექტში მცირე რაოდენობის მსუბუქი დარღვ ევები იყო. 20 საქართველოს საგადასახადო კოდექსი, მუხლი 39. ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში 21 ობიექტების რისკზე დაფუძნებული შერჩევის მეთოდოლოგია სახანძრო ზედამხედველობის განხორციელ ების დებულების მიხედვით, განსაკუთრებული მნიშ ვნელობის ობიექტების დეტალური შემოწმება ხორციელდება სამ წელიწადში ერთხელ, ხოლო საკონტროლო შემოწმება ყოველწლიურად. დარჩენილი ობიექტების შემოწმების ვადებს ადგენს თავად ზედამხედველობის ორგანო, შესაბამისი პირობების და გარემოებების გათვალისწინებით. სამსახურს, 2018 წლის რეფორმამდე, სამოქმედო გეგმაში შეჰქონდა ყველა ობიექტი, რომელ ზედაც გააჩნდა ინფორმაცია და წლის განმავლობაში ამოწმებდა მათ. შესაბამისად, რისკზე დაფუძნებული ობიექტების შერჩევა არ ხორციელდებოდა. ზედამხედველობას დაქვემდებარებული ობიექტების გაზრდ ისა და რესურსების შემცირების ფონზე სამსახურის მიერ ობიექტების შერჩევის მეთოდოლოგია და შესაბამისი კრიტერიუმები არ შემუშავებულა. შესწავლის შედეგად გამოვლინდა, რომ სამ შერჩეულ რაიონში განსაკუთრებული მნიშვნელო ბის ობიექტები სამოქმედო გეგმაში შეტანილი ობიექტების ნახევარზე მეტია. შესაბამისად, იმ დაშვებით, რომ შემცირებული რესურსებით, დაახლოებით, 4,000 ობიექტის შემოწმებაა შესაძ ლებელი, სამსახურის ადამიანური რესურსები მხოლოდ განსაკუთრებული მნიშვნელობის ობი ექტების შემოწმებისთვისაც ვერ იქნება საკმარისი. აღნიშნული გარემოებების გათვალისწინე ბით, საჭიროა ობიექტებს მიენიჭოს პრიორ იტეტები და ამ მიზნით უნდა შემუშავდეს შესაბამისი მეთოდოლოგია. რისკების განსაზღვრისთვის საჭირო სტატისტიკური ინფორმაცია შესწავლის შედეგად გამოვლინდა, რომ აუდიტის პერიოდში სამსახური არ აღრიცხავდა სტა ტისტიკურ მონაცემებს კონკრეტულ ობიექტებში აღმოჩენილი დარღვ ევების რაოდ ენობის, სიმძიმისა და შეუსრულებელი რეკომენდაციების შესახებ. მიუხედავად იმისა, რომ 2018 წლის 1 აგვისტოდან შემოწმებების სტატისტიკის წარმოებ ას ახორციელებს სამსახურის ზედამხედ ველობის დეპარტამენტი, მისი გამოყენება სირთულეებთან არის დაკავშირებული, რადგან შეზღუდულია ისტორიული ინფორმაციის სისრულე და ხელმისაწვდომობა. ისტორიული ხანძრ ების/წაკიდებების აღრიცხვა წარმოებდა ხანძრის აღრიცხვის ბარათებით, რომელთაც 2018 წლის რეფორმამდე21 ავსებდა ინსპექტორი.22 ამასთანავე, ბარათებში ასახუ ლი ინფორმაციის ნაწილის მიწოდება ხორციელდება შინაგან საქმეთა სამინისტროს ტერიტო რიული დანაყოფებიდან, რომელიც ხანძრის შემთხვევაში ატარებს გამოძიებ ას და მიზეზებისა და ზარალის შესახებ ინფორმაციას აწვდის სამსახურს. სამსახურის სტრატეგიული დაგეგმვისა და ტექნოლოგიური განვითარების დეპარტამენტში ყოველთვიურად თავს იყრის შევსებული ბარათები და ხორციელდება მათი ელექტრ ონული სახით კონსოლიდირება. ელექტრონული სახით კონსოლიდირებული 2016-2018 წლების ხანძრ ების ბაზების ანალიზის შედეგად დადგინდა, რომ გაჩენილი ხანძრ ების შესახებ სტატისტიკა არასრულადაა წარმოებუ ლი (იხ. ცხრილი 2). 21 რეფორმის შემდგომ, ინსპექტორების აღნიშნული ფუნქცია გადაეცათ მეხანძრე-მაშველებს. 22 საქართველოს შინაგან საქმეთა მინისტრის 2015 წლის 1 სექტემბრის ბრძანება №636 „ხანძრის და მისი შედეგების აღრიცხვის წესის დამტკიცების შესახებ“. 22 ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში ცხრილი 2. ხანძრების პროცენტული წილი, რომელთა სტატისტიკური მაჩვენებლები არ არის შეტანილი 2016-2018 წლების მონაცემთა ბაზაში23 მონაცემი ხანძრების პროცენტული წილი, რომელთა სტატისტიკური მაჩვენებლები არ არის შეტანილი 2016-2018 წლების მონაცემთა ბაზაში დაღუპვის/ტრავმირების ხელშემწყობი პირობები 84% ხანძრის განვითარების მიზეზები 79% ზარალის ოდენობა 64% დაღუპვის მიზეზები 40% ობიექტის დაქვემდებარება სახანძრო ზედამხედველობაზე 34% ხანძრის გაჩენის მიზეზები 10% სამსახურის განცხადებით, ინსპექტორის კომპეტენციაში არ შედის, დაადგინოს ხანძრის გაჩენის/ განვითარების მიზეზები და ზარალი, რასაც ტრადიციულად შინაგან საქმეთა სამინისტროს ტერი ტორიული ორგანოები ახორციელებენ. თუმცა, როგორც ცხრილიდან ჩანს, ხანძრების 34%-ის შემ თხვევაში, შეუვსებელია მონაცემი იმის შესახებ, ობიექტი მიეკ უთვნება თუ არა ზედამხედველობას, რაც ცალსახად ინსპექტორის ვალდებულება იყო. ამასთანავე, ელექტრონულ ბაზაში ვერ ხერხდე ბა ხანძრის ობიექტის იდენტიფიცირება, რადგან ხანძრის აღრიცხვის ბარათებიდან ელექტრონულ ბაზაში არ ხორციელდება ობიექტის დასახელებისა და მისამართის გადატანა. არასრულად წარმოდგენილი სტატისტიკური ინფორმაცია ხელს უშლის იმ ზედამხედველობას დაქვემდებარებული ობიექტების ტიპის დადგენას, სადაც ხანძრ ები განსაკუთრებით ზარალია ნია და აფერხებს კრიტიკული/სისტემური პრობლემებისა და შეუსაბამობების გამოვლენას, სა პასუხო ღონისძიებების დაგეგმვის მიზნით. ობიექტების იდენტიფიცირება მნიშვნელოვანი/ რისკიანი სფეროების იდენტიფიკაცია რესურსების გაანგარიშება გეგმის შემუშავება 3.3 ინსპ ექტირების რესურსების გაანგარიშება ინსპექტორების განაწილება შესწავლის შედეგად გამოვლინდა, რომ ტერიტორიულ ერთეულ ებზე ინსპექტორები არ იყვნენ გადანაწილებული ობიექტების რაოდენობის გათვალისწინებით. მაგალითად, მთაწმინდა-კრ წანისის რაიონში დასაქმებული ინსპექტორების რაოდ ენობა 2017 წელს მეტი იყო, ვიდრე ვა კე-საბურთალოს რაიონში დასაქმებული ინსპექტორების რაოდ ენობა, მაშინ როცა, ამ უკანას კნელში უფრო მეტი რაოდენობის ზედამხედველობას დაქვემდებარებული ობიექტია. შერჩეულ რაიონებში, 2017 წელს, ინსპექტორების დატვირთვის მაჩვენებლის შესწავლის შედე გად გამოვლინდა, რომ 1 ინსპექტორის მიერ ჩატარებული შემოწმებების საშუალო მაჩვენებე ლი მნიშვნ ელოვნად განსხვავდებოდა თბილისის რაიონ ებში. 23 აღნიშნული მაჩვენებელი არ შეიცავს წაკიდებებს. 2016-2018 წლებში შენობა-ნაგებობებში გაჩნდა 6,036 ხანძარი. ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში 23 გრაფიკი 4. რაიონების მიხედვით, 2017 წელს, საშუალ ოდ, ერთი ინსპექტორის მიერ ჩატარებუ ლი შემოწმებების რაოდენობა თვეში 12 10 10 9 8 6 4 4 2 0 მთაწმინდა- კრწანისის ისანი- სამგორის რაიონი რაიონი ვაკე- საბურთალოს რაიონი 1 ინსპექტორის დატვირთვა რაიონში 2018 წელს „სამოქალაქო უსაფრთხოების“ კანონში შეტანილი ცვლილების შემდგომ, სამსახურში განხორციელებული რეორგანიზაციის შედეგად, აღარ არსებობს რაიო ნულ-ტერიტორიული და ყოფა. ინსპექტორები განთავსებულნი არიან თბილისში და შემოწმებებს ატარებენ როგორც დე დაქალაქში, ისე რეგიონებში. შესაბამისად, ინსპ ექტორებს შემოწმების ჩატარების მიზნით, უწევთ თბილისიდან რეგიონში წასვლა, რაც დამატებით დროის რესურსთანაა დაკავშირებული. სამსახურში არ არის განსაზღვრ ული როგორ განაწილდება ინსპექტორებზე ობიექტები და რამდენი ინსპ ექტორი ივლის შემოწმებაზე (2018 წლის პირველი ნახევრის მონაცემთა მიხედ ვით, შემოწმებების 96%-ში ერთი ინსპექტორი იმყოფებოდა შემოწმებაზე, თუმცა სამსახურის განცხადებით, 2019 წლიდან შემოწმებაზე 2 ინსპექტორზე ნაკლები არ ივლის). შემოწმებისთვის საჭირო დროის გაანგარიშება სამსახურს არ აქვს განსაზღვრული კონკრეტული ტიპის ობიექტის საკონტროლო და დეტალუ რი შემოწმებისათვის საჭირო საშუალ ო დრო. დეტალური შემოწმების პროცედურა საკონტრო ლო შემოწმებაზე გაცილებით კომპლ ექსურია და მოიცავს შემდეგ ეტაპებს: სქემა 6. დეტალური შემოწმების განხორციელების ეტაპები ობიექტზე ყველა სახანძრო უსაფრთხოების მოთხოვნასთან შესაბამისობის შეფასება სამსახურში მიწერილობის შედგენა და ვიზირების პროცედურები მიწერილობის მიტანა ობიექტზე და ჩაბარება საკონტროლო შემოწმების შემთხვევაში, ობიექტზე ხორციელდება მიწერილობაში ასახული დარღვევების შემოწმება და ადგილზე ჩაბარება, დარღვ ევების გამოუსწორებლობის შემთხვე ვაში კი, შედგება ჯარიმის ოქმი. აღნიშნულის მიუხედავად, შერჩეული რაიონების 2017 წლის სამოქმედო გეგმების ანალიზის შედეგად გამოვლინდა, რომ ინსპექტორისთვ ის დეტალურ და საკონტროლო შემოწმებაზე, 24 ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში უმეტეს შემთხვევაში გათვლ ილი იყო ერთი დღე, მაშინ როდესაც, ინსპექტორები ხშირ შემ თხვევაში, იმავე დროში რამდენიმე ობიექტს ამოწმებდნენ. კერძოდ, 2017 წელს ჩატარებული საკონტროლო შემოწმებების 40%-ზე მეტს ერთ დღეზე ნაკლები დასჭირდა. აღნიშნული ნორ მატივის არსებობა მნიშვნელოვანია ზედამხედველობის ხარისხის უზრუნველყოფის და ადამი ანური რესურსების დაგეგმვის კუთხით. მნიშვნელოვანი/ რისკიანი სფეროების იდენტიფიკაცია ობიექტების იდენტიფიცირება რესურსების გაანგარიშება გეგმის შემუშავება 3.4 საკონტროლო შემოწმებების დროულობა სახანძრო ზედამხედველობის განხორციელ ების დებულების მიხედვით, განსაკუთრებული მნიშვნელობის ობიექტების საკონტროლო შემოწმება უნდა მოხდეს ბოლო შემოწმებიდან არა უმეტეს ერთ წელიწადში. შესწავლის შედეგად გამოვლინდა, რომ 2017 წელს სამოქმედო გეგმაში შესული განსაკუთრე ბული მნიშვნ ელობის ობიექტების 47%-ის (231 ობიექტი) საკონტროლო შემოწმება დაიგეგმა ბოლო შემოწმებიდან ერთი წლის ვადის გადაცილებით, რის გამოც ამ ობიექტების 80%-ში შე მოწმებები დაგვიანებით ჩატარდა. ქვემოთ მოცემულ გრაფიკში ნაჩვენებია შერჩეულ რაიონ ებში 2017 წლის სამოქმედო გეგმაში შესული ობიექტების რაოდენობა, გადაცდომების დიაპაზონის მიხედვით. გრაფიკი 5. დაგვიან ებით დაგეგმილი საკონტროლო შემოწმებების რაოდენობა 150 126 100 67 38 50 0 1- 3 თვით გადაცილება 4 - 6 თვით გადაცილება ნახევარ წელზე მეტით გადაცილება რეკომენდაციები: • • სახელმწიფო სახანძრო ზედამხედველობას დაქვემდებარებული ობიექტების სრულად აღ რიცხვის მიზნით, სამსახურმა სხვა სახელმწიფო უწყებებთან (მაგალითად, შემოსავლების სამსახური) თანამშრომლობით სისტემურად უზრუნველყოს ობიექტების სიის დაზუსტება; სახანძრო-ტექნიკური შემოწმებების ოპტიმალურად განხორციელ ების მიზნით, სამსა ხურმა უზრუნველყოს შემოწმებების სათანადოდ დაგეგმვ ა, რისთვ ისაც აუცილებელია შემუშავდეს შესამოწმებელი ობიექტების შერჩევის კრიტერიუმები, მეთოდოლოგია და ინსპ ექტორების ობიექტებზე განაწილების სისტემა. ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში 25 4. გაცემული რეკომენდაციების ხარისხი სამსახურის საქმიან ობის მთავარი პროდუქტი ობიექტებისათვის შედგენილი მიწერილობაა, რომელშიც ასახულია სახანძრო უსაფრთ ხოებ ის დარღვ ევების აღმოფხვრისთვის განსახორ ციელებელი რეკომენდაციები. 4.1 სამსახურის მიერ გაცემული რეკომენდაციების გავლენა აუდიტის ჯგუფმა შეისწავლა სახანძრო ზედამხედველობას დაქვემდებარებული 32 ნახანძრა ლი ობიექტი.24 ხანძრის/წაკიდების გამომწვ ევი მიზეზები25 შედარდა იმ ნაკლოვანებებს, რომ ლებიც იდენტიფიცირებული იყო ინსპექტორების მიერ მოცემულ ობიექტებში ბოლო შემოწმე ბის დროს. 32-დან 17 ობიექტში გამოვლინდა, რომ ის ნაკლოვანებები, რომლებიც დაფიქსირებულია როგორც ხანძრის/წაკიდების გამომწვევი მიზეზი, ინსპექტორებს შემოწმებისას იდენტიფიცი რებული არ ჰქონდათ და შესაბამისად, მათზე არც რეკომენდაცია გაუციათ. აღნიშნული შესაძ ლოა ნაწილობრივ აიხსნას შემოწმებიდან ხანძრის გაჩენამდე პერიოდში მომხდარი ბუნებრივი ცვლილებებით ან შემოწმების ჩატარების შემდგომ მომხდ არი ადამიანური ჩარევით. თუმცა, იმ პირობებში, როდესაც დანერგილი არ არის რეკომენდაციებ ის სისრულისა და ხარისხის მონი ტორინგის სისტემა, ზემოთ მოყვანილი სტატისტიკა ხანძრის/წაკიდების მიზეზებსა და შემოწმე ბის შედეგებს შორის სხვაობაზე (ნახევარზე მეტ შემთხვევაში) შესაძლოა იყოს რეკომენდაციე ბის ხარისხის გაუმჯობესების აუცილებლობის ინდიკატორი. ცხრილი 3. ობიექტების რაოდენობა, რომლებზეც არ იყო გაცემული რეკომენდაცია ხანძრის/ წაკიდების გამომწვევ მიზეზებზე ან ხანძრის განვითარების ხელშემწყობ ფაქტორებზე ხანძრის/წაკიდების გამომწვევი მიზეზი/ ხანძრის განვითარების ხელშემწყობი ფაქტორი ობიექტების რაოდენობა, რომლებზეც არ იყო გაცემული რეკომენდაცია ავტომატური სახანძრო სიგნალიზაციის გაუმართაობა 1 ელექტრომოწყობილობების მოწყობისა და ექსპლუატაციის წესების დარღვევა 9 ღუმელების მოწყობისა და ექსპლუატაციის წესების დარღვევა 7 ინსპექტორის მიერ გაცემული რეკომენდაციების სისრულის და ხარისხის კონტროლის მექანიზმი როგორც 2017 წლის თათბირების ოქმების ანალიზით გამოვლინდა, მიწერილობების ხარისხი ხშირად არადამაკმაყოფილებელი იყო, რის გამოსასწორებლად განყოფილების უფროსებსა და თბილისის საგანგებო სიტუაციების მართვ ის მთავარი სამმართვ ელოს კურატორ-ინსპექ ტორებს დაევალათ გაემკაცრებინათ კონტრ ოლი მიწერილობების ხარისხზე. მიწერილობის 24 შერჩევის მეთოდოლოგია. იხ. დანართი 1, პუნქტი 3. 25 ხანძრის გაჩენის მიზეზი და ხანძრის განვითარების ხელშემწყობი ფაქტორი აღებულია სამსახურის მიერ მოწოდებული ელექტრონული სახით კონსოლიდირებული 2016-2018 წლების ხანძრების ბაზებიდან. 26 ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში ვიზირებას ახორციელებდნენ განყოფილების უფროსი და თბილისის საგანგებო სიტუაციების მართვ ის მთავარი სამმართველოს უფროსი. აღნიშნული კონტრ ოლი უზრუნველყოფდა, რომ მიწერილობაში ასახული რეკომენდაციებ ი ყოფილიყო გასაგებად შედგენილი და რეკომენდა ციას საფუძველი სწორად ჰქონოდა მითითებული, თუმცა ვერ უზრუნველყოფდა იმის დადგე ნას, ყველა დარღვევაზე იყო თუ არა გაცემული რეკომენდაცია. 2018 წლის აგვისტოს შემდეგ, ზოგიერთი ინსპექტორი შემოწმებისას ფოტოსურათების სახით აფიქსირებს დარღვევებს, თუმცა აღნიშნული არ ატარებს სისტემატურ ხასიათს და არ არის გაწერილი, რა როლს შეასრულებს ეს პროცესი ხარისხის კონტროლის უზრუნველსაყოფად. ინსპექტორების კვალიფიკაციის ამაღლების პოლიტიკა მიწერილობების ხარისხის გაუმჯობესების მიზნით, სამსახურს არ აქვს გაწერილი ინსპექტორე ბის კვალიფიკაციის ასამაღლებელი ღონისძიებ ები. ინსპექტორების უმეტესობა დანიშვნამდე მეხანძრე-მაშველად მუშაობდა და ამ რანგში გავლილი აქვს ტრენინგები ტექნიკური რეგლა მენტისა და სნიპ-ების შესახებ. სამსახურის განცხადებით, ინსპექტორებისთვის გამოცდილების გაზიარებისა და ხარვეზების გამოსწორების მიზნით ტარდება სამუშაო შეხვედრები, თუმცა აღნიშნული ტრენინგები/შეხვედრები არ აღირიცხება. რეორგანიზაციის შემდგომ სამსახურში შეიქმნა სასწავლო ცენტრ ი, რომელიც პასუხისმგებე ლია სამსახურის თანამშრომლების გადამზადებასა და კვალიფიკაციის ამაღლებაზე. სახანძ რო ზედამხედველობის მიმართულებით ინსპექტორების კვალიფიკაციის ამაღლების მიზნით, სასწავლო/ტრენინგის მოდული შემუშავებული არ არის. 4.2 რაიო ნების მიხედვით გაცემული რეკომენდაციების ერთგვაროვნება ინსპექტორების მიერ გაცემული რეკომენდაციებ ის ერთგვაროვნების შესწავლის მიზნით, აუდი ტის ჯგუფმა შერჩეულ რაიონებში შეისწავლა ტექნიკური რეგლამენტის ქვემოთ ჩამოთვლილ მოთხოვნებზე რეკომენდაციების გაცემის მაჩვენებელი: 1. აბრები ტელეფონის ნომრით უნდა გამოიკრას ხანძრ ის ჩაქრობის პირველადი საშუალებე ბის და შიდა სახანძრო ონკანების განთავსების ადგილებში, აგრეთვე საევ აკუაციო გასასვლე ლებთან. 2. საევაკუაციო გზებსა და გასასვლ ელებში განთავსებული უნდა იყოს სახანძრ ო უსაფრთხოე ბის ნიშნები. 3. ადამიანთა მასობრივი თავშეყრის ობიექტებისათვის (50 ადამიანზე მეტი) შემუშავებულ უნ და იქნეს ხანძრის პირობებში ევაკუაციის უზრუნველყოფისათვის პერსონალის მოქმედებების ინსტრუქცია. 4. საგანმანათლებლო, სააღმზრდელო, სამედიცინო და სხვა საზოგადოებრივი თავშეყრის ად გილებში საჭიროა ხანძრის დროს ადამიანთა მაუწყებლობის და ევაკუაციის მართვ ის სისტემე ბის დამონტაჟება. ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში 27 გრაფიკი 6. შერჩეული რეკომენდაციების გაცემის მაჩვენებელი რაიონების მიხედვით26 120% 98% 100% 76% 80% 63% 60% 37% 40% 20% 85% 75% 72% 0% 0% 0% 0% 6% 0% აბრების გამოკვრა გზებზე სახანძრო პერსონალის ხანძრის დროს ტელეფონის ნომრის უსაფრთხოების მოქმედებების ადამიანთა აღნიშვნით ნიშნების არსებობა ინსტრუქციის მაუწყებლობის და შემუშავება ევაკუაციის მართვის სისტემების დამონტაჟება მთაწმინდა - კრწანისის რაიონი ვაკე - საბურთალოს რაიონი ისანი - სამგორის რაიონი როგორც გრაფიკიდან ჩანს, სამივე რაიონს რეკომენდაციის გაცემის განსხვავებული მაჩვენე ბელი ჰქონდა, ხოლო კონკრ ეტული რეკომენდაცია ზოგ რაიონში საერთოდ არ გაიცემოდა. მაგალითად, №1 რეკომენდაცია არ გაიცემოდა მთაწმინდა-კრწ ანისის და ვაკე-საბურთალოს რაიონში, ხოლო №3 − ისანი-სამგორის რაიონში. აღსანიშნავია, რომ კონკრეტულ მოთხოვ ნაზე რეკომენდაციის არარსებობა პირდაპირ არ მიუთითებს, რომ ინსპექტორებმა თავი შეი კავეს კონკრ ეტული საკითხის შესწავლისგან. მაგალითად, №2 რეკომენდაცია არ გაიცემოდა ისანი-სამგორის რაიონში, თუმცა ამ რაიონში შემოწმებების 85%-ში გაიცა რეკომენდაცია №4, რომლის ერთ-ერთი ნაწილია №2 რეკომენდაცია. რეკომენდაციების არაერთგვაროვნად გაცემის ერთ- ერთ მიზეზს წარმოადგენდა ის, რომ ინ სპექტორებს შემოწმებისას არ ჰქონდათ ამ პროცესში გამოსაყენებელი შიდა სამუშაო დოკუ მენტები. მაგალითად, მათთვის არ იყო შემუშავებული შემოწმების პროცესში შესავსები ფორ მა ყველა ტიპის ობიექტისთვის, რომელიც გააერთიანებდა სახანძრ ო უსაფრთხოებ ის ყველა მნიშვნელოვან მოთხოვნას. რეფორმის შემდგომ, პროექტის სახით შემუშავდა შემოწმების პროცესში შესავსები ფორმა,27 თუმცა აღნიშნული ფორმა დამტკიცებული არ არის და არ გამოიყენება პრაქტიკაში. 26 მონაცემები დათვლილია 2018 წლის პირველი ნახევრის დეტალური მიწერილობების ანალიზის მიხედვით. 27 მხოლოდ საგანმანათლებლო და სამედიცინო დანიშნულების ობიექტებისათვის. 28 ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში ობიექტის შემოწმების დროს შესავსები ფორმის მაგალითი სსიპ − სურსათის ეროვნულ სააგ ენტოს შემუშავებული აქვს შემოწმების დროს შესავსე ბი ფორმა, რომელიც მოიცავს სხვადასხვა საკითხის მიმართ მოთხოვნებს. მოთხოვნე ბი კონკრეტულადაა ჩაშლილი და ინსპექტორს უწევს თითოეუ ლი მოთხოვნის მიმართ იმის განსაზღვრა, დაკმაყოფილებულია ის თუ არა. ქვემოთ მოცემულია ერთ-ერთი საკითხის მიმართ ობიექტის მოთხოვნების ნაწილი: 9. მოთხოვნები იმ სათავსის მიმართ, სადაც ხორციელდება სურსათის/ ცხოველის საკვების წარმოება ან/და გადამუშავება 9.1 შესასვლელები მოწყობილია ისე, რომ გამოირიცხოს საწარმოში სურსათის/ ცხოველის საკვების რაიმე სახით დაბინძურება 9.2 იატაკი: ადვილად გასაწმენდია; საჭიროების შემთხვევაში, იძლევა დეზინფიცირების საშუალებას; წყალგაუმტარია; შეწოვის უნარის არმქონეა; ირეცხება; დამზადებულია არატოქსიკური მასალისაგან; იძლევა ადეკვატური დრენაჟის საშუალებას. შეესაბამება არ შეესაბამება არ შეეს შენიშვნა (უარყოფითი შედეგის შემთხვევაში დასაბუთება) აბამება მითითებები გარდა ზემოაღნიშნულისა, სამსახურს არ აქვს შემუშავებული სახანძრ ო უსაფრთხოების მოთხოვნების ერთიანი კონსოლიდირებული სტანდარტი, რომელიც გააერთიანებს სახანძ რო უსაფრთხოების ყველა მოთხოვნას სხვადასხვ ა ფუნქციონ ალური დანიშნულების ობიექ ტისათვის. კერძოდ, ტექნიკური რეგლამენტი მოიცავს სახანძრო უსაფრთ ხოებ ისთვის ზოგად მოთხოვნებს სხვადასხვა ფუნქციონ ალური დანიშნულების ობიექტებისათვის, თუმცა არ ფა რავს ყველა მნიშვნელოვან საკითხს,28 რის გამოც ინსპექტორები, ქართული კანონმდებლობის გარდა, შემოწმებისას იყენებენ საქართველოში სამოქმედოდ დაშვებულ სნიპ-ებს, რომლებიც ქართულად ნათარგმნი არ არის. 28 მაგალითად, ტექნიკურ რეგლამენტში არ არის აღწერილი კონკრეტული ტიპის ობიექტისათვის რა სახის სახანძრო სიგნალიზაცია, ხანძრის ავტომატური ჩაქრობის დანადგარები, ხანძრის დროს ადამიანთა მაუწყებლობის და ევაკუაციის მართვის სისტემებია საჭირო. ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში 29 4.3 ხანძრებზე რეაგირების უნარების გაუმჯობესების მიზნით გაცემული რეკომენდაციები შენობებში სახანძრო უსაფრთხოების მოთხოვნების შესრულება არ არის ხანძრ ისგან დაცულო ბის 100%-იანი გარანტი. შესაბამისად, მნიშვნელოვანია შენობაში მყოფ ადამიანებს ჰქონდეთ ხანძარზე დროული რეაგირების უნარი. ტექნიკური რეგლამენტი ხანძრებზე რეაგირების უნა რების გაუმჯობესების მიზნით, შეიცავს შემდეგ მოთხოვნებს: 1. ობიექტის ხელმძღვანელის ან სახანძრ ო უსაფრთხოებ აზე პასუხისმგებელი პირის მიერ თა ნამშრომლებისათვის ხანძარსაწინააღმდეგო ინსტრუქტაჟის ჩატარება. შესწავლის შედეგად გამოვლინდა, რომ ობიექტების უმეტესობას პასუხისმგებელი პირი გან საზღვრული არ ჰყავდა, შესაბამისად, ობიექტებში ინსტრ უქტაჟი არ ტარდებოდა. ინსპექტო რების მიერ აღნიშნულ დარღვევებზე რეკომენდაციებ ის გაცემის შემდგ ომ, ობიექტების უმეტე სობამ შეასრულა მხოლოდ პასუხისმგებელი პირის განსაზღვრაზე გაცემული რეკომენდაცია. გრაფიკი 7. 2017 წელს პასუხისმგებელი პირის განსაზღვრასა და ინსტრუქტაჟის ჩატარებაზე გაცემული რეკომენდაციების შესრულების მაჩვენებელი 400 373 340 232 300 68% 200 133 36% 100 0 პასუხისმგებელი პირის განსაზღვრა ინსტრუქტაჟების ჩატარება გაცემული რეკომენდაციების რაოდენობა შესრულებული რეკომენდაციების რაოდენობა აღნიშნულის შესაძლო მიზეზია ობიექტების მიერ პასუხისმგებელი პირების სახანძრ ო უსაფ რთხოების საკითხებში გადამზადების ვალდებულების არარსებობა. ამასთანავე, სამსახურს კონკრეტული ტიპის ობიექტებისათვის არ გაუზიარებია მის მიერ შემუშავებული სასწავლო პროგრამა (სასწავლო პროგრამა პროექტის სახითაა შემუშავებული სამსახურში), ამიტომ პა სუხისმგებელ პირებს შესაძლოა არ გააჩნდეთ საჭირო ცოდნა იმისათვის, რომ თვითონ ჩაატა რონ ტრენინგები ობიექტში დასაქმებული თანამშრ ომლებისათვის. 30 ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში 2. ხანძრის პირობებში ევაკუაც იის მიზნით პერსონალის მოქმედებების გავარჯიშება. შესწავლის შედეგად გამოვლინდა, რომ ინსპექტორები რეკომენდაციას გასცემდნ ენ პერსო ნალის მოქმედებების ინსტრუქციის შემუშავებაზე, თუმცა 2017 წელს და 2018 წლის პირველ ნახევარში შერჩეულ რაიონებში ინსტრუქციაში მოცემული მოქმედებების პრაქტიკულ გავარ ჯიშებაზე რეკომენდაცია არ გაიცემოდა.29 საცდელი ევაკუაციების ჩატარება საერთაშორისოდ აღიარებული პრაქტიკაა სხვა ქვეყნებში, რაც საქართველოში არ ხორციელდებოდა, გარდა სააღმზრდელო და საგანმანათლებლო დაწესებულებებისა (სადაც თვითონ სამსახური ახორ ციელებდა სიმულაციურ ვარჯიშებს). 3. საგანმანათლებლო და სააღმზრდელო დაწესებულებებში ობიექტების მოსწავლეებისთვის მეცადინეობების ჩატარება სახანძრო უსაფრთხოებ ის წესების შესასწავლად სპეციალურად შე მუშავებული პროგრამით. 2017 წელს და 2018 წლის პირველ ნახევარში სამსახური არ გასცემდა რეკომენდაციას საგანმა ნათლებლო და სააღმზრდელო დაწესებულებების მიმართ, რომ ჩაეტ არებინათ მეცადინეობე ბი მოსწავლეებისათვის, თუმცა, სამსახური თავისი რესურსებით თვითონ ატარებს სწავლებებს ზემოთ აღნიშნულ დაწესებულებებში. კერძოდ, პროგრამა „უსაფრთხოების 10 გაკვეთილის“ ფარგლებში, ქ. თბილისის საჯარო სკოლებში, 2017 წელს ჩატარდა 252 გაკვეთილი − 19 სა ჯარო სკოლაში. აგრეთვე პროგრამის ფარგლებს გარეთ სიმულაციური ვარჯიშები 4 ბაღსა და 1 სკოლაში ჩატარდა. ამასთანავე, სამსახურის დახმარებით ხორციელდება თანამშრომლების ტრენინგი და იქმნება საგანგებო შტაბები.30 რეკომენდაციები: • ობიექტის სახანძრო-ტექნიკური შემოწმების შედეგად, სახანძრ ო უსაფრთ ხოების მოთხოვნების ყველა მნიშვნელოვანი დარღვევის აღმოფხვრის მიზნით, საჭიროა სამ სახურმა: }მ  ეთოდოლოგიურად გამართოს სახანძრო-ტექნიკური შემოწმების პროცესი, მათ შო რის, შეიმუშაოს ერთიან ი სტანდარტი და შემოწმების პროცესში ინსპექტორების მიერ შესავსები ფორმა; } შ ეიმუშაოს ინსპექტორების კვალიფიკაციის ამაღლების პოლიტიკა და ტრენინგების მოდული; }დ  ანერგოს ინსპექტორების საქმიანობის ხარისხის კონტრ ოლის სათანადო მექანიზ მი, რომელიც უზრუნველყოფს გაცემული რეკომენდაციების სისრულისა და ხარისხის შემოწმებას. 29 2017 წელს რეკომენდაცია გაიცა მხოლოდ 9 ობიექტისთვის, 2018 წელს კი − 17 ობიექტისთვის. 30 2017 წელს შეიქმნა 26 სკოლასა და ბაღში. ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში 31 5. გაცემული რეკომენდაციების შესრულების უზრუნველყოფა 2017 წელს და 2018 წლის პირველ ნახევარში ჩატარებული საკონტროლო შემოწმებების ანა ლიზის შედეგად დადგინდა, რომ სამსახურის მიერ გაცემული რეკომენდაციების შესრულების მაჩვენებელი დაბალი იყო, რაც შეიძლება უკავშირდებოდეს როგორც სამსახურის მხრიდან აღსრულების მექანიზმების ნაკლებობას, ასევე არსებული მექანიზმების გამოუყენებლობას. ქვემოთ მოცემულია რეკომენდაციების შესრულების მაჩვენებელი შერჩეულ რაიონ ებში: გრაფიკი 8. რეკომენდაციების შესრულების მაჩვენებელი 2017 წელს და 2018 წლის პირველ ნახევარში 900 800 795 საკონტროლო შემოწმებების 700 რაოდენობა 600 500 400 300 408 ობიექტების რაოდენობა, 253 194 200 50% - ზე მეტი შესრულდა 59 47 100 სადაც რეკომენდაციების ობიექტების რაოდენობა, სადაც ყველა რეკომენდაცია 0 2017 წელი 2018 წლის პირველი შესრულდა (100%) ნახევარი 5.1 არსებული სანქცირების სისტემა 2018 წლის 1 ნოემბრ ამდე სახანძრო უსაფრთხოებ ის მოთხოვნების დარღვ ევისთვ ის განსაზღ ვრული ჯარიმები იყო არაარსებითი ოდენობის31 და ვერ უზრუნველყოფდა, სტიმული შექმნი ლიყო კომპანიების მხრიდან ხარჯებთან დაკავშირებული რეკომენდაციების შესრულებისთვის. 2018 წლის 1 ნოემბრ იდან, ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსში შესული ცვლილებების მიხედვით, ჯარიმის მინიმალური ოდენობა − 300 ლარი, ხოლო მაქსიმალური ოდენობა 10,000 ლარია. აღსანიშნავია, რომ ჯარიმის ოდენობა არ არის დიფერენცირებული გამოუსწორებელი დარ ღვევების რაოდენობის მიხედვით, რაც სტიმულს აძლევს ობიექტებს, რომ იმ შემთხვევაში, თუ ვერ განახორციელებენ ერთი რეკომენდაციის შესრულებას, არ შეასრულონ არც დანარჩენი. ქვემოთ მოცემული გრაფიკი აჩვენებს იმ ობიექტების წილს, რომელთაც არ შეასრულეს არცერ თი რეკომენდაცია. 31 საქართველოს ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსი, 1984 წელი. 32 ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში გრაფიკი 9. ობიექტების წილი, რომელთაც არ შეასრულეს არც ერთი რეკომენდაცია 2017 წელი 12% 2018 წლის პირველი 7% ნახევარი 0% 2% 4% 6% 8% 10% 12% 14% ობიექტების წილი, რომელთაც არ შეასრულეს არცერთი რეკომენდაცია გარდა ამისა, ჯარიმა არ არის დიფერენცირებული ობიექტის სიდიდის მიხედვით. მაგალითად, მცირეშემოსავლიან ი ობიექტი შეიძლება დაჯარიმდეს იმავე ოდენობით, როგორც მსხვილი ობიექტი. 5.2 სამსახურის მხრიდან რეაგირების მექანიზმების გამოყენება ობიექტის დაჯარიმება სახანძრო უსაფრთხოების მოთხოვნების დარღვევებისთვის სახანძრო უსაფრთხოების მოთხოვნების დარღვევებზე სამსახურის რეაგირების ერთ-ერთი მთავარი მექანიზმის − ობიექტების დაჯარიმების მოთხოვნა ძალაში შევიდა 2016 წლის პირვე ლი იანვრიდან. აღნიშნული პერიოდისთვ ის სახანძრო-ტექნიკური შემოწმებები ახალი დაწყე ბული იყო და სამსახური უმეტესად მუშაობდა ობიექტების სიის დაზუსტებაზე. საწყის ეტაპზე სამსახურმა ვერ განახორციელა დაჯარიმების პროცესის სათანადოდ ორგანიზე ბა და აღნიშნულთან დაკავშირებით ინსპექტორებთან კომუნიკაცია (თათბირის ოქმების მიხედ ვით, თბილისის მთავარ სამმართველოში ობიექტის დაჯარიმებასთან დაკავშირებული პირვე ლი კონსულტაცია გაიმართა 2017 წლის აპრილში). სამსახურის განცხადებით, საქართველოსთვ ის ჯერ კიდევ ახალი იყო სახანძრ ო უსაფრთ ხოე ბის საკითხები და სადამსჯელო მიდგომაზე მეტად საჭიროებდა ობიექტებში აღნიშნული მიმარ თულებით ცნობიერების ამაღლებაზე მუშაობ ას. ამის გამო, სამსახურს გარკვეული პერიოდ ის განმავლობაში ლიბერალური მიდგომა ჰქონდა ობიექტების მიმართ და დაჯარიმება დაიწყო 2017 წლის მეორე ნახევარში, ისიც მხოლოდ ობიექტების ნაწილში. ამასთანავე, ხშირ შემთხვე ვაში, დაჯარიმება ხორციელდებოდა ჯარიმის მინიმალური ოდენობით.32 გრაფიკი №10 აჩვენებს 2017 წელს შერჩეულ რაიონ ებში დარღვ ევების მქონე ობიექტების და სამსახურის მიერ დაჯარიმებული ობიექტების რაოდ ენობას. 32 საქართველოს ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის მიხედვით, სახდელი ორგანიზაციას დაედება იმ სანქციის ფარგლებში, რომელიც დაწესებულია უფრო სერიოზული დარღვევებისათვის. ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში 33 გრაფიკი 10. დარღვევების მქონე ობიექტების და სამსახურის მიერ დაჯარიმებული ობიექტე ბის რაოდენობა 2017 წელს 900 795 800 732 700 600 500 400 300 200 100 92 77 დაჯარიმებული 0 2017 წელს შემოწმების სამსახურის მიერ ჩატარებული თარიღისთვის დაჯარიმებული ობიექტების საკონტროლო დარღვევების მქონე ობიექტების რაოდენობა, სადაც შემოწმების ობიექტების რაოდენობა ნაკლები ოდენობის რაოდენობა რაოდენობა ჯარიმა გამოიწერა შესწავლის შედეგად გამოვლინდა, რომ 2017 წელს ყველა დარღვ ევის მქონე ობიექტის და ჯარიმების და ჯარიმების სწორი ოდენობის გამოწერის შემთხვევაში, კერძო ორგანიზაციების მიერ სახაზინო სამსახურში დამატებით ჩაირიცხებოდა, დაახლოებით, 50 ათასი ლარი. 2018 წლის პირველი ნახევრის ანალიზის მიხედვით დადგინდა, რომ სამსახურმა უფრო აქტიუ რად დაიწყო დაჯარიმების მექანიზმის გამოყენება. მიუხედავად ამისა, ჯარიმა არ დაკისრებია ყველა იმ ობიექტს, სადაც დარღვევები შესაბამისი პერიოდისთვ ის ვერ გამოსწორდა. ამასთა ნავე, დაჯარიმების პრაქტიკა განსხვავებულია შერჩეულ სამ რაიონში, რაც ნათლად ჩანს ქვე მოთ განთავსებულ გრაფიკში.33 გრაფიკი 11. შემოწმების თარიღისთვის დარღვევების მქონე ობიექტების რაოდ ენობა და დაუ ჯარიმებელი ობიექტების რაოდენობა 2018 წლის პირველ ნახევარში 300 252 250 225 200 150 138 102 100 82 54 50 17 42 18 0 მთაწმინდა -კრწანისის ვაკე-საბურთალოს რაიონი ისანი-სამგორის რაიონი რაიონი 2018 წლის პირველ ნახევარში ჩატარებული საკონტროლო შემოწმების რაოდენობა შემოწმების თარიღისთვის დაღვევების მქონე ობიექტების რაოდენობა ობიექტების რაოდენობა, რომელიც სამსახურის მიერ არ დაჯარიმდა 33 ობიექტების რაოდენობას, რომლებიც არ დაჯარიმდა, გამოკლებული აქვს ისეთი დაუჯარიმებელი ობიექტების რაოდენობა, რომელთა შესახებ წარმოდგენილი ახსნაც მისაღებია: ობიექტი გადადიოდა სხვა მისამართზე, მიმდინარეობდა სარემონტო სამუშაოები და სხვ. 34 ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში როგორც გრაფიკიდან ჩანს, ინსპექტორების მიერ 2018 წლის პირველ ნახევარში განხორ ციელებული შემოწმებების შედეგად არ დაჯარიმდა 173 ობიექტი. სამსახურის განცხადებით, ამ ობიექტების ნაწილი არ დაჯარიმდა, რადგან რეკომენდაციის შესრულება ობიექტის მიერ დაწყებული იყო (22 ობიექტი), ან ობიექტი წერილით ითხოვდა ვადების გაგრძ ელებას (19 ობი ექტი). აღსანიშნავია, რომ მითითებული მიზეზების გამო, ჯარიმის გამოუწერლობის შემთხვევა არ არის გათვალისწინებული სახანძრო ზედამხედველობის განხორციელების დებულებასა და ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსში. სამსახურში არ არის ჩამოყალიბებული შიდა კონტრ ოლის მექანიზმები, რომლებიც უზრუნ ველყოფს ინსპექტორების მიერ კანონმდებლობით განსაზღვრული რეაგირების მექანიზმების ეფექტიან ად ამოქმედებას. ინსპექტორებს არ აქვთ ვალდებულება, მოხსენებით ბარათებში მი უთითონ იმ მიზეზებზე, რის გამოც არ დაჯარიმდა შესაბამისი უწყება/დაწესებულება. ჯარიმების გადახდის კონტროლის მექანიზმები საკითხის შესწავლის შედეგად გამოვლინდა, რომ 2018 წლის პირველ ნახევარში დაჯარიმებუ ლი ობიექტების ნაწილს ჯარიმები არ გადაუხდია. გრაფიკში მოცემულია შერჩეულ რაიონ ებში დაჯარიმებული ობიექტების რაოდენობა და ჯარიმების გადახდის მდგომარეობა. გრაფიკი 12. ჯარიმების გადახდის მაჩვენებელი 2018 წლის პირველ ნახევარში დაჯარიმებუ ლი ობიექტებისათვის 100 77 80 60 52 40 20 14 15 21 3 0 მთაწმინდა- კრწანისის რაიონი ვაკე- საბურთალოს რაიონი ისანი- სამგორის რაიონი დაჯარიმებული ობიექტების რაოდენობა 2018 წლის პირველ ნახევარში 2018 წლის პირველ ნახევარში დაჯარიმებული ობიექტების რაოდენობა, რომელთაც არ გადაიხადეს ჯარიმა სამსახურს არ აქვს დაჯარიმებული ობიექტების მიერ ჯარიმების გადახდის კონტროლის მექა ნიზმები. აუდიტის პერიოდში სამსახურს არ მოუთხოვია საქართვ ელოს ფინანსთა სამინისტ როს სახაზინო სამსახურიდან ჯარიმების ჩარიცხვების შესახებ ინფორმაცია, შესაბამისად, არ მიუმართავს სსიპ − აღსრულების ეროვნული ბიუროსთვის. საქმიანობის მთლიანად ან ნაწილობრივ შეჩერების მოთხოვნა საქმიანობის მთლიანად ან ნაწილობრივ შეჩერება რეაგირების მძიმე ფორმაა, რადგან აჩე რებს ობიექტის ეკონომიკურ საქმიანობას და აკარგვინებს მას შემოსავალს. ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში 35 სამსახურს 2017 წელს ერთხელაც არ მიუმართავს სასამართლოსთვ ის შენობა-ნაგებობების, სა წარმოო უბნის, სათავსოს ექსპლუატაციის ან სამუშაოს ჩატარების მთლიანად ან ნაწილობრივ შეჩერების მოთხოვნით. 2018 წელს საქმიანობა დროებ ით შეუჩერდა მხოლოდ ერთ ობიექტს. აღსანიშნავია, რომ სახანძრო ზედამხედველობის განხორციელების დებულების მიხედვით, სა სამართლოსთვის მიმართვის საფუძველია ტექნიკური რეგლამენტების, სახანძრ ო უსაფრთ ხო ების და ტექნიკური რეგულირების სხვა დოკუმენტების მოთხოვნების დარღვ ევა ან/და მათი შეუსრულებლობა, რაც ქმნის ხანძრის გაჩენის საშიშროებ ას ან/და ემუქრება ადამიანთა უსაფ რთხოებას, თუმცა რომელი შეუსაბამობაა კრიტიკული, დებულებაში განხილული არ არის. შე საბამისად, საკანონმდებლო ბაზა აღნიშნულ საკითხთან მიმართებით ზოგადია და მთლიანად მინდობილია ინსპექტორის პროფესიულ მსჯელობას. იქიდან გამომდინარე, რომ სასამართლოსთვის საქმიანობის შეჩერების მოთხოვნით მიმართ ვა რეაგირების მძიმე ფორმაა, დიდი მნიშვნელობა ენიჭება ჯარიმის აღნიშნული ფორმის გა მოყენებისას ინსპექტორის მეთოდოლოგიურ მხარდაჭერას. 5.3 საჯარო დაწესებულებებში დარღვ ევების აღმოფხვრის გზები 2017 წელს შემოწმებული, ზედამხედველობას დაქვემდებარებული ობიექტების დაახლოებით 40%-ს წარმოადგენდა სახელმწიფო ხელისუფლების და ადგილობრივი თვითმმართვ ელობის ორგანოების საკუთრებაში არსებული შენობა-ნაგებობები (მათ შორის, სკოლები, ბაღები, სამი ნისტროების, სსიპ-ების შენობა-ნაგებობები და სხვ.). აღნიშნული ობიექტების, დაახლოებით, 90%-ის შეუსრულებელი რეკომენდაციებ ი იყო საევა კუაციო გზების, საევაკუაც იო და ავარიულ ი გასასვლელების, სახანძრო სიგნალიზაციის, ხანძ რის დროს ადამიანთა მაუწყებლობის სისტემებისთვის დადგენილი სახანძრ ო უსაფრთ ხოების 34 მოთხოვნების აღმოსაფხვრელად გაცემული რეკომენდაციებ ი. იმ მიზნით, რომ აღნიშნულ საჯარო ობიექტებში დროულად აღმოიფხვრას დარღვ ევები, საჭი როა შესაბამისი სამინისტრო/თვითმმართვ ელი ერთეული ფლობდეს ინფორმაციას მის დაქ ვემდებარებულ უწყებებში არსებული სისტემური დარღვ ევების და უპირველესად გასათვალის წინებელი რეკომენდაციების შესახებ. სამსახურის მიერ სისტემურ ხარვეზებზე ოფიციალური წერილი გაიგზავნა მხოლოდ თბილისის მერიაშ ი − ბაღებში არსებულ დარღვევებთან და საქართვ ელოს განათლების, მეცნიერების, კულტურისა და სპორტის სამინისტროში − სკოლებში არსებულ დარღვევებთან დაკავშირებით. სხვა სამინისტროებსა და თვითმმართველ ერთეულებთან აუდიტის პერიოდში სისტემურ დარ ღვევებზე კომუნიკაცია არ განხორციელ ებულა. რეკომენდაციები: • ზედამხედველობას დაქვემდებარებული ობიექტების სანქცირების სისტემის ეფექტიანად ფუნქციონირებისთვის, სამსახურმა შეიმ უშაოს სათანადო კონტროლის მექანიზმი, რომ ლის მეშვეობით, კანონმდ ებლობის შესაბამისად, დაჯარიმდება სახანძრო უსაფრთხოების მოთხოვნების დარღვევების მქონე ყველა ობიექტი და მოხდება ჯარიმების ამოღება. 34 ანალიზი გაკეთებულია 2017 წელს შერჩეულ რაიონებში ჩატარებული საკონტროლო შემოწმების შედეგებზე დაყრდნობით. 36 ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში დასკვნ ა აუდიტის შედეგებზე დაყრდნობით, სახელმწიფო აუდიტის სამსახური მიიჩნევს, რომ შენობა-ნა გებობებში სახანძრო უსაფრთხოების უზრუნველსაყოფად სსდ − საგანგებო სიტუაციებ ის მართ ვის სამსახურს აქვს გაუმჯობესების პოტენციალი შემდეგი მიმართულებებით: • ზედამხედველობას დაქვემდებარებული ობიექტების სიმრავლის განსაზღვრისას, სხვა სახელმწიფო უწყებებთან (მაგალითად, შემოსავლების სამსახური) თანამშრომლობა საშუალებას მისცემს სამსახურს, იქონიოს უკეთესი და რეგულარულად განახლებადი ინფორმაცია შესამოწმებელი ობიექტების შესახებ; • გაზრდილი ობიექტების რაოდ ენობისა და შემცირებული ადამიანური რესურსების პი რობებში, ზედამხედველობას დაქვემდებარებული ობიექტების რისკზე დაფუძნებული შერჩევა ხელს შეუწყობს სამსახურს ინსპექტირებისთვ ის საჭირო რესურსები გადაანა წილოს პროდუქტიულად. ამ მიზნით მნიშვნელოვანია, მოხდეს შემოწმებისთვის საჭირო დროის გაანგარიშება და შემუშავდეს: ობიექტების შერჩევის კრიტერიუმები, შესაბამისი მეთოდოლოგია და ინსპექტორების ობიექტებზე განაწილების სისტემა; • ინსპ ექტორების კვალიფიკაციის ამაღლებაზე სისტემატურად მუშაობ ა, მათ მიერ გაცემუ ლი რეკომენდაციის მონიტორინგის მექანიზმების შემუშავება და შემოწმების პროცესის მეთოდოლოგიურად გამართვა, ხელს შეუწყობს გაცემული რეკომენდაციების ხარისხის გაუმჯობესებას და უზრუნველყოფს ზედამხედველობას დაქვემდებარებულ ობიექტებში მნიშვნელოვანი დარღვ ევების აღმოფხვრას; • დარღვევების მქონე ობიექტების დაჯარიმებისა და ჯარიმების ამოღების კონტროლის სათანადო სისტემის შემუშავება, ხელს შეუწყობს სამსახურს ეფექტიანად წარმართოს სანქცირების პროცესი და უზრუნველყოს ჯარიმების გადახდის მონიტორინგი. ეს უკანას კნელი შექმნის სამსახურის მიერ გაცემული რეკომენდაციების უკეთესი ხარისხით შეს რულების წინაპირობებს. ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში 37 ბიბლიოგრაფია ნორმატიული მასალა: საქართველოს კანონი „სამოქალაქო უსაფრთ ხოებ ის შესახებ“, 2014 წელი; საქართველოს კანონი „სამოქალაქო უსაფრთ ხოებ ის შესახებ“, 2018 წელი; საქართველოს ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსი, 1984 წელი; საქართველოს საგადასახადო კოდექსი, 2010 წელი; საქართველოს მთავრობის 2015 წლის 23 ივლისის დადგენილება №370 „სახანძრო უსაფრ თხოების წესებისა და პირობების შესახებ ტექნიკური რეგლამენტის დამტკ იცების თაობ აზე“; საქართველოს მთავრობის 2015 წლის 23 ივლისის დადგენილება №371 „საქართველოში სა ხელმწ იფო სახანძრო და სამოქალაქო უსაფრთ ხოებ ის ზედამხედველობის განხორციელ ების შესახებ დებულების დამტკიცების თაობაზე“; საქართველოს მთავრობის 2016 წლის 28 იანვრის დადგენილება №41 „ტექნიკური რეგლამენ ტის „შენობა-ნაგებობის უსაფრთხოებ ის წესების“ დამტკ იცების თაობაზე“; საქართველოს მთავრობის 2009 წლის 24 მარტის დადგენილება №57 „მშენებლობის ნებართ ვის გაცემის წესისა და სანებართვო პირობების შესახებ“; საქართველოს მთავრობის 2016 წლის 24 მარტის დადგენილება №138 „საქართველოს შინა გან საქმეთა სამინისტროს მმართველობის სფეროში მოქმედი საჯარო სამართლ ის იურიდიუ ლი პირის – საგანგებო სიტუაც იების მართვის სააგენტოს მიერ სამოქალაქო უსაფრთხოების სფეროში სამუშაოების შესრულების და მომსახურების გაწევის სახეებ ისა და საფასურის გან საზღვრის წესის დამტკიცების შესახებ“; საქართველოს მთავრობის 2018 წლის 31 ივლისის დადგენილება №387 „საგანგებო სიტუაცი ების მართვის სამსახურის დებულების დამტკიცების შესახებ“; საქართველოს შინაგან საქმეთა მინისტრ ის 2015 წლის 1 სექტემბრის ბრძანება №636 „ხანძრის და მისი შედეგების აღრიცხვის წესის დამტკ იცების შესახებ“. სახელმძღვანელოებ ი და პუბლიკაციები: Swedish Rescue Service Agency - Prevention of fires and other incidents, report and recommendations, 2003. ვებგვერდები: საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახურის ვებგვერდი: www.geostat.ge Georgian Yellow Pages-ის ვებგვერდი: www.yell.ge ნაციონალური სახანძრო დაცვის ასოციაცია (NFPA - National Fire Protection Association): www. nfpa.org 38 ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში დანართები დანართი 1. აუდიტის კითხვებზე პასუხის გასაცემად ჩატარებული პროცედურები 1. აუდიტის ჯგუფმა ანალიზის ჩატარების მიზნით გააერთიანა სამსახურის მიერ მოწოდებული 2017 წლის 1,216 და 2018 წლის პირველი ნახევრის 633 დეტალური და საკონტრ ოლო მიწერი ლობა შემდეგი პუნქტების მიხედვით: • • • • • მიწერილობის ნომერი; შემოწმების სახეობა; შემოწმებაზე შესული ინსპექტორები; დეტალური და საკონტროლო შემოწმების თარიღები; გაცემული და შესრულებული რეკომენდაციებ ის რაოდ ენობა. აღნიშნული ინფორმაცია შედარდა შერჩეული რაიონ ების სამოქმედო გეგმებს, სადაც მოცემუ ლია ინფორმაცია შემოწმების სახეობის, ობიექტის ტიპის და შემოწმების ჩატარების თარიღის შესახებ. ამასთანავე, შეირჩა რეკომენდაციებ ი და დადგინდა მათზე გაცემის და შესრულების მაჩვენებლები. აღნიშნული რეკომენდაციებია: სახანძრო სიგნალიზაციასა და მაუწყებლობის სისტემასთან, სა ევაკუაციო გასასვლელებთან, ხანძრის ჩაქრობის პირველად საშუალებებთან, წყალმომარაგე ბასთან, ელექტროდანადგარებთან დაკავშირებული და ხანძრის გაჩენის შემთხვევაში მოსახ ლეობის რეაგირების უნარების გაუმჯობესებაზე მიმართული რეკომენდაციები. აღნიშულ ინფორმაციასთან ერთად აუდიტის ჯგუფმა გააერთიანა ჯარიმებთან დაკავშირებული ინფორმაცია, კერძოდ, ჯარიმის გამოწერის თარიღი და ჯარიმის ოდენობა. აღნიშნულ ინფორ მაციაზე დაყრდნობით, აუდიტის ჯგუფმა დაითვალა შემდეგი მაჩვენებლები: • • • • • • • საკონტროლო შემოწმების ჩატარების დროულობა; ინსპ ექტორების დატვირთვა; სახელმწიფო და ადგილობრივი თვითმმართვ ელობის ორგანოების კუთვნილი შენობე ბის წილი; განსაკუთრებული მნიშვნ ელობის ობიექტების წილი; გამოვლინდა ისეთი რეკომენდაციებ ი, რომლებიც არ გაიცემოდა ზოგიერთ შერჩეულ რაიონში; რეკომენდაციების შესრულების მაჩვენებელი, მათ შორის, ხშირად გაცემული რეკომენ დაციების შესრულების მაჩვენებელი; შეუსრულებელი რეკომენდაციის მიხედვით განისაზღვრა ობიექტისათვის გამოსაწერი ჯარიმის ოდენობა და სხვ. ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში 39 2. ზედამხედველობას დაქვემდებარებული ობიექტების სიის სისრულის შემოწმების მიზნით, აუდიტის ჯგუფმა ზედამხედველობას დაქვემდებარებული ობიექტებიდან შეარჩია სააღმზ რდელო, სპორტული, სამედიცინო დანიშნულების შენობები და გასართობ-დასასვენებელი ცენტრები და ობიექტების შესახებ ინფორმაცია მოიძია ვებგვერდზე: yell.ge − ვაკე-საბურთა ლოს, ისანი-სამგორისა და მთაწმინდა-კრ წანისის რაიონებისათვის. მოძიებული ობიექტების მონაცემები შედარდა შერჩეული რაიონების სამოქმედო გეგმებსა და მიწერილობების ბაზის მონაცემებს. დანარჩენ ობიექტებთან განხორციელდა სატელეფონო კომუნიკაცია იმის დასა დასტურებლად, რომ ობიექტი ფუნქციონ ირებდა მითითებულ მისამართზე ბოლო 2 წლის გან მავლობაში და სამსახურს არ ჩაუტარებია სახანძრ ო-ტექნიკური შემოწმება. 3. იმის დასადგენად, თუ რამდენად უზრუნველყოფს სახანძრ ო-ტექნიკური შემოწმებები ხანძ რების პრევენციას, აუდიტის ჯგუფმა გამოითხოვა მიწერილობები 2016-2018 წლებში საქართ ველოში გაჩენილ ხანძრებზე/წაკიდებებზე დაყრდ ნობით. კერძოდ, აუდიტის ჯგუფმა განახორ ციელა ბაზებიდან იმ ობიექტების იდენტიფიცირება, რომლებიც სამსახურის მიერ შემოწმებული იყო და რომელთა: • ხანძრის/წაკიდების გამომწვევი მიზეზი უკავშირდებოდა ელექტრომოწყობილობების და ღუმელების მოწყობისა და ექსპლუატაციის წესების დარღვევას; • ხანძრის განვითარების ხელშემწყობი პირობები იყო სახანძრო სიგნალიზაციის, ადამი ანთა მაუწყებლობის სისტემის, ხანძრის ჩაქრობის პირველადი საშუალებების არარსე ბობა ან/და გაუმართაობა. სულ შეირჩა 62 მიწერილობა, რომელთაგან ობიექტის მიერ მოწოდებულია 32. აღნიშნულ ობიექტებზე ხანძრის/წაკიდების გამომწვევი მიზეზები შედარდა ინსპექტორების მიერ გაცემულ რეკომენდაციებს. 4. თითოეულ ობიექტზე გამოსაწერი ჯარიმის ოდენობა განსაზღვრულია ადმინისტრაციულ სა მართალდარღვევათა კოდექსში მითითებულ ოდენობებზე დაყრდ ნობით. აღნიშნული დადარ და ინსპექტორების მიერ გამოწერილი ჯარიმების ოდენობას. 2018 წლის პირველ ნახევარში შემოწმებული ობიექტებისათვის, ობიექტების დაუჯარიმებლობის შემთხვევაში, ყოველ ინდივი დუალურ შემთხვევაზე სამსახურიდან დამატებით მიღებულია ახსნა-განმარტება. 2018 წლის პირველ ნახევარში დაჯარიმებული ობიექტებისათვის, ჯარიმების გადახდის მაჩ ვენებელი დადგენილია საქართველოს ფინანსთა სამინისტრ ოს სახაზინო სამსახურის მიერ მოწოდებულ 3254 სახაზინო კოდზე ჩარიცხული თანხების მიხედვით (ინფორმაცია მოწოდე ბულია 2018 წლის 1 ოქტომბრის მდგომარეობით). დადარება განხორციელდა ჯარიმის ოქმის ნომრის, დამრღვევი ორგანიზაციის დასახელების, დაჯარიმებული პირის სახელისა და გვარის მიხედვით. 40 ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში აუდიტორთა ხელმოწერა: სახელი, გვარი ხელმოწერა ნინო ლაგვილავა უფროსი აუდიტორი ბექა მაისურაძე უფროსი აუდიტორ-ასისტენტი ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში 41 სახელმწიფო აუდიტის სამსახური ქ.თბილისი, 0144, წმ. ქეთევან დედოფლის გამზირი N96 +995 32 243 84 38 SAO.GE

შესაბამისობის აუდიტის ანგარიში სარჩევი შემაჯამებელი მიმოხილვა ...................................................................................................................3 1. შესავალი .......................................................................................................................................9 ხელმძღვანელობის პასუხისმგებლობა ............................................................................................. 9 აუდიტორის პასუხისმგებლობა ........................................................................................................ 9 აუდიტის საგანი .................................................................................................................................. 10 აუდიტის მასშტაბი ............................................................................................................................ 10 აუდიტის კრიტერიუმები .................................................................................................................. 10 აუდიტის მიზანი ................................................................................................................................ 11 ინფორმაცია აუდიტის ობიექტის შესახებ ...................................................................................... 11 2. აუდიტის მიგნებები ................................................................................................................... 14 2.1 პროექტების არათანმიმდევრული განხორციელება............................................................... 14 2.2 სახელმწიფო შესყიდვებში არსებული ნაკლოვანებები − არაკონკურენტული ტენდერები ........................................................................................................................................... 18 2.2.1 შესყიდვის საშუალების არასწორად შერჩევა .................................................................... 20 2.2.2 სატენდერო დოკუმენტაციით განსაზღვრული არაპროპორციული მოთხოვნები .... 25 2.3 შესყიდული ავტომანქანების არადანიშნულებისამებრ გამოყენება .................................... 27 2.4 ხარჯთაღრიცხვის არასწორად შედგენის შედეგად ზედმეტად გადარიცხული თანხები ................................................................................................................................................. 28 2.5 სასაქონლო და ფულადი გრანტების მიზანშეწონილობის საკითხები ................................ 29 2.6 ა(ა)იპ − MIA FORCE-ის მიერ მიღებული გრანტის ხარჯვა .................................................... 32 შესაბამისობის აუდიტის ანგარიში 2 შემაჯამებელი მიმოხილვა სახელმწიფო აუდიტის სამსახურმა ჩაატარა სსიპ − მომსახურების სააგენტოს მიერ 2017 წელს განხორციელებული სახელმწიფო შესყიდვების შესაბამისობის აუდიტი. აუდიტის შედეგად გამოვლინდა შემდეგი ხარვეზები და ნაკლოვანებები: პროექტების არათანმიმდევრული განხორციელების შედეგად, გარკვეულ შემთხვევებში სააგენტოს სახსრები არაეფექტიანად დაიხარჯა, კერძოდ: 1. საქართველოსა და ევროკავშირს შორის ასოცირების შეთანხმებით, სატრანსპორტო საშუალების მართვის უფლების პრაქტიკული გამოცდა უნდა ჩატარებულიყო რეალური საგზაო მოძრაობის პირობებში. აღნიშნული ვალდებულება უნდა შესრულებულიყო 2018 წლის 1 სექტემბრამდე. პროექტის განსახორციელებლად სააგენტომ შეისყიდა ავტომანქანები, მიკროავტობუსები, მოტოციკლები და აღჭურვა ისინი კამერებით, ასევე განახორციელა მოედნების მოწყობა, გადაამზადა გამომცდელი პერსონალი. 2017-2018 წლებში პროექტის განსახორციელებლად დაიხარჯა 7 მლნ ლარზე მეტი. შესაბამისად, სააგენტომ სრულყოფილად შეასრულა თავისი ვალდებულება ასოცირების შეთანხმების შესრულების მიზნით. თუმცა, გამომდინარე იქიდან, რომ აღნიშნული მომზადებული პროექტები და მიმართულებით მუნიციპალიტეტებს დასრულებული, ვერ იქნა არ საკანონმდებლო ჰქონდათ მიღწეული ბაზა არ იყო ინფრასტრუქტურული ასოცირების შეთანხმებით გათვალისწინებული მიზანი - გამოცდის ჩატარება რეალური საგზაო მოძრაობის პირობებში. მიმდინარე პერიოდში (2018 წლის დეკემბრის მდგომარეობით) სააგენტოს მიერ შესყიდული ზემოაღნიშნული ქონება გამოუყენებელია. ამოეწურა 2-წლიანი საგარანტიო ვადიდან 1 წელი, საგამოცდო მანქანებს თუმცა, აღსანიშნავია, რომ სააგენტომ კომპანიასთან შეთანხმებით ვადა დამატებით 1 წლით გააგრძელა. რაც შეეხება საგამოცდო სისტემას, მას გარანტიის ვადა ამოეწურა, შესაბამისად ტექნიკური ხარვეზის შემთხვევაში, არსებობდა რისკი, რომ სააგენტოს დამატებითი თანხების გადახდა მოუწევდა, თუმცა სააგენტოსა და კომპანიას შორის გაფორმდა შეთანხმება საგამოცდო სისტემაზე გარანტიის ვადის 1 წლით გაგრძელების თაობაზე. შესაბამისობის აუდიტის ანგარიში 3 2. ნომრის ამომცნობი კამერების შესყიდვა − სამინისტროს მიერ შემუშავებული პროექტის1 ფარგლებში, სააგენტომ გამარტივებული წესით შეისყიდა 28 ერთეული ნომრის ამომცნობი კამერა, ღირებულებით − 100,660 ლარი.2 ვიდეოკამერები უნდა ჩართულიყო შსს-ს ერთიან ოპტიკურ სახელმწიფოებრივი ქსელში. აღნიშნული მნიშვნელობის შესყიდვის ღონისძიების საფუძველი შეზღუდულ იყო ვადებში შეუფერხებლად ჩატარება, რის გამოც საქართველოს მთავრობის მიერ სააგენტოს უფლება მიეცა ტენდერის გარეშე შეესყიდა საქონელი. შესყიდული კამერები 10 თვის განმავლობაში სააგენტოს საწყობში ინახებოდა და შემდგომ გადაეცა ერთობლივი ოპერაციების ცენტრს. აღნიშნული გარემოება მიუთითებს, რომ არ არსებობდა გადაუდებელი აუცილებლობით შესყიდვის საფუძველი. ერთობლივი ოპერაციების ცენტრის განმარტებით, ოპტიკურ-ბოჭკოვანი ქსელის მოწყობის პროცედურები დასრულებული არ იყო და ამიტომ ვერ განხორციელდა კამერების დროული მიღება/მონტაჟი, ხოლო სააგენტოს განმარტებით, მათთვის ცნობილი არ იყო ოპტიკურ-ბოჭკოვანი ქსელის მდგომარეობა. დღეის მდგომარეობით, ყველა კამერა ჩართულია შსს-ს ერთიან ქსელში. ზემოაღნიშნული საკითხი უკავშირდება პროექტის არათანმიმდევრულ განხორციელებას, რაც დამოკიდებული არ იყო სააგენტოზე. სახელმწიფო შესყიდვებში არსებული ნაკლოვანებები კონკურენციის გარეშე მიმდინარეობდა 2017 წელს ჩატარებული არაკონკურენტული ტენდერები ზოგიერთ შემთხვევაში, მოთხოვნებმა, საქონლის ტექნიკური ტენდერების 43%. არაპროპორციულმა სატენდერო მახასიათებლების ზედმიწევნით დეტალურმა განსაზღვრამ, ხოლო ზოგიერთ შემთხვევაში − შესყიდვის საშუალების შერჩევის ნაკლოვანებამ გამოიწვია, კერძოდ: 1. საქართველოს შესყიდვების შესახებ კანონით, განსაზღვრულია ექსკლუზიური შესყიდვის ფორმა (გამარტივებული წესით, ტენდერის გარეშე), ისეთი შემთხვევებისთვის, როდესაც კონკრეტული სპეციფიკის საჭიროება და უკვე შექმნილი წინაპირობები ვერ უზრუნველყოფს გამოცხადებულ ტენდერში კონკურენციას. თავის მხრივ, ექსკლუზიური შესყიდვა მთავრობასთან შეთანხმებას და მეტი არგუმენტის წარდგენას, შესაბამისად, უფრო მეტი პასუხიმგებლობის აღებას მოითხოვს. აქედან 1 2 პროექტი: „უსაფრთხო ქალაქი, უსაფრთხო რეგიონი, უსაფრთხო ქვეყანა“. სამინისტრომ შესყიდვის ფარგლებში ჩაატარა ბაზრის კვლევა, რის შედეგად შეირჩა მიმწოდებელი კომპანია. შესაბამისობის აუდიტის ანგარიში 4 გამომდინარე, მნიშვნელოვანია შესაბამისი წინაპირობების არსებობისას, ტენდერი არ გამოცხადდეს ფორმალურად. სააგენტოს მიერ მართვის უფლების მისაღები საგამოცდო მანქანების შესყიდვის მიზნით, გამოცხადდა მითითებული ტენდერი, სადაც მახასიათებლებიდან კონკრეტული გამომდინარე, საჭიროებებიდან ერთმა კომპანიამ და მიიღო მონაწილეობა და გაიმარჯვა. სატენდერო მახასიათებლები შესაბამისობაში იყო SKODA-ს მარკის ავტომანქანასთან. სააგენტოს განმარტებით, კონკრეტული მოდელისა და სპეციფიკაციების ავტომანქანის შესყიდვა აუცილებელი იყო უკვე შექმნილი წინაპირობებიდან და ინფრასტრუქტურიდან გამომდინარე (საგამოცდო მოედნების გზები მოწყობილია სიგნალებით, რომლებიც ადგენს მძღოლის გადაცდომას, ხოლო აღნიშნული მოედნების პარამეტრები 2011 წლიდან მოწყობილი იყო SKODA-ს მანქანის პარამეტრებზე). შესაბამისად, ასეთ პირობებში ტენდერის გამოცხადება მხოლოდ ფორმალურ ხასიათს ატარებს და სცდება შესყიდვების კანონმდებლობით გათვალისწინებულ შესყიდვის ელექტრონული წესით განხორციელების პრინციპს. 2. 2017 წელს სააგენტოს მიერ ტენდერის გზით განხორციელდა SKODA-ს მოდელის საპატრულო მანქანების შესყიდვა (ღირებულებით − 8,7 მლნ ლარი). წინა პერიოდში (2014-2015 წლებში) შესყიდული იყო FORD-ის მარკის საპატრულო მანქანები. FORD-ის ავტომანქანების შესყიდვა, თავის მხრივ, არაეკონომიური აღმოჩნდა და ამიტომ გადაწყდა მისი SKODA-ს მარკით ჩანაცვლება. სამინისტროში არ არსებობს დადგენილი და დამტკიცებული კრიტერიუმები, რომელსაც საპატრულო ავტომანქანები (საქართველოს გზების და სხვა სპეციფიკის გათვალისწინებით) უნდა აკმაყოფილებდეს. სხვადასხვა წლებში ჩატარებულ ტენდერებში ტექნიკური მახასიათებლები განსხვავებულია და შესაბამისობაშია ავტომანქანის კონკრეტულ მარკასა და მოდელთან, რაც ვერ უზრუნველყოფს მინიმალურ კონკურენციას. აუდიტის სამსახურის მიერ ჩატარებული საერთაშორისო პრაქტიკის შესწავლით გამოვლინდა, რომ SKODA-ს მარკის ავტომანქანები, რომელთა შესყიდვა 2017 წელს განხორციელდა, საპოლიციო საქმიანობისთვის მისაღები ხარისხის მარკაა, რომელიც ევროპის არაერთ ქვეყანაში გამოიყენება, თუმცა არსებობს განსხვავებული პრაქტიკაც. შესაბამისად, მნიშვნელოვანია არსებობდეს საპატრულო ავტომანქანის დადგენილი პარამეტრები, რომლებიც სპეციფიკის გათვალისწინებით, უზრუნველყოფს გარკვეულ შესაბამისობის აუდიტის ანგარიში 5 კონკურენციას,3 ხოლო განსხვავებულ შემთხვევაში (ფიქსირებული პარამეტრების და მოთხოვნის საჭიროებისას) უნდა არსებობდეს მყარი არგუმენტაცია. ავტომანქანების არადანიშნულებისამებრ გამოყენება საპატრულო პოლიციისა და საგამოცდოდ შესყიდული ავტომანქანებიდან 10 ავტომანქანა განპიროვნდა სააგენტოს თანამშრომლებზე, (დანიშნულებისამებრ გამოყენებამდე), რაც არ არის შესაბამისობაში ავტომანქანების შესყიდვის მიზნებთან. ხარჯთაღრიცხვის არასწორად შედგენის შედეგად ზედმეტად გადარიცხული თანხები სამშენებლო-სარემონტო სამუშაოების სატენდერო ხარჯთაღრიცხვის გაანგარიშებაში არსებული ხარვეზის შედეგად, სააგენტოს მიერ სამშენებლო კომპანიებისთვის ჯამურად ზედმეტად გადახდილია 16,517 ლარი. აუდიტის მიმდინარეობისას სააგენტომ თანხის დაბრუნების მიზნით, მიმართა კომპანიებს. შედეგად, ზედმეტად გადახდილი თანხის ნაწილი (7,925.77 ლარი) უკვე დაბრუნებულია ხაზინის ერთიან ანგარიშზე. შესყიდვების გზით გაცემული სასაქონლო და ფულადი გრანტების მიზანშეწონილობის საკითხები სააგენტოს 2017 წლის 1 იანვრის მდგომარეობით, საკუთარი შემოსავლებიდან 9,817,800 ლარი ნაშთის სახით ერიცხებოდა. 2017 წელს შემოსულობების სახით მიიღო 75,453,651 ლარი, ხოლო წლის ბოლოს არსებულმა ნაშთმა 10,967,016.48 ლარი შეადგინა. გარდა თავისუფალი ნაშთისა, სააგენტო აფინანსებს შინაგან საქმეთა სამინისტროს სხვადასხვა უწყებას, სხვადასხვა ფორმით, კერძოდ:  სააგენტო აფინანსებს შინაგან საქმეთა სამინისტროს მიერ განხორციელებულ შესყიდვებს, რამაც 2017 წელს 9,225,380.28 ლარი შეადგინა.  გადასცემს ფულად სახსრებს ტრანსფერის საშუალებით, რამაც 1,018,000.00 ლარი შეადგინა.  სააგენტო თვითონ ახორციელებს შესყიდვას შსს სისტემაში შემავალი სხვადასხვა სტრუქტურული ერთეულების საჭიროებისათვის და შესყიდულ საქონელს გადასცემს მათ, სასაქონლო გრანტის სახით − 10,207,332.30 ლარი. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, 2017 წლის მონაცემებით, სააგენტო, დაახლოებით, 20,5 მლნ ლარს არ იყენებს საკუთარი მიზნებისთვის. შესაბამისად, ამ სახსრებით ხდება ისეთი 3 საპატრულო მანქანების სპეციფიკიდან გამომდინარე, შესაძლოა, ვერ იქნეს მიღწეული ფართო კონკურენცია. შესაბამისობის აუდიტის ანგარიში 6 აქტივობების დაფინანსება, რაც სამინისტროს ბიუჯეტით გათვალისწინებული არ იყო. აღნიშნული ხორციელდება საბიუჯეტო პროცესის დამოუკიდებლად და წარმოშობს კონტროლის რისკებს, ვინაიდან სააგენტოდან რესურსების განკარგვა ხორციელდება სააგენტოს კონკრეტული გადაწყვეტილებებისა და ჩასატარებელი პროცედურების გარეშე. რეკომენდაციები საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს და სსიპ − მომსახურების სააგენტოს რეკომენდაცია N1: პროექტების სათანადო მართვისა და ეკონომიურობის უზრუნველსაყოფად, მნიშვნელოვანია სააგენტომ სამინისტროსთან ერთად შეიმუშაოს პროექტების მართვის ისეთი მექანიზმები/ პროცედურები და კონტროლის სისტემა, რომ დაცული იყოს თანმიმდევრულობისა და კოორდინირებული მუშაობის პრინციპები. რეკომენდაცია N2: მნიშვნელოვანია, სააგენტომ ყოველი შესყიდვის განხორციელების დაწყებამდე, მოსამზადებელი სამუშაოებისას, განსაზღვროს პროცედურების შესყიდვის განხორციელების არგუმენტირებული საშუალება, კერძოდ, თუ არ არსებობს მიზანშეწონილი ალტერნატივა შესყიდვის ობიექტის ჩასანაცვლებლად, შესყიდვა განახორციელოს გამარტივებული შესყიდვის ფორმით (ექსკლუზივი). რეკომენდაცია N3: საპატრულო მანქანების ეკონომიურად შესყიდვის განხორციელების მიზნით, მნიშვნელოვანია შემუშავდეს ავტომანქანის ისეთი ტექნიკური მახასიათებლები, რაც საჭიროა ქვეყნის რეალობაში საპატრულო პოლიციის აღნიშნული მახასიათებლები იყოს საქმიანობისთვის. იმგვარი, რომ ამასთანავე, მიუხედავად მნიშვნელოვანია სპეციფიკურობისა, უზრუნველყოს კონკურენტული გარემოს შექმნის მინიმალური სტანდარტი. რეკომენდაცია N4: მნიშვნელოვანია, სააგენტომ და სამინისტრომ უზრუნველყონ სააგენტოს შემოსულობებისა და გადასახდელების, ასევე მისი საქმიანობისთვის აუცილებელი ფულადი რესურსებისა და შესაბამისობის აუდიტის ანგარიში 7 თავისუფალი ნაშთის ოდენობების გაანალიზება; ზემოაღნიშნული ანალიზის საფუძველზე, უზრუნველყონ გადაწყვეტილების მიღება თავისუფალი ნაშთის ნაწილის სახელმწიფო ბიუჯეტში მიმართვის საკითხის შესახებ. სსიპ − მომსახურების სააგენტოს რეკომენდაცია N5: სახელმწიფო შესყიდვების პროცესში მნიშვნელოვანია, პრეტენდენტთა მიმართ მოთხოვნების განსაზღვრისას, სააგენტომ უზრუნველყოს სატენდერო მოთხოვნების პროპორციულობის პრინციპის დაცვა, ასევე სატენდერო დოკუმენტაციის დაბალანსებულად ჩამოყალიბება, რაც ხელს შეუწყობს ტენდერებში ჯანსაღი კონკურენციის განვითარებას და შესაძლებელს გახდის სახელმწიფო შესყიდვებისათვის განკუთვნილი ფულადი სახსრების ეკონომიურ ხარჯვას. რეკომენდაცია N6: საკუთარი სახსრების რაციონალურად ხარჯვის მიზნით, მნიშვნელოვანია სააგენტომ უზრუნველყოს შესასყიდ სამშენებლო სამუშაოთა მოცულობების სწორი გაანგარიშება, შეიმუშაოს ეფექტიანი კონტროლის მექანიზმები, როგორც სატენდერო ხარჯთაღრიცხვის შედგენის, ისე ხელშეკრულებაში განხორციელებული ცვლილებების დროს. ასევე სააგენტომ უზრუნველყოს ზედმეტად გადახდილი თანხების სახაზინო ანგარიშზე დაბრუნება. შესაბამისობის აუდიტის ანგარიში 8 1. შესავალი ხელმძღვანელობის პასუხისმგებლობა საქართველოს შინაგან ხელმძღვანელობა საქმეთა სამინისტროს პასუხისმგებელია სსიპ − მომსახურების სააგენტოს განხორციელებული საქმიანობის მოქმედი კანონმდებლობით და სხვა მარეგულირებელი ნორმებით განსაზღვრულ მოთხოვნებთან შესაბამისობაზე. სსიპ − მომსახურების სააგენტოს ხელმძღვანელობა ასევე პასუხისმგებელია, სახელმწიფო აუდიტის სამსახურისთვის აუდიტის მიზნებიდან გამომდინარე მოწოდებული ინფორმაციის სისრულესა და სისწორეზე. ხელმძღვანელობის პასუხისმგებლობა ასევე მოიცავს შიდა კონტროლის სისტემის შემუშავებას, დანერგვასა და შენარჩუნებას, რაც საჭიროა საფინანსო-ეკონომიკური საქმიანობის იმგვარად წარმართვისათვის, რომელიც არ შეიცავს შეცდომით ან განზრახ არამართლზომიერი ქმედებით (თაღლითობით) გამოწვეულ არსებით კანონშეუსაბამობებს. აუდიტორის პასუხისმგებლობა აუდიტორი პასუხისმგებელია აუდიტის ანგარიშში ასახული გარემოებების სისწორესა და მიზანშეწონილობაზე. აუდიტი წარიმართა უმაღლესი აუდიტორული ორგანოების საერთაშორისო სტანდარტების (ISSAI 4000) შესაბამისად. აღნიშნული სტანდარტით მოითხოვება აუდიტორის სამუშაო შეესაბამებოდეს ეთიკის ნორმებს. სტანდარტი ითვალისწინებს აუდიტის იმგვარად დაგეგმვასა და ჩატარებას, რომ მოპოვებულ იქნეს საკმარისი და შესაფერისი აუდიტორული მტკიცებულებები იმის შესახებ, რომ სსიპ − მომსახურების სააგენტოს მიერ მიღებული საკუთარი შემოსავლების განკარგვა არ შეიცავს მოქმედ საკანონმდებლო და სხვა მარეგულირებელ ნორმებთან არსებითი შეუსაბამობის ფაქტებს. აუდიტორული პროცედურები წარიმართა აუდიტორის პროფესიულ მსჯელობებზე დაყრდნობით გონივრული რწმუნების მისაღებად, რაც მოიცავს პროცედურების ჩატარებას იმ შეფასებულ მნიშვნელოვან კანონშეუსაბამობების რისკებზე, რომლებიც გამოწვეულია თაღლითობით ან შეცდომით. მიგვაჩნია, რომ ჩატარებული აუდიტორული პროცედურები საკმარისი და შესაფერისი საფუძველია აუდიტორული დასკვნების გამოსატანად. შესაბამისობის აუდიტის ანგარიში 9 აუდიტის საგანი აუდიტის საგნად განისაზღვრა სსიპ − მომსახურების სააგენტოს მიერ 2017 წელს განხორციელებული სახელმწიფო შესყიდვების შესაბამისობა, ასევე სასაქონლო და ფულადი გრანტების გაცემის მიზანშეწონილობის საკითხები. აუდიტის მასშტაბი აუდიტმა მოიცვა სააგენტოს საქმიანობის 2017 წლის პერიოდი. აუდიტის კრიტერიუმები აუდიტის ძირითად კრიტერიუმებად განისაზღვრა შემდეგი საკანონმდებლო და მარეგულირებელი ნორმები:  საქართველოს კანონი „საჯარო სამართლის იურიდიული პირის შესახებ“;  საქართველოს კანონი „საქართველოს საგადასახადო კოდექსი“;  საქართველოს კანონი „საბიუჯეტო კოდექსი“;  საქართველოს კანონი „სახელმწიფო შესყიდვების შესახებ“;  სახელმწიფო შესყიდვების სააგენტოს თავმჯდომარის 2011 წლის 7 აპრილის N9 ბრძანება „გამარტივებული ელექტრონული ტენდერისა და ელექტრონული ტენდერის ჩატარების წესის დამტკიცების შესახებ“;  სახელმწიფო შესყიდვების სააგენტოს თავმჯდომარის 2017 წლის 14 ივნისის N12 ბრძანება „ელექტრონული ტენდერის ჩატარების წესის დამტკიცების შესახებ“;  სახელმწიფო შესყიდვების თავმჯდომარის 2011 წლის 10 თებერვლის N2 ბრძანება „შემსყიდველი ორგანიზაციის ანგარიშგების წესის დამტკიცების შესახებ“;  სახელმწიფო შესყიდვების სააგენტოს თავმჯდომარის 2015 წლის 17 აგვისტოს N13 ბრძანება „გამარტივებული შესყიდვის კრიტერიუმების განსაზღვრისა და გამარტივებული შესყიდვის ჩატარების წესის დამტკიცების შესახებ“;  სახელმწიფო შესყიდვების სააგენტოს თავმჯდომარის 2015 წლის 29 ოქტომბრის N19 ბრძანება „შავი სიის“ წარმოების წესის და პირობების შესახებ“;  შესყიდვების სააგენტოს რეკომენდაციები კვალიფიკაციის დამადასტურებელ მოთხოვნებთან დაკავშირებით და შესყიდვის მოსამზადებელი ეტაპის წარმართვის მეთოდოლოგია;  შესყიდვების სააგენტოს მეთოდური მითითება „მცირე და საშუალო ბიზნესის სახელმწიფო შესყიდვებში მონაწილეობის ხელშეწყობისათვის“; შესაბამისობის აუდიტის ანგარიში 10  2007 წლის 17 იანვრის საქართველოს შინაგან საქმეთა მინისტრის ბრძანება N56 „საჯარო სამართლის იურიდიული პირის – საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს მომსახურების სააგენტოს დებულების დამტკიცების შესახებ“;  საქართველოს კანონი „საქართველოს შსს სამინისტროს მომსახურების სააგენტოს მიერ გაწეული მომსახურებისათვის დაწესებული საფასურისა და ვადების შესახებ“;  საქართველოს კანონი „2017 წლის სახელმწიფო ბიუჯეტის შესახებ“;  საქართველოს მთავრობის 2014 წლის N121 დადგენილება „სახელმწიფო ავტოპარკის გადანაწილების, კლასიფიკაციისა და სამსახურებრივი ავტომანქანის შესყიდვის წესის დამტკიცების შესახებ“. აუდიტის კრიტერიუმად ასევე გამოყენებულ იქნა საერთაშორისო პრაქტიკა, საპატრულო პოლიციის მიერ ხშირად გამოყენებადი მანქანების მარკის დადგენის მიზნით. აუდიტის მიზანი აუდიტის მიზნებია: ა) ჩამოყალიბდეს დასკვნა საკმარისი და შესაფერისი აუდიტორული მტკიცებულებების მოპოვების გზით იმის შესახებ, რამდენად შესაბამისობაშია აუდიტის საგანი სათანადო კრიტერიუმთან, ყველა არსებითი ასპექტის გათვალისწინებით; ბ) აუდიტის ანგარიშის მომხმარებლებისათვის ინფორმაციის მიწოდება მიგნებების, დასკვნებისა და სადაც შესაფერისია, რეკომენდაციების შესახებ. ინფორმაცია აუდიტის ობიექტის შესახებ სსიპ − მომსახურების სააგენტო (შემდგომში − სააგენტო) არის საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს მმართველობის სფეროში შემავალი საჯარო სამართლის იურიდიული პირი, რომელიც შექმნილია „საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს მომსახურების სააგენტოს მიერ გაწეული მომსახურებისთვის დაწესებული საფასურისა და ვადების შესახებ“ საქართველოს კანონით. სააგენტოს ძირითადი ფუნქციებია:  სააგენტოს მიერ თავისი კომპეტენციის ფარგლებში, საკუთრებაში ან სარგებლობაში არსებული იარაღის შეძენის (შენახვის ან/და ტარების) ნებართვის გაცემა და რეგისტრაცია;  მექანიკური სატრანსპორტო საშუალებების რეგისტრაცია;  სატრანსპორტო საშუალებების მართვის მოწმობის გაცემა; შესაბამისობის აუდიტის ანგარიში 11  ნასამართლობის შესახებ ცნობის გაცემა და ა.შ. სააგენტოს მიერ გაწეული მომსახურებებისთვის დაწესებულია სხვადასხვა ოდენობის მომსახურების საფასურები, რომლიდან მიღებული შემოსავლები ხმარდება, როგორც სააგენტოს კანონმდებლობით განსაზღვრული მიზნებისა და ფუნქციების განხორციელებას, აგრეთვე შსს-ს სისტემის განვითარებას. სააგენტოს სახელმწიფო ბიუჯეტიდან დაფინანსება წლების მანძილზე არ მიუღია. 2017 წელს სააგენტოს შემოსულობებმა სულ 75,453,651 ლარი შეადგინა. ცხრილი N1. ინფორმაცია სააგენტოს 2017 წლის შემოსულობების, გადასახდელებისა და ნაშთის შესახებ 2017 წელი დასახელება თანხა ნაშთი პერიოდის დასაწყისში შემოსულობები მათ შორის: სატრანსპორტო საშუალების რეგისტრაცია / ჩამოწერა (ნომრის და ტექ. პასპორტის გაცემა; დაზიანებულის და დაკარგულის აღდგენა) სატრანსპორტო საშუალების მართვის მოწმობა ცნობის გაცემა (სატრანსპორტო საშუალების სამართლებრივი მდგომარეობის შესახებ; საზღვრის კვეთის შესახებ; პირის უგზო-უკვლოდ დაკარგვის შესახებ; ნასამართლობის შესახებ; გირავნობის რეგისტრაცია) სატრანსპორტო საშუალების ექსპერტიზა/დათვალიერება/შეფასება დეპოზიტზე დარიცხული პროცენტი (სს „ლიბერთი ბანკი“) 9,817,800.03 75,453,651.00 სხვა შემოსავლები4 გადასახდელები ხარჯები მათ შორის: შრომის ანაზღაურება საქონელი და მომსახურება გრანტი5 სოციალური უზრუნველყოფა სხვა ხარჯები6 არაფინანსური აქტივების ზრდა7 ვალდებულების კლება ნაშთი პერიოდის ბოლოს: ხვედ. წილი (%) 42,689,066 56.58 13,425,951 10,965,702 17.79 14.53 3,962,540 5.25 2,409,345 3.19 2,001,047 74,304,434.55 55,714,045.09 2.65 11,950,906.79 5,744,348.37 21,547,334.98 218,055.68 16,253,399.27 18,435,748.83 154,640.63 10,967,016.48 74.98 21.45 10.31 38.67 0.39 29.17 24.81 0.21 დოკუმენტის აპოსტილით დამოწმება/ლეგალიზაცია, თარგმნა უცხოურ ენაზე, ორგანიზაციებზე ინფორმაციის გაცემა, ხელშეკრულების პირობების დარღვევისთვის დაკისრებული სანქცია, ჯარიმა და საურავი. 5 შსს-სა და სტრუქტურული ერთეულების დაფინანსება − 10,243,380.28 ლარი, საქართველოს სახელმწიფო ბიუჯეტში მისამართი თანხა (საკუთარი შემოსავლების არანაკლებ 10%) – 7,529,835.63 ლარი, სპორტული კლუბი ა(ა)იპ − MIA FORCE − 3,750,000 ლარი, CIECA-ს საწევრო (საგზაო უსაფრთხოებისა და მძღოლთა შემოწმების საერთაშორისო ორგანიზაცია) – 24,119.07 ლარი. 6 სატრანსპორტო საშუალებების დაზღვევა, პერსონალის დაზღვევა, ქონების გადასახადი, დღგ-ის გადასახადი, ჩასათვლელი დღგ, საბაჟოზე შემოტანილი საქონლის დღგ-ის თანხა, მოგების გადასახადი. 7 მანქანა-დანადგარები და ინვენტარი − 14,704,692.10 ლარი (მათ შორის: საპატრულო პოლიციის მანქანები − 9,158,849.3 ლარი, საგამოცდო მანქანები − 3,309,798.82 ლარი), შენობა-ნაგებობები − 310,692.89 ლარი, მატერიალური მარაგები − 2,738,505.64 ლარი და ა.შ. 4 შესაბამისობის აუდიტის ანგარიში 12 სააგენტოს საბანკო ანგარიშზე ნაშთის სახით არსებულ თანხაზე ერიცხება სარგებელი (წლიურად 17%), 2017 წელს აღნიშნულმა თანხამ 2,409,345.40 ლარი შეადგინა. ცხრილი N2. ინფორმაცია 2017 წელს გაფორმებული ხელშეკრულებების შესახებ შესყიდვის საშუალება ტენდერის საშუალებით გაფორმებული ხელშეკრულებები, მათ შორის: კონსოლიდირებული ერთობლივი ელექტრონული ტენდერი8 გამარტივებული ელ. ტენდერი ელექტრონული ტენდერი გამარტივებული შესყიდვით, მათ შორის: გადაუდებელი აუცილებლობით (ერთობლივი)10 მონეტარული ზღვრების ფარგლებში სახელმწიფოებრივი და საზოგადოებრივი მნიშვნელობის ღონისძიების ფარგლებში განსაზღვრული წლოვანების ავტოსატრანსპორტო საშუალებების რემონტი რაოდენობა ღირებულება ვალუტა ფაქტობრ. ხარჯი ვალუტა 26 1,686,187.56 GEL 1,194,391.05 GEL 6 788,105.94 GEL 552,718.25 GEL 41 1,997,583.70 GEL 1,817,020.43 GEL 470,515.88 EURO 95,518.50 EURO 791,055.00 USD 791,055.00 USD 14,182,402.279 GEL 13,675,330.34 GEL 31,181.59 4,579.94 GEL EURO 28,181.59 4,579.94 GEL EURO 155,577.45 GEL 154,027.45 GEL 14 322,928.96 GEL 279,349.16 GEL 22 449,322.00 GEL 269,617.45 GEL 34,500.00 29,120.00 4,499.25 31,690.00 112,283.96 19,760,073.43 508,715.07 822,745.00 GEL EURO EURO USD GEL GEL EURO USD 34,320.00 29,120.00 4,499.25 31,690.00 99,366.67 18,104,322.39 133,717.69 822,745.00 GEL EURO EURO USD GEL GEL EURO USD 42 3 457 ექსკლუზივი11 2 სხვადასხვა 217 სულ გაფორმებული ხელშეკრულებები: 830 ავტომანქანების დაზღვევა, პერსონალის დაზღვევა, ავტომანქანების ტექმომსახურება. მანქანები − 9,158,849.3 ლარი, საგამოცდო მანქანები − 3,309,798.82 ლარი და ა.შ. 10 ავტომანქანებისა და პერსონალის ერთი თვით დაზღვევა. 11 დაცვითი - მომსახურება, ლაზერული გრავირების პრინტერის ტექმომსახურება. 8 9 საპატრულო პოლიციის შესაბამისობის აუდიტის ანგარიში 13 2. აუდიტის მიგნებები 2.1 პროექტების არათანმიმდევრული განხორციელება საქართველოსა და ევროკავშირს შორის „ასოცირების შესახებ შეთანხმების“ VI თავით გათვალისწინებულია ვალდებულება,12 რომლის მიხედვით, სატრანსპორტო საშუალების მართვის უფლების მისაღები პრაქტიკული გამოცდა უნდა ჩატარებულიყო რეალური საგზაო მოძრაობის პირობებში. აღნიშნული დირექტივის განმახორციელებელი ორგანოებია შინაგან საქმეთა სამინისტრო და სააგენტო. დირექტივა ძალაში 2014 წლის 1 სექტემბერს შევიდა, ხოლო იმპლემენტაციის ბოლო ვადა იყო 2018 წლის 1 სექტემბერი. სააგენტოს მიერ დაიწყო შესაბამისი კანონპროექტის შემუშავებაზე მუშაობა, განისაზღვრა ის ქალაქები, სადაც უნდა ჩატარებულიყო მართვის უფლების მისაღები პრაქტიკული გამოცდები, ამასთანავე, მუნიციპალიტეტებს ეთხოვათ საგამოცდო მარშრუტების საგზაო მონიშვნებით უზრუნველყოფა. 2017 წლის ბიუჯეტის პროექტში,13 რომელიც სააგენტოს მიერ წარედგინა შინაგან საქმეთა სამინისტროს, გათვალისწინებული იყო პრაქტიკული გამოცდის ქუჩაში გასატანად სატრანსპორტო საშუალებების, მოედნების მოწყობის, ავტომანქანებში სხვადასხვა მოწყობილობის შეძენა−მონტაჟისთვის საჭირო თანხები. მიმდინარე მდგომარეობით (2018 წლის დეკემბერი), მართვის უფლების მისაღებ პრაქტიკულ გამოცდას ჯერ არ დამატებია რეალურ საგზაო პირობებში − დასახლებულ პუნქტებში პრაქტიკული გამოცდის კომპონენტი, შესაბამისად, დაირღვა დირექტივით განსაზღვრული ვადები. აუდიტის ობიექტის განმარტებით, პროექტი დროულად ვერ განხორციელდა, ვინაიდან:  მართვის მოწმობის გამოცდების ქალაქის რეალურ პირობებში ჩასატარებლად საჭირო იყო მთელი რიგი საკანონმდებლო ცვლილებები სხვადასხვა კანონებში.14 კანონების საქართველოს პარლამენტში განხილვა დაიგეგმა აღნიშნული 2017-2018 წლების საგაზაფხულო/საშემოდგომო სესიაზე;  არ იყო დასრულებული საგზაო ინფრასტრუქტურის15 მოწესრიგება ადგილობრივ მუნიციპალიტეტებში (10 მუნიციპალიტეტი); 12 ევროპარლამენტისა და საბჭოს 2006 წლის 20 დეკემბრის მართვის მოწმობების შესახებ 2006/126EC დირექტივის დებულებები. 13 NMIA91601780380, 18.07.2016. 14 საქართველოს კანონი „საგზაო მოძრაობის შესახებ“ და „საჯარო სამართლის იურიდიული პირის – საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს მომსახურების სააგენტოს მიერ გაწეული მომსახურებისათვის დაწესებული საფასურისა და ვადების შესახებ“. 15 საგამოცდო მარშრუტებზე არსებული გზების კეთილმოწყობა ვერ იქნა უზრუნველყოფილი. აღნიშნულის მიზეზი მუნიციპალიტეტებში არსებული სამუშაოებისთვის თანხების არარსებობაა. ამ ეტაპზე სააგენტომ მიაღწია შეთანხმებას მუნიციპალური განვითარების ფონდთან სამუშაოების ჩატარებაზე 6 მუნიციპალიტეტში, საიდანაც 3 შესაბამისობის აუდიტის ანგარიში 14  ნაწილობრივ მოსაწესრიგებელი იყო საგზაო ინფრასტრუქტურა დახაზვისა და საგზაო ნიშნების განთავსების თვალსაზრისით საერთაშორისო და შიდა სახელმწიფოებრივი მნიშვნელობის გზებზე, რომლის განხორციელება საავტომობილო გზების დეპარტამენტის პრეროგატივაა16. სააგენტომ აღნიშნული პროექტის განსახორციელებელი ნაბიჯები გადადგა, მათ შორის, 20172018 წლებში შეისყიდა ავტომანქანები, მიკროავტობუსები, მოტოციკლები, აღჭურვა ისინი კამერებით, მოაწყო მოედნები, გადამზადდა გამომცდელი პერსონალი. შესაბამისად, სააგენტომ თავისი ვალდებულება შეასრულა. თუმცა ამ პერიოდში არც საკანონმდებლო ბაზა იყო მოწესრიგებული და არც ინფრასტრუქტურული პროექტის განხორციელება დასრულებული (მუნიციპალიტეტების მიერ წარმოდგენილი ინფორმაციით, სააგენტოსთვის ცნობილი იყო, რომ მათ აღნიშნული სამუშაოების შესრულებისთვის საჭირო თანხები არ გააჩნდათ). ცხრილი N3. ინფორმაცია საგამოცდო მიზნებისთვის 2017-2018 წლებში დახარჯული თანხების შესახებ დასახელება ღირებულება საგამოცდო მანქანები B კატეგორიის საგამოცდო ავტოსატრანსპორტო საშუალებების აღჭურვა კამერებით და საგამოცდო სისტემის პროგრამული უზრუნველყოფით თანამშრომლების გადამზადება დიდი კატეგორიის მანქანები (ავტობუსი, მიკროავტობუსი, სატვირთო) მოტოციკლები მარჯვენა მხარის სატერფულები სამგზავრო და სატვირთო კატეგორიების საგამოცდო ავტოსატრანსპორტო საშუალებების აღჭურვა კამერებით და საგამოცდო სისტემის პროგრამული უზრუნველყოფით ქუთაისის მოედნის მოწყობა რუსთავში გამოცდის სტარტის და მოედნის მოწყობა ახალციხეში გამოცდის სტარტის მოწყობა კერხერები სულ: 2,753,585 1,984,832 169,100 923,000 120,000 21,000 441,184 787,876 254,363 253,505 21,000 7,729,446 2018 წლის 10 დეკემბრის მდგომარეობით, იქიდან გამომდინარე, რომ მართვის უფლების მისაღებ პრაქტიკულ გამოცდას ჯერ არ დამატებია რეალურ საგზაო პირობებში − დასახლებულ პუნქტებში პრაქტიკული გამოცდა, 70 ერთეული საგამოცდო SKODA RAPID17 არ არის მუნიციპალიტეტში სამუშაოების განხორციელება მიმდინარეობს, ხოლო 3 მუნიციპალიტეტში ტენდერები გამოცხადებულია. 2 მუნიციპალიტეტში, ფოთსა და ზუგდიდში გამოცდების ჩაბარების შესაძლებლობა გადაიდება რიგი ინფრასტრუქტურული სამუშაოების გამო. 16 აღნიშნული სამუშაოები დღეის მდგომარეობით დასრულებულია. 17 ექსპლუატაციაში შევიდა მხოლოდ 15 ერთეული SKODA FABIA. შესაბამისობის აუდიტის ანგარიში 15 ექსპლუატაციაში შესული და გადანაწილებულია სააგენტოსა და სამინისტროს დაცულ/დახურულ ტერიტორიებზე. შესაბამისად, თითქმის ერთი წლის განმავლობაში ექსპლუატაციაში არ იმყოფებოდა 70 ავტომანქანა და მათი გამოყენების ზუსტი ვადის განსაზღვრა ამ ეტაპზე ვერ ხორციელდება. ასევე, ავტომანქანებს დაერიცხათ საქართველოს კანონმდებლობით გათვალისწინებული ცვეთა 357,965.94 ლარი და ბალანსზე ირიცხება შემცირებული ღირებულებით - 2,395,618.62 ლარი. ამასთანავე, ხელშეკრულების პირობების მიხედვით, ავტომანქანებზე საგარანტიო ვადა შეადგენდა მიწოდებიდან 2 წელს, მიუხედავად გარბენისა. აუდიტის პერიოდში, 2018 წლის 8 ოქტომბერს, სააგენტოსა და კომპანიას შორის გაფორმდა შეთანხმება ავტომანქანებზე გასაწევი საგარანტიო ვადის დამატებით ერთი წლით გაგრძელების შესახებ. რაც შეეხება საგამოცდო სისტემას, რომლის შესყიდვაც სააგენტომ ასევე განახორციელა (ღირებულებით 1,984,832 ლარი), გარანტიის ვადა უკვე ამოწურულია, თუმცა აუდიტის დასრულებისას სააგენტოსა და კომპანიას შორის გაფორმდა შეთანხმება საგარანტიო ვადის დამატებით 1 წლის გაგრძელების შესახებ. „უსაფრთხო ქალაქი, უსაფრთხო რეგიონი, უსაფრთხო ქვეყანა“ − პროექტის ფარგლებში ნაადრევად შესყიდული კამერები სამინისტროს მიერ შემუშავებული პროექტის განხორციელების საფუძველზე, 2017 წლის 9 აგვისტოს სააგენტომ შესყიდვების სააგენტოს მიმართა ავტოსატრანსპორტო საშუალების სახელმწიფო ნომრის ამომცნობი კამერების, შესაბამისი აღჭურვილობით და თანმდევი მომსახურებით შესყიდვის მიზნით, სახელმწიფოებრივი და საზოგადოებრივი მნიშვნელობის ღონისძიების შეზღუდულ ვადებში შეუფერხებლად ჩატარების საფუძვლით, გამარტივებული შესყიდვის განხორციელებაზე თანხმობის გაცემის მიზნით. 2017 წლის 5 ოქტომბერს სააგენტომ შპს „დელტა კონსალტინგისგან“ შეისყიდა 28 ცალი ავტოსატრანსპორტო საშუალების სახელმწიფო ნომრის ამომცნობი კამერა, შესაბამისი აღჭურვილობით და თანმდევი მომსახურებით, ღირებულებით − 100,660 ლარი, რაც 2017 წლის 10 დეკემბერს სრულად მიეწოდა სააგენტოს. ვიდეოკამერები უნდა ჩართულიყო შსს-ს ერთიან ოპტიკურ ქსელში. ნომრის ამომცნობი კამერების შესყიდვის საფუძველი სახელმწიფოებრივი მნიშვნელობის ღონისძიების შეზღუდულ ვადებში შეუფერხებლად ჩატარება იყო, რის გამო სააგენტოს უფლება მიეცა18, ტენდერის გარეშე შეესყიდა საქონელი, ამასთანავე ბაზრის კვლევა 18 საქართველოს მთავრობის 2017 წლის 13 სექტემბრის განკარგულება N1961. შესაბამისობის აუდიტის ანგარიში 16 სამინისტროს მიერ შესაბამისად იყო ჩატარებული და დოკუმენტირებული (რაც კარგ პრაქტიკაზე მეტყველებს) თუმცა, კამერების 10 თვის განმავლობაში სააგენტოს საწყობში შენახვა მიუთითებს, რომ სახელმწიფოებრივი მნიშვნელობის ღონისძიების შეზღუდულ ვადებში ჩატარების „ერთობლივი საფუძველი ოპერაციების არ ცენტრს“ არსებობდა. გადასცა სააგენტომ 2018 წლის კამერები 17 სამინისტროს ოქტომბერს. ცენტრის განმარტებით: „ვიდეოკამერების მონტაჟის შეყოვნება განპირობებულია, ოპტიკურ-ბოჭკოვანი ქსელის მოწყობის სახელმწიფო შესყიდვის სპეციფიკითა და პროცედურების გაჭიანურებით, რომელიც საბოლოოდ დასრულდა 2018 წლის ივნისში და ტენდერში გამარჯვებულ კომპანიასთან გაფორმდა ხელშეკრულება, რის საფუძველზე ოპტიკურ-ბოჭკოვანი წერტილების მოწყობა განისაზღვრა 4 ეტაპად, ხოლო 1-ლი ეტაპი დასრულდა 2018 წლის 1 ნოემბერს.“ დღეის მდგომარეობით, შესყიდული 28 ვიდეოკამერა უკვე ჩართულია შსს-ს ერთიან ქსელში. აღნიშნული სამინისტროს მიერ პროექტის მართვის ზოგად პრობლემას წარმოადგენს. სააგენტოს განმარტებით, მათთვის ცნობილი არ იყო ოპტიკურ-ბოჭკოვანი ქსელის მდგომარეობა. დასკვნა საგამოცდო მანქანების შესყიდვა, ასევე ნომრის ამომცნობი კამერების გადაუდებელი აუცილებლობით შესყიდვა და ექსპლუატაციაში გვიან შესვლა მიუთითებს პროექტების არათანმიმდევრულ განხორციელებაზე. კერძოდ, საგამოცდო მანქანების შესყიდვა ერთ-ერთი კომპონენტი იყო ასოცირების შეთანხმებით გათვალისწინებული ვალდებულების (რეალურ საგზაო მოძრაობაში გამოცდის ჩატარება) შესრულებისთვის. დღეის მდგომარეობით, აღნიშნული ვალდებულება შესრულებული არ არის და ვადაგადაცილებულია. სააგენტოს მიერ ასოცირების შეთანხმებით გათვალისწინებული ვალდებულება შესრულდა, თუმცა პროექტის საბოლოო მიზანი ვერ იქნა მიღწეული საკანონმდებლო ბაზისა და მუნიციპალიტეტების მიერ საგზაო ინფრასტრუქტურის მოუწერსრიგებლობის გამო. (რაც მხოლოდ სააგენტოზე დამოკიდებული არ იყო) შესაბამისად: − განხორციელდა ქონებისა და თანმდევი მომსახურების შესყიდვა (7 მლნ ლარი) რომელიც გამოუყენებელია და არც ექსპლუატაციაში შესვლის ვადაა ცნობილი. საგამოცდო მანქანებს ამოეწურა გარანტიის 2-წლიანი ვადიდან 1 წელი, რაც შეეხება საგამოცდო სისტემას, მას გარანტიის ვადა ამოეწურა, თუმცა ორივე შემთხვევაში სააგენტომ შესაბამისობის აუდიტის ანგარიში 17 კომპანიებთან შეთანხმებით დამატებით გააგრძელა გარანტია (1 წლის ვადით), თუმცა 2018 წლის დეკემბრის მდგომარეობით, ავტომანქანები კვლავ არ არის შესული ექსპლუატაციაში. − ნომრის ამომცნობი განხორციელებამ კამერების გამოიწვია შესყიდვა − პროექტის სახელმწიფოებრივი არათანმიმდევრულად მნიშვნელობის შეზღუდულ ვადებში შეუფერხებლად ჩატარების საფუძვლით, ღონისძიების გამარტივებული შესყიდვის ფორმით სახელმწიფო ნომრის ამომცნობი კამერების შესყიდვა. კამერები 10 თვის განმავლობაში სააგენტოს საწყობში ინახებოდა, შესაბამისად, „გადაუდებელი აუცილებლობით“ შესყიდვის მოტივი არგუმენტირებული არ არის. რეკომენდაცია პროექტების სათანადო მართვისა და ეკონომიურობის უზრუნველსაყოფად, მნიშვნელოვანია სააგენტომ სამინისტროსთან ერთად შეიმუშაოს პროექტების მართვის ისეთი მექანიზმები/ პროცედურები და კონტროლის სისტემა, რომ დაცული იყოს თანმიმდევრულობისა და კოორდინირებულობის პრინციპები. 2.2 სახელმწიფო შესყიდვებში არსებული ნაკლოვანებები − არაკონკურენტული ტენდერები სააგენტოს მიერ 2017 წლის საკუთარი სახსრების ფარგლებში სულ გამოცხადდა 92 გამარტივებული/ელექტრონული ტენდერი, მათ შორის: − არ შედგა − 5 ელექტრონული ტენდერი; − შეწყდა და უარყოფითი შედეგით დასრულდა − 4 ელექტრონული ტენდერი; − ხელშეკრულება დადებულია − 83 ელექტრონულ ტენდერზე.19 კონკურენციის გარეშე მიმდინარეობდა 2017 წელს ჩატარებული ტენდერების 43%, რაც ზრდის შესყიდვების არაეკონომიურად განხორციელების რისკებს. 19 ტენდერის საშუალებით სულ გაფორმებულია 83 ხელშეკრულება, ღირებულებით − 18,610,891.74 ლარი. შესაბამისობის აუდიტის ანგარიში 18 დიაგრამა N1. თანაფარდობა ჩატარებულ ტენდერებსა და მონაწილე პრეტენდენტებს შორის ტენდერების რაოდენობა 40 36 30 30 20 10 10 0 1 2 3 3 1 1 1 1 4 5 7 8 9 პრეტენდენტების რაოდენობა ტენდერებში, სადაც მონაწილეობას 2 და მეტი პრეტენდენტი იღებდა, სავარაუდო ღირებულებასა და ხელშეკრულების ღირებულებას შორის არსებითი სხვაობებია, რაც წარმოდგენილია ქვემოთ მოცემულ ცხრილში: ცხრილი N4. სხვაობა სავარაუდო ღირებულებასა და ხელშეკრულების ღირებულებას შორის სხვადასხვა რაოდენობის პრეტენდენტის შემთხვევაში პრეტენდენტების რაოდენობა 2, 3, 4, 5, 7, 8 და 9 1 სავარაუდო ღირებულება 4,092,695.00 15,712,962.00 სახელშეკრულებო ღირებულება 3,155,661.95 14,990,590.09 სხვაობა სხვაობა (%) 937,033.05 722,371.91 22.90 4.60 პრეტენდენტების ზრდასთან ერთად იზრდება წარმოქმნილი ეკონომიაც. 2017 წელს ტენდერებში, სადაც კონკურენცია მიმდინარეობდა, ეკონომიამ სულ შეადგინა 937,033.05 ლარი. ტენდერებში პრეტენდენტების სიმცირეს უმეტეს შემთხვევებში სავარაუდო ღირებულების განსაზღვრა წარმოადგენს. ხშირია შემთხვევები, როდესაც ტენდერი ბაზრის კვლევის ეტაპზე წარმოდგენილი ყველაზე დაბალი ფასით, ან/და წინა წელს განხორციელებული შესყიდვის ფასით ცხადდება, რაც იწვევს ტენდერებში ერთი პრეტენდენტის მონაწილეობას. ტენდერებში პრეტენდენტების სიმცირეს შემდეგი ფაქტორებიც განაპირობებს, რაც განხილულია ქვემოთ (იხ. ქვეთავები: 2.2.1; 2.2.2;). შესაბამისობის აუდიტის ანგარიში 19 2.2.1 შესყიდვის საშუალების არასწორად შერჩევა მართვის მოწმობის საგამოცდო ავტომანქანების შესყიდვა საქართველოს მთავრობის N121 დადგენილება ადგენს სპეციალიზებულ კლასს მიკუთვნებული ავტომანქანების შესყიდვის კრიტერიუმებს. დადგენილების შესაბამისად, განსხვავებული მონაცემების ავტომანქანის შესყიდვა უნდა შეთანხმდეს სამთავრობო კომისიასთან.20 ამასთანავე, სახელმწიფო შესყიდვების შესახებ საქართველოს კანონით, გამარტივებული შესყიდვის ფორმით შესყიდვის განხორციელება შესაძლებელია იმ შემთხვევაში, თუ საქონლის მიწოდება, სამუშაოს შესრულება ან მომსახურების გაწევა მხოლოდ ერთი პირის ექსკლუზიური უფლებაა და არ არსებობს მიზანშეწონილი ალტერნატივა შესყიდვის ობიექტის ჩასანაცვლებლად. 2017 წლის 14 ივნისს, 85 ერთეული საგამოცდო და ერთი ერთეული საპროტოკოლო ავტომანქანის შესყიდვის მიზნით,21 გამოცხადდა ელექტრონული ტენდერი,22 სავარაუდო ღირებულებით მთავრობის − დადგენილებით 3,085,555 ლარი. შესყიდული გათვალისწინებულ საგამოცდო სპეციალიზებულ მანქანები კლასს მიკუთვნებული პარამეტრებისგან განსხვავებული იყო,23 თუმცა მათი შესყიდვისას არ მომხდარა სამთავრობო კომისიასთან შეთანხმება, რასაც ითვალისწინებს მთავრობის დადგენილება. რაც შეეხება სატენდერო მახასიათებლების დოკუმენტაციით პარამეტრებს, ისინი მოთხოვნილ ზედმიწევნით ავტომანქანის ზუსტად იყო ტექნიკური განსაზღვრული, მაგალითად: 20 საქართველოს მთავრობის 2013 წლის 21 ოქტომბრის N266 დადგენილებით შექმნილი კომისია. პრაქტიკული გამოცდისთვის განკუთვნილი ავტოპარკი, რომელიც გამოიყენებოდა მხოლოდ სააგენტოს სპეციალიზებულ ავტოდრომებზე, საჭიროებდა განახლებას. 22 SPA170008163 23ცხენის ძალა დადგენილებით არანაკლებ 102, მოთხოვნილია − 85-90; ძრავა დადგენილებით არანაკლებ − 2.2, მოთხოვნილია − 1598-1600; დადგენილებით მოთხოვნილია მექანიკური, არანაკლებ 5-საფეხურიანი, ხოლო ტენდერით მოთხოვნილია − 6-საფეხურიანი ავტომატიკა. 21 შესაბამისობის აუდიტის ანგარიში 20 სურათი N1. სატენდერო დოკუმენტაციით მოთხოვნილი პარამერტები (SKODA FABIA-ს მაგალითზე) სიგრძე - 3990-4000 მმ სიგანე სარკეებიანად - 1955-1965 მმ სიმაღლე ამაღლებული კლირენსით - 1480-1490 მმ ძრავა - 1598-1600 მმ3 სააგენტოს განმარტებით, ტექნიკური მახასიათებლები განისაზღვრა იქიდან გამომდინარე, რომ „განახლებულ ელექტრონულ ავტოდრომებზე არსებული ავტოსატრანსპორტო საშუალებები 2011 წლიდან სიგნალს იღებენ სპეციალური ელექტრონული კაბელის მეშვეობით. ყველა ავტოდრომზე ე.წ. გაჭრა და სიგნალის კაბელების განთავსება მოხდა SKODA FABIA-ს ზომებისა და სტანდარტების გათვალისწინებით. მანქანაზე არსებული სიგნალის მიღების სენსორები ე.წ. RX MODULE იმპულსურ სიგნალს იღებენ მიწაში არსებული 12 ვ. LFMC კაბელის მეშვეობით. ნებისმიერი ზომისა და სტანდარტის ცვლილება, სატრანსპორტო საშუალებაზე გამოიწვევდა აღნიშნული სიგნალის არასწორ მიღებას, რაც საბოლოო ჯამში შეაფერხებდა უშუალოდ საგამოცდო და სამუშაო პროცესს. აღნიშნულიდან გამომდინარე, საჭირო გახდებოდა ავტოდრომებზე საფარის აყრა, თავიდან დაგება, გაჭრა, კაბელის განთავსება, გამართვა-დარეგულირება, რაც დროისა და მატერიალურ ხარჯებთან არის დაკავშირებული“. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააგენტოსთვის ცნობილი იყო, რომ აღნიშნულ მოედანზე საგამოცდო მანქანად მხოლოდ SKODA-ს მახასიათებლები იქნებოდა შესაფერისი. ტენდერის გამოცხადებამდე, ბაზრის კვლევის პირობებში წინადადება დაეგზავნა 4 კომპანიას: სს „ჰიუნდაი ავტო საქართველოს“, შპს „იბერია ავტო ცენტრს“, შპს „ტოიოტა ცენტრ თბილისს“, შპს „ტოიოტა ცენტრ თეგეტას“.24 ბაზრის კვლევით, მოთხოვნილ პარამეტრებს აკმაყოფილებდა მხოლოდ შპს „იბერია ავტო ცენტრი“, რომელმაც ტენდერში გაიმარჯვა. 2017 წლის ოქტომბერნოემბერში კომპანიამ სააგენტოს მიაწოდა 15 ერთეული SKODA FABIA, 70 ერთეული SKODA RAPID და ერთი ერთეული − SKODA SUPER B, ჯამური ღირებულებით − 3,309,798.82 ლარი. მონაწილე პრეტენდენტებიდან ს.ს „ჰიუნდაი ავტო საქართველომ“ მხოლოდ საპროტოკოლო მანქანა შესთავაზა, შპს „ტოიოტა ცენტრ თეგეტას“ წინადადება არ წარმოუდგენია, ხოლო შპს „ტოიოტა ცენტრ თბილისს“ მითითებული ჰქონდა, რომ ქარხნულად შეუძლებელი იყო მიეწოდებინა სააგენტოს მიერ გამოგზავნილი სპეციფიკაციის ავტომანქანა, რაც შეეხება სატერფულის დამატებით დამონტაჟებას, ასევე ვერ შეირჩა კომპანია, რომლის ხარისხს „ტოიოტა“ ენდობოდა და გაავრცელებდა გარანტიას. 24 შესაბამისობის აუდიტის ანგარიში 21 გამომდინარე იქიდან, რომ სააგენტოს საგამოცდო მოედანი მოწყობილი ჰქონდა SKODA-ს ზომებისა და სტანდარტების გათვალისწინებით და მინიმალური გაბარიტების შეცვლა გამოიწვევდა საგამოცდო სიგნალის არასწორ მიღებას, ტენდერის გამოცხადება არარელევანტური იყო, ვინაიდან თავიდანვე ცნობილი იყო, რომ აღნიშნული ტენდერი კონკურენტულ გარემოს ვერ შექმნიდა. საპატრულო პოლიციის მანქანების შესყიდვა სააგენტო ხშირ შემთხვევაში ტენდერებს აცხადებს სამინისტროს ან/და მასში შემავალი სტრუქტურული ერთეულების მოთხოვნის საფუძველზე, რაც გულისხმობს იმას, რომ სააგენტო საკუთარი შემოსავლების გამოყენებით შეისყიდის სხვა სტრუქტურული ერთეულისთვის საქონელს და სასაქონლო გრანტის სახით გადასცემს მას შესაბამის უწყებას. ხშირია შემთხვევები, როდესაც სააგენტო ტენდერს ყოველგვარი წინასწარი პროცედურების გარეშე, შესაბამისი სტრუქტურული ქვედანაყოფის მიერ (მაგალითად, საპატრულო პოლიციის დეპარტამენტი) მოწოდებული ტექნიკური მახასიათებლებით აცხადებს. სამართლებრივი თვალსაზრისით, შსს-ს შესაბამისი სტრუქტურული ქვედანაყოფისთვის საჭირო საქონლის შესყიდვის განხორციელებისას შემსყიდველად სააგენტო ითვლება. შესაბამისად, მნიშვნელოვანია კონტროლის განხორციელების მიზნით, დაგეგმვის ეტაპზევე ჩაერთოს სააგენტო შესყიდვის ყველა პროცედურაში. ამასთანავე, როგორც შემსყიდველმა ორგანიზაციამ, მიიღოს გადაწყვეტილება შესყიდვის ტიპის შესახებ და დაგეგმოს შესაბამისი პროცედურები.25 2017 წლის 14 ივნისს საპატრულო პოლიციის 176 ერთეული სატრანსპორტო საშუალების შესყიდვის მიზნით, სააგენტოს მიერ გამოცხადდა ელექტრონული ტენდერი, სავარაუდო ღირებულებით − 8,709,250 ლარი. სააგენტოს მიერ ტენდერის გამოცხადებამდე ბაზრის კვლევა არ ჩატარებულა − არც ფასის და არც მახასიათებლების დადგენის მიზნით და ტენდერი საპატრულო პოლიციის მიერ განსაზღვრული ტექნიკური პირობებით გამოცხადდა. შესაბამისად, ბაზრის კვლევაც ჩაატარა საპატრულო პოლიციის დეპარტამენტმა. წინადადება დაეგზავნა 6 კომპანიას,26 ხოლო სახელმწიფო შესყიდვების სააგენტოს თავმჯდომარის 2011 წლის 10 თებერვლის N2 ბრძანება „შემსყიდველი ორგანიზაციის ანგარიშგების წესის დამტკიცების შესახებ“, მუხლი 4, პუნქტი 6. 26 შპს „იბერია ავტო ცენტრი“, შპს „ტოიოტა ცენტრი თბილისი“, შპს „კია მოტორს ჯორჯია“, ს.ს „ფრანს ავტო“, ს.ს „ლიონ ავტო“, შპს „თეგეტა მოტორსი“. 25 შესაბამისობის აუდიტის ანგარიში 22 შეთავაზება წარმოადგინა მხოლოდ ერთმა.27 სააგენტოს მიერ ჩატარებულ ტენდერში მონაწილეობა მიიღო „იბერია ავტო ცენტრმა“ და მასთან 2017 წლის 14 აგვისტოს 165 ერთეული SKODA OCTAVIA და 11 ერთეული SKODA SCOUT მიწოდებაზე გაფორმდა ხელშეკრულება, ღირებულებით − 8,642,860.0 ლარი. საპატრულო პოლიციის მანქანების შესყიდვასთან დაკავშირებით, პრობლემა გამოვლინდა შემდეგი მიმართულებით: სამინისტროში არ არის ჩამოყალიბებული ერთიანი მიდგომა, თუ რა აუცილებელ პარამეტრებს უნდა აკმაყოფილებდეს ოპერატიულ-სამძებრო საქმიანობისთვის გამოსაყენებელი (საპატრულო) ავტომობილები, შესაბამისად, ყოველ ჯერზე ხდება ისეთი ავტომობილების შესყიდვა, რომელთა პარამეტრები და ექსპლუატაციის ხარჯები არსებითად განსხვავდება ერთმანეთისგან და ამავდროულად შესაბამისობაშია ავტომანქანის კონკრეტულ მოდელთან. აღსანიშნავია, რომ 2014 წელს, როდესაც განხორციელდა FORD-ის მარკის (POLICE INTERCEPTOR მოდელის) ავტოსატრანსპორტო საშუალებების შესყიდვა, სამინისტროს არგუმენტი (გაანგარიშების აპრობირებული იყო გარეშე) იყო, სახაზო-საპატრულო რომ აღნიშნული ავტომანქანები დანიშნულებისთვის28 და ყველაზე სატენდერო მახასიათებლები განისაზღვრა აღნიშნული მოდელის მიხედვით, თუმცა დეპარტამენტისთვის არახარჯთეფექტიანი აღმოჩნდა 2014 წელს განხორციელებული შესყიდვა და 2017 წელს FORD-ის მარკის ავტომანქანების ჩანაცვლება გადაწყდა SKODA-ს ფირმის ავტომანქანებით. ამ შემთხვევაში, საპატრულო პოლიციის დეპარტამენტმა მოგვაწოდა ინფორმაცია SKODA-ს და FORD-ის მოდელების შედარების შესახებ, რაც წარმოდგენილია ქვემოთ მოცემულ ცხრილში: ცხრილი N5. ავტომანქანების შედარება ფინანსური შედარება 2017 წლის მონაცემებით FORD POLICE INTERCEPTOR SKODA OCTAVIA ერთეული სატრანსპორტო საშუალების ღირებულება (ლარი) 70,553 ლარი 46,886 ლარი დაზღვევის ღირებულება 1 წლის განმავლობაში 25.33% 17,871 ლარი 13.62% 6,386 ლარი საწვავის ხარჯი 100 კმ - ზე 16.89 ლიტრი 27.87 ლარი 10.77 ლიტრი 17.77 ლარი ერთმა კომპანიამ წინადადება არ წარმოადგინა, ხოლო 4 კომპანიას მითითებული ჰქონდა, რომ მოთხოვნილი27 სპეციფიკაციის ავტომობილები მათ სამოდელო რიგში არ ჰყავდათ. ბაზრის კვლევის შედეგად გამოიკვეთა, რომ მსგავსი სპეციფიკაციების მქონე ავტომანქანის (SKODA) შემოყვანა მხოლოდ შპს „იბერია ავტო ცენტრს“ შეეძლო. 28 განხილულია აუდიტის სამსახურის მიერ ჩატარებულ სააგენტოს 2015-2016 წლების შესაბამისობის აუდიტის ანგარიშში. 27 შესაბამისობის აუდიტის ანგარიში 23 როგორც ცხრილიდან ჩანს, FORD-თან შედარებით, SKODA-ს სახით, შესყიდულია ეკონომიური მანქანები, თუმცა დეპარტამენტის მიერ ანალოგიური შედარება არ არის გაკეთებული SKODAს და სხვა მსგავსი ავტომანქანების შემთხვევაში, რაც უზრუნველყოფდა რწმუნებას, რომ ტენდერში დეტალური მახასიათებლები განისაზღვრა ჩატარებული ხარჯთეფექტიანობობისა და ქვეყნის გზებისთვის მისაღები ხარისხის საპატრულო მანქანების შესყიდვის მიზნით. აუდიტის სამსახურმა მოიძია ინფორმაცია სხვა ქვეყნებში ამ მიმართულებით არსებული პრაქტიკის შესახებ. შედეგად გამოვლინდა, რომ SKODA საპატრულო საქმიანობისთვის მისაღები ხარისხის, ეკონომიური ავტომანქანაა. კერძოდ, ევროპის ბევრ ქვეყანაში (ხორვატია, ჩეხეთი, ესტონეთი, მოლდოვა, პორტუგალია, სლოვაკეთი, სლოვენია, ისრაელი და ა.შ.) გამოიყენება აღნიშნული მარკის ავტომანქანები საპოლიციო საქმიანობისთვის, თუმცა არის განსხვავებული პრაქტიკაც. სწორედ ამიტომ, მნიშვნელოვანია არსებობდეს საპატრულო პოლიციის ავტომანქანის სტანდარტული კრიტერიუმები, რომლებიც გამორიცხავს სხვადასხვა წლებში არაეკონომიური და ქვეყნის გზებთან ნაკლებად თავსებადი ავტომობილის შესყიდვას. ამასთანავე, მნიშვნელოვანია აღნიშნული კრიტერიუმები დადგინდეს იმგვარად, რომ უზრუნველყოს ტენდერში გარკვეული კონკურენცია. იმ შემთხვევაში, თუ დასაბუთებული იქნება ზუსტი კრიტერიუმების აუცილებლობა და საჭირო იქნება კონკრეტული მოდელის ავტომანქანის შესყიდვა, ტენდერის ფორმალურად გამოცხადება არ არის მიზანშეწონილი პრაქტიკა და ეწინააღმდეგება „სახელმწიფო შესყიდვების შესახებ“ საქართველოს კანონის მიზანს. დასკვნა სააგენტოს მიერ საგამოცდო მანქანების შესყიდვის მიზნით გამოცხადებული ტენდერი (მანქანების მოთხოვნილი ტექნიკური მახასიათებლებიდან გამომდინარე) არაკონკურენტული იყო. კონკრეტული მოდელისა და სპეციფიკაციების ავტომანქანის შესყიდვა აუცილებელი იყო უკვე შექმნილი წინაპირობებიდან და ინფრასტრუქტურიდან გამომდინარე. შესაბამისად, ასეთ პირობებში ტენდერის გამოცხადება მხოლოდ ფორმალურ ხასიათს ატარებს და არსებითად სცდება შესყიდვების კანონმდებლობით გათვალისწინებულ შესყიდვის ელექტრონული წესით განხორციელების პრინციპს. საქართველოს შესყიდვების კანონმდებლობით განსაზღვრულია ექსკლუზიური შესყიდვა, შესაბამისი პირობების არსებობისას. ექსკლუზიური შესყიდვა მთავრობასთან შეთანხმებას და მეტი არგუმენტის წარდგენას, შესაბამისად, უფრო მეტი პასუხისმგებლობის აღებას მოითხოვს. აქედან გამომდინარე, მნიშვნელოვანია, შესაბამისი წინაპირობების არსებობისას, არ გამოცხადდეს ტენდერი ფორმალურად შესაბამისობის აუდიტის ანგარიში და სააგენტოს 24 გადაწყვეტილებები კონკრეტულ შესყიდვასთან მიმართებით იყოს უფრო მეტად არგუმენტირებული. რაც შეეხება საპატრულო მანქანებს, არ არსებობს დადგენილი/დამტკიცებული კრიტერიუმები, რომელთაც აღნიშნული მანქანები უნდა აკმაყოფილებდეს. სხვადასხვა წლებში ჩატარებულ ტენდერებში ტექნიკური მახასიათებლები განსხვავებულია და შესაბამისობაშია ავტომანქანის კონკრეტულ მოდელთან. უნდა აღინიშნოს, რომ ევროპული ქვეყნების გამოცდილებით, SKODA, რომლის შესყიდვა 2017 წელს განხორციელდა, საპოლიციო საქმიანობისთვის მისაღები ხარისხის მარკაა, თუმცა არსებობს განსხვავებული პრაქტიკაც. შესაბამისად, მნიშვნელოვანია ავტომანქანის კონკრეტული პარამეტრების უკეთესი დასაბუთება (რაც უზრუნველყოფს მინიმალურ კონკურენციას) და მისი შემდგომი მოვლა-შენახვის ეკონომიურობის გაანგარიშება, ხოლო, იმ შემთხვევაში, თუ შესაბამისი დასაბუთებით კონკრეტული მოდელის პარამეტრები შეირჩევა, მნიშვნელოვანია ტენდერი არ გამოცხადდეს ფორმალურად. რეკომენდაცია 1. მნიშვნელოვანია, სააგენტომ ყოველი შესყიდვის განხორციელების პროცედურების დაწყებამდე, მოსამზადებელი განხორციელების სამუშაოებისას, არგუმენტირებული განსაზღვროს საშუალება, კერძოდ, თუ შესყიდვის არ არსებობს მიზანშეწონილი ალტერნატივა შესყიდვის ობიექტის ჩასანაცვლებლად, შეისყიდოს გამარტივებული შესყიდვის ფორმით (ექსკლუზივი). 2. საპატრულო მანქანების ეკონომიურად შესყიდვის განხორციელების მიზნით, მნიშვნელოვანია შემუშავდეს ავტომანქანის ისეთი ტექნიკური მახასიათებლები, რაც საჭიროა ქვეყნის რეალობაში საპატრულო პოლიციის საქმიანობისთვის. ამასთანავე, მნიშვნელოვანია აღნიშნული მახასიათებლები იყოს იმგვარი, რომ მიუხედავად სპეციფიკურობისა, უზრუნველყოს კონკურენტული გარემოს შექმნის მინიმალური სტანდარტი. 2.2.2 სატენდერო დოკუმენტაციით განსაზღვრული არაპროპორციული მოთხოვნები შემსყიდველი ორგანიზაციის მხრიდან მიმწოდებლების მიმართ წაყენებული ტექნიკური და კვალიფიკაციის დამადასტურებელი მოთხოვნები ემსახურება შემდეგ მიზნებს:  მიმწოდებლების ტექნიკური ცოდნის/გამოცდილების შეფასება;  ფინანსური და ტექნიკური შესაძლებლობების შეფასება;  სანდოობის შეფასება. შესაბამისობის აუდიტის ანგარიში 25 საკვალიფიკაციო და ტექნიკური მოთხოვნების წაყენებით ზემოაღნიშნული კლასიფიკაცია ხორციელდება იმისათვის, რომ მოთხოვნები არ განისაზღვროს შაბლონურად. ამასთანავე, ყოველი ცალკეული მოთხოვნისას, კონკურენციის უზრუნველყოფისათვის, აუცილებელია, დაცული იყოს არადისკრიმინაციულობის პრინციპები. არაპროპორციულად მაქსიმალური დონის ობიექტურობისა მაღალი და მოთხოვნებით, ტენდერში მონაწილეობისგან, პირველ ყოვლისა, მცირე და საშუალო ბიზნესი იზღუდება.29 შესყიდვების კანონმდებლობით განსაზღვრულია, რომ პრეტენდენტებისთვის დაწესებული მოთხოვნები უნდა იყოს პროპორციული. აღნიშნული გულისხმობს იმას, რომ მაგალითად, ტენდერის სავარაუდო ღირებულება და პრეტენდენტის ფინანსური შესაძლებლობებისა და სამუშაო გამოცდილების მოთხოვნა უნდა იყოს თანაბარზომიერად და სამართლიანად განსაზღვრული. სააგენტოს პრეტენდენტებისთვის განმარტებით, დაწესებული 2018 წელს მოთხოვნები გამოცხადებულ ტენდერებში პროპორციულია სავარაუდო ღირებულებასა და შესასრულებელ სამუშაოსთან/მისაწოდებელ საქონელთან მიმართებაში. ცხრილი N6: ინფორმაცია 2017 წელს არაპროპორციული მოთხოვნებით გამოცხადებული ტენდერების შესახებ შესყიდვის ობიექტი გარედან ჩასაცმელი ტანსაცმელი დასუფთავება დასუფთავება უწყვეტი კვების წყარო (UPS) პრეტენდენტი სავარაუდო ღირებულება შპს GIOX 42,000 შპს „ელსელემა“ შპს „სუფთა სამყარო“, ამხანაგობა „უნიქლინ მასტერი“ შპს „სუფთა სამყარო“, შპს „დრ. როდგერ სერვის მენეჯმენტი“ შპს „ენსოლი“, შპს „ალტა“ 26,800 140,808 73,800 115,300 სატენდერო დოკუმენტაცის მოთხოვნები ფინანსური ბრუნვა 100,000 ლარი30 საბიუჯეტო ორგანიზაციაში 8- წლიანი სამუშაო გამოცდილება ფინანსური ბრუნვა 250,000 მწარმოებლის 10- წლიანი გამოცდილება მიგნება სატენდერო წინადადებით განსაზღვრული მოთხოვნა ფინანსური ბრუნვის შესახებ, არაპროპორციულია ტენდერების სავარაუდო ღირებულებასთან, აღნიშნული კი შესაძლოა ზღუდავდეს სხვა პრეტენდენტების ტენდერში მონაწილეობას. არაპროპორციულმა მოთხოვნამ გამოიწვია ტენდერის უარყოფითი შედეგით დასრულება (ასეთი გამოცდილება არც ერთ კომპანიას არ ჰქონდა) სატენდერო წინადადებით განსაზღვრული მოთხოვნა ფინანსური ბრუნვის შესახებ, არაპროპორციულია ტენდერების სავარაუდო ღირებულებასთან მიმართებით პრეტენდეტების მიმართ არაპროპორციული მოთხოვნები შესაბამისი საჭიროების დაუსაბუთებლად 29 შესყიდვების სააგენტოს მეთოდური მითითება „მცირე და საშუალო ბიზნესის სახელმწიფო შესყიდვებში მონაწილეობის ხელშეწყობისათვის“; 30 2016 წლის პირველი იანვრიდან ტენდერის დასრულებამდე. შესაბამისობის აუდიტის ანგარიში 26 დასკვნა ზემოაღნიშნული გარემოებებიდან გამომდინარე, გარკვეულ შემთხვევებში ბაზრის კვლევის ეტაპზე მიღებული გადაწყვეტილებები, ასევე სატენდერო წინადადებით გათვალისწინებული არაპროპორციული მოთხოვნები და ზედმიწევნით განსაზღვრული ტექნიკური პარამეტრები, წარმოშობს რისკებს იმისა, რომ ტენდერები არაკონკურენტულ გარემოში ჩატარდეს. რეკომენდაცია სახელმწიფო შესყიდვების პროცესში მნიშვნელოვანია პრეტენდენტთა მიმართ მოთხოვნების განსაზღვრისას, სააგენტომ უზრუნველყოს სატენდერო მოთხოვნების პროპორციულობისა პრინციპის დაცვა, ასევე სატენდერო დოკუმენტაციის დაბალანსებულად ჩამოყალიბება, რაც ხელს შეუწყობს ტენდერებში ჯანსაღი კონკურენციის განვითარებას და შესაძლებელს გახდის სახელმწიფო შესყიდვებისათვის განკუთვნილი ფულადი სახსრების ეკონომიურ ხარჯვას. 2.3 შესყიდული ავტომანქანების არადანიშნულებისამებრ გამოყენება როგორც ზემოთ აღინიშნა, 2017 წელს სააგენტომ შეისყიდა საპატრულო პოლიციისა და საგამოცდო ავტომანქანები. სამსახურებრივი 2017 წლის ოქტომბერში, სააგენტოს დირექტორის ბარათის საფუძველზე, შინაგან საქმეთა სამინისტროს ბალანსიდან სააგენტოს უკან დაუბრუნდა 6 ერთეული საპატრულო ავტომანქანა, რომლებიც პატაკების საფუძველზე განპიროვნდა სააგენტოს თანამშრომლებზე. სააგენტომ არადანიშნულებისამებრ გამოიყენა ასევე 2017 წელს შესყიდული საგამოცდო ავტომანქანებიდან 4 საგამოცდო ავტომანქანა (SKODA RAPID), რომლებიც განპიროვნებულია სააგენტოს თანამშრომლებზე. აღსანიშნავია, რომ ზემოაღნიშნულ თანამშრომლებზე სხვა ავტომანქანები მანამდეც განპიროვნებული იყო, ხოლო მოთხოვნის პატაკებიდან არ ჩანს მათი ჩანაცვლების აუცილებლობა. განპიროვნებული ავტომანქანები თავისი მონაცემებით, მთავრობის დადგენილებით განსაზღვრულ კლასს მიკუთვნებულ პარამეტრებს აღემატებოდა და ზოგიერთ შემთხვევაში განსხვავებული იყო,31 თუმცა მისი შესყიდვისას არ მოხდა სამთავრობო კომისიასთან დადგენილებით გათვალისწინებულია მექანიკურ გადაცემათა კოლოფი, ხოლო შესყიდული ავტომანქანების გადაცემათა კოლოფი, ავტომატიკაა. 31 შესაბამისობის აუდიტის ანგარიში 27 შეთანხმება, ვინაიდან აღნიშნული მანქანები შესყიდული იყო საპატრულო პოლიციის (ოპერატიულ-სამძებრო) საქმიანობისთვის.32 დასკვნა სააგენტომ დანიშნულებისამებრ არ გამოიყენა 10 ავტომანქანა. გამომდინარე იქიდან, რომ ავტომანქანების შესყიდვის განხორციელების საფუძველი მათი საგამოცდოდ და პატრულირებისთვის გამოყენება იყო, მათი თანამშრომლებზე განპიროვნება არ იყო მიზანშეწონილი. ამასთანავე, მსგავსი პარამეტრების ავტომანქანების შესყიდვის შემთხვევაში, სააგენტოს ესაჭიროებოდა სამთავრობო კომისიისთვის შესაბამისი დასაბუთებული არგუმენტის წარდგენა, რაც სააგენტოს არ გაუკეთებია. 2.4 ხარჯთაღრიცხვის არასწორად შედგენის შედეგად ზედმეტად გადარიცხული თანხები სამშენებლო-სარემონტო სამუშაოების სატენდერო ხარჯთაღრიცხვის გაანგარიშებაში არსებული ხარვეზი, თავის მხრივ, წარმოშობს ფულადი სახსრების არაეკონომიურად ხარჯვის რისკებს. სააგენტოს მიერ სამშენებლო კომპანიებისთვის ჯამურად ზედმეტად გადახდილია 16,517 ლარი,33 მიზეზი კი სააგენტოში დანერგილი კონტროლის ნაკლოვანებაა.34 ხარჯთაღრიცხვის შესაბამისი კონტროლი არ ხორციელდება, რაც იწვევს ზოგიერთ სამუშაოთა მოცულობისა და შესაბამისად, მათი ღირებულებების ზრდას. სააგენტომ თანხის დაბრუნების მიზნით მიმართა სამშენებლო კომპანიებს, რის საფუძველზე სააგენტოს სახაზინო ანგარიშზე დღეის მდგომარეობით დაბრუნებულია 7,925.77 ლარი. რეკომენდაცია საკუთარი სახსრების რაციონალურად ხარჯვის მიზნით, მნიშვნელოვანია სააგენტომ უზრუნველყოს შესასყიდი სამშენებლო სამუშაოთა მოცულობების სწორი გაანგარიშება, შეიმუშაოს ეფექტიანი კონტროლის მექანიზმები, როგორც სატენდერო ხარჯთაღრიცხვის აღნიშნული ავტომანქანა 2017 წლის 25 აგვისტოს შპს „იბერია ავტო ცენტრმა“ სსიპ − მომსახურების სააგენტოს ერთი ერთეული SKODA SCOUT-ის ნაცვლად იმავე ფასში შესთავაზა, რომელიც შედარებით მაღალი კლასის, გაუმჯობესებული პარამეტრების მქონე ავტომობილი იყო ( SKODA SUPER B COMBI), ღირებულება შეადგენდა 31,900 ევროს (9,900 ევროთი მეტს, ვიდრე SKODA SCOUT, ამასთანავე, გააჩნდა 2.0 ძრავი და ჰქონდა 100 ცხენის ძალით მეტი სიმძლავრე და სხვა დამატებითი აღჭურვილობები. 33 2016 წლის 10 ნოემბრის ხელშეკრულებები N620 და 2017 წლის 10 ნოემბრის − N385; 34 სამშენებლო-სარემონტო სამუშაოების შესრულების მიზნით 2017 წელს სულ გაფორმებულია 8 ხელშეკრულება, ხოლო ზედმეტად გადახდილი თანხები ორი ხელშეკრულების ფარგლებში განხორციელდა. 32 შესაბამისობის აუდიტის ანგარიში 28 შედგენის, ასევე ხელშეკრულებაში განხორციელებული ცვლილებების დროს. სააგენტომ უზრუნველყოს ზედმეტად გადახდილი თანხების სახაზინო ანგარიშზე დაბრუნება. 2.5 სასაქონლო და ფულადი გრანტების მიზანშეწონილობის საკითხები სააგენტოს 2017 წლის 1 იანვრის მდგომარეობით, საკუთარი შემოსავლებიდან 9,817,800 ლარი ნაშთის სახით ერიცხებოდა. 2017 წელს შემოსულობების სახით მიიღო 75,453,651 ლარი. წლის ბოლოს სააგენტოს ნაშთი გაეზარდა, რამაც 10,967,016.48 ლარი შეადგინა (იხ. ცხრილი N1). გარდა თავისუფალი ნაშთისა, სააგენტო აფინანსებს შინაგან საქმეთა სამინისტროს სხვადასხვა უწყებას სხვადასხვა ფორმით, კერძოდ:  სააგენტო აფინანსებს შინაგან საქმეთა სამინისტროს მიერ განხორციელებულ შესყიდვებს, რამაც 2017 წელს 9,225,380.28 ლარი შეადგინა;  გადასცემს ფულად სახსრებს ტრანსფერის საშუალებით შსს-ს მმართველობის ქვეშ შემავალ საჯარო სამართლის იურიდიულ პირებს, რამაც 1,018,000.00 ლარი შეადგინა;  სააგენტო თვითონ ახორციელებს შესყიდვას შსს-ს სხვა სტრუქტურული ერთეულის საჭიროებისათვის და შესყიდულ საქონელს გადასცემს მათ, სასაქონლო გრანტის სახით − 10,207,332.30 ლარი. შესაბამისად, 2017 წლის მონაცემებით, სააგენტო, დაახლოებით, 20,5 მლნ ლარს არ იყენებს საკუთარი მიზნებისთვის. ინფორმაცია ფულადი და სასაქონლო გრანტის სახით გაცემული თანხების შესახებ წარმოდგენილია ქვემოთ მოცემულ ცხრილებში. ცხრილი N7. 2017 წელს სააგენტოს მიერ ფულადი გრანტის სახით გაცემული თანხების შესახებ # ორგანიზაცია შინაგან საქმეთა სამინისტრო 1 2 საპატრულო პოლიციის დეპარტამენტი 3 სსიპ − „112“ 4 შსს-ს აკადემია სულ: მოგების გადასახადი: შესაბამისობის აუდიტის ანგარიში დანიშნულება საწვავის ხარჯი კვების ხარჯი ფორმების შეძენის ხარჯი პერსონალის დაზღვევა ფურნიტურის შეძენა (სამკერდე ნიშნები) სულ თანხა: 4,927,790.79 712,753.87 373,199.00 1,727,863.78 60,744.00 კარვების შეძენა სპეც. აღჭურვილობა ელექტროენერგიის ხარჯი ბუნებრივი აირის ხარჯი წყლის ხარჯი ა/მანქანების დაზღვევის ხარჯი ფული ფული 21,498.96 166,062.00 105,684.57 117,485.25 123,860.40 888,437.66 1,000,000.00 18,000.00 10,243,380.28 1,536,507.04 29 ცხრილი N8. ინფორმაცია 2017 წელს სააგენტოს მიერ შინაგან საქმეთა სამინისტროს დაქვემდებარებაში მყოფი სტრუქტურული ერთეულისთვის განხორციელებული შესყიდვების შესახებ ტენდერის N შესყიდვის ობიექტი სტრუქტურული ქვედანაყოფი SPA170008162 SPA170009710 პატრულის მანქანები საავტომობილო ვიდეოკამერა საპატრულო პოლიცია საპატრულო პოლიცია ხელშეკრულების ღირებულება 9,158,849.30 28,899.00 SPA170009708 საჯარიმო პრინტერი საპატრულო პოლიცია 92,144.00 საპატრულო პოლიცია 597,640.00 329,800.00 SPA170009729 SPA170009705 საავტომობილო ბორტკომპიუტერი სადგამი დაფით საავტომობილო ციმციმა (ხმამაღლა მოლაპარაკით, მონტაჟით) საპატრულო პოლიცია სულ: 10,207,332.30 „საჯარო სამართლის იურიდიული პირის შესახებ“ საქართველოს კანონის საფუძველზე35, სსიპ-ს აქვს უფლება განმახორციელებელი თავისი ორგანოს სახსრები სისტემაში გადასცეს შემავალ სხვა სახელმწიფო პირს კონტროლის მისი მიზნებისა და ფუნქციების შესასრულებლად. ამასთანავე, სააგენტოს დებულებით, რომელიც შინაგან საქმეთა მინისტრის ბრძანებით არის დამტკიცებული, განსაზღვრულია, რომ სააგენტომ მის მიერ მიღებული შემოსავლები უნდა მოახმაროს, როგორც სააგენტოს კანონმდებლობით განსაზღვრული მიზნებისა და ფუნქციების (საქმიანობის) განხორციელებას, აგრეთვე შინაგან საქმეთა სამინისტროს სისტემის განვითარებას.36 შესაბამისად, აღნიშნული წარმოადგენს კანონიერ პროცესს. თუმცა, „საჯარო სამართლის იურიდიული პირის შესახებ“ საქართველოს კანონის თანახმად, საქართველოს მთავრობის შესაბამისი გადაწყვეტილების საფუძველზე, შესაძლებელია ანგარიშზე განთავსებული თავისუფალი ნაშთი ან მისი ნაწილი მიიმართოს სახელმწიფო ბიუჯეტში. ამრიგად, სააგენტო საკუთარი სახსრებით სამინისტროს გარკვეულ ხარჯებს აფინანსებს, ისე, რომ ეს ხარჯები სამინისტროს დამტკიცებულ ბიუჯეტში გათვალისწინებული არ არის. არსებული პრაქტიკით, ის აქტივობები, რასაც სამინისტროს აპარატი არ ითვალისწინებს 35 „საჯარო სამართლის იურიდიული პირის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-13 მუხლი. 36 საქართველოს შინაგან საქმეთა მინისტრის 2007 წლის 17 იანვრის N56 ბრძანება „საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს საჯარო სამართლის იურიდიული პირის მომსახურების სააგენტოს დებულების დამტკიცების შესახებ“ მე-10 მუხლის მე-2 პუნქტი. შესაბამისობის აუდიტის ანგარიში 30 ბიუჯეტის დაგეგმვისას (თუმცა აღნიშნულის საჭიროება გააჩნია), ხდება სააგენტოს დაფინანსების ობიექტი. ზემოაღნიშნული გარემოებები, მისი მოცულობიდან გამომდინარე, უარყოფით გავლენას ახდენს:  უშუალოდ სამინისტროს ბიუჯეტის დაგეგმვა-შესრულების პროცესზე. იგი ბიუჯეტით დამტკიცებულ და დაზუსტებულ გეგმებსა და შესრულების მაჩვენებლებს შორის არსებული მნიშვნელოვანი გადახრების ერთ-ერთი განმაპირობებელი ფაქტორია.  ბიუჯეტის დაგეგმვა-შესრულება დამოუკიდებლად, რაც შეიცავს ხორციელდება რისკს, რომ საბიუჯეტო სააგენტოს მიერ პროცესისგან დაფინანსდეს სამინისტროს ისეთი აქტივობები, რომელიც საბიუჯეტო პროცესის პირობებში შესაძლოა უარყოფილი ყოფილიყო.  სააგენტო კონტროლს ვერ ახორცილებს აღნიშნულ პროცესზე, რაც ზრდის საკუთარი სახსრების არარაციონალურად ხარჯვის რისკს (სასაქონლო გრანტის შემთხვევაში, სააგენტო უშუალოდ არის შემსყიდველი, თუმცა ის არ ახორციელებს ბაზრის კვლევას და მოქმედებს სხვა უწყების დავალების შესაბამისად). დასკვნა 2017 წლის მონაცემებით, სააგენტოს 20,5 მლნ ლარზე მეტი რესურსი გააჩნია თავისუფალ განკარგვაში. აღნიშნული თანხა ან მისი ნაწილი მიიმართება სახელმწიფო ბიუჯეტში. შესაბამისად, ამ სახსრებით ფინანსდება ისეთი აქტივობები, რომლებიც სამინისტროს ბიუჯეტში გათვალისწინებული არ იყო. აღნიშნული პროცესი ხორციელდება საბიუჯეტო პროცესებისგან დამოუკიდებლად, რაც ასევე უარყოფითად აისახება სამინისტროს ბიუჯეტის დაგეგმვა-შესრულების სააგენტოდან პროცესზე რესურსების და განკარგვა წარმოშობს კონტროლის ხორციელდება რისკებს, სააგენტოს ვინაიდან კონკრეტული გადაწყვეტილებებისა და ჩასატარებელი პროცედურების გარეშე. რეკომენდაცია მნიშვნელოვანია, სააგენტომ და სამინისტრომ უზრუნველყონ სააგენტოს შემოსულობებისა და გადასახდელების, ასევე მისი საქმიანობისთვის აუცილებელი ფულადი რესურსებისა და თავისუფალი ნაშთის ოდენობების გაანალიზება. ზემოაღნიშნული ანალიზის საფუძველზე, უზრუნველყონ გადაწყვეტილების მიღება თავისუფალი ნაშთის ნაწილის სახელმწიფო ბიუჯეტში მიმართვის საკითხის შესახებ. შესაბამისობის აუდიტის ანგარიში 31 2.6 ა(ა)იპ − MIA FORCE-ის მიერ მიღებული გრანტის ხარჯვა 2011 წლის 21 ივლისს სააგენტოს დირექტორის ბრძანებით დაფუძნდა არასამეწარმეო (არაკომერციული) იურიდიული პირი − სპორტული კლუბი MIA FORCE. კლუბის საქმიანობის მიზანია სპორტულ შეჯიბრებებში მონაწილეობის მიღება. კლუბის დაფინანსების ძირითადი წყაროა სააგენტოს მიერ გრანტის სახით გადარიცხული თანხები და ეკონომიკური საქმიანობიდან მიღებული შემოსავალი (სარეკლამო მომსახურებიდან მიღებული შემოსავალი). ცხრილი N9. ინფორმაცია ა(ა)იპ − MIA FORCE-ის მიერ 2017 წელს მიღებული შემოსულობების შესახებ შემოსავლის კატეგორია თანხა შემოსულობები 4,152,261 მათ შორის: მიმდინარე გრანტი (სააგენტოსგან მიღებული) საქონლისა და მომსახურების რეალიზაცია (რეკლამიდან შემოსავლები) წინა წელს გამოუყენებული და დაბრუნებული საბიუჯეტო სახსრები ნაშთი პერიოდის დასაწყისისთვის 3,750,000 364,505.75 9,200 28,556 ა(ა)იპ − MIA FORCE-ის წესდება ითვალისწინებს, რომ მას უფლება აქვს სხვადასხვა ღონისძიების ორგანიზებისთვის მოიძიოს უცხოური სუბსიდიები, ასევე უფლებამოსილია ეწეოდეს დამხმარე ხასიათის სამეწარმეო საქმიანობას, საიდანაც მიღებული მოგება უნდა მოხმარდეს კლუბის მიზნების რეალიზებას. მიუხედავად წესდებით გათვალისწინებული დაფინანსების მოძიების შესაძლებლობისა, სპორტული კლუბი ძირითად დაფინანსებას სააგენტოდან იღებს. უნდა აღინიშნოს, რომ კლუბის საქმიანობა არ არის პირდაპირ დაკავშირებული სამინისტროსა და სააგენტოს საქმიანობასთან. სააგენტოს მიერ 2017 წელს ააიპ „MIA FORCE“-სთვის სულ გადარიცხული აქვს 3,750,000 ლარი, საიდანაც 1,735,445 ლარი, 2016 წლის მთავრობის N2451 განკარგულების შესაბამისად, რუსთავში ავტორბოლის მსოფლიო ჩემპიონატის პირველი ეტაპის ჩატარებისთვის არის დახარჯული. ძარიან ავტომობილებში მსოფლიო ჩემპიონატი ჩატარდა 10 ეტაპად, მსოფლიოს სხვადასხვა ქვეყანაში, რომელშიც MIA FORCE-ის ქართველი პილოტი/მრბოლელი იღებდა მონაწილეობას. სპორტული ბოლიდით (ALFA ROMEO) სარგებლობისა და მისი ტექნიკური მომსახურება MIA FORCE-მ გამარტივებული შესყიდვის ფორმით (ექსკლუზივი) შეისყიდა კომპანია ROMEO შესაბამისობის აუდიტის ანგარიში 32 FERRAEIS S.R.L. IN BRAVE FERRARIS S.R.L-სგან, ღირებულებით − 1,328,166.83 ლარი37 (აღნიშნული ხარჯიც სააგენტოს მიერ გადარიცხული გრანტით არის დაფინანსებული). ძარიანი სატრანსპორტო საშუალებების რბოლების (TCR საერთაშორისო სერიები) 2017 წლის ერთი ეტაპის ორი ტურის საქართველოში ჩატარების მომსახურების შესყიდვის მიზნით, ა(ა)იპ − MIA FORCE და TCR touring Car Racing SA-ს შორის გამარტივებული შესყიდვის ფორმით (ექსკლუზივი) გაფორმდა ხელშეკრულება,38 ღირებულებით − 500,000 ევრო. ცხრილი N10. ინფორმაცია MIA FORCE და TCR touring Car Racing SA-ს შორის გაფორმებული ხელშეკრულებით გათვალისწინებულ მომსახურებაზე დასახელება თანხა (ევრო) TCR მანქანების და დამატებითი ნაწილების ტრანსპორტირება თბილისში საჰაერო ტრანსპორტირებით TCR მანქანების და დამატებითი ნაწილების ტრანსპორტირება თბილისიდან ბაჰრეინში (II ეტაპი) TCR პესონალის მოგზაურობის ხარჯები TCR TV გრაფიკი და TV დადგმა TCR პრომოს გაშვება TCR მაუწყებლობის საფასური ტელეარხებზე TCR შესატანი რუსთავის ავტოდრომისთვის სულ: 200,000 100,000 55,000 15,000 7,000 23,000 100,000 500,000 სახელმწიფო შესყიდვების შესახებ ხელშეკრულებაში მკაფიოდ უნდა იყოს ასახული გასაწევი მომსახურების მახასიათებლები, რომ შემსყიდველს მიღება-ჩაბარების ეტაპზე მიეცეს შესაძლებლობა, შეაფასოს შესყიდული ობიექტი შეესაბამება თუ არა იმ მოთხოვნებს, რაც ხელშეკრულებით იყო გათვალისწინებული. გაფორმებული ხელშეკრულება არ მოიცავდა ისეთ მნიშვნელოვან სპეციფიკაციებს, რომლითაც უნდა განსაზღვრულიყო ის მინიმალური მოთხოვნები, რაც უნდა დაეკმაყოფილებინა მიმწოდებლის მიერ გაწეულ მომსახურებას. მაგალითად: ხელშეკრულებაში არ ჩანს თითოეული კომპონენტის ფასი, შესაბამისად, ვერ მივიღეთ რწმუნება რამდენად ეკონომიურად გაფორმდა ხელშეკრულება; წარმოდგენილი ინფორმაციით ვერ დასტურდება ღონისძიებაზე დამსწრე პირთა რაოდენობა. არ არის ნათლად გაწერილი მანქანების ჩამონათვალი და რაოდენობა, რომლის ტრანსპორტირებას ჯამში 300,000 ევრო დასჭირდა. ასევე, კონკრეტულად რამდენი ადამიანის 37 38 აღნიშნული თანხაც სააგენტოს მიერ გადარიცხული გრანდიტან არის გახარჯული. 2017 წლის 8 მარტი, N6. შესაბამისობის აუდიტის ანგარიში 33 სახელმწიფო აუდიტის სამსახური ქ.თბილისი, 0144, წმ. ქეთევან დედოფლის გამზირი N96 +995 32 243 84 38

ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში სარჩევი დიაგრამები................................................................................................................................................ 3 გამოყენებული ტერმინები და შემოკლებები............................................................................................ 4 შემაჯამებელი მიმოხილვა......................................................................................................................... 6 1. შესავალი................................................................................................................................................ 9 1.1 აუდიტის მოტივაცია........................................................................................................................ 11 1.2 აუდიტის მიზანი და მთავარი კითხვები......................................................................................... 12 1.3 აუდიტის კრიტერიუმები................................................................................................................. 12 1.4 აუდიტის მასშტაბი და მეთოდოლოგია......................................................................................... 13 2. ზოგადი ინფორმაცია............................................................................................................................ 15 3. აუდიტის მიგნებები............................................................................................................................... 17 3.1 2030 წლის დღის წესრიგის ეროვნულ კონტექსტში ინტეგრირების პროცესში არსებული ნაკლოვანებები.................................................................................................................................... 17 დასკვნა................................................................................................................................................. 26 რეკომენდაციები.................................................................................................................................. 27 3.2 SDG-ების განხორციელების მონიტორინგის, შეფასებისა და ანგარიშგების კუთხით არსებული ნაკლოვანებები.................................................................................................................. 28 დასკვნა................................................................................................................................................. 33 რეკომენდაციები.................................................................................................................................. 33 ბიბლიოგრაფია........................................................................................................................................ 34 დიაგრამები დიაგრამა 1. მდგრადი განვითარების მიზნები..............................................................................................9 დიაგრამა 2. SDG-ების კლასიფიკაცია მიმართულებების მიხედვით.........................................................10 დიაგრამა 3. ძირითადი განსხვავებები SDG-ებსა და MDG-ებს შორის...................................................... 11 დიაგრამა 4. მიზნების კოორდინაცია სახელმწიფოს დონეზე....................................................................15 დიაგრამა 5. SDG-ების მატრიცის კომპონენტები........................................................................................16 დიაგრამა 6. SDG-ების მატრიცაში წარმოდგენილი ინდიკატორების შესაბამისობა სამინისტროების საშუალოვადიან სამოქმედო გეგმებში წარმოდგენილ ინდიკატორებთან...................19 დიაგრამა 7. შვედეთის პრაქტიკა SDG-ების ინტეგრირებასთან დაკავშირებით.......................................19 დიაგრამა 8. ბრაზილიის პრაქტიკა მაკოორდინირებელ უწყებასთან დაკავშირებით..............................22 დიაგრამა 9. მიზნები, რომელთა შესაბამის ინდიკატორებთან მიმართებაში განმახორციელებელი უწყება ან საქართველოს მთავრობაა, ან იდენტიფიცირებული არ არის.............23 დიაგრამა 10. ამოცანა 8.5-სა და განათლების (4.4), უთანასწორობისა (10.4) და შიმშილის (2.3) ამოცანებს შორის არსებული ორმხრივი ურთიერთკავშირები...................................................................25 დიაგრამა 11. SDG-ების მატრიცაში საბაზისო ინდიკატორებისა და მონაცემთა წყაროების კუთხით არსებული ნაკლოვანებები მიზნების მიხედვით.............................................................................29 დიაგრამა 12. დანიის პრაქტიკა მონაცემებთან დაკავშირებით.................................................................30 დიაგრამა 13. ბელგიისა და დანიის პრაქტიკები SDG-ების შესრულების მონიტორინგისა და ანგარიშგების შესახებ...................................................................................................................................31 დიაგრამა 14. შვეიცარიისა და კანადის პრაქტიკები SDG-ებთან დაკავშირებული ინფორმაციის წარმოდგენასთან დაკავშირებით.........................................................................................32 გამოყენებული ტერმინები და შემოკლებები CSOs – სამოქალაქო საზოგადოების წარმომადგენელი ორგანიზაციები GAP ანალიზი − ნაკლოვანებების ანალიზი EU – ევროკავშირი INTOSAI – უმაღლესი აუდიტორული ინსტიტუციების საერთაშორისო ორგანიზაცია INTOSAI IDI − უმაღლესი აუდიტორული ინსტიტუციების საერთაშორისო ორგანიზაციის განვითარების ინიციატივა MDGs – ათასწლეულის განვითარების მიზნები RACI1 ანალიზი – დაინტერესებული მხარეების პასუხისმგებლობების გადანაწილების ანალიზი SDGs – მდგრადი განვითარების მიზნები USAID – ამერიკის შეერთებული შტატების საერთაშორისო განვითარების სააგენტო 1 Responsible, Accountable, Consulted, and Informed – RACI. SDG-ების განხორციელებისათვის მზადყოფნა SDG-ების მატრიცა ეროვნულ დოკუმენტებში არასრულადაა ინტეგრირებული SDG-ების საბჭო და სამუშაო ჯგუფები არ მოიც ავს ყველა დაინტერესე ბულ მხარეს მიზნებს შორის ურთიერთკავში რები სუსტადაა გამოვლენი ლი და ნაკ ლოვანებებია პასუხისმგებელი უწყებების გან საზღვრაში მიზნების გან ხორციელები სათვის საჭირო რესურსების მოცულობა იდენტიფიცირე ბული არ არის SDG-ების შეფასების ინდიკატორების საბაზისო მონაცემები და მონაცემთა წყაროები არ არის სრულად განსაზღვრული ანგარიშგებისა და მონიტორინგის მექანიზმი პრაქტიკაში არ არის დანერგილი ინფორმაცია მიზნების შესახებ არ არის ხელმისაწვდომი შემაჯამებელი მიმოხილვა საქართველო, გაეროს სხვა ქვეყნებთან ერთად, ჩართულია გაეროს 2030 წლის დღის წესრიგის განხორციელების პროცესში. 2030 წლის დღის წესრიგი აერთიანებს 17 მდგრად განვითარების მიზანს (SDGs) და მოიცავს მდგრადი განვითარების სამივე მიმართულებას: სოციალურს, ეკონომიკურსა და გარემოსდაცვითს. SDG-ები, სხვა მნიშვნელოვან საკითხებთან ერთად, მიზნად ისახავს სიღარიბისა და შიმშილის აღმოფხვრას, უთანასწორობის შემცირებას, მშვიდობიანი, სამართლიანი საზოგადოებების მშენებლობას, გენდერული თანასწორობის უზრუნველყოფასა და ბუნებრივი რესურსების დაცვას. მიზნები ამბიციური და ურთიერთდაკავშირებული ბუნებისაა, შესაბამისად, მათი წარმატებული და დროული მიღწევა კომპლექსური პროცესია და მრავალმხრივ ჩართულობას საჭიროებს. მათ შორის, კრიტიკული მნიშვნელობა ენიჭება უმაღლეს აუდიტორულ ორგანიზაციებს, რომელთაც თავიანთი მანდატისა და როლის გათვალისწინებით, შეუძლიათ არსებითი წვლილი შეიტანონ SDG-ების განხორციელების ყველა ეტაპზე. სახელმწიფო აუდიტის სამსახურმა აუდიტის ფარგლებში შეისწავლა, რამდენად მზად არის ქვეყანა მდგრადი განვითარების მიზნების მისაღწევად. კერძოდ, შეფასდა, გატარდა თუ არა შესაბამისი ღონისძიებები მთავრობის მიერ (ა) მიზნების განხორციელების მზადყოფნის უზრუნველსაყოფად და (ბ) მონიტორინგისა და ანგარიშგების ჩარჩოს შესაქმნელად. აუდიტის შედეგად გამოვლინდა, რომ მთავრობის მიერ გადაიდგა მნიშვნელოვანი საწყისი ნაბიჯები 2030 წლის დღის წესრიგის ეროვნულ კონტექსტში ინტეგრირების, მონიტორინგისა და ანგარიშგების ჩარჩოს ფორმირების მიმართულებით. კერძოდ, საქართველოს მთავრობის ადმინისტრაციის ხელმძღვანელობით შეიქმნა SDG-ების განხორციელების მაკოორდინირებელი უწყება − SDG-ების საბჭო და თემატური სამუშაო ჯგუფები, რომლებიც დახმარებას უწევენ საბჭოს. ამასთანავე, შემუშავდა 2030 წლის დღის წესრიგის ეროვნული დოკუმენტი − SDG-ების მატრიცა, რომლის ფარგლებშიც განისაზღვრა ეროვნული ამოცანები და შეფასების ინდიკატორების, საბაზისო მონაცემებისა და მონაცემთა წყაროების მნიშვნელოვანი ნაწილი. გარდა ამისა, გატარდა ღონისძიებები ამოცანებზე პასუხისმგებელი უწყებების განსაზღვრის კუთხით და მიმდინარეობს მუშაობა მიზნების მიღწევის მონიტორინგისა და ანგარიშგების ვებპორტალის პრაქტიკაში დანერგვის მიმართულებით. მიუხედავად მთავრობის მიერ განხორციელებული აქტივობებისა, აუდიტის შედეგად გამოვლინდა გარკვეული ნაკლოვანებები, რომელთა აღმოფხვრა საჭიროა მიზნების დროულად და წარმატებით მისაღწევად. 2030 წლის დღის წესრიგის ეროვნულ კონტექსტში ინტეგრირების პროცესში გამოვლენილი ნაკლოვანებები: • • მიმდინარე მდგომარეობით, მთავრობას SDG-ების მატრიცისათვის არ მიუცია ფორმალური სახე; SDG-ების მატრიცის ფარგლებში განსაზღვრული მიზნები, ამოცანები და ინდიკატორები ფრაგმენტულად არის ინტეგრირებული 2019-2022 წლების BDD-ში, სტრატეგიულ დოკუმენტებში, სამინისტროების 2019-2022 წლების საშუალოვადიან სამოქმედო გეგმებში, 2019 წლის სახელმწიფო ბიუჯეტის პროგრამულ დანართში, მუნიციპალიტეტების პრიორიტეტების დოკუმენტში; 6 ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში • • • SDG-ების საბჭო და თემატური სამუშაო ჯგუფები არ მოიცავს ყველა რელევანტურ მხარეს. ამასთანავე, არ არის განსაზღვრული სამუშაო ჯგუფებში ჩართული კონკრეტული მხარეები და ამ ჯგუფებში მათი როლები. SDG-ების საბჭოსა და სამუშაო ჯგუფებს არ აქვთ გაცხადებული სამოქმედო გეგმები; რიგ შემთხვევაში არ არის განსაზღვრული თითოეული ამოცანის/ინდიკატორის მიღწევაში ჩართული მხარეები და მათი უშუალო პასუხისმგებლობები. ამასთანავე, ფრაგმენტულად არის იდენტიფიცირებული კავშირები SDG-ების ფარგლებში განსაზღვრულ ამოცანებს შორის; მიზნების განხორციელებისათვის საჭირო რესურსების მოცულობა მიმდინარე მდგომარეობით შეფასებული არ არის. SDG-ების განხორციელების მონიტორინგის, შეფასებისა და ანგარიშგების კუთხით გამოვლენილი ნაკლოვანებები: • • • SDG-ს მატრიცაში არასრულადაა იდენტიფიცირებული საბაზისო მონაცემები და მონაცემთა წყაროები; განსაზღვრული არ არის არც განმახორცილებელი ორგანიზაციების საბჭოსადმი და არც საბჭოს მიერ ანგარიშგების ფორმატი და პერიოდულობა; SDG-ების შესახებ გამჭვირვალობის სათანადო დონე უზრუნველყოფილი არ არის, ვინაიდან დაინტერესებულ მხარეებს არ მიეწოდება ერთიანი ინფორმაცია 2030 წლის დღის წესრიგის, SDG-ების მატრიცის, მასში წარმოდგენილი მიზნებისა და ამოცანების შესახებ. აუდიტის ფარგლებში გამოვლენილი ნაკლოვანებები ქმნის რისკებს მიზნების ინკლუზიური, დროული და წარმატებული მიღწევის კუთხით. შესაბამისად, არსებული გამოწვევების საპასუხოდ, სახელმწიფო აუდიტის სამსახურმა შეიმუშავა რეკომენდაციები, რომელთა შესრულება ხელს შეუწყობს მიზნების განსახორციელებლად შესაბამისი ფუნდამენტის ფორმირებას. რეკომენდაციები: SDG-ების საბჭოს: 1. მ  დგრადი განვითარების მიზნების უნივერსალური და ინკლუზიური ბუნების გათვალისწინებით, მნიშვნელოვანია მათი განხორციელების პროცესში ჩართული იყოს როგორც ცენტრალური, ასევე − ადგილობრივი ხელისუფლება. შესაბამისად, საბჭომ უნდა უზრუნველყოს მუნიციპალიტეტების ჩართვა SDG-ების რეალიზაციის პროცესში; 2. S  DG-ების მატრიცის ქმედითი ჩარჩო-დოკუმენტის ფუნქციის უზრუნველსაყოფად, მნიშვნელოვანია SDG-ების საბჭომ მოახდინოს მთავრობის მიერ დოკუმენტის მოწონებისათვის საჭირო ღონისძიებების დროული ინიცირება; 3. S  DG-ების საბჭოსა და თემატური სამუშაო ჯგუფების ინკლუზიურობისა და ეფექტური ფუნქციონირების უზრუნველსაყოფად, მიზანშეწონილია: ა ) თემატურ სამუშაო ჯგუფებთან ერთად მოხდეს პროცესში მონაწილე ყველა რელევანტური მხარის იდენტიფიცირება, მათი ცნობიერების ამაღლება და ჩართულობის უზრუნველყოფა საბჭოსა და სამუშაო ჯგუფების საქმიანობაში, თემატიკიდან გამომდინარე; ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში 7 ბ ) თემატურ სამუშაო ჯგუფებთან ერთად განისაზღვროს ჩართული უწყებების/ორგანიზაციების როლები და პასუხისმგებლობები; გ  ) შემუშავდეს SDG-ების საბჭოსა და თემატური სამუშაო ჯგუფების სამოქმედო გეგმები, სადაც წარმოდგენილი იქნება მოკლე და საშუალოვადიან პერიოდში განსახორციელებელი ღონისძიებები, ვადები და საჭირო რესურსები. 4. მ  დგრადი განვითარების მიზნების შესრულების დროული და ეფექტური მონიტორინგისა და ანგარიშგების მიზნით, SDG-ების საბჭომ შეიმუშაოს მონიტორინგისა და ანგარიშგების ჩარჩო, რაც გულისხმობს: ა) მონიტორინგის ვებპორტალის დროულად დასრულებასა და პრაქტიკაში დანერგვას; ბ ) განმახორცილებელი ორგანიზაციების საბჭოს მიმართ ანგარიშგების ფორმატისა და პერიოდულობის განსაზღვრას; გ  ) მიზნების მიღწევასთან დაკავშირებით ეროვნული პროგრესის შესახებ ანგარიშგების პერიოდულობის განსაზღვრას. SDG-ების საბჭოსა და სამინისტროებს: 5. S  DG-ების მატრიცაში არსებული ნაკლოვანებების აღმოფხვრის მიზნით, SDG-ების საბჭომ და სამინისტროებმა უზრუნველყონ: ა ) თითოეულ ამოცანაზე/ინდიკატორზე პასუხისმგებელი კონკრეტული უწყებების იდენტიფიცირება; ბ ) მიზნებს/ამოცანებს შორის ურთიერთკავშირების ხასიათისა და მასშტაბების ანალიზი, რომლის საფუძველზე განისაზღვრება კონკრეტული ამოცანის მიღწევაში თითოეული უწყების უშუალო პასუხისმგებლობა. 6. მ  იზნებისა და ამოცანების დროული, ეფექტიანი და შეუფერხებელი განხორციელებისათვის, SDG-ების საბჭომ და სამინისტროებმა, SDG-ების მიღწევის პროცესში ჩართულ სხვა დაინტერესებულ მხარეებთან ერთად, გააანალიზონ და შეაფასონ მიზნების/ამოცანების რეალიზაციისათვის საჭირო რესურსები, მათ შორის: ადამიანური, ფინანსური, ICT ტექნოლოგიები და მონაცემები; 7. S  DG-ების ფარგლებში განსაზღვრული ამოცანების შესრულების გამართული მონიტორინგის უზრუნველსაყოფად, SDG-ების საბჭომ და სამინისტროებმა, სხვა რელევანტურ დაინტერესებულ მხარეებთან ერთად, უზრუნველყონ SDG-ების მატრიცის ყველა ინდიკატორის შესახებ კონკრეტული საბაზისო მონაცემისა და მონაცემთა წყაროს წარმოდგენა. სამინისტროებს: 8. ს  ამინისტროებმა უზრუნველყონ SDG-ების მატრიცაში წარმოდგენილი იმ მიზნების, ამოცანებისა და ინდიკატორების სტრატეგიულ და პოლიტიკის დოკუმენტებში, საშუალოვადიან სამოქმედო გეგმებსა და ბიუჯეტის პროგრამულ დანართში ინტეგრირება, რომელთა განხორციელებაში უშუალოდ არიან ჩართულნი. 8 ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში 1. შესავალი გაერომ 2015 წლის სექტემბერში დაამტკიცა 2030 წლის დღის წესრიგი − მსოფლიოს ტრანსფორმაცია, რომელიც ფოკუსირებულია ადამიანებზე, მათ კეთილდღეობასა და გარემოზე ზრუნვაზე. 2030 წლის დღის წესრიგის მისწრაფებები ასახულია 17 მდგრად განვითარების მიზანსა (Sustainable Development Goals – SDGs; შემდგომში − მიზნები/SDG-ები) და 169 ამოცანაში. SDG-ები გლობალური ბუნებისა და ამბიციური ხასიათისაა და მდგრადი განვითარების სამ კრიტიკულ სფეროდ იყოფა: ეკონომიკური, სოციალური და გარემოსდაცვითი. დიაგრამა 1. მდგრადი განვითარების მიზნები არა სიღარიბეს არა შიმშილს ჯანმრთელობა კეთილდღეობა ხარისხიანი განათლება გენდერული თანასწორობა სუფთა წყალი და ჰიგიენა ხელმისაწვდომი სუფთა ენერგია დასაქმება და ეკონომიკური ზრდა ინდუსტრია, ინოვაცია, ინფრასტრუქტურა უთანასწოროების შემცირება მდგრადი ქალაები და დასახლებები გლობალური მიზნები მდგრადი მოხმარება და წარმოება მდგრადი განვითარებისთვის კლიმატის ცვლილებების შედეგების დაძლევა წყალქვეშა სამყაროს შენაჩუნება სიცოცხლე ხმელეთზე მშვიდობა, სამართლიანი ძლიერი ინსტიტუტები გლობალური თანამშრომლობა ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, SDG-ები აერთიანებს საკითხების ფართო და ყოვლისმომცველ სპექტრს. ისინი სხვა მნიშვნელოვან საკითხებთან ერთად, მიზნად ისახავს სიღარიბისა და შიმშილის აღმოფხვრას, უთანასწორობის შემცირებას, მშვიდობიანი, სამართლიანი საზოგადოებების მშენებლობას, გენდერული თანასწორობის უზრუნველყოფასა და ბუნებრივი რესურსების დაცვას. ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში 9 დიაგრამა 2. SDG-ების კლასიფიკაცია მიმართულებების მიხედვით სოციალური მიზნები არა სიღარიბეს არა შიმშილს ჯანმრთელობა კეთილდღეობა ხარისხიანი განათლება გენდერული თანასწორობა ხელმისაწვდომი მდგრადი ქალაები სუფთა ენერგია და დასახლებები გარემოსდაცვითი მიზნები ეკონომიკური მიზნები დასაქმება და ეკონომიკური ზრდა ინდუსტრია, უთანასწოროების ინოვაცია, შემცირება ინფრასტრუქტურა მდგრადი მოხმარება და წარმოება მშვიდობა, სამართლიანი ძლიერი ინსტიტუტები გლობალური თანამშრომლობა სუფთა წყალი და ჰიგიენა კლიმატის ცვლილებების შედეგების დაძლევა წყალქვეშა სამყაროს შენაჩუნება სიცოცხლე ხმელეთზე SDG-ები ათასწლეულის განვითარების მიზნებს (Millennium Development Goals - MDGs) ეფუძნება, რომელთა შესრულება 2000-2015 წლებში იყო დაგეგმილი. MDG-ები აერთიანებდა 8 კონკრეტულ მიზანს და სხვა მნიშვნელოვან საკითხებთან ერთად, ემსახურებოდა სიღარიბისა და შიმშილის აღმოფხვრას, პირველადი განათლების ხელმისაწვდომობას, გენდერული უთანასწორობისა და ბავშვთა სიკვდილიანობის შემცირებას. აღნიშნული მიზნების განხორციელების პროცესში, გაეროს სხვა ქვეყნებთან ერთად, საქართველოც იყო ჩართული. MDG-ების ფარგლებში ვერ მოხერხდა ყველა დასახული მიზნის სრულყოფილად მიღწევა; მათი შესრულების ვადის ამოწურვისას მნიშვნელოვანი გამოწვევები ისევ იდგა მსოფლიოს წინაშე. აღნიშნული ძირითადად განაპირობა: (ა) MDG-ების შემუშავებისას დაინტერესებული მხარეების ჩართულობის ნაკლებობამ; (ბ) ამოცანებისა და ინდიკატორების არასრულმა მონიტორინგმა; (გ) მდგრადი განვითარებისათვის კრიტიკული ასპექტების მიზნებს მიღმა დატოვებამ; (დ) მიზნების გაზომვისათვის საჭირო მონაცემების სიმწირემ.2 2 https://ceowatermandate.org/files/mumbai/Josefina_Maestu%20_Mandate_Mumbai.pdf 10 ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში ერთი მხრივ, MDG-ების საფუძველზე მიღებული გამოცდილების გათვალისწინებით და, მეორე მხრივ, უკეთესი შედეგების მიღწევის მიზნით, მსოფლიო შეთანხმდა შემდგომი თანამშრომლობის საჭიროებაზე. შესაბამისად, გაეროს მიერ MDG-ები ტრანსფორმირდა ყოვლისმომცველ და კომპლექსურ მდგრადი განვითარების მიზნებში. SDG-ები, MDG-ებისაგან განსხვავებით: დიაგრამა 3. ძირითადი განსხვავებები SDG-ებსა და MDG-ებს შორის ყოვლისმომცველია უნივერსალურია ითვალისწინებს სოციალურ, ეკონომიკურ და გარემოსდაცვით მიმართულებებს მიზნები ვრცელდება როგორც განვითარებად, ასევე განვითარებულ ქვეყნებზე ტრანსფორმაციულია ინტეგრირებულია იყენებს კოლექტიურ მიდგომას სხვადასხვა გლობალურ პრობლემასთან მიმართებაში არსებობს მჭიდრო კავშირი სხვადასხვა მიზნის ქვეშ არსებულ ამოცანებს შორის 2015 წლის სექტემბერში SDG-ების ეროვნულ კონტექსტში ინტეგრირებასა და 2030 წლისათვის განხორციელებასთან დაკავშირებით მზადყოფნა გამოხატა გაეროს წევრმა 193-მა ქვეყანამ, მათ შორის, საქართველომ. 1.1 აუდიტის მოტივაცია SDG-ები ყოვლისმომცველი, ურთიერთდაკავშირებული და გრძელვადიანი ბუნებისაა. აქედან გამომდინარე, მათი დროული და ეფექტიანი განხორციელება მთავრობების მხრიდან სათანადო მომზადებას საჭიროებს, რაც გულისხმობს: • • • მიზნების ეროვნულ კონტექსტში ინტეგრირებას; SDG-ების განხორციელებისათვის საჭირო რესურსების იდენტიფიცირებას; მონიტორინგისა და ანგარიშგების ჩარჩოს ჩამოყალიბებას. აღნიშნული ეტაპების წარმატებული შესრულება კომპლექსური პროცესია და სირთულეებთან არის დაკავშირებული. უმაღლეს აუდიტორულ ორგანიზაციებს, თავიანთი როლიდან და საქმიანობიდან გამომდინარე, შესაძლებლობა აქვთ მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანონ პროცესების სწორად წარმართვაში საწყისი ეტაპიდანვე. აღნიშნული ღიად არის დეკლალირებული სხვადასხვა საერთაშორისო ორგანიზაციის მიერ, კერძოდ: ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში 11 • • გაეროს რეზოლუციების მიხედვით,3 უმაღლეს აუდიტორულ ორგანიზაციებს დიდი როლი აკისრიათ ეფექტიანი, გამჭვირვალე, ინკლუზიური და ანგარიშვალდებული საჯარო მმართველობის ფორმირებაში, რისი მიღწევა, თავის მხრივ, SDG-ების წარმატებით განხორციელების ერთ-ერთი კრიტერიუმია; უმაღლესი აუდიტორული ინსტიტუციების საერთაშორისო გაერთიანების ორგანიზაცია (INTOSAI) უმაღლეს აუდიტორულ ორგანიზაციებს სტრატეგიული მნიშვნელობის უწყებებად განიხილავს, რომელთაც თავიანთი როლისა და მანდატის გათვალისწინებით, შეუძლიათ არსებითი წვლილი შეიტანონ SDG-ების განხორციელების, მონიტორინგისა და ანგარიშგების პროცესში. აქვე აღსანიშნავია ისიც, რომ აუდიტის საერთაშორისო სტანდარტების (ISSAI 12) მიხედვით, უმაღლესი აუდიტორული ორგანიზაციების მიზანია ქვეყნის მოსახლეობის, მშვიდობიანი მმართველობისა და საზოგადოებრივი კეთილდღეობის ხელშეწყობა, რაც იმთავითვე იზიარებს SDG-ების მისწრაფებას. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, INTOSAI-ს განვითარების ინიციატივის (IDI) მიერ შემუშავდა საერთაშორისო პროგრამა, რომლის ფარგლებში სახელმწიფო აუდიტის სამსახურმა, 70-ზე მეტ სხვა უმაღლეს აუდიტორულ ორგანიზაციასთან ერთად, შეისწავლა მდგრადი განვითარების მიზნების განხორციელებასთან დაკავშირებული საკითხები. 1.2 აუდიტის მიზანი და მთავარი კითხვები აუდიტის მიზანია ეროვნულ დონეზე განხორციელების მზადყოფნის შეფასება და მიღებული შედეგებიდან გამომდინარე შესაბამისი რეკომენდაციების გაცემა. აღნიშნული ემსახურება მიზნების ეროვნულ კონტექსტში ინტეგრირების პროცესის შემდგომ დახვეწასა და მათი წარმატებული განხორციელებისათვის სათანადო ფუნდამენტის ფორმირების ხელშეწყობას. სახელმწიფოს მიერ მდგრადი განვითარების მიზნების განხორცილების მზადყოფნის შესაფასებლად, პასუხები გაეცა შემდეგ კითხვებს: • • გატარდა თუ არა შესაბამისი ღონისძიებები მიზნების განხორციელების მზადყოფნის უზრუნველსაყოფად; გატარდა თუ არა შესაბამისი ღონისძიებები მიზნების განხორციელების მონიტორინგისა და ანგარიშგების ჩარჩოს შესაქმნელად. 1.3 აუდიტის კრიტერიუმები აუდიტის მიმდინარეობისას შეფასების კრიტერიუმებად აუდიტის ჯგუფმა გამოიყენა გაეროსა და INTOSAI-ს მიერ შემუშავებული დოკუმენტები, სახელმძღვანელოები და უკეთესი პრაქტიკის მაგალითები: 3 გაეროს გენერალური ასამბლეის რეზოლუციები: 66/309, 69/228, 69/327. 12 ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში • • • • • • • 2030 წლის დღის წესრიგი, მსოფლიოს ტრანსფორმაცია − გაერო; 2030 წლის დღის წესრიგი მდგრადი განვითარებისათვის − გაეროს განვითარების პროგრამა (UNDP) 2015; მდგრადი განვითარების მიზნები რეალობაში − სხვადასხვა ქვეყნის პრაქტიკები და გაეროს მხარდაჭერა − გაეროს განვითარების გუნდი (UNDG) 2016; ინსტიტუციონალიზაციისა და კოორდინაციის მექანიზმები − გაეროს განვითარების პროგრამა (UNDP); სექტორული თანამშრომლობა SDG-ების მიღწევისათვის − გაეროს ეკონომიკური და სოციალური საბჭო (ECOSOC); INTOSAI IDI-ს სახელმძღვანელო SDG-ების განხორციელების მზადყოფნის აუდიტთან დაკავშირებით; ნებაყოფლობითი ეროვნული ანგარიშები 2016/2017.4 1.4 აუდიტის მასშტაბი და მეთოდოლოგია აუდიტის ობიექტებად განისაზღვრა შემდეგი სახელმწიფო ორგანოები: • • • • • • • მთავრობის ადმინისტრაცია − SDG-ების საბჭო; საქართველოს გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის სამინისტრო; საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტრო; საქართველოს რეგიონული განვითარებისა და ინფრასტრუქტურის სამინისტრო; საქართველოს განათლების, მეცნიერების, კულტურისა და სპორტის სამინისტრო; საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტრო; საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან დევნილთა, შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტრო. ზემოაღნიშნული სამინისტროების შერჩევის საფუძველი იყო SDG-ების ფართო დაფარვის უზრუნველყოფა. კერძოდ, შერჩეული სამინისტროების ფუნქციები ვრცელდება მდგრადი განვითარების სამივე: ეკონომიკური, სოციალური, გარემოსდაცვითი მიმართულებებით. ამასთანავე, აღნიშნული სამინისტროების ქვეშ ერთიანდება 15 მიზანი (17 გლობალური მიზნიდან)6 და 68 − ეროვნული ამოცანა (94 ეროვნული ამოცანიდან).7 შესაბამისად, აუდიტის მასშტაბის მოცულობიდან გამომდინარე, ჩატარებული აუდიტორული პროცედურების შედეგები იძლევა წარმომადგენლობით სურათს SDG-ების განხორციელებაში ჩართული ყველა უწყების შესახებ. 4 მიზნების განხორციელებაში ჩართული ქვეყნები გაეროს ყოველწლიურად წარუდგენენ ნებაყოფლობით ანგარიშებს (Voluntary National Reviews) მიზნების განხორციელებასთან დაკავშირებით არსებული პროგრესის შესახებ. 5 SDG-ების საბჭო მიზნების განხორციელების მაკოორდინირებელი ორგანოა. დეტალური ინფორმაცია SDG-ების საბჭოს შესახებ წარმოდგენილია შესაბამის ქვეთავში. 6 აუდიტის ფარგლებში იფარება ყველა მიზანი, გარდა მიზნებისა: 6 − სუფთა წყალი და ჰიგიენა და 17 − გლობალური თანამშრომლობა და შესაბამისი 68 ეროვნული ამოცანა, 94 ეროვნული ამოცანიდან, რომლებიც შემუშავდა SDGების მატრიცის ფარგლებში, გლობალური ამოცანებიდან გამომდინარე. მიმდინარე მდგომარეობით, SDG-ების მატრიცა არ არის საჯაროდ ხელმისაწვდომი. 7 მონაცემები ეყრდნობა SDG-ების მატრიცას 2018 წლის 30 ნოემბრის მდგომარეობით, თუმცა, აღსანიშნავია, რომ მატრიცა ცოცხალი დოკუმენტია და მასში პერიოდულად ხორციელდება ცვლილებები. ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში 13 აუდიტის შესწავლის საგანია SDG-ების საბჭოსა და ზემოაღნიშნული სამინისტროების მიერ 2030 წლის დღის წესრიგის ეროვნულ/ინსტიტუციურ კონტექსტში ინტეგრირების მიზნით 2016 წლიდან 2018 წლის დეკემბრამდე განხორციელებული აქტივობები. აუდიტის პროცესში აუდიტის ჯგუფმა იხელმძღვანელა ანალიზის შემდეგი მეთოდოლოგიით: • • • • • აუდიტის ობიექტების მიერ მოწოდებული ინფორმაციის ანალიზი; გასაუბრებები აუდიტის ობიექტებთან; სამუშაო შეხვედრების ოქმების შინაარსობრივი ანალიზი; დაინტერესებული მხარეების პასუხისმგებლობების გადანაწილებისა (RACI)8 და არსებული ნაკლოვანებების (GAP) ანალიზები; საერთაშორისო პრაქტიკებისა და სტანდარტების შესწავლა. 8 RACI ანალიზის მეშვეობით, შესაძლებელია იდენტიფიცირება, თუ როგორ არის გადანაწილებეული სხვადასხვა დაინტერესული მხარის პასუხისმგებლობები, კერძოდ, R (Responsible) − ღონისძიებების განმახორციელებელი მხარე, A (Accountable) – გადაწყვეტილებების მიმღები მხარე, C (Consulted) − მხარე, ვისთანაც მყარდება კომუნიკაცია გადაწყვეტილებების მიღებამდე, I (Informed) – მხარე, რომელსაც მიეწოდება ინფორმაცია მიღებული გადაწყვეტილებებისა და განხორციელებული აქტივობების შესახებ. 14 ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში 2. ზოგადი ინფორმაცია SDG-ების ეროვნულ კონტექსტში გადმოტანის პროცესი 2015 წელს დაიწყო საქართველოს მთავრობის ადმინისტრაციის ხელმძღვანელობით. მთავრობის ადმინისტრაცია პასუხისმგებელია მიზნების ინტეგრირებაზე, კოორდინაციასა და მონიტორინგზე. კერძოდ, 2016 წლიდან ადმინისტრაციის კოორდინირებით შეიქმნა არაფორმალური სამუშაო ჯგუფი სამინისტროებისა და გაეროს სააგენტოების წარმომადგენლების მონაწილეობით. ჯგუფის ფუნქცია იყო მდგრადი განვითარების მიზნების შერჩევა და შესაბამისი ინდიკატორების შემუშავება. მოგვიანებით კი, პრემიერ-მინისტრის ბრძანების საფუძველზე, 2017 წლის 2 მაისს ჩამოყალიბდა „საჯარო მმართველობის რეფორმისა და მდგრადი განვითარების მიზნების საბჭო“ (შემდგომში − SDG-ების საბჭო/საბჭო). საბჭოს მიზანია, კომპეტენციის ფარგლებში, საჯარო მმართველობის რეფორმისა და მდგრადი განვითარების მიზნების განხორციელების ხელშეწყობა. საბჭოს ხელმძღვანელობს მთავრობის ადმინისტრაციის უფროსი. ადმინისტრაციის პოლიტიკის დაგეგმვის და კოორდინაციის დეპარტამენტის პოლიტიკის დაგეგმვის სამსახური კი საბჭოს სამდივნოს ფუნქციებს ასრულებს და უზრუნველყოფს საბჭოს ადმინისტრაციულ, ტექნიკურ და ლოგისტიკურ მხარდაჭერას. ამასთანავე, SDG-ების საბჭომ შექმნა 4 თემატური სამუშაო ჯგუფი: • • • • სოციალური ჩართულობის; ეკონომიკური განვითარების; დემოკრატიული მმართველობის; მდგრადი ენერგიისა და გარემოსდაცვის. აღნიშნული ჯგუფების მიზანია SDG-ებისა და მათთან დაკავშირებული თემების სტრატეგიული დაგეგმვის, განხორციელებისა და ეფექტური მონიტორინგის უზრუნველყოფა. ისინი ანგარიშვალდებული არიან SDG-ების საბჭოს წინაშე. აღნიშნული მიზნების მისაღწევად, პერიოდულად იმართება თემატური სამუშაო ჯგუფების შეხვედრები. დიაგრამა 4. მიზნების კოორდინაცია სახელმწიფოს დონეზე SDG-ების საბჭო მაკოორდინირებელი ორგანო პოლიტიკის დაგეგმვის სამსახური საბჭოს სამდივნო თემატური სამუშაო ჯგუფები სტრატეგიული დაგეგმვა, განხორციელება და ეფექტიანი მონიტორინგი 9 საქართველოს პრემიერ-მინისტრის 2017 წლის 2 მაისის N118 ბრძანება „საჯარო მმართველობის რეფორმის საბჭოს დებულებისა და შემადგენლობის დამტკიცების შესახებ“ საქართველოს პრემიერ-მინისტრის 2016 წლის 3 მაისის N135 ბრძანებაში ცვლილებების შეტანის შესახებ“. ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში 15 SDG-ების საბჭომ, სექტორულ სამინისტროებთან, სხვა საბიუჯეტო ორგანიზაციებთან და გაეროს ადგილობრივ წარმომადგენლებთან ერთად შეიმუშავა SDG-ების მატრიცა − მდგრადი განვითარების მიზნების ეროვნული დოკუმენტი. იგი მოიცავს 2030 წლის დღის წესრიგიდან გამომდინარე საქართველოს კონტექსტში გადმოტანილ: მდგრადი განვითარების მიზნებს, გლობალურ და ეროვნულ ამოცანებსა და ინდიკატორებს, საბაზისო მონაცემებს, მონაცემთა წყაროებსა და განმახორციელებელ უწყებებს. დიაგრამა 5. SDG-ების მატრიცის კომპონენტები მდგრადი განვითარების მიზანი გლობალური ამოცანა საქართველოზე მისადაგებული ამოცანა გლობალური ინდიკატორი საქართველოზე მისადაგებული ინდიკატორი საბაზისო ინდიკატორი მონაცემთა წყარო განმახორციელებელი უწყება 16 ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში 3. აუდიტის მიგნებები 3.1 2030 წლის დღის წესრიგის ეროვნულ კონტექსტში ინტეგრირების პროცესში არსებული ნაკლოვანებები SDG-ების მატრიცა ეროვნულ დოკუმენტებში არასრულადაა ინტეგრირებული SDG-ების საბჭო და სამუშაო ჯგუფები არ მოიცავს ყველა დაინტერესებულ მხარეს ინტეგრირების ნაკლოვანებები მიზნებს შორის ურთიერთკავში რები სუსტადაა გამოვლენილი და ნაკლოვანებებია პასუხისმგებელი უწყებების განსაზღვრაში მიზნების განხორციელ ებისათვის საჭირო რესურსების მოცულობა იდენტიფიცირებული არ არის 3.1.1 SDG-ების მატრიცა სრულად არ არის ინტეგრირებული ეროვნულ დოკუმენტებში SDG-ების წარმატებით განხორციელებისათვის, მათი ყოვლისმომცველი ბუნებიდან და გრძელვადიანი სასიცოცხლო ციკლიდან გამომდინარე, საჭიროა მთავრობის მიერ კომპლექსური ღონისძიებების გატარება, რათა მოხდეს მიზნების ეროვნულ კონტექსტში სრულყოფილად გადმოტანა, გაეროს მიერ მომზადებული სახელმძღვანელოს მიხედვით.10 აღნიშნული, პირველ რიგში, გულისხმობს 2030 წლის დღის წესრიგის ეროვნული დოკუმენტის შემუშავებას, ხოლო შემდგომში − მის ინტეგრირებას არსებულ სახელმწიფო პოლიტიკისა და სტრატეგიულ დოკუმენტებში და სამოქმედო გეგმებში. აღნიშნული მნიშვნელოვანია, რათა: • • 10 იდენტიფიცირებული იქნეს განსხვავებები/შეუსაბამობები 2030 წლის დღის წესრიგში დასახულ ამოცანებსა და დაგეგმილ ღონისძიებებს შორის და საფუძველი ჩაეყაროს ახალ აქტივობებს; SDG-ების განხორცილება იქცეს მიმდინარე პროცესების განუყოფელ ნაწილად, გახდეს უფრო კონკრეტული, სისტემური, გამჭვირვალე და ეფექტიანი. Mainstreaming the 2030 Agenda for Sustainable Development, United Nations Development Group. October, 2015. ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში 17 2030 წლის დღის წესრიგის შესაბამისი ეროვნული დოკუმენტი ქვეყანაში არსებული სტრატეგიული განვითარების დოკუმენტები და სამოქმედო გეგმები დადებითად უნდა შეფასდეს მთავრობის მიერ 2030 წლის დღის წესრიგის ეროვნული დოკუმენტის − SDG-ების მატრიცის შემუშავება, თუმცა, აღნიშნული დოკუმენტი წარმოადგენს სამუშაო ვერსიას და აუდიტის პერიოდში არ მომხდარა მთავრობის მიერ მისი დამტკიცება. გაეროს ზემოაღნიშნული სახელმძღვანელოთი განსაზღვრული მეორე ეტაპი − 2030 წლის დღის წესრიგის ინტეგრირება ეროვნულ დოკუმენტებში, საქართველოს შემთხვევაში გულისხმობს SDG-ების მატრიცის ასახვას შემდეგ დოკუმენტებში: • • • • • ქვეყნის ძირითადი მონაცემებისა და მიმართულებების დოკუმენტი (შემდგომში − BDD), რომელიც ქვეყნის განვითარების საშუალოვადიანი სტრატეგიული გეგმაა; სექტორული სტრატეგიებისა და პოლიტიკის დოკუმენტები; სამინისტროების საშუალოვადიანი სამოქმედო გეგმები; სახელმწიფო ბიუჯეტის პროგრამული დანართი; მუნიციპალიტეტების პრიორიტეტების დოკუმენტები და ა.შ. მიუხედავად უწყებების მიერ გადადგმული გარკვეული ნაბიჯებისა, მიმდინარე მდგომარეობით, SDG-ების მატრიცა სრულად არ არის ინტეგრირებული ეროვნულ კონტექსტში. კერძოდ, დოკუმენტების შინაარსობრივი და შედარებითი ანალიზის შედეგად, გამოვლინდა შემდეგი ნაკლოვანებები: • • SDG-ების მატრიცით განსაზღვრული ამოცანები და ინდიკატორები არ არის ასახული 2019-2022 წლების BDD-ში. შესაბამისად, BDD-ს ფარგლებში არ არის წარმოდგენილი კავშირი ქვეყნის საშუალოვადიან მიზნებსა და SDG-ებს შორის. აქედან გამომდინარე, აღნიშნული დოკუმენტი არ იძლევა SDG-ების მატრიცით აღებული ვალდებულებების იდენტიფიცირების საშუალებას; სამინისტროებმა SDG-ების მატრიცით განსაზღვრული მიზნების/ამოცანებისა და თავიანთი სტრატეგიული გეგმების, პოლიტიკის დოკუმენტებისა და პროგრამების ურთიერთშედარების საფუძველზე მოახდინეს მათ შორის არსებული ზოგადი კავშირების იდენტიფიცირება თუმცა, არ მომხდარა მიზნების/ამოცანების ცხადად ასახვა ამ დოკუმენტებში, გარდა რამდენიმე გამონაკლისი შემთხვევისა. მაგალითად, საქართველოს გარემოსა და სოფლის მეურნეობის სამინისტრომ შეიმუშავა საქართველოს გარემოს დაცვის მოქმედებათა მესამე ეროვნული პროგრამა, სადაც წარმოდგენილი გარემოსდაცვითი მიმართულებები, შესაბამისი გამოწვევები და გეგმები დაკავშირებულია SDG-ებთან და შესაბამის ამოცანებთან; 18 ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში • ფრაგმენტულია თანხვედრა SDG-ების მატრიცაში წარმოდგენილ ინდიკატორებსა და სამინისტროების 2019-2022 წლების საშუალოვადიან სამოქმედო გეგმებსა და 2019 წლის სახელმწიფო ბიუჯეტის პროგრამულ დანართში წარმოდგენილ მაჩვენებლებს შორის. კერძოდ, SDG-ების მატრიცის შესწავლილი 68 ამოცანის შესაბამისი 124 ინდიკატორიდან, 28 ინდიკატორი11 სრულად ან ნაწილობრივ შეესაბამება სამინისტროების საშუალოვადიან სამოქმედო გეგმებში მოცემულ ინდიკატორებს, ხოლო დანარჩენი 96 - არ არის თანხვედრაში. ამასთანავე, SDG-ების მატრიცაში წარმოდგენილი ინდიკატორები ძირითადად შეესაბამება პროგრამულ დანართში წარმოდგენილ იმ ინდიკატორებს, რომლებიც მატრიცის შემუშავებამდე უკვე გამოიყენებოდა სამინისტროების მიერ. • დიაგრამა 6. SDG-ების მატრიცაში წარმოდგენილი ინდიკატორების შესაბამისობა სამინისტროების საშუალოვადიან სამოქმედო გეგმებში წარმოდგენილ ინდიკატორებთან • • 28 23% მიესადაგება არ მიესადაგება 96 77% • SDG-ების მატრიცა არ არის ინტეგრირებული მუნიციპალიტეტების პრიორიტეტების დოკუმენტებში. აღნიშნული დაკავშირებულია იმ ფაქტთან, რომ მუნიციპალიტეტები არ არიან ჩართული SDG-ების განხორციელების პროცესში. დიაგრამა 7. შვედეთის პრაქტიკა SDG-ების ინტეგრირებასთან დაკავშირებით დიაგრამა 7. შვედეთის პრაქტიკა SDG-ების ინტეგრირებასთან დაკავშირებით 2003 წელს შვედეთის პარლამენტმა დაამტკიცა დოკუმენტი „შვედეთის პოლიტიკა გლობალური განვითარებისათვის“, რომლის მიზანია ინკლუზიური და მდგრადი გლობალური განვითარება. აღნიშნული დოკუმენტის ბაზაზე შვედეთმა 2016 წელს შეიმუშავა 2030 წლის დღის წესრიგის შესაბამისი ეროვნული გეგმა. შემდეგ კი სამინისტროებმა მოამზადეს სამოქმედო გეგმები, რის შედეგად ყველა შესაბამისი მიზანი აისახა მათ აქტივობებში. ამასთანავე, სახელმწიფო ორგანოებმა აიღეს პასუხისმგებლობა, რომ მომდევნო წლების ბიუჯეტებში გაითვალისწინებენ SDG-ებს.12 11 აღნიშნული ინდიკატორები ეხება მდგრადი განვითარების სამივე − ეკონომიკურ, სოციალურ და გარემოსდაცვით მიმართულებას. 12 https://sustainabledevelopment.un.org/memberstates/sweden ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში 19 SDG-ების მატრიცა წარმოადგენს ჩარჩო დოკუმენტს, რომლის საფუძველზე უნდა მოხდეს მიზნების/ამოცანების ეროვნულ/ინსტიტუციურ კონტექსტში ინტეგრირება, ღონისძიებების დაგეგმვა და განხორციელება. SDG-ების მატრიცაზე მთავრობის მიერ დროულად შეთანხმებისა და მისთვის ოფიციალური სახის მიცემის, ასევე ქვეყნის კონტექსტში − პოლიტიკის, ეროვნული, სექტორული და ლოკალური სტრატეგიის დოკუმენტებში, სამოქმედო გეგმებსა და პროგრამებში ინტეგრირების გარეშე, რისკის ქვეშ დგება SDG-ების დროული და წარმატებული განხორციელება. 3.1.2 SDG-ების საბჭო და სამუშაო ჯგუფები არ მოიცავს ყველა დაინტერესებულ მხარეს და სამუშაო ჯგუფების ფუნქციონირება ნაკლოვანებებით ხასიათდება SDG-ების საბჭო 2030 წლის დღის წესრიგი მოითხოვს ეროვნულ დონეზე განისაზღვროს მაკოორდინირებელი უწყება, რომელიც უზრუნველყოფილია ადეკვატური რესურსებით და შედგება ყველა რელევანტური მხარისაგან. გაეროს განვითარების გუნდისა და გლობალური ინიციატივის მიხედვით,13 აღნიშნული ემსახურება (ა) ინტეგრირებული მიდგომების ჩამოყალიბებას, (ბ) კოლექტიური ანგარიშვალდებულებისა და (გ) საერთო ხედვის ფორმირებას ცენტრალურ და ადგილობრივ ხელისუფლებებს და სხვა დაინტერესებულ მხარეებს შორის. ამასთანავე, მიზნების განხორციელების პროცესის გამართულად და ეფექტიანად წარმართვას ხელს უწყობს მაკოორდინირებელი უწყების მიერ სამოქმედო გეგმის შემუშავება განსახორციელებელი ღონისძიებების შესახებ. როგორც ზემოთ აღინიშნა, პრემიერ-მინისტრის ბრძანების საფუძველზე, შეიქმნა მიზნების განხორციელების მაკოორდინირებელი ერთეული − SDG-ების საბჭო. საბჭო მრავალი დაინტერესებული მხარისაგან შედგება, თუმცა, არ მოიცავს ყველა რელევანტურ მხარეს. კერძოდ, მისი შემადგენლობა ასეთია: საბჭოს წევრები არიან საბჭოს წევრები არ არიან საქართველოს მთავრობის ადმინისტრაცია მუნიციპალიტეტები სექტორული სამინისტროები* სასამართლო სსიპ − სტატისტიკის ეროვნული სამსახური აკადემიური წრე ადამიანის უფლებათა დაცვისა და გენდერული თანასწორობის საკითხებში პრემიერის თანაშემწე CSO-ები გაეროს, ევროკავშირისა და USAID-ის ადგილობრივი წარმომადგენლობები შეზღუდული შესაძლებლობების მქონე პირების, ეროვნული უმცირესობებისა და სხვადასხვა მოწყვლადი ჯგუფის წარმომადგენლები *გამონაკლისია საქართველოს თავდაცვის სამინისტრო 13 The Sustainable Development Goals Are Coming To Life, United Nations Development Group, 2016; Getting Started with the Sustainable Development Goals, A Global Initiative for the United Nations, 2015. 20 ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში უნდა აღინიშნოს, რომ საბჭოს ტექნიკური დავალების მიხედვით, საბჭოს მოწვევით, შეხვედრებში შესაძლებელია მონაწილეობა მიიღოს სხვადასხვა დაინტერესებულმა მხარემ, მათ შორის, კერძო სექტორის, არასამთავრობო ორგანიზაციებისა და სხვა საჯარო უწყებების წარმომადგენლებმა. როგორც ზემოთ აღინიშნა, გაეროს მიხედვით,14 SDG-ების ყოვლისმომცველი ხასიათიდან გამომდინარე, ფართო ჩართულობა ხელს უწყობს ყველა მიზნობრივი ჯგუფის ინტერესის გათვალისწინებასა და ინკლუზიური პროცესების წარმართვას. SDG-ების საბჭოს არ აქვს გაცხადებული სამოქმედო გეგმა, სადაც დეტალურად იქნება განსაზღვრული დაგეგმილი აქტივობები, ვადები დასაჭირო რესურსები, როგორც მოკლე, ასევე საშუალოვადიან პერიოდში. შესაბამისად, მიზნების განხორციელების კოორდინირების კომპლექსური ხასიათიდან გამომდინარე, რისკის ქვეშ დგება საბჭოს ეფექტური ფუნქციონირების საკითხი. თემატური სამუშაო ჯგუფები გამართული კოორდინაციის პროცესის უზრუნველსაყოფად, SDG-ების საბჭოს ინიციატივით შეიქმნა თემატური სამუშაო ჯგუფები. მათი როლია, ინტენსიურად ჩაერთონ მიზნების განხორციელების პროცესში და ადეკვატური მხარდაჭერა გაუწიონ მაკოორდინირებელ ორგანოს. გაეროს განვითარების პროგრამის მიერ მომზადებული სახელმძღვანელოს მიხედვით,15 სამუშაო ჯგუფების ეფექტიანი ფუნქციონირებისათვის, მიზანშეწონილია, როგორც სახელმწიფო, ასევე არასამთავრობო სექტორის წარმომადგენლებს შორის მჭიდრო თანამშრომლობის დამყარება. სამუშაო ჯგუფის ფორმატში ჩართულმა მხარეებმა უნდა: • • გააანალიზონ, რამდენად პასუხობს მიმდინარე პოლიტიკის დოკუმენტები და გეგმები SDG-ებსა და შესაბამის ამოცანებს. ნაკლოვანებების აღმოჩენის შემთხვევაში, საერთო ძალისხმევით განსაზღვრონ შემდგომი ღონისძიებები; მოახდინონ დამატებითი პოტენციური თანამშრომლობის შესაძლებლობების იდენტიფიცირება უკეთესი ეფექტის მისაღებად. ამასთანავე, გაეროს გლობალური ინიციატივის მიხედვით,16 ჯგუფების ეფექტური ფუნქციონირებისათვის საჭიროა, ცხადად განისაზღვროს სამუშაო ჯგუფების წევრების როლები და თანამშრომლობის ფორმატი. როგორც ზემოთ აღინიშნა, საბჭომ ამ მიმართულებით გადადგა საწყისი ნაბიჯები და ჩამოაყალიბა 4 თემატური სამუშაო ჯგუფი, რაც დადებითად უნდა შეფასდეს. ნებისმიერ დაინტერესებულ პირს/ორგანიზაციას, მოთხოვნის გამოხატვის შემთხვევაში, მისი გამოცდილებისა და საკითხისადმი რელევანტურობის გათვალისწინებით, შეუძლია გახდეს ჯგუფის წევრი. 14 The Sustainable Development Goals Are Coming To Life, United Nations Development Group, 2016; Getting Started with the Sustainable Development Goals, A Global Initiative for the United Nations, 2015. 15 Institutionaland Coordination Mechanisms, Guidance Note on Facilitating Integration and Coherence for SDG Implementation, UNDP 2015. 16 Getting Started with the Sustainable Development Goals, A Global Initiative for the United Nations, 2015. ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში 21 მიუხედავად ამისა, სამუშაო ჯგუფები არ მოიცავს მუნიციპალიტეტებს და შეხვედრების ოქმების ანალიზით დადგინდა, რომ ისინი არ მონაწილეობენ სამუშაო შეხვედრებში. გარდა ამისა, სამუშაო ჯგუფების ტექნიკურ დავალებებში ცხადად არ არის განსაზღვრული პროცესში ჩართული კონკრეტული ორგანიზაციები და მხოლოდ ზოგადად არის აღწერილი მათი შემადგენლობა. მაგალითად, სოციალური ჩართულობის სამუშაო ჯგუფის შემადგენლობაა: • • • • • მთავრობის წარმომადგენლები საქართველოს მთავრობის ადმინისტრაციიდან, სსიპ − სტატისტიკის ეროვნული სამსახურიდან, შესაბამისი სამინისტროებიდან და სამთავრობო უწყებებიდან, რაც უზრუნველყოფს ადგილობრივი და ეროვნული პერსპექტივების წარმომადგენლობას; სულ მცირე, ორი წარმომადგენელი სამოქალაქო საზოგადოების ორგანიზაციებიდან; სულ მცირე, ერთი წარმომადგენელი სამეცნიერო წრეებიდან; კერძო სექტორის წარმომადგენელი; საერთაშორისო/დონორი ორგანიზაციის, სულ მცირე, ორი წარმომადგენელი. გარდა ამისა, სამუშაო ჯგუფების საქმიანობის განსაზღვრის მიზნით გადადგმულია მხოლოდ საწყისი ნაბიჯები. კერძოდ: (ა) გაწერილია სამუშაო ჯგუფების მიზნები და ფუნქციები, მაგრამ არ არის განსაზღვრული ცალკეული წევრების უშუალო როლები; (ბ) სამუშაო ჯგუფების მიერ არ არის მომზადებული სამოქმედო გეგმები და - არც აქამდე მიღწეული შედეგების შესახებ ანგარიშგება. დიაგრამა 8. ბრაზილიის პრაქტიკა მაკოორდინირებელ უწყებასთან დაკავშირებით ბრაზილიაში შეიქმნა 2030 წლის დღის წესრიგის განხორციელების მაკოორდინირებელი კომისია, რომლის ვალდებულებებია: • 2030 წლის დღის წესრიგის ეროვნული სამოქმედო გეგმის მომზადება; • სტრატეგიების, აქტივობებისა და პროგრამების შეთავაზება მიზნების მიღწევისათვის; • SDG-ების შესრულების მონიტორინგი და პერიოდული ანგარიშების მომზადება; • უკეთესი პრაქტიკების მოძიება და გაზიარება მიზნების უკეთ მიღწევისათვის. კომისია შედგება 16 წარმომადგენლისაგან და აერთიანებს ცენტრალურ, ადგილობრივ ხელისუფლებებსა და სამოქალაქო საზოგადოების წარმომადგენლებს. მაღალი ჩართულობის უზრუნველსაყოფად, კომისიის წევრები აერთიანებენ სხვადასხვა თემატურ უწყებას. მაგალითად, აკადემიური სფეროს წარმომადგენელი მონაწილეობს 67 საგანმანათლებლო ერთეულის სახელით, ხოლო მუნიციპალიტეტების წარმომადგენელი მოიცავს 4000-ზე მეტ ადგილობრივ ხელისუფლებას. ამასთანავე, ბრაზილიის გეოგრაფიისა და სტატისტიკის და ეკონომიკური კვლევის ინსტიტუტები მონაწილეობენ როგორც მრჩეველი ორგანიზაციები. CSO-ები, რომლებიც არ არიან უშუალოდ კომისიის წევრები, ჩართული არიან თემატურ სამუშაო ჯგუფებში. კომისია ფუნქციონირებს როგორც ფორმალიზებული სივრცე, სადაც თანამშრომლობენ სხვადასხვა სფეროს წარმომადგენლები, რათა ერთობლივი ძალისხმევით მიაღწიონ საერთო მიზნებს.17 17 https://sustainabledevelopment.un.org/content/documents/15806Brazil_English.pdf 22 ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში SDG-ების საბჭოსა და თემატურ სამუშაო ჯგუფებში მაღალი ჩართულობის უზრუნველყოფის გარეშე, რთულდება ყველა რელევანტური მხარის მოსაზრების გათვალისწინება და ღონისძიებების შესაბამისად დაგეგმვა. გარდა ამისა, აქტივობების წინასწარი დაგეგმვისა და წევრების როლების განსაზღვრის გარეშე, დგება SDG-ების საბჭოსა და თემატური სამუშაო ჯგუფების ეფექტური ფუნქციონირების რისკი. 3.1.3 ამოცანებზე პასუხისმგებელი უწყებები სრულად არ არის იდენტიფიცირებული და კავშირები ამოცანებს შორის ფრაგმენტულად არის გამოვლენილი მიზნებსა და ამოცანებზე პასუხისმგებელი ორგანიზაციები მთავრობის მიერ გამოხატული მზაობა კონკრეტული მიზნის მიღწევასთან დაკავშირებით არის აუცილებელი, მაგრამ არასაკმარისი პირობა − SDG-ების წარმატებით განხორციელებისათვის, რამდენადაც მათი მიღწევა ცალკეული უწყებების მიერ განხორციელებულ კონკრეტულ აქტივობებზეა დამოკიდებული. გაეროს მიხედვით,18 SDG-ების მიღწევის პროცესში ჩართული მხარეების პასუხისმგებლობების არასრული და ბუნდოვანი განსაზღვრა, საფრთხეს უქმნის მიზნების დროულად და ეფექტიანად მიღწევას. SDG-ების მატრიცის ანალიზის შედეგად გამოვლინდა მასში არსებული ნაკლოვანებები, პასუხისმგებელი უწყებების განსაზღვრის კუთხით. კერძოდ: • • 5 ამოცანის ფარგლებში არსებული 10 ინდიკატორის შემთხვევაში, არ არის განსაზღვრული პასუხისმგებელი ორგანიზაცია; 18 ამოცანის ფარგლებში არსებული 30 ინდიკატორის შემთხვევაში, საქართველოს მთავრობა წარმოდგენილია როგორც განმახორციელებელი უწყება, რაც კონკრეტული ანგარიშვალდებული ერთეულის იდენტიფიცირებას შეუძლებელს ხდის. დიაგრამა 9. მიზნები, რომელთა შესაბამის ინდიკატორებთან მიმართებაში განმახორციელებელი უწყება ან საქართველოს მთავრობაა, ან იდენტიფიცირებული არ არის19 მიზანი 1 1 მიზანი 1 7 მიზანი 16 13 მიზანი 9 1 მიზანი 6 2 საქართველოს მთავრობა 30 მიზანი 16 5 იდენტიფიცირებული არ არის 10 მიზანი 17 1 მიზანი 2 2 მიზანი 5 2 მიზანი 8 2 მიზანი 5 1 მიზანი 2 1 მიზანი 3 2 18 Institutionaland Coordination Mechanisms, Guidance Note on Facilitating Integration and Coherence for SDG Implementation, UNDP 2015. 19 მონაცემები ეყრდნობა SDG-ების მატრიცაში წარმოდგენილ ინფორმაციას 2018 წლის 30 ნოემბრის მდგომარეობით, თუმცა, აღსანიშნავია, რომ მატრიცა ცოცხალი დოკუმენტია და მასში პერიოდულად შედის ცვლილებები. ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში 23 მაგალითად, SDG-ების მატრიცის ამოცანა 6.1-ის – „2030 წლისთვის ყველა ადამიანისთვის უსაფრთხო და ხელმისაწვდომ სასმელ წყალზე საყოველთაო და თანაბარი წვდომის უზრუნველყოფა“ მიღწევაზე პასუხისმგებელ უწყებად წარმოდგენილია საქართველოს მთავრობა, თუმცა, რეალურად მას ახორციელებს საქართველოს რეგიონული განვითარებისა და ინფრასტრუქტურის სამინისტრო, კერძო სექტორთან ერთად. შესაბამისად, SDG-ების მატრიცაში არ არის განსაზღვრული ამოცანა 6.1-ის მიღწევაში რეალურად ჩართული განმახორციელებელი უწყებები და მათი კონკრეტული პასუხისმგებლობები/ვალდებულებები. ამასთანავე, SDG-ს მატრიცის მიხედვით, საქართველოს რეგიონული განვითარებისა და ინფრასტრუქტურის სამინისტრო არ არის წარმოდგენილი პასუხისმგებელ უწყებად არცერთი ამოცანის მიღწევაზე. გამომდინარე იქიდან, რომ არ მომხდარა კონკრეტული როლებისა და პასუხისმგებლობების ცხადად გამიჯვნა თითოეული ამოცანის კონტექსტში, SDG-ების მატრიცა გარკვეული ამოცანების შემთხვევაში ბუნდოვან ინფორმაციას იძლევა მათ მიღწევაზე კონკრეტული პასუხისმგებელი უწყებების შესახებ. მიუხედავად იმისა, რომ მიზნების განხორციელება ქვეყნის ეროვნული პასუხისმგებლობაა, თითოეული ამოცანისა თუ ინდიკატორის ფარგლებში, კონკრეტული როლებისა და პასუხიმგებლობების განსაზღვრის გარეშე რისკის ქვეშ დგება მათ მისაღწევად სათანადო საპასუხო ღონისძიებების განხორციელება და ნეგატიურად აისახება გამჭვირვალობისა და ანგარიშვალდებულების ხარისხზე. კავშირები მიზნებსა და ამოცანებს შორის მდგრადი განვითარების მიზნების განხორციელების პროცესში მნიშვნელოვანია მიზნების ფარგლებში განსაზღვრულ ამოცანებს შორის არსებული ურთიერთკავშირების, პოზიტიური და ნეგატიური გავლენების იდენტიფიცირება, რათა: • • • ერთი მიმართულებით მიღწეულმა პროგრესმა არ დააზიანოს სხვა სფეროები; არ მოხდეს სახელმწიფო პროგრამებს შორის გადაფარვა ან არ დარჩეს რომელიმე ამოცანა პროგრამებს მიღმა; ხელი შეეწყოს რესურსების მდგრად და ეკონომიურ გამოყენებასა და პასუხისმგებელი უწყებების ინტეგრირებულ/პარტნიორულ მოქმედებებს, სინერგიის ეფექტის მიღების მიზნით. აღნიშნულის მისაღწევად საჭიროა სიღრმისეული ანალიზი, რათა განისაზღვროს რა მასშტაბისა და ხასიათის გავლენა აქვთ ამოცანებს ერთმანეთზე. ანალიზის შედეგების საფუძველზე, საწყის ეტაპზევე უნდა განისაზღვროს მიზნების მიღწევაში ერთობლივად ჩართული ორგანიზაციები, მათი კონკრეტული ვალდებულებები და პასუხისმგებლობები. მიზნებსა და ამოცანებს შორის ურთიერთკავშირის, შესაძლო სინერგიების ან ნეგატიური გავლენების დადგენის მიზნით უწყებებს შორის თანამშრომლობა საწყის ეტაპზეა და კავშირებისა და გავლენების მასშტაბის/ხასიათის შეფასება არ ატარებს სისტემურ და ინტენსიურ ხასიათს. მაგალითად, SDG-ების მატრიცის მიხედვით, ამოცანა 8.5-ის − „2030 წლისთვის ეფექტიანი სახელმწიფო პოლიტიკის გატარება ყველა ქალისა და მამაკაცისათვის, მათ შორის, ახალგაზრდებისა და შეზღუდული შესაძლებლობების მქონე პირებისთვის, პროდუქტიული დასაქმების და ღირსეული სამუშაოს, ასევე თანასწორი ღირებულების სამუშაოსთვის თანასწორი ანაზღა- 24 ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში ურების მისაღწევად“, ქვეშ განსაზღვრული ყველა ინდიკატორის მიღწევაზე პასუხისმგებელია საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტრო, თუმცა, აღნიშნული ამოცანა თავისი ბუნებიდან გამომდინარე, ურთიერთკავშირშია სხვა მიზნების ქვეშ განსაზღვრულ ამოცანებთან, რომელთა მიღწევაზე პასუხისმგებელი არიან სხვა უწყებები. დიაგრამა 10. ამოცანა 8.5-სა და განათლების (4.4), უთანასწორობისა (10.4) და შიმშილის (2.3) ამოცანებს შორის არსებული ორმხრივი ურთიერთკავშირები ამოცანა 8.5 ამოცანა 4.4 2030 წლისთვის იმ ახალგაზრდებისა და ზრდასრული ადამიანების რაოდენობის გაზრდა, რომელთაც აქვთ დასაქმებისთვის, ღირსეული სამუშაოსთვის და მეწარმეობისთვის შესაფერისი უნარები, მათ შორის, ტექნიკური და პროფესიული უნარები. პასუხისმგებელი უწყება − საქართველოს განათლების, მეცნიერების, კულტურისა და სპორტის სამინისტრო ამოცანა 10.4 პოლიტიკის, განსაკუთრებით კი ფისკალური, სახელფასო და სოციალური დაცვის პოლიტიკის შემოღება და თანდათანობით მეტი თანასწორობის მიღწევა. პასუხისმგებელი უწყება − საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან დევნილთა, შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტრო ამოცანა 2.3 2030 წლისთვის სოფლის მეურნეო ბის პროდუქტიულობის და სურსათის მცირე მწარმოებლების, კერძოდ, ქალების, საოჯახო ფერმერების და მეთევზეების შემოსავლების გაზრდა, მათ შორის, მიწაზე და სხვა პროდუქ ტიულ რესურსებსა და საშუალებებზე, ცოდნაზე, ფინანსურ მომსახურებაზე, ბაზრებსა და დამატებითი ღირებულე ბის შექმნ ის და არასასოფლო-სამეურ ნეო სექტორში დასაქმების შესაძლებ ლობებზე უსაფრთხო და თანაბარი ხელმისაწვდომობის უზრუნველყოფის მეშვეობით. პასუხისმგებელი უწყება − საქართველოს გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის სამინისტრ ო თითოეულ ამოცანასა და ინდიკატორზე პასუხისმგებელი საბიუჯეტო უწყებ(ებ)ის ზუსტად და ნათლად განსაზღვრის, მიზნებს შორის არსებული ურთიერთკავშირების იდენტიფიცირებისა და თანამშრომლობის საფუძველზე შესაბამისი ღონისძიებების დაგეგმვის გარეშე რისკის ქვეშ დგება: • • • სხვადასხვა უწყების ინტეგრირებული ფუნქციონირება მათ მიერ განხორციელებული პროგრამებით ყველა გამოწვევის დაფარვა; საერთო ქმედებებით სინერგიის მიღწევა. აღნიშნული შემაფერხებელი ფაქტორია მიზნების დროულად და ეფექტიანად განხორციელებისათვის. ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში 25 3.1.4 SDG-ების განხორციელებისათვის საჭირო რესურსების მოცულობა განსაზღვრული არ არის SDG-ების შეუფერხებელი განხორციელებისათვის მნიშვნელოვანია საჭირო რესურსების იდენტიფიფიცირება, მათ შორის, ფინანსური და ადამიანური რესურსების, ICT ტექნოლოგიებისა და მონაცემების განსაზღვრა, რაც დეკლარირებულია გაეროს რეზოლუციაში.20 საჭირო რესურსების დაგეგმვის ეტაპზევე განსაზღვრა, მათი მობილიზება და მიზნობრივად მიმართვა ამცირებს ღონისძიებების არათანმიმდევრულად და არაეფექტიანად განხორციელების რისკს. SDG-ების საბჭოსგან მიღებული ინფორმაციით, არ განსაზღვრულა მიზნებისა და ამოცანების მისაღწევად საჭირო ფინანსური და ადამიანური რესურსები, თუმცა,მიმდინარეობს მუშაობა მონაცემთა წყაროებისა და საბაზისო მონაცემების21 იდენტიფიცირების მიმართულებით. აღნიშნული გარკვეულწილად განპირობებულია იმ ფაქტით, რომ ფინანსურ და არაფინანსურ ინფორმაციას შორის მჭიდრო კავშირის დადგენა მოითხოვს შედეგზე ორიენტირებული დაგეგმვის გამართული მექანიზმების არსებობას, რაც გამოწვევაა ასევე სხვა ქვეყნებისთვისაც.22 შესაბამისად, არ არსებობს როგორც გრძელვადიანი, ასევე საშუალოვადიანი ხედვა, თუ რა კონკრეტულ რესურსებთან არის დაკავშირებული SDG-ებისა და შესაბამისი ამოცანების რეალიზება. დასკვნა მთავრობის მიერ გადაიდგა საწყისი ნაბიჯები 2030 წლის დღის წესრიგის ეროვნულ კონტექსტში ინტეგრირების მიმართულებით, მათ შორის: • • • შეიქმნა SDG-ების განხორცილების მაკოორდინირებელი უწყება − SDG-ების საბჭო და თემატური სამუშაო ჯგუფები; შემუშავდა 2030 წლის დღის წესრიგის ეროვნული დოკუმენტი − SDG-ების მატრიცა; გატარდა ღონისძიებები ამოცანებზე პასუხისმგებელი უწყებების განსაზღვრის კუთხით. აღნიშნული ღონისძიებების მიუხედავად, SDG-ების ინტეგრირების პროცესში არსებობს გარკვეული ნაკლოვანებები, რაც შემაფერხებელი ფაქტორია მათი დროული და წარმატებული განხორციელებისათვის. კერძოდ, არსებული ნაკლოვანებებია: • • • მიმდინარე მდგომარეობით, მთავრობას SDG-ების მატრიცისათვის არ მიუცია ფორმალური სახე; SDG-ების მატრიცის ფარგლებში განსაზღვრული მიზნები, ამოცანები და ინდიკატორები ფრაგმენტულად არის ინტეგრირებული 2019-2022 წლების BDD-ში, სტრატეგიულ დოკუმენტებში, სამინისტროების 2019-2022 წლების საშუალოვადიან სამოქმედო გეგმებში, 2019 წლის სახელმწიფო ბიუჯეტის პროგრამულ დანართში, მუნიციპალიტეტების პრიორიტეტების დოკუმენტში; SDG-ების საბჭო და თემატური სამუშაო ჯგუფები არ მოიცავს ყველა დაინტერესებულ მხარეს. ამასთანავე, არ არის განსაზღვრული სამუშაო ჯგუფებში ჩართული კონკრეტული მხარეები და ამ ჯგუფებში მათი როლები; 20 The 2030 Agenda, Para. 62 A/Res/70/1. აღნიშნული საკითხი დეტალურად წარმოდგენილია შესაბამის ქვეთავში. 22 ფინანსურ და არაფინანსურ ინფორმაციას შორის ურთიერთკავშირების სისტემური ხასიათის ნაკლოვანებებზე, დეტალურად არის წარმოდგენილი სახელმწიფო აუდიტის სამსახურის მიერ მომზადებულ მოხსენებებში ბიუჯეტის შესრულების შესახებ. 21 26 ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში • • • • SDG-ების საბჭოსა და სამუშაო ჯგუფებს არ აქვთ გაცხადებული სამოქმედო გეგმები; რიგ შემთხვევაში, არ არის განსაზღვრული თითოეული ამოცანის/ინდიკატორის მიღწევაზე ჩართული მხარეები და მათი უშუალო პასუხისმგებლობები; ფრაგმენტულად არის იდენტიფიცირებული კავშირები SDG-ების ფარგლებში განსაზღვრულ ამოცანებს შორის; არ არის შეფასებული მიზნების განხორციელებისათვის საჭირო რესურსების მოცულობა. რეკომენდაციები SDG-ების საბჭოს: • მდგრადი განვითარების მიზნების უნივერსალური და ინკლუზიური ბუნების გათვალისწინებით, მნიშვნელოვანია მათი განხორციელების პროცესში ჩართული იყოს როგორც ცენტრალური, ასევე ადგილობრივი ხელისუფლება. შესაბამისად, საბჭომ უნდა უზრუნველყოს მუნიციპალიტეტების ჩართვა SDG-ების რეალიზაციის პროცესში; • SDG-ების მატრიცის ქმედითი ჩარჩო-დოკუმენტის ფუნქციის უზრუნველსაყოფად, მნიშვნელოვანია SDG-ების საბჭომ მოახდინოს მთავრობის მიერ დოკუმენტის მოწონებისათვის საჭირო ღონისძიებების დროული ინიცირება; • SDG-ების საბჭოსა და თემატური სამუშაო ჯგუფების ინკლუზიურობისა და ეფექტური ფუნქციონირების უზრუნველსაყოფად, მიზანშეწონილია: ა) თემატურ სამუშაო ჯგუფებთან ერთად მოხდეს პროცესში მონაწილე ყველა რელევანტური მხარის იდენტიფიცირება, მათი ცნობიერების ამაღლება და ჩართულობის უზრუნველყოფა საბჭოსა და სამუშაო ჯგუფების საქმიანობაში, თემატიკიდან გამომდინარე; ბ) თემატურ სამუშაო ჯგუფებთან ერთად განისაზღვროს ჩართული უწყებების/ორგანიზაციების როლები და პასუხისმგებლობები; გ) შემუშავდეს SDG-ების საბჭოსა და თემატური სამუშაო ჯგუფების სამოქმედო გეგმები, სადაც წარმოდგენილი იქნება მოკლე და საშუალოვადიან პერიოდში განსახორციელებელი ღონისძიებები, ვადები და საჭირო რესურსები. SDG-ების საბჭოსა და სამინისტროებს: • SDG-ების მატრიცაში არსებული ნაკლოვანებების აღმოფხვრის მიზნით, SDG-ების საბჭომ და სამინისტროებმა უზრუნველყონ: ა) თითოეულ ამოცანაზე/ინდიკატორზე პასუხისმგებელი კონკრეტული უწყებების იდენტიფიცირება; ბ) მიზნებს/ამოცანებს შორის ურთიერთკავშირების ხასიათისა და მასშტაბების ანალიზი, რის საფუძველზეც განისაზღვრება კონკრეტული ამოცანის მიღწევაში თითოეული უწყების უშუალო პასუხისმგებლობა. • მიზნებისა და ამოცანების დროული, ეფექტიანი და შეუფერხებელი განხორციელებისათვის, SDG-ების საბჭომ და სამინისტროებმა, SDG-ების მიღწევის პროცესში ჩართულ სხვა დაინტერესებულ მხარეებთან ერთად, გააანალიზონ და შეაფასონ მიზნების/ამოცანების რეალიზაციისათვის საჭირო რესურსები, მათ შორის: ადამიანური, ფინანსური, ICT ტექნოლოგიები და მონაცემები. ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში 27 სამინისტროებს: • სამინისტროებმა უზრუნველყონ SDG-ების მატრიცაში წარმოდგენილი იმ მიზნების, ამოცანებისა და ინდიკატორების სტრატეგიულ და პოლიტიკის დოკუმენტებში, საშუალოვადიან სამოქმედო გეგმებსა და ბიუჯეტის პროგრამულ დანართში ინტეგრირება, რომელთა განხორციელებაში უშუალოდ არიან ჩართულნი. 3.2 SDG-ების განხორციელების მონიტორინგის, შეფასებისა და ანგარიშგების კუთხით არსებული ნაკლოვანებები მონიტორინგის, შეფასებისა და ანგარიშგების ნაკლოვანებები SDG-ების შეფასების ინდიკატორების საბაზისო მონაცემები და მონაცემთა წყაროები არ არის სრულად განსაზღვრული ანგარიშგებისა და მონიტორინგის მექანიზმი პრაქტიკაში არ არის დანერგილი ინფორმაცია მიზნების შესახებ არ არის ხელმისაწვდომი 3.2.1 SDG-ების შეფასების ინდიკატორების საბაზისო მონაცემები და მონაცემთა წყაროები განსაზღვრულია არასრულად 2030 წლის დღის წესრიგის მიხედვით,23 SDG-ების შესრულების მუდმივი მონიტორინგი და პროგრესის შეფასება კრიტიკული ფაქტორია მიზნების წარმატებული განხორციელებისათვის, რისთვისაც აუცილებელია სანდო, ზუსტი და ხარისხიანი მონაცემების არსებობა.მონაცემების მოპოვებასთან დაკავშირებული სირთულეების გათვალისწინებით მნიშვნელოვანია, მიზნების განმახორციელებელ სახელმწიფო უწყებებთან და სტატისტიკის ეროვნულ სამსახურებთან ერთად პროცესში ჩართული იყოს მესამე მხარეც, მაგალითად, კერძო სექტორი, CSO-ები, აკადემიური წრე, კვლევითი ორგანიზაციები და სხვა ჯგუფები. აღნიშნული მხარეების ხელთ არსებული მონაცემები ხელს შეუწყობს ამოცანების მიღწევის სრულფასოვან მონიტორინგს. მონაცემებთან დაკავშირებული გამოწვევები დგას ბევრი ქვეყნის წინაშე და ამ მხრივ, არც საქართველოა გამონაკლისი. კერძოდ, SDG-ების მატრიცის არსებულ ვერსიაში გარკვეული ნაკლოვანებებია და წარმოდგენილი ინფორმაცია ხარისხობრივ გაუმჯობესებას საჭიროებს, მათ შორის, მატრიცა არ მოიცავს: • • 23 63 ინდიკატორის საბაზისო მონაცემს, რომელთა მიმართებაში უნდა შეფასდეს მიღწეული პროგრესი; 14 მონაცემთა წყაროს, რომელთა მეშვეობით უნდა შეგროვდეს მონაცემები. The 2030 Agenda, Para. 48 A/RES/70/1. 28 ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში დიაგრამა 11. SDG-ების მატრიცაში საბაზისო ინდიკატორებისა და მონაცემთა წყაროების კუთხით არსებული ნაკლოვანებები მიზნების მიხედვით24 საბაზისო ინდიკატორი განსაზღვრული არ არის 20 11 10 1 მიზანი 14 2 2 მიზანი 17 1 მიზანი 16 1 მიზანი 15 1 მიზანი 10 მიზანი 6 მიზანი 5 მიზანი 4 მიზანი 3 მიზანი 2 მიზანი 1 2 მიზანი 8 3 2 მიზანი 7 7 მონაცემთა წყარო განსაზღვრული არ არის 4 3 1 1 მიზანი 9 მიზანი 16 მიზანი 17 1 მიზანი 5 2 მიზანი 4 მიზანი 3 მიზანი 2 2 SDG-ების მატრიცის მიხედვით, მონაცემების ძირითადი წყაროა (73%) საბიუჯეტო ორგანიზაციები, ხოლო დანარჩენი − საერთაშორისო ორგანიზაციები და კვლევები. მონაცემთა ბაზების ხარისხობრივ გაუმჯობესებაში მესამე მხარესთან დამატებითი მჭიდრო კომუნიკაციის დამყარება და მონაცემების ალტერნატიული წყაროების იდენტიფიცირება მნიშვნელოვანი ფაქტორია არსებული ნაკლოვანებების დროული და ეფექტური აღმოფხვრისთვის. 24 მონაცემები ეყრდნობა SDG-ების მატრიცაში წარმოდგენილ ინფორმაციას 2018 წლის 30 ნოემბრის მდგომარეობით, თუმცა, აღსანიშნავია, რომ მატრიცა ცოცხალი დოკუმენტია და მასში პერიოდულად შედის ცვლილებები. ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში 29 დიაგრამა 12. დანიის პრაქტიკა მონაცემებთან დაკავშირებით დანიაში SDG-ებთან დაკავშირებული მონაცემების შეგროვებასთან არსებულ გამოწვევასთან გამკლავების ერთ-ერთ საშუალებად არასამთავრობო და სახელმწიფო სექტორის თანამშრომლობა გამოიყენება, სტატისტიკის სამსახურის აქტიური მონაწილეობით. აღნიშნული თანამშრომლობა ემსახურება საერთო მონაცემთა ბაზის ფორმირებას, რომლის მეშვეობით შესაძლებელი გახდება SDG-ების განხორციელების პროგრესის უკეთესი მონიტორინგი და ინფორმირებული გადაწყვეტილებების მიღება.25 SDG-ების მატრიცაში მონაცემების კუთხით არსებული ნაკლოვანებები აფერხებს მიზნების შესრულების მონიტორინგის პროცესს, განხორციელებაში არსებული პრობლემების დროულ იდენტიფიცირებასა და ინფორმირებული გადაწყვეტილებების მიღებას. 3.2.2 SDG-ების შესრულების ანგარიშგებისა და მონიტორინგის მექანიზმი პრაქტიკაში დანერგილი არ არის 2030 წლის დღის წესრიგის მიხედვით,26 მდგრადი განვითარების მიზნების ეროვნულ კონტექსტში გადმოტანის პარალელურად, მათი წარმატებული განხორციელებისა და ანგარიშვალდებულების ხარისხის ზრდისათვის, კრიტიკული მნიშვნელობა ენიჭება შესრულების მონიტორინგის, მიღწევების შეფასებისა და ანგარიშგების გამართული მექანიზმის არსებობას. SDG-ების საბჭოს სრულყოფილად არ შეუმუშავებია ანგარიშგებისა და მონიტორინგის მექანიზმი და პროცედურები. კერძოდ, SDG-ების საბჭოს ტექნიკური დავალების მიხედვით: • • არ არის განსაზღვრული განმახორციელებელი უწყებების საბჭოსთან ანგარიშგების და თვითონ საბჭოს მიერ ანგარიშების წარმოდგენის ვადები; საბჭო პასუხისმგებელია ინფორმაციის შეგროვებაზე, თუმცა, ანგარიშგების ფორმატი არ ავალდებულებს განმახორციელებელ ორგანიზაციებს წარმოადგინონ: (ა) განმარტებები გეგმურ და ფაქტობრივ მაჩვენებლებს შორის არსებული გადახრების შესახებ, (ბ) ინფორმაცია არსებული განსხვავებების აღმოფხვრის მიზნით დაგეგმილ აქტივობებთან დაკავშირებით. გასათვალისწინებელია, რომ SDG-ების საბჭო მუშაობს მონიტორინგის ვებპორტალის შექმნაზე, სადაც იგეგმება: (ა) მატრიცაში არსებული ინფორმაციის წარმოდგენა, (ბ) განახლებული მონაცემების ატვირთვა მიღწეული პროგრესის შეფასების მიზნით. 25 26 https://sustainabledevelopment.un.org/content/documents/16013Denmark.pdf The 2030 Agenda, Para. 72 A/RES/70/1. 30 ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში დიაგრამა 13. ბელგიისა და დანიის პრაქტიკები SDG-ების შესრულების მონიტორინგისა და ანგარიშგების შესახებ ბელგიაში, სხვადასხვა დაინტერესებულ მხარესთან კონსულტაციის შედეგად, 2017 წლის გაზაფხულზე შემუშავდა ქვეყნის პირველი მდგრადი განვითარების სტრატეგია, რომელშიც განსაზღვრულია მონიტორინგის ფორმატი. კერძოდ, მთავრობა მისი მმართველობის პერიოდში, ორჯერ ახორციელებს ანგარიშგებას მიზნების შესრულების პროგრესთან დაკავშირებით. ასევე ანგარიშგების პროცესში, მთავრობის გარდა, ჩართული უნდა იყოს პარლამენტი, CSO-ები, კერძო სექტორი. აღნიშნული პროცესის მიზანია მიღწეული პროგრესის შეფასება და არსებული გამოწვევების დანიის მთავრობა ამზადებს ყოველწლიურ ანგარიშს სამოქმედო გეგმის შესრულებასთან დაკავშირებით, რაც ფარავს 37 ეროვნულ მიზნობრივ მაჩვენებელს. ანგარიში არის საჯარო და წარედგინება პარლამენტს. ამას გარდა, ყოველ 4 წელიწადში ერთხელ, მზადდება პროგრესის შესახებ ანგარიში და კონკრეტულ წლებში ანაცვლებს წლიურ ანგარიშებს. აღნიშნულ დოკუმენტში წარმოდგენილია ყოვლისმომცველი ინფორმაცია მიღწეული შედეგების შესახებ; ასევე განსაკუთრებული ყურადღება ექცევა SDG-ების შემდგომი დროული იდენტიფიცირება, რისი გათვალისწინებით მიიღება შემდგომი გადაწყვეტილებები.27 განხორციელების ინიციატივებსა და სამოქმედო გეგმის შესაძლო ცვლილებებს.28 მიზნების განხორციელების მონიტორინგის ფორმატისა და ანგარიშგების პერიოდულობის კუთხით გამართული პროცედურების არარსებობა ხელს უშლის პროგრესის შესახებ სისტემატური, დროული და სრული ინფორმაციის მიღებას, რაც დამაბრკოლებელი ფაქტორია მიზნების წარმატებული რეალიზაციისათვის. 3.2.3 ინფორმაცია მდგრადი განვითარების მიზნების შესახებ არ არის საჯაროდ ხელმისაწვდომი SDG-ების განხორციელების პროცესში მეტი ჩართულობის, გამჭვირვალობისა და მთავრობის ანგარიშვალდებულების უზრუნველსაყოფად, მნიშვნელოვანია 2030 წლის დღის წესრიგის, მისი კომპონენტების, მიღწეული პროგრესის, დაინტერესებული მხარეების როლებისა და შემდგომი შესაძლო თანამშრომლობის შესახებ ინფორმაციის მიწოდება საზოგადოებისათვის. საბჭოს მიერ ინფორმაციის მიწოდების არსებული პრაქტიკა ვერ უზრუნველყოფს ყველა დაინტერესებული მხარის სათანადო ინფორმირებას. კერძოდ, არსებული მდგომარეობით, საზოგადოებისათვის ინფორმაცია არ არის ხელმისაწვდომი 2030 წლის დღის წესრიგის, SDG-ების მატრიცის, მასში ჩართული ორგანიზაციებისა და SDG-ების განხორციელების მიმართულებით არსებული მდგომარეობის შესახებ. საბჭოს განმარტებით, ვებპორტალის მეშვეობით იგეგმება ინფორმაციის წარმოდგენა 2030 წლის დღის წესრიგის და მასთან დაკავშირებული ეროვნული პროცესების შესახებ. 27 28 https://sustainabledevelopment.un.org/content/documents/15721Belgium_Rev.pdf https://sustainabledevelopment.un.org/content/documents/16013Denmark.pdf ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში 31 დიაგრამა 14. შვეიცარიისა და კანადის პრაქტიკები SDG-ებთან დაკავშირებული ინფორმაციის წარმოდგენასთან დაკავშირებით SDG-ების განხორციელების პროგრესის შესახებ ანგარიშგების მიზნით, შვეიცარიაში შემუშავდა სპეციალური მონიტორინგის სისტემა MONET 2030. სისტემის მიხედვით, შესაძლებელია ინდიკატორების მეშვეობით პროგრესის საფუძვლიანი სტატისტიკური შეფასება სამივე: ეკონომიკური, სოციალური და გარემოსდაცვითი მიმართულებით. სისტემა მონიტორინგს უწევს 17 მიზნის ფარგლებში შემუშავებულ 85 ინდიკატორს, ერთმანეთს ადარებს ფაქტობრივ და დაგეგმილ მაჩვენებლებს. პროგრესი დადებითად ფასდება ფაქტობრივი და გეგმური მაჩვენებლების დამთხვევის, ნეგატიურად - ჩამორჩენის და უცვლელად - მცირე (3%-ანი)29 გადახრის არსებობის შემთხვევებში.30 აღნიშნული ტენდენციები სისტემაში წარმოდგენილია სხვადასხვა ვიზუალიზაციის საშუალებით. შესაბამისად, ნებისმიერ დაინტერესებულ მხარეს შეუძლია მიიღოს დეტალური ინფორმაცია თითოეული ინდიკატორის შესახებ. კანადის მთავრობამ შექმნა SDG-ების მონაცემების ცენტრი − ელექტრონული ჟურნალი. ცენტრს სტატისტიკის სამსახური მართავს, ვინაიდან ის არის პასუხისმგებელი მიზნების მიღწევის შესახებ ანგარიშგებაზე. შესაბამისად, სტატისტიკის სამსახური პასუხისმგებელია მონაცემების შეგროვებაზე, ანალიზსა და გავრცელებაზე, პროგრესის მონიტორინგის მიზნით. მონაცემების ცენტრის მეშვეობით, შესაძლებელია კანადის მიერ 17-ვე მიზანთან მიმართებაში მიღწეული პროგრესის შესახებ ინფორმაციის მიღება. მათ შორის, წარმოდგენილია ინფორმაცია ინდიკატორებით განსაზღვრული მაჩვენებლების ცვლილების შესახებ წლების განმავლობაში. აღსანიშნავია, რომ მონაცემების დამატებითი წყაროების იდენტიფიცირება კვლავ მიმდინარე პროცესია, რის საფუძველზე განახლდება მონაცემები. გარდა ამისა, სტატისტიკის სამსახური ღიაა ორმხრივი კომუნიკაციისათვის. კერძოდ, დაინტერესებულმა მხარეებმა შესაძლებელია, მაგალითად ელექტრონული ფოსტის საშუალებით სტატისტიკის სამსახურს გაუზიარონ მოსაზრებები SDG-ებთან დაკავშირებული მონაცემების განახლების შესახებ.31 SDG-ებთან დაკავშირებით ამომწურავი და მუდმივად განახლებადი ინფორმაციის საზოგადოებისთვის მიწოდების გარეშე არ არის უზრუნველყოფილი გამჭვირვალობა და მთავრობის ანგარიშვალდებულება. ამასთანავე, დაინტერესებული მხარეების სათანადო ინფორმირების გარეშე, რთულდება მათი ჩართვა SDG-ებთან დაკავშირებულ პროცესებში, რაც, თავის მხრივ, მიზნების წარმატებული მიღწევისათვის უმნიშვნელოვანესი ფაქტორია. 29 3%-იანი. http://sdg.iisd.org/news/switzerland-aligns-national-indicator-system-with-2030-agenda/ 31 https://www144.statcan.gc.ca/sdg-odd/index-eng.htm 30 32 ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში დასკვნა მთავრობამ გადადგა გარკვეული ნაბიჯები SDG-ების მიღწევის მონიტორინგისა და ანგარიშგების ჩარჩოს ფორმირების მიმართულებით მათ შორის: • • განისაზღვრა შეფასების ინდიკატორების, საბაზისო მონაცემებისა და მონაცემთა წყაროების მნიშვნელოვანი ნაწილი; მიმდინარეობს მუშაობა მონიტორინგის ვებპორტალის პრაქტიკაში დანერგვის მიმართულებით. მიუხედავად მიღწეული პროგრესისა, არ არის შემუშავებული ადეკვატური მონიტორინგისა და ანგარიშგების მექანიზმი, კერძოდ, არსებული ნაკლოვანებებია: • • • SDG-ს მატრიცაში არასრულადაა იდენტიფიცირებული საბაზისო მონაცემები და მონაცემთა წყაროები; განსაზღვრული არ არის ანგარიშგების ფორმატი და პერიოდულობა; SDG-ების შესახებ გამჭვირვალობის სათანადო დონე უზრუნველყოფილი არ არის, ვინაიდან არ ხორციელდება დაინტერესებული მხარეებისათვის ერთიანი ინფორმაციის მიწოდება 2030 წლის დღის წესრიგის, SDG-ების მატრიცის, მასში წარმოდგენილი მიზნებისა და ამოცანების შესახებ. რეკომენდაციები SDG-ების საბჭოსა და სამინისტროებს: • SDG-ების ფარგლებში განსაზღვრული ამოცანების შესრულების გამართული მონიტორინგის უზრუნველსაყოფად, SDG-ების საბჭომ და სამინისტროებმა, სხვა რელევანტურ დაინტერესებულ მხარეებთან ერთად, უზრუნველყონ SDG-ების მატრიცის ყველა ინდიკატორის შესახებ კონკრეტული საბაზისო მონაცემისა და მონაცემთა წყაროს წარმოდგენა. SDG-ების საბჭომ: • მდგრადი განვითარების მიზნების შესრულების დროული და ეფექტური მონიტორინგისა და ანგარიშგების მიზნით, SDG-ების საბჭომ შეიმუშაოს მონიტორინგისა და ანგარიშგების ჩარჩო, რაც გულისხმობს: ა) მონიტორინგის ვებპორტალის დროულად დასრულებასა და პრაქტიკაში დანერგვას; ბ) განმახორცილებელი ორგანიზაციების საბჭოს მიმართ ანგარიშგების ფორმატისა და პერიოდულობის განსაზღვრას; გ) მიზნების მიღწევასთან დაკავშირებით, ეროვნული პროგრესის შესახებ ანგარიშგების პერიოდულობის განსაზღვრას. ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში 33 ბიბლიოგრაფია სახელმძღვანელოები და პუბლიკაციები: ბელგიის, ბრაზილიის, დანიის 2017 წლის ნებაყოფლობითი ანგარიშები; გაეროს გენერალური ასამბლეის რეზოლუციები: 66/309, 69/228, 69/327; Getting Started with the Sustainable Development Goals, A Global Initiative for the United Nations, 2015; IDI Guidance on Auditing Preparedness for Implementation of SDGs; Institutional and Coordination Mechanisms, Guidance Note on Facilitating Integration and Coherence for SDG Implementation, UNDP 2015; Mainstreaming the 2030 Agenda for Sustainable Development, United Nations Development Group. October, 2015; The Millennium Development Goals: Lessons Learnt − Josefina Maestu, United Nations Office to Support the Water Decade; The Sustainable Development Goals Are Coming To Life, United Nations Development Group, 2016; Transforming our world: the 2030 Agenda for Sustainable Development; Universality, integration, and policy coherence For sustainable development: early SDG Implementation in selected OECD countries, World Resource Institute, 2016. ვებგვერდები: General Assembly Of The United Nations − http://www.un.org/en/ga/ − უკანასკნელად გადამოწმებულია 21.12.2018; SDG Knowledge Hub − http://sdg.iisd.org/ − უკანასკნელად გადამოწმებულია 21.12.2018; Sustainable Development Goals Data Hub of Canada − https://www144.statcan.gc.ca/sdg-odd/ index-eng.htm − უკანასკნელად გადამოწმებულია 21.12.2018. აუდიტორთა ხელმოწერა: სახელი, გვარი ნინო ფრუიძე ბიუჯეტის უფროსი ანალიტიკოსი გიორგი ჩაკვეტაძე სახელმწიფო ბიუჯეტის ანალიზის სამსახურის უფროსი 34 ეფექტიანობის აუდიტის ანგარიში ხელმოწერა სახელმწიფო აუდიტის სამსახური ქ.თბილისი, 0144, წმ. ქეთევან დედოფლის გამზირი N96 +995 32 243 84 38 SAO.GE