საქართველოს პარლამენტის ადამიანის უფლებათა დაცვისა და სამოქალაქო ინტეგრაციის კომიტეტის მიერ წარმოდგენილი კომიტეტის დასკვნა „შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირთა უფლებების შესახებ“ საქართველოს კანონის (№6823-რს, 14.07.2020), „საქართველოს მთავრობის სტრუქტურის, უფლებამოსილებისა და საქმიანობის წესის შესახებ“ საქართველოს კანონში ცვლილების შეტანის თაობაზე“ საქართველოს კანონისა (№6833-რს, 14.07.2020) და „საერთო სასამართლოების შესახებ“ საქართველოს ორგანულ კანონში ცვლილების შეტანის თაობაზე“ საქართველოს ორგანული კანონის (№6848-რს, 14.07.2020) გარდამავალი დებულებებით აღმასრულებელი ხელისუფლებისა და სასამართლო დაწესებულებებისათვის განსაზღვრული დავალებების შესრულების მდგომარეობის თაობაზე

ადამიანის უფლებათა დაცვისა და სამოქალაქო ინტეგრაციის კომიტეტი 2-3672/21 24-03-2021 საქართველოს პარლამენტის საორგანიზაციო დეპარტამენტის უფროსს ქალბატონ ეთერ სვიანაიძეს დასკვნა „შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირთა უფლებების შესახებ“ საქართველოს კანონის (N6823-რს, 14.07.2020), „საქართველოს მთავრობის სტრუქტურის, უფლებამოსილებისა და საქმიანობის წესის შესახებ“ საქართველოს კანონში ცვლილების შეტანის თაობაზე“ საქართველოს კანონისა სასამართლოების (N6833-რს, შესახებ“ და „საერთო ორგანულ კანონში 14.07.2020) საქართველოს ცვლილების შეტანის თაობაზე“ საქართველოს ორგანული კანონის (N6848-რს, 14.07.2020) გარდამავალი დებულებებით აღმასრულებელი ხელისუფლებისა და სასამართლო დაწესებულებებისათვის განსაზღვრული დავალებების შესრულების მდგომარეობის თაობაზე საქართველოს პარლამენტის ადამიანის უფლებათა დაცვისა და სამოქალაქო ინტეგრაციის კომიტეტმა, 2021 წლის 26 თებერვლის სხდომაზე, კომიტეტის საზედამხედველო საქმიანობის ფარგლებში, საქართველოს პარლამენტის რეგლამენტის 37-ე მუხლის „ე“ ქვეპუნქტისა და 39-ე მუხლის მე-2 პუნქტის შესაბამისად, შეისწავლა „შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირთა უფლებების შესახებ“ საქართველოს კანონის, „საქართველოს მთავრობის სტრუქტურის, უფლებამოსილებისა და საქმიანობის წესის შესახებ“ საქართველოს კანონში ცვლილების შეტანის თაობაზე“ საქართველოს კანონისა და „საერთო სასამართლოების შესახებ“ საქართველოს ორგანულ კანონში ცვლილების შეტანის თაობაზე“ საქართველოს ორგანული კანონის გარდამავალი თბილისი 0118, რუსთაველის გამზირი # 8, საქართველოს პარლამენტის სასახლე ტელეფონი: (995 32) 2281679. ელ. ფოსტა: contact@parliament.ge დებულებებით აღმასრულებელი ხელისუფლებისა და სასამართლო დაწესებულებებისათვის განსაზღვრული დავალებების შესრულების მდგომარეობა. ზემოხსენებული ითვალისწინებს კანონების გარდამავალი წლის 2021 პირველ დებულებები, სხვებს შორის, იანვრამდე შესასრულებელი აქტივობების/დავალებების შემდეგ ჩამონათვალს:  საქართველოს მთავრობის მიმართ - ა) 2021−2035 წლების ერთიანი სტრატეგიისა და წლიური სამოქმედო გეგმის შემუშავება და დამტკიცება, შესაბამისი ორგანოების/დაწესებულებების მიერ განსახორციელებელი ღონისძიებებისა და შესრულების ვადების მითითებით; ბ) გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის „შეზღუდული შესაძლებლობის იმპლემენტაციისათვის მქონე პასუხისმგებელი პირთა უფლებების უწყებათაშორისი კონვენციის“ საკოორდინაციო კომიტეტის შექმნა;  საქართველოს განათლების, მეცნიერების, კულტურისა და სპორტის სამინისტროს მიმართ - სურდოთარჯიმნების სერტიფიცირების პროგრამის შემუშავება და დამტკიცება;  საქართველოს იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს მიმართ - შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პროცესის მონაწილეებთან მუშაობის სტანდარტებისა და მეთოდიკის შემუშავება. გარდა აღნიშნულისა, „შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირთა უფლებების შესახებ“ საქართველოს ორგანოებმა/დაწესებულებებმა კანონის 2021 წლის მე-3 1 თავით აპრილამდე უნდა განსაზღვრულმა უზრუნველყონ „შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირთა უფლებების შესახებ“ საქართველოს კანონითა და საქართველოს მთავრობის მიერ დამტკიცებული 2021−2035 წლების ერთიანი სტრატეგიით გათვალისწინებული ვალდებულებების შესასრულებლად შესაბამისი მუხლებით გათვალისწინებული წლიური სამოქმედო გეგმების შემუშავება და დამტკიცება მათთვის სავალდებულოდ განსახორციელებელი ღონისძიებებისა და შესრულების ვადების მითითებით. 2021 წლის 27 იანვარს გამართულ კომიტეტის სხდომაზე, საპარლამენტო ზედამხედველობის ფარგლებში, პირველად შემოწმდა შესაბამისი ორგანოების მიერ ზემოხსენებული ვალდებულებების შესრულების მიმდინარეობა. დადგინდა რა აღნიშნული ვალდებულებების შესრულების მზაობის განსხვავებული ხარისხის არსებობა სხვადასხვა უწყების მიხედვით, კომიტეტმა უწყებათა მიმართ გასცა შესაბამისი რეკომენდაციები (იხ. საქართველოს პარლამენტის ადამიანის უფლებათა დაცვისა და სამოქალაქო ინტეგრაციის კომიტეტის 2021 წლის 11 თებერვლის N2-1716/21 დასკვნა). კომიტეტის 2021 წლის 26 თებერვლის სხდომაზე სახელმწიფო ორგანოებმა წარმოადგინეს ინფორმაცია 2021 წლის 27 იანვრიდან 26 თებერვლამდე პერიოდში (საანგარიშო პერიოდი) ზემოხსენებული კანონისმიერი ვალდებულებების/კომიტეტის მიერ გაცემული რეკომენდაციების შესრულების კუთხით არსებული პროგრესის შესახებ. საქართველოს მთავრობის წარმომადგენელმა მიუთითა, რომ მთავრობამ 2021 წლის 4 თებერვალს გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის (შემდგომში - გაერო) „შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირთა უფლებების შესახებ კონვენციის“ ფაკულტატური ოქმის საქართველოსთვის შესასრულებლად სავალდებულოდ აღიარების თაობაზე დადებითი გადაწყვეტილება მიიღო და რატიფიცირებისათვის შესაბამისი განკარგულება პარლამენტს წარუდგინა. წარმომადგენელმა აღნიშნა, რომ გაეროს „შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირთა უფლებების კონვენციის“ იმპლემენტაციისათვის პასუხისმგებელი უწყებათაშორისი საკოორდინაციო კომიტეტის შექმნის პროცესი შეფერხდა სამთავრობო ცვლილებების გამო და საკოორდინაციო კომიტეტის დებულების დამტკიცება, პროექტის არსებობის მიუხედავათ, ვერ მოხერხდა. ამასთან, მთავრობის ადმინისტრაციის წარმომადგენლის განმარტებით, გარკვეული პროგრესი არსებობს ადამიანის უფლებათა დაცვის ეროვნული სტრატეგიის შემუშავების მიმართულებით, რომელშიც ინტეგრირდება შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე (შემდგომში - შშმ) პირთა უფლებრივი მიმართულება. ამ დროისათვის მიმდინარეობს სტრატეგიის ინდიკატორების დახვეწის პროცესი. გარდა ამისა, მთავრობის ადმინისტრაციამ, სახელმწიფო უწყებათა შორის კოორდინაციის ამაღლების მიზნით, მიმდინარე წლის 17 თებერვალს, გამართა შეხვედრა „შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირთა უფლებების შესახებ“ საქართველოს კანონის იმპლემენტირების ხელშემწყობი უწყებრივი სამოქმედო გეგმების შემუშავების თაობაზე, იმ სახელმწიფო უწყებათა მონაწილეობით, რომლებიც ვალდებულნი არიან 2021 წლის პირველ აპრილამდე შეიმუშაონ ასეთი სამოქმედო გეგმები. შეხვედრაზე უწყებები შეთანხმდნენ უწყებრივი სამოქმედო გეგმების პრიორიტეტებზე და ასევე, პროცესის მოქნილობის მიზნით, გადაწყდა, რომ ერთწლიანი უწყებრივი სამოქმედო გეგმები არ შედგება „პოლიტიკის დოკუმენტების შემუშავების, მონიტორინგისა და შეფასების წესის დამტკიცების შესახებ“ საქართველოს მთავრობის 2019 წლის 20 დეკემბერის №629 დადგენილების შესაბამისად. ამავე დროს, უწყებრივი სამოქმედო გეგმებით განმტკიცებული მიმართულებები შემდგომში აისახება ეროვნულ სამოქმედო გეგმაში, რომელზეც მუშაობა მონაწილეები უახლოეს შეთანხმდნენ, დღეებში რომ დაიწყება. ადაპტირებისა უზრუნველყოფის სამოქმედო გეგმის ადმინისტრაციის კოორდინაციითა და სხვებს და შორის, შეხვედრის უნივერსალური დიზაინის პროცესში მთავრობის პარტნიორების უშუალო შემუშავების საერთაშორისო მხარდაჭერით უწყებებს გაეწევათ დახმარება. მთავრობის ადმინისტრაციის წარმომადგენელმა მიუთითა, რომ საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან დევნილთა, შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტროში იქმნება შშმ პირთა მომსახურების გაძლიერების ხელშეწყობისთვის მიმართულ ღონისძიებათა ერთიანი საკოორდინაციო საბჭო, რომელიც კოორდინაციას გაუწევს ბიოფსიქოსოციალურ პროცესის რიგი მოდელზე დასრულება და საკითხების გადასვლის სხვა). აღსრულებას პროცესი, აღინიშნა, რომ (მაგალითად, დეინსტიტუციონალიზაციის მთავრობის ადმინისტრაციის წარმომადგენელი, თავისი კომპეტენციის ფარგლებში, ჩართული იქნება საბჭოს მუშაობის პროცესში და უზრუნველყოფს კოორდინაციას ხსენებულ საბჭოსა და „შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირთა უფლებების კონვენციის“ იმპლემენტაციისათვის პასუხისმგებელ უწყებათაშორის საკოორდინაციო კომიტეტს შორის. წარმომადგენლის განმარტებით, მთავრობამ გააძლიერა მუშაობა შშმ პირთა დასაქმების ხელშეწყობისა და პროფესიული განათლების ამაღლების მიმართულებით. აღინიშნა, რომ საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროსთან მიმდინარეობს მუშაობა, მათ შორის, პროგრამაში - „აწარმოე საქართველოში“ შშმ პირთა საჭიროებების უწყებრივ გათვალისწინების სამოქმედო გეგმაში. მიმართულებით. აგრეთვე, 2020 ხსენებული წლის საკითხი აგვისტოში აისახება საქართველოს განათლების, მეცნიერების, კულტურისა და სპორტის სამინისტროს, მთავრობის ადმინისტრაციასა და გაეროს ადამიანის უფლებათა დაცვის უმაღლესი კომისრის ოფისს შორის გაფორმდა ურთიერთგაგების მემორანდუმი. მის ფარგლებში შემუშავდა შშმ პირთა საჭიროებებზე მორგებული მოკლევადიანი პროფესიული საგანმანათლებლო კურსები, რაც წარმატებით განხორციელდა. ადმინისტრაციის წარმომადგენელმა დაადასტურა ამ მიმართულებით საქმიანობის გაგრძელება და გაძლიერება. გარდა ამისა, მთავრობის ადმინისტრაციაში დაწყებულია მუშაობა ადგილობრივი და საერთაშორისო აქტებით განმტკიცებულ შშმ პირთა უფლებებზე ცნობიერების ამაღლების მიმართულებით ჩასატარებელი აქტივობების შესახებ, რომელიც მოიცავს ცენტრალური და ადგილობრივი ხელისუფლების მოხელეთა გადამზადებას. საქართველოს განათლების, მეცნიერების, კულტურისა და სპორტის სამინისტროს წარმომადგენლების განმარტებით, სსიპ მასწავლებელთა პროფესიული განვითარების ეროვნულ ცენტრში წლებია ხორციელდება ჟესტური ენის მომზადების პროგრამა. საანგარიშო პერიოდში შედგა კომუნიკაცია სამინისტროსა და „საქართველოს ყრუთა კავშირის“ წარმომადგენლებს შორის. მხარეები შეთანხმდნენ, რომ სსიპ მასწავლებელთა პროფესიული განვითარების ეროვნულ ცენტრში არსებული პროგრამა, შესაბამისი მოდიფიკაციის/განახლების შედეგად, შესაბამისობაში მოვა სურდოთარჯიმნების სერტიფიცირების პროგრამის სტანდარტთან. სამინისტრომ გამოთქვა მზაობა, რომ დარჩენილ პერიოდში აწარმოოს აუცილებელი სამუშაოები და დაამტკიცოს სურდოთარჯიმნების სერტიფიცირების პროგრამა 2021 წლის აპრილის ბოლომდე. გარდა ამისა, სამინისტროს წარმომადგენელმა მიუთითა, რომ სამინისტრო მუშაობს მეორე მიმართულებითაც, რაც გულისხმობს სურდოთარჯიმნების სერტიფიცირების პროგრამის იმგვარ განვითარებას, რომ მან ფართოდ მოიცვას განათლების სფერო, მათ შორის, საუნივერსიტეტო საფეხური და თარჯიმნების ვიწრო სპეციალიზაცია. აღნიშნული დაკავშირებულია გრძელვადიან და ყოვლისმომცველ საქმიანობასთან. ამ მიმართულებით სამინისტროს მხარდაჭერას ახორციელებს გაეროს განვითარების პროგრამა (UNDP). ამ ეტაპზე, მიმდინარეობს შესაბამისი დარგის ექსპერტების შერჩევის პროცესი და პროექტზე მუშაობა მარტის თვიდან დაიწყება. დამატებით, სამინისტროს წარმომადგენელმა აღნიშნა, რომ უწყებრივი სამოქმედო გეგმის პროექტი მზადაა და მისი დამტკიცება მოხდება კანონმდებლობით დადგენილ ვადაში. საქართველოს იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს წარმომადგენლის განმარტებით, შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პროცესის მონაწილეებთან მუშაობის სტანდარტებისა და მეთოდიკის დამტკიცების შესახებ დადგენილების პროექტი მიმდინარე წლის 15 თებერვალს გამოქვეყნდა იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს ვებგვერდზე და ყველა დაინტერესებულ მხარეს მიეცა შესაძლებლობა გაცნობოდა პროექტს და გაეზიარებინა მისი მოსაზრები/შენიშვნები დადგენილების პროექტზე საბჭოსათვის.1 შენიშვნა/მოსაზრებით საბჭოს აღსანიშნავია, მიმართა შშმ რომ პირთა უფლებებზე მომუშავე ორგანიზაციამ. წარმომადგენლის განმარტებით, დადგენილება საბჭოს მიერ დამტკიცდება უახლოეს სხდომაზე. წარმოდგენილი ზედამხედველობას ანგარიშების საფუძველზე, დაქვემდებარებული კანონების კომიტეტი გარდამავალი ადგენს, რომ დებულებებით გათვალისწინებული ვალდებულებებისა და კომიტეტის 2021 წლის 11 თებერვლის N21716/21 დასკვნაში ასახული რეკომენდაციების შესრულების მიმართულებით საანგარიშო პერიოდში სახეზეა გარკვეული პროგრესი, თუმცა 2021 წლის პირველ იანვრამდე შესასრულებელი ყველა აქტივობა ჯერ დასრულებული არ არის. უწყებათა მიხედვით ვალდებულებების შესრულების მდგომარეობა სხვადასხვაგვარია. კომიტეტი აღნიშნავს იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს მიერ კანონისმიერი ვალდებულების შესრულების ფაქტს. კერძოდ, 2021 წლის 26 თებერვლის კომიტეტის სხდომის შემდეგ, 2021 წლის 12 მარტს, საქართველოს იუსტიციის უმაღლესმა საბჭომ, დადგენილების პროექტის სავალდებულო წესით გამოქვეყნების შემდეგ, მიიღო დადგენილება შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პროცესის მონაწილეებთან მუშაობის სტანდარტებისა და მეთოდიკის დამტკიცების შესახებ. ამავე დროს, თავის 2021 წლის 11 თებერვლის N2-1716/21 დასკვნაში კომიტეტი მიესალმა საქართველოს მთავრობის მიერ „შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირთა უფლებების შესახებ კონვენციის“ ფაკულტატური ოქმის საქართველოსთვის შესასრულებლად სავალდებულოდ აღიარების თაობაზე დადებითი გადაწყვეტილების მიღებას და შესაბამისი განკარგულების წარმოდგენას პარლამენტში. გარდა ამისა, კომიტეტი მოხარულია, რომ მისი რეკომენდაციის გათვალისწინებით, უწყებრივი სამოქმედო გეგმების შემუშავების პროცესში შესაბამის პასუხისმგებელ უწყებებს შორის 1 „საერთო სასამართლოების შესახებ“ საქართველოს ორგანული კანონის 49-ე მუხლის მე-4 პუნქტის თანახმად, საქართველოს იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს სხდომის გამართვამდე არანაკლებ 7 დღით ადრე საქართველოს იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს ვებგვერდზე ქვეყნდება სხდომაზე განსახილველი საქართველოს იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს ნორმატიული აქტის პროექტი. არსებობს მჭიდრო კოორდინაცია, რასაც ადასტურებს მიმდინარე წლის 17 თებერვალს გამართული შეხვედრა. ამავე დროს, კომიტეტი აღნიშნავს, რომ სამთავრობო ცვლილებებმა ნაწილობრივ შეაფერხა ერთიანი სტრატეგიისა და წლიური სამოქმედო გეგმის შემუშავების, ისევე როგორც შესაძლებლობის „შეზღუდული გაერთიანებული მქონე პირთა ერების ორგანიზაციის უფლებების კონვენციის“ იმპლემენტაციისათვის პასუხისმგებელი უწყებათაშორისი საკოორდინაციო კომიტეტის შექმნის პროცესი, თუმცა მნიშვნელოვანია, დაკისრებული ვალდებულებების შესრულებაზე განხორციელებული ცვლილებებით გამოწვეული ეფექტის მინიმალიზება. გარდა განათლების, ამისა, კომიტეტი მეცნიერების, აღნიშნავს კულტურისა საანგარიშო და სპორტის პერიოდში საქართველოს სამინისტროს შედეგზე ორიენტირებულ მუშაობას, რამეთუ შესაბამის დარგის სპეციალისტებთან კომუნიკაციით დადგინდა ვარგისი საბაზისო პროგრამის არსებობა, რომელიც გადამუშავდება და 2021 წლის აპრილის ბოლოსთვის დამტკიცდება, როგორც სურდოთარჯიმნების სერტიფიცირების პროგრამა. ამასთან, რამდენადაც საანგარიშო პერიოდში სამინისტროში მოიძებნა დაკისრებული ვალდებულების მოკლე პერიოდში შესრულების რესურსი, კომიტეტი მიიჩნევს, რომ არ დგას ვალდებულების შესრულებისთვის დადგენილი საკანონმდებლო ვადის შეცვლის მიზნით საკანონმდებლო ცვლილებებზე მსჯელობის ან კომიტეტის წინაშე სამოქმედო გეგმის წარმოდგენის საჭიროება. აღსანიშნავია, რომ „შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირთა უფლებების შესახებ“ საქართველოს კანონის აღსრულების ზედამხედველობის ფარგლებში, კომიტეტის მომდევნო სხდომა გაიმართება 2021 წლის აპრილის დასაწყისში, სადაც პასუხისმგებელი ორგანოები წარმოადგენენ ანგარიშებს, მათ შორის, 2021 წლის პირველ აპრილამდე შესასრულებელი ვალდებულებების თაობაზე. ამასთან, ზემოხსენებული დადებითი ტენდენციების პარალელურად, კომიტეტი მიიჩნევს, რომ გამოკვეთილი აღმასრულებელი/სასამართლო გამოწვევების დაწესებულებების მიმართ დაძლევის მიზნით, უნდა შემდეგი გაიცეს რეკომენდაციები:  საქართველოს მთავრობის მიმართ - მაქსიმალურად შემჭიდროვებულ ვადაში შეასრულოს „შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირთა უფლებების შესახებ“ საქართველოს კანონის გარდამავალი დებულებებით დადგენილი ვადამოსული ვალდებულებები, კერძოდ: (ა) შეიმუშავოს და დაამტკიცოს 2021−2035 წლების ერთიანი სტრატეგია და წლიური სამოქმედო გეგმა, შესაბამისი ორგანოების/დაწესებულებების მიერ განსახორციელებელი ღონისძიებებისა და შესრულების ვადების მითითებით; (ბ) შექმნას გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის „შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირთა უფლებების კონვენციის“ იმპლემენტაციისათვის პასუხისმგებელი უწყებათაშორისი საკოორდინაციო კომიტეტი.  საქართველოს განათლების, მეცნიერების, კულტურისა და სპორტის სამინისტროს მიმართ: (ა) 2021 წლის აპრილის თვის დასრულებამდე შეასრულოს „შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირთა უფლებების შესახებ“ საქართველოს კანონის გარდამავალი დებულებებით დადგენილი ვადამოსული ვალდებულება და უზრუნველყოს სურდოთარჯიმნების სერტიფიცირების პროგრამის შემუშავება და დამტკიცება; (ბ) დაიწყოს მუშაობა სურდოთარჯიმნების სერტიფიცირების პროგრამის ფართომასშტაბიან განვითარებაზე, რათა პროგრამამ ეტაპობრივად მოიცვას განათლების სხვადასხვა საფეხური, მათ შორის, საუნივერსიტეტო საფეხური და ვიწრო სპეციალიზაციით სურდოთარჯიმნის პროფესიის დაუფლება.  საქართველოს იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს მიმართ: უწყებრივ სამოქმედო გეგმაში ასახოს შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პროცესის მონაწილეებთან დამტკიცების შესახებ მუშაობის დადგენილების სტანდარტებისა და საიმპლემენტაციო მეთოდიკის გეგმა, რათა დადგენილებით განსაზღვრული დებულებები ეტაპობრივად, განჭვრეტადად და თანმიმდევრულად დაინერგოს საერთო სასამართლოების სისტემაში.  „შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირთა უფლებების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-3 თავით განსაზღვრული ორგანოების/დაწესებულებების მიმართ: 2021 წლის 1 აპრილამდე დასამტკიცებელი უწყებრივი სამოქმედო გეგმები მაქსიმალურად შეუსაბამონ „პოლიტიკის დოკუმენტების შემუშავების, მონიტორინგისა და შეფასების წესის დამტკიცების შესახებ“ საქართველოს მთავრობის 2019 წლის 20 დეკემბერის №629 დადგენილებით განსაზღვრულ სტანდარტებს და უწყებათაშორისი კოორდინაციის უზრუნველყონ შეთანხმება/კონსენსუსი უწყებრივი დამყარების სამოქმედო გზით გეგმების უნივერსალურ ფორმაზე.  საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს მიმართ: „შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირთა უფლებების შესახებ“ საქართველოს კანონის 28-ე მუხლის საფუძველზე, უზრუნველყოს მის უწყებრივ სამოქმედო გეგმაში მეწარმეობის განვითარების ხელშემწყობ სახელმწიფო პროგრამებში შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირთა მონაწილეობის მხარდამჭერი ღონისძიებების ასახვა. პატივისცემით, კომიტეტის თავმჯდომარე მიხეილ სარჯველაძე