საქართველოს პარლამენტის განათლების, მეცნიერებისა და კულტურის კომიტეტის თემატური მოკვლევის ჯგუფის ანგარიში ხარისხიან სკოლამდელ განათლებაზე ყველა ბავშვის თანაბარი ხელმისაწვდომობის შესახებ

განათლების, მეცნიერებისა და კულტურის კომიტეტი 2-10945/20 08-12-2020 საქართველოს პარლამენტის ბიუროს მოგახსენებთ, რომ განათლების, მეცნიერებისა და კულტურის კომიტეტმა დაასრულა ხარისხიან სკოლამდელ განათლებაზე ყველა ბავშვის თანაბარ ხელმისაწვდომობასთან დაკავშირებით დაწყებული თემატური მოკვლევა. საქართველოს პარლამენტის რეგლამენტის 155-ე მუხლის მე-8 პუნქტის შესაბამისად წარმოგიდგენთ თემატური მოკვლევის ჯგუფის დასკვნას. დანართი 84 გვერდი. პატივისცემით, კომიტეტის თავმჯდომარე გენადი მარგველაშვილი თბილისი 0118, რუსთაველის გამზირი # 8, საქართველოს პარლამენტის სასახლე ტელეფონი: (995 32) 2281679. ელ. ფოსტა: contact@parliament.ge

საქართველოს პარლამენტის განათლების, მეცნიერებისა და კულტურის კომიტეტის თემატური მოკვლევის ანგარიში ხარისხიან სკოლამდელ განათლებაზე ყველა ბავშვის თანაბარი ხელმისაწვდომობა 2020 1 შინაარსი შესავალი ..................................................................................................................................................... 4 თავი 1 თემატური მოკვლევის შესახებ .................................................................................................. 5 თავი 1.1 მოკვლევის მიზანი და ძირითადი კითხვები .................................................................. 5 თავი 1.2 თემატური მოკვლევის მეთოდოლოგია ......................................................................... 12 თავი 2 საკითხის მიმოხილვა და არსებული მდგომარეობის აღწერა ........................................... 15 თავი 2.1 საქართველოში არსებული მდგომარეობის მიმოხილვა .............................................. 15 თავი 2.2 საუკეთესო საერთაშორისო პრაქტიკა ............................................................................. 30 თავი 2.2.1 საფრანგეთი ................................................................................................................... 31 თავი 2.2.2 ფინეთი ........................................................................................................................... 32 თავი 2.2.3 გერმანია ......................................................................................................................... 34 თავი 2.2.4 ამერიკის შეერთებული შტატები .............................................................................. 35 თავი 2.2.5 იაპონია ........................................................................................................................... 38 თავი 2.2.6 სამხრეთ კორეა .............................................................................................................. 40 თავი 3 მოკვლევის პროცესში შემოსული მოსაზრებების და ზეპირი მოსმენების ანალიზი .... 42 თავი 4 მოკვლევის პროცესში გამოვლენილი მიგნებები.................................................................. 59 თავი 5 რეკომენდაციები ........................................................................................................................ 71 შეჯამება .................................................................................................................................................... 78 დანართი ................................................................................................................................................... 79 2 თემატური მოკვლევა: ხარისხიან განათლებაზე სკოლამდელ ყველა ბავშვის თანაბარი ხელმისაწვდომობა თემატური მოკვლევის ჯგუფის თემატურ მოკვლევაზე მუშაობდნენ წევრები: გენადი მარგველაშვილი მეცნიერებისა და - განათლების, კულტურის კომიტეტის დავით დემეტრაძე - განათლების, მეცნიერებისა და კულტურის კომიტეტის აპარატი; თავმჯდომარე - მთავარი მომხსენებელი; გუგული მაღრაძე - განათლების, მეცნიერებისა და გიორგი არზიანი - განათლების, მეცნიერებისა და კულტურის კომიტეტის თავმჯდომარის მოადგილე; კულტურის კომიტეტის აპარატი; ეკა ბესელია - განათლების, მეცნიერებისა და რატი ფრუიძე - განათლების, მეცნიერებისა და კულტურის კომიტეტის წევრი; კულტურის კომიტეტის აპარატი; რუსლან გაჯიევი - განათლების, მეცნიერებისა და ნინო ფრუიძე - მოწვეული ექსპერტი. კულტურის კომიტეტის წევრი; 3 შესავალი მოცემული ანგარიში წარმოადგენს საქართველოს პარლამენტის განათლების, მეცნიერებისა და კულტურის კომიტეტის პროდუქტს. 2020 წლის ივლის - ოქტომბრის თვეში კომიტეტმა განახორციელა თემატური მოკვლევა ხარისხიან ხელმისაწვდომობის სკოლამდელ განათლებაზე შესწავლის მიზნით. ყველა ანგარიშში ბავშვის თანაბარი გაანალიზებულია დაინტერესებული მხარეების მიერ წარმოდგენილი დასაბუთებული მოსაზრებები და ზეპირი მოსმენების ფარგლებში განხილული საკითხები. სკოლამდელ განათლებასთან დაკავშირებით, მოკვლევის ჯგუფმა შეისწავლა საერთაშორისო გამოცდილება. მოკვლევის პროცესში გამოიკვეთა მიგნებები და პასუხიმგებელი უწყებებისთვის მიმართ ჩამოყალიბდა შესაბამისი რეკომენდაციები. ანგარიში შედგება ხუთი თავისგან. პირველ თავში ახსნილია თემატური მოკვლევის ინსტრუმენტი წარმოდგენილია მდგომარეობის და მოცემულია სკოლამდელი აღწერა და მოკვლევის განათლების მოცემულია მეთოდოლოგია. მეორე მიმართულებით საკითხის მიმოხილვა, თავში არსებული მათ შორის გაანალიზებულია სკოლამდელი განათლების მიმართულებით არსებული საუკეთესო საერთაშორისო პრაქტიკა. მესამე თავი წარმოადგენს მოკვლევის შედეგად მიღებული მოსაზრებებისა და ჩატარებული შეხვედრების ანალიზს. ხოლო მეთხე და მეხუთე თავები ეძღვნება გამოკვეთილ მიგნებებსა და რეკომენდაციებს. 4 თავი 1 თემატური მოკვლევის შესახებ თემატური მოკვლევა არის საქართველოს პარლამენტის რეგლამენტის 155-ე მუხლით განსაზღვრული ინსტრუმენტი, რომელიც ეხმარება საკანონმდებლო ორგანოს საზედამხედველო ფუნქციების ეფექტიანად გამოყენებაში. თემატური მოკვლევა კომიტეტმა განახორციელა ხარისხიანი სკოლამდელი განათლების ხელმისაწვდომობის მიზნით. ზემოთ ხსენებული საკითხი განათლების, მეცნიერებისა და კულტურის კომიტეტის წევრთა გადაწყვეტილებით განისაზღვრა 2020 წლის სამოქმედო გეგმაში ერთ-ერთ პრიორიტეტულ მიმართულებად. თემატური მოკვლევის პროცესში, კომიტეტის ფარგლებში შექმნილმა მოკვლევის ჯგუფმა მიიღო დაინტერესებულ მხარეთა მიერ გამოგზავნილი დასაბუთებული მოსაზრებები, ხოლო შემდგომ ეტაპზე აღნიშნულ პირებთან გამართა ზეპირი მოსმენები. მიღებული წერილობითი მოსაზრებებისა და განხილვების საფუძველზე გამოვლინდა დარგში არსებული გამოწვევები. საბოლოოდ კი შემუშავდა რეკომენდაციები, რომელთა შესრულებაც ხელს შეუწყობს სკოლამდელი განათლების ხარისხის გაუმჯობესებას. თავი 1.1 მოკვლევის მიზანი და ძირითადი კითხვები ხარისხიან სკოლამდელ განათლებაზე ყველა ბავშვის თანაბარი ხელმისაწვდომობის შესწავლის მიზნით თემატური მოკვლევა წარმოადგენს საქართველოს პარლამენტის განათლების, მეცნიერებისა და კულტურის კომიტეტის ინიციატივას. 2019-2020 წლების განმავლობაში კომიტეტს განცხადებით მიმართა არაერთმა სუბიექტმა სკოლამდელი განათლების სფეროში არსებული გამოწვევების თაობაზე. 5 აღნიშნულიდან აღმასრულებელი გამომდინარე, ჩატარდა ხელისუფლების, რამდენიმე დარგობრივი სამუშაო შეხვედრა ორგანიზაციებისა და არასამთავრობო სექტორის წარმომადგენელთა ჩართულობით. ჩატარებულ შეხვედრებზე გამოიკვეთა ძირითადი საკითხები, რომელთაც სიღრმისეული შესწავლა სჭირდებოდა. საკითხის შესწავლის მიზნით, განათლების, მეცნიერებისა და კულტურის კომიტეტმა გამოიყენა საქართველოს პარლამენტის რეგლამენტის 155-ე მუხლით განსაზღვრული ინსტრუმენტი და დაიწყო თემატური მოკვლევა ხარისხიან სკოლამდე განათლებაზე ყველა ბავშვის თანაბარი ხელმისაწვდომობის შესწავლის მიზნით. თემატური მოკვლევის ჩატარების მიზნად განისაზღვრა შედეგი მიმართულებები:  ყველა ბავშვისთვის ხარისხიანი სკოლამდელი განათლების ხელმისაწვდომობის უზრუნველყოფის პროცესში არსებული გამოწვევების გამოვლენა;  „ადრეული და სკოლამდელი აღზრდისა და განათლების შესახებ“ საქართველოს კანონის აღსრულების კუთხით არსებული მდგომარეობის შეფასება;  მოკვლევის პერიოდში მიღებული ინფორმაციის ანალიზის საფუძველზე დოკუმენტურად დასაბუთებული დასკვნის მომზადება;  გამოვლენილი გამოწვევების საპასუხო ქმედითი ნაბიჯების გადადგმის მიზნით, პასუხისმგებელი უწყებებისათვის რეკომენდაციის გაცემა. განსაზღვრული მიზნების შესაბამისად, შედგა დაინტერესებულ მხარეებისთვის შემუშავდა კითხვარი. დოკუმენტში მოცემული შეკითხვები თემატური მოკვლევის სამუშაო ჯგუფს დაეხმარა თემის დავიწროებაში, რათა დაინტერესებულ მხარეთა მიერ წარმოდგენილი მოსაზრებები ყოფილიყო 6 კონკრეტული, ინფორმაციული და მტკიცებულებებით გაჯერებული. აღნიშნული კრიტერიუმებით მიღებული მოსაზრებები, თავის მხრივ, მოკვლევის ჯგუფს დაეხმარა შედეგზე ორიენტირებული რეკომენდაციების შემუშავებაში. ქვემოთ მოცემულ ცხრილში შეგიძლიათ იხილოთ თემატური მოკვლევის ჯგუფის მიერ დაინტერესებულ მხარეებისთვის შემუშავებული შეკითხვები: რა სახის განსხვავება არსებობს ხარისხიანი სკოლამდელი განათლების თანაბრად ხელმისაწვდომობის კუთხით დიდ ქალაქებსა და ქვემოთ ჩამოთვლილ ჯგუფებს შორის?  სოფლის ტიპის დასახლებაში მცხოვრები ბავშვები;  მაღალმთიან რეგიონებში მცხოვრები ბავშვები;  ეთნიკური და ენობრივი უმცირესობების წარმომადგენლები;  ოკუპირებულ ტერიტორიაზე მცხოვრები ბავშვები; ხელმისაწვდომობა  გამყოფი ხაზის მიმდებარე სოფლებში მცხოვრები ბავშვები. რამდენად უზრუნველყოფს ადრეული და სკოლამდელი აღზრდისა და განათლების სისტემის დაფინანსების არსებული მოდელი თანაბარ ხელმისაწვდომობას ხარისხიან სკოლამდელ განათლებაზე ყველა ბავშვისათვის და დაფინანსების როგორი მოდელია ყველაზე ოპტიმალური? 7 რამდენად საკმარისია სააღმზრდელო დაწესებულებების რაოდენობა, იმისათვის, რომ მიღწეული იქნას ყველა ბავშვის თანაბარი ხელმისაწვდომობა სკოლამდელ განათლებაზე, მთელი ქვეყნის მასშტაბით? რამდენად ეფექტიანია სახელისუფლებო ორგანოებს შორის კოორდინაცია ხარისხიანი ადრეული და სკოლამდელი განათლების მიწოდებისათვის? რამდენად ეფექტიანია სკოლამდელი განათლების სისტემის მართვის დეცენტრალიზებული ფორმა? რამდენად მნიშვნელოვანი ფაქტორია დაწესებულების ავტონომია და იურიდიული სტატუსი სუბიექტი (დამოუკიდებელი თუ იურიდიული მუნიციპალური მართვა და გაერთიანებების/სააგენტოების/ცენტრების განყოფილებები) პერსონალი დაწესებულებების და ეფექტიანი მართვისა ხარისხიანი განათლების მიწოდებისათვის? რამდენად უზრუნველყოფილია მშობლებსა და თემთან თანამშრომლობა დაწესებულებებში და რა ნაბიჯები უნდა გადაიდგას ეფექტიანობის ზრდისთვის? რა პრობლემები არსებობს დაწესებულებებში კვებისა და ჰიგიენა-სანიტარიის დამტკიცებული სტანდარტების შესაბამისად უზრუნველყოფის თვალსაზრისით? 8 რამდენად აქვს საგანმანათლებლო პერსონალს პროფესიული განვითრების შესაძლებლობა და რა უნდა გაკეთდეს აღმზრდელთა პროფესიული ზრდისათვის? რამდენად საკმარისია საგანმანათლებლო პერსონალის რაოდენობა სკოლამდელი აღზრდის დაწესებულებებში? არის თუ არა დაწესებულებებში არსებული მეთოდოლოგიური რესურსი (პროგრამა, კურიკულუმი, სახელმძღვანელოები და გზამკვლევები პრაქტიკოსებისათვის და სხვა) საკმარისად მრავალფეროვანი იმისათვის, რომ აღმზრდელებმა შეძლონ საგანმანათლებლო და განმავითარებელი პროცესის ხარისხიანად წარმართვა? საგანმანათლებლო რამდენად პასუხობს საგანმანათლებლო დაწესებულებათა პროცესი მატერიალურ-ტექნიკური ბაზა, ინფრასტრუქტურა და საგანმანათლებლო რესურსები ხარისხიანი სწავლებისთვის აუცილებელ მოთხოვნებს? როგორ ხდება ბავშვების ინდივიდუალური საჭიროებების, შესაძლებლობების, ინტერესებისა და სხვა თავისებურებების გათვალისწინება დაწესებულების საქმიანობის, განსაკუთრებით კი საგანმანათლებლო და განმავითარებელი პროცესის, დაგეგმვისა და წარმართვისას? უნდა არსებობდეს თუ არა პროგრამა/კურიკულუმი/სასწავლო ქვეყანაში ერთიანი გეგმა, რომლის გამოყენების ვალდებულებაც ექნება ყველა დაწესებულებას? 9 გთხოვთ, ჩამოთვალოთ აღზრდისა და ადრეული განათლების და შესახებ სკოლამდელი კანონში შესატანი ცვლილებები, რომლებიც ხელს შეუწყობს ყველა ბავშვისათვის ხარისხიანი სკოლამდელი განათლების თანაბრად მიწოდებას. რა ნაბიჯები უნდა გადადგას პარლამენტმა, ცენტრალურმა და ადგილობრივმა ხელისუფლებამ, იმისათვის რომ დაიწყოს ავტორიზაციის პროცესი. გთხოვთ, მოგვაწოდოთ დეტალური, არგუმენტირებული წინადადებები. სკოლამდელი აღზრდის მიმართულებით ოპერირებს არაერთი კერძო ორგანიზაცია, რომელთაც არ აქვთ კერძო ბაღის სტატუსი, თუმცა ახორციელებენ საქმიანობას, გთხოვთ სკოლამდელ მოგვაწოდოთ სააღმზრდელო მოსაზრებები მათი საქმიანობის რეგულირებასთან დაკავშირებით; მარეგულირებელი დოკუმენტები გთხოვთ, მოგვაწოდოთ თქვენი ინფორმაცია/მოსაზრებები „ადრეული და სკოლამდელი აღზრდისა და განათლების შესახებ“ საქართველოს დაკავშირებით (მუხლები, კანონის აღსრულებასთან რომლებიც წარმატებით აღსრულდა/ვერ აღსრულდა და მიზეზები); „ადრეული და სკოლამდელი აღზრდისა და განათლების შესახებ“ საქართველოს კანონის გარდამავალი დებულების თანახმად, მუნიციპალიტეტების უზრუნველყონ სამოქმედო 10 საკრებულოებმა გეგმების შემუშავება უნდა მათ ტერიტორიაზე მოქმედი დაწესებულებების მიერ აღმზრდელპედაგოგთა/აღმზრდელთა ბავშვებთან თანაფარდობის თავსებადობის ეტაპობრივად მისაღწევად (22-ე მუხლის მე-3 პუნქტი). გთხოვთ, მოგვაწოდოთ ინფორმაცია სამოქმედო გეგმების შემუშავებასთან დაკავშირებით; კანონით დადგენილი რომელი ვალდებულება, კერძოდ ნორმატიული აქტი არ არის გამოცემული სამინისტროს მიერ და რატომ? რამდენად შეესაბამება აღმზრდელ-პედაგოგთა პროფესიული სტანდარტი ადრეული და სკოლამდელი განათლების სახელმწიფო სტანდარტს? რა გამოწვევების წინაშე დადგა ადრეული და სკოლამდელი განათლების სისტემა COVID-19-ის გავრცელებასთან ერთად? გთხოვთ მოგვაწოდოთ მოსაზრებები როგორც მართვასთან COVID-19-ის დაკავშირებულ გამოწვევებზე, ასევე საგანმანათლებლო და გავლენა განმავითარებელი პროცესის უწყვეტობასთან დაკავშირებულ პრობლემებზე. (ამ უკანასკნელში ძირითადად იგულისხმება სწავლებისა და განვითარების დისტანციური პროგრამები და მიდგომები, საგანმანათლებლო პერსონალის კომპეტენცია ბავშვების განვითრების დისტანციურად უზრუნველყოფის კუთხით, მშობელთა ჩართულობა, ხელმისაწვდომობა და სხვა.) 11 საჭირო ტექნოლოგიების რა მხარდაჭერა სჭირდებათ დაწესებულებებს იმისათვის, რომ 2020-2021 სასწავლო წელს უზრუნველყონ ბავშვებისათვის მომსახურების მიწოდება? თავი 1.2 თემატური მოკვლევის მეთოდოლოგია განათლების, მეცნიერებისა და კულტურის კომიტეტმა საქართველოს პარლამენტის რეგლამენტის 155-ე მუხლის შესაბამისად განახორციელა თემატური მოკვლევა ხარისხიან სკოლამდელ განათლებაზე ყველა ბავშვის თანაბარი ხელმისაწვდომობის შესწავლის მიზნით. რეგლამენტის აღნიშნული მუხლის მიხედვით, კომიტეტი აქტუალური საკითხის შესწავლისა და შესაბამისი გადაწყვეტილების პროექტის მომზადების მიზნით, ქმნის თემატური მოკვლევის ჯგუფს. განათლების, მეცნიერებისა და კულტურის კომიტეტმა მოკვლევის დაწყების შესახებ გადაწყვეტილება მიიღო 2020 წლის 20 ივლისის სხდომაზე და დაამტკიცა მოკვლევის ჯგუფი, რომლის შემადგენლობაშიც შედიოდნენ: მთავარი მომხსენებელი - განათლების, მეცნიერებისა და კულტურის კომიტეტის თავმჯდომარე გენადი მარგველაშვილი, ჯგუფის წევრები: კომიტეტის თავმჯდომარის მოადგილე, გუგული მაღრაძე, ასევე კომიტეტის წევრები რუსლან გაჯიევი და ეკა ბესელია. გადაწყვეტილების მიღების შემდგომ, შესაბამისი პროცედურის დაცვით, მოხდა კომიტეტის გადაწყვეტილების საქართველოს პარლამენტის ბიუროსთვის წარდგენა. განათლების, მეცნიერებისა და კულტურის კომიტეტისთვის ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს საკითხს სკოლამდელი განათლება და ხარისხიან სკოლამდელ განათლებაზე ყველა ბავშვის თანაბარი ხელმისაწვდომობის უზრუნველყოფა წარმოადგენს. მე-8 მოწვევის პარლამენტში აქტიურად მიმდინარეობდა ადრეული და სკოლამდელი აღზრდისა და განათლების შესახებ საქართველოს ახალ კანონზე 12 მუშაობა და 2016 წელს მოხდა კანონის მიღება. მე-9 მოწვევის პარლამენტისათვის განსაკუთრებული მნიშვნელობა ჰქონდა ახალი კანონით გათვალისწინებული ნორმების აღსრულების მონიტორინგს. ბოლო წლების განმავლობაში განათლების, მეცნიერებისა და კულტურის კომიტეტში ჩატარდა არაერთი გაფართოებული შეხვედრა სკოლამდელი განათლების მიმართულებით, რომელშიც მონაწილეობას იღებდნენ დარგობრივი მიმართულების სამინისტროს წარმომადგენლები, ექსპერტები, დარგობრივი საჯარო და მიმართულებით კერძო ბაღები, მომუშავე ასევე სფეროს ადგილობრივი და საერთაშორისო ორგანიზაციების წარმომადგენლები. აღნიშნული შეხვედრების საფუძველზე გამოიკვეთა, როგორც გარკვეულწილად ახალი კანონის აღსრულების პრობლემა, ასევე სფეროში არსებული სხვა გამოწვევები. შესაბამისად, კომიტეტი მივიდა დამატებითი კვლევის ჩატარების გადაწყვეტილებამდე. კომიტეტმა მიიღო გადაწყვეტილება კვლევის ინსტრუმენტად გამოეყენებინა თემატური მოკვლევა, რადგან აღნიშნული კარგ შესაძლებლობას აძლევს კომიტეტს დასაბუთებული მოსაზრებები მიიღოს, როგორც კონკრეტულად სკოლამდელი აღზრდის დაწესებულებების წარმომადგენლებისგან, ისე სფეროს ექსპერტებისა და სხვა დაინტერესებული პირებისაგან. სამუშაო შეხვედრებზე იდენტიფიცირებული გამოწვევების შესაბამისად მოხდა მოკვლევის თემის დაზუსტება და შემუშავდა თემატური მოკვლევის ტექნიკური მოთხოვნების დოკუმენტი. ტექნიკური მოთხოვნის დოკუმენტში ბლოკებად იყო წარმოდგენილი კვლევისთვის საკვანძო შეკითხვები, რომელზე პასუხიც უნდა ასახულიყო დაინტერესებულ მხარეთა მიერ წარმოდგენილ დასაბუთებულ მოსაზრებებში. 13 კომიტეტმა საქართველოს პარლამენტის რეგლამენტის შესაბამისად მოკვლევის დაწყებიდან 5 დღის ვადაში განათავსა შესაბამისი ინფორმაცია პარლამენტის ოფიციალურ ვებ-გვერდზე. თემატური მოკვლევის პროცესში კომიტეტმა სულ 77 სუბიექტისგან მიიღო ინფორმაცია, მათ შორის იყო დარგობრივი მიმართულებით 4 სამინისტროს და 64 ადგილობრივი თვითმმართველობის დასაბუთებული მოსაზრებები დამცველმა, ასევე დარგობრივი მიმართულებით შესაბამისი კომიტეტს მიაწოდა მუნიციპალიტეტების მომუშავე ორგანოს ინფორმაცია. საქართველოს სახალხო ბაგა-ბაღების გაერთიანებებმა ადგილობრივმა და და საერთაშორისო ორგანიზაციებმა. თემატური მოკვლევის პროცესში მოხდა შემოსული ინფორმაციის შესწავლა და ანალიზი, რის შემდეგაც ჩატარდა ორი ზეპირი მოსმენა, რომელშიც მონაწილეობა მიიღო 50-ზე მეტმა დაინტერესებულმა პირმა, მათ მიეცათ წარმოდგენილი წერილობითი მოსაზრებების ზეპირსიტყვიერად გადმოცემისა და დისკუსიაში მონაწილეობის შესაძლებლობა. მოკვლევის სამუშაო ჯგუფმა ასევე მოიძია სკოლამდელი განათლების მიმართულებით არსებული საუკეთესო საერთაშორისო პრაქტიკა. აღნიშნულის საფუძველზე გამოიკვეთა მიგნებები და ჩამოყალიბდა შესაბამისი რეკომენდაციები. თემატური მოკვლევა განხორციელდა აშშ-ის საერთაშორისო განვითარების სააგენტოს (USAID) დემოკრატიული მმართველობის ინიციატივის (GGI) მხარდაჭერით. 14 თავი 2 საკითხის მიმოხილვა და არსებული მდგომარეობის აღწერა აღნიშნულ თავში განხილულია სკოლამდელი განათლების კუთხით არსებული მიღწევები, გამოწვევები და დაგეგმილი ღონისძიებები. აღნიშნული თავი შემუშავებულია სამაგიდე კვლევის, თემატური მოკვლევის ფარგლებში შემოსული დასაბუთებული მოსაზრებებისა და ზეპირი მოსმენების ფარგლებში, დაინტერესებულ მხარეთა მიერ წარმოდგენილი ინფორმაციის საფუძველზე. ასევე, შესწავლილია და მოყვანილია საუკეთესო საერთაშორისო პრაქტიკა საფრანგეთის, გერმანიის, ფინეთის, ამერიკის შეერთებული შტატების, იაპონიისა და სამხრეთ კორეის მაგალითზე. თავი 2.1 საქართველოში არსებული მდგომარეობის მიმოხილვა ადრეული და სკოლამდელი განათლება და განვითარება ადამიანის ცხოვრების ერთერთი უმნიშვნელოვანესი ეტაპია, რომელსაც ძალიან დიდი გავლენა აქვს მის მომავალ კეთილდღეობაზე, როგორც პიროვნულ, ისე სოციალურ და ეკონომიკურ დონეზე. ბევრი მკვლევარი ასევე საუბრობს ქვეყნის ეკონომიკისა და განვითარებისათვის ხარისხიანი ადრეული და სკოლამდელი აღზრდისა და განათლების სისტემის მნიშვნელობაზე, რომელიც აღიარა გაერთიანებული ერების ორგანიზაციამ და ხარისხიანი სკოლამდელი განათლება მდგრადი განვითარების ერთ-ერთ კომპონენტად აქცია 2015 წელს. მდგრადი განვითარების მიზანი 4.2 ითვალისწინებს, რომ 2030 წლისთვის „ყველა გოგოსა და ბიჭს ხელი მიუწვდებოდეს ხარისხიან ადრეულ განვითარებაზე, ზრუნვასა და სკოლამდელ განათლებაზე ისე, რომ ისინი მზად 1 იყვნენ დაწყებითი განათლებისთვის“1. United Nations, 2015, Sustainable development goals 15 შესაბამისად, ადრეული და სკოლამდელი განათლების ეროვნული სისტემები ქვეყნების მთავრობების, საერთაშორისო ორგანიზაციებისა და არასამთავრობო სექტორის ყურადღების ცენტრში მოექცა. სკოლამდელი განათლების ეროვნული სისტემა და სამართლებრივი ჩარჩო საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახურის მონაცემების მიხედვით 20192020 წლებში საქართველოში 1621 ბაღი ფუნქციონირებდა და ეს დაწესებულებები 164 605 ბავშვს უწევდა მომსახურებას. სკოლამდელი განათლების ეროვნული სისტემა 2006 წლიდან დეცენტრალიზებულია, რაც იმას ნიშნავს, რომ თუ მანამდე ბაღები უშუალოდ საქართველოს განათლებისა, მეცნიერების, კულტურისა და სპორტის სამინისტროს მიერ იმართებოდა, რეფორმის შემდეგ სკოლამდელი განათლების სისტემის მართვა და ზოგადად ამ მომსახურების მიწოდებისა და დაფინანსების პასუხისმგებლობა მუნიციპალურ თვითმართველობებს დაეკისრათ. მიუხედავად იმისა, რომ სფეროს რეფორმირება 2006 წლიდან დაიწყო, 2016 წლამდე ქვეყანაში არ არსებობდა სისტემის მარეგულირებელი სამართლებრივი დოკუმენტები. ამ გამოწვევის საპასუხოდ საქართველოს პარლამენტმა 2016 წელს მიიღო საქართველოს კანონი ადრეული და სკოლამდელი აღზრდისა და განათლების შესახებ. შედეგად, საქართველოს ადრეული და სკოლამდელი აღზრდისა და განათლების სისტემა ემსახურება ბავშვებს 2 წლიდან სკოლაში შესვლის პერიოდამდე და რეგულირდება კანონით ადრეული და სკოლამდელი აღზრდისა და განათლების შესახებ. კანონის მიღებით საფუძველი ჩაეყარა მნიშვნელოვან ცვლილებებს, რომლებიც სკოლამდელი განათლების ხელმისაწვდომობისა და ხარისხის გაზრდას ემსახურება. ახალი კანონის მიხედვით სკოლამდელი განათლების სისტემა კვლავ დეცენტრალიზებულად იმართება მუნიციპალური თვითმმართველი ხელისუფლების მიერ. კანონი ასევე ნათლად განსაზღვრავს სხვადასხვა ცენტრალური ხელისუფლების უწყებების პასუხისმგებლობებს ადრეულ და სკოლამდელი განათლების სისტემასთან 16 მიმართებაში და ეს პასუხისმგებლობები ძირითადად დაკავშირებულია ეროვნული მარეგულირებელი დოკუმენტების შექმნასა და სტანდარტების განსაზღვრასთან. 2017 წელს დამტკიცდა შემდეგი სტანდარტები და ტექნიკური რეგლამენტები:  ადრეული და სკოლამდელი აღზრდისა და განათლების სახელმწიფო სტანდარტები, მათ შორის, სასკოლო მზაობის საგანმანათლებლო სახელმწიფო სტანდარტი;  აღმზრდელ-პედაგოგის პროფესიული სტანდარტი;  დაწესებულებაში სანიტარიულ-ჰიგიენური ნორმების დაცვის წესების მარეგულირებელი ტექნიკური რეგლამენტი;  დაწესებულებაში კვების ორგანიზებისა და რაციონის კვებითი ღირებულების ნორმების მარეგულირებელი ტექნიკური რეგლამენტი. მიუხედავად ამ ნაბიჯებისა, საქართველოს მთავრობას კიდევ აქვს რამდენიმე ვალდებულება, რომელიც ამ ეტაპზე არ შესრულებულა, რაც აფერხებს სფეროს რეფორმირების პროცესსა და ხარისხიანი მომსახურების უზრუნველყოფას. ამ ვალდებულებებს შორისაა, როგორც აღმზრდელ-პედაგოგის შრომის ანაზღაურების საბაზისო ოდენობის განსაზღვრა, ასევე შემდეგი დოკუმენტების დამტკიცება:  დაწესებულების შენობა-ნაგებობის, ინფრასტრუქტურისა და მატერიალურტექნიკური ბაზის და შენობა-ნაგებობის მოწყობის შესახებ ტექნიკური რეგლამენტი;  მუნიციპალიტეტის მიერ დაწესებულებათა რეესტრის წარმოების წესისა და ამ რეესტრში შესატანი მონაცემებისა და ინდიკატორების ჩამონათვალი;  დაწესებულების ავტორიზაციის წესი. გარდა ზემოთ ჩამოთვლილი ნორმატიული აქტების შემუშავებისა და დამტკიცებისა ახალი კანონი კიდევ სხვა მნიშვნელოვან ვალდებულებებს აკისრებს ცენტრალური ხელისუფლების წარმომადგენლებს. 17 საქართველოს მთავრობა პასუხისმგებელია სკოლამდელი განათლებისა და სასკოლო მზაობის საყოველთაო ხელმისაწვდომობის უზრუნველყოფაზე. გარდა სხვადასხვა სამინისტროს მიერ შემუშავებული სტანდარტებისა და რეგლამენტების (იხ. ჩამონათვალი ზემოთ) დამტკიცებისა, საქართველოს მთავრობა ასევე ვალდებულია დაადგინოს დაწესებულებების ავტორიზაციის წესი. ასევე მთავრობამ ხელი უნდა შეუწყოს ბაღების ინფრასტრუქტურულ განვითარებას. საქართველოს განათლების, მეცნიერების, კულტურისა და სპორტის სამინისტრო პასუხისმგებელია ადრეული და სკოლამდელი აღზრდისა და განათლების სახელმწიფო სტანდარტების მონიტორინგზე, რომლის მიზანსაც სტანდარტების დანერგვის, განვითარებისა და სამინისტროს სფეროს გაუმჯობესების ხელშეწყობა წარმოადგენს. ასევე მეთოდოლოგიური მხარდაჭერაც საგანმანათლებლო და მეთოდოლოგიური რესურსების შექმნასა პედაგოგთა პროფესიული განვითარების აკისრია, რაც და აღმზრდელ- ტრენინგ-მოდულების შემუშავებაში გამოიხატება. საქართველოს ოკუპირებული ჯანმრთელობისა და ტერიტორიებიდან სოციალური დაცვის დევნილთა, სამინისტროს შრომის, ვალდებულებები სკოლამდელი განათლების სფეროსთან მიმართებაში ორი ტექნიკური რეგლამენტის შემუშავებით შემოიფარგლება. ეს ტექნიკური რეგლამენტები არეგულირებს ბაღებში სანიტარიულ-ჰიგიენური ნორმების დაცვის წესებს, კვების ორგანიზებასა და რაციონის კვებითი ღირებულების ნორმებს. რაც შეეხება ტექნიკურ რეგლამენტს დაწესებულების შენობა-ნაგებობის, ინფრასტრუქტურისა და მატერიალურ-ტექნიკური ბაზის და შენობა-ნაგებობის მოწყობის შესახებ, ამ დოკუმენტის შემუშავება საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს პრეროგატივაა. განსაზღვრული ვალდებულებები ეკისრებათ სურსათის ეროვნულ სააგენტოსა და საქართველოს სტატისტიკის ეროვნულ სამსახურს. პირველი უწყება პასუხისმგებელია 18 იმის შემოწმებაზე თუ რამდენად არის ბაღებში უზრუნველყოფილი სურსათის უვნებლობა, ხოლო სტატისტიკის ეროვნული სამსახურის პასუხისმგებლობაა მუნიციპალიტეტებიდან მიღებული გარკვეული ინფორმაციის გამოქვეყნება. ვინაიდან კანონის მიხედვით საქართველოს მთავრობამ, განათლების, მეცნიერების, კულტურისა და სპორტის სამინისტროს, ოკუპირებული ტერიტორიებიდან დევნილთა, შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტროს, ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროსა და გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის სამინისტროს წარდგინებით, უნდა დაამტკიცოს მუნიციპალიტეტის მიერ დაწესებულებათა რეესტრის წარმოების წესი და ამ რეესტრში შესატანი მონაცემებისა და ინდიკატორების ჩამონათვალი, ხსენებული სამინისტროების ვალდებულებად იკვეთება ამ დოკუმენტზე მუშაობაც. იმდენად რამდენადაც საქართველოს ადრეული და სკოლამდელი განათლების სისტემა დეცენტრალიზებული ხასიათისაა ბაღების მუშაობის მართვა და სახელმწიფო სტანდარტების შესაბამისი, თანაბრად ხელმისაწვდომი, ინკლუზიური სკოლამდელი აღზრდისა და განათლების მომსახურების მიწოდება ადგილობრივი ხელისუფლების ვალდებულებაა. შესაბამისად, ადგილობრივი ხელისუფლებაა პასუხისმგებელი საოპერაციო წესებისა და სისტემების შექმნასა და დანერგვაზე. მათ შორისაა სახელმწიფო სტანდარტების დანერგვის მონიტორინგის, შეფასებისა და ანგარიშგების სისტემა, სამსახურებრივი ინსტრუქციები, ქცევისა და ეთიკის ნორმები, ბაღების დირექტორთა საკვალიფიკაციო მოთხოვნები, მოკლე და გრძელვადიანი სტრატეგიები, სამოქმედო გეგმები და წლიური ბიუჯეტები. ასევე, მუნიციპალიტეტი ან მის მიერ დაფუძნებული იურიდიული პირი ახორციელებს ბაღების ავტორიზაციას და უზრუნველყოფს აღმზრდელთა პროფესიულ განვითარებას. დღესდღეობით ადგილობრივ დონეზე სფეროს მართვაში ყველაზე დიდი როლი სკოლამდელი განათლების მართვის მუნიციპალურ სამსახურებს (შემდგომში გაერთიანებები) ეკისრებათ. მართალია სკოლამდელი განათლების მომსახურების 19 მიწოდება უშუალოდ ბაღების მეშვეობით ხდება, თუმცა იურიდიულად ეს დაწესებულებები დამოუკიდებელ სუბიექტებს არ წარმოადგენენ და სისტემა მათ იცნობს როგორც გაერთიანებების განყოფილებებად/ფილიალებად2. გაერთიანებები კი წარმოადგენენ მუნიციპალიტეტების მიერ დაფუძნებულ იურიდიული პირებს და მათ მოვალეობაში შედის მართვასთან დაკავშირებულ ძირითადი საკითხების დაგეგმვა და განხორციელება. ამ საკითხების რიცხვს განეკუთვნება ბაღების დაფინანსება, მუნიციპალური სტრატეგიების და ბიუჯეტებისა შემუშავება, ბაღებისთვის საჭირო შესყიდვების განხორციელება, კვების მენიუების შემუშავება, ინფრასტრუქტურის გაუმჯობესება, ბაღის თანამშრომელთა აყვანა-გათავისუფლება და საგანმანათლებლო პროგრამების/კურიკულუმების დამტკიცება. დედაქალაქის გარდა ბაღების ადმინისტრაციის როლი მართვის საკითხებში საკმაოდ შეზღუდულია და ძირითადად შემოიფარგლება ბაღის ყოველდღიური მუშაობის ზედამხედველობით. 2016 წელს შემუშავებულ ადრეული და სკოლამდელი აღზრდისა და განათლების შესახებ კანონში გაჩნდა დაწესებულებების მართვის ახალი რგოლი - საკონსულტაციო საბჭოები, რომლებიც შედგება მშობლებისა და აღმზრდელ-პედაგოგებისაგან. კანონის მე-18 მუხლის თანახმად, საბჭოები ყველა საჯარო ბაღში უნდა არსებობდეს და მათი ძირითადი მოვალეობაა ბაღების ადმინისტრაციისა და გაერთიანებებისთვის რეკომენდაციების მიწოდება ისეთ საკითხებთან დაკავშირებით როგორიცაა სასწავლო გეგმები, წლიური განრიგი, სასწავლო მასალები, დაწესებულების ფინანსური ხარჯები და ქონების აქტივების მართვა. ასევე საბჭოებმა უნდა განიხილონ ბავშვების მშობელთა საჩივრები და შესთავაზონ ადმინისტრაციას პრობლემის მოგვარების გზები. დღესდღეობით საბჭოების მუშაობის შეფასება რთულია, რადგან ჯერ კიდევ ყველა ბაღს არ ყავს საკონსულტაციო საბჭო. ადრეული და სკოლამდელი აღზრდისა და განათლების შესახებ კანონში ასევე გაწერილია ბაღებში დაშვებული ასაკობრივი ჯგუფები, სასწავლო-სააღმზრდელო 2 ამ მხრივ გამონაკლისია თბილისი 20 წლისა და დღის ხანგრძლივობა, ჯგუფებში ბავშვთა რაოდენობა, რომელიც 2-3 წლის ბავშვების შემთხვევაში არ უნდა აღემატებოდეს 25, ხოლო 3-5 წლის ბავშვების ჯგუფში უნდა იყოს არაუმეტეს 30 ბავშვისა. რაც შეეხება ადრეული და სკოლამდელი აღზრდისა და განათლების სისტემის დაფინანსების ფორმების, წესისა და პირობების დადგენის ვალდებულებას კანონი მუნიციპალიტეტებს აკისრებს. ხარისხიან განათლებაზე ხელმისაწვდომობა და მასთან დაკავშირებული გამოწვევები  ფიზიკური ხელმისაწვდომობა მიუხედავად იმისა, რომ კანონის მიხედვით საქართველოს მთავრობა პასუხისმგებელია სკოლამდელი განათლებისა და სასკოლო მზაობის საყოველთაო ხელმისაწვდომობის უზრუნველყოფაზე ჯერ კიდევ არიან ბავშვთა ჯგუფები, რომელთათვისაც ბაღში სიარული შეუძლებელია სხვადასხვა ინდივიდუალური თუ სისტემური მიზეზების გამო. ასეთ სისტემურ მიზეზებს განეკუთვნება ის გარემოება, რომ სოფლის ტიპის ბევრ დასახლებაში არ ფუნქციონირებს ბაღი და არც ბავშვების ტრანსპორტირებაა უზრუნველყოფილი. ბოლო წლებში ჩატარებული კვლევების მიხედვით 3-5 წლის ბავშვების 8.9% იმიტომ ვერ დადიოდა ბაღში, რომ მათ საცხოვრებლის სიახლოვეს არ იყო სკოლამდელი დაწესებულებები3. იქ კი სადაც ბაღები ფიზიკურად ადგილზეა ხშირია თავისუფალი ადგილების არ არსებობის პრობლემა, რის გამოც ბაღში მისვლის მსურველები ხშირად ვერ ახერხებენ ამას გადატვირთული ჯგუფების გამო. ეს პრობლემა ძირითადად დიდი ქალაქების მოსახლეობას ექმნება. 3 ანალიზისა და კონსულტაციის ჯგუფი, გაეროს ბავშვთა ფონდი, 2017, მოსახლეობის კეთილდღეობის კვლევა, მოკლე მიმოხილვა, https://www.unicef.org/georgia/media/1221/file/WMS%20GEO%202017.pdf 21  სკოლამდელ განათლებაში მონაწილეობის/ჩართულობის სტატისტიკა აღსანიშნავია, რომ ბოლო 10 წლის მანძილზე გაიზარდა ბაღების აღსაზრდელების რაოდენობა და თუ 2011-2012 წლებში 3-5 წლის ბავშვების 43% დადიოდა ბაღებში4, 2018 წელს ეს მაჩვენებელი 78% შეადგენს5. თუმცა ცალკეული ჯგუფების სტატისტიკის განხილვისას, ნათლად ჩანს, რომ დიდია უთანასწორობა სხვადასხვა ჯგუფების წარმომადგენელ დასახლებებში მცხოვრები ბავშვებს შორის. 2018 წელს ქალაქის ტიპის ბავშვების 84% ირიცხებოდა ბაღებში, იგივე მაჩვენებელი სოფლის ტიპის დასახლებაში მცხოვრები ბავშვების შემთხვევაში კი 68%-ს შეადგენს. უფრო მეტიც, თუ ამავე წელს თბილისში მაცხოვრებელი 3-5 წლის ბავშვების 88% დადიოდა ბაღებში, მათი ქვემო ქართლში მცხოვრები თანატოლების მხოლოდ 41% იყო ბაღის აღსაზრდელი. როგორც ქვემოთ მოყვანილი გრაფიკებიდან ჩანს, გეოგრაფიულ ფაქტორებთან ერთად ოჯახის ეთნიკური წარმომავლობა, და ეკონომიკური სტატუსიც სკოლამდელ განათლებაში ჩართულობის განმსაზღვრელ ფაქტორად გვევლინება. 4 საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური, 2011, შინამეურნეობების ინტეგრირებული გამოკვლევა; 5 National Statistics Office of Georgia. 2019. Georgia Multiple Indicator Cluster Survey 2018, Survey Findings Report. Tbilisi, Georgia: National Statistics Office of Georgia, https://www.unicef.org/georgia/media/3501/file/Georgia_MICS_2018_en.pdf 22 36-59 თვის ბავშვები, რომლებიც დადიან ბაღებში 100% 36-59 თვის ბავშვები, რომლებიც დადიან ბაღებში 90% 87% 90% 80% 83% 80% 70% 70% 60% 61% 60% 50% 50% 40% 40% 30% 30% 20% 20% 10% 10% 29% 0% ეთნიკურად ქართველი ოჯახის უფროსი ბავშვები ეთნიკურად აზერბაიჯანელი ოჯახის უფროსის ბავშვები 0% უღარიბესი კვინტილი უმდიდრესი კვინტილი სამწუხაროდ არ არსებობს ქვეყნის მასშტაბის სანდო სტატისტიკა იმასთან დაკავშირებით თუ რამდენი სპეციალური საგანმანათლებლო საჭიროების და/ან შეზღუდული შესაძლებლობების მქონე ბავშვი დადის ბაღებში. მიუხედავად იმისა, რომ ბოლო წლებში ჩატარებული კვლევების მიხედვით ბაღების 34%-ში ირიცხება შეზღუდული შესაძლებლობების მქონე ბავშვი, საბავშვო ბაღების უმრავლესობა ვერ პასუხობს ამ ბავშვების საჭიროებებს, რაც იმას ნიშნავს, რომ მათი სრულყოფილი ჩართულობა ვერ ხერხდება. ამის მიზეზად სახელდება, როგორც ინფრასტრუქტურული გაუმართაობა, ასევე სპეციალურ პედაგოგთა სიმცირე და აღმზრდელთა შესაბამისი კვალიფიკაციის ნაკლებობა6. სკოლამდელი განათლების ხარისხზე მნიშვნელოვან გავლენას ახდენს სფეროში დასაქმებული კადრების კვალიფიკაცია, შესაბამისი ფიზიკური გარემო და ინფრასტრუქტურა, ბაღებში არსებული საგანმანათლებლო რესურსი და მასალა 6 საქართველოს სახალხო დამცველი, 2020, სპეციალური ანგარიში სკოლამდელი აღზრდისა და განათლების დაწესებულებების მონიტორინგის შედეგები, თბილისი 23 როგორც ბავშვებისთვის (სათამაშოები, წიგნები, საკანცელარიო ნივთები და სხვა) ასევე პერსონალისთვისაც (სახელმძღვანელოები, შესაბამისი ტექნიკა და ა.შ.), საგანმანათლებლო განმავითარებელი პროგრამა/კურიკულუმი/გეგმა, დაფინანსება და სხვა. შესაბამისად საქართველოს სკოლამდელი განათლების ხარისხზე საუბრისას აუცილებელია განვიხილოთ რა მდგომარეობაა ქვეყანაში ზემოთ ჩამოთვლილი საკითხების მიმართულებით.  თანამშრომელთა კვალიფიკაცია თანამშრომელთა ნაწილს არ აქვს ბავშვთა ადრეულ აღზრდასა და განათლებასთან დაკავშირებული კვალიფიკაცია ხოლო პროფესიული განვითარების შესაძლებლობები შეზღუდულია, მიუხედავად აშკარა მოთხოვნისა. სახალხო დამცველის მიერ ჩატარებული სკოლამდელი აღზრდისა და განათლების დაწესებულებების მონიტორინგის შედეგების მიხედვით პერსონალი აცნობიერებს პროფესიული გადამზადების საჭიროებას, თუმცა არასაკმარისი ფინანსური და დროითი რესურსის გამო ხშირად ვერ ახერხებენ ტრენინგებსა თუ სხვა აქტივობებში მონაწილეობას. ძირითადად სხვადასხვა საერთაშორისო და აღმზრდელებს არასამთავრობო გავლილი აქვთ ორგანიზაციების მიერ შეთავაზებული ტრენინგები. ეს და სხვა მსგავსი ღონისძიებები კი არ არის სისტემური ხასიათისა და დამოკიდებულია ამ ორგანიზაციების პროექტებსა და პროგრამებზე. ასევე ამ აქტივობების შინაარსი ყოველთვის არ პასუხობს აღმზრდელების საჭიროებებს. მაგალითად, საქართველოს სახალხო დამცველი თავის ანგარიშში აღნიშნავს, რომ „მიუხედავად მათი (პერსონალის) დიდი სურვილისა, აიმაღლონ კვალიფიკაცია ბავშვთა მიმართ ძალადობის, რთული ქცევის მართვისა და შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე ბავშვთა საჭიროებების თემატიკაზე, მათმა ყველაზე დიდმა ნაწილმა (50.2%) გადამზადება მხოლოდ სააღმზრდელო მეთოდიკასთან დაკავშირებით გაიარა, უფრო ნაკლებმა (29.1%) კი, ინკლუზიური განათლების, უსაფრთხოებისა და გარემოს დაცვის, ძალადობისა და 24 რთული ქცევის მართვის საკითხებზე. აღმზრდელთა ნაწილს (8.7%) საბავშვო ბაღში მუშაობის განმავლობაში, საერთოდ არ გაუვლია რაიმე სახის გადამზადება7“.  სამუშაო პირობები ზემოთ აღწერილ მდგომარეობას კიდევ უფრო ამძიმებს პერსონალის სამუშაო სხვა პირობებიც, რაც მოიცავს დაბალ ხელფასს, არასაკონტაქტო საათების სიმცირეს, გადატვირთულ ჯგუფებსა და საჭირო განმავითარებელი და საგანმანათლებლო რესურსებისა და მასალის ნაკლებობას8. საქართველოში აღმზრდელთა საშუალო ანაზღაურება 2017 წელს 336 ლარს შეადგენდა, მაშინ როცა ქვეყნის მასშტაბით ყველა სფეროში დასაქმებულთა საშუალო თვიური ხელფასი 940 ლარი იყო9. ასევე სახალხო დამცველი მიერ ჩატარებული სკოლამდელი აღზრდისა და განათლების დაწესებულებების მონიტორინგი და გაეროს ბავშვთა ფონდის საქართველოში სკოლამდელი განათლების ხარისხის კვლევა ცხადყოფს, რომ აღმზრდელებს არ აქვთ არა საკონტაქტო საათები და შესაბამისად დრო საკუთარი პრაქტიკის დასაგეგმად და გასაუმჯობესებლად. გარდა ამისა, მათ ხშირად ჯგუფებში ძალიან ბევრი ბავშვი ყავთ და შესაბამისად ვერ ახერხებენ საგანმანათლებლო პროცესების ბავშვების ინდივიდუალურ საჭიროებებსა თუ ინტერსებზე მორგებას. ექსპერტთა აზრით სწორედ უწყვეტი პროფესიული განათლებისა და განვითარების (მათ შორის საუნივერსიტეტო განათლების) შესაძლებლობების სიმწირე, გადატვირთული ჯგუფები და აღმზრდელთა სამუშაო 7 საქართველოს სახალხო დამცველი, 2020, სპეციალური ანგარიში სკოლამდელი აღზრდისა და განათლების დაწესებულებების მონიტორინგის შედეგები, თბილისი, გვ. 25. 8 იან პიტერსი, 2018, საქართველოში სკოლამდელი განათლების ხარისხის კვლევა მოკლე მიმოხილვა, UNICEF, თბილისი https://www.unicef.org/georgia/media/1231/file/%E1%83%A1%E1%83%90%E1%83%A5%E1%83%90%E1%83%A0%E1%83%97%E1%83%95%E1%83% 94%E1%83%9A%E1%83%9D%E1%83%A8%E1%83%98%20%E1%83%A1%E1%83%99%E1%83%9D%E1%83%9A%E1%83%90%E1%83%9B%E1%83 %93%E1%83%94%E1%83%9A%E1%83%98%20%E1%83%92%E1%83%90%E1%83%9C%E1%83%90%E1%83%97%E1%83%9A%E1%83%94%E1%83 %91%E1%83%98%E1%83%A1%20%E1%83%AE%E1%83%90%E1%83%A0%E1%83%98%E1%83%A1%E1%83%AE%E1%83%98%E1%83%A1%20%E 1%83%99%E1%83%95%E1%83%9A%E1%83%94%E1%83%95%E1%83%90.pdf 9 იან პიტერსი, 2018, საქართველოში სკოლამდელი განათლების ხარისხის კვლევა მოკლე მიმოხილვა, UNICEF, თბილისი https://www.unicef.org/georgia/media/1231/file/%E1%83%A1%E1%83%90%E1%83%A5%E1%83%90%E1%83%A0%E1%83%97%E1%83%95%E1%83% 94%E1%83%9A%E1%83%9D%E1%83%A8%E1%83%98%20%E1%83%A1%E1%83%99%E1%83%9D%E1%83%9A%E1%83%90%E1%83%9B%E1%83 %93%E1%83%94%E1%83%9A%E1%83%98%20%E1%83%92%E1%83%90%E1%83%9C%E1%83%90%E1%83%97%E1%83%9A%E1%83%94%E1%83 %91%E1%83%98%E1%83%A1%20%E1%83%AE%E1%83%90%E1%83%A0%E1%83%98%E1%83%A1%E1%83%AE%E1%83%98%E1%83%A1%20%E 1%83%99%E1%83%95%E1%83%9A%E1%83%94%E1%83%95%E1%83%90.pdf 25 პირობები არის სკოლამდელი განათლების დაბალი ხარისხის განმსაზღვრელი ფაქტორი10.  ინფრასტრუქტურა და ფიზიკური გარემო მიუხედავად იმისა, რომ ბოლო წლების მანძილზე რამდენიმე ახალი ბაღი აშენდა და გაიხსნა სახალხო დამცველის ბოლო ანგარიშის მიხედვით საქართველოს ბაღების ინფრასტრუქტურა საკმაოდ გაუმართავია და ვერ პასუხობს ხარისხიანი სკოლამდელი განათლების მოთხოვნებს. ამავე ანგარიშის თანახმად, შესწავლილი ბაღების შენობა-ნაგებობის ნახევარზე მეტი (53%) საჭიროებს მნიშვნელოვან ინფრასტრუქტურულ სამუშაოებს, ხოლო დაწესებულებების უმრავლესობის ეზოები არ არის იმგვარად მოწყობილი და აღჭურვილი, რომ ბავშვებს შეეძლოთ გართობა, დასვენება და სხვადასხვა განმავითარებელი თამაშებსა თუ აქტივობებში ჩართვა. ასევე ბაღებში ჯერ კიდევ არ არის საკმარისი ფართი იმისათვის, რომ ბაღში მოეწყოს ყველა საჭირო დანიშნულების სივრცე (საძინებელი, სასადილო, გასახდელი და სხვა). ამასთან, მნიშვნელოვნად არის გასაუმჯობესებელი სველი წერტილები და საპირფარეშოები, რომლებშიც ხშირად არ არის ბავშვების რაოდენობის შესაბამისი ისეთი აუცილებელი ინვენტარი როგორიცაა უნიტაზი. ბაღების 75%-ში კი სველი წერტილები ბავშვებისათვის შეუსაბამო ზომის ინვენტარითა აღჭურვილი. გარდა ამისა, შესწავლილი ბაღების დაახლოებით 12%ში საპირფარეშო შენობის გარეთაა და ხშირად უნიტაზის ნაცვლად თურქული ტიპის ჯამია დამაგრებული11. 10 იან პიტერსი, 2018, საქართველოში სკოლამდელი განათლების ხარისხის კვლევა მოკლე მიმოხილვა, UNICEF, თბილისი https://www.unicef.org/georgia/media/1231/file/%E1%83%A1%E1%83%90%E1%83%A5%E1%83%90%E1%83%A0%E1%83%97%E1%83%95%E1%83% 94%E1%83%9A%E1%83%9D%E1%83%A8%E1%83%98%20%E1%83%A1%E1%83%99%E1%83%9D%E1%83%9A%E1%83%90%E1%83%9B%E1%83 %93%E1%83%94%E1%83%9A%E1%83%98%20%E1%83%92%E1%83%90%E1%83%9C%E1%83%90%E1%83%97%E1%83%9A%E1%83%94%E1%83 %91%E1%83%98%E1%83%A1%20%E1%83%AE%E1%83%90%E1%83%A0%E1%83%98%E1%83%A1%E1%83%AE%E1%83%98%E1%83%A1%20%E 1%83%99%E1%83%95%E1%83%9A%E1%83%94%E1%83%95%E1%83%90.pdf 11 საქართველოს სახალხო დამცველი, 2020, სპეციალური ანგარიში სკოლამდელი აღზრდისა და განათლების დაწესებულებების მონიტორინგის შედეგები, თბილისი, გვ. 25. 26  საგანმანათლებლო და განმავითარებელი მასალა და რესურსები საქართველოს საბავშვო ბაღების უმრავლესობაში საგანმანათლებლო და განმავითარებელი რესურსი და მასალა არასაკმარისი რაოდენობისაა 12. პირველ რიგში ეს ეხება ბავშვებისათვის განკუთვნილ რესურსს, რომელშიც იგულისხმება, სათამაშოები, საკანცელარიო ნივთები, ბუნებრივი მასალა (ნიჟარები, კენჭები და ა.შ.) და სხვა. გაეროს ბავშვთა ფონდის მხარდაჭერით ჩატარებული კვლევის მიხედვით მონაწილე 56 მუნიციპალიტეტის 62.5%-ში საგანმანათლებლო რესურსის შესაძენად თითო ბავშვზე ყოველწლიურად მხოლოდ 10 ლარი ან ნაკლები იხარჯება13. ასევე, ორივე კვლევა გვეუბნება, რომ ხშირად ასეთი რესურსები მშობლებს თავად მოაქვთ ბაღებში, რაც პრინციპულად უპირისპირდება უფასო სკოლამდელი განათლების მიწოდების ვალდებულებას.  საგანმანათლებლო განმავითარებელი პროგრამა ამჟამად ქვეყანაში არსებობს რამდენიმე პროგრამა და კურიკულუმი, რომლებიც ძირითადად განათლების სამინისტროსა და არასამთავრობო ორგანიზაციების თანამშრომლობის ფარგლებშია შექმნილი ასეთი პროგრამებია გაეროს ბავშვთა ფონდის მხარდაჭერით შექმნილი „სასკოლო მზაობის პროგრამა თამაში“, კივიტას გეორგიკას მიერ შემუშავებული „სასკოლო მზაობის პროგრამა ბასკო“ და „ბასკო უმცროსებისთვის“, ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტისა და გაეროს ბავშვთა ფონდის თანამშრომლობის ფარგლებში შექმნილი პროგრამა თბილისი ბაგაბაღებისათვის (ე.წ. „ყვითელი წიგნი). სკოლამდელი განათლების არსებული სისტემა აძლევს ბაღებს თავისუფლებას თავად აირჩიონ მათთვის სასურველი 12 საქართველოს სახალხო დამცველი, 2020, სპეციალური ანგარიში სკოლამდელი აღზრდისა და განათლების დაწესებულებების მონიტორინგის შედეგები, თბილისი, გვ. 25. 13 იან პიტერსი, 2018, საქართველოში სკოლამდელი განათლების ხარისხის კვლევა მოკლე მიმოხილვა, UNICEF, თბილისი https://www.unicef.org/georgia/media/1231/file/%E1%83%A1%E1%83%90%E1%83%A5%E1%83%90%E1%83%A0%E1%83%97%E1%83%95%E1%83% 94%E1%83%9A%E1%83%9D%E1%83%A8%E1%83%98%20%E1%83%A1%E1%83%99%E1%83%9D%E1%83%9A%E1%83%90%E1%83%9B%E1%83 %93%E1%83%94%E1%83%9A%E1%83%98%20%E1%83%92%E1%83%90%E1%83%9C%E1%83%90%E1%83%97%E1%83%9A%E1%83%94%E1%83 %91%E1%83%98%E1%83%A1%20%E1%83%AE%E1%83%90%E1%83%A0%E1%83%98%E1%83%A1%E1%83%AE%E1%83%98%E1%83%A1%20%E 1%83%99%E1%83%95%E1%83%9A%E1%83%94%E1%83%95%E1%83%90.pdf 27 კურიკულუმი, ან თავად შექმნან ბავშვების თავისებურებებზე, ინტერესებსა და საჭიროებებზე მორგებული პროგრამა. თუმცა მნიშვნელოვანია, რომ ნებისმიერი კურიკულუმი, რომელსაც ბაღი აირჩევს უნდა აკმაყოფილებდეს ადრეული და სკოლამდელი აღზრდისა და განათლების სახელმწიფო სტანდარტების მოთხოვნებს. ბავშვთა და ახალგაზრდობის კოალიციის მიერ გამოქვეყნებული ანგარიშის მიხედვით, შესწავლილი 700 სკოლამდელი დაწესებულებიდან თითქმის ყველა იყენებს პროგრამას, რომელიც შეიძლება ზუსტად ვერ ასახავდეს ადგილობრივ კონტექსტს და რესურსებს, რადგან თბილისის ბაგა-ბაღებისთვისაა განკუთვნილი. ამ დაწესებულებების 23%-ში კი აღმზრდელები ზედმიწევნით მიყვებიან პროგრამას და იშვიათად შეაქვთ სიახლეები, რომელიც კურიკულუმში მოცემულ აქტივობების ბავშვების თავისებურებებზე მორგებას ემსახურება14. განსაკუთრებული გამოწვევების წინაშე დგანან არაქართულენოვანი ბაღები, რადგან ქვეყანაში პრაქტიკულად არ არსებობს პროგრამები თუ სხვა მეთოდოლოგიური რესურსი სომხურ, აზერბაიჯანულ ან სხვა უმცირესობების ენებზე.  მაშინ მშობლებსა და თემთან თანამშრომლობა როდესაც მშობლების ჩართულობა ბაღის ყოველდღიურობაში მნიშვნელოვნად აუმჯობესებს მომსახურების ხარისხს, საქართველოს ბაღებში მშობლებთან თანამშრომლობა ძირითადად ე.წ. ზეიმებში მონაწილეობითა თუ ამ ღონისძიებების ორგანიზებისას დახმარებით შემოიფარგლება15. თუმცა, ადრეული 14 კოალიცია ბავშვებისა და ახალგაზრდებისთვის, 2020, ბავშვთა უფლებები საქართველოში საანგარიშო ბარათი 2019, თბილისი, https://drive.google.com/file/d/1KjL93YK2kcz2sYYrCbXlEgFV-FPYUrXL/view?fbclid=IwAR1Ndd9XQStTXIeKPpcFQoDPPXOhAcD7d7KqEPS2e7QwYVYSEJ-JKD4DKo 15 იან პიტერსი, 2018, საქართველოში სკოლამდელი განათლების ხარისხის კვლევა მოკლე მიმოხილვა, UNICEF, თბილისი https://www.unicef.org/georgia/media/1231/file/%E1%83%A1%E1%83%90%E1%83%A5%E1%83%90%E1%83%A0%E1%83%97%E1%83%95%E1%83% 94%E1%83%9A%E1%83%9D%E1%83%A8%E1%83%98%20%E1%83%A1%E1%83%99%E1%83%9D%E1%83%9A%E1%83%90%E1%83%9B%E1%83 %93%E1%83%94%E1%83%9A%E1%83%98%20%E1%83%92%E1%83%90%E1%83%9C%E1%83%90%E1%83%97%E1%83%9A%E1%83%94%E1%83 %91%E1%83%98%E1%83%A1%20%E1%83%AE%E1%83%90%E1%83%A0%E1%83%98%E1%83%A1%E1%83%AE%E1%83%98%E1%83%A1%20%E 1%83%99%E1%83%95%E1%83%9A%E1%83%94%E1%83%95%E1%83%90.pdf 28 და სკოლამდელი აღზრდისა და განათლების შესახებ ახალი კანონის მიხედვით მშობლებთან თანამშრომლობის ახალი ფორმატი ინერგება, რაც გულისხმობს ყველა საჯარო დაწესებულებაში საკონსულტაციო საბჭოების შექმნას, 5 მშობლისა და 2 აღმზრდელ-პედაგოგის შემადგენლობით. საბჭოები განიხილავენ და წარმოადგენენ რეკომენდაციებს ისეთ საკითხებთან დაკავშირებით როგორიცაა სასწავლო გეგმები, წლიური განრიგი, სასწავლო მასალები, ბავშვების მშობელთა საჩივრები, დაწესებულების ფინანსური ხარჯები და ქონების აქტივების მართვა.  დაფინანსება მართალია ადგილობრივი თვითმართველობები უფლებამოსილნი არიან თავად შეიმუშაონ ბაღების დაფინანსების ფორმა, წესი და პირობები, თუმცა მუნიციპალიტეტების უმრავლესობა ერთმანეთის მსგავსი დაფინანსების მუშაობს, რომელიც ბაღების პირდაპირ დაფინანსებას გულისხმობს. გამოყოფილი ბიუჯეტი კი ბაღებში ბავშვთა რაოდენობაზეა დამოკიდებული. 2018 წელს საქართველოში სკოლამდელი ხარისხის კვლევის შედეგების მიხედვით ერთ ბავშვზე დანახარჯი ძალიან განსხვავდება მუნიციპალიტეტების მიხედვით. კვლევის ავტორებს მაგალითად მოჰყავთ აჭარა, მაშინ როდესაც, ხელვაჩაურში საგანანმანათლებლო რესურსებისათვის თითო ბავშვზე საშუალოდ ყოველწლიურად 5.4 ლარია გამოყოფილი, ბათუმში იგივე რესურსებზე თითქმის 4-ჯერ მეტი თანხაა გათვალისწინებული. ეს კიდევ უფრო ამწვავებს თანასწორი ხელმისაწვდომობის პრობლემას, რადგან ამ მიგნებების თანახმად სხვადასხვა რეგიონში მცხოვრებ ბავშვებს ძალიან განსხვავებული რაოდენობის და ხარისხის სათამაშოებსა და განმავითარებელ მასალაზე მიუწვდებათ ხელი16. 16 იან პიტერსი, 2018, საქართველოში სკოლამდელი განათლების ხარისხის კვლევა მოკლე მიმოხილვა, UNICEF, თბილისი https://www.unicef.org/georgia/media/1231/file/%E1%83%A1%E1%83%90%E1%83%A5%E1%83%90%E1%83%A0%E1%83%97%E1%83%95%E1%83% 94%E1%83%9A%E1%83%9D%E1%83%A8%E1%83%98%20%E1%83%A1%E1%83%99%E1%83%9D%E1%83%9A%E1%83%90%E1%83%9B%E1%83 %93%E1%83%94%E1%83%9A%E1%83%98%20%E1%83%92%E1%83%90%E1%83%9C%E1%83%90%E1%83%97%E1%83%9A%E1%83%94%E1%83 %91%E1%83%98%E1%83%A1%20%E1%83%AE%E1%83%90%E1%83%A0%E1%83%98%E1%83%A1%E1%83%AE%E1%83%98%E1%83%A1%20%E 1%83%99%E1%83%95%E1%83%9A%E1%83%94%E1%83%95%E1%83%90.pdf 29 ყოველივე ზემოთქმულიდან გამომდინარე, შეგვიძლია დავასკვნათ, რომ მართალია ბოლო წლების მანძილზე გაიზარდა ხელმისაწვდომობა, შეიქმნა საკანონმდებლო ბაზა, დამტკიცდა სფეროს მარეგულირებელი დოკუმენტები და შემუშავდა მეთოდოლოგიური რესურსი ბევრი პრობლემა კვლავ მოუგვარებელი რჩება და საქართველოს ბავშვების დიდ ნაწილს არ მიუწვდება ხელი ხარისხიან სკოლამდელ განათლებაზე, რის მიზეზიც შეიძლება იყოს სკოლამდელი აღზრდის დაწესებულებებში ადგილების სიმცირე, რაც თავის მხრივ დაკავშირებულია კადრების კვალიფიკაციის ნაკლებობასთან და მათ დაბალ ანაზღაურებასთან, დაფინანსების მოცულობის სიმცირეა და განაწილებასთან, ინფრასტრუქტურის გაუმართაობასა და შესაბამისი საგანმანათლებლო მასალისა, ასევე მეთოდოლოგიის ნაკლებობასთან, ასევე აღსანიშნავია ცენტრალურ თუ ადგილობრივ დონეზე სფეროს განვითარების ერთიანი პოლიტიკის არ არსებობა, მონიტორინგისა და შეფასების სისტემები კი სუსტია. თავი 2.2 საუკეთესო საერთაშორისო პრაქტიკა ქვეყნებში, სადაც სკოლამდელ აღზრდას დიდ მნიშვნელობას ანიჭებენ, საყოველთაოდ არის აღიარებული, რომ ადრეული ასაკის ბავშვთა განათლება წარმოადგენს საგანმანთლებლო სისტემის საფუძველს, რომელმაც ბავშვი უნდა მოამზადოს სასკოლო საფეხურზე სწავლის წარმატებით გასაგრძელებლად. მისი მთავარი მისიაა ბავშვს სკოლაში წასვლამდე გაუჩინოს სწავლის, თვითდამკვიდრების და საკუთარი პიროვნების განვითარების სურვილი. ბავშვთა განათლების საერთაშორისო ასოციაციამ 2012–2022 წლები ბავშვთა ათწლეულად გამოაცხადა. ეს ფაქტი ბევრი ქვეყნისთვის სკოლამდელ განათლებასა და განვითარებაზე ახლებური მიდგომების შემუშავების სტიმული გახდა. იმის გათვალისწინებით, რომ სკოლამდელი ასაკის 30 ბავშვების უმეტესობა დღის მნიშვნელოვან ნაწილს ადრეული განათლების დაწესებულებებში ატარებს, სკოლამდელი განათლების სეგმენტის განვითარებამ მეტი დატვირთვა მოითხოვა. ბოლო ათწლეულის მანძილზე მნიშვნელოვნად გაიზარდა იმ ქვეყნების რიცხვი, რომლებმაც შეიმუშავეს ადრეული ასაკის ბავშვთა ერთიანი ნაციონალური სასწავლო პროგრამები; სრულიად ახლებურად განსაზღვრეს სკოლამდელი აღზრდისა და განათლების სპეციალისტების საკვალიფიკაციო მოთხოვნები. ბევრ ქვეყანაში სკოლამდელ დაწესებულებებში სამუშაოდ უმაღლესი განათლება საერთოდ არ იყო საჭირო. საუკეთესო საერთაშორისო პრაქტიკის გაზიარების მიზნით შეირჩა განათლების სისტემის მიხედვით მსოფლიოში ისეთი მოწინავე სახელმწიფოების, როგორებიცაა: ფინეთი, გერმანია, საფრანგეთი, სამხრეთ კორეა, აშშ, იაპონია. ჩამოთვლილ ქვეყნებში სკოლამდელი განათლების საქმეში ცენტრალურ ხელისუფლებასთან ერთად, აქტიურად არის ჩართული ადგილობრივი თვითმმართველობა. მათ მნიშვნელოვანი როლი ენიჭებათ ადრეული ასაკის ბავშვთა განათლების ძირითადი სტანდარტების შემუშავების და შესაბამისი დაწესებულებების ფუქნციონირების საქმეში. თავი 2.2.1 საფრანგეთი საფრანგეთში სკოლამდელი აღზრდის დაწესებულებაში სასწავლო პროგრამის მიზანია აღსაზრდელებს განუვითაროს საწყისი ცხოვრებისეული უნარები, აქედან გამომდინარე სწავლება დაყოფილია ხუთ სასწავლო მიმართულებად:  სასაუბრო ენის გამართვა;  მოქმედება, გამოხატვა, გაგება ფიზიკური აქტივობის საშუალებით;  მოქმედება, გამოხატვა, გაგება შემოქმედებითი საქმიანობით; 31  აზროვნების ჩამოყალიბებისთვის საჭირო პირველი ინსტრუმენტების შესწავლა;  სამყაროს შეცნობის პირველი საფეხურები. საფრანგეთში სამართლებრივად საბავშვო ბაღებს დამოუკიდებელი სახელმწიფო დაწესებულებების სტატუსი და მიმდინარე ბიუჯეტი არა აქვთ, როგორც, მაგალითად, საშუალო სკოლებს, კოლეჯებს და ლიცეუმებს. ბაღის სასწავლო მიმართულებით დაკავებული თანამშრომლები განათლების სამინისტროს ექვემდებარებიან, ხოლო თვითმმართველობის აგენტები (საბავშვო ბაღებში სპეციალიზებული თვითმმართველობის აგენტი მუნიციპალიტეტის საჯარო მოხელეა, რომელსაც საბავშვო ბაღებში სწავლების პროცესის ხელშეწყობა ევალებათ) - მერიას. კომუნა (საფრანგეთის ყველაზე დაბალი დონის ადმინისტრაციული დანაყოფი) პასუხისმგებელია საბავშვო ბაღის შენობაზე და მატერიალურ ხარჯებზე. თავი 2.2.2 ფინეთი ფინეთში ადრეული ასაკის აღზრდა და განათლება განათლებისა და მოვლამ მზრუნველობის ინტეგრირებული სახელმწიფო პროგრამის ნაწილია. კანონმდებლობის მიხედვით, ადრეული ასაკის ბავშვთა განათლება და მოვლა ეს არის დაგეგმილი და შედეგზე ორიენტირებული საგანმანათლებლო, სააღმზრდელო და მზრუნველობით პედაგოგიური სისტემა. ფინეთში მუნიციპალური სკოლამდელი მომსახურების ცენტრები, ადრეული ასაკის ბავშვთა განათლებისა და მოვლის ძირითადი ფორმაა. ისინი 0-7 წლამდე ბავშვებზეა გათვლილი. 32 ფინეთში საშუალო სკოლაში შესვლამდე , ერთწლიანი სკოლამდელი განათლება და მასთან დაკავშირებული სხვადასხვა აქტივობები, 2015 წლიდან სავალდებულო და ერთიანი სისტემური განათლების შემადგენელი ნაწილი გახდა. სკოლამდელი განათლების მიღება შესაძლებელია როგორც ადრეული ასაკის განათლებისა და მზრუნველობის მუნიციპალურ ცენტრებში, ასევე სკოლებში. სკოლამდელი განათლების მარეგულირებელი ეროვნული სასწავლო გეგმა ერთი და იგივეა მთელი ქვეყნის ტერიტორიაზე. სკოლამდელ დაწესებულებებში განათლებას 4 საათი ეთმობა, დღის დანარჩენი მონაკვეთი სხვადასხვა აქტივობას მოიცავს, შესაძლებელია ბავშვი ჩაერთოს დამატებით სასწავლო პროგრამებშიც. ფინეთის განათლებისა და კულტურის სამინისტრო სრულად არის პასუხისმგებელი ბავშვთა დაწყებით განათლებაზე, სკოლამდელი განათლების ჩათვლით. ქვეყანაში არსებობს აგრეთვე განათლების ექსპერტებით დაკომპლექტებული ეროვნული სააგენტო, რომელიც პასუხისმგებელია სკოლამდელი განათლების განვითარებაზე. სწორედ ის ადგენს ეროვნულ სასწავლო გეგმებს, რომლის საფუძველზეც მუნიციპალიტეტები და სხვა პროვაიდერები ამზადებენ ადგილობრივ სასწავლო პროგრამებს. სასწავლო გეგმა სრულად უნდა შეესაბამებოდეს ბავშვის განვითარების, სწავლების და კეთილდღეობის ხელშეწყობას და საჭიროების შემთხვევაში, სპეციალური ინდივიდუალური გეგმის შემუშავებას და დახმარებასაც უნდა ითვალისწინებდეს. კანონი ავალდებულებს მუნიციპალიტეტებს უზრუნველყონ ადრეული და სკოლამდელი განათლება ადგილობრივი საჭიროებების შესაბამისად. ადრეული ასაკის ბავშვების მომსახურება ფასიანია და გადასახადი 0 - 289 ევრომდე მერყეობს ოჯახში ბავშვების რაოდენობის და მშობლების შემოსავალის გათვალისწინებით. ექვსი წლის ბავშვების ერთწლიანი სკოლამდელი განათლება უფასოა. კანონში ადრეული განათლების და მზრუნველობის შესახებ 2020 წლის 1 აგვისტოს შესული შესწორება ითვალისწინებს ყველა ბავშვისთვის განათლების და ზრუნვის 33 თანაბარი შესაძლებლობების მიცემას, ერთ-ერთი მშობლის უმუშევრობის პირობებშიც. ამ შემთხვევაში, ადგილობრივი თვითმმართველობა პერსონალურად ადგენს ბავშვის სწავლების გრაფიკს და თვალყურს ადევნებს მის შესრულებას. სკოლამდელი ასაკის ბავშვთა განათლებისა და მზრუნველობის ხელმისაწვდომობის უზრუნველყოფაზე ადგილობრივი ხელისუფლებაა პასუხისმგებელი. სკოლამდელი აღზრდის პედაგოგს უნდა ჰქონდეს შესაბამისი უმაღლესი განათლება, 2017 წელს განათლებისა და კულტურის სამინისტრომ და უნივერსიტეტებმა მიიღეს ერთობლივი შეთანხმება სკოლამდელი განათლების მასწავლებელთა კონტიგენტის გაზრდის შესახებ. ამავე წელს, მთავრობამ 28 მილიონი ევრო გამოყო ოთხი წლის მანძილზე ადრეული ასაკის ბავშვთა განათლების და მზრუნველობის პერსონალის მომზადებისა და გადამზადების მიზნით. თავი 2.2.3 გერმანია გერმანიაში სკოლამდელი განათლება სავალდებულო არ არის. ქვეყანაში მოქმედებს კანონი საბავშვო ბაღების თავისუფალი მომსახურების შესახებ. ყველა სახელმწიფო და კერძო ბაღი ინკლუზიურია, ბავშვების ფიქსირებული და შეზღუდული რაოდენობით. მათგან 20%-ზე ზრუნავს სახელმწიფო, 80%-ზე ეკლესია, ყოველგვარი რელიგიური დანიშნულების გარეშე. გერმანიაში არსებობს შემდეგი სახის სკოლამდელი დაწესებულებები:  ბაღები, რომლებიც 3 წლამდე ასაკის ბავშვებისთვისაა განკუთვნილი. ისინი ფასიანია და მომსახურების ფასი დამოკიდებულია საცხოვრებელ ადგილზე, მშობლების შემოსავლებსა და ოჯახში ბავშვების რაოდენობაზე;  საბავშვო ბაღები სრული და არასრული დღით;  სკოლის მოსამზადებელი კლასები, რომლებიც 5 წლის ასაკის ბავშვებისთვისაა განკუთვნილი; 34  ერთ ჯგუფიანი კლასები, ძირითადად სკოლის წინა პერიოდის ბავშვებისთვის, სადაც ბავშვთა უფლებებს და ზნეობრივ ღირებულებებს ასწავლიან. გერმანიის ბაღებისთვის არ არსებობს განსაზღვრული სასწავლო გეგმა, თუმცა 1990 წელს მიღებული კანონი სკოლამდელი განათლების შესახებ განსაზღვრავს რა მიზნები უნდა იყოს მიღწეული ბავშვთან სკოლაში შესვლამდე. ესენია: ბავშვის განვითარება, მის პიროვნებაზე ზრუნვა და ასაკის შესაბამისი განათლების მიცემა. ამ მიზნების მისაღწევად მასწავლებელი სრულიად დამოუკიდებელია დავალებების შერჩევაში, სასწავლო გეგმის შედგენაში და ბავშვთა საათობრივ დატვირთვაში. ისინი აკვირდებიან ბავშვებს და შესაბამის დავალებებს სთავაზობენ, აკონტროლებენ მათს ქცევებს და საჭიროების შემთხევაში, შეაქვთ კორექტივები გარკვეული აქტივობების საშუალებით. თავი 2.2.4 ამერიკის შეერთებული შტატები აშშ-ში ადრეული ასაკის ბავშვთა საგანმანათლებლო დაწესებულებებად ითვლება: ბაგები, საბავშვო ბაღები და ადრეული ასაკის ბავშვთა განათლების ცენტრები. ქვეყნაში განათლების მიღება კერძო და საჯარო დაწესებულებებშია შესაძლებელია, თუმცა, სკოლამდელი აღზრდის საგანმანათლებლო დაწესებულებების უმრავლესობა კერძოა, მხოლოდ ზოგიერთ შტატში ფუნქციონირებს სპეციალური მოსამზადებელი, ე. წ. Pre-school ან Pre-K კლასები. ადრეული საგანმანათლებლო სახელმწიფო დაწესებულებები ძირითადად შეჭირვებული ოჯახის შვილებითაა დაკომპლექტებული, კერძო სკოლები კი დიდ ყურადღებას აქცევენ განათლებას და ბავშვში სხვადასხვა უნარების გამოვლენას, 35 რადგან ლიცენზიის მოპოვებისას სახელმწიფო ამ პუნქტის დეტალურ განსაზღვრას და შესრულებას მოითხოვს. ბევრ შტატში დაწყებით სკოლაში ჩასარიცხად მშობელმა აუცილებელია წარადგინოს სკოლამდელი განათლების მიღების სერტიფიკატი, რომელშიც ჩაწერილია მონაცემები ბავშვის საერთო მიღწევების შესახებ. ადრეული ასაკის (სკოლამდელი) განათლების პოლიტიკის წარმოებაში თითქმის ყველა სამთავრობო დონეა ჩართული - ფედერალური, შტატის და ზოგჯერ ადგილობრივი. ისინი ერთობლივად ზრუნავენ ბავშვთა პროგრამის ხარისხზე, პირდაპირ და არაპირდაპირ ფინანსური სუბსიდიებზე, მაგალითად, გრანტების და საგადასახადო შეღავათების საშუალებით მშობლებისთვის სკოლამდელი მომსახურების ხელმისაწვდომობის გაზრდაზე და ა.შ. აშშ-ში სკოლამდელ განათლებაზე პასუხისმგებელი ფედერალური მთავრობაა, რომელიც კონგრესის საშუალებით მნიშვნელოვან როლს ასრულებს ადრეული ასაკის ბავშვთა განათლების პოლიტიკისა და მიზნების ფორმულირებაში და ხელს უწყობს შტატებს და ადგილობრივ თვითმმართველობას პროგრამების რეალურ განხორციელებაში, ისე, რომ გათვალისწინებული იყოს რეგიონების კონკრეტული საჭიროებები და პრიორიტეტები. პოლიტიკის შემუშავებისას, ფედერალური მთავრობა მნიშვნელოვნად არის ორიენტირებული იმაზე, რომ სკოლამდელი განათლება და მისი სერვისები ხელმისაწვდომი გახდეს ეკონომიკური, სოციალური ან ფსიქოლოგიური გარემოებების რისკის ქვეშ მყოფი ბავშვებისთვის. შტატების მთავრობები გადაწყვეტილებას იღებენ სერვისების მიწოდების და ხელმისაწვდომობის მასშტაბი, სარგებლის განაწილების, ჯანმრთელობისა და უსაფრთხოების სტანდარტებზე. 36 მომსახურების, აშშ-ში სკოლამდელი განათლების პროგრამების ხარისხის ერთიანი სტანდარტი არ არსებობს არც ერთი ასაკის კლასისთვის. სკოლამდელი ასაკის ბავშვებისათვის შემუშავებულია მთელი რიგი ცალკეული მოკლევადიანი და გრძელვადიანი სასწავლო პროგრამები, რომლებიც გათვლილია როგორც სრული ისე ნახევარი დღისთვის და რომლებიც კონკრეტული პრობლემების მოგვარებას ემსახურება. მშობლებს საშუალება აქვთ, აგრეთვე, აირჩიონ საკუთარ სამუშაო გრაფიკზე მორგებული საბავშვო პროგრამები. აშშ-ში სკოლამდელ აღზრდისა და განათლების დაფინანსების ძირითადი ფედერალური წყაროებია: ბავშვთა აღზრდისა და განვითარების ფონდი (Child Care and Development Fund) ფონდის მიერ შტატებისთვის გამოყოფილი თანხა განკუთვნილია იმ ბავშვთა აღზრდა განათლების სუბსიდირებისთვის, რომელთა ოჯახის შემოსავალი შტატის მიერ დადგენილი საშუალო შემოსავალზე 85 პროცენტით ნაკლებია. ფონდი აფინანსებს აგრეთვე, ზოგადად, ბავშვების განვითარებასთან და განათლების ხარისხის გაუმჯობესებასთან დაკავშირებულ აქტივობებს. ფედერალურ დონეზე ფონდს ხელმძღვანელობს ჯანდაცვისა და მომსახურების დეპარტამენტი, შტატების დონეზე სააგენტო, რომელიც პასუხისმგებელია სოციალურ მომსახურებასა და დასაქმების ადმინისტრირების სამსახურთან. HeadStart ფონდი ფონდი პირდაპირი ფორმით აფინანსებს ადგილობრივი თვითმმართველობის პროგრამებს, რომლებიც უზრუნველყოფენ ადრეული ასაკის ბავშვთა განვითარების, საგანმანათლებლო, ჯანდაცვის, კვების, სოციალური და სხვა მომსახურებებს, პირველ რიგში, დაბალი შემოსავლის მქონე სკოლამდელი ასაკის ბავშვებსა და მათ ოჯახებზე. HeadStart პროგრამების უმეტესობა ნახევარ დღეზეა გათვლილი, თუმცა, ზოგიერთ 37 შტატში ადგილობრივი თვითმმართველობა თავად აფინანსებს სრულ დღეს გრანტის სახით. ბავშვთა და მოზარდთა აღზრდის სასურსათო პროგრამა პროგრამა უზრუნველყოფს ფედერალურ სუბსიდიებს საუზმეზე, სადილზე, ვახშამსა და დესერტზე, რომლებიც აკმაყოფილებენ კვების ხარისხის ფედერალური მოთხოვნებს. ადრეული ასაკის ბავშვთა მასწავლებელს ბაკალავრის დიპლომის გარდა გავლილი უნდა ჰქონდეს:  ადრეული ასაკის ბავშვთა მასწავლებლების მოსამზადებელი პროგრამა, რომელსაც ამტკიცებს შტატის განათლების საბჭო;  სასწავლო პრაქტიკა ადრეული ასაკის ბავშვთა პროგრამისათვის;  შტატის შესაბამისი ორგანოების მიერ შედგენილი ტესტები პედაგოგებისთვის;  პროგრამა სწავლების უფლების სერტიფიკატით ან ლიცენზიით, რომელსაც გასცემს შტატის განათლების საბჭო. აღნიშნული საკვალიფიკაციო მოთხოვნები განსხვავებულია შტატების მიხედვით, ზოგიერთ შტატში სკოლამდელი აღზრდის პედაგოგისთვის სკოლის დიპლომიც საკმარისია. თავი 2.2.5 იაპონია 2006 წლამდე იაპონიაში სკოლამდელი აღზრდა ომისშემდგომი პერიოდის დროს ჩამოყალიბებული სისტემით ხორციელდებოდა. ქვეყანაში არსებობდა hoikuen ('ბავშვის მოვლის ცენტრი'), რომელიც 38 ჯანმრთელობისა და სოციალური უზრუნველყოფის სამინისტროს დაქვემდებარებაში იყო და youchien ('საბავშვო ბაღი), რომელსაც განათლების სამინისტრო ხელმძღვანელობდა. 2006 წლის ოქტომბერში იაპონიის მთავრობამ აამოქმედა სკოლამდელი აღზრდის დაწესებულების ახალი სისტემა, ე.წ. nintei-kodomoen("აკრედიტირებული ბავშვთა ცენტრი"), რომლის მიზანს წარმოადგენდა სკოლამდელი აღზრდა-განათლების ახალ საჭიროებებსა და გამოწვევებზე მორგება. ამჟამად ქვეყანაში ადრეული ასაკის ბავშვთა (6 თვიდან 6 წლამდე) აღზრდა და განათლება ბაგებსა და საბავშვო ბაღებშია განაწილებული. ცენტრალურმა მთავრობამ, განათლების, კულტურის, სპორტის, მეცნიერების და ტექნოლოგიების და ჯანდაცვის, შრომისა და სოციალური უზრუნველყოფის სამინისტროებმა მოახერხეს ერთიანი ძალისხმევით ეთანამშრომლათ, რათა ადრეული განათლება იაპონური საზოგადოების სოციალური დინამიკისთვის მოერგოთ. მაგალითად, ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი გამოწვევა გახდა დედების მზარდი მონაწილეობა შრომის ბაზარზე, რამაც სკოლამდელი აღზრდის დაწესებულებებში ბავშვთა ნაკადის ზრდა გამოიწვია. ამ ფაქტმა მთავრობა სკოლამდელი განათლების სისტემური რეფორმირების აუცილებლობის წინაშე დააყენა. პირველი, რაც ამ მიმართულებით გაკეთდა, ეს იყო ადრეული ასაკის ბავშვთა განათლების ცხოვრების ბოლომდე უწყვეტი სწავლის პოლიტიკის ფარგლებში გაერთიანება, რასაც ხარისხის ერთიანი სტანდარტების დანერგვა მოჰყვა. 2008 წელს დამტკიცდა "საბავშვო ბაღების სასწავლო კურსი", რომელიც მიზნად ისახავდა ადრეული ასაკის ბავშვთა განათლების მაღალხარისხიანი პროგრამების უზრუნველყოფას. დოკუმენტი შედგება სამი ნაწილისაგან და განკუთვნილია როგორც სწავლის ასევე სწავლებისთვის. მის მთავარ მიზნად რჩება ბავშვებს სკოლამდელი ასაკიდან მიაჩვიონ სხვებთან ურთიერთობას, ცხოვრების ჯანსაღ წესებს, დაეხმარონ მათ გარემოს 39 შეცნობაში, მეტყველების და თვითგამოხატვის განვითარებაში, ამ ასაკიდან დააწყებინოს იაპონური მარტივი იეროგლიფების შესწავლა და ა.შ. საჯარო სკოლამდელი დაწესებულებები მთავრობის დაქვემდებარებაშია. საჯარო და კერძო სკოლებში განათლების ხარისხის ერთიანი სტანდარტები არსებობს და როცა საქმე განათლების ხარისხს ეხება, საჯარო და კერძო სკოლამდელი დაწესებულებებისთვის ერთნაირი მოთხოვნები ვრცელდება. საჯარო სკოლამდელ დაწესებულებებში მასწავლებლის პოზიციის დასაკავებლად საჭიროა ბაკალავრის ხარისხი. აღმზრდელების მომზადება რამდენიმე საფეხურიანია და დიპლომებს სხვადასხვა ღირებულება და მოქმედების ვადა აქვს. თავი 2.2.6 სამხრეთ კორეა სამხრეთ კორეაში ადრეული ასაკის ბავშვთა აღზრდა-განათლების ფუნქციები ორადაა გაყოფილი და თითოეულ მათგანზე სხვადასხვა უწყებაა პასუხისმგებელი: ჯანმრთელობისა და სოციალური უზრუნველყოფის სამინისტრო 5 წლამდე ბავშვების მზრუნველობას ხელმძღვანელობს, განათლების სამინისტრო კი პასუხისმგებელია 3-5 წლის ბავშვების განათლებაზე. ადრეული ასაკის ბავშვთა აღზრდა-განათლების დაფინანსება ხდება როგორც სახელმწიფო ისე ადგილობრივ დონეზე, ცალ-ცალკე და ინტეგრირებული გრანტების საშუალებით. სამხრეთ კორეაში ადრეული ასაკის ბავშვთა განათლების კომპლექსური გეგმა, როგორც ეროვნული განათლების დღის წესრიგის ნაწილი, გასული საუკუნის 80-იან წლებში შეიქმნა. 40 სკოლამდელი აღზრდის დაწესებულებების რიცხვის გაზრდა და მისი რეგულირება ამ დროიდან მნიშვნელოვანი ხდება და ამის ერთ-ერთი მთავარი მიზეზი ქალების ხელშეწყობა და ბავშვებში ადრეული ასაკიდან საჭირო უნარების და ცოდნის გამომუშავება გახდა. კანონით განათლების შესახებ ადრეული ასაკის ბავშვებისთვის შეიქმნა ბავშვთა მოვლის ცენტრები, რომელსაც სახელმწიფო აფინანსებს და შეჭირვებულ ოჯახთა დახმარებას ითვალისწინებს და კერძო ბაღები, სადაც დიდი აქცენტი სასწავლო პროგრამებზეა გაკეთებული. მოწინავე ქვეყნებში არსებული სკოლამდელი განათლების დონის მისაღწევად, განათლების პროცესის ხარისხიანად წარმართვის მიზნით, მთავრობამ დამატებით შეიმუშავა სკოლამდელი აღზრდის საკანონმდებლო ბაზები, როგორიცაა დადგენილება სკოლამდელი დაწესებულების სტანდარტების შესახებ, დადგენილება სკოლამდელი დაწესებულებების სასწავლო გეგმის შესახებ, კანონი სკოლამდელი განათლების ხელშეწყობის შესახებ და სკოლამდელი განათლების რამდენიმე სასწავლო გეგმა. აგრეთვე, მთავრობამ დამატებით შეიმუშავა და გაავრცელა სხვადასხვა სასწავლო მასალები და ინსტრუმენტები, შექმნა მასწავლებელთა ტრენინგისა და ადმინისტრაციული ხელშეწყობის სისტემები. 41 თავი 3 მოკვლევის პროცესში შემოსული მოსაზრებების და ზეპირი მოსმენების ანალიზი თემატური მოკვლევა ეფუძნება საკითხით დაინტერესებულ მხარეთა მიერ მოწოდებული დასაბუთებული ინფორმაციის განხილვასა და ანალიზს, ასევე ზეპირი მოსმენების ფარგლებში გამოთქმული მოსაზრებების ანალიზს. მოკვლევის პროცესში, ტექნიკური მოთხოვნების დოკუმენტის შესაბამისად, დასაბუთებული მოსაზრება წარმოადგინა 77-მა სუბიექტმა, მათ შორის: • ცენტრალური ხელისუფლების ორგანოები - 4 • ადგილობრივი თვითმართველობა/მუნიციპალიტეტები - 64 • არასამთავრობო ორგანიზაციები - 7 • სხვა - 2 წერილობითი ინფორმაციის მიღების შემდეგ, მოკვლევის ფარგლებში ჩატარდა 2 ზეპირი მოსმენა მოსაზრებების ავტორთა მონაწილეობით. გთავაზობთ, შემოსული დასაბუთებული მოსაზრებებისა და ზეპირი მოსმენების ანალიზს. ხელმისაწვდომობა ხარისხიან განათლებაზე - რა სახის განსხვავება არსებობს ხარისხიანი სკოლამდელი განათლების თანაბრად ხელმისაწვდომობის კუთხით დიდ ქალაქებსა და ქვემოთ ჩამოთვლილ ჯგუფებს შორის? მიღებული მოსაზრებების უმრავლესობა თვლის, რომ ქვეყანაში სკოლამდელ განათლებაზე წვდომა არ არის ყველა ბავშვისთვის თანაბარი არ არის და ეს განსაკუთრებით თვალსაჩინოა გეოგრაფიული არეალის მიხედვით და მოწყვლად ჯგუფებში (მაგ. სოფლად მცხოვრები ბავშვები, ეთნიკური უმცირესობის წარმომადგენელი ბავშვები, შეზღუდული შესაძლებლობების მქონე (შშმ) ბავშვები და 42 სხვა). ამის მიზეზად კი სახელდება, როგორც სკოლამდელი აღზრდის დაწესებულებების სიმცირე სოფლის ტიპის დასახლებებში, ასევე დიდ ქალაქებში გადატვირთული ჯგუფები და დაწესებულებების ინფრასტრუქტურული, მატერიალური და ტექნიკური გაუმართაობა. ადრეული და სკოლამდელი განათლების სფეროს დაფინანსება - რამდენად უზრუნველყოფს ადრეული და სკოლამდელი აღზრდისა და განათლების სისტემის დაფინანსების არსებული მოდელი თანაბარ ხელმისაწვდომობას ხარისხიან სკოლამდელ განათლებაზე ყველა ბავშვისათვის და დაფინანსების როგორი მოდელია ყველაზე ოპტიმალური? მოკვლევაში მონაწილე მხარეების უმეტესობა მიიჩნევს, სკოლამდელი აღზრდის დაწესებულებების დაფინანსება მნიშვნელოვნად განსხვავდება მუნიციპალიტეტების მიხედვით, რის გამოც მუნიციპალიტეტების მიხედვით განსხვავებულია საბავშვო ბაღების ფიზიკური გარემო, ასევე სკოლამდელი აღზრდისა და განათლების დაწესებულებათა თანამშრომლებისთვის გამოყოფილი ანაზღაურებაც. ეს კი შეიძლება მოტივაციის ნაკლებობის გამომწვევი აღმოჩნდეს, რადგან სხვადასხვა მუნიციპალიტეტში ერთსა და იმავე პოზიციაზე, ერთსა და იმავე განაკვეთზე მომუშავე პირებს, შესაძლებელია, სრულიად განსხვავებული ანაზღაურება ჰქონდეთ. ასევე პრობლემურად დასახელდა ის გარემოება, რომ სკოლამდელ განათლებაზე გამოყოფილი მუნიციპალური ბიუჯეტები ნაკლებად არის ბავშვებისა და ბაღების რეალურ საჭიროებებზე მორგებული, რადგან ბიუჯეტის შემუშავების პროცესში მუნიციპალიტეტების უმრავლესობა საფუძვლიანად არ იკვლევს სფეროს საჭიროებებს. იქედან გამომდინარე, რომ არც ერთ მუნიციპალიტეტს არ აქვს ბავშვზე მიბმული დაფინანსების სისტემა ქვეყანაში არ გვაქვს დაფინანსების ან თანადაფინანსების სახელმწიფოს მიერ კერძო ბაღების შემთხვევები. ეს კი გარკვეულწილად ეწინააღმდეგება საყოველთაობის პრინციპს, ვინაიდან აფინანსებს მხოლოდ საჯარო 43 ბაღებში ჩარიცხულ ბავშვებს, მაშინ როდესაც კერძო ბაღების აღსაზრდელებიც სისტემის ნაწილი არიან. ზემოთ მოცემული მოსაზრებების პარალელურად ზოგიერთი მუნიციპალიტეტის წარმომადგენელი მიიჩნევს, რომ დაფინანსების არსებული მოდელი ოპტიმალურია. თუმცა დამატებითი ინფორმაცია იმასთან დაკავშირებით თუ რა ფაქტორების გათვალისწინებით არის დაფინანსების არსებული მოდელი ოპტიმალური დაკავშირებით მოპასუხეების მოსაზრებების ავტორებს არ მოუწოდებიათ. დაფინანსების მოდელების გაუმჯობესებასთან უმრავლესობა დაფინანსების მოცულობის ზრდისა და ვაუჩერული დაფინანსების მოდელი შემოღების აუცილებლობაზე საუბრობს. ამასთან მნიშვნელოვანია, რომ ახალი მოდელი იყოს საქართველოს რეალობაზე მორგებული, ეფუძნებოდეს საუკეთესო საერთაშორისო პრაქტიკას და დანერგვამდე მოხდეს ამ მოდელის პილოტირება. დაწესებულებების რაოდენობა - რამდენად საკმარისია სააღმზრდელო დაწესებულებების რაოდენობა, იმისათვის, რომ მიღწეული იქნას ყველა ბავშვის თანაბარი ხელმისაწვდომობა სკოლამდელ განათლებაზე, მთელი ქვეყნის მასშტაბით? მოკვლევაში მონაწილე პირთა უმრავლესობის მოსაზრება სააღმზრდელო დაწესებულებების რაოდენობასთან დაკავშირებით ემთხვევა ზემოთ მოყვანილი კვლევების შედეგებს, რომელთა თანახმადაც არსებული ბაღები ვერ აკმაყოფილებენ სკოლამდელ განათლებაზე მოსახლეობის მოთხოვნას და სურვილის მიუხედავად ბევრი ბავშვი სკოლამდელი განათლების გარეშე რჩება. მოპასუხეები საუბრობდნენ სოფლად ბაღების არ არსებობასა და დიდ ქალაქებში გადატვირთული ჯგუფების პრობლემებზე. მოსალოდნელია, რომ ეს პრობლემა კიდევ უფრო გამწვავდება ავტორიზაციის პროცესის დაწყებასთან ერთად, როდესაც ბაღებს მოუწევთ ჯგუფში ბავშვების რაოდენობასთან დაკავშირებული ახალი საკანონმდებლო მოთხოვნების დაცვა. 44 ამ პრობლემის საპასუხოდ განათლების სამინისტრო მუშაობს სკოლა-ბაღის კონცეფციაზე, რამაც შესაძლოა ნაწილობრივ შეამსუბუქოს არსებული მდგომარეობა. აქვე უნდა აღინიშნოს, რომ 11 მუნიციპალიტეტის წარმომადგენლები აღნიშნავენ, რომ დაწესებულებების სიმცირე მათ მუნიციპალიტეტში პრობლემას არ წარმოადგენს. სამწუხაროდ ამ მოსაზრების დამადასტურებელი ინფორმაცია ან მტკიცებულება (მაგალითად, მუნიციპალიტეტში ბავშვთა რაოდენობა და ბაღებში ჩარიცხული ბავშვთა რაოდენობა), რომელიც ამ მოსაზრების გადამოწმების საშუალებას მოგვცემდა მოსაზრებების ავტორებს არ წარმოუდგენიათ. კოორდინაცია - რამდენად ეფექტიანია სახელისუფლებლო ორგანოებს შორის კოორდინაცია ხარისხიანი ადრეული და სკოლამდელი განათლების მიწოდებისათვის? კოორდინაციის ეფექტიანობის მოსაზრებები იქნა უმრავლესობა მიიჩნევს, მიმართულებით წარმოდგენილი. რომ მაშინ საკმაოდ როდესაც კოორდინაცია არაერთგვაროვანი მუნიციპალიტეტების ეფექტიანია ცენტრალური ხელისუფლების და არასამთავრობო ორგანიზაციების წარმომადგენელთა აზრით, სახელისუფლებლო ორგანოებს შორის კოორდინაცია ერთმნიშვნელოვნად საჭიროებს გაძლიერებას. ცენტრალურ გათვალისწინებული ჩართულობას ის მთავრობას რეგულაციები17, ჯერაც არ რომლებიც დაუმტკიცებია კანონით სხვადასხვა უწყებების მოითხოვს. ზოგიერთმა მუნიციპალიტეტმა კი უკვე მიიღო ის დოკუმენტები, რომლებიც წესით ცენტრალური მთავრობის მიერ დასამტკიცებელ წესს უნდა პასუხობდეს. დეცენტრალიზაცია - რამდენად ეფექტიანია სკოლამდელი განათლების სისტემის მართვის დეცენტრალიზებული ფორმა 17 დაწესებულების შენობა-ნაგებობის, ინფრასტრუქტურისა და მატერიალურ-ტექნიკური ბაზის და შენობა-ნაგებობის მოწყობის შესახე ტექნიკური რეგლამენტი; მუნიციპალიტეტის მიერ დაწესებულებათა რეესტრის წარმოების წესისა და ამ რეესტრში შესატანი მონაცემებისა და ინდიკატორების ჩამონათვალი; დაწესებულების ავტორიზაციის წესი. 45 მოკვლევაში მონაწილე პირთა უმრავლესობა თანხმდება, რომ სკოლამდელი განათლების სისტემა უნდა იყოს დეცენტრალიზებული, რადგან მართვის ეს ფორმა უზრუნველყოფს ადგილობრივ დონეზე არსებული საჭიროებების გათვალისწინებას და აძლიერებს მუნიციპალიტეტებს, იმდენად რამდენადაც აღიარებს საკუთარ საქმიანობასა და პრიორიტეტების განსაზღვრაში მათ დამოუკიდებლობას. აქვე უნდა აღინიშნოს, რომ მუნიციპალიტეტის ნაწილის მოსაზრებით ცენტრალიზებული მართვის მოდელი უკეთესია და ბაღები სკოლების მსგავსად უნდა იმართებოდნენ განათლების სამინისტროს მიერ. დაწესებულების ავტონომია - რამდენად მნიშვნელოვანი ფაქტორია დაწესებულების ავტონომია და იურიდიული სტატუსი დაწესებულებების ეფექტიანი მართვისა და ხარისხიანი განათლების მიწოდებისათვის? თემატურმა მოკვლევამ გამოავლინა, რომ მაშინ როდესაც მოსაზრებების ავტორთა უმრავლესობის აზრით სკოლამდელი აღზრდის დაწესებულების ავტონომია მათი ეფექტიანი მართვის წინაპირობაა, საქართველოს ბაღების უმრავლესობა არ არის ავტონომიური, იმართება გაერთიანებების მიერ. მიუხედავად ზემოთ თქმულისა, სკოლამდელი აღზრდისა და განათლების შესახებ საქართველოს კანონი აღიარებს დაწესებულებას, როგორც დამოუკიდებელ სუბიექტს, გარდა ამისა, სკოლამდელი აღზრდის დაწესებულებებს კანონის მიხედვით უწევთ ავტორიზაციის გავლა, რომლის დროსაც ფასდება და სტატუსი ენიჭება უშუალოდ ბაგა-ბაღს და არა გაერთიანებას. იმისათვის, რომ აღნიშნული პროცესი განხორციელდეს, საჭიროა სკოლამდელი აღზრდის დაწესებულებებს მიენიჭოთ ავტონომია. თუმცა ბაღებისათვის მეტი ავტონომიის მინიჭება გარკვეულ რისკებთან შეიძლება იყოს დაკავშირებული. კერძოდ, საუბარია დანახარჯების გაზრდის რისკებზე. მოპასუხეთა აზრით, ბაღის ხარჯები შეიძლება იმ შემთხვევაში გაიზარდოს თუ ბაღს მოუწევს დამატებითი ადმინისტრაციული 46 თანამშრომლების (ბუღალტერი, შესყიდვების სპეციალისტი, იურისტი) აყვანა. მიუხედავად ამგვარი კადრების საჭიროების არსებობისა, პატარა ზომის ბაღებს შეიძლება წარმოექმნათ პრობლემები, რადგან არ გააჩნდეთ კადრების არასრულ განაკვეთზე აყვანის ფინანსური საშუალებაც კი. ბაღების ხარჯების ზრდის ალბათობის გარდა, ბაღების ავტონომიის მოწინააღმდეგეთა კიდევ ერთი არგუმენტი არის ბაღების თანამშრომლების დაბალი კვალიფიკაცია. ისინი მიიჩნევენ, რომ ბაღები ჯერ არ არიან მზად გაზრდილი დამოუკიდებლობისათვის და შესაბამისად ძალიან გაუჭირდებათ სააგენტოების გარეშე ფუნქციონირება. მშობლებსა და ადგილობრივ თემთან თანამშრომლობა - რამდენად უზრუნველყოფილია მშობლებსა და თემთან თანამშრომლობა დაწესებულებებში და რა ნაბიჯები უნდა გადაიდგას ეფექტიანობის ზრდისთვის? მიღებული მოსაზრებების ავტორთა უმრავლესობა თანხმდება იმაზე, რომ მშობლებსა და თემთან თანამშრომლობა, მათი ბაღებში მიმდინარე პროცესებში ჩართვა ძალიან მნიშვნელოვანია ხარისხიანი მომსახურების მიწოდებისათვის. ამჟამად ბაღისა და მშობლების თანამშრომლობა ძირითადად მშობელთა ღონისძიებების საორგანიზაციო საკითხებში ჩართვით შემოიფარგლება. მიუხედავად, იმისა რომ ბაღსა და მშობლებს შორის თანამშრომლობა ჯერ კიდევ არ არის ძლიერი, ბოლო წლების განმავლობაში ამ მიმართულებით დადებითი ტენდენციები შეინიშნება. რამდენიმე მუნიციპალიტეტში უკვე შექმნილია ბაღის საკონსულტაციო საბჭოები. ზოგიერთ ბაღში იყენებენ კომუნიკაციის მრავალფეროვან მეთოდებს - ლექციები, ინდივიდუალური საუბრები, საინტეგრაციო შეხვედრები, ღია გაკვეთილები და სხვა. ასევე, განათლების, მეცნიერები, კულტურისა და სპორტის სამინისტროს საგანმანათლებლო რესურსცენტრების სკოლამდელი განათლების სპეციალისტები 47 მუშაობენ მუნიციპალიტეტის საჭიროების გათვალისწინებით ოჯახთან და თემთან თანამშრომლობის პროექტებზე, ასევე გადიან გადამზადებას ამ მიმართულებით. მართალია მცირე, მაგრამ მუნიციპალიტეტების გარვეული რაოდენობა აღნიშნავს, რომ ეფექტურად იყენებენ ადგილობრივი თემის რესურსსაც, თუმცა კონკრეტული მაგალითები არ დასახელებულა. კვება და სანიტარია-ჰიგიენა - რა პრობლემები არსებობს დაწესებულებებში კვებისა და ჰიგიენა-სანიტარიის დამტკიცებული სტანდარტების შესაბამისად უზრუნველყოფის თვალსაზრისით? კვებისა და ჰიგიენურ-სანიტარული ნორმების მიმართულებით ბოლო წლებში მნიშვნელოვანი გაუმჯობესება შეინიშნება, რაც ერთის მხრივ შეიძლება იყოს სურსათის ეროვნული სააგენტოს რეგულარული მონიტორინგის ხოლო მეორეს მხრივ ზოგიერთი ბაღის ინფრასტრუქტურის მოწესრიგების შედეგი. როგორც სურსათის ეროვნული სააგენტო გვატყობინებს, ბაღებში სულ უფრო და უფრო მცირდება სურსათის უვნებლობის ნორმებთან შეუსაბამობების აღმოჩენის შემთხვევები. თუმცა რჩება რიგი პრობლემებისა, რომელთა უმრავლესობაც საქართველოს ამა თუ იმ რეგიონში მდებარე საბავშვო ბაგა-ბაღის ინფრასტრუქტურასა და წყალმომარაგებას უკავშირდება. ასევე თემატურმა მოკვლევამ ცხადყო, რომ ხშირად ბაღებში, სივრცის სიმცირის გამო, ვერ ხერხება სასადილო ოთახების სათანადოდ მოწყობა, სადაც გათვალისწინებული იქნება ბავშვთა რაოდენობა და დაცული იქნება ჰიგიენური ნორმები. აღსანიშნავია ისიც, რომ საპირფარეშოების აბსოლუტურ უმრავლესობაში არ არის დაცული დასუფთავებისთვის განკუთვნილი ინვენტარის შენახვის წესი. თემატურ მოკვლევაში მონაწილე მუნიციპალიტეტების უმრავლესობა აღნიშნავს, რომ ამ მიმართულებით მათ ტერიტორიულ ერთეულზე მოქმედ ბაღებში პრობლემები არ არსებობს, თუ არ ჩავთვლით გაუმართავი შეუსაბამობებს. 48 ინფრასტრუქტურით გამოწვეულ პროფესიული განვითარება - რამდენად აქვს საგანმანათლებლო პერსონალს პროფესიული განვითრების შესაძლებლობა და რა უნდა გაკეთდეს აღმზრდელთა პროფესიული ზრდისათვის? თემატური მოკვლევის მონაწილეები თანხმდებიან იმაზე, რომ საგანმანათლებლო პერსონალის პროფესიული განვითარებების შესაძლებლობები საკმაოდ შეზღუდულია. ხოლო იმ ტრენინგების უმრავლესობა, რომლებიც აღმზრდელებსა და/ან მათ თანაშემწეებს აქვთ გავლილი ძირითადად ტარდება თავად გაერთიანებების მეთოდისტების ან საერთაშორისო და არასამთავრობო ორგანიზაციების მიერ. პროფესიული განვითარების შესაძლებლობები კიდევ უფრო ნაკლებად არის ხელმისაწვდომი ბაღების სხვა თანამშრომელთათვის. საგანმანთლებლო პერსონალისთვის პროფესიული განვითარების შესაძლებლობების დაბალ ხელმისაწვდომობაზე მეტყველებს ის ფაქტიც, რომ მუნიციპალიტეტების დიდი ნაწილი ძალიან მცირე დაფინანსებას გამოყოფს პერსონალის გადამზადებისთვის. გარდა ხსენებული პრობლემებისა მოკვლევამ ასევე გამოავლინა ამ მიმართულებით წინგადადგმული ნაბიჯები, რაც იმაზე მიუთითებს, რომ ქვეყანაში ვითარდება როგორც პროფესიული მომზადების ასევე გადამზადების პროგრამები. საუნივერსიტეტო პროგრამების განვითარების მიზნით, განათლების ხარისხის განვითარების ეროვნულმა ცენტრმა დარგობრივი მახასიათებლები დაამტკიცა დოკუმენტი, რის სკოლამდელი განათლების საფუძველზე საქართველოს რამდენიმე უნივერსიტეტმა შექმნა სკოლამდელი განათლების მიმართულებით უმაღლესი საგანმანათლებლო პროგრამების პროექტები. მას შემდეგ რაც აღნიშნული პროგრამები გაივლიან აკრედიტაციას უნივერსიტეტებს შეეძლებათ ამ პროგრამებზე პირველი სტუდენტების მიღება. 49 რაც შეეხება არსებული კადრების გადამზადების პროგრამებს, მასწავლებელთა პროფესიული განვითარების ეროვნულმა ცენტრმა შექმნა აღმზრდელ-პედაგოგთა პროფესიული განვითარების ტრენინგ-მოდული, რომლის გავლაც აუცილებელია აღმზრდელ-პედაგოგის სტატუსის მიღების მსურველი აღმზრდელებისთვის. ცენტრმა ასევე შეარჩია ტრენინგ-მოდულის მიწოდების მსურველი ორგანიზაციები, რომელთა გადამზადების შემდეგაც მუნიციპალიტეტები შეძლებენ ამ ორგანიზაციებისგან აღმზრდელების ტრენინგების მომსახურების მიღებას. საგანმანათლებლო პერსონალის საგანმანათლებლო პერსონალის რაოდენობა რაოდენობა - რამდენად საკმარისია სკოლამდელი აღზრდის დაწესებულებებში? მოკვლევის ფარგლებში მიღებული მოსაზრებების თანახმად საგანმანათლებლო პერსონალის რაოდენობა სკოლამდელი აღზრდის დაწესებულებებში არ არის საკმარისი იმისთვის, რომ დაკმაყოფილდეს ჯგუფში ბავშვებისა და აღმზრდელპედაგოგების/აღმზრდელების თანაფარდობასთან დაკავშირებული საკანონმდებლო მოთხოვნა18 ამ მოთხოვნების მიხედვით თანაფარდობა უნდა იყოს შემდეგნაირი: ა) 2-დან 3 წლამდე ბავშვების ჯგუფში აღმზრდელ-პედაგოგების/აღმზრდელების ბავშვებთან თანაფარდობა არ უნდა იყოს 1:13-ზე მეტი; ბ) 3-დან 4 წლამდე ბავშვების ჯგუფში აღმზრდელ-პედაგოგების/აღმზრდელების ბავშვებთან თანაფარდობა არ უნდა იყოს 1:15-ზე მეტი; გ) 4-დან 5 წლამდე ბავშვების ჯგუფში აღმზრდელ-პედაგოგების/აღმზრდელების ბავშვებთან თანაფარდობა არ უნდა იყოს 1:15-ზე მეტი; დ) სასკოლო მზაობის პროგრამის ჯგუფში აღმზრდელ-პედაგოგების/აღმზრდელების ბავშვებთან თანაფარდობა არ უნდა იყოს 1:15-ზე მეტი თუმცა, საგანმანათლებლო კადრების სიმცირე ამ მოთხოვნების ამოქმედებამდეც საკმაოდ თვალშისაცემია. 18 ადრეული და სკოლამდელი აღზრდისა და განათლების შესახებ საქართველოს კანონის 22-ე მუხლი. 50 მოკვლევაში მონაწილე მუნიციპალიტეტების წარმომადგენლები საგანმანათლებლო პერსონალის ნაკლებობასთან ერთად ყურადღებას ამახვილებენ სხვა სპეციალისტების (ფსიქოლოგი, სპეციალური პედაგოგი, მეტყველების განვითარების სპეციალისტი და სხვა) მნიშვნელოვან დეფიციტზეც. მეთოდოლოგიურ რესურსი - არის თუ არა დაწესებულებებში არსებული მეთოდოლოგიური რესურსი (პროგრამა, კურიკულუმი, სახელმძღვანელოები და გზამკვლევები პრაქტიკოსებისათვის და სხვა) საკმარისად მრავალფეროვანი იმისათვის, რომ აღმზრდელებმა შეძლონ საგანმანათლებლო და განმავითარებელი პროცესის ხარისხიანად წარმართვა? მოკვლევამ ცხადყო, რომ განათლების სამინისტროსა და საერთაშორისო თუ ადგილობრივი ძალისხმევით არასამთავრობო ბოლო წლების ორგანიზაციებისა მანძილზე და შემუშავდა უნივერსიტეტების მრავალი გზამკვლევი, სახელმძღვანელო და კურიკულუმი. ასეთი რესურსების მაგალითებია:  სასკოლო მზაობის პროგრამა „თამაში სწავლისა და განვითარებისთვის“ პროგრამა - იმ ბავშვებისათვის, რომლებიც წლის ბოლოს ასრულებენ ბაღში სიარულს და სკოლაში სწავლას იწყებენ;  სასკოლო მზაობის პროგრამა „ბასკო“ კივიტას გეორგიკას მიერ შექმნილი პროგრამაა და „თამაშის“ მსგავსად სკოლაში წამსვლელი ბავშვებისთვისაა განკუთვნილი. „ბასკო უმცროსებისთვის“ კი იგივე პრინციპებზე დაფუძნებული კურიკულუმია 2-დან 5-წლამდე ბავშვებისათვის;  „ქართული ენა ეთნიკური უმცირესობების წარმომადგენელი სკოლამდელი ასაკის ბავშვებისთვის: ნენე, დუდუ და წიკო“ დაახლოებით 10 წლის წინ შეიქმნა საქართველოს განათლებისა და მეცნიერების სამინისტროსა და გაეროს ბავშვთა ფონდის თანამშრომლობის საფუძველზე. 51 თუმცა პრობლემას წარმოადგენს, ის რომ ხშირად სკოლამდელ დაწესებულებებს ხელი არ მიუწვდებათ ამ რესურსებზე. იმ შემთხვევაშიც, როცა რესურსები ბაღში ხელმისაწვდომია, ხშირად არ ხდება მათი სწორად გამოყენება, რადგან აღმზრდელებს არ ჰქონიათ საშუალება ამა თუ იმ რესურსს სპეციალისტის დახმარებით ან ტრენინგის საშუალებით გაცნობოდნენ. ინფრასტრუქტურა და მატერიალური-ტექნიკური ბაზა - რამდენად პასუხობს საგანმანათლებლო დაწესებულებათა მატერიალურ-ტექნიკური ბაზა, ინფრასტრუქტურა და საგანმანათლებლო რესურსები ხარისხიანი სწავლებისთვის აუცილებელ მოთხოვნებს? ინფრასტრუქტურის საკითხებთან დაკავშირებით, მიღებული მოსაზრებები საკმაოდ თანმიმდევრული იყო და ერთმნიშვნელოვნად გამოიკვეთა ინფრასტრუქტურის მოწესრიგების აუცილებლობა, რათა დაკმაყოფილდეს დაწესებულებაში სანიტარიულ-ჰიგიენური ნორმების დაცვის წესების მარეგულირებელი ტექნიკური რეგლამენტის, დაწესებულებაში კვების ორგანიზებისა და რაციონის კვებითი ღირებულების დაწესებულების ტექნიკური ნორმების მარეგულირებელი შენობა-ნაგებობის, ბაზის და ტექნიკური ინფრასტრუქტურისა შენობა-ნაგებობის რეგლამენტის და და მატერიალურ- მოწყობის შესახებ ტექნიკური რეგლამენტების მოთხოვნები და ბაღების ფიზიკური გარემო პასუხობდეს ბავშვების საჭიროებებსა და ინტერესებს. სკოლამდელი დაწესებულებების დიდ ნაწილში არ არის საკმარისი რაოდენობის ბავშვის ზომის უსაფრთხო ავეჯი. ასევე მოუწყობელი და საფრთხის შემცველია ბაღების ეზოები სადაც ვხვდებით ძველ, მოხმარებისთვის გამოუსადეგარ ინვენტარს. რიგ შემთხვევებში კვლავ გამოწვევად რჩება სველი წერტილების შენობებში შემოტანა და მათი გამართული მუშაობა. ზოგიერთ ბაღში პრობლემურია გათბობის და ელექტროგაყვანილობის მოწესრიგების საკითხიც. გარდა ამისა, ბაღებს აკლიათ ტექნიკა (კომპიუტერი, პროექტორი, პრინტერი, ფოტოაპარატი და სხვა) და ხშირად არც ინტერნეტზე მიუწვდებათ ხელი. 52 ინდივიდუალიზაცია - როგორ ხდება ბავშვების ინდივიდუალური საჭიროებების, შესაძლებლობების, ინტერესებისა და სხვა თავისებურებების გათვალისწინება დაწესებულების საქმიანობის, განსაკუთრებით კი საგანმანათლებლო და განმავითარებელი პროცესის, დაგეგმვისა და წარმართვისას? ინდივიდუალიზაციის საკითხთან დაკავშირებით მოპასუხეთა უმრავლესობის მოსაზრების შეჯამების საფუძველზე შეგვიძლია დავასკვნათ, რომ იმისათვის, რომ აღმზრდელმა შეძლოს საგანმანათლებლო პროცესებში ბავშვების ინდივიდუალური თავისებურებების გათვალისწინება მას უნდა ქონდეს შესაბამისი ცოდნა, კომპეტენციები და ხელშემწყობი სამუშაო პირობები. ინდივიდუალური მიდგომების დანერგვა ძირითადად ვერ ხერხდება საგანმანათლებლო პერსონალის დაბალი კვალიფიკაციის, დამხმარე მეთოდოლოგიური გადატვირთული ჯგუფების გამო. რესურსის არ არსებობის და თუმცა აქვე ისიც უნდა ითქვას, რომ იმ მუნიციპალიტეტში სადაც ხერხდება ბავშვების ინდივიდუალური თავისებურებების გათვალისწინება, ეს ძირითადად ბავშვებზე დაკვირვების, მშობლებთან თანამშრომლობისა და შესაბამის სპეციალისტების (ფსიქოლოგი, სპეციალური პედაგოგი) ჩართულობის საფუძველზე არის შესაძლებელი. თუმცა აქვე ისიც უნდა ითქვას, რომ იმ მუნიციპალიტეტში სადაც ხერხდება ბავშვების ინდივიდუალური თავისებურებების გათვალისწინება, ეს ძირითადად ბავშვებზე დაკვირვების, მშობლებთან თანამშრომლობისა და შესაბამის სპეციალისტების (ფსიქოლოგი, სპეციალური პედაგოგი) ჩართულობის საფუძველზე არის შესაძლებელი. ერთიანი ეროვნული პროგრამა/კურიკულუმი - უნდა არსებობდეს თუ არა ქვეყანაში ერთიანი პროგრამა/კურიკულუმი/სასწავლო გეგმა, რომლის გამოყენების ვალდებულებაც ექნება ყველა დაწესებულებას მოკვლევის ზოგიერთი მონაწილე ერთიანი ეროვნული კურიკულუმის არსებობას უარყოფითად აფასებს, რადგან, მათი მოსაზრებით, ასეთი დოკუმენტი ზღუდავს მუნიციპალიტეტებისა და ბაღების თავისუფლებას შეარჩიონ ისეთი პროგრამა, 53 რომელიც მაქსიმალურად იქნება მორგებული ბაღის კონტექსტზე. მათი აზრით, ქვეყანაში არსებული სავალდებულო სტანდარტები, რომელიც განსაზღვრავს რა უნდა შეეძლოს და იცოდეს ბავშვმა ადრეული ასაკის სხვადასხვა ეტაპებზე საკმარისია იმისათვის, რომ ქვეყანაში მეტ-ნაკლებად თანაბარი სიტუაცია იყოს და არ მივიღოთ შედეგად ის, რომ სხვადასხვა მუნიციპალიტეტში მცხოვრებ ბავშვებს მკვეთრად განსხავებული უნარები და ცოდნა ჰქონდეთ. ერთიანი სავალდებულო კურიკულუმის მომხრეები კი ძირითადად მუნიციპალიტეტებს წარმოადგენენ და აღნიშნავენ, რომ მსგავსი დოკუმენტი ძალიან დაეხმარებოდა ბაღებს ხარისხიანი სკოლამდელი განათლების მიწოდებაში. თუმცა ზეპირ მოსმენებსა და მიღებულ მოსაზრებებში არ დაფიქსირებულა ამ მოსაზრების გასამყარებელი არგუმენტი. საკანონმდებლო ცვლილებები - გთხოვთ, ჩამოთვალოთ ადრეული და სკოლამდელი აღზრდისა და განათლების შესახებ კანონში შესატანი ცვლილებები, რომლებიც ხელს შეუწყობს ყველა ბავშვისათვის ხარისხიანი სკოლამდელი განათლების თანაბრად მიწოდებას. შემოთავაზებული საკანონმდებლო ცვლილებები ძირითადად ეხება ისეთ საკითხებს როგორებიცაა ტერმინთა განმარტება, დაფინანსების მოდელი და მოცულობა, ინკლუზიური განათლება, ხელმისაწვდომობის ზრდა, მომსახურების ალტერნატიული დაწესებულებების თანამშრომელთა ფორმები, უწყვეტი პროფესიული განვითარების სისტემა, ბილინგვური/მულტილინგვური პროგრამები, ტრანსპორტირების უზრუნველყოფა, ჯგუფების შემადგენლობა და თანაფარდობა და სხვა. ამ საკითხზე მიღებულ მოსაზრებებს შორის მნიშვნელოვანია ორი ორგანიზაციის მიერ მოწოდებული საკანონმდებლო ცვლილებების 54 პაკეტი, სადაც დეტალურადაა გაწერილი თუ რა ცვლილება უნდა შევიდეს კანონის კონკრეტულ მუხლში და რა გარემოება იწვევს შემოთავაზებული ცვლილების საჭიროებას.19 ავტორიზაციის პროცესის ხელშეწყობა - რა ნაბიჯები უნდა გადადგას პარლამენტმა, ცენტრალურმა და ადგილობრივმა ხელისუფლებამ, იმისათვის რომ დაიწყოს ავტორიზაციის პროცესი. გთხოვთ, მოგვაწოდოთ დეტალური, არგუმენტირებული წინადადებები. ჩართულ მხარეთა განცხადებით ავტორიზაციის პროცესის განხორციელებისთვის საჭიროა საქართველოს მთავრობამ მიიღოს კანონით განსაზღვრული ის ნორმატიული აქტები, რომლის საფუძველზეც უნდა მოხდეს ავტორიზაციის პროცესის წარმართვა. საუბარია კანონის მუხლი 7-ის ბ), ზ) და ი) პუნქტებით გათვალისწინებულ დოკუმენტებზე. კერძოდ:  დაწესებულების შენობა-ნაგებობის, ინფრასტრუქტურისა და მატერიალურტექნიკური ბაზის და შენობა-ნაგებობის მოწყობის შესახებ ტექნიკური რეგლამენტი;  მუნიციპალიტეტის მიერ დაწესებულებათა რეესტრის წარმოების წესისა და ამ რეესტრში შესატანი მონაცემებისა და ინდიკატორების ჩამონათვალი;  დაწესებულების ავტორიზაციის წესი. მოკვლევის ფარგლებში გამოვლინდა ცენტრალური დონის ავტორიზაციის პროცესის ხელშემწყობი რგოლის გაჩენის აუცილებლობა. მოსაზრებათა ავტორები გვთავაზობენ, რომ საქართველოს მთავრობამ დააკომპლექტოს ექსპერტთა გუნდი, რომელიც პასუხისმგებელი იქნება მუნიციპალიტეტებისათვის ავტორიზაციის წესის გაცნობაზე და ადგილობრივი სპეციალისტების სტანდარტების შინაარსსა და მათი აღსრულების 19 ამ დოკუმენტების ელექტრონული ვერსიები http://www.parliament.ge/ge/ajax/downloadFile/141319/HR_LAB 55 ხელმისაწვდომია შემდეგ მისამართზე შემოწმებასთან დაკავშირებულ საკითხებში გადამზადებაზე. გუნდის ასევე უნდა ეკისრებოდეს ავტორიზაციის პროცესში მუნიციპალიტეტების კონსულტირების ვალდებულებაც. კერძო ბაღები - სკოლამდელი აღზრდის მიმართულებით ოპერირებს არაერთი კერძო ორგანიზაცია, რომელთაც არ აქვთ კერძო ბაღის სტატუსი, თუმცა ახორციელებენ სკოლამდელ სააღმზრდელო საქმიანობას, გთხოვთ მოგვაწოდოთ მოსაზრებები მათი საქმიანობის რეგულირებასთან დაკავშირებით; კერძო ბაღების მუშაობასთან დაკავშირებით მიღებული მოსაზრებების ანალიზის საფუძველზე იკვეთება კერძო ორგანიზაციების სკოლამდელი განათლების სისტემაში ჩართვის გადაუდებელი საჭიროება და ამ დაწესებულებების ავტორიზაციის აუცილებლობა. სკოლამდელი განათლების კერძო სექტორის განვითარების მიზნით უნდა მოხდეს სფეროს დაფინანსების ისეთი მოდელის შემოღება, რომელიც საშუალებას მისცემს კერძო ბაღებს მიიღონ სკოლამდელ განათლებაზე გამოყოფილი სახელმწიფო დაფინანსება. ასევე, კერძო სექტორის სისტემაში შემოყვანისა და განვითარებისთვის შეიძლება მიზანშეწონილი იყოს, გადაწყვეტილებების მიმღებებმა განიხილონ სავალდებულო სასკოლო მზაობის პროგრამების შემოღების შესაძლებლობა. კანონის აღსრულება - გთხოვთ, მოგვაწოდოთ თქვენი ინფორმაცია/მოსაზრებები „ადრეული და სკოლამდელი აღზრდისა და განათლების შესახებ“ საქართველოს კანონის აღსრულებასთან დაკავშირებით (მუხლები, რომლებიც წარმატებით აღსრულდა/ვერ აღსრულდა და მიზეზები); კანონის აღსრულების მიმართულებით მოპასუხეებმა წარმოადგინეს იმ კონკრეტული მუხლების ჩამონათვალი, რომელთა აღსრულებაც კვლავ გამოწვევად რჩება. ეს მუხლები ძირითადად ეხება ავტორიზაციის წესის და სხვა მარეგულირებელი დოკუმენტების დამტკიცებას, ჯგუფებში ბავშვთა მაქსიმალური რაოდენობასა და აღმზრდელ-პედაგოგთა მინიმალური ანაზღაურებას. არ აღსრულებულა ბავშვთა 56 ძალადობისაგან დაცვასთან, მეთოდოლოგიური რესურსების შემუშავებასთან და საკონსულტაციო საბჭოების მუშაობასთან დაკავშირებული რიგი ვალდებულებები. კანონით დადგენილი რომელი ვალდებულება, კერძოდ ნორმატიული აქტი არ არის გამოცემული სამინისტროს მიერ და რატომ? განათლების სამინისტროს მიერ მოწოდებული ინფორმაციის თანახმად სამინისტრომ ვალდებულებების ფარგლებში, კანონით გათვალისწინებული ყველა ნორმატიული აქტი დაამტკიცა. რამდენად შეესაბამება აღმზრდელ-პედაგოგთა პროფესიული სტანდარტი ადრეული და სკოლამდელი განათლების სახელმწიფო სტანდარტს? მოსაზრებების წარმდგენთა აბსოლუტური უმრავლესობა თანხმდება, რომ დამტკიცებული აღმზრდელ-პედაგოგთა პროფესიული სტანდარტი შესაბამისობაშია ადრეული და სკოლამდელი განათლების სახელმწიფო სტანდარდთან. რა გამოწვევების წინაშე დადგა ადრეული და სკოლამდელი განათლების სისტემა COVID-19-ის გავრცელებასთან ერთად? მიღებული მოსაზრებების ანალიზის საფუძველზე შეგვიძლია დავასკვნათ, რომ პანდემიის გავრცელებამ არასახარბიელო კიდევ მდგომარეობა უფრო და დაამძიმა გაამწვავა დაწესებულებების პრობლემები თითქმის ისედაც ყველა მიმართულებით. ბაღებს გაუჭირდათ საგანმანათლებლო პროცესის უწყვეტობის უზრუნველყოფა. ამის მიზეზს კი შესაბამისი მეთოდოლოგიური და მატერიალურტექნიკური რესურსის (ტექნიკა, წვდომა ინტერნეტთან) ნაკლებობა წარმოადგენდა. ასევე ხელის შემშლელი ფაქტორი აღმოჩნდა თანამშრომელთა საგანმანთლებლო პროცესის დისტანციურად წარმართვასთან დაკავშირებული და საინფორმაციო ტექნოლოგიების გამოყენებისათვის აუცილებელი კომპეტენციების სიმცირე. ონლაინ რეჟიმში ბავშვებისა და მათი მშობლების მხარდაჭერას ხელს უშლის ის გარემოება, 57 რომ ოჯახების დიდ ნაწილს არ აქვს კომპიუტერი, ინტერნეტი და საგანმანათლებლო მასალა. ვინაიდან სკოლამდელი ასაკის ბავშვებისათვის არ არის მიზანშეწონილი ეკრანთან დიდი ხნის გატარება ზოგიერთი მოსაზრების ავტორის აზრით, ონლაინ აქტივობების უშუალოდ ბავშვებისთვის შეთავაზება ნაკლებად მიზანშეწონილია. 58 თავი 4 მოკვლევის პროცესში გამოვლენილი მიგნებები მოკვლევის ფარგლებში დაინტერესებულ მხარეთა მიერ წარმოდგენილი ინფორმაციისა და ზეპირი მოსმენების პროცესში გამოთქმული მოსაზრებების ანალიზის საფუძველზე გამოვლინდა მოკვლევის მიგნებები. მიგნებები მიემართება, როგორც სკოლამდელი აღზრდის სფეროში არსებულ გამოწვევებს, ასევე სფეროს გაჯანსაღებასთან დაკავშირებულ ინიციატივებს. ხელმისაწვდომობა მიგნება N 1 მოკვლევის ფარგლებში მიღებული მოსაზრებების ანალიზის საფუძველზე გამოიკვეთა ადრეულ და სკოლამდელ განათლებაზე თანაბარი ხელმისაწვდომობის პრობლემა. ბავშვთა ხელმისაწვდომობა განსხვავებულია გეოგრაფიული არეალის მიხედვით, ასევე სხვადასხვა მოწყვლად ჯგუფებში. მაგალითად: სოფლად მცხოვრებ ბავშვებს, ეროვნული უმცირესობების წარმომადგენლებს, სპეციალური საგანმანათლებლო საჭიროებების მქონე ბავშვებს. ისინი არასრულფასოვნად არიან ჩართული სკოლამდელ განათლებაში. მიგნება N 2 ხარისხიან განათლებაზე ხელმისაწვდომობას ამცირებს დიდ ქალაქებში არსებულ სკოლამდელი განათლების დაწესებულებების გადატვირთული პროფესიულ კადრთა სიმცირე და დაბალი კომპეტენცია. 59 ჯგუფები, მიგნება N 3 მიუხედავად იმისა, რომ სკოლამდელი აღზრდისა და განათლების შესახებ საქართველოს კანონით განსაზღვრულია აღმზრდელ-პედაგოგებისა და აღსაზრდელების თანაფარდობის სავალდებულო ფორმა (ა) 2-დან 3 წლამდე ბავშვების ჯგუფში აღმზრდელ-პედაგოგების/აღმზრდელების ბავშვებთან თანაფარდობა არ უნდა იყოს 1:13-ზე მეტი ბ) 3-დან 4 წლამდე ბავშვების ჯგუფში აღმზრდელ- პედაგოგების/აღმზრდელების ბავშვებთან თანაფარდობა არ უნდა იყოს 1:15-ზე მეტი გ) 4-დან 5 წლამდე ბავშვების ჯგუფში აღმზრდელ-პედაგოგების/აღმზრდელების ბავშვებთან თანაფარდობა არ უნდა იყოს პროგრამის ჯგუფში 1:15-ზე მეტი დ) სასკოლო მზაობის აღმზრდელ-პედაგოგების/აღმზრდელების ბავშვებთან თანაფარდობა არ უნდა იყოს 1:15-ზე მეტი) მისი მიღწევა ვერ ხერხდება. მიგნება N 4 მოკვლევის პროცესში, თანაბარი ხელმისაწვდომობის მნიშვნელოვან გამოწვევად გამოიკვეთა სხვადასხვა მუნიციპალიტეტებს შორის სკოლამდელი აღზრდის დაწესებულებებში კვების, ინფრასტრუქტურის, ინვენტარისა და თანამშრომელთა ანაზღაურების არაერთგვაროვნება. სკოლამდელი აღზრდის დაწესებულებების დაფინანსება მიგნება N 5 სკოლამდელი აღზრდისა და განათლების დაწესებულებების დაფინანსების ერთიანი მოდელის არ არსებობა, მათი დაფინანსება ხდება ადგილობრივი ბიუჯეტიდან იწვევს ბაღების დაფინანსების სხვადასხვაგვარ ფორმას, რის გამოც განსხვავდება ბაგაბაღების ფიზიკური გარემო და თანამშრომელთა ანაზღაურება. 60 მიგნება N 6 სკოლამდელი აღზრდის დაწესებულებებისთვის განსაზღვრული ბიუჯეტის შემუშავების პროცესში მუნიციპალიტეტები არ აწარმოებენ და შესაბამისად, არ იყენებენ საგანმანათლებლო დაწესებულებების საჭიროების კვლევას. მიგნება N 7 სკოლამდელ განათლებაზე ყველა ბავშვის თანაბარი ხელმისაწვდომობის დამაბრკოლებელი ფაქტორია მუნიციპალიტეტების მიერ ბაღებისთვის დაფინანსების განსხვავებული პრინციპი. სკოლამდელი აღზრდის დაწესებულებების რაოდენობა მიგნება N 8 მოკვლევაში მონაწილე პირთა უმრავლესობის მოსაზრება სააღმზრდელო დაწესებულებების რაოდენობასთან დაკავშირებით ემთხვევა ზემოთ მოყვანილი კვლევების შედეგებს, რომელთა თანახმადაც არსებული ბაღები ვერ აკმაყოფილებენ სკოლამდელ განათლებაზე მოსახლეობის მოთხოვნას და სურვილის მიუხედავად ბევრი ბავშვი სკოლამდელი განათლების გარეშე რჩება. მოპასუხეები საუბრობდნენ სოფლად ბაღების არ არსებობასა და დიდ ქალაქებში გადატვირთული ჯგუფების პრობლემებზე. 61 კოორდინაცია სახელმწიფო უწყებებს შორის სკოლამდელი აღზრდის დაწესებულებების მართვის პროცესში მიგნება N 9 ქვეყანაში არ კოორდინაციის არსებობს და ცენტრალურ და ადგილობრივ ორგანოებს ანგარიშვალდებულების მექანიზმები. ასევე, შორის ცენტრალურ მთავრობას ჯერაც არ დაუმტკიცებია კანონით გათვალისწინებული ის რეგულაციები, რომლებიც სხვადასხვა უწყებების ჩართულობას მოითხოვს. სკოლამდელი აღზრდის დაწესებულების ავტონომია მიგნება N 10 საქართველოს ბაღების უმრავლესობა არ არის ავტონომიური, იმართება გაერთიანებების მიერ, არ აქვს საკუთარი ბიუჯეტი, რომლის თავად განკარგვასაც შეძლებს, ვერ იღებს გადაწყვეტილებას შესყიდვებთან დაკავშირებით და პროცესი ბაგა-ბაღებისთვის მოუქნელია. მაგალითად, რაიმეს შესყიდვის საჭიროების გაჩენის შემთხვევაში დაწესებულებას არ აქვს ამ შესყიდვის დამოუკიდებლად განხორციელების შესაძლებლობა და მიმართავს ბაგა-ბაღების გაერთიანებას. ხშირად ეს პროცესი დროში იწელება და ბაღი სასურველ საქონელსა თუ მომსახურებას ხანგძლივი პერიოდის განმავლობაში ვერ იღებს დროულად. მშობლებსა და ადგილობრივ თემთან თანამშრომლობა მიგნება N 11 მშობლების მხრიდან ინტერესის ნაკლებობა და აღმზრდელთა მიერ მშობლებთან ინდივიდუალური შეხვედრების საჭიროების 62 გაუცნობიერებლობა შეიძლება მივიჩნიოთ მშობლების ბაღში მიმდინარე პროცესებში დაბალი ჩართულობის მიზეზად. კვება და სანიტარია-ჰიგიენა მიგნება N 12 მოკვლევის შედეგად გამოიკვეთა, რომ კვებისა და ჰიგიენურ-სანიტარული ნორმების მიმართულებით ბოლო წლებში მნიშვნელოვანი გაუმჯობესება შეინიშნება, რაც ერთის მხრივ შეიძლება მონიტორინგის იყოს ხოლო სურსათის ეროვნული სააგენტოს რეგულარული მეორეს მხრივ ზოგიერთი ბაღის ინფრასტრუქტურის მოწესრიგების შედეგი. როგორც სურსათის ეროვნული სააგენტო გვატყობინებს, ბაღებში სულ უფრო და უფრო მცირდება სურსათის უვნებლობის ნორმებთან შეუსაბამობების აღმოჩენის შემთხვევები. მიგნება N 13 მოკვლევამ ცხადყო, რომ ხშირად ბაღებში, სივრცის სიმცირის გამო, ვერ ხერხდება სასადილო ოთახების მოწყობა, ხოლო არსებული სასადილოები ხშირად არ არის ბავშვების რაოდენობისა და მათი ასაკობრივი თავისებურებების შესაბამისი. მიგნება N 14 მოკვლევამ გამოკვეთა, რომ პრობლემურია სათამაშოების დასუფთავების სიხშირე, რომელიც საკმაოდ განსხვავდება საბავშვო ბაღების მიხედვით და ძირითადად, ხორციელდება კვირაში ერთხელ ან ორ კვირაში ერთხელ, რაც არ შეესაბამება ტექნიკური რეგლამენტით დადგენილ მოთხოვნას. 63 მიგნება N 15 მოკვლევის შედეგად დადგინდა, რომ საპირფარეშოების აბსოლუტურ უმრავლესობაში არ არის დაცული საპირფარეშოს დასუფთავებისთვის განკუთვნილი ინვენტარის შენახვის წესი. საგანმანათლებლო პერსონალის პროფესიული განვითარება მიგნება N 16 თემატური მოკვლევის მონაწილეები თანხმდებიან იმაზე, რომ საგანმანათლებლო პერსონალის პროფესიული განვითარებების შესაძლებლობები საკმაოდ შეზღუდულია. ხოლო იმ ტრენინგების უმრავლესობა, რომლებიც აღმზრდელებსა და/ან მათ თანაშემწეებს აქვთ გავლილი ძირითადად ტარდება თავად გაერთიანებების მეთოდისტების ან საერთაშორისო და არასამთავრობო ორგანიზაციების მიერ. პროფესიული განვითარების შესაძლებლობები კიდევ უფრო ნაკლებად არის ხელმისაწვდომი ბაღების სხვა თანამშრომელთათვის. მიგნება N 17 მოკვლევამ ცხადყო, რომ აღმზრდელთა გარკვეულ ნაწილს საერთოდ არ გაუვლია რაიმე სახის გადამზადება ბაღში მუშაობის განმავლობაში. ხოლო იმ აღმზრდელთა შემთხვევაში ვინც გადამზადებულია, მიწოდებული ტრენინგების ყოველთვის არ პასუხობს მათ საჭიროებებსა და ინტერესებს. პერსონალისთვის პროფესიული განვითარების შინაარსი საგანმანთლებლო შესაძლებლობების დაბალ ხელმისაწვდომობაზე მეტყველებს ის ფაქტიც, რომ მუნიციპალიტეტების დიდი ნაწილი ძალიან მცირე დაფინანსებას გამოყოფს პერსონალის გადამზადებისთვის. 64 მიგნება N 18 მოკვლევამ ასევე გამოავლინა ამ მიმართულებით წინგადადგმული ნაბიჯები, რაც იმაზე მიუთითებს, რომ ქვეყანაში ვითარდება როგორც პროფესიული მომზადების ასევე გადამზადების პროგრამები. საუნივერსიტეტო პროგრამების განვითარების მიზნით, განათლების ხარისხის განვითარების ეროვნულმა ცენტრმა დარგობრივი მახასიათებლები დაამტკიცა დოკუმენტი, რის სკოლამდელი განათლების საფუძველზე საქართველოს რამდენიმე უნივერსიტეტმა შექმნა სკოლამდელი განათლების მიმართულებით უმაღლესი საგანმანათლებლო პროგრამების პროექტები. მას შემდეგ რაც აღნიშნული პროგრამები გაივლიან აკრედიტაციას უნივერსიტეტებს შეეძლებათ ამ პროგრამებზე პირველი სტუდენტების მიღება. რაც შეეხება არსებული კადრების გადამზადების პროგრამებს, მასწავლებელთა პროფესიული განვითარების ეროვნულმა ცენტრმა შექმნა აღმზრდელ-პედაგოგთა პროფესიული განვითარების ტრენინგ-მოდული, რომლის გავლაც აუცილებელია აღმზრდელ-პედაგოგის სტატუსის მიღების მსურველი აღმზრდელებისთვის. ცენტრმა ასევე შეარჩია ტრენინგ-მოდულის მიწოდების მსურველი ორგანიზაციები, რომელთა გადამზადების შემდეგაც მუნიციპალიტეტები შეძლებენ ამ ორგანიზაციებისგან აღმზრდელების ტრენინგების მომსახურების მიღებას. საგანმანათლებლო პერსონალის რაოდენობა მიგნება N 19 მოკვლევის ფარგლებში მიღებული მოსაზრებების თანახმად გამოიკვეთა, რომ საგანმანათლებლო პერსონალის რაოდენობა სკოლამდელი აღზრდის დაწესებულებებში არ არის საკმარისი იმისთვის, რომ დაკმაყოფილდეს ჯგუფში ბავშვებისა და აღმზრდელ-პედაგოგების/აღმზრდელების 65 თანაფარდობასთან დაკავშირებული საკანონმდებლო მოთხოვნა. თუმცა, საგანმანათლებლო კადრების სიმცირე ამ მოთხოვნების ამოქმედებამდეც საკმაოდ თვალშისაცემია. ეს პრობლემა განსაკუთრებით ეხება აღმზრდელთა თანაშემწეებს, რომლებსაც შესაბამისი კადრების სიმცირის გამო ხშირად დალაგებისა და დასუფთავების ფუნქცია ეკისრებათ. მიგნება N 20 მოკვლევაში მონაწილე მხარეები საგანმანათლებლო პერსონალის ნაკლებობასთან ერთად ყურადღებას ამახვილებენ სხვა სპეციალისტების (ფსიქოლოგი, სპეციალური პედაგოგი, მეტყველების განვითარების სპეციალისტი და სხვა) მნიშვნელოვან დეფიციტზეც. ხოლო დამაკმაყოფილებელია, იქ სადაც პერსონალის პრობლემას ამ რაოდენობა მეტ-ნაკლებად დაბალი კვალიფიკაცია კადრების წარმოადგენს. მეთოდოლოგიურ რესურსი მიგნება N 21 მოკვლევამ ცხადყო, რომ განათლების სამინისტროსა და საერთაშორისო თუ ადგილობრივი ძალისხმევით არასამთავრობო ბოლო წლების ორგანიზაციებისა მანძილზე და შემუშავდა უნივერსიტეტების მრავალი გზამკვლევი, სახელმძღვანელო და კურიკულუმი. თუმცა პრობლემას ის წარმოადგენს, რომ ხშირად სკოლამდელ დაწესებულებებს ხელი არ მიუწვდებათ ამ რესურსებზე. იმ შემთხვევაშიც, როცა რესურსები ბაღში ხელმისაწვდომია, ხშირად არ ხდება მათი სწორად გამოყენება, რადგან აღმზრდელებს არ ჰქონიათ საშუალება ამა თუ იმ რესურსს სპეციალისტის დახმარებით ან ტრენინგის საშუალებით გაცნობოდნენ. 66 ინფრასტრუქტურა და მატერიალური-ტექნიკური ბაზა მიგნება N 22 გამოიკვეთა ინფრასტრუქტურის მოწესრიგების გადაუდებელი აუცილებლობა, რათა დაკმაყოფილდეს ინფრასტრუქტურის რეგლამენტების ფიზიკური გარემო პასუხობდეს ბავშვების მოთხოვნები და ბაღების საჭიროებებსა და ინტერესებს. სკოლამდელი დაწესებულებების დიდ ნაწილში არ არის საკმარისი რაოდენობის ბავშვის ზომის უსაფრთხო ავეჯი. ასევე მოუწყობელი და საფრთხის შემცველია ბაღების ეზოები სადაც ვხვდებით ძველ, მოხმარებისთვის გამოუსადეგარ ინვენტარს. რიგ შემთხვევებში კვლავ გამოწვევად რჩება სველი წერტილების შენობებში შემოტანა და მათი გამართული მუშაობა. რომ პრობლემურია გათბობის და ელექტროგაყვანილობის მოწესრიგების საკითხიც. მიგნება N 23 მოკვლევის შედეგად გამოვლინდა, სკოლამდელი აღზრდის დაწესებულებებს აქვთ გამართული მატერიალურ-ტექნიკური ბაზის ნაკლებობა (კომპიუტერი, პროექტორი, პრინტერი, ფოტოაპარატი და სხვა) და ხშირად არც ინტერნეტზე მიუწვდებათ ხელი. აღსაზრდელების ინდივიდუალური საჭიროებების, შესაძლებლობების, ინტერესებისა და სხვა თავისებურებების გათვალისწინება მიგნება N 24 მოკვლევის შედეგად გამოიკვეთა, რომ ინდივიდუალური მიდგომების დანერგვა ძირითადად ვერ ხერხდება საგანმანათლებლო პერსონალის დაბალი კვალიფიკაციის, დამხმარე მეთოდოლოგიური რესურსის არ არსებობის და გადატვირთული ჯგუფების გამო. თუმცა იმ მუნიციპალიტეტში სადაც ხერხდება ბავშვების ინდივიდუალური თავისებურებების გათვალისწინება, ეს 67 ძირითადად ბავშვებზე დაკვირვების, მშობლებთან თანამშრომლობისა და შესაბამის სპეციალისტების (ფსიქოლოგი, სპეციალური პედაგოგი) ჩართულობის საფუძველზე არის შესაძლებელი. კერძო სკოლამდელი აღზრდის დაწესებულებები მიგნება N 25 მოკვლევის შედეგად გამოვლინდა, რომ იმ ორგანიზაციების უმრავლესობა, რომლებიც ბაზარზე ოპერირებენ, როგორც კერძო ბაღები არ არიან რეალურად ჩართული სკოლამდელი აღზრდის სისტემაში, რაც გულისხმობს რომ არ არიან დარეგისტრირებული, როგორც კერძო სკოლამდელი აღზრდის დაწესებულება, შესაბამისად მათ არ ეხებათ ავტორიზაციის პროცესიც. „ადრეული და სკოლამდელი აღზრდისა და განათლების შესახებ“ საქართველოს კანონის აღსრულება მიგნება N 26 მოკვლევის შედეგად გამოიკვეთა, რომ არ აღსრულდა კანონით გათვალისწინებული შემდეგი მოთხოვნები:  28-ე მუხლის ვალდებულება პუნქტით 1-ლი პუნქტის „ა“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული ავტორიზაციის წესის დადგენის თაობაზე. ასევე, ამავე განსაზღვრული ვალდებულებები სხვა მარეგულირებელი დოკუმენტების დამტკიცების შესახებ;  22-ე მუხლით გათვალისწინებული ვალდებულება ჯგუფის მოცულობის და აღმზრდელ-პედაგოგების/ აღმზრდელების შესახებ; 68 ბავშვებთან თანაფარდობის  24-ე მუხლითა და 28-ე მუხლის მე-2 პუნქტით გათვალისწინებული ვალდებულებები აღმზრდელ-პედაგოგის შრომის ანაზღაურების საბაზისო ზღვრული ოდენობის განსაზღვრის შესახებ;  მე-6 მუხლით გათვალისწინებული ვალდებულებები ბავშვთა მიმართ ძალადობისაგან დაცვასთან დაკავშირებით;  მე-8 მუხლის „დ“ პუნქტით გათვალისწინებული ვალდებულება მეთოდოლოგიური რესურსების შემუშავებასთან დაკავშირებით;  მე-18 მუხლით გათვალისწინებული რიგი ვალდებულებები საკონსულტაციო საბჭოების მუშაობასთან დაკავშირებით. აღმზრდელ-პედაგოგთა პროფესიული სტანდარტის შესაბამისობა ადრეული და სკოლამდელი განათლების სახელმწიფო სტანდარტთან მიგნება N 27 მოკვლევის პროცესში შემოსული მოსაზრებების ანალიზის შედეგად გამოიკვეთა, რომ აღმზრდელ-პედაგოგთა პროფესიული სტანდარტი შესაბამისობაშია ადრეული და სკოლამდელი განათლების სახელმწიფო სტანდარდთან. ადრეული და სკოლამდელი განათლების სისტემა COVID-19-ის პირობებში მიგნება N 28 COVID-19-ის პირობებში სკოლამდელი აღზრდის დაწესებულებებმა მეთოდოლოგიური და მატერიალურ-ტექნიკური რესურსის (ტექნიკა, წვდომა ინტერნეტთან) ნაკლებობის გამო, ძირითად შემთხვევაში, საგანმანათლებლო პროცესის უწყვეტობის უზრუნველყოფა. 69 ვერ მოახერხეს მიგნება N 29 საგანმანათლებლო პროცესის ხელის შემშლელ ფაქტორად გამოიკვეთა თანამშრომელთა საგანმანთლებლო პროცესის დისტანციურად წარმართვასთან დაკავშირებული და საინფორმაციო ტექნოლოგიების გამოყენებისათვის აუცილებელი კომპეტენციების ნაკლებობა. მიგნება N 30 აღსაზრდელების ნაწილს არ მიუწვდება ხელი კომპიუტერთან, ინტერნეტთან და საგანმანათლებლო მასალასთან, რამაც შეაფერხა მათი საგანმანათლებლო პროცესში ჩართულობა. 70 თავი 5 რეკომენდაციები თემატური მოკვლევის ფარგლებში შესწავლილი დოკუმენტების, დასაბუთებული წერილობითი მოსაზრებებსა და ზეპირ მოსმენებზე მიღებული ინფორმაციის საფუძველზე შემუშავდა რეკომენდაციები. რეკომენდაციები განკუთვნილია ყველა იმ უწყებისთვის, რომელსაც გარკვეული ვალდებულება და უფლებამოსილება ეკისრებათ ადრეულ და სკოლამდელ განათლებასთან მიმართებაში. აღსანიშნავია, რომ მოკვლევის პროცესში არ გამოკვეთილა ისეთი საკითხი, რომელიც ქვეყნის გაცხადებულ სახელმწიფო პოლიტიკასთან შეუსაბამოა. N რეკომენდაცია რეკომენდაციის ადრესატი ვადა ხელმისაწვდომობა 1 2 ცენტრალური სახელისუფლებო უწყებებისა და მუნიციპალური ორგანოების ჩართულობით განისაზღვროს ხარისხიან სკოლამდელ განათლებაზე ხელმისაწვდომობის უზრუნველყოფის პოლიტიკა, შესაბამისი სტრატეგიით, სამოქმედო გეგმითა და ბიუჯეტით, რომელიც განსაკუთრებულ ყურადღებას დაუთმობს მოწყვლადი ბავშვების ჩართვას სკოლამდელ განათლებაში. საქართველოს მთავრობა საქართველოს განათლების, მეცნიერების, სპორტისა და კულტურის სამინისტრო ადგილობრივი თვითმართველობ ის ორგანოები შემუშავდეს ბილინგვური/მულტილინგვური საქართველოს განათლების პროგრამები და რესურსები, განათლების, რომლებიც უზრუნველყოფენ ბავშვებისთვის მეცნიერების, 71 2021 2021 როგორც ქართული ასევე სწავლებას. მშობლიური ენის სპორტისა კულტურის სამინისტრო და ადგილობრივი თვითმართველობ ის ორგანოები 3 შეიქმნას სკოლამდელი განათლების ხარჯთეფექტიანი ალტერნატიული პროგრამების შემუშავებისა და დანერგვის სამართლებრივი საფუძვლები და მოხდეს ამ პროგრამების დანერგვა. საქართველოს პარლამენტი 2021-2022 საქართველოს განათლების, მეცნიერების, სპორტისა და კულტურის სამინისტრო ადგილობრივი თვითმართველობ ის ორგანოები 4 შემუშავდეს და დაინერგოს სკოლამდელი განათლების დაფინანსების ისეთი მოდელი, რომელიც საშუალებას მისცემს სახელმწიფოს დააფინანსოს კერძო დაწესებულებები. ასეთი მოდელი შეიძლება იყოს ეგრედ წოდებული ვაუჩერული დაფინანსების მოდელი საქართველოს პარლამენტი 2021-2022 საქართველოს განათლების, მეცნიერების, სპორტისა და კულტურის სამინისტრო ადგილობრივი თვითმართველობ ის ორგანოები მართვა და პერსონალი N რეკომენდაცია რეკომენდაციის ადრესატი 5 შეიქმნას ცენტრალური დონის მაკოორდინირებელი ორგანო, რომლის ფუნქციაც იქნება როგორც კანონისა და კანონქვემდებარე აქტების აღსრულებასთან დაკავშირებულ საკითხებზე ცენტრალურ 72 საქართველოს მთავრობა საქართველოს პარლამენტი ვადა 2021 სახელისუფლებლო ორგანოებს შორის კოორდინაცია, ასევე მუნიციპალიტეტების მხარდაჭერა კანონისა და სახელმწიფო სტანდარტების დანერგვის საკითხებში და ამ სტანდარტების დანერგვის პროცესის მონიტორინგი. 6 სკოლამდელი განათლების დაწესებულებები ადგილობრივი დაფუძნდეს დამოუკიდებელ სტრუქტურულ თვითმართველობ ერთეულებად. ის ორგანოები 2021 7 დაწესებულების პერსონალი გადამზადდეს ადგილობრივი მშობლებსა და თემთან ურთიერთობისა და თვითმართველობ თანამშრომლობის გაძლიერების საკითხებზე. ის ორგანოები 2021 8 დაიგეგმოს და განხორციელდეს ბავშვების განვითარების თავისებურებებისა და სკოლამდელი განათლების საკითხების შესახებ მშობლებისა და ადგილობრივი თემის ინფორმირების აქტივობები; საქართველოს 2021 განათლების მეცნიერების, კულტურისა და სპორტის სამინისტრო ადგილობრივი თვითმართველობ ის ორგანოები 9 10 შეიქმნას სკოლამდელი დაწესებულებების საგანმანათლებლო პერსონალის პროფესიული განვითარების სისტემა, რომელიც ერთის მხრივ უზრუნველყოფს პროფესიაში შესვლის მსურველთათვის განათლების მიწოდებას, ხოლო მეორეს მხრივ - სფეროში უკვე დასაქმებული კადრების გადამზადებას. ამასთან მნიშვნელოვანია, რომ ეს სისტემა მოიცავდეს აღმზრდელთა პროფესიული განვითარების აქტივობებში მონაწილეობის წახალისების მექანიზმებს. საქართველოს 2021 განათლების, მეცნიერების, სპორტისა და კულტურის სამინისტრო ადგილობრივი თვითმართველობ ის ორგანოები საგანმანათლებლო პერსონალის გადამზადების ადგილობრივი მიზნით მუნიციპალური ბიუჯეტიდან გამოიყოს თვითმართველობ ფინანსური რესურსი, რომლის მოცულობაც ის ორგანოები პერსონალის შრომის ანაზღაურებისთვის გათვალისწინებული საბიუჯეტო ასიგნებების 73 2021 საერთო მოცულობის პროცენტი იქნება. სულ მცირე ერთი 11 განისაზღვროს აღმზრდელ-პედაგოგის შრომის საქართველოს ანაზღაურების საბაზისო ზღვრული ოდენობა. მთავრობა 2021 12 შემუშავდეს/განხორციელდეს აღმზრდელ- ადგილობრივი პედაგოგთა/აღმზრდელთა ბავშვებთან კანონით თვითმართველობ განსაზღვრული თანაფარდობის ეტაპობრივად ის ორგანოები მიღწევის სამოქმედო გეგმა. 2021 საგანმანათლებლო პროცესი N რეკომენდაცია რეკომენდაციის ადრესატი 13 დაიგეგმოს პროფესიული განვითარების მრავალფეროვანი ღონისძიებები (ტრენინგი, ადგილზე კონსულტირება, ზედამხედველობა, და სხვა) საგანმანთლებლო პერსონალისთვის. ამ ღონისძიებების თემატიკა უნდა ეფუძნებოდეს კონკრეტული ბაღისა და თანამშრომელთა საჭიროებებს. საქართველოს 2021-2022 განათლების, მეცნიერების, კულტურისა და სპორტის სამინისტრო 14 ინკლუზიური და ბილინგვური/მულტილინგვური განათლების პრინციპების გათვალისწინებით შემუშავდეს მეთოდოლოგიური რესურსი არაქართულენოვანი ბაღებისათვის. საქართველოს 2021-2022 განათლების, მეცნიერების, კულტურისა და სპორტის სამინისტრო 15 გაიზარდოს სათამაშოების, საკანცელარიო ადგილობრივი მასალისა და სხვა საგანმანათლებლო და თვითმართველობ განმავითარებელი რესურსების შეძენისათვის ის ორგანოები გამოყოფილი ფინანსური რესურსის ოდენობა. 16 მუდმივ რეჟიმში განახლდეს შემუშავებული საქართველოს 2021-2022 საგანმანათლებლო რესურსების სია, რომელიც განათლების, მიეწოდებათ მუნიციპალიტეტებსა და ბაღებს. მეცნიერების, კულტურისა და სპორტის სამინისტრო 74 ვადა ადგილობრივი თვითმართველობ ის ორგანოები 2021-2022 მარეგულირებელი დოკუმენტები N რეკომენდაცია რეკომენდაციის ადრესატი ვადა 17 დამტკიცდეს კანონმდებლობით საქართველოს გათვალისწინებული ნორმატიული აქტები მთავრობა (ავტორიზაციის წესი, ტექნიკური რეგლამენტი დაწესებულებების შენობა-ნაგებობების და ინფრასტრუქტურისა და მატერიალურტექნიკური ბაზის და შენობა-ნაგებობების მოწყობის შესახებ, მუნიციპალიტეტების მიერ დაწესებულებათა რეესტრის წარმოების წესი და ამ რეესტრში შესატანი მონაცემებისა და ინდიკატორების ჩამონათვალი). 2021 18 შეიქმნას განათლების სამინისტროსა და საერთაშორისო ორგანიზაციების თანამშრომლობის ფარგლებში შემუშავებული ინკლუზიური ადრეული და სკოლამდელი განათლების ჩარჩო დოკუმენტის დამტკიცების სამართლებრივი საფუძვლები. საქართველოს პარლამენტი 2021 ცენტრალური ბიუჯეტიდან მუნიციპალიტეტებისთვის გამოიყოს მიზნობრივი ტრანსფერები, რომელთა მიზნობრიობაც ბაღებში არსებული მდგომარეობის სახელმწიფო სტანდარტების მოთხოვნებთან შესაბამისობაში მოყვანა იქნება. საქართველოს მთავრობა შეიქმნას ცენტრალური დონის ავტორიზაციის პროცესის ხელშემწყობი რგოლი, რომელიც პასუხისმგებელი იქნება მუნიციპალიტეტებისათვის ავტორიზაციის წესის გაცნობაზე, სტანდარტების შინაარსსა და მათი აღსრულების შემოწმებასთან დაკავშირებულ საკითხებში ადგილობრივი სპეციალისტების გადამზადებასა და საქართველოს მთავრობა 19 20 75 საქართველოს განათლების, მეცნიერების, კულტურისა და სპორტის სამინისტრო 2021-2025 საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო საქართველოს პარლამენტი 2021-2025 ავტორიზაციის მუნიციპალიტეტებისთვის გაწევაზე. 21 პროცესში კონსულტაციის შემუშავდეს და დაინერგოს კერძო ადგილობრივი დაწესებულებების სისტემაში ინტეგრირების თვითმართველობ მექანიზმები. ის ორგანოები 2021-2022 COVID-19-გავლენა N რეკომენდაცია რეკომენდაციის ადრესატი 22 პრაქტიკოსებისა და ადრეული და სკოლამდელი განათლების სპეციალისტების ჩართულობით შემუშავდეს პანდემიის პირობებში სკოლამდელი განათლების დაწესებულებების მუშაობის გზამკვლევები. ვადა საქართველოს 2020-2021 განათლების, მეცნიერების, კულტურისა და სპორტის სამინისტრო საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან დევნილთა, შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტრო ადგილობრივი თვითმართველობ ის ორგანოები 23 შეიქმნას/განახლდეს საგანგებო სიტუაციების ადგილობრივი მართვის გეგმები, რომელიც მკაფიოდ თვითმართველობ განსაზღვრავს როგორ უნდა მოიქცეს ბაღისა და ის ორგანოები გაერთიანებების პერსონალი პანდემიის გავრცელების სხვადასხვა სცენარის განვითარების პირობებში. 2020-2021 24 მომსახურების დისტანციური ფორმით ადგილობრივი მიწოდების შემთხვევაში შეიქმნას ბავშვების თვითმართველობ განათლებისა და განვითარების დისტანციურად ის ორგანოები ხელშეწყობისათვის საჭირო მეთოდოლოგიური 2020-2021 76 რესურსი და დაიგეგმოს ამ საკითხებზე საგანმანათლებლო პერსონალის გადამზადება. 25 COVID-19-ის გავრცელების პრევენციის და ადგილობრივი რისკის შემცირების მიზნით გამოიყოს თვითმართველობ მიზნობრივი დაფინანსება საჭირო ინვენტარისა ის ორგანოები და აღჭურვილობის შეძენისთვის. 77 2020-2021 შეჯამება საქართველოს პარლამენტის განათლების, მეცნიერებისა და კულტურის კომიტეტმა საქართველოს პარლამენტის რეგლამენტის 155-ე მუხლის შესაბამისად ჩაატარა თემატური მოკვლევა ყველა ბავშვისთვის ხარისხიანი სკოლამდელი განათლების ხელმისაწვდომობის შესწავლის მიზნით. თემატური მოკვლევის პროცესში კომიტეტმა სულ 77 სუბიექტისგან მიიღო ინფორმაცია, მათ შორის იყო დარგობრივი მიმართულებით 4 სამინისტროსა და 64 ადგილობრივი თვითმმართველობის დასაბუთებული მოსაზრებები დამცველმა, ასევე დარგობრივი მიმართულებით შესაბამისი კომიტეტს მუნიციპალიტეტების მომუშავე ორგანოს მიაწოდა ინფორმაცია. საქართველოს სახალხო ბაგა-ბაღების გაერთიანებებმა ადგილობრივმა და და საერთაშორისო ორგანიზაციებმა. მოკვლევის ფარგლებში ჩატარდა 2 ზეპირი მოსმენა, რომელშიც მონაწილეობა მიიღო 50-ზე მეტმა დაინტერესებულმა პირმა. მოკვლევის ჯგუფმა შეისწავლა და გაანალიზა სკოლამდელი განათლების მიმართულებით არსებული საუკეთესო საერთაშორისო პრაქტიკა წინასწარ შერჩეული ქვეყნების მაგალითზე. აღნიშნულის საფუძველზე, მოკვლევის ჯგუფმა გააანალიზა ყველა ბავშვისთვის ხარისხიანი სკოლამდელი განათლების ხელმისაწვდომობის კუთხით არსებული პრობლემები, ძლიერი მხარეები, შესაძლებლობები და საფრთხეები. შესაბამისად, წარმოადგინა მოკვლევის 30 მიგნება წარსადგენად შეიმუშავა 25 რეკომენდაცია. 78 და პასუხისმგებელი უწყებებისთვის დანართი დანართი N 1 თემატური მოკვლევის შესახებ განათლების, მეცნიერებისა და კულტურის კომიტეტი თემატური მოკვლევის შესახებ მოკვლევის თემა თემატური მოკვლევის ჯგუფის წევრები ხარისხიან სკოლამდელ განათლებაზე ყველა ბავშვის თანაბარი ხელმისაწვდომობა მთავარი მომხსენებელი: გენადი მარგველაშვილი ჯგუფის წევრი: გუგული მაღრაძე ჯგუფის წევრი: ეკა ბესელია ჯგუფის წევრი: რუსლან გაჯიევი თემატური მოკვლევის მიზანია:  თემატური მოკვლევის მიზანი    საკითხის შესახებ ყველა ბავშვისთვის ხარისხიანი სკოლამდელი განათლების ხელმისაწვდომობის უზრუნველყოფის პროცესში არსებული გამოწვევების გამოვლენა; „ადრეული და სკოლამდელი აღზრდისა და განათლების შესახებ“ საქართველოს კანონის აღსრულების კუთხით არსებული მდგომარეობის შეფასება; მოკვლევის პერიოდში მიღებული ინფორმაციის ანალიზის საფუძველზე დოკუმენტურად დასაბუთებული დასკვნის მომზადება გამოვლენილი გამოწვევების საპასუხო ქმედითი ნაბიჯების გადადგმის მიზნით, შესაბამისი უწყებებისათვის რეკომენდაციის გაცემა საქართველოს პარლამენტის განათლების, მეცნიერებისა და კულტურის კომიტეტმა 2020 წლის სამოქმედო გეგმაში ერთ-ერთ პრიორიტეტულ მიმართულებად განსაზღვრა ხარისხიანი სკოლამდელი განათლების თანაბარი ხელმისაწვდომობის კუთხით არსებული მდგომარეობის შესწავლა. აღნიშნული მიზნის მისაღწევად კომიტეტი იყენებს საქართველოს პარლამენტის რეგლამენტით განსაზღვრულ ინსტრუმენტს - თემატურ მოკვლევას. თემატური მოკვლევა არის საქართველოს პარლამენტის რეგლამენტით გათვალისწინებული ინსტრუმენტი, რომელიც საკანონმდებლო ორგანოს საზედამხედველო ფუნქციების განხორციელებაში ეხმარება. თემატურ მოკვლევას 79 კომიტეტი იყენებს აქტუალური საკითხის შესწავლისა და მტკიცებულებებზე დაფუძნებული დოკუმენტის შემუშავების მიზნით. მოკვლევის შედეგად მოხდება:      სკოლამდელი განათლების ხელმისაწვდომობის კუთხით არსებული გამოწვევების გამოვლენა; სკოლამდელი განათლების სისტემის მართვისას სახელმწიფო უწყებების კოორდინაციის ეფექტიანობის შეფასება; ხარისხიანი სკოლამდელი განათლების მიწოდების მიზნით „ადრეული და სკოლამდელი აღზრდისა და განათლების შესახებ“ საქართველოს კანონის აღსრულების შემაფერხებელი ფაქტორების გამოვლენა; სკოლამდელი განათლების მართვის, პერსონალის, საგანმანათლებლო რესურსების, ინფრასტრუქტურისა და მატერიალურ-ტექნიკური ბაზის შესაბამისობის განსაზღვრა ხარისხიანი საგანმანათლებლო პროცესის წარმართვისათვის; COVID 19-ის გავლენის შეფასება სკოლამდელი განათლების შეუფერხებლად მიწოდებაზე და სკოლამდელი განათლების დაწესებულებების მზაობა არსებულ მდოგმარეობაში ოპერირების თვალსაზრისით. თემატური მოკვლევის პროცესში მოხდება ზემოთხსენებული საკითხების შესწავლა და ანალიზი, ხოლო დასკვნით ეტაპზე შემუშავდება დოკუმენტი, რომელიც ხელს შეუწყობს გამოვლენილი გამოწვევების საპასუხოდ ქმედითი ნაბიჯების გადადგმას.  მოსაზრებებისა და შესაბამისი დოკუმენტაციის წარმოდგენა 2020 წლის 19 აგვისტო თემატური მოკვლევის სამოქმედო გეგმა  მიღებული ინფორმაციის ანალიზი 2020 წლის 20 აგვისტო - 3 სექტემბერი  ზეპირი მოსმენები 2020 წლის 7-17 სექტემბერი  დასკვნის მომზადება 2020 წლის 30 სექტემბერი 80 დანართი N 2 თემატური მოკვლევის ტექნიკური მოთხოვნების დოკუმენტი განათლების, მეცნიერებისა და კულტურის კომიტეტი თემატური მოკვლევის ტექნიკური მოთხოვნების დოკუმენტი მოკვლევის თემა ხარისხიან სკოლამდელ განათლებაზე ყველა ბავშვის თანაბარი ხელმისაწვდომობა განათლების, მეცნიერებისა და კულტურის კომიტეტი იწვევს დაინტერესებულ და საკითხთან შემხებლობაში მყოფ იურიდიულ და ფიზიკურ პირებს, წერილობითი სახით წარმოადგინონ თავიანთი დასაბუთებული მოსაზრებები, რომელიც სრულად ან ნაწილობრივ უნდა მოიცავდეს პასუხებს შემდეგ კითხვებზე: ხელმისაწვდომობა  კითხვარი რა სახის განსხვავება არსებობს ხარისხიანი სკოლამდელი განათლების თანაბრად ხელმისაწვდომობის კუთხით დიდ ქალაქებსა და ქვემოთ ჩამოთვლილ ჯგუფებს შორის? სოფლის ტიპის დასახლებაში მცხოვრები ბავშვები; მაღალმთიან რეგიონებში მცხოვრები ბავშვები; ეთნიკური და ენობრივი უმცირესობების წარმომადგენლები; ოკუპირებულ ტერიტორიაზე მცხოვრები ბავშვები; გამყოფი ხაზის მიმდებარე სოფლებში მცხოვრები ბავშვები.  რამდენად უზრუნველყოფს ადრეული და სკოლამდელი აღზრდისა და განათლების სისტემის დაფინანსების არსებული მოდელი თანაბარ ხელმისაწვდომობას ხარისხიან სკოლამდელ განათლებაზე ყველა ბავშვისათვის და დაფინანსების როგორი მოდელია ყველაზე ოპტიმალური?  რამდენად საკმარისია სააღმზრდელო დაწესებულებების რაოდენობა, იმისათვის, რომ მიღწეული იქნას ყველა ბავშვის თანაბარი ხელმისაწვდომობა სკოლამდელ განათლებაზე, მთელი ქვეყნის მასშტაბით? მართვა და პერსონალი    რამდენად ეფექტიანია სახელისუფლებო ორგანოებს შორის კოორდინაცია ხარისხიანი ადრეული და სკოლამდელი განათლების მიწოდებისათვის? რამდენად ეფექტიანია სკოლამდელი განათლების სისტემის მართვის დეცენტრალიზებული ფორმა? რამდენად მნიშვნელოვანი ფაქტორია დაწესებულების ავტონომია და იურიდიული სტატუსი (დამოუკიდებელი იურიდიული სუბიექტი თუ მუნიციპალური გაერთიანებების/სააგენტოების/ცენტრების 81     განყოფილებები) დაწესებულებების ეფექტიანი მართვისა და ხარისხიანი განათლების მიწოდებისათვის? რამდენად უზრუნველყოფილია მშობლებსა და თემთან თანამშრომლობა დაწესებულებებში და რა ნაბიჯები უნდა გადაიდგას ეფექტიანობის ზრდისთვის? რა პრობლემები არსებობს დაწესებულებებში კვებისა და ჰიგიენასანიტარიის დამტკიცებული სტანდარტების შესაბამისად უზრუნველყოფის თვალსაზრისით? რამდენად აქვს საგანმანათლებლო პერსონალს პროფესიული განვითრების შესაძლებლობა და რა უნდა გაკეთდეს აღმზრდელთა პროფესიული ზრდისათვის? რამდენად საკმარისია საგანმანათლებლო პერსონალის რაოდენობა სკოლამდელი აღზრდის დაწესებულებებში? საგანმანათლებლო პროცესი     არის თუ არა დაწესებულებებში არსებული მეთოდოლოგიური რესურსი (პროგრამა, კურიკულუმი, სახელმძღვანელოები და გზამკვლევები პრაქტიკოსებისათვის და სხვა) საკმარისად მრავალფეროვანი იმისათვის, რომ აღმზრდელებმა შეძლონ საგანმანათლებლო და განმავითარებელი პროცესის ხარისხიანად წარმართვა? რამდენად პასუხობს საგანმანათლებლო დაწესებულებათა მატერიალურტექნიკური ბაზა, ინფრასტრუქტურა და საგანმანათლებლო რესურსები ხარისხიანი სწავლებისთვის აუცილებელ მოთხოვნებს? როგორ ხდება ბავშვების ინდივიდუალური საჭიროებების, შესაძლებლობების, ინტერესებისა და სხვა თავისებურებების გათვალისწინება დაწესებულების საქმიანობის, განსაკუთრებით კი საგანმანათლებლო და განმავითარებელი პროცესის, დაგეგმვისა და წარმართვისას? უნდა არსებობდეს თუ არა ქვეყანაში ერთიანი პროგრამა/კურიკულუმი/სასწავლო გეგმა, რომლის გამოყენების ვალდებულებაც ექნება ყველა დაწესებულებას? მარეგულირებელი დოკუმენტები   გთხოვთ, ჩამოთვალოთ ადრეული და სკოლამდელი აღზრდისა და განათლების შესახებ კანონში შესატანი ცვლილებები, რომლებიც ხელს შეუწყობს ყველა ბავშვისათვის ხარისხიანი სკოლამდელი განათლების თანაბრად მიწოდებას. რა ნაბიჯები უნდა გადადგას პარლამენტმა, ცენტრალურმა და ადგილობრივმა ხელისუფლებამ, იმისათვის რომ დაიწყოს ავტორიზაციის პროცესი. გთხოვთ, მოგვაწოდოთ დეტალური, არგუმენტირებული წინადადებები. 82      სკოლამდელი აღზრდის მიმართულებით ოპერირებს არაერთი კერძო ორგანიზაცია, რომელთაც არ აქვთ კერძო ბაღის სტატუსი, თუმცა ახორციელებენ სკოლამდელ სააღმზრდელო საქმიანობას, გთხოვთ მოგვაწოდოთ მოსაზრებები მათი საქმიანობის რეგულირებასთან დაკავშირებით; გთხოვთ, მოგვაწოდოთ თქვენი ინფორმაცია/მოსაზრებები „ადრეული და სკოლამდელი აღზრდისა და განათლების შესახებ“ საქართველოს კანონის აღსრულებასთან დაკავშირებით (მუხლები, რომლებიც წარმატებით აღსრულდა/ვერ აღსრულდა და მიზეზები); „ადრეული და სკოლამდელი აღზრდისა და განათლების შესახებ“ საქართველოს კანონის გარდამავალი დებულების თანახმად, მუნიციპალიტეტების საკრებულოებმა უნდა უზრუნველყონ სამოქმედო გეგმების შემუშავება მათ ტერიტორიაზე მოქმედი დაწესებულებების მიერ აღმზრდელ- პედაგოგთა/აღმზრდელთა ბავშვებთან თანაფარდობის თავსებადობის ეტაპობრივად მისაღწევად (22-ე მუხლის მე-3 პუნქტი). გთხოვთ, მოგვაწოდოთ ინფორმაცია სამოქმედო გეგმების შემუშავებასთან დაკავშირებით; კანონით დადგენილი რომელი ვალდებულება, კერძოდ ნორმატიული აქტი არ არის გამოცემული სამინისტროს მიერ და რატომ? რამდენად შეესაბამება აღმზრდელ-პედაგოგთა პროფესიული სტანდარტი ადრეული და სკოლამდელი განათლების სახელმწიფო სტანდარტს? COVID-19-ის გავლენა   რა გამოწვევების წინაშე დადგა ადრეული და სკოლამდელი განათლების სისტემა COVID-19-ის გავრცელებასთან ერთად? გთხოვთ მოგვაწოდოთ მოსაზრებები როგორც მართვასთან დაკავშირებულ გამოწვევებზე, ასევე საგანმანათლებლო და განმავითარებელი პროცესის უწყვეტობასთან დაკავშირებულ პრობლემებზე. (ამ უკანასკნელში ძირითადად იგულისხმება სწავლებისა და განვითარების დისტანციური პროგრამები და მიდგომები, საგანმანათლებლო პერსონალის კომპეტენცია ბავშვების განვითრების დისტანციურად უზრუნველყოფის კუთხით, მშობელთა ჩართულობა, საჭირო ტექნოლოგიების ხელმისაწვდომობა და სხვა.) რა მხარდაჭერა სჭირდებათ დაწესებულებებს იმისათვის, რომ 2020-2021 სასწავლო წელს უზრუნველყონ ბავშვებისათვის მომსახურების მიწოდება? ინფორმაციის გამოგზავნის ბოლო ვადა  2020 წლის 19 აგვისტო მასალის ჩაბარების პირობები      ტექსტი აკრეფილი უნდა იყოს A4 ზომის სტანდარტულ ფურცელზე Word ფორმატში ტექსტის შრიფტის სახე – Sylfaen ტექსტის შრიფტის ზომა – 11 სტრიქონებს შორის მანძილი – 1,5 ინტერვალი 83 საკონტაქტო ინფორმაცია დამატებითი ინფორმაცია  დოკუმენტურ მასალაში მოცემული უნდა იყოს ფაქტობრივი მონაცემები,  რომელიც მისცემს სამუშაო ჯგუფს სწორი ანალიზის საშუალებას  დოკუმენტში უნდა ირკვეოდეს მომხსენებლის ვინაობა და საკონტაქტო  ინფორმაცია (მობილურის ნომერი და ელექტრონული ფოსტა) გთხოვთ, წერილობითი მოსაზრებები და შესაბამისი დოკუმენტაცია წარმოადგინოთ შემდეგ ელექტრონულ ფოსტაზე: edu@parliament.ge დაინტერესებული პირების მიერ მოწოდებული მასალები საჯაროა და გამოქვეყნდება საქართველოს პარლამენტის ოფიციალურ ვებ-გვერდზე. 84