საქართველოს მოქალაქე ზურაბ ვანიშვილის მიერ წარმოდგენილი საკანონმდებლო წინადადება „საქართველოს ორგანულ კანონში „საქართველოს საარჩევნო კოდექსი“ ცვლილების შეტანის შესახებ“ საქართველოს ორგანული კანონის პროექტთან დაკავშირებით

my.gov.ge "ელექტრონული სერვისების ერთიანი პორტალი" საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს სსიპ. „ციფრული მმართველობის სააგენტო“ კორესპონდენცია წარმოებულია საჯარო უწყებებთან მიმოწერის სერვისის მეშვეობით № CA00412313687439 22.10.2023 საქართველოს მთავრობის ადმინისტრაცია საქართველოს სახალხო დამცველი საქართველოს პარლამენტი სათაური: საქართველოს ორგანულ კანონში – "საქართველოს საარჩევნო კოდექსში" ცვლილებების შეტანის შესახებ, დაბა ფასანაურის სხვა ადგილზე გადატანის აუცილებლობის გამო შინაარსი: ვინაიდან საავტობილო გზების დეპარტამენტის მიერ დაბა ფასანაურზე დაგეგმილია ხანდო–ფასანაურის შემოვლითი საავტომობილო გზის გაყვანა, რამაც შეიძლება გამოიწვიოს ღვარცოფები, "იმ შემთხვევაში, თუ ფერდობიდან ჩამოცურებული გრუნტის მასა გადაკეტავს ხევის ვიწრო ფსკერს და დაგუბებული წყლის მასა ერთბაშად გაარღვევს შექმნილ ბუნებრივ ბარიერს, წამოქმნილმა ღვარცოფულმა (ან სელურმა) ნაკადმა შეიძლება დიდი დამანგრეველი ძალაც შეიძინოს" (იხილეთ თანდართული, 2023 წლის ივლისში მომზადებული სკოპინგის ანგარიშის 7.11.2 თავი), საქართველოს პარლამენტს და საქართველოს მთავრობას, გთხოვთ, განიხილოთ დაბა ფასანაურის სხვა ადგილზე გადატანის საკითხი, რათა არ მოხდეს აღნიშნული დასახლების დანგრევა, მოსალოდნელი/შესაძლო სელური და ღვარცოფული ნაკადების მიერ. საქართველოს სახალხო დამცველს, გთხოვთ, დაინტერესდეთ აღნიშნული საკითხით, ვინაიდან საქმე ეხება ათასობით ადამიანის სიცოცხლეს. საქართველოს პარლამენტს გთავაზობთ, რომ, საქათველოს პარლამენტის 105–ე მუხლის თანახმად, მიღებული იქნას ცვლილებები საქართველოს ორგანულ კანონში – "საქართველოს საარჩევნო კოდექსში" (სარეგისტრაციო კოდი 010190020.04.001.016032) და აღნიშნული კანონის დანართ #2–ში, "მუნიციპალიტეტის წარმომადგენლობითი ორგანოს – საკრებულოს არჩევნებისთვის თვითმმართველ თემებში ადგილობრივი მაჟორიტარული საარჩევნო ოლქების სახელწოდებები და საზღვრები", 28–ე საარჩევნო ოლქის ("დუშეთი) ადმინისტრაციულ ერთეულს "ფასანაური; გუდამაყარი; ქვეშეთი" შეეცვალოს სახელწოდება და ეწოდოს "გუდამაყარი, ქვეშეთი". საკანონმდებლო წინადადების მიზანს წარმოადგენს დაბა ფასანაურის ადგილმონაცვლეობის ხელშეწყობა, მასზე ტექნოგენური ხასიათის ზეგავლენის თავიდან აცილების მიზნით. დოკუმენტები: 1 ) სკოპინგი.pdf; 2 ) გარემოს დაცვის სააგენტოს წერილი.pdf; 3 ) საქართველოს საავტომობილო გზების დეპარტამენტის წერილი გარემოს დაცვის სააგენტოს.pdf; პატივისცემით, ზურაბ ვანიშვილი პ. #: მობილური: ელფოსტა:

N 2-08/11644 21/07/2023 11644-2-08-2-202307212033 სსიპ - გარემოს ეროვნულ სააგენტოს როგორც თქვენთვის ცნობილია, საქართველოს საავტომობილო გზების დეპარტამენტის (შემდგომში „დეპარტამენტი“) მიერ დაგეგმილია საერთაშორისო მნიშვნელობის (ს-3) მცხეთა-სტეფანწმინდალარსის საავტომობილო გზის - ხანდო-ფასანაურის შემოვლითი გზის საავტომობილო გზის რეკონსტრუქცია/მშენებლობის პროექტების (შემდგომში - „პროექტი“) განხორციელება. საქართველოს კანონის „გარემოსდაცვითი შეფასების კოდექსის“ დანართი ზემოაღნიშნული პროექტი ექვემდებარება გარემოზე ზემოქმედების შეფასებას. 1-ის თანახმად, აღნიშნულის გათვალისწინებით, დეპარტამენტის მიერ 2023 წლის 28 ივნისის N2-08/10345 წერილით განსახილველად წარმოდგენილ იქნა - ხანდო-ფასანაურის შემოვლითი გზის სკოპინგის ანგარიში. გთხოვთ, სკოპინგის გადაწყვეტილების ადმინისტარციული წარმოების ფარგლებში, არ გაითვალისწინოთ ზემოაღნიშნული წერილით წარმოდგენილი დოკუმენტაცია და იხელმძღვანელოთ ამ წერილით წარმოდგენილი ხანდო-ფასანაურის შემოვლითი გზის სკოპინგის ანგარიშის განახლებული ვერსიითა და მასზე დართული დოკუმენტებით. დანართი: სკოპინგის ანგარიში - ორი ეგზემპლარი (მატერიალური სახით) და ელ. ვერსია; ტექნიკური ანგარიში (გეოლოგია) - ერთი ეგზემპლარი (მატერიალური სახით) და ელ. ვერსია; საპროექტო ტერიტორიის Shp ფაილები - ელ. ვერსია. პატივისცემით, სალომე წურწუმია დეპარტამენტის თავმჯდომარის მოადგილე

saqarTvelos infrastruqturis da regionuli saministros saaavtomobilo gzebis departamenti ganviTarebis saerTaSoriso mniSvnelobis mcxeTa-stefanwmindalarsis saavtomobilo gzis 1. xando-fasanauris SemovliTi gzis, 2. arSa-stefanwmindis SemovliTi gzis da 3. stefanwminda - gveleTis gzis monakveTebis ekonstruqcia/mSeneblobisaTvis detaluri saproeqto dokumentaciis damuSaveba monakveTi: xando-fasanauris SemovliTi gza skopingis angariSi Semsrulebeli: Sps gama konsaltingi ivlisi 2023 Khando-Pasanauri_Scoping სარჩევი 1 2 3 4 შესავალი 1 სახელშეკრულებო საკითხები 7 სკოპინგის ანგარიშის მომზადების საკანონმდებლო საფუძველი 8 სამართლებრივი ჩარჩო 9 4.1 საქართველოს გარემოსდაცვითი კანონმდებლობა 9 4.2 გარემოსდაცვითი სტანდარტები 10 4.3 პროექტში გასათვალისწინებელი შრომის უსაფრთხოებასთან დაკავშირებული საერთაშორისო სტანდარტები და რეკომენდაციები. 13 4.4 საქართველოს მიერ რატიფიცირებული საერთაშორისო კონვენციები 13 4.5 პროექტთან დაკავშირებული ტექნიკური ნორმები და სტანდარტები 15 5 ალტერნატივები 16 5.1 ალტერნატივა 0 - არსებული გზა 16 5.2 არსებული გზის მოდერნიზაცია - ალტერნატივა 0-1 18 5.3 მიმართულების ალტერნატივები 19 5.4 ალტერნატივების შედარება 26 6 პროექტორების ეტაპზე ჩატარებული კვლევები 29 6.1 საველე ტოპოგრაფიული კვლევები 29 6.2 საინჟინრო-გეოლოგიური კვლევები 29 7 ბუნებრივი გარემო პირობების დახასიათება 30 7.1 კლიმატი 30 7.2 ხმაური 35 7.3 გეომორფოლოგიური აგებულება და რელიეფი 35 7.4 გეოლოგიური აგებულება 36 7.5 საინჟინრო-გეოლოგიური პირობები 37 7.6 ჰიდროგეოლოგიური პირობები 38 7.7 ნიადაგები 40 7.8 ჰიდროლოგია 41 7.8.1 გზის გადამკვეთი მდინარისა და ხევების მოკლე ჰიდროგრაფიული დახასიათება 41 7.8.2 წყლის მაქსიმალური ხარჯები 43 7.8.3 მდინარე ჩაბარუხზე ხელოვნური ნაგებობა 53 7.8.4 კალაპოტის მოსალოდნელი ზოგადი და ადგილობრივი გარეცხვის სიღრმეები 54 7.9 ბიომრავალგეროვნება 57 7.9.1 მცენარეული საფარი 57 7.9.2 ფაუნა 65 7.10 დაცული ტერიტორიები 86 7.11 ბუნებრივი საფრთხეები - გეოდინამიკური ვითარება, სეისმურობა 87 7.11.1 სიღრმული და გვერდითი ეროზია 87 7.11.2 ღვარცოფები 88 7.11.3 ქვაცვენები 88 7.11.4 თოვლის შვავები 88 7.11.5 ფერდობების დახრამვა 88 7.11.6 საისმურობა 89 7.12 ინერტული სამშენებლო მასალების (ხრეშის) კარიერები 92 7.13 სოციალური გარემო 93 7.13.1 ზოგადი დახასიათება 93 7.13.2 ეთნიკური შემადგენლობა 94 7.13.3 გენდერული თანაფარდობა 94 7.13.4 მოსახლეობის შიდა და გარე მიგრაცია 94 7.13.5 იძულებით გადაადგილებულ პირთა სტატისტიკა 94 GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping 7.13.6 ეკონომიკა - მრეწველობა და სოფლის მეურნეობა 95 7.13.7 დასაქმება 95 7.13.8 პენსიის და საარსებო შემწეობის მიმღები პირები 96 7.13.9 კომუნალური სერვისები, კავშირგაბმულობა და მედია 96 7.13.10 განათლება, კულტურა და სპორტი 97 7.13.11 ჯანმრთელობის დაცვა 98 7.13.12 კულტურული მემკვიდრეობა 98 7.13.13 ტურიზმი და რეკრეაცია 99 8 პროექტის აღწერა - ტექნიკური გადაწყვეტილებები 100 8.1 განივი კვეთის პარამეტრები 100 8.2 ტრასის ჰორიზონტალური განლაგება 101 8.3 ვირაჟი ჰორიზონტალურ მრუდებზე 101 8.4 გზის ვერტიკალური განლაგება 102 8.5 გზის გეგმა 102 8.6 გრძივი პროფილი 104 8.7 მიწის ვაკისი 106 8.8 გზის სამოსის პროექტი 106 8.9 მოძრაობის ინტენსივობის პროგნოზი 107 8.10 გზის სამოსის კონსტრუქცია 108 8.11 ხელოვნური ნაგებობები - ხიდები 109 8.11.1 ძირითადი საპროექტო გადაწყვეტილებები 110 8.12 ხელოვნური ნაგებობები - გვირაბები 112 8.12.1 გვირაბის აღჭურვილობა 114 8.12.2 გვირაბის საევაკუაციო გასასვლელი 114 8.12.3 გვირაბის მშენებლობის მეთოდი 114 8.13 ხელოვნური ნაგებობები - წყალგამტარი მილები/კულვერტები 117 8.14 ხელოვნური ნაგებობები - ნაპირდამცავი ნაგებობები 118 8.15 კვანძები 123 8.16 მოძრაობის ორგანიზაცია და უსაფრთხოება - საგზაო ნიშნები და მონიშვნა 124 8.17 მასალები და რესურსების გამოყენება 124 9 მოსამზადებელი (წინასამშენებლო), სამშენებლო სამუშაოები და ექსპლუატაცია 126 9.1 წინასამშენებლო (მობილიზაციის) ეტაპი 126 9.1.1 ინფრასტრუქტურის გადატანის პროექტები 128 9.2 მშენებლობის ეტაპი 135 9.3 ექსპლუატაციის ეტაპის სამუშაოები 136 10 ზემოქმედების მოკლე აღწერა 138 10.1 ზემოქმედება ატმოსფერული ჰაერის ხარისხზე 141 10.1.1 წინასამშენებლო და სამშენებლო ეტაპები - ჰაერი 141 10.1.2 შემარბილებელი ღონისძიებების მონახაზი - მოსამზადებელი და სამშენებლო სამშაოების ეტაპი 142 10.1.3 ექსპლუატაციის ეტაპი - ჰაერი 143 10.1.4 შემარბილებელი ღონისძიებები - ექსპლუატაციის ეტაპი 143 10.2 კლიმატის ცვლილების გავლენა პროექტზე/პროექტის გავლენა კლიმატის ცვლილებაზე 143 10.3 ზემოქმედება ხმაურის ფონურ დონეზე 146 10.3.1 წინასამშენებლო სა სამშენებლო ეტაპები 146 10.3.2 შემარბილებელი ღონისძიებები - მოსამზადებელი და სამშენებლო სამუშაოების ეტაპი 146 10.3.3 ექსპლუატაციის ეტაპი 147 10.3.4 შემარბილებელი ღონისძიებები 148 10.4 ვიბრაცია 148 10.4.1 წინასამშენებლო და სამშენებლო სამუშაოები - ვიბრაცია 148 10.4.2 შემარბილებელი ღონისძიებები 149 GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping 10.4.3 ექსპლუატაციის ეტაპი 10.4.4 შემარბილებელი ღონისძიებები გზის ექსპლუატაციისას 10.5 ზემოქმედება წყლის რესურსებზე 10.5.1 წინასამშენებლო და სამშენებლო სამუშაოები 10.5.2 შემარბილებელი ღონისძიებები 10.5.3 ექსპლუატაციის ეტაპი 10.5.4 შემარბილებელი ღონისძიებები 10.6 ზემოქმედება ნიადაგზე 10.6.1 წინასამშენებლო და სამშენებლო სამუშაოების ეტაპები - ნიადაგი 10.6.2 შემარბილებელი ღონისძიებები - მოსამზადებელი და სამშენებლო სამუშაოების ეტაპი 10.6.3 ექსპლუატაციის ეტაპი 10.6.4 შემარბილებელი ღონისძიებები -ექსპლუატაციის ეტაპი 10.7 ბუნებრივი საფრთხეები 10.7.1 შემარბილებელი ღონისძიებები - წინასამშენებლო და სამშენებლო სამუშაოების დროს 10.7.2 შემარბილებელი ღონისძიებები - ექსპლუატაციის ეტაპზე 10.8 ზემოქმედება მცენარეულ საფარზე 10.8.1 წინასამშენებლო და სამშენებლო სამუშაოების ეტაპები - მცენარეული საფარი 10.8.2 შემარბილებელი ღონისძიებები 10.8.3 ექსპლუატაციის ეტაპი - მცენარეული საფარი 10.8.4 შემარბილებელი ღონისძიებები 10.9 ზემოქმედება ცხოველთა სამყაროზე 10.9.1 წინასამშენებლო და სამშენებლო სამუშაოების ეტაპები - ფაუნა 10.9.2 ზემოქმედება ძუძუმწოვრებზე 10.9.3 ზემოქმედება ქვეწარმავლებზე და ამფიბიებზე 10.9.4 ზემოქმედება ორნითოფაუნაზე 10.9.5 ზემოქმედება უხერხემლოებზე 10.9.6 ზემოქმედება იქთიოფაუნაზე 10.9.7 შემარბილებელი ღონისძიებები 10.9.8 ექსპლუატაციის ეტაპი 10.9.9 შემარბილებელი ღონისძიებები 10.10 ზემოქმედება ტყის რესურსებზე 10.10.1 წინასამშენებლო და სამშენებლო სამუშაოების ეტაპი 10.10.2 შემარბილებელი ღონისძიებები - მოსამზადებელი და სამშენებლო სამუშაოების ეტაპი 10.10.3 ექსპლუატაციის ეტაპი 10.10.4 შემარბილებელი ღონისძიებები - ექსპლუატაციის ეტაპი 10.11 დაცული ტერიტორიებზე 10.12 . ლანდშაფტი და ვიზუალური ზემოქმედება 10.12.1 წინასამშენებლო და სამშენებლო სამუშაოების ეტაპები - ლანდშაფტურ-ვიზუალური ცვლილება 10.12.2 შემარბილებელი ღონისძიებები - მოსამზადებელი და სამშენებლო სამუშაოების ეტაპი 10.12.3 ექსპლუატაციის ეტაპი - ლანდშაფტურ ვიზუალური ცვლილება 10.12.4 შემარბილებელი ღონისძიებები - ექსპლუატაციის ეტაპი 10.13 ზემოქმედება ტურიზმზე და რეკრეაციაზე 10.13.1 შემარბილებელი ღონისძიებები - მოსამზადებელი და სამშენებლო სამუშაობის ეტაპი 10.13.2 შემარბილებელი ღონისძიებები - ექსპლუატაციის ეტაპი 10.14 . ნარჩენები და ნარჩენების მართვა 10.14.1 წინასამშენებლო და სამშენებლო სამუშაოების ეტაპები 10.14.2 შემარბილებელი ღონისძიებები - მოსამზადებელი და სამშენებლო სამუშაოების ეტაპი 10.14.3 ექსპლუატაციის ეტაპი - ნარჩენები 10.14.4 შემარბილებელი ღონისძიებები - ექსპლუატაციის ეტაპი 10.15 სოციალურ-ეკონომიკური ზემოქმედება - წინასამშენებლო და მშენებლობის ეტაპები GAMMA CONSULTING 150 150 150 150 152 153 154 155 155 156 157 158 158 158 159 159 159 160 160 161 161 161 162 163 164 164 164 165 168 169 169 169 171 171 171 171 172 172 174 175 175 175 176 176 176 176 179 181 181 182 Khando-Pasanauri_Scoping 10.15.1 წინასამშენებლო და სამშენებლო სამუშაოების ეტაპები - მოსახლეობა 182 10.15.2 შემარბილებელი ღონისძიებები - მოსამზადებელი და სამშენებლო სამუშაოების ეტაპი 185 10.15.3 ექსპლუატაციის ეტაპი 187 10.15.4 შემარბილებელი ღონისძიებები 188 10.16 ჯანდაცვა და შრომის უსაფრთხოება 188 10.16.1 მოსამზადებელი და მშენებლობის ეტაპები 188 10.16.2 შემარბილებელი ღონისძიებები - მოსამზადებელი და მშენებლობის ეტაპები 189 გვირაბში მუშაობის/მშენებლობის უსაფრთხოება 190 10.16.3 შემარბილებელი ღონისძიებები - ექსპლუატაციის ეტაპი 191 11 კუმულაციური ზემოქმედება 192 12 გარემოსდაცვითი მენეჯმენტის გეგმა (გმგ) და მონიტორინგი 192 12.1.1 მენეჯმენტის გეგმა წინასამშენებლო და სამშენებლო სამუშაოების ეტაპისთვის 194 12.1.2 გარემოსდავითი მენეჯმენტი - ექსპლუატაციის ეტაპი 225 12.1.3 მონიტორინგი წინასამშენებლო, სამშენებლო სამუშაოების დროს და ექსპლუატაციისას 231 13 ინფორმაცია ჩასატარებელი კვლევების და გზშ-ს ანგარიშის მომზადებისთვის საჭირო მეთოდიკების შესახებ 244 გამოყენებული ლიტერატურა 245 დანართი 1 - ხიდების ჭრილები წყლის და წარეცხვის დონის ჩვენებით დანართი 2 - სამშენებლო ბანაკი/ბანაკები, სამუშაო უბნები, ნაყოფიერი ნიადაგის, მასალის გვირაბიდან გამოტანილი მასალის განთავსების უბნების შერჩევა დანართი 3 - ინფორმაცია საპროექტო გზის დერეფანში მოქცეულ ინფრასტრუქტურასთან თანაკვეთის შესახებ (საილუსტრაციო მასალა) დანართი 4 - ბიომრავალფეროვნების კვლევის მეთოდოლოგია - მოკლე ინფორმაცია დანართი 5 - ზემოქმედების შეფასების მეთოდოლოგია - მოკლე ინფორმაცია შემსრულებლები 248 268 267 280 284 288 ცხრილები ცხრილი 1. მსუბუქი მანქანები .................................................................................................................................... 2 ცხრილი 2. სატვირთო მანქანები ................................................................................................................................ 3 ცხრილი 3. ყველა სატრანსპორტო საშუალება ......................................................................................................... 4 ცხრილი 4.პროექტთან დაკავშირებული გარემოსდაცვითი კანონებისა და რეგულაციების ჩამონათვალი 9 ცხრილი 5. გარემოსდაცვითი რეგულაციები და სტანდარტები ......................................................................... 10 ცხრილი 6. პროექტთან კავშირში მყოფი სოციალურ და მიწის საკუთრების საკითხებთან დაკავშირებული კანონები და რეგულაციები ........................................................................................................ 12 ცხრილი 7. საქართველოს მიერ რატიფიცირებული კონვენციები ..................................................................... 13 ცხრილი 8. ალტერნატივების გარემოზე უარყოფითი ზემოქმედების ქულობრივი შეფასება...................... 27 ცხრილი 9. ფასანაურის სამშენებლო-კლიმატური მახასიათებლები (ფასანაური) ......................................... 30 ცხრილი 10. ჰაერის ტემპერატურა ........................................................................................................................... 30 ცხრილი 11. ჰაერის ტემპერატურის ამპლიტუდი ................................................................................................. 30 ცხრილი 12. ჰაერის ტენიანობის საშუალო თვიური და წლიური სიდიდეები ................................................ 31 ცხრილი 13. ნალექების რაოდენობა (მეტეოსადგური ფასანაური) .................................................................... 31 ცხრილი 14. ნალექების საშუალო თვიური რაოდენობა და წლიური ჯამი მმ-ში ............................................ 31 ცხრილი 15. ნალექების დღე-ღამური მაქსიმუმების სხვადასხვა უზრუნველყოფის სიდიდეები ............... 31 ცხრილი 16. თოვლის საფარი .................................................................................................................................... 31 ცხრილი 17.ქარების მიმართულება და შტილების რაოდენობა %-ში წლიურიდან ........................................ 32 ცხრილი 18. ქარის წნევის ნორმატიული მნიშვნელობები ................................................................................... 32 ცხრილი 19. ქარის მახასიათებლები ........................................................................................................................ 32 ცხრილი 20. ნიადაგის ზედაპირის საშუალო თვიური, წლიური, საშუალო მაქსიმალური და საშუალო მინიმალური ტემპერატურები .................................................................................................................................. 32 GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping ცხრილი 21. გრუნტების სეზონური გაყინვის ნორმატიული სიღრმე, სმ. ........................................................ 32 ცხრილი 22. ფასანაურში ტემპერატურისა და ტენიანობის დინამიკაზე გასული სამი პერიოდისთვის (1960-მდე, 1961-1985 და 1986-2010) და პროგნოზირებული ცვლილებისთვის (2021-2050 და 2071-2100) .. 33 ცხრილი 23. ფასანაურში საშ. ტემპერატურის და ნალექების სეზონური და წლიური მნიშვნელობები: 1986-2010; 2021-2050 და 2071-2100 პერიოდებისთვის, ცვლილება პერიოდებს შორი .................................... 34 ცხრილი 24. ფასანაურში საშ. წლიური ფარდობითი ტენიანობა და ქარის სიჩქარე სამი პერიოდისთვის: სადგურის გახსნიდან 1960 წ-მდე; 1961-1985 და 1986-2010, ცვლილება პერიოდებს შორის ........................ 34 ცხრილი 25. ფასანაურში საშ. წლიური ფარდობითი ტენიანობა და ქარის სიჩქარე : 1986-2010; 2021-2050 და 2071-2100 პერიოდისთვის, ცვლილება პერიოდებს შორის ........................................................................... 34 ცხრილი 26. გრუნტის წყლის დონე ჭაბურღილებში ............................................................................................ 39 ცხრილი 27. გრუნტის წყლის დონე შურფებში ...................................................................................................... 39 ცხრილი 28. მდინარე დიდი არაგვის მაქსიმალური ხარჯები მ3/წმ-ში საპროექტო უბანზე........................ 43 ცხრილი 29. მდინარე თეთრი არაგვის წყლის მაქსიმალური ხარჯები დადგენილი დაკვირვების მონაცემების მიხედვით .............................................................................................................................................. 44 ცხრილი 30. მდინარე თეთრი არაგვის წყლის მაქსიმალური ხარჯები საპროექტო უბანზე ......................... 45 ცხრილი 31. ხანდო-ფასანაურის შემოსავლელი გზის გადამკვეთი ხევების წყლის მაქსიმალური ხარჯები მ3/წმ-ში ......................................................................................................................................................................... 46 ცხრილი 32. მდინარე ჩაბარუხის ღვარცოფული ნაკადების მაქსიმალური ხარჯები მ3/წმ-ში ..................... 47 ცხრილი 33. ხანდო-ფასანაურის შემოსავლელი გზის გადამკვეთი მცირე ხევების წყლის მაქსიმალური ხარჯები მ3/წმ-ში მილხიდების კვეთებში .............................................................................................................. 48 ცხრილი 34. მდინარე დიდი არაგვის მაქსიმალური დონეები I საპროექტო უბანზე (პკ 0+00 – 4+20), n=0.057 ........................................................................................................................................................................................ 49 ცხრილი 35. მდინარე დიდი არაგვის მაქსიმალური დონეები II საპროექტო უბანზე, (პკ 8+00 – 16+00), n=0.051 ........................................................................................................................................................................... 49 ცხრილი 36. მდინარე დიდი არაგვის მაქსიმალური დონეები III საპროექტო უბანზე (პკ 17+20 – 23+60), n=0.051 ........................................................................................................................................................................... 50 ცხრილი 37. მდინარე დიდი არაგვის მაქსიმალური დონეები ქვედა ესტაკადის უბანზე ............................. 51 ცხრილი 38. მდინარე დიდი არაგვის მაქსიმალური დონეები ზედა ესტაკადის უბანზე (პკ 23+75.64 – 17+06.37), n=0.055 ......................................................................................................................................................... 51 ცხრილი 39. მდინარე თეთრი არაგვის მაქსიმალური დონეები IV საპროექტო უბანზე (პკ 1+24.80 – 2+00 და პკ 56+03 – 58+00), n=0.055...................................................................................................................................... 52 ცხრილი 40. პკ 4+42.10 - პკ 7+72.20 - ზე მოსაწყობი ხიდის კვეთში ხანდოსხევის მაქსიმალური დონეები, n=0.060 ........................................................................................................................................................................... 52 ცხრილი 41. პკ 44+84.77 - პკ45+83.17 - ზე მოსაწყობი ხიდის კვეთში ხევი #8-ის მაქსიმალური დონეები, n=0.060 ........................................................................................................................................................................... 52 ცხრილი 42. პკ 46+22.17 - პკ47+20.57 - ზე მოსაწყობი ხიდის კვეთში ხევი #9-ისმაქსიმალური დონეები, n=0.060 ........................................................................................................................................................................... 52 ცხრილი 43. მდინარე ჩაბარუხის ჰიდრავლიკური ელემენტები 12 მეტრის სიგანის ნაგებობაში ღვარცოფული ნაკადის გავლის პირობებში ........................................................................................................... 53 ცხრილი 44. ღვარცოფული ნაკადის მაქსიმალური ხარჯების შესაბამისი დონეები მდ.ჩაბარუხის საპროექტო ნაგებობის კვეთში .................................................................................................................................. 53 ცხრილი 45. მდინარე დიდი არაგვისა და თეთრი არაგვის კალაპოტის მოსალოდნელი ზოგადი გარეცხვის მაქსიმალური სიღრმეები საპროექტო უბნებზე ............................................................................... 54 ცხრილი 46. საკვლევი მდინარეეების და ხევების კალაპოტების მოსალოდნელი ადგილობრივი გარეცხვის მაქსიმალური სიღრმეები საპროექტო უბნებზე ............................................................................... 56 ცხრილი 47. G1.A3 ჰაბიტატის (რცხილნარი ტყეები) ფლორისტული ინვენტარიზაციის ნუსხა .................. 60 ცხრილი 48. საპროექტო არეალში აღრიცხული წითელი ნუსხის სახეობები ................................................... 64 ცხრილი 49. საქართველოს წითელი ნუსხით, ბერნის კონვენციით და IUCN-ით დაცული სახეობები. ....... 66 ცხრილი 50. საპროექტო ზონაში გავრცელებული ძუძუმწოვრების სახეობები .............................................. 67 ცხრილი 51. საკვლევ და მის მიმდებარე ტერიტორიებზე გავრცელებული ხელფრთიანთა სახეობები. .... 70 ცხრილი 52. საკვლევ ტერიტორიაზე დაფიქისირებული და ლიტერატურულად ცნობილი ფრინველთა სახეობები ...................................................................................................................................................................... 74 GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping ცხრილი 53. საკვლევი ტერიტორიის მიმდებარედ ლიტერატურულად ცნობილი და საველე კვლევის დროს დაფიქსირებული სახეობები. ........................................................................................................................ 79 ცხრილი 54. საკვლევ ტერიტორიაზე გავრცელებული და დაფიქსირებული სახეობები .............................. 80 ცხრილი 55. მდინარე არაგვში გავრცელებული სახეობები და დაცულობის სტატუსები ............................. 84 ცხრილი 56. სატოფო და კვებითი მიგრაციის პერიოდების მაჩვენებლები ...................................................... 85 ცხრილი 57. მოსახლეობა 2022 წლის 1 იანვრის მდგომარეობით (ათასი კაცი) ................................................ 93 ცხრილი 58. მოსახლეობის 2002 და 2014 წლების აღწერის შედეგები და ფიზიკური განსახლების ბუფერს გარეთ მდებარე საცხოვრებელი ზონის დაშორება საპროექტო გზის ღერძულა ხაზიდან ............................ 94 ცხრილი 59. იძულებით გადაადგილებულთა რაოდენობა (2022 წლის ივნისის მდგომარეობით).............. 95 ცხრილი 60. 15 წლის და უფროსი ასაკის მოსახლეობის განაწილება ეკონომიკური აქტივობის მიხედვით (ათასი კაცი), 2021 წლის მდგომარეობით................................................................................................................ 95 ცხრილი 61. რეგიონის მუზეუმები .......................................................................................................................... 98 ცხრილი 62. კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლები/ობიექტები საპროექტო ზონაში................................ 98 ცხრილი 63. გზის განივი კვეთის პარამეტრები ................................................................................................... 100 ცხრილი 64. გზის ჰორიზონტალური განლაგების პარამეტრები ..................................................................... 101 ცხრილი 65. გზის ვერტიკალური განლაგების პარამეტრები ............................................................................ 102 ცხრილი 66.სატრანსპორტო მოძრაობის ინტენსივობის პროგნოზი (პროექტით) ......................................... 107 ცხრილი 67. მოძრაობის ინტენსივობა ტრანსპორტის სახეობის მიხედვით ................................................... 108 ცხრილი 68. ხიდები .................................................................................................................................................. 110 ცხრილი 69. გვირაბები ............................................................................................................................................. 114 ცხრილი 70. წყალგამტარი მილები (კულვერტები)............................................................................................. 118 ცხრილი 71. სამშენებლო ტექნიკის სავარაუდო ჩამონათვალი......................................................................... 127 ცხრილი 72. მინიმალური მანძილები მიწისზედა მიწისქვეშა ინფრაქტრუქტურას შორის ........................ 129 ცხრილი 73. გზის, ხიდის მშენებლობა და გვირაბის გაყვანა - ძირითადი აქტივობები ............................... 136 ცხრილი 74. ხიდების მოვლა პატრონობა და შეკეთება/რემონტი .................................................................... 137 ცხრილი 75. დაგეგმილი ქმედებები და მათთან დაკავშირებული ზემოქმედება გარემოზე ...................... 139 ცხრილი 76. საპროექტო დერეფნის ფასანაურის სატყეო უბნების ტერიტორიასთან გადაკვეთის უბანზე დაფიქსირებული სახეობები და ხე-მცენარეების რაოდენობა .......................................................................... 170 ცხრილი 77. ინფორმაცია მშენებლობის პროცესში (ოფისში წარმოქმნილი ნარჩენების ჩათვლით) წარმოქმნილი ნარჩენების შესახებ ......................................................................................................................... 176 ცხრილი 78. დადებითი და უარყოფითი ზემოქმედება მოსახლეობაზე ......................................................... 182 ცხრილი 79. შემარბილებელი ღონისძიებები/გარემოს მენეჯმენტი წინასამშენებლო და სამშენებლო სამუშაოების ეტაპებზე ............................................................................................................................................. 194 ცხრილი 80. შემარბილებელი ღონისძიებები/გარემოს მენეჯმენტი ექსპლუატაციის ეტაპზე ................... 225 ცხრილი 81. მონიტორინგის გეგმა.......................................................................................................................... 231 სურათები სურათი 1. სატრანსპორტო საშუალებების პროცენტული წილი საერთო ნაკადში........................................... 1 სურათი 2. შემოსული და გასუი სატრანსპორტო საშუალებების რაოდენობა საბაჟი-განშვები პუნქტების მიხედვით (2022 წლის მონაცემები) ........................................................................................................................... 6 სურათი 3. არსებული გზის განივი კვეთი .............................................................................................................. 16 სურათი 4. საპროექტო მონაკვეთის ადგილმდებარეობა - არსებული გზა ....................................................... 17 სურათი 5. საპროექტო მონაკვეთის ადგილმდებარეობა - არსებული გზა ....................................................... 18 სურათი 6. ალტერნატივა 1 ........................................................................................................................................ 20 სურათი 7. ალტერნატივა 1b ...................................................................................................................................... 21 სურათი 8. ალტერნატივა 3 ........................................................................................................................................ 22 სურათი 9. ალტერნატივა 4 ........................................................................................................................................ 23 სურათი 10. ალტერნატივა 4 - განივი კვეთი ........................................................................................................... 23 სურათი 11. ალტერნატივა 4b. ფასანაური ............................................................................................................. 24 სურათი 12. ფასანაურის მონაკვეთი ........................................................................................................................ 25 GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping სურათი 13. ხანდო-ფასანაურის შემოვლითი გზის მონაკვეთზე საველე ტოპოგრაფიული სამუშაოების ამსახველი ფოტო სურათები ..................................................................................................................................... 29 სურათი 14. ნიადაგები................................................................................................................................................ 40 სურათი 15. ალუვიური ნიადაგი .............................................................................................................................. 41 სურათი 16. ხანდო-ფასანაურის შემოსავლელი გზის გადამკვეთი ხევების წყალშემკრები აუზების რუკა. ........................................................................................................................................................................................ 47 სურათი 17. ჰაბიტატების მიახლოებითი განაწილება საპროექტო დერეფანში ............................................... 60 სურათი 18. ტყის გაახოებული უბანი (E5.2 ჰაბიტატი) ......................................................................................... 61 სურათი 19. მოჩანს მდ. არაგვის კალაპოტი (C2.2 ჰაბიტატი) და ჭალის ტყის ფრაგმენტები (G1.1 ჰაბიტატი) ........................................................................................................................................................................................ 62 სურათი 20. მცენარეებით მეჩხერად დასახლებული მდინარის ხრეშიანი ნაპირები (C3.55 ჰაბიტატი) ...... 62 სურათი 21. საკარმიდამო ნაკვეთები (I ჰაბიტატი) ................................................................................................ 63 სურათი 22. საპროექტო არეალში აღრიცხული ზოგიერთი სახეობის მცენარე ............................................... 64 სურათი 23. საპროექტო დერეფნის ხედები ............................................................................................................ 66 სურათი 24. წავისთვის ხელსაყრელი ადგილები (E 474202 N 4686831) ............................................................. 67 სურათი 25. ღამურებისვის ხელსაყრელი ტყიანი მასივები................................................................................. 69 სურათი 26. ღამურების დეტექტორით - Anabat Walkabout Bat Detector (Version 1.3) დაფიქსირებული სიგნალები..................................................................................................................................................................... 70 სურათი 27. საველე კვლევისას დაფიქსირებული ფრინველთა ზოგიერთი სახეობა ..................................... 73 სურათი 28. საველე კვლევისას დაფიქსირებული ამფიბიები............................................................................. 80 სურათი 29. საველე კვლევისას დაფიქსირებული მწერები ................................................................................. 81 სურათი 30. დაცული ტერიტორიები საპროექტო რეგიონში .............................................................................. 86 სურათი 31. მონაკვეთის ზონირება ბუნებრივი საფრთხეების კატეგორიების მიხედვით ............................ 87 სურათი 32. გეოლოგიური მოვლენები.................................................................................................................... 91 სურათი 33. ბუნებრივი რესურსები (ქვიშა-ხრეში) საპროექტო ზონაში - ფასანაურის სამხრეთით ............. 92 სურათი 34. ბუნებრივი რესურსები (ქვიშა-ხრეში) საპროექტო ზონაში - ფასანაურის ჩრდილოეთით...... 93 სურათი 35. დასაქმებულთა საშუალოწლიური რაოდენობა მცხეთა-მთიანეთის რეგიონში, ეკონომიკური საქმიანობის სახეების (NACE rev.2) მიხედვით, % ................................................................................................... 96 სურათი 36. კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლები/ობიექტები საპროექტო ზონაში ................................ 99 სურათი 37. საპროექტო გზის განივი კვეთი ......................................................................................................... 100 სურათი 38. ხანდო-ფასანაურის შემოვლით გზის მიმართულების სქემატური ნახაზი (დეტალური ინფორმაციისთვის იხილეთ შეიპ ფაილი) ............................................................................................................ 103 სურათი 39. გზის გრძივი პროფილი ...................................................................................................................... 105 სურათი 40. საპროექტო გზის მიწის ვაკისი ........................................................................................................ 106 სურათი 41. გზის სამოსის კონსტრუქცის სქემა ................................................................................................... 109 სურათი 42. ხიდების საპროექტო განივი კვეთი. ................................................................................................. 111 სურათი 43. ხიდი (ჭრილი) ...................................................................................................................................... 112 სურათი 44. გვირაბების საპროექტო განივი კვეთი გზის სწორ მონაკვეთებზე. ............................................ 113 სურათი 45. გვირაბების საპროექტო განივი კვეთები ჰორიზონტალური მრუდების მონაკვეთებზე. ...... 113 სურათი 46. გვირაბის გაყვანის პროცესი - დროებითი გამაგრების სახეები ................................................... 115 სურათი 47. გვირაბის გაყვანის პროცესი - ჰიდროიზოლაცია, უკუთაღის მოწყობა და საბოლოო გამაგრება ...................................................................................................................................................................................... 117 სურათი 48. რკინაბეტონის ნაპირდამცავი ნაგებობა განივი კვეთის მაგალითი (პკ0+00 - პკ4+44) ............. 118 სურათი 49. რკინაბეტონის ნაპირდამცავი ნაგებობა (პკ0+00 - პკ4+44)............................................................. 119 სურათი 50. რკინაბეტონის ნაპირდამცავი ნაგებობა (პკ7+70 - პკ16+10) .......................................................... 120 სურათი 51. რკინაბეტონის ნაპირდამცავი ნაგებობა (პკ17+04.5 - პკ 23+77.5).................................................. 121 სურათი 52. რკინაბეტონის ნაპირდამცავი ნაგებობა (პკ55+10.40 - პკ58+00) ................................................... 122 სურათი 53. დაგეგმილი კვანძები ........................................................................................................................... 123 სურათი 54. საპროექტო ტერიტორიის დაშორება ბეტონის უახლოეს საწარმოებამდე................................ 125 სურათი 55. მიწისქვეშა გაზსადენის თხრილი მოწყობის სქემა (d=20 d=50მმ მილის შემთხვევაში)........... 130 GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping სურათი 56. არსებული და საპროექტო (ჩასანაცვლებელი) წყალსადენის მონაკვეთები კვანძი #2-ის უბანზე ......................................................................................................................................................................... 131 სურათი 57. მიწისქვეშა მოლსადენის თხრილი მოწყობის ტიპური სქემა ...................................................... 132 სურათი 58. მიწისქვეშა კაბელის თხრილი მოწყობის ტიპური სქემა - ფეხითმოსიარულეთ აგზის ქვეშ (მარცხნივ) და სამანქანო გზის ქვეშ (მარჯვნივ). .................................................................................................. 133 სურათი 59. ეგხ-ს საყრდენები ................................................................................................................................. 134 სურათი 60. ეგხ საყრდენის საძირკველი ............................................................................................................... 135 სურათი 61. გვირაბი 1-ის შესასვლელი პორტალის მიმდებარე ზონა ............................................................. 172 სურათი 62. გზის მონაკვეთი პკ0+00 - პკ20+00 საზღვრებში .............................................................................. 173 სურათი 63. ფასანაურის დასავლეთით გზის მონაკვეთი (საპროექტი გზის ბოლო უბანი)......................... 174 GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping საინფორმაციო ფურცელი პროექტის დასახელება: ხელშეკრულება: პროექტის ხანგრძლივობ: პროექტის დაწყების თარიღი: პროექტის სრული დასრულების თარიღი: დამკვეთი: ტექნიკური პროექტის კონსულტანტი: კონსულტანტი საკითხებში გარემოს დაცვის საერთაშორისო მნიშვნელობის მცხეთა-სტეფანწმინდა-ლარსის საავტომობილო გზის 1. ხანდო-ფასანაურის შემოვლითი გზის, 2. არშა-სტეფანწმინდის შემოვლითი გზის და 3. სტეფანწმინდა-გველეთის გზის მონაკვეთების რეკონსტრუქცია მშენებლობისათვის დეტალური საპროექტო დოკუმენტაციის დამუშავება ე.ტ. No 41-22 18 თვე 16 მარტი 2022 წელი 16 იანვარი 2024 წელი საქათველოს რეგიონალური განვითარების და ინფრასტრუქტურის სამინისტროს საავტომობილო გზების დეპარტამენტი ალ. ყაზბეგის 12, 0160, თბილისი ტელ: 32 23 130 76 ელ. ფოსტა: info@georoad.ge შპს საპროექტო-საკვლევაძიებო ინსტიტუტი ტრანსპროექტი თამარაშვილის 13, 0183 თბილისი: ტელ: 577 56 16 15 ელ. ფოსტა: info@transproject.ge შპს გამა კონსალტინგი დავით გურამიშვილის 19დ, 0192, თბილისი ტელ: 32 260 44 39/432 26 015 26 ელ. ფოსტა: gamma@gamma.ge GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping 1 Page |1 შესავალი საქართველოს გეოგრაფიულმა მდებარეობამ განაპირობა მისი, როგორც აზიის და ევროპის დამაკავშირებელი რგოლის პოზიციონირება. ის სატრანსპორტო დერეფნის მნიშვნელოვანი რგოლის ფუნქციას ასრულებს სთავაზობს რა ცენტრალური აზიის ქვეყნებს ევროპის ბაზრებზე წვდომას. მისი, როგორც ტრანზიტული ქვეყნის კონკურენტუნარიანობა დამოკიდებულია სატრანსპორტო დერეფნების გაუმჯობესებაზე, სადაც მოდერნიზებული საგზაო ქსელი უმნიშვნელოვანეს ფაქტორს წარმოადგენს. სატრანსპორტო დერეფნების (აღმოსავლეთ-დასავლეთი და ჩრდილოეთ-სამხრეთი მიმართულებები) გაუმჯობესება სტრატეგიულად მნიშვნელოვანია ქვეყნის ეკონომიკისთვის - ტვირთების და მგზავრების უსაფრთხო გადაადგილების და ტურიზმის განვითარების ერთერთ განმსაზღვრელ პირობას წარმოადგენს. სახელმწიფო ბიუჯეტის სახსრებით და საერთაშორისო საფინანსო ორგანიზაციების დახმარებით (მსოფლიო ბანკი (WB), ევროპის საინვესტიციო ბანკი (EIB), აზიის განვითარების ბანკი (ADB), იაპონიის საერთაშორისო განვითარების სააგენტო (JICA) და აზიის ინფრასტრუქტურის საინვენსტიციო ბანკი (AIIB)) უკვე განხორციელდა, ხორციელდება და/ან შემუშავების პროცესშია მაგისტრალური გზების მოდერნიზაციის პროექტების რიგი. . განსახილველი გზის მონაკვეთი E177 მაგისტრალის ერთერთ, კერძოდ დაბა ფასანაურის შემოვლითი გზის უბანს წარმოადგენს. ძირითადი სატრანზიტო სატრანსპორტო ნაკადის დასახლებული ზონიდან შესაძლებლობისდაგვარად მაქსიმალურად მოშორების და, ამით, ფასანაურის რეკრეაციული პოტენციალის უკეთ ათვისების მიზნით დაიგეგმა. მცხეთა-სტეფანწმინდა-ლარსის საავტომობილო გზა საერთაშორისი მნიშვნელობის გზა (E117) ევროპული მარშრუტისა და ჩრდილოეთ-სამხრეთის დერეფნის ნაწილს. გზა იწყება მცხეთიდან თბილისი-სენაკი-ლესელიძის E60 ავტომაგისტრალიდან და მთავრდება რუსეთის ფედერაციის საზღვართან. სურათი 1. სატრანსპორტო საშუალებების პროცენტული წილი საერთო ნაკადში ინფორმაცია განსახილველ მონაკვეთზე მოძრავი სამგზავრო და სატვირთო მანქანების გადაადგილების საწყისი პუნქტის და დანიშნულების ადგილის შესახებ, ჩატარებული გამოკითხვის მიხედვით, ქვემოთ მოცემულ ცხრილებშია წარმოდგენილი. GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping Page |2 2 2 1 2 7 5 2 2 0% 1 0% 7 2% 19 5% 6 1% 4 1% 113 14 13 3 1 1 77 19% 1 1 130 32% 155 38% 2 0% GAMMA CONSULTING 0 0% 0 0% ჯამის % 1 სამხრეთ დასავლეთი საქართველო E60 მაგისტრალით 12 სამხრ. დასავლ. საქართველო ახალციხის გავლით აღმოსავლეთი საქართველო 5 სულ ჯამი 134 ჩრდ. დასავლეთი საქართველო 20 თბილისი 2 1 2 57 1 აზერბაიჯანი თურქეთი რუსეთის ფედერაცია სარფი ბათუმი სომხეთი, ახალციხის გავლით სომხეთი, თბილისის შემოვლითის გავლით აზერბაიჯანი თბილისი ჩრდ. დასავლეთი საქართველო აღმოსავლეთი საქართველო სამხრ.დასავლ. საქართველო - ახალციხის გავლით სამხრ.დასავლ.საქართველო E60 მაგისტრალით სულ ჯამი ჯამის % სომხეთი, თბილისის შემოვლითის გავლით ბათუმი სარფი რუსეთის ფედერაცია თურქეთი მგზავრობის საწყისი პუნქტი სომხეთი, ახალციხის გავლით ცხრილი 1. მსუბუქი მანქანები მგზავრობის დანიშნულების ადგილი 42 1 155 170 1 0 0 27 3 0 3 1 403 10% 0% 38% 42% 0% 0% 0% 7% 1% 0% 1% 0% 100% Khando-Pasanauri_Scoping Page |3 4 11 1 23 18% 7 5% 11 6 15 2 1 3 1 2 38 29% 1 16 12% 5 4% 21 16% 0 0% 0 0% GAMMA CONSULTING 19 15% 0 0% 1 1% 0 0% ჯამის % 1 5 1 სულ ჯამი 3 სამხრეთ დასავლეთი საქართველო E60 მაგისტრალით 22 სამხრ. დასავლ. საქართველო - ახალციხის გავლით 19 აღმოსავლეთი საქართველო ჩრდ. დასავლეთი საქართველო 16 თბილისი 5 აზერბაიჯანი თურქეთი რუსეთის ფედერაცია სარფი ბათუმი სომხეთი, ახალციხის გავლით სომხეთი, თბილისის შემოვლითის გავლით აზერბაიჯანი თბილისი ჩრდ. დასავლეთი საქართველო აღმოსავლეთი საქართველო სამხრ.დასავლ. საქართველო - ახალციხის გავლით სამხრ.დასავლ.საქართველო E60 მაგისტრალით სულ ჯამი ჯამის % სომხეთი, თბილისის შემოვლითის გავლით ბათუმი სარფი რუსეთის ფედერაცია თურქეთი მგზავრობის საწყისი პუნქტი სომხეთი, ახალციხის გავლით ცხრილი 2. სატვირთო მანქანები მგზავრობის დანიშნულების ადგილი 66 0 10 22 1 0 6 18 3 1 0 3 130 51% 0% 8% 17% 1% 0% 5% 14% 2% 1% 0% 2% 100% Khando-Pasanauri_Scoping Page |4 რუსეთის ფედერაცია სარფი ბათუმი სომხეთი, ახალციხის გავლით სომხეთი, თბილისის შემოვლითის გავლით აზერბაიჯანი თბილისი ჩრდ. დასავლეთი საქართველო აღმოსავლეთი საქართველო სამხრ. დასავლ. საქართველო ახალციხის გავლით სამხრეთ დასავლეთი საქართველო E60 მაგისტრალით თურქეთი რუსეთის ფედერაცია სარფი ბათუმი სომხეთი, ახალციხის გავლით სომხეთი, თბილისის შემოვლითის გავლით აზერბაიჯანი თბილისი ჩრდ. დასავლეთი საქართველო აღმოსავლეთი საქართველო სამხრ.დასავლ. საქართველო - ახალციხის გავლით სამხრ.დასავლ.საქართველო E60 მაგისტრალით სულ ჯამი ჯამის % 7 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 7 1% 0 0 0 124 0 0 0 16 4 0 1 1 146 27% 36 0 139 0 0 0 0 0 0 0 1 0 176 33% 0 0 2 0 0 0 0 0 0 0 0 0 2 0% 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0% 24 0 2 0 0 0 0 0 0 0 0 0 26 5% 34 0 8 0 0 0 0 0 0 0 0 0 42 8% 4 0 9 0 0 0 0 0 0 0 0 0 13 2% 2 0 2 0 0 0 0 0 0 0 0 0 4 1% 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0% 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0% ოფიციალური სტატისტიკით 2022 წელს საბაჟოების გავლით შემოსული და გასული ნაკადები ასე გამოიყურებოდა GAMMA CONSULTING ჯამის % თურქეთი 0 1 2 68 2 0 6 29 2 1 1 3 115 22% მგზავრობის საწყისი პუნქტი სულ ჯამი ცხრილი 3. ყველა სატრანსპორტო საშუალება მგზავრობის დანიშნულების ადგილი 108 1 165 192 2 0 6 45 6 1 3 4 533 20% 0% 31% 36% 0% 0% 1% 8% 1% 0% 1% 1% 100% Khando-Pasanauri_Scoping Page |5 350000 რაოდენობა 300000 250000 200000 150000 100000 50000 0 სადახლო ყაზბეგი სარფი ნინოწმინდა გეგუთი კარწახი ვალე შემოსვლა 303728 275334 167786 გასვლა 330354 287776 161120 სარფი ყაზბეგი შემოსვლა 221148 გასვლა 159933 ცოდნა 4207 წითელი ხიდი 2783 ფოთის პორტი 50 ახკერპი 367 ბათუმის პორტი 246 54867 8929 4712 54973 10088 5676 3082 3038 293 135 18 48 სადახლო კარწახი 152155 წითელი ხიდი 134421 ცოდნა ნინოწმინდა გეგუთი ვალე 14742 12585 ფოთის პორტი 607 ახკერპი 40327 ბათუმის პორტი 227 82266 56873 41506 129593 158515 88307 95669 45334 28127 24750 23021 3018 719 6 39 მსუბუქი მაქანები 250000 რაოდენობა 200000 150000 100000 50000 0 სატვირთი მანქანები GAMMA CONSULTING 7 Khando-Pasanauri_Scoping რაოდენობა 10000 9000 8000 7000 6000 5000 4000 3000 2000 1000 0 Page |6 სარფი ყაზბეგი სადახლო ნინოწმინდა გეგუთი კარწახი ვალე 200 წითელი ხიდი 72 ფოთის პორტი 2 ცოდნა 61 ბათუმის პორტი 2 შემოსვლა 9486 6886 6420 1466 344 გასვლა 9033 6844 6772 1209 334 245 313 90 0 0 0 სარფი ყაზბეგი სადახლო ნინოწმინდა გეგუთი კარწახი ვალე 61 ბათუმის პორტი 2 ფოთის პორტი 2 ცოდნა 200 წითელი ხიდი 72 შემოსვლა 9486 6886 6420 გასვლა 9033 6844 6772 1466 344 1209 334 245 313 90 0 0 0 1 რაოდენობა ავტობუსები 10000 9000 8000 7000 6000 5000 4000 3000 2000 1000 0 1 სურათი 2. შემოსული და გასუი სატრანსპორტო საშუალებების რაოდენობა საბაჟი-განშვები პუნქტების მიხედვით (2022 წლის მონაცემები) GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping როგორც ზემოთ დატვირთულია. მოყვანილი Page |7 გრაფიკებიდან ჩანს, ლარსის საბაჟო, სარფის საბაჟოს შემდეგ იმის გათვალისწინებით, რომ მაგისტრალი დასახლებულ უბანზე გადის სატრანზიტო და ადგილობრივი სატრანსპორტო ნაკადები იკვეთება. შიდა გზებთან (ქუჩებთან) ხშირი თანაკვეთის გამო იქმნება უსაფრთხოების რისკი როგორც ლოკალური სატრანსპორტო ნაკადისთვის, ასევე ფეხითმოსიარულეთათვის. სატრანსპორტო ნაკადის ზრდის შემთხვევაში ეს პრობლემა კიდევ უფრო გამძაფრდება. ამიტომ, უსაფრთხოების, მოსახლეობაზე გზასთან დაკავშირებული ზემოქმედებების (ხმაური, ვიბრაცია, ემისიები) მოსაცილებლად და ფასანაურის როგორც საკურორტო ზონის განვითარების ხელშეწყობისთვის მიზანშეწონილად იქნა მიჩნეული დასახლებული პუნქტიდან სატრანსპორტო ნაკადის შესაძლებლობისდაგვარად მაქსიმალურად მოცილება. 2 სახელშეკრულებო საკითხები შპს ტრანსპროექტმა საავტომობილო გზების დეპარტამენტთან გააფორმა ხელშეკრულება 2022 წლის 16 მარტს საერთაშორისო მნიშვნელობის მცხეთა-სტეფანწმინდა-ლარსის საავტომობილო გზის 1. ხანდო-ფასანაურის შემოვლითი გზის, 2. არშა-სტეფანწმინდის შემოვლითი გზის და 3. სტეფანწმინდა-გველეთის გზის მონაკვეთების რეკონსტრუქცია/მშენებლობისათვის დეტალური საპროექტო დოკუმენტაციის მომზადებაზე. კონსულტანტმა მოამზადა და წარუდგინა რეგიონალური განვითარებისა და ინფრასტრუქტურის სამინისტროს საავტომობილო გზების დეპარტამენტს 2022 წლის აპრილში საწყისი და აგვისტოში შუალედური ანგარიში, წარდგენილია სევე არშა-სტეფანწმინდის შემოვლითი გზის საპროექტო ანგარიშის სამუშაო და საბოლაო ვრსია ნოემბერსა და დეკემბერში. მიმდინარე წლის თებერვალში და მარტში ჩაბარებულია სტეფანწმინდა-გველეთის გზის მონაკვეთის ლოტი-1-ის და ლოტი-2-ის პროექტის ანგარიშის სამუშაო და საბოლოო ვერსია. მოცემულ ეტაპზე წარმოდგენილია ხანდო-ფასანაურის შემოვლითი გზის სამუშაო ვერსია, რომლის მიზანია აღნიშნული მონაკვეთის მშენებლობა-რეკონსტრუქციის დეტალური პროექტის მომზადება და მოიცავს შემდეგს.  ტოპოგრაფულ კვლევებს;  საინჟინრო გეოლოგიურ კვლევებს;  ჰიდროლოგიურ კვლევებს;  გამოყენებულ საპროექტო სტანდარტებს;  დეტალური პროექტს ანალიზს, შედეგებსა და რეკომენდაციებს;  საფარის პროექტს;  დეტალური პროექტის ნახაზებს;  განმარტებითი ბარათს;  სამუშაოთა მოცულობათა უწყისებს;  კომუნიკაციების გადატანას;  მშენებლობის საორიენტაციო ღირებულებებს;  გარემოზე ზემოქმედების შეფასებას;  მიწის გამოსყიდვის და განსახლების სამოქმედო გეგმის მატრიცას; შემდგომ ეტაპზე კონსულტანტი მოამზადებს და წარუდგინა რეგიონალური განვითარებისა და ინფრასტრუქტურის სამინისტროს საავტომობილო გზების დეპარტამენტს ხანდო-ფასანაურის შემოვლითი გზის საბოლოო საპროექტო ანგარიშს, მასში გათვალისწინებული იქნება ანგარიშის პროექტის შეფასების მიმდინარეობისას საავტომობილო გზების დეპარტამენტთან განხილვებისა და GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping Page |8 შეთანხმებების შედეგად მიღებული ყველა საჭირო შესწორება და შესწორებული ვერსია წარედგინება დამკვეთს. საპროექტო ანგარიშის საბოლოო ვერსიაში მოცემული იქნება შემდეგი დაზუსტებული მონაცემები როგორიცაა: დეტალური პროექტი, საბოლოო ნახაზები, სპეციფიკაციები, განმარტებით ბარათები, საბოლოო სატენდერო დოკუმენტები და მოცულობათა უწყისები, ხარჯთაღრიცხვები, განსახლების სამოქმედო გეგმა, საბოლოო გზშ-ე, საწყისი მიწის შესყიდვისა და განსახლების სამოქმედო გეგმა (LARP). 3 სკოპინგის ანგარიშის მომზადების საკანონმდებლო საფუძველი დაგეგმილი პროექტი გულისხმობს საერთაშორისო მნიშვნელობის E70 გზის მონაკვეთის - გზის, ხიდის და გვირაბის მშენებლობას. ‘გარემოსდაცვითი შეფასების კოდექსის’1 დანართი 1-ის თანახმად,  საერთაშორისო ან შიდასახელმწიფოებრივი მნიშვნელობის საავტომობილო გზის მშენებლობა.  საერთაშორისო ან შიდასახელმწიფოებრივი მნიშვნელობის საავტომობილო გზაზე განთავსებული გვირაბის ან/და ხიდის მშენებლობა ექვემდებარება გზშ-ს პროცედურას, საჭიროებს გარემოზე ზემოქმედების შეფასებას და შეიძლება განხორციელდეს მხოლოდ გარემოსდაცვითი გადაწყვეტილების მიღების საფუძველზე. გარემოსდაცვითი შეფასების კოდექსის შესაბამისად, საქმიანობის დასაწყებად გარემოსდაცვითი გადაწყვეტილების მიღებისთვის, საჭიროა ორი ეტაპის: 1) სკოპინგის და 2) გარემოზე ზემოქმედების შეფასების გავლა. კოდექსის თანახმად, საქმიანობის განმახორციელებელი ვალდებულია საქმიანობის დაგეგმვის შეძლებისდაგვარად ადრეულ ეტაპზე მოამზადოს და წარუდგინოს გარემოს ეროვნულ სააგენტოს2 სკოპინგის ანგარიში. კანონით განსაზღვრული პროცედურის შესაბამისად, სააგენტო უზრუნველყოფს სკოპინგის ანგარიშის საჯარო განხილვას, საზოგადოების მიერ წარმოდგენილი მოსაზრებებისა და შენიშვნების განხილვას. შესაბამისი საფუძვლის არსებობის შემთხვევაში, ითვალისწინებს მათ, და გასცემს სკოპინგის დასკვნას. დასკვნა მტკიცდება ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტით. სკოპინგის დასკვნით განისაზღვრება გზშ-ის ანგარიშის მომზადებისთვის საჭირო კვლევების, მოსაპოვებელი და შესასწავლი ინფორმაციის ჩამონათვალი. სკოპინგის დასკვნა სავალდებულოა საქმიანობის განმახორციელებლისთვის გზშ-ის ანგარიშის მომზადებისას. დოკუმენტში გათვალისწინებული მოთხოვნები და წარმოდგენილი დოკუმენტაცია წარმოდგენილი დოკუმენტი მომზადებულია გარემოსდაცვით კოდექსში მოცემული მოთხოვნების გათვალისწინებით და მოიცავს შემდეგს:  დაგეგმილი საქმიანობის მოკლე აღწერას (სკოპინგის ანგარიშის თავები 5, 8, 9):  ინფორმაციას დაგეგმილი საქმიანობის განხორციელების ადგილის შესახებ (თავი 7, საპროექტო გზის შეიპ ფალი ანგარიშს ერთვის);  ინფორმაციას დაგეგმილი საქმიანობის ფიზიკური მახასიათებლების შესახებ (თავი 8);  ინფორმაციას დაგეგმილი საქმიანობისა და მისი განხორციელების ადგილის ალტერნატივების შესახებ (თავი 5); 1 სარეგისტრაციო კოდი 360160000.05.001.018492, მიღების თარიღი 01.06.2017, კონსოლიდირებული ვერსიის პუბლიკაციის თარიღი 07.12.2017 GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping       Page |9 ზოგად ინფორმაციას გარემოზე შესაძლო ზემოქმედების და მისი სახეების შესახებ, რომლებიც შესწავლილი იქნება გზშ-ის პროცესში (თავი 10), მათ შორის: ინფორმაციას დაცულ ტერიტორიებზე ზემოქმედების შესახებ; ინფორმაციას დაგეგმილი საქმიანობის განხორციელებით ადამიანის ჯანმრთელობაზე, სოციალურ გარემოზე, კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლსა და სხვა ობიექტზე შესაძლო ზემოქმედების შესახებ; ინფორმაცია შესაძლო ტრანსსასაზღვრო ზემოქმედების შესახებ (ადგილმდებარეობის გათვალისწინებით ტრანსსასაზღვრო ზემოქმედებას ადგილი არ აქვს); ინფორმაციას ჩასატარებელი საბაზისო/საძიებო კვლევებისა და გზშ-ის ანგარიშის მომზადებისთვის საჭირო მეთოდების შესახებ (თავი 13, დანართები 4,5); ზოგად ინფორმაციას იმ ღონისძიებების შესახებ, რომლებიც გათვალისწინებული იქნება გარემოზე მნიშვნელოვანი უარყოფითი ზემოქმედების თავიდან აცილებისათვის, შემცირებისათვის ან/და შერბილებისათვის (თავები 10, 12). ანგარიშში არ არის მოცემული: საბადოს დამუშავების გეგმა (მათ შორის, რეკულტივაციის პროექტი). [შენიშვნა: განსახილველი პროექტისთვის საბადოს დამუშავების-რეკულტივაციის გეგმის საჭიროება განისაზღვრება მშენებელი კონტრაქტორის ტენდერის შედეგად გამოვლენის შემდეგ. აღნიშნული დოკუმენტების მომზადდება და შეთანხმდება მშენებლის მიერ, თუ ის გადაწყვეტს საკუთარი კარიერის გამოყენებას.] 4 სამართლებრივი ჩარჩო 4.1 საქართველოს გარემოსდაცვითი კანონმდებლობა საქართველოს თანამედროვე გარემოსდაცვითი კანონმდებლობა ძირითადად ევროპულ კანონმდებლობასა და რიო დე ჟანეიროს დეკლარაციაზეა დაფუძნებული. 2014 წლის 27 ივნისს საქართველოს და ევროკავშირს მიერ ხელი მოეწერა ასოცირების ხელშეკრულებას, რომელიც, სხვა საკითხებს შორის, გულისხმობს გარემოს დაცვის. ჯანმრთელობის დაცვის და ბუნებრივი რესურსების მდგრადი გამოყენების ვალდებულებებს. საქართველოს გარემოსდაცვითი სამართალი მოიცავს კონსტიტუციას, გარემოსდაცვით კანონებს, საერთაშორისო შეთანხმებებს, კანონქვემდებარე ნორმატიულ აქტებს, პრეზიდენტის ბრძანებულებებს, მინისტრთა კაბინეტის დადგენილებებს, მინისტრების ბრძანებებს, ინსტრუქციებს, რეგულაციებს და სხვა. ამასთანავე. საქართველო არის რიგი საერთაშორისო კონვენციების (მათ შორის გარემოს დაცვის სფეროში) ხელმომწერი მხარე. ცხრილი 4.პროექტთან დაკავშირებული გარემოსდაცვითი კანონებისა და რეგულაციების ჩამონათვალი მიღების წელი 1994 1995 1996 1996 1996 1997 1997 1999 2003 2003 კანონის დასახელება ნიადაგის დაცვის შესახებ საქართველოს კონსტიტუცია წიაღის შესახებ გარემოს დაცვის შესახებ დაცული ტერიტორიების სისტემის შესახებ ცხოველთა სამყაროს შესახებ წყლის შესახებ ატმოსფერული ჰაერის დაცვის შესახებ წითელი ნუსხის და წითელი წიგნის შესახებ ნიადაგების კონსერვაციისა და ნაყოფიერების აღდგენაგაუმჯობესების შესახებ GAMMA CONSULTING ბოლო შესწორება 02.11.2021 29.06.2020 16.12.2021 02.03.2021 26.04.2022 17.03.2022 15.07.2020 17.03.2022 16.03.2021 02.11.2021 სარეგისტრაციო კოდი 370.010.000.05.001.000.080 010.010.000.01.001.000.116 380.000.000.05.001.000.140 360.000.000.05.001.000.184 360.050.000.05.001.000.127 410.000.000.05.001.000.186 400.000.000.05.001.000.253 420.000.000.05.001.000.595 360.060.000.05.001.001.297 370.010.000.05.001.001.274 Khando-Pasanauri_Scoping 2005 2006 2014 2017 2020 2021 4.2 P a g e | 10 ლიცენზიებისა და ნებართვების შესახებ მტირალას ეროვნული პარკის შესახებ ნარჩენების მართვის კოდექსი გარემოსდაცვითი შეფასების კოდექსი ტყის კოდექსი გარემოსდაცვითი პასუხისმგებლობის შესახებ 22.02.2023 22.03.2023 17.03.2022 22.02.2023 30.11.2022 02.03.2021 300.310.000.05.001.001.914 360.060.000.05.001.002.263 360160000.05.001.017608 360160000.05.001.018492 390000000.05.001.019838 360150000.05.001.020241 გარემოსდაცვითი სტანდარტები შეფასებისას გასათვალისწინებელი სტანდარტების3 ჩამონათვალი მოიცავს ცხრილში მოცემულ რეგულაციებს: ცხრილი 5. გარემოსდაცვითი რეგულაციები და სტანდარტები ბოლო ვერსიის თარიღი 05.08.2015 09.08.2022 19.05.2022 16.05.2022 19.10.2022 26.01.2022 16.05.2022 16.05.2022 15.12.2022 დოკუმენტი დოკუმენტის კოდი ტექნიკური რეგლამენტის - მტირალას ეროვნული პარკის მენეჯმენტის გეგმის დამტკიცების თაობაზე ტექნიკური რეგლამენტის − გარემოსთვის მიყენებული ზიანის ფულადი სახით ანაზღაურების წესის დამტკიცების შესახებ გარემოსდაცვითი ტექნიკური რეგლამენტი – დამტკიცებული მთავრობის განკარგულებით #17. ცვლილებების გათვალისწინებით. „საქართველოს გარემოსა და ბუნებრივი რესურსების დაცვის სამინისტროს სახელმწიფო საქვეუწყებო დაწესებულების გარემოსდაცვითი ზედამხედველობის დეპარტამენტის მიერ სახელმწიფო კონტროლის განხორციელების წესის შესახებ“ დამტკიცებული მთავრობის დადგენილებით #61. ცვლილებების გათვალისწინებით. ტექნიკური რეგლამენტი – „თევზჭერისა და თევზის მარაგის დაცვის ტექნიკური რეგლამენტის დამტკიცების თაობაზე“-დამტკიცებული მთავრობის დადგენილებით #423. ცვლილებების გათვალისწინებით. საქართველოს მთავრობის რეგლამენტი (#271) წიაღით სარგებლობასთან დაკავშირებული სალიცენზიო პირობების დაცვის შესახებ ანგარიშგების (საინფორმაციო ანგარიში) წესის. წიაღით სარგებლობის პროექტების. საბადოთა დამუშავების ტექნოლოგიური სქემებისა და სამთო სამუშაოთა განვითარების გეგმების შედგენის წესისა და სტატისტიკური დაკვირვების ფორმების (№1-01. 1-02. 1-03 და 1-04) დამტკიცების თაობაზე“. ტექნიკური რეგლამენტი – “მეთოდები დამაბინძურებელი ნივთიერებების მაქსიმალური დასაშვები გამოყოფის (MDP) გათვლების შესახებ ზედაპირული წყლის ობიექტებში“ დამტკიცებული განკარგულებით #414 ტექნიკური რეგლამენტი – “ ატმოსფერულ ჰაერში მავნე ნივთიერებათა ზღვრულად დასაშვები გაფრქვევის ნორმების გაანგარიშების თაობაზე“. დამტკიცებული მთავრობის ბრძანებით #408 ტექნიკური რეგლამენტი – “ სახიფათო ნარჩენების შეგროვებისა და დამუშავების სპეციალური მოთხოვნების შესახებ ტექნიკური 300160070.10.003.018799 300160070.10.003.023579 300160070.10.003.017608 040030000.10.003.018446 300160070.10.003.017645 300160070.10.003.017891 300160070.10.003.017621 300160070.10.003.017622 360160000.10.003.019210 3 აღსანიშნავია, რომ საქართველოში მოქმედი წყლის ხარისხის რეგლამენტები შეესაბამება ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის რეკომენდაციებს, ხოლო მიღებული ხმაურის სტანდარტი თანხვედრაშია ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციისა (WHO) და საერთაშორისო ფინანსური კორპორაციის (IFC ) მიერ დადგენილ რეკომენდირებულ სიდიდეებთან. GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping ბოლო ვერსიის თარიღი 28.05.2018 16.05.2022 29.05.2018 10.11.2021 15.08.2017 07.03.2016 04.08.2015 01.01.2014 20.01.2014 01.01.2014 01.01.2014 01.01.2014 P a g e | 11 დოკუმენტი დოკუმენტის კოდი რეგლამენტის დამტკიცების თაობაზე“-დამტკიცებული მთავრობის #145 განკარგულებით. ცვლილებების გათვალისწინებით ტექნიკური რეგლამენტი ‐ „ჰაერის დაცვა არახელსაყრელი ამინდის პირობებში’ დამტკიცებული მთავრობის განკარგულებით #8. ცვლილებების გათვალისწინებით. ტექნიკური რეგლამენტი ‐ "მეთოდი ჰაერის დაბინძურების სტაციონარული რესურსების შესახებ“ დამტკიცებული მთავრობის განკარგულებით #42. ცვლილებების გათვალისწინებით. ტექნიკური რეგლამენტი – “ზედაპირული წყლების დაბინძურებისაგან დაცვა“ დამტკიცებული განკარგულებით #425. ცვლილებების გათვალისწინებით. ტექნიკური რეგლამენტი „ნიადაგის ნაყოფიერი ფენის მოხსნის. შენახვის. გამოყენებისა და რეკულტივაციის შესახებ“ დამტკიცებული საქართველოს მთავრობის დადგენილებით #424. ცვლილებების გათვალისწინებით. ტექნიკური რეგლამენტი - „საცხოვრებელი სახლებისა და საზოგადოებრივი/საჯარო დაწესებულებების შენობების სათავსებში და ტერიტორიებზე აკუსტიკური ხმაურის ნორმების შესახებ ტექნიკური რეგულაცია – „სახეობებისა და მახასიათებლების მიხედვით ნარჩენების ნუსხის განსაზღვრისა და კლასიფიკაციის შესახებ“ მთავრობის დადგენილება #426. ცვლილებების გათვალისწინებით ტექნიკური რეგულაცია – კომპანიის ნარჩენების მართვის გეგმის განხილვისა და შეთანხმების წესის დამტკიცების შესახებ საქართველოს გარემოსა და ბუნებრივი რესურსების დაცვის მინისტრის ბრძანება #211 ტექნიკური რეგლამენტი ”სასმელ წყალთან დაკავშირებით”. დამტკიცებული განკარგულებით #58. ტექნიკური რეგლამენტი - სამუშაო ზონის ჰაერში მავნე ნივთიერებების შემცველობის ზღვრულად დასაშვები კონცენტრაციების დამტკიცების შესახებ– დამტკიცებული მთავრობის დადგენილებით #70 ტექნიკური რეგლამენტი ‐ "წყლის სინჯების აღების სანიტარული წესები“. დამტკიცებული მთავრობის განკარგულებით #26 ტექნიკური რეგლამენტი – ატმოსფერული ჰაერის მავნე ნივთიერებებით დაბინძურების ინდექსის გამოთვლისა და ატმოსფერული ჰაერის მავნე ნივთიერებებით დაბინძურების დონეების მიხედვით განსაკუთრებით დაბინძურებული. მაღალი დაბინძურების. დაბინძურებული და დაბინძურების არმქონე კატეგორიის რეგიონებისათვის ატმოსფერული ჰაერის მავნე ნივთიერებებით დაბინძურების ინდექსების სიდიდეების ტექნიკური რეგლამენტის დამტკიცების თაობაზე. დამტკიცებული საქართველოს მთავრობის დადგენილებით #448 ტექნიკური რეგლამენტიდაბინძურების სტაციონარული წყაროებიდან ატმოსფერულ ჰაერში გაფრქვევების ფაქტობრივი რაოდენობის განსაზღვრის ინსტრუმენტული მეთოდის. დაბინძურების სტაციონარული წყაროებიდან ატმოსფერულ ჰაერში გაფრქვევების ფაქტობრივი რაოდენობის დამდგენი სპეციალური გამზომ-საკონტროლო აპარატურის სტანდარტული ჩამონათვალისა და დაბინძურების სტაციონარული წყაროებიდან ტექნოლოგიური პროცესების მიხედვით ატმოსფერულ ჰაერში გაფრქვევების GAMMA CONSULTING 300160070.10.003.017603 300160070.10.003.017588 300160070.10.003.017650 300160070.10.003.017647 300160070.10.003.020107 300230000.10.003.018812 360160000.22.023.016334 300160070.10.003.017676 300160070.10.003.017688 300160070.10.003.017615 300160070.10.003.017617 300160070.10.003.017660 Khando-Pasanauri_Scoping ბოლო ვერსიის თარიღი 28.09.2021 01.01.2014 17.05.2012 P a g e | 12 დოკუმენტი დოკუმენტის კოდი ფაქტობრივი რაოდენობის საანგარიშო მეთოდიკის შესახებ. დამტკიცებული საქართველოს მთავრობის ბრძანებით #435 ტექნიკური რეგლამენტი ‐ "წყალდაცვითი ზონები“ დამტკიცებული საქართველოს მთავრობის დადგენილებით #440. მთავრობის დადგენილება – კარიერების უსაფრთხოების შესახებ ტექნიკური რეგლამენტის დამტკიცების თაობაზე#450 საქართველოს შრომის. ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის მინისტრის ბრძანება №297/ნ. 2001 წლის 16 აგვისტო - გარემოს ხარისხობრივი მდგომარეობის ნორმების დამტკიცების შესახებ 300160070.10.003.017640 300160070.10.003.017633 470.230.000.11.119.004.920 პროექტთან კავშირში მყოფი სოციალურ და მიწის საკუთრების საკითხებთან დაკავშირებული კანონები კანონები და რეგულაციები. რომელიც უკავშირდება სოციალურ ასპექტებს და მიწის ფლობას ამ პროექტთან მიმართებაში. წარმოდგენილია ქვემოთ. ცხრილი 6. პროექტთან კავშირში მყოფი სოციალურ და მიწის საკუთრების საკითხებთან დაკავშირებული კანონები და რეგულაციები მიღების წელი კანონის/კოდექსის/რეგულაციის დასახელება 2019 კანონი მიწის მიზნობრივი დანიშნულების განსაზღვრისა და სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის მდგრადი მართვის შესახებ კანონი სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის საკუთრების შესახებ 2019 2010 2007 2007 2007 1999 1997 1997 1997 2010 2021 კანონი სახელმწიფო ქონების შესახებ კანონი კულტურული მემკვიდრეობის შესახებ კანონი საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის შესახებ კანონი ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ კანონი აუცილებელი საზოგადოებრივი საჭიროებისათვის საკუთრების უფლების ჩამორთმევის წესის შესახებ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსი კანონი ტურიზმისა და კურორტების შესახებ კანონი კულტურის შესახებ შრომის კოდექსი სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთის სახელმწიფოს საკუთრებაში გადასვლის შესახებ გადაწყვეტილების მიღების, მიწის ღირებულების დადგენისა და ანაზღაურების წესის დამტკიცების შესახებ. საქართველოს მთავრობის დადგენილება #223 ბოლო შესწორება/მიღების თარიღი 25.06.2019 სარეგისტრაციო კოდი 25.06.2019 370030000.04.001.017924 27.02.2023 09.02.2023 040.110.030.05.01.004.174 450.030.000.05.001.002.815 15.12.2022 470.000.000.05.001.002.920 17.12.2021 370.060.000.05.001.003.003 15.07.2020 020.060.040.05.001.000.670 22.02.2023 15.07.2020 16.03.2021 16.12.2022 18.05.2021 040.000.000.05.001.000.223 460.070.000.05.001.000.192 450.000.000.05.001.000.217 270000000.04.001.016012 370020000.10.003.022778 GAMMA CONSULTING 370020000.05.001.019528 Khando-Pasanauri_Scoping 2020 2012 4.3 P a g e | 13 სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთის მიზნობრივი დანიშნულების ცვლილების საკომპენსაციო თანხის გადახდისა და მისი გადახდისგან გათავისუფლების, სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთის კატეგორიის ცვლილების წესისა და პირობების დამტკიცების შესახებ, საქართველოს მთავრობის დადგენილება #396 კულტურული მემკვიდრეობის დამცავი ზონების შემუშავების წესების შესახებ, საქართველოს მთავრობის დადგენილება #181 01.07.2020 370020000.10.003.022110 14.05.2012 450170000.10.003.016854 პროექტში გასათვალისწინებელი შრომის უსაფრთხოებასთან საერთაშორისო სტანდარტები და რეკომენდაციები. დაკავშირებული პროექტის განხორციელებისას გათვალისწინებული იქნება შრომის უსაფრთხოებასთან დაკავშირებული რეგულაციები:  კანონი შრომის უსაფრთხოების შესახებ (რეგისტრაციის კოდი 270000000.04.001.017910), მიღების თარიღი - 19.02.2019, ბოლო შესწორება - 29.09.2020);  ტექნიკური რეგლამენტი მშენებლობის უსაფრთხოების შესახებ. საქართველოს მთავრობის დადგენილება #361. 27.05.2014 (რეგისტრაციის კოდი 300160070.10.003.017981);  სამშენებლო ნორმები და წესები III-4-80" მშენებლობის უსაფრთხოება;  მომეტებული საფრთხის შემცველი, მძიმე, მავნე და საშიშპირობებიანი სამუშაოების ჩამონათვალის დამტკიცების თაობაზე, საქართველოს მთავრობის დადგენილება #381, 27.07.2018; (რეგისტრაციის კოდი 270000000.10.003.020697);  ტექნიკური რეგლამენტი სიმაღლეზე მუშაობის უსაფრთხოების მოთხოვნების შესახებ. საქართველოს მთავრობის დადგენილება #477. 27.10.2017 (რეგისტრაციის კოდი 300160070.10.003.020186), ბოლო შესწორება 23.12.2020;  სამუშაო სივრცეში რისკის შეფასების წესის დამტკიცების თაობაზე, საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან დევნილთა, შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის მინისტრის ბრძანება №01-15/ნ, 30.01.2020, (რეგისტრაციის ნომერი 470230000.22.035.016720) შესწორება 18.02.2020  ელექტრო დანადგარების ექსპლუატაციის უსაფრთხოების წესები;  ტექნიკური რეგლამენტი კარიერების უსაფრთხოების შესახებ. საქართველოს მთავრობის დადგენილება #450. 31.12.2013, ძალაში შესვლის თარიღი - 01.01.2014 (რეგისტრაციის კოდი 300160070.10.003.017633) [შენიშვნა: გასათვალისწინებელია საკუთარი კარიერის გამოყენების შემთხვევაში]; მსოფლიო ბანკის ჯგუფის გარემოს დაცვის, ჯანდაცვისა და უსაფრთხოების სახელმძღვანელო, 2007; შრომის საერთაშორისო ორგანიზაციის (ILO) რეგულაციები. 4.4 საქართველოს მიერ რატიფიცირებული საერთაშორისო კონვენციები საქართველოს მიერ რატიფიცირებული კონვენციების ჩამონათვალი მოცემულია ცხრილში. ცხრილი 7. საქართველოს მიერ რატიფიცირებული კონვენციები სტატუსი საქართველოში თარიღი და სტატუსი ბუნებრივი გარემო მიუერთდა სახელწოდება 1994 რიოს კონვენცია ბიოლოგიური მრავალფეროვნების შესახებ. 1992 GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping P a g e | 14 რატიფიცირებული 1994 მიუერთდა 1997 რატიფიცირებული 2000 რატიფიცირებული 2008 ძალაშია კლიმატი რატიფიცირებული მიუერთდა 2011 მიუერთდა რატიფიცირებული რატიფიცირებული მიუერთდა 1996 1999 1999 1999 1994 1996 კონვენცია გადაშენების პირას მყოფი ველური ფლორისა და ფაუნის სახეობათა საერთაშორისო ვაჭრობის თაობაზე (CITES). 1973 რამსარის კონვენცია საერთაშორისო მნიშვნელობის ჭარბტენიანი ტერიტორიების შესახებ. რომელიც ვარგისია ფრინველთა საბინადროდ. 1971 კონვენცია ველური ცხოველების მიგრირებადი სახეობების შესახებ. (ბონის კონვენცია) (CMS). 1983 კონვენცია ევროპის ველური ბუნების და ბუნებრივი ჰაბიტატების კონსერვაციის შესახებ (ბერნი) ევროპის ლანდშაფტის კონვენცია UN ჩარჩო კონვენცია კლიმატის ცვლილებების შესახებ (UNFCCC). 1994 მონრეალის ოქმი იმ ნივთიერებებზე. რომლებიც ათხელებენ ოზონის შრეს. 1987 (და მისი ლონდონის. კოპენჰაგენის. მონრეალისა და პეკინის დანართები ცვლილებების შეტანის შესახებ) 2000 და 2011 ვენის კონვენცია ოზონის შრის დაცვის შესახებ. 1985 კიოტოს ოქმი UNFCCC-დმი. 1997 საერთაშორისო კონვენცია გაუდაბნოებასთან ბრძოლის შესახებ. 1994 ჟენევის კონვენცია შორ მანძილებზე ჰაერის ტრანსსასაზღვრო დაბინძურების შესახებ კულტურული მემკვიდრეობა ძალაშია 1993 კონვენციას მსოფლიო კულტურული და ბუნებრივი მემკვიდრეობის შესახებ. 1972 რატიფიცირებული 2011 საზოგადოებისათვის კულტურული მემკვიდრეობის მნიშვნელობის შესახებ“ ევროპის საბჭოს ჩარჩო კონვენცია. 2005 მიუერთდა 1997 ევროპის კულტურული კონვენცია. 1954 ძალაშია 2000 ევროპის არქიტექტურული მემკვიდრეობის დაცვის კონვენცია. 1985 ძალაშია 2000 არქეოლოგიური მემკვიდრეობის დაცვის ევროპული კონვენცია.1982 საზოგადოების მონაწილეობა და ინფორმაციაზე წვდომა ძალაშია 2000 ორჰუსის კონვენცია გარემოს დაცვით საკითხებთან დაკავშირებული ინფორმაციის ხელმისაწვდომობის. გადაწყვეტილებების მიღების პროცესში საზოგადოების მონაწილეობისა და ამ სფეროში მართლმსაჯულების საკითხებზე ხელმისაწვდომობის შესახებ . 1998 შრომითი საკითხები რატიფიცირებული 1993 დისკრიმინაციის (დასაქმება და პროფესია) კონვენცია. 1958 რატიფიცირებული 1993 დასაქმების პოლიტიკის კონვენცია. 1964 რატიფიცირებული 1993 ორგანიზების და კოლექტიური რატიფიცირებული 1993 თანასწორი ანაზღაურების კონვენცია,1951 რატიფიცირებული 1996 კონვენცია იძულებითი შრომის შესახებ. 1930 რატიფიცირებული 1996 ჟენევის კონვენცია დასაქმებისათვის დასაშვები მინიმალური ასაკის განსაზღვრის შესახებ . 1973 რატიფიცირებული 1996 კონვენცია იძულებითი შრომის გაუქმების შესახებ. 1957 ძალაშია 1996 კონვენცია კოლექტიური მოლაპარაკების ორგანიზებისა და გამართვაზე უფლებათა პრინციპების გამოყენების შესახებ. 1949 რატიფიცირებული 1996 მინიმალური ასაკი რატიფიცირებული 1997 ILO -ს სოციალური პოლიტიკა (ძირითადი მიზნები და სტანდარტების კონვენცია. 1962 ძალშია 1999 ასოციაციის თავისუფლებისა და ორგანიზაციის უფლების დაცვის შესახებ.1948 რატიფიცირებული 1999 დასაქმების სამსახურის კონვენცია რატიფიცირებული 1999 ევროპული კონვენცია ადამიანის უფლებათა დაცვისა და ძირითად თავისუფლებათა შესახებ. 1950 GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping რატიფიცირებული რატიფიცირებული P a g e | 15 2002 2003 ბავშვთა შრომა შრომითი ურთიერთობების (საჯარო სამსახურის) კონვენცია. 1978 გარდა ზემოთ ჩამოთვლილი კონვენციებისა. პროექტის განხორციელებისას გათვალისწინებული იქნება ევროკავშირის დირექტივებიც, მათ შორის:  ევროკავშირის გარემოზე ზემოქმედების შეფასების (EIA) დირექტივა (ევროპარლამენტისა და ევროსაბჭოს დირექტივა [დირექტივა 2014/52/EU. კორექტირებული დირექტივა 2011/92/EU];  დირექტივა ჰაბიტატების შესახებ [დირექტივა 92/43/EEC (დირექტივის მუხლი. 6 ];  დირექტივა ფრინველების შესახებ [დირექტივა 2009/147/EC გარეული ფრინველების დაცვის შესახებ];  ევროკავშირის წყლის ჩარჩო დირექტივა [ევროპარლამენტისა და ევროსაბჭოს დირექტივა 2000/60/EC];  ევროკავშირის ნარჩენების ჩარჩო დირექტივა [დირექტივა 2008/98/EC]. 4.5 პროექტთან დაკავშირებული ტექნიკური ნორმები და სტანდარტები პროექტთან დაკავშირებული საქართველოში მოქმედი და სხვა ტექნიკური რეგულაციები და სტანდარტების ჩამონათვალი მოიცავს:  სამშენებლო ნორმები და წესები 2.05.02-85 - საავტომობილო გზები;  საქართველოს საავტომობილო გზების დაპროექტების სტანდარტები (SST გზაბი:2009);  ტრანს ევროპული ჩრდილო-სამხრეთის მაგისტრალი (TEM), მესამე გამოცემა, თებერვალი 2002;  მაგისტრალების პროექტირების გერმანული რეგულაციები RAA, 2008;  სოფლის გზების პროექტირების გერმანული რეგულაციები RAA, 2008;  ავსტრიის სამშენებლო ტექნოლოგიების საზოგადოების გაილდაინები, შიდა გარსიანი ბეტონი;  მიწისქვეშა ნაგებობების (ტრადიციული მიწის სამუშაოებით) გეოტექნიკური პროექტირების გაიდლაინები, გეომექანიკის ავსტრიის საზოგადოება, 2010;  RStO 12, “სატრანსპორტო მოძრაობის ადგილებში გზის სამოსის კონსტრუქციების სტანდარტიზაციის გერმანიის სახელმძღვანელო“;  დირექტივა 2005/54/EC (29.04.2004) – უსაფრთხოების მინიმალური მოთხოვნები ტრანს ევროპული გზების გვირაბებისთვის;  ევროკოდი EN 1990; ძირითადი მოთხოვნები.  ევროკოდი EN 1990/A2; ძირითადი მოთხოვნები (დანართი ხიდებისთვის).  ევროკოდი1: EN 1991-2; ზემოქმედება სამშენებლო კონსტრუქციებზე (ხიდები).  ევროკოდი 2: EN 1992; რკინაბეტონის კონსტრუქციების პროექტირება.  ევროკოდი 3: EN 1993; ფოლადის კონსტრუქციების პროექტირება.  ევროკოდი 4: EN 1994; ფოლადრკინაბეტონის კონსტრუქციების პროექტირება.  ევროკოდი 7 – გეოტექნიკური დიზაინი – ნაწილი 1: ზოგადი წესები, EN 1997-1:2005; ნაწილი 2: ნიადაგის კვლევა და ანალიზი, EN 1997-2:2007;  ევროკოდი 8 – სტრუქტურების დიზაინი მიწისძვრის მიმართ გამძლეობისთვის – ნაწილი 1: ზოგადი წესები, სეისმური მოქმედებები და წესები შენობებისთვის, EN 1998-1:2005;  გზის უსაფრთხოების აუდიტები, გზის უსაფრთხოების აუდიტორების პრაქტიკული გზამკვლევი, 2016.  პნ 01.01-09: სამშენებლო ნორმები და წესები - ,,სეისმომედეგი მშენებლობა’’ (სამშენებლო მოედნის ბალიანობა).  გზევის მსოფლიო ასოციაცია (PIARC) - საგზაო გვირაბების სახელმძღვანელო.  სნდწ (СНиП) 2.05.03-84* (2011 წელი): ხიდები და მილები.  სნდწ (СНиП) 32-04-97 (2012 წელი): სარკინიგზო და საავტომობილო გვირაბები. GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping P a g e | 16 შენიშვნა სამშენებლო ნორმების დაცვის კონტროლს გზის დაპროექტებისა და მშენებლობის პროცესში. პროექტის და სამშენებლო სამუშაოების ტექნიკურ მონიტორინგს ახორციელებს საქართველოს საავტომობილო გზების დეპარტამენტი. 5 ალტერნატივები საპროექტო მონაკვეთი მდებარეობს დუშეთის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიის ფარგლებში და იწყება საერთაშორისო მნიშვნელობის მცხეთა-სტეფანწმინდა-ლარსის საავტომობილო გზის 56კმ-დან და მთავრდება 62კმ-ში. არსებული საავტომობილო გზა კვეთს მდინარე ხანდოს ხევს, შემდეგ ტრასა გადის მჭიდროდ დასახლებულ ზონას დაბა ფასანაურში, დაბა მდებარეობს მდინარე არაგვის მარჯვენა სანაპირზე, ორივე დასახლება აღმოსავლეთიდან დასავლეთიდან გარშემორტყმულია მთებით. 5.1 და ალტერნატივა 0 - არსებული გზა საპროექტო მონაკვეთი მდებარეობს აღმოსავლეთ საქართველოში, მცხეთა-მთიანეთის რეგიონის დუშეთის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიის ფარგლებში. გზის განსახილველი მონაკვეთი საერთაშორისო მნიშვნელობის მცხეთა-სტეფანწმინდა-ლარსის საავტომობილო გზის ნაწილს წარმოადგენს (მდებარეობს კმ 56 - კმ 62 მონაკვეთის ფარგლებში). არსებული გზის პარამეტრებია: ზოლების რაოდენობა ზოლის სიგანე გვერდულის სიგანე მთლიანი სიგანე (დაგებული) გზისპირის სიგანე 2 3.50 მ 0.40 მ 7.80 მ ცვალებადი საპროექტო ტერიტორიაზე მოცემული მომენტისთვის არ არსებობს ნელი მოძრაობის ზოლები და არსებობს ავარიული ზოლი, რაც სტანდარტით არის გათვალისწინებული მოძრაობის უსაფრთხოების უზრუნველსაყოგად. სურათი 3. არსებული გზის განივი კვეთი GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping P a g e | 17 მდ.ხანდოს ხევი მდ.ჩაბარუხი A B ფასანაური მდ.არაგვი საპროექტო მონაკვეთი სურათი 4. საპროექტო მონაკვეთის ადგილმდებარეობა - არსებული გზა მონაკვეთი იწყება ხანდოს ხევამდე და მთავრდება დაბა ფასანაურის ბოლოს, მდ.ჩაბარუხის არაგვთან შესართავის ჩრდილოეთით. A ფასანაური მდ.ხანდოს ხევი ადგილობრივი გზები მდ.არაგვი GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping P a g e | 18 A ფასანაური მდ.არაგვი ადგილობრივი გზები სურათი 5. საპროექტო მონაკვეთის ადგილმდებარეობა - არსებული გზა გზა დასახლებულ ზონაზე გადის, რის გამოც ხშირია საგზაო შემთხვევები, სატრანსპორტო ნაკადი ქმნის ხმაურთან, ემისიებთან და ვიბრაციასთან დაკავშირებულ დისკომფორტს. გზის არსებული პარამეტრები ვარ აკმაყოფილებს გაზრდილ სატრანსპორტო ნაკადის მოთხოვნებს. დასახლების სიმჭიდროვე ფასანაურის ტერიტორიაზე განსხვავებულია. ყოფილი სოფ.ბიბლიანის უბანზე სიმჭიდროვე ნაკლებია ვიდრე ‘ძველი’ ფასანაურის საზღვრებში, რაც ზემოთ მოცემულ სურათებზე კარგად ჩანს. არაქმედების ალტერნატივის შემთხვევაში თავიდან აცილებულ იქნება მოსამზადებელ და სამშენებლო სამუშაოებთან დაკავშირებული ზემოქმედებები, თუმცა ყურადსაღები იქნება გზის ექსპლუატაციისას ზემოქმედება მოსახლეობაზე. ნულოვანი ალტერნატივის შემთხვევაში გაზრდილი სატრანსპორტო ნაკადების შემთხვევაში მოიმატებს მოსახლეობაზე ხმაურის, ემისიების გავლენა და უსაფრთხოების რისკები. აღნიშნული უარყოფითად აისახება ფასანაურის როგორც კურორტის ფუნქციონირებაზე. ვინაიდან გზა დასახლებულ ზონაზე გადის გზის ექსპლუატაციის დროს ბიომრავალფეროვნებაზე მნიშნელოვანი პირდაპირი ზემოქმედება მოსალოდნელი არ არის. გზის ტექნიკური მომსახურების/რემონტის შემთხვევაში ზემოქმედება კონკრეტულ უბანზე ჩასატარებელი სამუშაოს ხასიათზე და მოსახლეობასთან მის სიახლოვეზე იქნება დამოკიდებული, თუმცა ზემოქმედების ხარისხი სამშენებლო სამუშაოების დროს მოსალოდნელზე ნაკლები იქნება. მოსახლეობაზე, მათ შორის დაბას რეკრეაციულ ფუნქციასთან დაკავშირებული ეკონომიკური ზემოქმედების გათვალისწინებით ნულოვანი ალტერნატივა პრიორიტეტულად ვერ ჩაითვლება. 5.2 არსებული გზის მოდერნიზაცია - ალტერნატივა 0-1 როგორც უკვე აღინიშნა, არსებული გზა დასახლებულ ზონაზე გადის. გზის მოდერნიზაციის ალტერნატივის შემთხვევაში საჭირო გახდება ფიზიკური/ეკონომიკური განსახლება, რაც მიზანშეწონილი არ არის. გზის შესაბამისობაში მოყვანა საერთაშორისო მაგისტრალის კატეგორიის სტანდარტთან მოსახლეობაზე ამ ზემოქმედების გარეშე რთული იქნება. განსახლების საჭიროების გარდა, ადგილი ექნება დასახლებულ ზონაში მოსამზადებელი და სამშენებლო სამუშაოების წარმოებისას მოსახლეობაზე სხვა სახის გავლენას (ხმაური, ემისიები, ვიბრაცია, ფონური GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping P a g e | 19 (ადგილობრივი) და სატრანზიტო სატრანსპორტო ნაკადების დროებით შეზღუდვა, კომუნალური მომსახურების შესაძლო დროებით შეფერხება). თუმცა, ეს ზემოქმედება ყოველ კონკრეტულ უბანზე სამუშაოების ხანგრძლივობით შემოსაზღვრული, მოკლევადიანი; ლოკალური და საშუალო/დაბალი (ადგილმდებარეობის მიხედვით) მნიშვნელოვნების იქნება. ამავდროულად, ადგილმდებარეობის გამო, ზემოქმედება ბიომრავალფეროვნებაზე მაღალი არ იქნება. ისევე, როგორც ნულოვანი ალტერნატივის შემთხვევაში, ექსპლუატაციის პროცესში ტრანსპორტის გადაადგილებით გამოწვეული გავლენა მუდმივი და მოსახლეობისთვის უფრო შემაწუხებელი იქნება. რადგან გზა მჭიდროდ დასახლებულ ზონაზე გადის და დაბას პრაქტიკულად შუაზე ყოფს, ისევე, როგორც ნულოვანი ალტერნატივის შემთხვევაში, დატვირთული მაგისტრალის არსებობა დასახლებაში კურორტის მიმზიდველობა-განვითარებაზე უარყოფითი ზემოქმედების მქონე იქნება. რაც შეეხება ბუნებრივ გარემოზე ზემოქმედებას, ის ალტერნატივა 0-ისგან განსხვავებული არ იქნება. იგივე რიგის იქნება ზემოქმედება გზის ტექმონსახურების/რემონტის დროსაც. მოსახლეობაზე, მათ შორის დაბას რეკრეაციულ ფუნქციასთან დაკავშირებული ეკონომიკური ზემოქმედების გათვალისწინებით ნულოვანი ალტერნატივა პრიორიტეტულად ვერ ჩაითვლება. 5.3 მიმართულების ალტერნატივები კომპანია IDOM-ის მიერ მომზადებული ჟინვალი–ლარსის საავტომობილო გზისათვის მომზადებული ტექნიკურ ეკონომიკურ დასაბუთებაში ხანდო-ფასანაურის მონაკვეთი განიხილებოდა როგორც ერთიანი ჟინვალი-ლარსის პროექტის პირველი მონაკვეთის - ჟინვალი-ქვეშეთის ნაწილი. ჟინვალი-ქვეშეთის გზისთვის განსახილველად ორი დერეფანი განისაზღვრა - მდინარე არაგვის მარჯვენა და მარცხენა ნაოურზეე.  დერეფანი 1: მდ. მტკვრის მარჯვენა სანაპირო  დერეფანი 2: მდ. მტკვრის მარცხენა სანაპირო თითოეულისთვის შემოთავაზებული იყო ორი საპროექტო სიჩქარის (60კმ/სთ და 80კმ/სთ) შესაბამისი დიზაინი. უპირატესი მიმართულების შერჩევის პროცესი ემყარებოდა გარემოზე და მოსახლეობაზე ნაკლები გავლენის მქონე ტექნიკურად გამართული ალტერნატივის შეერჩევის აუცილებლობას. წინასწარი შეფასებით დერეფანი 1 შემდგომი დამუშავებისთვის უპირატესად ჩაითვალა. ის არსებული გზის გასწვრივ (ალტერნატივა 0) და მაქსიმალურად იყენებს არსებულ ინფრასტრუქტურას. აღნიშნულ დერეფანში მიმართულებებების დამუშავება მოხდა შემდეგი ორი მიზნის გათვალისწინებით:  საავტომობილო გზის არსებული განლაგების გაუმჯობესება საანგარიშო სიჩქარის 60 კმ/სთ (ალტერნატივა 1) და 80 კმ/სთ (ალტერნატივა 2) უზრუნველსაყოფად;  სოფლების გადაკვეთის მაქსიმალურად თავიდან აცილება, დასახლებული პუნქტების შესაძლებლობისდაგვარად შემოვლა, გზის მიმდებარედ დასახლებულ პუნქტებზე უარყოფითი ზემოქმედების (ხმაური, საგზაო შემთხვევები, ა.შ.) თავიდან აცილების მიზნით. ალტერნატივების დამუშავებისას გათვალისწინებულ იყო შემზღუდავი ფაქტორებიც:  დასახლებული ზონა;  დასახლების მიმდებარე მთაგორიანი რელიეფი;  მდინარე არაგვი. შემოვლითი გზების განლაგების განსზაღვრის კრიტერიუმებად იქნა აღებული:  შემოვლითი გზებისთვის გრძელი გვირაბების (10 კმ-ზე მეტი სიგრძის) დაპროექტებისაგან თავის შეკავება, რადგან ეს უფრო დიდ ინვესტიციებს მოითხოვს, და, საპროექტო რეგიონის რელიეფის გამო, გვირაბიდან ამონამუშევარი გრუნტის განთავსების სირთულესთან (მათ შორის გარემოზე ზემოქმედების თვალსაზრისით) არის დაკავშირებული; GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping  P a g e | 20 სადაც ეს შესაძლებელია, მდინარის კალაპოტიდან გზის მაქიმალურად დაშორება. ალტერნატივა 1 (60კმ/სთ). ყოფილი სოფ.ბიბლიანის ტერიტორიაზე მიმართულება გადის მდინარე არაგვის გასწვრივ. მდ.შავი არაგვის შესართავის ქვემოთ, ფასანაურის ბოლომდე მონაკვეთზე, უვლის დასახლებას აღმოსავლეთის მხრიდან 2200მ სიგრძის ხიდით. ხიდით ამ მონაკვეთზე გავლის გამო ალტერნატივა მცირე ‘ფიზიკურ’ გავლენას ახდენს ფასანაურში არსებულ შენობა-ნაგებობებზე, თუმცა, დასახლებული ზონის მახლობლად მდებარეობის გამო მისი ექსპლუატაცია მოსახლეობაზე ხმაურის, ემისიების გავლენასთან იქნება დაკავშირებული. გარდა ამისა, გაუარესდება დასახლებიდან მდ.არაგვის და მისი მარცხენა სანაპიროს აღქმა. ხიდი, მართალია არ შეზღუდავს მოსასვლელს მდინარესთან, მაგრამ შეამცირებს ტერიტორიის რესკრეაციულ ღირებულაბას. გარდა ამისა, მდინარესთან სიახლოვის გამო არ არის არსებობს ხიდიდან ჩამონადენით წყლის დაბინძურების შესაძლებლობა. ხიდი სურათი 6. ალტერნატივა 1 GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping P a g e | 21 ალტერნატივის დამუშავების პროცესში განიხილებოდა ამ ალტერნატივაში მცირე ცვლლებების შეტანის შესაძლებლობაც: ალტერნატივა 1b: სადაც ხიდის ნაცვლად დასახლებულ პუნქტსა და მდინარეს შორის მდებარე არსებული გზის გასწვრივ ღია წესით გვირაბის (cut&cover) გაყვანა განიხილებოდა. თუმცა კი, ეს ალტერნატივა გამოირიცხა ამ ზონაში არსებულ შენობა-ნაგებობებზე მნიშვნელოვანი ზემოქმედების და დასახლებასა და მდინარეს შორის ზოლის არასაკმარისი სიგანის გამო. უფრო მეტიც, cut&cover-ით გაყვანილი გვირაბისთვის ეროზიის პირობები და წყალმედეგობა მნიშვნელოვან პრობლემას შეუქმნიდა. ამიტომ, ალტერნატიცა ამოღებულ იქნა შემდგომი განხილვიდან. ღია წესით გაყვანილი გვირაბი სურათი 7. ალტერნატივა 1b ალტერნატივა 2 (80 კმ/სთ): იმეორებს ალტერნატივა ის მიმართულებას და განსხვავდება მისგან მხოლოდ ტექნიკური მახასიათებლებით, განსხვავებული განპირობებულია საპროექტო სიჩქარისთვის გზის სტანდარტის შესაბამისად განსხვავებული პარამეტრებით. ბუნებრივ და სოციალურ გარემოზე ზემოქმედების თვალსაზრისით ალტერნატივა არ განსხვავდება ალტერნატივა 1-სგან. ალტერნატივა 3: იმეორებს ალტერნატივების 1, 2 მიმართულების მონაკვეთის საწყის უბანზე. მდ. შავი არაგვის შესართავის შემდეგ გვირაბით უვლის დაბა ფასანაურს დასავლეთი მხრიდან. გვირაბის სიგრძე 2.670მ. გვირაბი GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping P a g e | 22 სურათი 8. ალტერნატივა 3 მშენებლობის და ექსპლუატაციის ეტაპზე ადგილი ექნება სამუშაო უბნების მახლობლად მცხოვრებ მოსახლეობაზე ხმაურის და ემისიების ხანმოკლე ზემოქმედებას. ხმაურის და ემისიების გავლენა ასევე გასათვალისწინებელია საპროექტო ინფრასტრუქტურის ექსპლუატაციის დროსაც. (საკითხი დაზუსტდება მოდელორების შედეგებზე დაყრდნობით. ინფორმაცია მოცემული იქნება გზშ-ს ანგარიშში). ზემოქმედება მცენარეულ საფარზე და ცხოველთა სამყაროზე მოსალოდნელია გზის საწყისი მონაკვეთის და გვირაბის პორტალების მოწყობის უნებზე. გვირაბი საშუალებას იძლევა აცილებულ იქნას მნიშვნელოვანი ზემოქმედება ბუნებრივ და სოციალურ გარემოზე, თუმცა გვირაბის გაყვანისას დიდი რაოდენობია მასალის განთავსების საჭიროების გამო საჭირო იქნება ამ მასალის განსათავსებლად ტერიტორიის/ტერიტორიების მოძებნა. საპროექტო ტერიტორიის რელიეფის გათვალისწინებით ეს საკმაოდ რთული იქნება. ექსკავირებული მასალის სავარაუდო მოცულობისდან გამომდინარე, გავლენა გარემოზე მასალის განთავსების უბანზე/უბნებზე შესაძლებელია მნიშვნელოვანი აღმოჩნდეს. ალტერნატივა 4 (60კმ/სთ). იმეორებს ალტერნატივების 1, 2 მიმართულების მონაკვეთის საწყის უბანზე. შავი არაგვის შესართავის ქვემოთ 210მ სიგრძის ხიდით გადადის მდ.არაგბის მარცხენა ნაპირზე მიახლოებით 3.2 კმ-ის მანძილზე მიუყვება კალაპოტს და დასახლებული ზონის შემდეგ, 160მ ხიდით, ბრუნდება მდინარის მარჯვენა ნაპირზე. (ალტერნატივის განლაგება ძირითადად ემთხვევა ალტერნატივა 1-ს მდინარის მარჯვენა უბანზე გადასხვლის მონაკვეთების გარდა). GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping P a g e | 23 ხიდი#2 ხიდი#1 სურათი 9. ალტერნატივა 4 ალტერნატივა 4-ის მთავარ ნაკლს წარმოადგენს ფერდობის გაჭრის სიმაღლე - დაახლოებით 40 მ. საყრდენი კედლის დაპროექტების შემთხვევაში, კედლის სიმაღლე მიახლოებით 15 მ იქნება. ამ სიმაღლის ჭრილის მოწყობა მნიშვნელოვან ვიზუალურ ეფექტს გამოიწვევს. რაც დაბა ფასანაურის რეკრეაციული დანიშნულების და ზოგადად რეგიონისთვის, ნაკლებად მიმზიდველია. ფერდობის მოჭრის შემთხვევაში ვიზუალურის გარდა დღის წესრიგში დადგება მოჭრილი გრუნტის განთავსების საკითხი. საპროექტო რეგიონის მთაგორიანი რელიეფის გათვალსწინებით სანაყაროსთვის ხელსაყრელი ტერიტორიის მოძებნა საკმაოდ რთულ ამოცანას წარმოსგენს. ისევე როგორც ალტერბნატივა 3-ის შემთხვევაში - ექსკავირებული მასალის განთავსების უბანზე/უბნებზე შესაძლებელია მნიშვნელოვანი აღმოჩნდეს. ჭრილი, H =40მ სამაგრი კედელი, H =15მ სურათი 10. ალტერნატივა 4 - განივი კვეთი GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping P a g e | 24 ალტერნატივა 4 -ს შემთხვევაში გზის მონაკვეთი მდინარე არაგვს ორჯერ კვეთს, რაც ზრდის წყალზე და წყლის გარემოზე ზემოქმედების შესაძლებლობას. ალტერნატივის დამუშავების პროცესში განიხილებოდა ამ ალტერნატივაში მცირე ცვლლებების შეტანის შესაძლებლობაც: ალტერნატივა 4b: ალტერნატივა 4-ის მოდიფიცირებული ვერსია - კვეთს ფასანაურს მდინარის მარცხენა სანაპიროს გასწვრივ 1800 მეტრიანი გვირაბით. ითვალისწინებს 2 ხიდის მოწყობას სიგრძით 210მ და 160მ. ხიდი 2 ხიდი 1 გვირაბი სურათი 11. ალტერნატივა 4b. ფასანაური ალტერნატივა გამოირიხცა, რადგან გვირაბის მეშვეობით ფასანაურის გადაკვეთის შემთხვევაში, ალტერნატივა 3 უფრო ოპტიმალურ გადაწყვეტილებად შეიძლება ჩაითვალოს, დასავლეთ დერეფნის მეშვეობით (ალტერნატივა 3) თავიდან არის აცილებული დასახლებული პუნქტის და მდინარის გადაკვეთა. ისევე როგორც ალტერნატივა 4 -ს შემთხვევაში, მისი მოდიფიცირებული ვარიანტი მდინარე არაგვს ორჯერ კვეთს, რაც ზრდის წყალზე და წყლის გარემოზე ზემოქმედების შესაძლებლობას. პრობლემად რჩება ექსკავირებული მასალის განთავსების და მასთან დაკავშირებეული გარემოზე ზემოქმედების საკითხი. ალტერნატივა 5. ტრასის ახალი მიმართულებების დაზუსტება განხორციელდა ტექნიკურ-ეკონომიკური დასაბუთების მასალებში მოცემული მონაცემების, ტოპოგრაფიული აგეგმვის, საინჟინრო-გეოლოგიური, გეოფიზიკური, ჰიდროლოგიური კვლევების მონაცემების, ადგილზე მოპოვებული მასალების, აღწერის და მათი გაანალიზების საფუძველზე. ალტერნატივა წარმოადგენს ფასანაურის დასავლეთის მხრიდან შემოვლითი გვირაბის ალტერნატივის (ალტერნატივა 3) დამუშავებულ ვარიანტს. ალტერნატივა 3-თან შედარებით, სადაც გვირაბის სიგრძე 2.7კმ იყო, გვირაბის ფარგლებში განხორციელებული ტრასის ჰორიზონტალური და ვერტიკალური განლაგების ცვლილებით შესაძლებელი გახადა გვირაბის ორ ნაწილად გაყოფა (გახსნა) და გვირაბის საერთო სიგრძის შემცირება. (პირველი გვირაბის სიგრძეა 1,556მ, ხოლო მეორე გვირაბის 747მ). GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping P a g e | 25 ალტერნატივა 3 ალტერნატივა 0 ალტერნატივები 1,2 ალტერნატივები 1, 2, 4 ალტერნატივები 1, 4 ალტერნატივა 4 სურათი 12. ფასანაურის მონაკვეთი GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping 5.4 P a g e | 26 ალტერნატივების შედარება საპროექტო ალტერნატივების შედარების საფუძველზე უპირატესობა მიენიჭა ალტერნბატივა 5-ს. მისი საშუალებით დაბაზე (მოსახლეობაზე და რეკრეაციულ პოტენციალზე) ზემოქმედება მცირდება გზის გვირაბით გაყვანის შედეგად. მაქსიმალურად არის აცილებული მჭიდროდ დასახლევულ ზონასთან კვეთა. გზის 40% გვირაბით გადის, რაც ხმაურით/ვიბრაციით და ემისიით მოსახლეობის შეწუხებას ამცირებს. ტრასის უმეტესი ნაწილი, საწყისი უბნის გარდა, მდინარე არაგვისგან მოშორებით მდებარეობს. ამით მცირდება მდინარის ხარისხზე შესაძო ზემოქმედების რისკი. რაც მას ალტერნატივა 1 (=2) თან შედარებით უპირატესობას ანიჭებს. გზის გვირაბში გატარება ამცირებს ახალი ინფრასტრუქტურის ვიზუალურ გავლებას. ხოლო არაგვის სანაპირო ზოლის ‘თავისუფლად’ დატოვება და ალტერნატივა 4-თან შედარებით ნაკლები ვიზუალური ეფექტი დაბა ფასანაურის, როგორც კურორტის განვითარება-ფუნქციონირებისთვის მნიშვნელოვანია. გვირაბით და ხიდით გზის გატარების შედეგად მცირდება გავლენა მცენარეულ საფარზე და ზემოქმედება ფაუნაზე. არ ხდება ჰაბიტატის ფრაგმენტაცია. ალტერნატვა 3-თან შედარებით გვირაბის ნაკლები სიგრძე გამონამუშევარი გრუნტის განსათავსებლად ნაკლები ფართობის ტერიტორიის საჭიროებას ნიშნავს. გარდა ამისა, ალტერნატივა 3-თან შედარებით ნაკლები იქნება გრუნტის გატანისთვის საჭირო ‘რეისების’ რაოდენობა და, შესაბამისად, სატრანსპორტო ნაკადთან დაკავშირებული ხმაური, ემისიები, ზემოქმედება არსებული გზის საფარზე, და ფონურ სატრანსპორტო ნაკადზე. ალტერნატივების ქულობრივი შედარების ამსახველი ცხრილი მოცემულია მომდევნო გვერდზე. GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping P a g e | 27 ცხრილი 8. ალტერნატივების გარემოზე უარყოფითი ზემოქმედების ქულობრივი შეფასება შეფასების ქულა წონა პარამეტრი ალტ. 0 ალტ. 0-1 ალტ. 1 ალტ. 2 ალტ. 3 ალტ. 4 ალტ. 5 C O Σ C O Σ C O Σ C O Σ C O Σ C O Σ C O Σ 4 2 4 6 2 4 6 2 4 6 2 2 4 2 1.2 3.2 2 4 6 2 1.2 3.2 ხმაური 4 2 4 6 2 4 6 2 4 6 2 2 4 1.2 1.2 2.4 2 4 6 1.2 1.2 2.4 ვიბრაცია 4 2 2 4 2 2 4 2 2 4 2 2 4 1.2 1.2 2.4 2 2 4 1.2 1.2 2.4 ნიადაგი და გეოლოგია 10 3 0 3 3 0 3 3 3 6 5 3 8 10 0 10 10 3 13 5 0 5 წყალი 10 3 3 6 3 3 6 10 3 13 10 10 20 3 0 3 10 5 15 3 3 6 ბიომრავალფეროვნება 15 0 0 0 0 0 0 4.5 0 4.5 4.5 4.5 9 4.5 0 4.5 7.5 4.5 12 4.5 0 4.5 15 0 0 0 0 0 0 7.5 0 7.5 7.5 7.5 15 4.5 4.5 9 7.5 7.5 15 4.5 4.5 9 დაცული ტერიტ-ბი 3 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 მოსახლოება 15 15 15 30 15 15 30 15 15 30 15 15 30 4.5 4.5 9 15 15 30 4.5 4.5 9 მიშახელი 15 4.5 4.5 9 4.5 4.5 9 4.5 4.5 9 4.5 4.5 9 7.5 4.5 12 7.5 7.5 15 7.5 4.5 12 ლანდშაფტურ 5 0 5 5 0 5 5 5 5 10 5 5 10 1.5 1.5 3 5 5 10 2.5 1.5 4 100 31.5 37.5 69 31.5 37.5 69 55.5 40.5 96 57.5 55.5 113 39.9 18.6 58.5 69 57.5 126 35.9 21.6 57.5 ჰაერი (მტვერი, ემისიები) ფლორა ბიომრავალფეროვნება ფაუნა ვიზუალური (რეკრეაცია) ჯამი C- მშენებლობა; O- ექსპლუატაცია, Σ - ჯამი შეფასება ზემოქმედება არ არის 0 დაბალი 0.3 საშუალო 0.5 მაღალი 1 სოციალური და გარემოსდაცვითი თვალსაზრისით უპირატესს მინიმალური ჯამური ქულის მქონე ალტერნატივა - ალტერნატივა 5 წარმოადგენს. GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping P a g e | 28 შენიშვნა/განმარტება:  ხმაური, ემისიები, ვიბრაცია - გულისხმობს ტექნიკის მუშაობისას/მანქანების გადაადგილებისას გამოწვეულ ხმაურის/ემისიების/ვიბრაციის წარმოქმნას. ხმაურის, ემისიების და ვიბრაციის ზემოქმედების შეფასება რეცეფტორებზე (ფაუნა, მოსახლეობა) შეფასებულია შესაბამის გრაფაში. მოსახლეობაზე ზემოქმედების შეფასებაში ასევე გათვალისწინებულია შესაძლო განსახლების საჭიროება.  ნიადაგზე ზემოქმედებაში იგულისხმება ნიადაგის დაბინძურების რისკი, შესაძლო ზემოქმედება ნაყოფიერ ნიადაგზე და, ალტერნატივების 3 და 5-ის შემთხვევაში - გვირაბის გაყვანისას გამოტანილი გრუნტის -განთავსებასთან დაკავშირებული ზემოქმედება.  ყველა ალტერნატივის შემთხვევაში, მშენებლობის ეტაპზე დადებით ზემოქმედებას წარმოადგენს დროებითო დასაქმება და სამუშაოების წარმოებისას ადგილობრივი ბიზნესის ხელშეწყობა. ბანაკის ნაცვლად - საცხოვრებლის დაქირავების შემთხვევაში - დამატებითი დროებითი შემოსავალი გამქირავებლებისთვის.  გვირაბის უპირატესობა ბიომრავალფეროვნებაზე და მოსახლეობაზე ნაკლები ზემოქმედებაა. დადებით მხარეს ექსპლუატაციის ფაზაზე მცირე ვიზუალური ზემოქმედება წარმოადგენს, რაც განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ფასანაურის სარეკრეაციო ფუნქციის გათვალისწინებით. GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping P a g e | 29 6 პროექტორების ეტაპზე ჩატარებული კვლევები 6.1 საველე ტოპოგრაფიული კვლევები 2022 წლის ივნისის თვეში შპს ტრანსპროექტმა განახორციელა დავალების მოთხოვნის შესაბამისად ხანდო-ფასანაურის შემოვლითი გზის მონაკვეთის რეკონსტრუქცია-მშენებლობის დეტალური საპროექტო დოკუმენტაციის მოსამზადებლად საჭირო საველე ტოპოგრაფიულ კვლევები. საველე ტოპოგრაფიული აგეგმვა განხორციელდა საპროექტო გზის ღერძის გასწვრივ. ადგილზე სპეციალისტების მიერ შესწავლილი და დადგენილი იქნა ხელოვნური ნაგებობების (ხიდები, მილები და გასასვლელები და სხვა) საჭიროება და ადგილმდებარეობა. საველე კვლევითი მონაცემები მომზადებული და შეტანილი იქნა ROBUR-ის პროგრამულ უზრუნველყოფაში, რომლის საშუალებითაც განხორციელდა საავტომობილო გზის პროექტირება და სამუშაოთა მოცულობების დათვლა. სურათი 13. ხანდო-ფასანაურის შემოვლითი გზის მონაკვეთზე საველე ტოპოგრაფიული სამუშაოების ამსახველი ფოტო სურათები 6.2 საინჟინრო-გეოლოგიური კვლევები საინჟინრო-გეოლოგიური კვლევითი სამუშაოები განხორციელებულია შპს „ჯეოინჟინირინგის“ მიერ. ჩატარებული კვლევის ამოცანას შეადგენდა საავტომობილო გზის აღნიშნული მონაკვეთების ბუნებრივი გარემო პირობების შეფასება და საინჟინრო-გეოლოგიური პირობების დადგენა, გზის მონაკვეთების განლაგების ზოლში არსებული გრუნტების კვლევა და ამავე ზოლსა და მიმდებარე ზონაში გეოდინამიკური ვითარების შეფასება - თითოეული მონაკვეთის ფარგლებში არსებული გეოლოგიური სტრუქტურების გავრცელების საზღვრების დაზუსტება, მათი ლითოლოგიური აგებულების დეტალური კვლევა, გამოვლენილი გრუნტებისა და კლდოვანი ქანების სახესხვაობების (საინჟინრო-გეოლოგიური ელემენტების-სგე) დეტალური გეოტექნიკური დახასიათება. საველე სამუშაოების ფარგლებში GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping P a g e | 30 განხორციელდა აგრეთვე ტრასის ზოლისა და მიმდებარე ზონის საინჟინრო-გეოლოგიური აგეგმვა 1:5000 მასშტაბში, რომლის მონაცემთა საფუძველზე, საკვლევი გამონამუშევრებიდან (ჭაბურღილებიდან და შურფებიდან) მიღებულ ინფორმაციასთან ერთად, შედგენილ იქნა შესაბამისი საინჟინრო-გეოლოგიური ჭრილები. საინჟინრო-გეოლოგიურ რუკაზე და ჭრილებზე ასახულ იქნა გზის საპროექტო მონაკვეთების ფარგლებში არსებული გრუნტებისა და კლდოვანი ქანების ყველა სახესხვაობის გავრცელების ფარგლები (გეგმურად და სიღრმეში). ბურღვის პროცესში განხორციელდა გრუნტების საინჟინრო-გეოლოგიური შესწავლა, გრუნტის წყლის დონეები და სხვა. მშენობლობის ეტაპზე უნდა განხორციელდეს დამატებითი გეოლოგიური საკვლევაძიებო სამუშაოები, მოეწყოს ჭაბურღილები და გაკეთდეს ნიმუშების ლაბორატორიული კვლევები, რომლის ძირითადი მიზანია პროექტირების ეტაპზე ჩატარებული გეოტექნიკურ კვლევებში მოცემული საინჟინრო გეოლოგიური პირობების დაზუსტება და გეოტექნიკური პარამეტრების შეფასება საველე და ლაბორატორიული კვლევის საფუძველზე. 7 ბუნებრივი გარემო პირობების დახასიათება 7.1 კლიმატი მდინარე არაგვის აუზში და შესაბამისად საკვლევი ხევების მდებარეობის რაიონში გაბატონებულია ზომიერად ნოტიო ჰავა ცივი ზამთრით და ხანგრძლივი გრილი ზაფხულით, ნალექების ორი მინიმუმით. რაიონში წაყინვები, ანუ საშუალო დღე-ღამური დადებითი ტემპერატურის ფონზე ჰაერის გაცივება 00Cზე ქვემოთ, საშუალოდ იწყება ოქტომბერში და მთავრდება აპრილში. კლიმატური მონაცემები აღებულია საქართველოს სამშენებლო კლიმატოლოგიური ნორმიდან - პნ 01.0508, უშუალოდ გზის მონაკვეთის ფარგლებში არსებული მეტეოპუნქტ ,,ფასანაურის# (მეტეოპუნქტი №136, სიმაღლითი ნიშნულით 1064 მ) მიხედვით. სამშენებლო-კლიმატური დარაიონების რუკა-სქემის მიხედვით საკვლევი ტერიტორია მიეკუთვნება I რაიონის Iგ ქვერაიონს, რომლის ძირითადი კლიმატური მახასიათებლები, აღნიშნული მეტეოსადგურის მონაცემების მიხედვით, მოცემულია ქვემოთ. ცხრილი 9. ფასანაურის სამშენებლო-კლიმატური მახასიათებლები (ფასანაური) კლიმატური რაიონი კლიმატური ქვერაიონი I Iგ იანვრის საშუალო ტემპერატურა, 0C -4-დან-14-მდე ივლისის საშუალო ტემპერატურა, 0C +12-დან+21-მდე ცხრილი 10. ჰაერის ტემპერატურა პარამეტრი საშუალო, 0C აბს.მინ., 0C აბს.მაქს., 0C თვეებისა და წლის საშუალო ტემპერატურა, 0C I II III IV V VI VII -4.1 -2.6 1.9 7.4 12.4 15.6 18.5 -30 -29 -20 -14 -4 2 3 13 16 22 27 29 32 34 წლის VIII 18.5 3 36 IX 14.4 -4 33 X 9.4 -10 29 XI 3.7 -19 22 XII -1.6 -25 16 7.8 -30 36 IX 11.3 20.2 X 10.8 22.0 XI 8.8 17.2 XII 7.9 16.0 ცხრილი 11. ჰაერის ტემპერატურის ამპლიტუდი მახასიათებელი თვის საშუალო თვის მაქსიმალური ჰაერის ტემპერატურის ამპლიტუდა თვეების მიხედვით, 0C I II III IV V VI VII VIII 8.6 9.5 9.6 11.3 11.8 11.9 11.2 12.1 17.3 20.0 20.3 22.6 23.5 21.4 22.4 26.5 ჰაერის ტენიანობა უმთავრესად სამი სიდიდით ახასიათებენ, ესენია წყლის ორთქლის დრეკადობა ანუ აბსოლუტური ტენიანობა, ფარდობითი ტენიანობა და ტენიანობის დეფიციტი. პირველი ახასიათებს ჰაერში წყლის ორთქლის რაოდენობას, მეორე - ჰაერის ორთქლით გაჟღენთვის ხარისხს, ხოლო მესამე GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping P a g e | 31 მიუთითებს შესაძლებელი აორთქლების სიდიდეზე. ჰაერის ტენიანობის საშუალო თვიური და წლიური სიდიდეები, იმავე მეტსადგურის მრავალწლიური დაკვირვების მონაცემების მიხედვით, მოცემულია ცხრილში. ცხრილი 12. ჰაერის ტენიანობის საშუალო თვიური და წლიური სიდიდეები მეტსადგური ფასანაური სინოტივე აბსოლუტური, მბ-ში შეფარდებითი, %-ში დეფიციტი, მბში I 3.7 II 4.0 III 4.9 IV 7.2 V 10.5 VI 12.9 VII 15.2 VIII 14.7 IX 12.1 X 8.8 XI 6.3 XII 4.5 წელი 8.7 76 74 73 70 74 74 73 72 76 77 77 77 74 1.3 1.6 2.3 4.0 4.8 5.7 6.9 7.1 5.0 3.4 2.3 1.5 3.8 ატმოსფერული ნალექები, რომლებიც წარმოადგენენ რაიონის კლიმატური და ჰიდროლოგიური რეჟიმის მაფორმირებელ ერთ-ერთ ძირითად კომპონენტს, არც თუ დიდი რაოდენობით მოდის. აქ მოსული ატმოსფერული ნალექების წლიური ჯამი 999 მმ-ს არ აღემატება. ცხრილი 13. ნალექების რაოდენობა (მეტეოსადგური ფასანაური) ნალექების რაოდენობა წელიწადში, მმ 999 ნალექების დღეღამური მაქსიმუმი, მმ 93 ნალექების საშუალო თვიური რაოდენობა და წლიური ჯამი, იმავე მეტსადგურის მრავალწლიური დაკვირვების მონაცემების მიხედვით, მოცემულია ცხრილში. ცხრილი 14. ნალექების საშუალო თვიური რაოდენობა და წლიური ჯამი მმ-ში მეტსადგური ფასანაური I 49 II 60 III 70 IV 103 V 144 VI 133 VII 101 VIII 83 IX 77 X 68 XI 59 XII 52 წელი 999 რაიონში ერთ დღე-ღამეში მოსული ატმოსფერული ნალექების რაოდენობა საკმაოდ მაღალია. მეტსადგურ ფასანაურის მრავალწლიური დაკვირვების მონაცემებით, 1911 წლის 18 ივნისს ერთ დღეღამეში მოსული ნალექების რაოდენობამ 93 მმ შეადგინა. ნალექების დღე-ღამური მაქსიმუმების სხვადასხვა უზრუნველყოფის სიდიდეები, იმავე მეტსადგურის მრავალწლიური დაკვირვების მონაცემების მიხედვით, მოცემულია #5.6 ცხრილში. ცხრილი 15. ნალექების დღე-ღამური მაქსიმუმების სხვადასხვა უზრუნველყოფის სიდიდეები მეტსადგურიM საშუალო მაქსიმუმი ფასანაური 47 უზრუნველყოფა %-ში 63 29 20 56 10 67 5 77 2 91 1 100 დაკვირვებული მაქსიმუმი მმ თარიღი 93 18.VI.1911 რაიონში ელჭექი ხშირი მოვლენაა - 20-50 დღე წელიწადში. ელჭექი აქ უმთავრესად წლის თბილ პერიოდში იცის. სეტყვიან დღეთა რიცხვი წელიწადში 6-9 დღეს უტოლდება. ცხრილი 16. თოვლის საფარი თოვლის საფარის წონა, კპა 0.96 თოვლის საფარის დღეთა რიცხვი 95 თოვლის საფარის წყალშემცველობა, მმ 99 თოვლის საფარი საშუალოდ ყველაზე ადრე ჩნდება ოქტომბრის დასაწყისში და ქრება ყველაზე გვიან აპრილის ბოლოს. რაიონში ქრის ყველა მიმართულების ქარი, მაგრამ გაბატონებულია სამხრეთ-აღმოსავლეთის და ჩრდილოეთის მიმართულების ქარები, რაც განპირობებულია მდ. არაგვის ხეობის მიმართულებით. GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping P a g e | 32 ქარების მიმართულებები და შტილების რაოდენობა ფასანაურის მეტსადგურის მონაცემების მიხედვით, მოცემულია ცხრილში. ცხრილი 17.ქარების მიმართულება და შტილების რაოდენობა %-ში წლიურიდან მეტსადგური ფასანაური ჩ 26 ჩა 1 ა 6 სა 42 ს 5 სდ 2 დ 2 ჩდ 16 შტილი 52 ცხრილი 18. ქარის წნევის ნორმატიული მნიშვნელობები W0, 5 წელიწადში ერთხელ, კპა 0.30 W0, 15 წელიწადში ერთხელ, კპა 0.38 ქარის სხვადასხვა განმეორებადობის მაქსიმალური სიჩქარეები 13-17 ცხრილი 19. ქარის მახასიათებლები ქარის უდიდესი სიჩქარე, შესაძლებელი 1, 5, 10, 15, 20 წელიწადში ერთხელ, მ/წმ 1 5 10 15 20 17-21 19-23 19-24 20-25 ნიადაგის ზედაპირის ტემპერატურა, რომელიც დამოკიდებულია ნიადაგის ტიპზე, მის მექანიკურ შემადგენლობაზე, სინოტივეზე, დაცულობაზე მცენარეული საფარით ზაფხულში და თოვლის საფარის სიმაღლეზე ზამთარში, ითვალისწინებს ნიადაგის ზედაპირის რამდენიმე მმ-იანი სისქის ტემპერატურას. მისი მაჩვენებლები მჭიდრო კავშირშია ჰაერის ტემპერატურის სიდიდეებთან. ნიადაგის ზედაპირის საშუალო თვიური, წლიური, საშუალო მაქსიმალური და საშუალო მინიმალური ტემპერატურები, იმავე მეტსადგურის მრავალწლიური დაკვირვების მონაცემების მიხედვით, მოცემულია ცხრილში. ცხრილი 20. ნიადაგის ზედაპირის საშუალო თვიური, წლიური, საშუალო მაქსიმალური და საშუალო მინიმალური ტემპერატურები მეტსადგური ფასანაური t0C საშუალო საშ. მაქსიმ. საშ. მინიმ. I -5 3 -10 II -4 5 -10 III 1 12 -5 IV 9 25 2 V 15 33 7 VI 20 39 11 VII 23 44 14 VIII 23 44 13 IX 17 35 9 X 11 27 3 XI 4 15 -2 XII -3 5 -7 წელი 9 24 2 ცხრილი 21. გრუნტების სეზონური გაყინვის ნორმატიული სიღრმე, სმ. თიხა და გრუნტი 66 თიხნარი ქვიშა წვრილი და მტვრისებრი, ქვიშნარი 79 ქვიშა საშუალო და მსხვილი, ხრეშოვანი ქვიშა 86 მსხვილნატეხოვანი გრუნტი 99 კლიმატის ცვლილება და სათბური გაზების ემისიები უკანასკნელი 50 წლის განმავლობაში საქართველოს მთელ ტერიტორიაზე ადგილი ჰქონდა საშუალო წლიურ ტემპერატურას ზრდას. მაქსიმალური მატება დასავლეთ საქართველოში (+0.600C) დარეგისტრირდა ფოთში. დათბობის შედარებით მცირე, მაგრამ მნიშვნელოვანი ტენდენცია გამოვლინდა მცხეთა-მთიანეთი და კახეთის რეგიონებში. ყველაზე დაბალი ზრდა (0.90C) მოსალოდნელია ფოთში და ფასანაურში. ზამთარში დაკვირვების მეორე პერიოდში აღმოსავლეთ საქართველოში შეინიშნებოდა დათბობის ტენდენცია. გაზაფხულზე ჰაერის ტემპერატურის ზრდის ტენდენცია მდგრადია მხოლოდ აღმოსავლეთ საქართველოს ორ სადგურზე - ფასანაურში და ბოლნისში. კლებადი ტენდენცია არცერთ სადგურზე არ არის მდგრადი. პროგნოზის შესაბამისად, მომავალში დათბობის ტენდენცია გაგრძელდება. ზრდა და GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping P a g e | 33 აღმოსავლეთ საქართველოში უფრო ინტენსიური იქნება დასავლეთ საქართველოსთან შედარებით. უდიდესი ზრდა 2050 წლისთვის იქნება 2.60C, ხოლო 2100 წლისთვის მიაღწევს 40C. ზაფხული აჩვენებს ტემპერატურის ზრდის და ნალექების კლების ტენდენციას. მომავალში ტემპერატურის ზრდა გაგრძელდება ყველგან და მიაღწევს უდიდეს მნიშვნელობას - 4.70C, მაშინ როდესაც საუკუნის შუა პერიოდში ნალექების საერთო რაოდენობა გაიზრდება ქვეყნის ტერიტორიის უდიდეს ნაწილში იმ სადგურების ჩათვლით, სადაც ადრე შეინიშნებოდა კლების ტენდენცია. 2050-იანი წლების შემდეგ სეზონური ნალექების ზრდა შეიცვლება კლების ტენდენციით და სადგურების უმრავლესობაში შემცირდება და იქნება დაკვირვების პერიოდში არსებულ მნიშვნელობაზე დაბლა. ორ პერიოდს შორის (1961-1985; 1986-2010) ფასანაურში ნალექების რაოდენობა გაიზრდება 2%. ნალექების ზრდის მდგრადი ტენდენციები ძირითადად შეინიშნება დასავლეთ საქართველოში, განსაკუთრებით მთიან რაიონებში. ეს ტენდენცია გაიზრდება 2050 წლამდე და ამის შემდეგ დაიწყება კლება, გარდა რამდენიმე რაიონისა (ბათუმი, ფსხუ და მთა-საბუეთი). აღმოსავლეთ საქართველოში კლების ტენდენცია შეიცვლება ზრდის ტენდენციით და 2050 წლისთვის ნალექების ზრდა მოსალოდნელია საშუალოდ 3, 4%ით (ლაგოდეხის გამოკლებით). 2021-2050 პერიოდში კვლავ გაგრძელდება დათბობის ტენდენცია ტემპერატურის ზრდასთან ერთად, რომელიც 2100 წლისთვის შეიცვლება ინტენსიური დათბობით და ნალექების კლებით. 1986-2010 წლებში ადგილი ჰქონდა ყინვიანი დღეების რაოდენობის კლებას საქართველოს მთელ ტერიტორიაზე. ყველა შემდეგ პერიოდში ყინვანი დღეების რაოდენობა შემცირდება ტემპერატურის საშუალო მნიშვნელობასთან ერთად; მაგრამ ამ მოვლენის რისკი კვლავაც არსებობს საქართველოს დაბლობ რაიონებში ამ საუკუნის 50-იანი წლებისთვის ზამთარში და განსაკუთრებით გაზაფხულზე. ამ საუკუნის ბოლოსთვის ყინვიანი დღეები დამახასიათებელი იქნება უმთავრესად მაღლობ რაიონებში. ყინვიანი ღამეების რაოდენობა უფრო სწრაფად შემცირდება, ვიდრე ყინვიანი დღეების. 2050-იანი წლებისთვის ეს მოვლენა ოდნავ უფრო ხშირი ხდება გარდამავალ სეზონებში ორივე - აღმოსავლეთ და დასავლეთ საქართველოს დაბლობ რაიონებში, რაც გაზრდის ყინვების რისკს. საუკუნის ბოლოსთვის ასეთი შემთხვევების რისკი ნახევრად შემცირდება აღმოსავლეთ და დასავლეთ საქართველოს მაღალმთიან რაიონებში, მაშინ როდესაც დასავლეთ საქართველოს დაბლობ რაიონებში იგი შემცირდება 70%-ით. 2021-2050 წლებისთვის ცხელი დღეების რაოდენობის ზრდა დაბლობ რაიონებში იქნება ნაკლებად ინტენსიური. მთიან სადგურებში ეს მნიშვნელობა ზოგ შემთხვევებში იზრდება 100%-ით (წალკა, ფასანაური, ამბროლაური, გოდერძის უღელტეხილი). 2050 წლისთვის აღმოსავლეთ საქართველოში დღეების რაოდენობა 50 მმ-ზე მეტი ატმოსფერული ნალექებით შემცირდება და თითქმის უცვლელად შენარჩუნდება საუკუნის ბოლოსთვის. ქარის საშუალო წლიური სიჩქარე მნიშვნელოვნად შემცირდება საქართველოს მთელ ტერიტორიაზე და პროგნოზის თანახმად ეს შემცირება გაგრძელდება საუკუნის ბოლომდე. ფასანაურისთვის. ინფორმაცია ტემპერატურისა და ტენიანობის დინამიკაზე გასული სამი პერიოდისთვის (1960-მდე, 1961-1985 და 1986-2010) და პროგნოზირებული ცვლილებისთვის (2021-2050 და 2071-2100) წარმოდგენილია ქვემოთ. ცხრილი 22. ფასანაურში ტემპერატურისა და ტენიანობის დინამიკაზე გასული სამი პერიოდისთვის (1960-მდე, 1961-1985 და 1986-2010) და პროგნოზირებული ცვლილებისთვის (2021-2050 და 2071-2100) T1(C) T2(C) T3(C) 1(C) 2(C) P1,mm P2,mm P3,mm 1% 2% ზამთარი -2.8 -2.2 -2.0 0.6 0.2 161.0 147.2 160.9 -8.6 9.3 გაზაფხული 7.2 7.6 8.1 0.4 0.5 317.0 313.1 299.9 -1.2 -4.2 ზაფხული GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping 17.5 P a g e | 34 17.3 18.3 -0.2 1.0 317.0 315.9 322.3 -0.3 2.0 შემოდგომა 9.2 9.1 9.7 -0.1 0.6 204.0 194.6 219.1 -4.6 12.6 წელი 7.8 8.5 0.2 0.5 932 969.5 984.1 4 1.5 8 წყარო: Georgia’s Third National Communication to the UNFCCC. 2015 ცხრილი 23. ფასანაურში საშ. ტემპერატურის და ნალექების სეზონური და წლიური მნიშვნელობები: 1986-2010; 2021-2050 და 2071-2100 პერიოდებისთვის, ცვლილება პერიოდებს შორი T3(C) T4(C) T5(C) 3(C) 4(C) P3,mm P4,mm P5,mm 3% 4% ზამთარი -2.0 -0.7 1.2 1.3 3.2 161 182 153 13 -5.1 გაზაფხული 8.1 8.6 11.1 0.5 3.0 300 291 280 -3.1 -6.7 ზაფხული 18.3 19.0 21.8 0.7 3.5 322 331 234 2.8 -27.3 შემოდგომა 9.7 10.8 12.9 1.1 3.2 219 199 169 -9.2 -22.8 წელი 8.5 11.7 0.9 3.2 984 1002 846 1.8 -14.0 9.4 წყარო: Georgia’s Third National Communication to the UNFCCC. 2015 ცხრილი 24. ფასანაურში საშ. წლიური ფარდობითი ტენიანობა და ქარის სიჩქარე სამი პერიოდისთვის: სადგურის გახსნიდან 1960 წ-მდე; 1961-1985 და 1986-2010, ცვლილება პერიოდებს შორის RH1% RH2% RH3% 1% 2% V1m/s V2 m/s V3 m/s 1 m/s 2m/s წელი 74 74.8 76.7 0.8 1.9 1.2 1.5 0.8 0.3 -0.7 წყარო: Georgia’s Third National Communication to the UNFCCC. 2015 ცხრილი 25. ფასანაურში საშ. წლიური ფარდობითი ტენიანობა და ქარის სიჩქარე : 1986-2010; 2021-2050 და 2071-2100 პერიოდისთვის, ცვლილება პერიოდებს შორის RH3% RH4% RH5% 3% 4% V3m/s V4 m/s V5 m/s 3 m/s 4m/s წელი 76.7 74 73 -2.7 -3.7 1.2 0.9 1.0 -0.3 -0.2 წყარო: Georgia’s Third National Communication to the UNFCCC. 2015 პირობითი აღნიშვნები: T- ჰაერის საშ.ტემპერატურა (სეზონური და წლიური); P- ნალექების ჯამური რაოდენობა (სეზონური და წლიური); RH-წლიური ფარდობითი ტენიანობა; V – ქარის საშ სიჩქარე; 1 – სადგურის გახსნიდან 1960 წლამდე; 2 – 1961-1985; 3- 1986-2010; 4 – 2021-2050; 5 - 2071-2100; ∆1 – განსხვავება 1961-1985 და გახსნიდან 1960-მდე შორის; ∆2 -განსხვავება 1986-2010 და 1961-1985 შორის; ∆3 – განსხვავება 2021-2050 და 1986-2010 შორის; ∆4 - განსხვავება 2071-2100 და 1986-2010 შორის;  - ზრდის ტენდენცია  - კლების ტენდენცია. ჰაერის ხარისხი საპროექტო უბანზე საპროექტო დერეფანში და მის უშუალო სიახლოვეს ემისიის მნიშვნელოვანი სტაციონარული წყაროები არ არსებობს. ჰაერის ხარისხზე გავლენის ძირითად E177 მაგისტრალზე მოძრავი ტრანსპორტი წარმოადგენს. GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping 7.2 P a g e | 35 ხმაური სპაროქტო ზონაში ხმაურის წყაროს E177 მაგისტრალზე მოძრავი ტრანსპორტი წარმოადგენს. ინდუსტრიული ხმაურის წყაროები - არ ფიქსირდება. 7.3 გეომორფოლოგიური აგებულება და რელიეფი გეომორფოლოგიური თავისებურებებით გზის ამ მონაკვეთის განლაგების უბანი მდებარეობს კავკასიონის საშუალო სიმაღლის მთების ლანდშაფტურ ოლქში, ცენტრალური კავკასიონის სამხრეთული კალთის- მთიულეთის გეომორფოლოგიურ რაიონში, კერძოდ მდ. ქსნისა და მდ. თეთრი არაგვის წყალგამყოფი ლომისის ქედის (აბს. სიმაღლე 2400-2500 მ) აღმოსავლეთი ფერდობის ძირში. მდ. არაგვის მარჯვენა ნაპირზე. ლომისის ქედი, ისევე როგორც მდ. თეთრი არაგვის აღმოსავლეთით მდებარე მთიულეთის ქედი, ეროზიული მთიანი რელიეფის ფორმებით ხასიათდება. თხემებსა და მწვერვალებს ხშირად კლდოვანი იერსახე აქვთ. უშუალოდ რაიონის და მისი შემოგარენის (ქვეშეთ-ფასანაურის მონაკვეთი) მორფოგენეტური ხასიათი, სუბგანედური მიმართულების ხევები, ტექტონიკური სტრუქტურების მიმართულებას ექვემდებარება. ეროზიული ხევები ღრმად (1000-1500 მ) არის ჩაჭრილი, მათი ფერდობები ციცაბოა, ხოლო ფსკერის გრძივი ქანობი საკმაოდ დიდი გრძივი დახრილობით, ხოლო მდინარეები ჩქარი დინებით ხასიათდება. დუშეთის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიის საშუალო და მაღალმთიანია, მცირე ფართობზე დაბალმთიანი. ბაზალეთის პლატოს, დუშეთის ქვაბულისა და შიდა ქართლის ვაკის სახით. რელიეფში ძირითადად წარმოდგენილია ეროზიული, პერიგლაციალური და ძველმყინვარული რელიეფის ფორმები. არაგვის ხეობის იმ ნაწილში, რომლის ფარგლებშიც უნდა განთავსდეს საპროექტო გზის მონაკვეთი, ფერდობები ასევე ციცაბოა, გატყიანებული. ხეობის ფსკერი ვიწროა, მისი სიგანე 50-280 მ-ის ფარგლებში მერყეობს. თვით ფასანაურის დასახლების ფარგლებში ხეობის ფსკერის სიგანე 140-280 მეტრია. იგი ყველაზე შევიწროვებულია ფასანაურის ჩრდილოეთი კიდის სიახლოვეს, მდ.ჩაბარუხისხევის შესართავთან, სადაც მთავრდება გზის ეს მონაკვეთი და სადაც მისი სიგანე არ აღემატება 50 მ-ს. ფასანაურიდან ქვევით, საპროექტო გზის პირველი ნახევრის ფარგლებში მდ. არაგვის როგორც მარჯვენა, ასევე მარცხენა ნაპირებზე ფიქსირდება 15-50 მ. სიგანის ჭალისზედა I ტარასის ფრაგმენტები. ტერასების სიმაღლე 1-1.5 მეტრია. ასეთივე მდგომარეობაა თვით ფასანაურში, სადაც დაბალი ტერასა მდინარის ნაპირიდან დაცილების კვალობაზე, გარდიგარდმო კვეთში, თანდათან მაღლდება, ხოლო ხეობის ფერდობის ძირთან მიახლოებისას რელიეფი უფრო და უფრო მაღლდება მის ძირში დელუვიურპროლუვიური ნალექების დანაგროვის არსებობის გამო. საპროექტო გზის მონაკვეთის ფარგლებში მდ.არაგვს უერთდება ორი მარჯვენა შენაკადი. მათ შორის პირველი და უმთავრესი, თავისი დებიტითა და ხეობის სიდიდით, არის მდ.ხანდოსხევი გზის მონაკვეთის დასაწყისში, ხოლო მეორეა მდ.ჩაბარუხისხევი გზის მონაკვეთის დასასრულთან. ეს უკანასკნელი ფერდობების დიდი დახრილობით და ფსკერის სივიწროვით (V-ს მაგვარი განივი პროფილით) გამოირჩევა, განსხვავებით ხანდოსხევისაგან, რომლის ჭალის სიგანე ქვედა (შესართავის მიმდებარე) ნაწილში 70-120 მეტრია. საპროექტო გზა მთლიანად არაგვის მარჯვენა ნაპირს მიუყვება. დასაწყისიდან, არსებული გზიდან გადახვევის შემდეგ, მისი 1200 მ-მდე სიგრძის მონაკვეთი გაივლის მდ.ხანდოსხევის შესართავში განვითარებული გამოტანის კონუსის ფუძეში, არაგვის კალაპოტსა და სოფ.ხანდოს შორის არსებული ჭალის ვიწრო ზოლში, შემდეგ მისი გარკვეული მონაკვეთი განლაგდება არაგვის მარჯვენა ჭალისზედა I ტერასისა და ჭალის ტერასების ფრაგმენტებზე, ხოლო დაახლოებით 2600-2700 მ. მანძილის შემდეგ გზა GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping P a g e | 36 განთავსდება ფასანაურის ასაქცევ გვირაბში, ხეობის მარჯვენა ფერდობის ქვეშ. გზის 200 მ-მდე სიგრძის მონაკვეთი განლაგდება მდ.ჩაბარუხისხევის გამოტანის კონუსის შემაღლებულ ზედაპირზე, ხოლო ბოლო მცირე ნაწილი განლაგდება კვლავ მდ. არაგვის I ჭალისზედა დაბალ ტერასაზე. აღსანიშნავია, რომ ლომისის ქედის აღმოსავლეთი ფერდობის მონაკვეთი, მდ.ხანდოსხევსა და მდ. ჩაბარუხისხევს შორის, რომლის ქვეშაც პროექტი გვირაბის მშენებლობას ითვალისწინებს, რთული რელიეფური პირობებით ხასიათდება, აქ ერთიმეორეს ცვლის საკმაო ღრმა ეროზიული ხევები, მათ შორის ფორმირებული ციცაბოთხემიანი გვერდითა ქედები და ქედებს შორის ზოგან არსებული მოვაკებები, ზედაპირის დახრილობით 15-20 გრადუსამდე. ფერდობი მთლიანობაში გატყიანებულია, გარკვეული მცირე უბნების გამოკლებით. 7.4 გეოლოგიური აგებულება ხანდო-ფასანაურის შემოსავლელი გზის მონაკვეთის განლაგების ტერიტორიის გეოლოგიური აგებულება შესწავლილია 2018 წელს განხორციელებული კვლევების ფარგლებში. კვლევების შედეგების მიხედვით ტერიტორიაზე სტრატიგრაფიულად ყველაზე ძველია ქვედა ცარცული ასაკის (K1) სხვადასხვა იარუსის ქანები, რომლებიც გზის ღია ტრასის ფარგლებში ზევიდან თითქმის ყველგან დაფარულია თანამედროვე მეოთხეული (QIV) ნალექების სხვადასხვა გენეზისისა და სხვადასხვა სისქის ფენებით. დაბა ფასანაურის ასაქცევი გვირაბის განლაგების შუალედში კი კლდოვანი ქანები ბევრგან შიშვლდება ზედაპირზე, უმეტესად-კი დელუვიური თიხოვანი გრუნტებისა და ნიადაგის თხელი ფენითაა დაფარული. კლდოვან ქანებს შორის გზის ამ მონაკვეთის განლაგების ტერიტორიაზე ფიქსირდება სხვადასხვა იარუსისა და სხვადასხვა ლითოლოგიური შედგენილობის შემდეგი წყებები:  K1h1 – ქვედა ჰოტრივული, ფიქლებიან-მერგელოვანი წყება: ნაცრისფერი და მუქი ნაცრისფერი დაფიქლებული მერგელების, კარბონატული ფიქლების და იშვიათად თიხაფიქლების, კარბონატული ქვიშაქვების და თიხიან-ქვიშიანი კირქვების მორიგეობა. წყების სიმძლავრე 250-350 მ;  K1h2 - შუა ჰოტრივული: შავი და მუქი ნაცრისფერი კარბონატული თიხაფიქლები; ნაცრისაფერი წვრილმარცვლოვანი, ნაწილობრივ კარბონატული კვარციანი ქვიშაქვები, იშვიათად მერგელების შუაშრეებით. წყების სიმძლავრე 60-80 მ;  K1br - ბარემული, ფასანაურის წყება: მუქი ნაცრისფერი თიხა-ფიქლები, ნაცრისფერი კარბონატული და კვარციანი ქვიშაქვები. წყების სიმძლავრე 500 მ.  K1ap – აპტური, დგნალის წყება: მუქი ნაცრისფერი თიხაფიქლების და ნაცრისფერი ქვიშაქვების სხვადასხვა სისქის (2-60 სმ, 1 მ) შრეების მორიგეობა. წყების სიმძლავრე 1000 მ.  K2cn –st სანტონური და კონიაკური, ეშმაკისხევის წყება: ღია ნაცრისფერი ლითოგრაფიული კირქვები, მონაცრისფრო-მწვანე, ზოგან ვარდისფერი მერგელების და პელიტოლითების დასტებით. წყების სიმძლავრეა 350 მ. როგორც აღინიშნა, გზის მონაკვეთის თავსა და ბოლოში კლდოვან ქანებზე განლაგებულია სხვადასხვა გენეზისის მეოთხეული ასაკის გრუნტები, მათ შორის:  დელუვიურ-კოლუვიური (dcQIV) - თიხნარი და თიხა ხვინჭისა და ღორღის შემცველობით, ლოდების ჩანართებით;  კოლუვიურ-დელუვიური (cdQIV) - ხვიჭა და ღორღი ლოდების ჩანართებით, ქვიშნარ-თიხნარის შემავსებლით;  პროლუვიური (pQIV) - ტლანქად დამრგვალებული კენჭნარი და ხრეში, კაჭარის, ლოდებისა და ღორღის ჩანართებით, თიხნარ-ქვიშნარის შემავსებლით;  ალუვიური (aQIV) - კენჭნარი კაჭარის შემცველობით, ქვიშისა და ქვიშნარის შემავსებლით;  კენჭნარი და ხრეში მცირე ზომის კაჭარის ჩანართებით, ქვიშისა და ქვიშნარის შემავსებლით, მკვრივი (ალუვიური – aQIII);  არსებული გზის ზოლში, აგრეთვე ტერიტორიის სხვადასხვა უბანზე არსებობს აგრეთვე ტექნოგენური გრუნტების (tQIV) სხვადასვა სისქის ფენები - ხვინჭა და ღორღი, ზოგან ხრეში და კენჭნარი, ქვიშა-ქვიშნარის ან თიხნარის შემავსებლით. GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping P a g e | 37 გზის საპროექტო ტრასის ზოლში გავრცელებული მეოთხეული სხვადასხვა გენეზისის გრუნტები, რომლებთანაც იქნება უშუალო შეხებაში გზის ნაგებობები, უფრო დეტალურადაა შესწავლილი ამ კვლევების ფარგლებში. კვლევის შედეგები წარმოდგენილი იქნება შემდგომ ტექნიკურ ანგარიშებში. საქართველოში ამჟამად მოქმედი სამშენებლო ნორმის (,,სეისმომედეგი მშენებლობა“, პნ 01.01-09) მიხედვით, გზის სამშენებლო უბნის სეისმურობა, MSK64 სკალის შესაბამისად, შეადგენს 9 ბალს, სეისმურობის კოეფიციენტით A=0.29 (დაბა ფასანაურის მონაცემი, რიგითი №1916). 7.5 საინჟინრო-გეოლოგიური პირობები ჩატარებული საველე და ლაბორატორიული კვლევების შედეგების მიხედვით, ხანდო-ფასანაურის შემოსავლელი საპროექტო გზის განლაგების ზოლის გეოლოგიურ გარემოში, საინჟინრო-გეოლოგიური თვალსაზრისით, გამოვლენილია როგორც არაკლდოვანი კლასის გრუნტები, ხისტი სტრუქტურული კავშირების გარეშე, ასევე მათ ქვეშ განლაგებული კლდოვანი ქანები, ხისტი სტრუქტურული კავშირებით. გრუნტები გავრცელებულია საპროექტო გზის განლაგების ტერიტორიის თითქმის მთელ ზედაპირზე, გარდა ციცაბი ფერდობების იმ უბნებისა, სადაც კლდოვანი ქანები ზედაპირზე შიშვლდება. სტრატიგრაფიულად გრუნტები მეოთხეული სისტემისაა და მიეკუთვნებიან დანალექი შეუცემენტებელი გრუნტების ჯგუფს, რომელთა შორის გენეტიკურად ალუვიური (aQIV), პროლუვიური (pQIV), დელუვიურ-პროლუვიური (dpQIV) და დელუვიურ-კოლუვიური (dcQIV) ნალექებია წარმოდგენილი. ალუვიური გრუნტების გავრცელების არეალია მდინარე არაგვისა და მისი შენაკადების ჭალა და ჭალისზედა ტერასები, კარგად დამუშავებულ-დამრგვალებული მასალით, პროლუვიური წარმონაქმნები გავრცელებულია მდ. არაგვთან გერდითა ხევების მიერთების უბნებზე, ე.წ. გამოტანის კონუსების სახითა და კუთხოვანი ან ტლანქად დამრგვალებული კლდოვანი მასალით, ხოლო დელუვიურ-პროლუვიური და დელუვიურ-კოლუვიური ხვინჭა-ღორღოვანი და თიხოვანი ნალექები გავრცელებულია ხეობის ფერდობებზე და მათ ძირებში. მათ შორის ციცაბო ფერდობებზე დელუვიურ-კოლუვიური ნალექების ფნის სისქე მცირეა, ხოლო დამრეც ფერდობებზე და ფერდობების ძირებში შედარებით მეტი სისქისაა. აღნიშნულ მეოთხეულ ნალექებს შორის, საინჟინრო-გეოლოგიური თვალსაზრისით, გამოიყოფა თავისი შედგენილობითა და ფიზიკურ-მექანიკური თვისებებით ურთიერთგანსხვავებული 5 საინჟინროგეოლოგიური ელემენტი (სგე). მათ შორის ერთი ელემენტი (სგე-5) ალუვიური გენეზისისაა, ერთი ელემენტი (სგე-4) პროლუვიური გრუნტებია, ხოლო ორი ელემენტი (სგე-3 და სგე-2) დელუვიურკოლუვიური წარმონაქმნები, მსხვილი კლდოვანი ნამსხვრევი მასალის სხვადასხვა რაოდენობის შემცველობით. გზის განლაგების ტერიტორიის ფარგლებში გამოვლენილი ტექნოგენური ნაყარი და ხელოვნური ყრილების, მათ შორის არსებული გზის ვაკისის ყრილის გრუნტები, რომლებიც არ არის ფართე გავრცელების, გამოყოფილია ცალკე ელემენტად (სგე-1). საინჟინრო-გეოლოგიური ელემენტების სიმკვრივე გამოკვლეულია ჭაბურღილების ბურღვის პარალელურად ჩატარებული სტანდარტრული პენეტრაციის ცდებით, რომელთა შედეგები ჭაბურღილების სვეტებში, აგრეთვე ქვემოთ, ელემენტების დახასიათებაშია მოცემული. კლდოვანი ქანები საპროექტო ტერიტორაზე წარმოდგენილია ცარცული სისტემის ზღვიური დანალექი ქანებით. მასივში სტრატიგრაფიულად გამოიყოფა 5 წყება, რომელთა შორის 3 მათგანი [დგნალის წყება (აპტი-K1ap), ფასანაურის წყება (ზედა ჰოტრივულ-ბარემული-K1h3-br) და შუა ჰოტრივული K1h2] ლითოლოგიური შედგენილობის მიხედვით იდენტურია, აგებულია თიხაფიქლებისა და ქვიშაქვების სხვადასხვა სისქის შრეებით და ერთიმეორისაგან განსხვავდება მხოლოდ აღნიშნული ლითოლოგიური სახესხვაობების პროცენტული შემცველობით თითოეულ მათგანში; GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping P a g e | 38 გზის მონაკვეთის დასაწყისში სამშენებლო ტერიტორია აგებულია ეშმაკისხევის წყებით (კონიაკური და სანტონური სართულები - K2cn-st), რომელიც ლითოლოგიურად წარმოდგენილია კაჟიანი კირქვებით, მერგელებისა და პელიტოლითების მცირე დასტებით; საპროექტო ტრასის ზოლის გარკვეული ნაწილი აგებულია აგრეთვე ქვედა ჰოტრივული (K1h1) წყების ნალექებით, რომელიც ძირითადად მერგელებითაა წარმოდგენილი, კარბონატული ფიქლების, ქვიშაქვების და კირქვების იშვიათი შუაშრეებით. ლაბორატორიულად გამოკვლეულია წყებების შემადგენელი ზემოთდასახელებული ლითოლოგიური სახესხვაობების ფიზიკურ-მექანიკური თვისებები, ხოლო თვით წყებების ფიზიკურ-მექანიკური თვისებები (რომლებიც ქვემოთ საინჟინრო-გეოლოგიურ ელემენტებად განიხილება) განსაზღვრულია მათში ცალკეული ლითოლოგიური სახესხვაობების პროცენტული შემცველობის მიხედვით. აღნიშნულის შესაბამისად კლდოვან მასივში გამოყოფილია და ქვემოთ დახასიათებულია 5 საინჟინროგეოლოგიური ელემენტი (სგე-ები 6-10). ხანდო-ფასანაურის შემოსავლელი გზა, საპროექტო ნაგებობათა ტიპების მიხედვით, იყოფა 5 მონაკვეთად, რომელთაგან 3 მონაკვეთი იქნება ღია ტრასა, ხოლო 2 მონაკვეთი გაივლის გვირაბებში. ტრასის ღია მონაკვეთების ფარგლებში გზის ნაგებობები კონტაქტში იქნება როგორც მეოთხეულ არაკლდოვან გრუნტებთან, ასევე კლდოვან ქანებთან, ხოლო გვირაბები მოეწყობა მთლიანად კლდოვანი ქანებით აგებულ მასივში, გარდა პორტალური უბნებისა. საპროექტო გზის ზოლში გამოვლენილი გრუნტები და კლდოვანი ქანები (საინჟინრო-გეოლოგიური ელემენტები - სგე) დახასიათებულია ცალ-ცალკე. ელემენტების დახასიათება ემყარება იმ გეოტექნიკურ მონაცემებს, რომლებიც მიღებულია როგორც საველე, ასევე ლაბორატორიული კვლევებით. განსაზღვრულია გრუნტებისა და კლდოვანი ქანების ფიზიკურ-მექანიკური თვისებების ყველ იმ პარამეტრის სიდიდე, რომლებიც საჭიროა გზის როგორც ღია მონაკვეთების ნაგებობების, ასევე გვირაბების პროექტირებისათვის. დამატებითი ინფორმაციისთვის იხილეთ დანართების ტომი 1. 7.6 ჰიდროგეოლოგიური პირობები ჰიდროგეოლოგიური პირობების მიხედვით ყველაზე მეტი წყალშემცველობით ხასიათდება მდინარეთა ხეობების და უპირველეს ყოვლისა მდ. არაგვის ხეობის ფსკერის (ჭალის) ალუვიური კენჭნაროვანი ნალექები (aQIV). ამ ნალექებში არსებული გრუნტის წყლის უმთავრეს მკვებავს მდინარე წარმოადგენს, რამდენადაც მათ შორის უშუალო ჰირდავლიკური კავშირია. შესაბამისად ამ ფენაში ქვაბულის ან თხრილის დამუშავებისას დიდ წყალმოდენას ადგილი ექნება მხოლოდ მდინარის დონის ქვევით ან მასთან მიახლებული ჰიფსომეტრულ ნიშნულზე. ჰიდრავლიკური კავშირის გამო, ალუვიური ნალექების ფენაში გრუნტის წყლის დონე ცვალებადობს მდინარის დონის ცვალებადობის შესაბამისად. წყალგამოვლენა მოსალოდნელია აგრეთვე არაგვის შენაკადების იმ მონაკვეთებში, სადაც ისინი მიედინება მათი გამოტანის კონუსებზე. გამოტანის კონუსები ასევე მსხვილმარცვლოვანი ნალექებითაა წარმოდგენილი, რაც მათში მდინარიდან შეღწეული წყლის სწრაფი დრენირების საშუალებას ქმნის, ამიტომ ქვაბულის ან თხრილის დამუშავებისას, წყლის გამოვლენას აქ ადგილი ექნება მხოლოდ მდინარეთა კალაპოტების სიახლოვეს, აღნიშნული ნალექების წყლით გაჯერებულ ზონაში. ფერდობების ფუძეში და განსაკუთრებით თვით ფერდობებზე განვითარებული მეოთხეული გრუნტების სხვა სახესხვაობები, მცირედ წყალშემცველია, მათი კვება ხდება ატმოსფერული ნალექების ხარჯზე და ამდენად ტენის შემცველობა მათში იცვლება მეტი ან ნაკლები ნალექიანობის შესაბამისად, ფორული GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping P a g e | 39 წყლების ლოკალური დანაგროვის სახით. დელუვიურ-კოლუვიურ გრუნტებში ქვაბულის ან თხრილის დამუშევებისას მნიშვნელობანი წყალმოდენა მოსალოდნელი არ არის. გამონაკლისს წარმოადგენს ის შემთხვევა, როდესაც შესაძლოა მათ ქვეშ განლაგებული კლდოვანი ქანებიდან ხდებოდეს კონცენტრირებული წყლის ნაკადების (წყაროების) შემოდენა და ამით საფარი გრუნტების გაწყლიანება. მსგავსი შემთხვევები არ არის ხშირი. ტერიტორიის ფარგლებში ერთ-ერთ წყალშემცველ ჰორიზონტს კლდოვანი მასივის ნაპრალური წყლები წარმოადგენს. წყლის შემცველობა კლდოვან მასივში დამოკიდებულია ქანების ნაპრალიანობის ხარისხზე. მონოლითური აგებულების ზონებში მასივი ნაკლებად წყალშემცველია, ხოლო შედარებით დარღვეული ანუ მეტი ღრულობის მქონე ზონები წარმოადგენს გრუნტის წყლების თავისებურ კოლექტორს და ისინი მეტად არის გაწყლიანებული. საპროექტო ტერიტორიის ფარგლებში კლდოვანი მასივიდან მომდინარე წყლის ბუნებრივი წყაროები რამდენიმე ადგილზეა დაფიქსირებული. ამ მხრივ უფრო მნიშვნელოვანი ფასანაურის მიმდებარე, მდ. არაგვის მარჯვენა ფერდობია, რომლის ქვეშაც გვირაბი უნდა იქნას გაყვანილი. აქ გამოვლენილია რამდენიმე წყარო, დებიტით 0.3-0.5 ლ/წმ, რომლებიც ფასანაურის მოსახლეობის ნაწილის წყალმომარაგებისათვის არის გამოყენებული. ზოგადად-კი გვირაბის განლაგების ზონაში ფერდობზე არსებული ორი ხევიდან ჩამომდინარე წყლების საერთო დებიტი დაახლოებით 10-15 ლ/მწ-ის ფარგლებშია, რაც აქ კლდოვანი მასივის მნიშვნელოვან გაწყლიანებაზე მიუთითებს. წყლის კონცენტრირებული გამოსავლები სავარაუდოდ ტექტონიკურ ნაპრალებთან და აშლილობებთანაა დაკავშირებული, რისი ნიშნებიც ცხადად ჩანს აქ არსებულ ზოგ ნაჩენში სადაც ქანები დაწვრილნაოჭებული და ძლიერ ნაპრალოვანია. აღნიშნულის მიხედვით, გვირაბის შუა ნაწილში (დაახლოებით პკ32-დან პკ43-მდე) უფრო მნიშვნელოვანი წყალმოდენაა მოსალოდნელი, ვიდრე მის დანარჩენ, საწყის და ბოლო მონაკვეთებში. საინჟინრო გეოლოგიური კვლევის პროცესში გაყვანილი 11 ჭაბურღილიდან გრუნტის წყალი დაფიქსირდა რვაში, გრუნტის წყლის დამყარებული დონით 1.8მ-დამ 4.4 მეტრამდე. ცხრილი 26. გრუნტის წყლის დონე ჭაბურღილებში ჭაბურღილი # BH1 BH2 BH3 BH4 BH6 BH7 BH8 BH9 BH11 BH13 BH14 ადგილმდებარეობა ხიდი #1-ის უბანი ხიდი #2 -ის უბანი ხიდი #3 -ის უბანი ხიდი #3 -ის უბანი ხიდი #4 -ის უბანი ხიდი #5 -ის უბანი ხიდი #6 -ის უბანი ჭაბურღილის სიღრმე, მ 30 30 30 24 2.5 20 50 7.6 10 12 15 წყლის დონე, მ 4.4 1.8 1.8 1.8 T 4.3 2.7 6.4 ხოლო პიეზომეტრებში (რვიდან სამში) წყლის დონე შეადგენდა 1.1 და 1.2მ-ს. წყლის დონის ცვალებადობა მდინარეების დონის ცვალებადობაზეა დამოკიდებული, განსაკუთრებით კი კალაპოტების მიმდებარე ზოლში. წყალი ბეტონის მიმართ აგრესიული არ არის. ცხრილი 27. გრუნტის წყლის დონე შურფებში შურფი # TP1 TP2 TP3 TP4 TP5 ადგილმდებარეობა კვანძი #1 ხიდი #1 გზის ვაკისი გზის ვაკისი შურფის სიღრმე, მ 1.4 2.4 1.8 1.8 1.5 GAMMA CONSULTING წყლის დონე, მ 1.2 1.1 Khando-Pasanauri_Scoping TP6 TP8 TP9 P a g e | 40 გზის ვაკისი ხიდი #3 1.7 2.5 1.2 - ჭაბურღილების და შურფების ადგილმდებარეობა ნაჩვენებია ნახაზზე 32. 7.7 ნიადაგები მდ. არაგვის აუზის სხვადასხვა სარტყელში გავრცელებულია:  მთა-მდელოს ნიადაგები (სუბალპურ ზონა),  ყომრალი და ნეშომპალა-კარბონატული ნიადაგები (ტყის ზონა),  ყავისფერი და მდელოს ყავისფერი ნიადაგები (მთის წინები);  ალუვიური ნიადაგები (მდინარის ნაპირებზე შედარებით მცირე ტერიტორიებზე ჭალებში). მდ. არაგვის აუზში ხევსურეთისა და ფშავის არაგვის სათავეებისკენ სუბალპურ და ალპურზონებში 21002500 ზევით კორდიანი მთა-მდელოს ნიადაგები წარმოდგენილია ორი ვარიანტით: მცირედ განვითარებული ნეშომპალა-ღორღიანი და კორდიან-ტორფიანი, რომელიც დამახასიათებელია ალპური მდელოსა და ხალებისათვის. მონაცემებით საკვლევ რაიონში მდ. არაგვის ხეობასა და დუშეთის რაიონში გაბატონებული გავრცელება აქვთ ტყის ყავისფერ და ტყის ყომრალ ნიადაგებს. ყავისფერი ნიადაგები გავრცელებულია მდ. არაგვის აუზის ტყე-სტეპის ზონაში ზღვის დონიდან 500-700 მ (სოფ. საგურამო, ანანური, არაგვისპირი) და 9001300 მ ფარგლებში (დუშეთი, ფასანაური, თიანეთი). პირობითი აღნიშვნები: 1. ალუვიური კარბონატული 2. ყომრალი მჟავე 3. მთა-მდელოს კორდიანი 4. ყომრალი საშუალოდ არამაძღარი 3 2 1 2 3 4 სურათი 14. ნიადაგები ალუვიური ნიადაგები ხასიათდება რეგულარული დატბორვით და ზედაპირზე ალუვიონის ახალი შრეების დალექვით. ხასიათდება ნაირგვარი რეჟიმით, შენებით და თვისებებით. მათი თვისებები ბევრად განისაზღვრება იმ აუზის ბუნებით, სადაც ვითარდებიან ეს ნიადაგები. პროფილს ჩვეულებრივ შემდეგი აგებულება აქვს: A-BC-C-CD. ამ ტიპის ნიადაგების საერთო ფართობი საქართველოში შეადგენს 351 400 ჰას (5.0 %). ფორმირდება საქართველოს მთელ ტერიტორიაზე, სხვადასხვა ბუნებრივ ზონაში. ალუვიური ნიადაგები ფორმირდება სხვადასხვა ბუნებრივ ზონაში და ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში ხასიათდება იმ ზონის კლიმატური პირობებით. ასევე საკმაოდ ჭრელია ალუვიონის მასალა, რაზედაც ვითარდება ეს ნიადაგი. ბუნებრივი მცენარეულობა წარმოდგენილია ჭალის ალუვიური ნიადაგების GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping გავრცელების ტერიტორიები სავარგულებად. P a g e | 41 ძირითადად ათვისებულია სასოფლო-სამეურნეო კულტურების სურათი 15. ალუვიური ნიადაგი ალუვიური ნიადაგებს აქვთ მჟავე, ნეიტრალური ან ტუტე რეაქცია; ჰუმუსის საშუალო ან მცირე შემცველობით; პროფილების ღრმად ჰუმუსირებით; აზოტის მაღალი ან საშუალო შემცველობით; დაბალი ან საშუალო შთანთქმის ტევადობით; ამ ნიადაგების შრეობრივი აღნაგობა (პირველ რიგში მექანიკური შედგენილობის მიხედვით) ერთ-ერთი დიაგნოსტიკური მაჩვენებელია, იმისდა მიუხედავად, თუ ძირითადი ჟანგეულების განაწილება, როგორც ნიადაგში, ისე ლექის ფრაქციაში, მეტ-ნაკლებად თანაბარია. ალუვიური ნიადაგების ძირითადი ელემენტარული ნიადაგწარმომქმნელი პროცესებია: ჰუმუსწარმოქმნა, გამდელოება და გალებება. გარემოზე ზემოქმედების კვლევის ფარგლებში ჩატარა ნიადაგის სინჯების ანალიზი. სინჯების აღების წერტილები და ანალიზის შედეგები მოცემულია ქვემოთ. 7.8 ჰიდროლოგია 7.8.1 გზის გადამკვეთი მდინარისა და ხევების მოკლე ჰიდროგრაფიული დახასიათება საპროექტო გზის მონაკვეთი ხანდო-ფასანაურის შემოსავლელი გზა გადის მდ. არაგვისა და მდ.თეთრი არაგვის მარჯვენა ნაპირზე. აღნიშნული მონაკვეთის ქვედა უბანი გადის მდ. არაგვის (დიდი არაგვის) გასწვრივ პკ 0+00-დან პკ 24+00-მდე, ხოლო ზედა მონაკვეთი პკ 24+00-დან პკ 58+00-მდე, მდ.თეთრი არაგვის გასწვრივ. მდინარე არაგვი (დიდი არაგვი) სათავეს იღებს თეთრი და შავი არაგვის შეერთებით დაბა ფასანაურთან 1040 მეტრის სიმაღლეზე და ერთვის მდ. მტკვარს მარცხენა მხრიდან ქ. მცხეთასთან. მდინარის სიგრძე 66 კმ, საერთო ვარდნა 597 მეტრი, საშუალო ქანობი 9.1 ‰, წყალშემკრები აუზის ფართობი 2740 კმ2, აუზის საშუალო სიმაღლე კი 1600 მეტრია. მდინარეს ერთვის სხვადასხვა რიგის 716 შენაკადი ჯამური სიგრძით 1926 კმ. აუზის გეოლოგიურ აგებულებაში მონაწილეობას იღებენ ქვიშაქვები, თიხაფიქლები, კირქვები, მესამეული პერიოდის ქვიშაქვები, კონგლომერატები და ალუვიური განფენები. აუზის ნიადაგური საფარი წარმოდგენილია ალპური ზონის მცირე ჰუმუსოვანი მთა-მდელოს, მთა-მდელოს ჰუმუსოვანი, ტყის ყომრალი, კარბონატული და ძველი ალუვიური თიხნარი ნიადაგები. მცენარეული საფარი წარმოდგენილია ალპური და სუბალპური მდელოებით, შერეული ტყით და ბუჩქნარით. GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping P a g e | 42 მდინარის კალაპოტი ძლიერ კლაკნილი და დატოტილია. მცირე ზომის, არამდგრადი, ქვა-ხრეშიანი კუნძულების სიგრძე 200-600 მეტრს, სიგანე 100-140 მეტრს, ხოლო სიმაღლე 0,6-1,2 მეტრს არ აღემატება. მდინარეში ჩქერები და მდორე დინების მონაკვეთები მორიგეობენ ყოველ 100-200 მეტრში. ნაკადის სიგანე მერყეობს 10-12 მეტრიდან 60-70 მეტრამდე, სიღრმე 0.5-1.0 მეტრიდან 2.0-2.2 მეტრამდე, ხოლო სიჩქარე 0.7 მ/წმ-დან 1.6 მ/წმ-მდე. მდინარე საზრდოობს თოვლის, წვიმის და გრუნტის წყლებით. მყინვარები, მათი მეტად მცირე ფართობების გამო, უმნიშვნელო როლს ასრულებენ მდინარის საზრდოობაში. ბუნებრივ პირობებში მდინარის წყლიანობის რეჟიმი ხასიათდება წყალდიდობით წლის თბილ პერიოდში, არამდგრადი წყალმცირობით შემოდგომაზე და მდგრადი წყალმცირობით ზამთარში. მდინარე თეთრი არაგვი სათავეს იღებს კავკასიონის ქედის სამხრეთ ფერდობზე, ტბა ყელიცადის ჩრდილო-აღმოსავლეთით 0,8 კმ-ში 3190 მეტრის სიმაღლეზე და ერთვის მდ. შავ არაგვს დაბა ფასანაურთან 1040 მეტრის სიმაღლეზე. თეთრი და შავი არაგვის შეერთებით იწყება მდ. არაგვი (დიდი არაგვი). მდინარე თეთრი არაგვის სიგრძე 41 კმ, საერთო ვარდნა 2150 მეტრი, საშუალო ქანობი 52,4‰, წყალშემკრები აუზის ფართობი 335 კმ2, აუზის საშუალო სიმაღლე კი 2129 მეტრია. მდინარეს ერთვის სხვადასხვა რიგის 121 შენაკადი ჯამური სიგრძით 315 კმ. აუზის გეოლოგიურ აგებულებაში მონაწილეობას ძირითადად იღებენ თიხა-ფიქლები და ქვიშაქვები. აუზში გავრცელებულია მცირე სიმძლავრის მთა-მდელოს და ტყის გაეწრებული ნიადაგები. აუზის ზედა ზონაში გავრცელებულია ალპური და სუბალპური მდელოები, რომლებსაც აუზის დაახლოებით 50% უკავია. აუზის შუა და ქვემო ზონებში კი გვხვდება მაღალმთის ფოთლოვანი ტყე. მდინარის კალაპოტი ზომიერად კლაკნილი და ძირითადად დაუტოტავია. სათავეებში ხშირია ჩანჩქერები და ჭორომები. ჭორომები გვხვდება ყოველ 100-150 მეტრში. ნაკადის სიგანე იცვლება 6-დან 20 მეტრამდე, სიღრმე 0.3-დან 0.8 მეტრამდე, ხოლო სიჩქარე 2.0-2.5 მ/წმ-დან 1.2-1.6 მ/წმ-მდე. მდინარე საზრდოობს თოვლის, წვიმისა და გრუნტის წყლებით. მის საზრდოობაში მონაწილეობას იღებს ასევე აუზში არსებული უმნიშვნელო ფართობის მქონე მყინვარები. მდინარის წყლიანობის რეჟიმი ხასიათდება თოვლის დნობით გამოწვეული გაზაფხულ-ზაფხულის წყალდიდობით, შემოდგომის არამდგრადი და ზამთრის შედარებით მდგრადი წყალმცირობით. შემოდგომის ჩამონადენი ხშირად ირღვევა წვიმებით გამოწვეული წყალმოვარდნებით. საპროექტო გზა იკვეთება მდ. არაგვისა და თეთრი არაგვის მარჯვენა შენაკადებით - ორი მდინარით ხანდოსხევით და ჩაბარუხით, ასევე და 11 მცირე უსახელო ხევით, რომელთაგან ყველაზე დიდია მდ. ხანდოსხევი. აღნიშნული მდინარეეები და ხევები სათავეს იღებენ ლომისის ქედის აღმოსავლეთ კალთებზე 1380 მეტრიდან 2540 მეტრ სიმაღლეზე, ხოლო საპროექტო გზას კვეთენ 1000-დან 1055 მეტრ სიმაღლეზე, რის გამო მათი კალაპოტების ვარდნა საკმაოდ მაღალია - 355 მეტრიდან 1485 მეტრამდე. აღნიშნული ხევების წყალშემკრები აუზების ფართობები მერყეობენ 0.03 კმ2-დან 41.6 კმ2-მდე, სიგრძე კი 0.27 კმ-დან 8.80 კმ-მდე. მათი აუზების გეოლოგიურ აგებულებაში მონაწილეობენ ქვიშაქვები, კირქვები, ბაზალტები და თიხაფიქლების განფენები. ძირითადი ქანები გადაფარულია მთა-მდელოს კორდიანი და ალუვიურკარბონატული ნიადაგებით. მცენარეული საფარი ხასიათდება ვერტიკალური ზონალობით. 1800 მეტრიდან მაღლა გავრცელებულია ალპური მდელოები, ხოლო ქვემოთ ხშირი ფოთლოვანი ტყე. აუზის ციცაბო ფერდობები ერწყმიან მიმდებარე ქედების კალთებს. ფერდობები ძირითადად დაფარულია ხშირი ხე-მცენარეულობით. ხევების კალაპოტები ზომიერად კლაკნილი და დაუტოტავია. ხევების უმეტესობას ტერასები და ჭალა არ გააჩნია. შესართავის მიდამოებში ჭალა აღინიშნება მხოლოდ GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping P a g e | 43 ხანდოსხევზე. ჭალის სიგანე 70-90 მეტრი, სიმაღლე კი 1-1,5 მეტრს არ აღემატება. წყალმოვარდნების პერიოდში ჭალა იტბორება 0.5-1.0 მეტრის სიმაღლის წყლის ფენით. ხევები საზრდოობენ თოვლის, წვიმისა და გრუნტის წყლებით. მათი წყლიანობის რეჟიმი ხასიათდება თოვლის დნობით გამოწვეული გაზაფხულ-ზაფხულის წყალდიდობით და წყალმცირობით ზამთრის პერიოდში. ცალკეულ უხვნალექიან წლებში ხევებს ახასიათებთ იშვიათი განმეორებადობის წყლის მაქსიმალური ხარჯების გავლა. მათი აუზების ფერდობების ხე-მცენარეულობით დაფარულობის მიზეზით, ღვარცოფული ნაკადების გავლა არ არის მოსალოდნელი. ღვარცოფული მოვლენებით ხასიათდება მხოლოდ მდ. ჩაბარუხი. 7.8.2 წყლის მაქსიმალური ხარჯები მდინარე არაგვზე (დიდ არაგვზე) დაკვირვებები მდინარის ჩამონადენზე მიმდინარეობდა ჰიდროლოგიურ საგუშაგო ჟინვალის კვეთში 1938-დან 1975-წლამდე. 1976 წლიდან დაკვირვებები გაგრძელდა 1986 წლამდე იმავე წყალშემკრები აუზის ფართობის მქონე ჰ/ს ჩინთზე. დაკვირვებები ასევე მიმდინარეობდა ჰ/ს ნატახტარის კვეთში მხოლოდ 4 წლის (1932,1935,1937-38 წწ) განმავლობაში. 1985 წელს ექსპლუატაციაში შევიდა ჟინვალის წყალსაცავი, რომელმაც დაარეგულირა მდინარის ჩამონადენი და პრაქტიკულად გამოსაყენებლად უვარგისი გახადა აღნიშნული დაკვირვების არსებული მონაცემები. დაბა ფასანაურთან მდ. თეთრი არაგვის დაკვირვების მონაცემების გამოყენება ანალოგად მდ. არაგვისთვის არ იქნა მიჩნეული მიზანშეწონილად, ვინაიდან ჰ/ს ფასანაურიდან საპროექტო კვეთამდე მდ. არაგვს ერთვის მდ. შავი არაგვი, რომლის ჩამონადენი მნიშვნელოვან ზეგავლენას ახდენს მდ. დიდ არაგვზე საპროექტო უბანზე. ამიტომ, მდინარე არაგვის წყლის მაქსიმალური ხარჯები საპროექტო გზის ქვედა უბანზე, დადგენილია რეგიონალური ემპირიული ფორმულით, რომელიც გამოყვანილია სპეციალურად მდ. არაგვის აუზისთვის და მოცემულია ,,კავკასიის პირობებში მდინარეთა მაქსიმალური ჩამონადენის საანგარიშო ტექნიკური მითითებაში". აღნიშნულ რეგიონალურ ფორმულას, რომელიც გამოიყენება იმ შემთხვევაში, როდესაც მდინარის წყალშემკრები აუზის ფართობი საანგარიშო კვეთში აღემატება 300 კმ2-ს მაგრამ ნაკლებია 1000 კმ2-ზე, შემდეგი სახე გააჩნია 20.8 𝑄5% = [(𝐹+1)0.5 ] 𝐹 , მ3/წმ სადაც F-მდინარის წყალშემკრები აუზის ფართობია კმ2-ში. წყალშემკრები აუზის ფართობის შეყვანით წარმოდგენილ რეგიონალურ-ემპირიულ ფორმულაში, მიიღება მდ.არაგვის 5%-იანი უზრუნველყოფის წყლის მაქსიმალური ხარჯი საპროექტო კვეთში. გადასვლა 5%-იანი უზრუნველყოფიდან სხვადასხვა უზრუნველყოფებზე განხორციელებულია იმავე ტექნიკურ მითითებაში მოცემული გადამყვანი კოეფიციენტების მეშვეობით. აქვე აღსანიშნავია, რომ მდ.არაგვს საპროექტო უბანზე ერთვის ორი უსახელო, შედარებით დიდი შენაკადი, რომელთა წყალშემკრები აუზის ფართობები ასევე გათვალისწინებულია ზემოთ მოყვანილი ფორმულით წყლის მაქსიმალური ხარჯების გაანგარიშებისას. ქვემოთ მოყვანილ ცხრილში, მოცემულია მდ.დიდი არაგვის სხვადასხვა უზრუნველყოფის წყლის მაქსიმალური ხარჯები საპროექტო უბანზე. ცხრილი 28. მდინარე დიდი არაგვის მაქსიმალური ხარჯები მ3/წმ-ში საპროექტო უბანზე მონაკვეთები პკ-ის მიხედვით F, კმ2 პკ 0+00-4+20 პკ 8+00-14+00 635 622 უზრუნველყოფა P % 1 2 665 560 660 555 GAMMA CONSULTING 5 440 435 10 350 345 Khando-Pasanauri_Scoping P a g e | 44 პკ14+20-23+60 583 645 545 425 340 მდინარე თეთრი არაგვის წყლის მაქსიმალური ხარჯების დასადგენად IV საპროექტო უბანზე გამოყენებულია ჰ/ს ფასანაურის მრავალწლიური დაკვირვების მონაცემები, ვინაიდან აღნიშნული ჰიდროლოგიური საგუშაგო მდებარეობს აღნიშნული უბნის ფარგლებში. ჰ/ს ფასანაურის კვეთში, დაკვირვებები მდ. თეთრი არაგვის ჩამონადენზე მიმდინარეობდა 54 წლის (19381990 წწ) განმავლობაში, მაგრამ ოფიციალურად გამოქვეყნებულია მხოლოდ 1986 წლის ჩათვლით. აღნიშნულ პერიოდში მდ. თეთრი არაგვის წყლის მაქსიმალური ხარჯები ჰ/ს ფასანაურის კვეთში მერყეობდნენ 24,8 მ3/წმ-დან (1943 წ) 166 მ3/წმ-მდე (1977 წ). ოფიციალურად გამოქვეყნებული 49 წლიანი ვარიაციული რიგის სტატისტიკური დამუშავების შედეგად უდიდესი დამაჯერებლობის მეთოდით, მიღებულია განაწილების მრუდის შემდეგი პარამეტრები: - წყლის მაქსიმალური ხარჯების საშუალო მრავალწლიური სიდიდე ∑ 𝑄1 𝑄0 = = 59.3 მ3/წმ 𝑛 ვარიაციის კოეფიციენტი, როდესაც 𝜆2 = ∑ lg 𝐾 = −0.037 𝑛−1 𝜆3 = ∑ 𝐾𝑙𝑔𝐾 = 0.039 𝑛−1 𝐶𝑣 = 0.46 ხოლო ასიმეტრიის კოეფიციენტი 𝐶𝑠 = 5 , 𝐶𝑣 = 2.3 დადგენილია ვარიაციული რიგის რეპრეზენტატიულობის შესაფასებელი პარამეტრები, რაც მისაღებ ფარგლებშია, რადგან მაქსიმალური ხარჯების საშუალო მრავალწლიური ხარჯის შეფარდებითი საშუალო კვადრატული ცდომილება ტოლია 𝜀𝑄0 = 6.57% -ის (𝜀𝑄0 < 10%, ხოლო ვარიაციის კოეფიციენტის შეფარდებითი საშუალო კვადრატული ცდომილება 𝜀𝐶𝑣 = 9.76% (𝜀𝐶𝑣 < 10%). შეფარდებითი კვადრატული ცდომილების მიღებული სიდიდეები მიუთითებენ ვარიაციული რიგის რეპრეზენტატიულობაზე, ანუ დამაჯერებელ სანდოობაზე. მდინარე თეთრი არაგვის წყლის მაქსიმალური ხარჯების სხვადასხვა უზრუნველყოფის სიდიდეები ჰ/ს ფასანაურის ანუ საპროექტო უბანზე, დადგენილი დაკვირვების მონაცემების მიხედვით, მოცემულია ცხრილში. ცხრილი 29. მდინარე თეთრი არაგვის წყლის მაქსიმალური ხარჯები დადგენილი დაკვირვების მონაცემების მიხედვით კვეთი ჰ/ს=საპროექტო F, კმ2 335 Q0, მ3/წმ 5.9,3 Cv 0.46 Cs 2.30 K 100 183 განმეორებადობა წელი 50 20 10 130 108 80.7 როგორც წარმოდგენილი ცხრილიდან ჩანს, წყლის მაქსიმალური ხარჯების სიდიდეები არარეალურად დაბალია, რაც შესაძლებელია აიხსნას რეალური მაქსიმალური ხარჯების დაკვირვებებს შორის ან დაკვირვებების არ არსებობის პერიოდში გავლით და შესაბამისად მათი აღურიცხველობით. ამიტომ, წყლის მაქსიმალური ხარჯების საანგარიშო სიდიდეები საპროექტო უბანზე დადგენილია იმავე რეგიონალური ემპირიული ფორმულით, რომელიც გამოყენებული მდ. დიდი არაგვის შემთხვევაში. აღნიშნული ფორმულით გაანგარიშებულია მდ. თეთრი არაგვის წყლის მაქსიმალური ხარჯები მდ. GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping P a g e | 45 ჩაბარუხის შესართავის ქვევით (პკ 1+24,8-დან 2+00,0-მდე) და მდ. ჩაბარუხის შესართავის ზემოთ (პკ 56+03-დან პკ 58+00-მდე). მიღებული შედეგები მოცემულია ცხრილში. ცხრილი 30. მდინარე თეთრი არაგვის წყლის მაქსიმალური ხარჯები საპროექტო უბანზე მონაკვეთები პკ-ის მიხედვით F, კმ2 პკ 1+24,8 - 2+00,0 პკ 56+00 – 58+00,0 335 322 უზრუნველყოფა P % 1 2 510 430 500 425 5 335 330 10 270 265 ხანდო-ფასანაურის შემოსავლელი გზის გადამკვეთი ხევები შეუსწავლელია ჰიდროლოგიური თვალსაზრისით. საპროექტო გზის გადაკვეთებზე წყლის მაქსიმალური ხარჯების დადგენა ანალოგის მეთოდით კი შეუძლებელია, ვინაიდან საკვლევი ხევების სიახლოვეს ჰიდროლოგიურად შესწავლილია მხოლოდ მდ. თეთრი არაგვი ჰიდროლოგიურ სადგურ ფასანაურის კვეთში, სადაც მდინარის წყალშემკრები აუზის ფართობი 335 კმ2-ია. საკვლევი ხევების წყალშემკრები აუზების ფართობებსა და ფასანაურის კვეთში მდ. თეთრი არაგვის წყალშემკრები აუზის ფართობებს შორის მეტად დიდი სხვაობის მიზეზით დაუშვებელია მდ. თეთრი არაგვის მონაცემების გამოყენება ანალოგად. ამიტომ, საკვლევი ხევების წყლის მაქსიმალური ხარჯები საპროექტო გზის გადაკვეთებზე დადგენილია მეთოდით, რომელიც კასპიის ზღვის აუზის მდინარეებზე რეკომენდირებულია მაქსიმალური ხარჯების საანგარიშოდ 5-დან 300 კმ2-მდე წყალშემკრები აუზის მქონე მდინარეებზე და ხევებზე ,,კავკასიის პირობებში მდინარეთა მაქსიმალური ჩამონადენის საანგარიშო ტექნიკური მითითებით". აღსანიშნავია, რომ შემოთავაზებული მეთოდი წყლის მაქსიმალური ხარჯების 5-10%-ით მაღალ მნიშვნელობებს იძლევა, ვიდრე СНиПС2.01.14-83–ში (Определение расчетных Гидролгических Характеристик) მოცემული ზღვრული ინტენსივობის ფორმულა, რომელიც გამოყვანილია ყოფილი სსრ კავშირის მდინარეებისთვის გასული საუკუნის 60-იან წლებში. ზღვრული ინტენსივობის ფორმულა არ ითვალისწინებს ბოლო ათწლეულების განმავლობაში მიმდინარე კლიმატის გლობალურ ცვლილებებს და მასთან დაკავშირებულ ნალექების გაზრდილ ინტენსივობას, რაც შესაბამისად აისახება ზღვრული ინტენსივობის ფორმულით მიღებული ხარჯების დაბალ სიდიდეებზე. კლიმატის გლობალური ცვლილებების ფონზე ნალექების გაზრდილი ინტენსივობისა და შესაბამისად მაქსიმალური ხარჯების გაზრდილი მაჩვენებლების გათვალისწინებით, მიღებული იქნა გადაწყვეტილება წყლის მაქსიმალური ხარჯების საანგარიშო სიდიდეების დადგენის შესახებ ტექნიკურ მითითებაში მოცემული მეთოდით. აღნიშნული მეთოდი კარგად აპრობირებულია საქართველოს პირობებში და პრაქტიკული გამოცდილებიდან გამომდინარე აკმაყოფილებს კლიმატის ცვლილებებით გამოწვეულ თანამედროვე პირობებს. აღნიშნული მეთოდის თანახმად, წყლის მაქსიმალური ხარჯების სიდიდეები იმ მდინარეებზე და ხევებზე, რომელთა წყალშემკრები აუზის ფართობი არ აღემატება 300 კმ2-ს, იანგარიშება ფორმულით, რომელსაც შემდეგი სახე გააჩნია 𝑄=𝑅 𝐹 2/3 𝐾1.35 𝜏0.38 𝑖 0.125 Пλ𝛿, მ3/წმ (𝐿+10)0.44 სადაც R - რაიონული პარამეტრია. მისი მნიშვნელობა აღმოსავლეთ საქართველოს პირობებში მიღებულია 1,15ის ტოლი; F - წყალშემკრები აუზის ფართობია საპროექტო კვეთში კმ2-ში; K - რაიონის კლიმატური კოეფიციენტია, რომლის მნიშვნელობა აიღება სპეციალური რუკიდან; τ - განმეორებადობაა წლებში; i - მდინარის ან ხევის კალაპოტის გაწონასწორებული ქანობია ერთეულებში სათავიდან საპროექტო კვეთამდე; L - მდინარის ან ხევის სიგრძეა სათავიდან საპროექტო კვეთამდე კმ-ში; GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping P a g e | 46 П --მდინარის ან ხევის აუზში არსებული ნიადაგის საფარველის მახასიათებელი კოეფიციენტია. მისი სიდიდე აიღება სპეციალური რუკიდან და შესაბამისი ცხრილიდან; λ - აუზის ტყიანობის კოეფიციენტია, რომლის სიდიდე იანგარიშება გამოსახულებით 1 𝜆= 𝐹 1 + 0.2 𝐹1 სადაც 𝐹1 - აუზის ტყით დაფარული ფართობია %-ში; δ-აუზის ფორმის კოეფიციენტია. მისი მნიშვნელობა მიიღება გამოსახულებით 𝐵𝑚𝑎𝑥 𝛿 = 0.25 + 0.75 𝐵𝑠𝑎𝑠 სადაც 𝐵𝑚𝑎𝑥 - აუზის მაქსიმალური სიგანეა კმ-ში; 𝐵𝑠𝑎𝑠 - აუზის საშუალო სიგანეა კმ-ში. მისი მნიშვნელობა მიიღება დამოკიდებულებით 𝐵𝑠𝑎𝑠 = 𝐹/𝐿; აუზის ფორმის კოეფიციენტი ჩვენ შემთხვევაში მიღებულია 1-ის ტოლი. იმ მცირე ხევების წყლის მაქსიმალური ხარჯების გაანგარიშებისას, რომელთა წყალშემკრები აუზის ფართობები ნაკლებია 5კმ2-ზე, ზემოთ განხილულ ფორმულაში დამატებით შედის წყალშემკრები აუზის ფართობების შესაბამისი, სპეციალურად დამუშავებული ქვემოთ მოყვანილი კოეფიციენტები F, კმ2 KI <1 0.70 1 0.80 2 0.83 3 0.87 4 0.93 5 1.00 ხევების გარდა, საპროექტო გზის გადაკვეთისას გვხვდება მცირე მონაკვეთი, რომელსაც არ გააჩნია ჩამოყალიბებული კალაპოტი, რის გამო მისი მაქსიმალური ხარჯების ანგარიში ზევით მოყვანილი მეთოდით შეუძლებელია. ამიტომ, მისი ფართობიდან ჩამომდინარე წყლის მაქსიმალური რაოდენობა დადგენილია მის მეზობლად არსებული, დაახლოებით იმავე წყალშემკრები აუზის ფართობის მქონე ხევის მაქსიმალური ხარჯის მოდულებით. ხანდო-ფასანაურის შემოსავლელი გზის გადამკვეთი ხევების წყლის მაქსიმალური ხარჯების საანგარიშოდ საჭირო მორფომეტრული ელემენტების მნიშვნელობები, დადგენილი 1:25000 მასშტაბის ტოპოგრაფიული რუკის მიხედვით, ასევე ზემოთ მოყვანილი ფორმულით გაანგარიშებული 100 წლიანი, 50 წლიანი, 20 წლიანი და 10 წლიანი განმეორებადობის წყლის მაქსიმალური ხარჯების სიდიდეები, მოცემულია ქვემოთ, #5.15 ცხრილში. ცხრილი 31. ხანდო-ფასანაურის შემოსავლელი გზის გადამკვეთი ხევების წყლის მაქსიმალური ხარჯები მ3/წმ-ში ხევის # და F,კმ2 L,კმ i, მაქსიმალური ხარჯები KI K    დასახელება კალ τ= τ= 50 τ= 20 τ= 10 ხანდოსხევი -# 1 ხევი # 2 ხევი # 3 ხევი # 4 ხევი # 5 ხევი # 6 ხევი # 7 ფართობი 7I ხევი # 8 ხევი # 9 41.6 0.86 0.68 0.32 1.44 0.0.9 0.12 0.041 1.02 0.30 8.80 1.30 1.48 0.65 2.35 0.28 0.50 1.85 1.00 0.154 0.335 0.540 0.546 0.421 0.500 0.480 0.497 0.560 0.91 0.84 0.85 0.89 0.85 0.84 0.84 0.84 0.83 1.00 1.00 1.00 1.00 1.00 1.00 1.00 1.00 1.00 6.00 6.00 6.00 6.00 6.00 6.00 6.00 6.00 6.00 GAMMA CONSULTING 1.00 1.00 1.00 1.00 1.00 1.00 1.00 1.00 1.00 0.70 0.70 0.70 0.81 0.70 0.70 0.80 0.70 100 წელს 172 11.5 10.4 6.80 18.7 2.76 3.30 1.13 15.1 6.00 წელს წელს წელს 133 8.82 7.97 5.23 14.4 2.12 2.54 0.87 11.6 4.62 93.6 6.22 5.62 3.69 10.2 1.50 1.79 0.61 8.21 3.26 72.0 4.79 4.33 2.84 7.83 1.15 1.37 0.47 6.32 2.50 Khando-Pasanauri_Scoping ხევი # 10 ხევი # 11 ხევი # 12 ჩაბარუხი- # 13 0.16 0.03 0.16 13.4 P a g e | 47 0.52 0.27 0.48 6.85 0.590 0.630 0.542 0.217 0.83 0.83 0.86 0.87 100 1.00 1.00 1.00 6.00 6.00 6.00 6.00 1.00 1.00 1.00 1.00 0.70 0.70 0.70 - 4.05 1.33 4.16 84.5 3.11 1.03 3.20 65.0 2.20 0.72 2.26 45.9 1.69 0.56 1.74 35.4 ზემოთ მოყვანილ ცხრილში მოცემული ხევების წყალშემკრები აუზები და უკალაპოტი ფართობი, შესაბამისი ნუმერაციით დატანილია 1:25000 მასშტაბის ტოპოგრაფიულ რუკაზე. სურათი 16. ხანდო-ფასანაურის შემოსავლელი გზის გადამკვეთი ხევების წყალშემკრები აუზების რუკა. მდინარე ჩაბარუხი, როგორც ზემოთ იყო აღნიშნული, ხასიათდება ქვა-წყლოვანი ღვარცოფული ნაკადების გავლით. ქვა-წყლოვან ნაკადებში, მდ. დურუჯის დეტალურად შესწავლილი ღვარცოფული მოვლენების მაგალითით, მყარი ნატანის ზღვრული მოცულობა (მოცულობითი კონცენტრაცია) βc = 0,20 - 0,25 აღწევს. ჩვენ შემთხვევაში, მდ.ჩაბარუხისთვის βc =0,20-ს, რაც ღვარცოფული ნაკადის კონცენტრაციისთვის ტოლი იქნება 𝛽𝑐 0.2 𝛽𝑠 = = = 0.17 1 + 𝛽𝑐 1 + 0.2 აქედან, ორფაზა ანუ ქვა-წყლოვანი ღვარცოფული ნაკადის ხარჯი ტოლი იქნება 1 𝑄𝑠 = 𝑄𝑤 1−𝛽 მ3/წმ 𝑐 სადაც 𝑄𝑤 - წყლის საანგარიშო უზრუნველყოფის მაქsიმალური ხარჯია მ3/წმ-ში; მდინარე ჩაბარუხის ღვარცოფული ნაკადის მაქსიმალური ხარჯები, მოცემულია ცხრილში. ცხრილი 32. მდინარე ჩაბარუხის ღვარცოფული ნაკადების მაქსიმალური ხარჯები მ3/წმ-ში მდინარე-კვეთი ჩაბარუხისაპროექტო  წელი P% Qw-წყლის მაქს. ხარჯები Qs - ღვარცოფის მაქს. ხარჯები 100 50 20 10 1 2 5 10 84.5 65.0 45.9 35.4 102 78.3 55.3 42.6 GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping P a g e | 48 ზემოთ მოყვანილ ცხრილში მოცემული მდ. ჩაბარუხის ღვარცოფული ნაკადის მაქსიმალური ხარჯები, მიღებულია საანგარიშო სიდიდეებად საპროექტო კვეთში. აღსანიშნავია, რომ მდ. დიდი არაგვის ცალკეულ უბნებზე (პკ 16+08,10-დან პკ 17+06,50-მდე და პკ 23+75,64დან პკ 26+05,37-მდე) ეწყობა ესტაკადა. ვინაიდან აღნიშნული ესტაკადები ეწყობა მდ. დიდი არაგვის ზემოთ გაანგარიშებული მაქსიმალური ხარჯების ზონაში, მათ მონაკვეთებზეც საანგარიშო სიდიდეებად მოყვანილია ზემოთ ცხრილში მოცემული მაქსიმალური ხარჯები. ზემოთ განხილული მეთოდით დადგენილია წყლის მაქსიმალური ხარჯების სიდიდეები საპროექტო გზის გaდამკვეთ მცირე ხევებზე, რომლებზეც გათვალისწინებულია მილხიდების მოწყობა. აღნიშნული ხევების წყლის მაქსიმალური ხარჯების საანგარიშოდ საჭირო მორფომეტრიული ელემენტების მნიშვნელობები, დადგენილი 1:25000 მასშტაბის ტოპოგრაფიული რუკის მიხედვით, ასევე ზემოთ მოყვანილი ფორმულით გაანგარიშებული სხვადასხვა განმეორებადობის წყლის მაქსიმალური ხარჯების სიდიდეები, მოცემულია ქვემოთ. ცხრილი 33. ხანდო-ფასანაურის შემოსავლელი გზის გადამკვეთი მცირე ხევების წყლის მაქსიმალური ხარჯები მ3/წმ-ში მილხიდების კვეთებში ხევის მდებარეობის პიკეტი F, კმ2 L, კმ i, კალ   K  KI პკ 1+39,4 პკ 3+80,0 პკ 8+43,0 პკ 20+30,0 0.292 0.090 0.231 0.060 0.75 0.38 0.80 0.30 0.493 0.355 0.412 0.567 0.83 0.96 0.89 0.86 1.00 1.01 1.00 1.00 6.00 6.00 6.00 6.00 1.00 1.00 1.00 1.00 0.70 0.70 0.70 0.70 მაქსიმალური ხარჯები τ= τ= 50 τ= 20 τ= 10 100 წელს წელს წელს წელს 5.87 4.51 3.18 2.45 3.03 2.33 1.64 1.26 5.25 4.04 2.85 2.19 2.19 1.68 1.19 0.9 წყლის მაქსიმალური დონეები მდინარე დიდი არაგვის წყლის მაქსიმალური ხარჯების შესაბამისი დონეების ნიშნულების დადგენის მიზნით, საპროექტო უბნის 1:2500 მასშტაბის გეგმიდან ამოღებული იქნა მდინარის კალაპოტის განივი კვეთები, რომელთა საფუძველზე დადგენილი იქნა მდინარის ჰიდრავლიკური ელემენტები. აღნიშნული ჰიდრავლიკური ელემენტების მიხედვით განხორციელდა წყლის მაქსიმალურ ხარჯებსა და დონეებს შორის Q=f(H) დამოკიდებულების მრუდების აგება და წყლის მაქსიმალური ხარჯების შესაბამისი დონეების ნიშნულების დადგენა. აღნიშნული Q=f(H) დამოკიდებულების მრუდები, რომლებიც ერთმანეთთან შებმულია ნაკადის ჰიდრავლიკური ქანობის შერჩევის გზით, აგებულია მდინარის კალაპოტის არსებულ პირობებში. ნაკადის საშუალო სიჩქარე კვეთში ნაანგარიშევია შეზი-მანინგის ცნობილი ფორმულით, რომელსაც შემდეგი სახე გააჩნია ℎ2/3 𝑖 1/2 𝑉= 𝑛 სადაც h – ნაკადის საშუალო სიღრმეა კვეთში მ-ში; i- ნაკადის ჰიდრავლიკური ქანობია საპროექტო უბანზე; n -კალაპოტის სიმქისის კოეფიციენტია, რომელთა სიდიდე, დადგენილი სპეციალური გათვლებით, მოცემულია ცალკეული უბნების მაქსიმალური დონეების ცხრილებში. სიმქისის კოეფიციენტი ტყით დაფარული ჭალისთვის კი ყველა უბანზე მიღებულია 0.067-ის ტოლი. ქვემოთ მოყვანილ ცხრილებში, მოცემულია მდ.დიდი არაგვის თეთრი არაგვის მაქსიმალური ხარჯების შესაბამისი დონეების ნიშნულები საპროექტო ნაპირგამაგრების და ესტაკადების უბნებზე, ასევე ხევებზე GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping P a g e | 49 მოსაწყობი ხიდების კვეთებში. ამასთან, გაანგარიშებულია საპროექტო პირობებში. ხიდების კვეთებში ჰიდრავლიკური ელემენტები ცხრილი 34. მდინარე დიდი არაგვის მაქსიმალური დონეები I საპროექტო უბანზე (პკ 0+00 – 4+20), n=0.057 განივის # და პკ 1. პკ 0+00 2. პკ 0+20 3. პკ 0+40 4. პკ 0+60 5. პკ 0+80 6. პკ 1+00 7. პკ 1+20 8. პკ 1+40 9. პკ 1+60 10. პკ 1+80 11. პკ 2+00 12. პკ 2+20 13. პკ 2+40 14. პკ 2+60 15. პკ 2+80 16. პკ 3+00 17. პკ 3+20 18. პკ 3+40 19. პკ 3+60 20. პკ 3+80 21. პკ 4+00 22. პკ 4+20 მანძილი განივებს შორის, მში წყლის ნაპირის ნიშნული მ.აბს.. ფსკერის უდაბლესი ნიშნული, მ.აბს 20 20 20 20 20 20 20 20 20 20 20 20 20 20 20 20 20 20 20 20 20 1005.78 1005.93 1006.11 1006.52 1006.59 1006.69 1006.71 1007.08 1007.58 1007.92 1008.16 1008.32 1008.84 1010.01 1010.38 1010.92 1011.30 1011.47 1011.76 1012.46 1013.06 1013.90 1005.03 1005.19 1005.38 1005.82 1005.94 1006.11 1006.12 1006.48 1006.93 1007.25 1007.46 1007.62 1008.15 1009.30 1009.68 1010.22 1010.60 101.75 1011.10 1011.80 1012.46 1013.47 წ.მ.დ. τ= 100 წელს Q=665 მ3/წმ 1008.60 1008.70 1008.90 1009.10 1009.20 1009.30 1009.40 1009.60 1010.10 1010.40 1010.50 1010.60 1011.10 1012.20 1012.60 1013.00 1013.40 1013.60 1013.90 1014.60 1015.40 1015.80 τ= 50 წელს, Q=560 მ3/წმ 1008.40 1008.50 1008.70 1008.90 1009.00 1009.10 1009.20 1009.40 1009.90 1010.20 1010.30 1010.40 1010.90 1012.00 1012.40 1012.80 1013.20 1013.40 1013.70 1014.40 1015.20 1015.60 τ= 20 წელს, Q=440 მ3/წმ 1008.10 1008.20 1008.40 1008.60 1008.70 1008.80 1009.00 1009.20 1009.70 1010.00 1010.10 1010.20 1010.70 1011.80 1012.20 1012.60 1013.00 1013.20 1013.50 1014.20 1015.00 1015.40 τ= 10 წელს, Q=350 მ3/წმ 1007.80 1007.90 1008.10 1008.30 1008.40 1008.50 1008.80 1009.00 1009.40 1009.70 1009.80 1010.00 1010.50 1011.60 1012.00 1012.40 1012.80 1013.00 1013.30 1014.00 1014.80 1015.20 ცხრილი 35. მდინარე დიდი არაგვის მაქსიმალური დონეები II საპროექტო უბანზე, (პკ 8+00 – 16+00), n=0.051 განივის # და პკ 1. პკ 8+00 2. პკ 8+20 3. პკ 8+40 4. პკ 8+60 5. პკ 8+80 6. პკ 9+00 7. პკ 9+20 8. პკ 9+40 9. პკ 9+60 10. პკ 9+80 11. პკ 10+00 12. პკ 10+20 მანძილი განივებს შორის მში წყლის ნაპირის ნიშნული მ.აბს.. ფსკერის უდაბლესი ნიშნული, მ.აბს 20 20 20 20 20 20 20 20 20 20 20 1017.27 1017.37 1017.59 1017.68 1017.75 1017.80 1017.85 1017.89 1017.92 1017.95 1018.18 1018.56 1016.82 1016.88 1016.91 1016.93 1016.95 1017.00 1017.06 1017.10 1017.20 1017.25 1017.40 1017.77 GAMMA CONSULTING წ.მ.დ. τ= 100 წელს, Q=665 მ3/წმ 1019.40 1019.50 1019.60 1019.80 1020.00 1020.20 1020.40 1020.50 1020.70 1020.80 1021.00 1021.30 τ= 50 წელს, Q=560 მ3/წმ 1019.20 1019.30 1019.40 1019.60 1019.70 1019.90 1020.10 1020.20 1020.40 1020.50 1020.70 1021.00 τ= 20 წელს, Q=440 მ3/წმ 1018.90 1019.00 1019.10 1019.30 1019.40 1019.60 1019.80 1019.90 1020.10 1020.20 1020.40 1020.70 τ= 10 წელს, Q=350 მ3/წმ 1018.70 1018.80 1018.90 1019.10 1019.20 1019.30 1019.50 1019.60 1019.80 1019.90 1020.10 1020.40 Khando-Pasanauri_Scoping P a g e | 50 13. პკ 10+40 14. პკ 10+60 15. პკ 10+80 16. პკ 11+00 17. პკ 11+20 18. პკ 11+40 19. პკ 11+60 20. პკ 11+80 21. პკ 12+00 22. პკ 12+20 23. პკ 12+40 24. პკ 12+60 25. პკ 12+80 26. პკ 13+00 27. პკ 13+20 28. პკ 13+40 29. პკ 13+60 30. პკ 13+80 ცხვედიანისხევი 20 20 20 20 20 20 20 20 20 20 20 20 20 20 20 20 20 20 1018.57 1018.76 1019.07 1019.30 1019.50 1019.58 1019.62 1020.23 1020.83 1021.48 1021.55 1021.65 1021.77 1022.02 1022.20 1022.30 1022.40 1022.52 1017.80 1018.01 1018.35 1018.60 1018.80 1018.88 1018.91 1019.54 1020.13 1020.74 1020.91 1021.08 1021.20 1021.45 1021.62 1021.65 1021.74 1021.86 31,14+00 32,14+20 33,14+40 34,14+60 35,14+80 36,15+00 37,15+20 38,15+40 39,15+60 40,15+80 41,16+00 20 20 20 20 20 20 20 20 20 20 20 1022.60 1022.88 1023.21 1023.54 1023.90 1024.27 1024.57 1024.61 1024.66 1025.02 1025.22 1021.94 1022.18 1022.56 1022.96 1023.38 1023.72 1024.01 1024.05 1024.10 1024.50 1024.70 1021.60 1021.90 1022.20 1022.50 1022.80 1023.10 1023.40 1023.70 1024.00 1024.30 1024.60 1024.90 1025.20 1025.50 1025.60 1025.80 1025.90 1026.10 τ= 100 წელს, Q=645 მ3/წმ 1026.30 1026.50 1026.60 1026.80 1026.90 1027.10 1027.30 1027.50 1027.70 1027.90 1028.10 1021.30 1021.60 1021.90 1022.20 1022.50 1022.80 1023.10 1023.40 1023.70 1024.00 1024.30 1024.60 1024.90 1025.20 1025.30 1025.50 1025.60 1025.80 τ= 50 წელს, Q=545 მ3/წმ 1026.00 1026.20 1026.30 1026.50 1026.60 1026.80 1027.00 1027.20 1027.40 1027.60 1027.80 1021.00 1021.30 1021.60 1021.90 1022.20 1022.50 1022.70 1023.00 1023.30 1023.60 1023.90 1024.20 1024.50 1024.80 1024.90 1025.10 1025.20 1025.40 τ= 20 წელს, Q=425 მ3/წმ 1025.60 1025.80 1025.90 1026.10 1026.20 1026.40 1026.60 1026.30 1027.00 1027.20 1027.40 1020.70 1021.00 1021.30 1021.60 1021.90 1022.20 1022.40 1022.60 1022.90 1023.20 1023.50 1024.80 1024.10 1024.40 1024.50 1024.70 1024.80 1025.00 τ= 10 წელს, Q=340 მ3/წმ 1025.20 1025.50 1025.60 1025.80 1025.90 1026.10 1026.30 1026.50 1026.70 1026.90 1027.10 ცხრილი 36. მდინარე დიდი არაგვის მაქსიმალური დონეები III საპროექტო უბანზე (პკ 17+20 – 23+60), n=0.051 განივის # და პკ 1. პკ 17+20 2. პკ 17+40 3. პკ 17+60 4. პკ 17+80 5. პკ 18+00 6. პკ 18+20 7. პკ 18+40 8. პკ 18+60 9. პკ 18+80 10. პკ 19+00 11. პკ 19+20 მანძილი განივებს შორის მ-ში 20 20 20 20 20 20 20 20 20 20 წყლის ნაპირის ნიშნული მ.აბს.. ფსკერის უდაბლესი ნიშნული მ.აბს 1026.45 1027.23 1027.37 1027.45 1027.67 1027.71 1028.00 1028.32 1028.63 1029.27 1029.55 1025.95 1026.73 1026.88 1026.91 1027.11 1027.15 1027.43 1027.77 1028.07 1028.70 1028.98 წ.მ.დ. τ= 100 წელს, Q=645 მ3/წმ 1028.80 1029.20 1029.60 1030.10 1030.50 1030.80 1031.00 1031.50 1031.80 1032.10 1032.30 GAMMA CONSULTING τ= 50 წელს, Q=545 მ3/წმ 1028.50 1028.90 1029.30 1029.90 1030.30 1030.60 1030.90 1031.30 1031.60 1031.90 1032.10 τ= 20 წელს, Q=425 მ3/წმ 1028.20 1028.60 1029.00 1029.60 1030.00 1030.30 1030.60 1031.00 1031.30 1031.60 1031.80 τ= 10 წელს, Q=340 მ3/წმ 1028.00 1028.40 1028.80 1029.30 1029.70 1030.00 1030.30 1030.70 1031.00 1031.30 1031.50 Khando-Pasanauri_Scoping 12. პკ 19+40 13. პკ 19+60 14. პკ 19+80 15. პკ 20+00 16. პკ 20+20 17. პკ 20+40 18. პკ 20+60 19. პკ 20+80 20. პკ 21+00 21. პკ 21+20 22. პკ 21+40 23. პკ 21+60 24. პკ 21+80 25. პკ 22+00 26. პკ 22+20 27. პკ 22+40 28. პკ 22+60 29. პკ 22+80 30. პკ 23+00 31. პკ 23+20 32. პკ 23+40 33. პკ 23+60 20 20 20 20 20 20 20 20 20 20 20 20 20 20 20 20 20 20 20 20 20 20 P a g e | 51 1029.83 1030.10 1030.38 1030.66 1030.89 1030.96 1031.58 1032.04 1032.31 1032.74 1033.00 1033.36 1033.42 1033.50 1033.70 1033.86 1034.03 1034.21 1034.39 1034.65 1035.15 1035.62 1029.26 1029.52 1029.70 1030.08 1030.22 1030.49 1031.00 1031.57 1031.80 1032.24 1033.51 1032.86 1032.93 1033.00 1033.20 1033.35 1033.53 1033.72 1033.89 1034.15 1034.65 1035.12 1032.50 1032.80 1033.00 1033.20 1033.50 1033.90 1034.20 1034.60 1034.90 1035.10 1035.30 1035.60 1035.80 1036.00 1036.20 1036.40 1036.50 1036.70 1036.90 1037.30 1037.60 1038.00 1032.30 1032.60 1032.80 1033.00 1033.30 1033.70 1034.00 1034.40 1034.70 1034.90 1035.10 1035.40 1035.60 1035.70 1035.90 1036.10 1036.20 1036.40 1036.60 1037.00 1037.30 1037.70 1032.00 1032.30 1032.50 1032.70 1033.00 1033.40 1033.70 1034.10 1034.40 1034.60 1034.80 1035.10 1035.30 1035.40 1035.60 1035.80 1035.90 1036.10 1036.20 1036.70 1037.00 1037.40 1031.70 1032.00 1032.20 1032.40 1032.70 1033.10 1033.40 1033.80 1034.10 1034.30 1034.50 1034.80 1035.00 1035.10 1035.30 1035.50 1035.60 1035.80 1035.90 1036.40 1036.80 1037.20 ცხრილი 37. მდინარე დიდი არაგვის მაქსიმალური დონეები ქვედა ესტაკადის უბანზე (პკ 16+08.10 – 17+06.50), n=0.051 განივის # და პკ 1. პკ 16+08,10 2. პკ 16+40,75 3. პკ 16+73,85 4. პკ 17+06,50 მანძილი განივებს შორის მ-ში 32,65 33,10 32,65 წყლის ნაპირის ნიშნული მ.აბს.. ფსკერის უდაბლესი ნიშნული მ.აბს 1025.33 1025.65 1025.95 1026.30 1024.82 1025.10 1025.45 1025.80 წ.მ.დ. τ= 100 წელს, Q=645, მ3/წმ 1028.20 1028.40 1028.60 1028.70 τ= 50 წელს, Q=545, მ3/წმ 1027.90 1028.10 1028.30 1028.40 τ= 20 წელს, Q=425, მ3/წმ 1027.50 1027.70 1027.90 1028.10 τ= 10 წელს, Q=340, მ3/წმ 1027.20 1027.40 1027.70 1027.90 ცხრილი 38. მდინარე დიდი არაგვის მაქსიმალური დონეები ზედა ესტაკადის უბანზე (პკ 23+75.64 – 17+06.37), n=0.055 განივის # და პკ 1. პკ 23+75,64 2. პკ 24+08,29 3. პკ 24+41,39 4. პკ 24+74,44 5. პკ 25+07,33 6. პკ 25+40,08 7. პკ 25+72,73 8. პკ 26+05,37 მანძილი განივებს შორის მ-ში 32,65 33,10 33,05 32,89 32,75 32,65 32,64 წყლის ნაპირის ნიშნული მ.აბს.. ფსკერის უდაბლესი ნიშნული მ.აბს 1036.00 1036.13 1036.25 1036.30 1036.70 1037.10 1037.50 1037.80 1035.40 1035.43 1035.45 1035.29 1035.80 1036.21 1036.63 1036.95 წ.მ.დ. τ= 100 წელს, Q=645 მ3/წმ 1038.10 1038.40 1038.70 1039.10 1039.50 1039.90 1040.40 1040.90 GAMMA CONSULTING τ= 50 წელს, Q=545 მ3/წმ 1037.80 1038.10 1038.50 1038.90 1039.30 1039.70 1040.20 1040.70 τ= 20 წელს, Q=425 მ3/წმ 1037.50 1037.80 1038.10 1038.50 1038.90 1039.30 1039.80 1040.30 τ= 10 წელს, Q=340 მ3/წმ 1037.30 1037.60 1037.90 1038.20 1038.60 1039.00 1039.50 1040.00 Khando-Pasanauri_Scoping P a g e | 52 მდინარე თეთრი არაგვის წყლის მაქსიმალური ხარჯების შესაბამისი დონეების ნიშნულების დადგენა IV საპროექტო უბნის ორივე მონაკვეთზე, განხორციელდა იმავე გეგმიდან ამოხაზული განივი კვეთების მიხედვით. აღნიშნულ უბანზე მაქსიმალური ხარჯების შეsaბამისი დონეები ორივე მონაკვეთისთვის, მოცემულია ცხრილში. ცხრილი 39. მდინარე თეთრი არაგვის მაქსიმალური დონეები IV საპროექტო უბანზე (პკ 1+24.80 – 2+00 და პკ 56+03 – 58+00), n=0.055 განივის # და პკ 1. პკ 1+24,80 2. პკ 1+40,00 3. პკ 1+60,00 4. პკ 1+80,00 5. პკ 2+00,00 მანძილი განივებს შორის მ-ში 15,2 20 20 20 წყლის ნაპირის ნიშნული მ.აბს.. ფსკერის უდაბლესი ნიშნული მ.აბს 1082.76 1082.98 1083.39 1083.89 1084.37 წ.მ.დ. τ= 100 წელს, Q=510 მ3/წმ 1085.10 1085.40 1085.70 1086.10 1086.60 τ= 50 წელს, Q=430 მ3/წმ 1084.80 1085.20 1085.50 1085.90 1086.40 τ= 20 წელს, Q=335, მ3/წმ 1084.50 1084.90 1085.20 1085.70 1086.20 τ= 10 წელს, Q=270 მ3/წმ 1084.30 1084.70 1085.00 1085.50 1086.00 1083.11 1083.34 1083.76 1084.25 1084.72 1084.69 1085.00 1085.28 1085.52 1085.65 1085.84 1086.07 1086.63 1086.88 1087.16 1088.26 წელს. Q=500. მ3/წმ 1087.10 1087.40 1087.80 1088.20 1088.50 1088.80 1089.20 1089.60 1090.10 1090.50 1090.90 წელს. Q=425. მ3/წმ 1086.90 1087.20 1087.60 1088.00 1088.30 1088.60 1089.00 1089.40 1089.90 1090.30 1090.70 წელს. Q=330. მ3/წმ 1086.60 1087.00 1087.40 1087.80 1088.10 1088.40 1088.80 1089.20 1089.70 1090.00 1090.40 წელს. Q=265. მ3/წმ 1086.40 1086.80 1087.20 1087.50 1087.80 1088.10 1088.50 1089.00 1089.50 1089.80 1090.20 მდ. ჩაბარუხი 1. პკ 56+03 2. პკ 56+20 3. პკ 56+40 4. პკ 56+60 5. პკ 56+80 6. პკ 57+00 7. პკ 57+20 8. პკ 57+40 4. პკ 57+60 4. პკ 57+80 4. პკ 58+00 17 20 20 20 20 20 20 20 20 20 1085.09 1085.40 1085.75 1086.02 1086.19 1086.41 1086.62 1087.13 1087.38 1087.63 1088.71   100   50   20   10 ცხრილი 40. პკ 4+42.10 - პკ 7+72.20 - ზე მოსაწყობი ხიდის კვეთში ხანდოსხევის მაქსიმალური დონეები, n=0.060 კვეთი ხიდი წყლის ნაპირის ნიშნული მ.აბს.. 1017.20 ფსკერის უდაბლესი ნიშნული მ.აბს წ.მ.დ. τ=100 წელს, Q=172, მ3/წმ τ= 50 წელს, Q=133, მ3/წმ τ=20 წელს, Q=93,6, მ3/წმ τ=10 წელს, Q=72,0, მ3/წმ 1017.00 1017.45 1017.40 1017.30 1017.25 ცხრილი 41. პკ 44+84.77 - პკ45+83.17 - ზე მოსაწყობი ხიდის კვეთში ხევი #8-ის მაქსიმალური დონეები, n=0.060 კვეთი წყლის ფსკერის წ.მ.დ. ნაპირის უდაბლესი τ= 100 წელს, τ= 50 წელს, τ= 20 წელს, τ= 10 წელს, ნიშნული ნიშნული Q=15,1მ3/წმ Q=11,6 მ3/წმ Q=8,21მ3/წმ Q=6,32მ3/წმ მ.აბს.. მ.აბს ხიდი 1112.70 1112.55 1113.55 1113.40 1113.30 1113.20 ცხრილი 42. პკ 46+22.17 - პკ47+20.57 - ზე მოსაწყობი ხიდის კვეთში ხევი #9-ისმაქსიმალური დონეები, n=0.060 GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping კვეთი ხიდი წყლის ნაპირის ნიშნული მ.აბს.. 114.70 P a g e | 53 ფსკერის უდაბლესი ნიშნული მ.აბს წ.მ.დ. τ= 100 წელს, Q=6,00მ3/წმ τ= 50 წელს, Q=4,62მ3/წმ τ= 20 წელს, Q=3,26მ3/წმ τ= 10 წელს, Q=2,50მ3/წმ 1114.50 1114.95 1114.90 1114.85 1114.80 ნახაზებზე, მდინარის კალაპოტისა და ხიდების განივ კვეთებზე დატანილია 100 წლიანი და 10 წლიანი განმეორებადობის წყლის მაქსიმალური ხარჯების შესაბამისი დონეები. 7.8.3 მდინარე ჩაბარუხზე ხელოვნური ნაგებობა მდინარე ჩაბარუხის 12 მეტრის სიგანის ხელოვნურ ნაგებობაში ღვარცოფული ნაკადის მაქსიმალური ხარჯების შესაბამისი დონეები დადგენილია მეთოდით, როდესაც ნაკადის საშუალო სიჩქარე იანგარიშება შეზის კოეფიციენტის გამოყენებით, რომელიც დადგენილია მანინგის ფორმულით. ამ შემთხვევაში კალაპოტის სიმქისის (ხორკლიანობის) კოეფიციენტი აღებულია n=0,100-ის, კალაპოტის ქანობი კი 0.084ის ტოლი. ღვარცოფული ნაკადის მაქსიმალური ხარჯების შესაბამისი დონეების დასადგენად გამოყენებული სიდიდეები მოცემულია ქვემოთ მოყვანილ ცხრილში. ცხრილი 43. მდინარე ჩაბარუხის ჰიდრავლიკური ელემენტები 12 მეტრის სიგანის ნაგებობაში ღვარცოფული ნაკადის გავლის პირობებში Ηმ ფსკერიდან 0.50 1.00 1.50 2.00 2.50 3.00 ω მ2, ფართობი Β მ, სიგანე 6.00 12.0 18.0 24.0 30.0 36.0 12.0 12.0 12.0 12.0 12.0 12.0  , სველი პერიმეტრი 13.4 14.8 16.2 17.6 19.1 20.5 R, ჰიდრავლიკური რადიუსი 0.448 0.809 1.110 1.359 1.573 1.757 C, შეზის კოეფიც. V, სიჩქარე, მ/წმ Q, ხარჯი, მ3/წმ 8.745 9.654 10.173 10.526 10.786 10.986 1.70 2.52 3.10 3.56 3.92 4.22 10.2 30.2 55.8 85.4 118 152 აღნიშნული ცხრილით აგებული ღვარცოფული ნაკადის მაქსიმალურ ხარჯებსა და დონეებს შორის Q=f(H) დამოკიდებულების მრუდიდან, დადგენილია ღვარცოფული ნაკადის მაქსიმალური ხარჯების სხვადასხვა განმეორებადობის სიდიდეების შესაბამისი დონეები საპროექტო გალერეაში. მიღებული შედეგები მოცემულია ცხრილში. ცხრილი 44. ღვარცოფული ნაკადის მაქსიმალური ხარჯების შესაბამისი დონეები მდ.ჩაბარუხის საპროექტო ნაგებობის კვეთში განმეორებადობა Q მ3/წმ Η მ ფსკერიდან τ= 100 წელს 102 2.25 τ= 50 წელს 78.3 2.00 τ= 20 წელს 55.3 1.50 τ= 10 წელს 42.6 1.25 ვინაიდან მდინარის წყლის მაქსიმალური ხარჯები დაახლოებით 20%-ით დაბალია ღვარცოფული ნაკადის ხარჯებზე, საპროექტო გალერეა შეუფერხებლად გაატარებს წყლის მაქსიმალურ ხარჯებს. ამასთან მიგვაჩნია, რომ მდ.ჩაბარუხზე მოსაწყობი ხელოვნური ნაგებობის 12 მეტრიანი სიგანის პირობებში, მისი სიმაღლე, დროთა განმავლობაში ხევიდან შემოტანილი მყარი ნატანის აკუმულაციისა და წყალშემკრები აუზის ტყიანობის გათვალისწინებით, უნდა იყოს 4,00 მეტრი. GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping P a g e | 54 7.8.4 კალაპოტის მოსალოდნელი ზოგადი და ადგილობრივი გარეცხვის სიღრმეები მდინარე დიდი არაგვის, თეთრი არაგვის და ხიდებით გადასაკვეთი ხევების კალაპოტური პროცესები შეუსწავლელია. ამიტომ, მათი კალაპოტის ზოგადი გარეცხვის სიღრმეები დადგენილია მეთოდით, რომელიც მოცემულია ,,მთის მდინარეების ალუვიურ კალაპოტებში ჰიდროტექნიკური ნაგებობების პროექტირებისას მდგრადი კალაპოტის საანგარიშო მეთოდურ მითითებაში“. აღნიშნული მეთოდის თანახმად, თავდაპირველად განისაზღვრება კალაპოტის ზოგადი გარეცხვის საშუალო სიღრმე ქვემოთ მოყვანილი ფორმულით  Q p%   H S  0,03    g  i   0, 4 K სადაც K_კოეფიციენტია, რომელიც ითვალისწინებს წყლის ხარჯისა და მასში შეწონილი მყარი ნატანის არაერთგვაროვნებას. მისი სიდიდე დამოკიდებული წყალში შეტივნარებული მყარი ნატანის  რაოდენობაზე ( გრ/ლ) და ნაკადის საშუალო სიღრმისა და კალაპოტის მომკირწყლავი ნატანის საშუალო დიამეტრის ფარდობაზე (H/dmax), აიღება იმავე მეთოდურ მითითებაში მოცემული სპეციალური ცხრილიდან; წყალში შეტივნარებული მყარი ნატანის რაოდენობა იანგარიშება ფორმულით 𝜇 = 7000 ⋅ (𝑑 𝐻 𝑠𝑎𝑠ℎ 0,7 ) ⋅ 𝑖 2,2 გრ/ლ სადაც H-ნაკადის საშუალო სიღრმეა საპროექტო უბანზე, რომლის სიდიდე აღებულია მდინარის ჰიდრავლიკური ელემენტების ცხრილიდან ; dsach_კალაპოტის ამგები მყარი მასალის საშუალო დიამეტრია მ-ში. მისი სიდიდე ამ შემთხვევაში მიიღება გამოსახულებით dsach = 5.5 i0.8, მ i - ორივე ფორმულაში ნაკადის ჰიდრავლიკური ქანობია საპროექტო უბანზე; g - ორივე ფორმულაში სიმძიმის ძალის აჩქარებაა; კალაპოტის ფსკერის მოკირწყვლის საშუალო დიამეტრი მიიღება გამოსახულებით 𝑑𝑚𝑜𝑘 = 𝑑𝑑𝑎𝑛 ⋅ 1.8 მ; Qp% - საანგარიშო უზრუნველყოფის (100 წლიანი განმეორებადობის) წყლის მაქსიმალური ხარჯია მ3/წმში; კალაპოტის მოსალოდნელი ზოგადი გარეცხვის მაქსიმალური სიღრმე მიიღება დამოკიდებულებით Hmax=Hs 1.6, მ მდინარე დიდი არაგვის, მასზე მოსაწყობი ესტაკადების, ასევე თეთრი არაგვისა და ხიდებით გადამკვეთი ხევების კალაპოტების გარეცხვის სიღრმის საანგარიშოდ საჭირო ყველა ზემოთ განხილული პარამეტრი, ასევე ზოგადი გარეცხვის საშუალო და მაქსიმალური სიღრმეები მოცემულია ქვემოთ მოცემულ ცხრილში. ცხრილი 45. მდინარე დიდი არაგვისა და თეთრი არაგვის კალაპოტის მოსალოდნელი ზოგადი გარეცხვის მაქსიმალური სიღრმეები საპროექტო უბნებზე პკ- პკ QP % 𝑖კალაპ. მ3/წმ მდ. დიდი არაგვი (I უბანი) 0+00-4+20 665 0.0193 მდ. დიდი არაგვი (II უბანი) 8+00 - 13+80 660 0.0090 14+00- 16+00 645 0.0132 მდ. დიდი არაგვი (ქვედა ესტაკადა) 16+08.10-17+06.50 645 0.0100 მდ. დიდი არაგვი (III უბანი) 17+20-23+60 645 0.0143 𝑑𝑠𝑎𝑠ℎ მში 𝑑𝑚𝑜𝑘 მში 𝐻მ-ში. 0.23 0.41 1.90 0.13 0.17 0.23 0.31 0.14 0.35  K Hs მ-ში Hmax მმ 5.19 0.35 3.36 5.38≈5.40 2.10 2.33 1.55 2.98 0.35 0.35 3.45 3.36 5.52≈5.50 5.38≈5.40 0.25 1.40 1.40 0.35 3.39 5.42≈5.40 0.63 2.25 3.59 0.35 3.35 5.36≈5.40 გრ/ლ GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping მდ. დიდი არაგვი (ზედა ესტაკადა) 23+75.64-27+68.12 645 0.0078 მდ. თეთრი არაგვი (IV უბანი) 1+24.8 - 2+00 510 0.0214 56+03 - 48+00 500 0.0184 ხიდი ხანდოსხევზე 4+42.10 - 7+72.20 172 0.0250 ხიდი #8 ხევზე 44+84.77- 45+83.17 15.1 0.025 ხიდი #9 ხევზე 46+22.17- 47+20.57 6.00 0.025 P a g e | 55 0.11 0.20 2.07 1.26 0.35 3.41 5.46≈5.45 0.25 0.22 0.45 0.40 1.50 2.00 5.21 5.00 0.35 0.35 3.01 3.00 4.82≈4.85 4.80 0.29 0.52 0.50 3.06 0.35 1.94 3.10 0.29 0.52 0.60 3.48 0.35 0.74 1.18≈1.20 0.29 0.52 0.15 1.32 0.35 0.51 0.82≈0.85 კალაპოტის მოსალოდნელი ზოგადი გარეცხვის მიღებული მაქსიმალური სიღრმეები უნდა გადაიზომოს მდინარეთა 100 წლიანი განმეორებადობის წყლის მაქსიმალური ხარჯის შესაბამისი დონეებიდან ქვემოთ. საკვლევ მდინარეებზე მოსაწყობი ესტაკადებისა და ხიდების უბნებზე კალაპოტის ადგილობრივი გარეცხვის სიღრმეები, დადგენილია მეთოდით, რომელიც მოცემულია ,,წყალსადინარების გადაკვეთებზე სარკინიგზო და საავტომობილო ხიდების საძიებო და საპროექტო სამუშაოების ჩასატარებელ მითითებაში (НИМП-72)“. აღნიშნული მეთოდის თანახმად, ადგილობრივი გარეცხვის სიღრმე იანგარიშება ფორმულით, რომელიც ითვალისწინებს გარეცხვის ღრმულში ფსკერული ნატანის შეუფერხებლად ჩასვლას. აღნიშნულ ფორმულას შემდეგი სახე გააჩნია ℎ = [ℎ0 + 0.014 𝑉−𝑉0 ] 𝑀𝐾, მ 𝜔 სადაც h0- ადგილობრივი გარეცხვის მაქსიმალური სიღრმეა ცილინდრული ფორმის ბურჯთან, როდესაც V=V0 ; მისი სიდიდე მიიღება გამოსახულებით 6,2    H h0    V0      სადაც b   0,18    H 0,867 b- ბურჯის სიგანეა მ-ში; H- ნაკადის სიღრმეა მეტრებში ბურჯის წინ ფსკერიდან, რაც დადგენილია 100 წლიანი განმეორებადობის ხარჯის დონისა და ფსკერის უდაბლესი ნიშნულების სხვაობით; V0 - ის სიჩქარეა, რომლის დროს იწყება კალაპოტის ფსკერზე დალექილი მყარი მასალის მოძრაობა, გადაადგილება. მისი სიჩქარე ინაგარიშება გამოსახულებით 4 𝑉0 = 2.6√ℎ𝑑 𝑑𝑎𝑛 , მ/წმ სადაც h- ნაკადის საშუალო სიღრმეა კვეთში მ-ში; ddan - მდინარის კალაპოტის ფსკერზე დალექილი მყარი მასალის საშუალო დიამეტრია, რაც გაანგარიშებულია ზემოთ მოყვანილი გამოსახულებით; V-ნაკადის საშუალო სიჩქარეა კალაპოტში მ/წმ-ში, რომლის მნიშვნელობა აიღება ჰიდრავლიკური ელემენტების ცხრილიდან; ω- მყარი ნატანის ჰიდრავლიკური სიმსხოა სმ/წმ-ში. მისი სიდიდე დამოკიდებული მყარი ნატანის საშუალო დიამეტრზე, აიღება სპეციალური ცხრილიდან; GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping P a g e | 56 M-ბურჯის კონსტრუქციის კოეფიციენტია. მისი სიდიდე ხიმინჯებიანი ბურჯის შემთხვევაში განისაზღვრება გამოსახულებით M  M1  M 2 0  M PL სადაც M 1 =1-ს ცილინდრული ფორმის ხიმინჯების შემთხვევაში; M 2 - იანგარიშება შემდეგი ფორმულით 𝐻𝑉 0.25 𝑀2 = 0.56 [ ] 𝑆√𝑔𝑑 აქ H - ნაკადის სიღრმეა მეტრებში ბურჯის წინ ფსკერიდან მ-ში; V - ნაკადის საშუალო სიჩქარეა კალაპოტში მ/წმ-ში; S  ხიმინჯებს შორის თავისუფალი მანძილია მ-ში; g  სიმძიმის ძალის აჩქარებაა; d _ მდინარის კალაპოტის ფსკერზე დალექილი მყარი მასალის საშუალო დიამეტრია მ-ში; იმავე მითითებაში მოყვანილი განმარტების მიხედვით, როდესაც M2<1-ზე, მაშინ 𝑀2 = 𝜂0 = 1.0-ს; MPL- კოეფიციენტის სიდიდე მიიღება გამოსახულებით r   M PL  1,1  1    H  e სადაც r- როსტვერკის სისქეა მეტრებში; e - როსტვერკის ფსკერის სიმაღლეა ზოგადი გარეცხვის შემდეგ მიღებული ფსკერიდან მ-ში; მიღებული კოეფიციენტების შეყვანით ზემოთ წარმოდგენილ გამოსახულებაში, მიიღება ხიმინჯებიანი ბურჯის კონსტრუქციის კოეფიციენტი M; K -კოეფიციენტია, რომელიც ითვალისწინებს ნაკადის მორბენის მიმართულების კუთხეს ბურჯის მიმართ. მისი მნიშვნელობა მიიღება 1-ის ტოლი, როდესაც ნაკადის მორბენის კუთხე ნაკლებია 100-ზე, რასაც ადგილი აქვს ჩვენ შემთხვევაში. საკვლევი მდინარეების კალაპოტის ადგილობრივი გარეცხვის მაქსიმალური სიღრმეები საპროექტო ბურჯებთან მიიღება კალაპოტის ზოგადი გარეცხვის მაქსიმალური სიღრმისა და ადგილობრივი გარეცხვის სიღრმის დაჯამებით, ე.ი. 𝑯𝒎𝒂𝒌𝒔 𝑰 = 𝑯𝒎𝒂𝒌𝒔 + 𝒉𝒎𝒂𝒌𝒔 მეტრს. საპროექტო ესტაკადების და ხიდების ბურჯებთან კალაპოტების ადგილობრივი გარეცხვის სიღრმეების საანგარიშოდ საჭირო ყველა ზემოთ განხილული პარამეტრი, ასევე ადგილობრივი გარეცხვის მაქსიმალური სიღრმეები მოცემულია ქვემოთ ცხრილი 46. საკვლევი მდინარეეების და ხევების კალაპოტების მოსალოდნელი ადგილობრივი გარეცხვის მაქსიმალური სიღრმეები საპროექტო უბნებზე ადგილობრივი გარეცხვის სიღრმის საანგარიშო პარამეტრები და მაქს. სიღრმეები b-ბურჯის სიგანე მ-ში მდ. დიდი არაგვი- ქვედა ესტაკადა პკ 16+08.10 17+06.50 5.40 მდ. დიდი არაგვი- ზედა ესტაკადა პკ 23+75.64 27+68.12 5.40 ხანდოსხევის ხიდი პკ 4+42.107+72.20 ხევი #8-ის ხიდი პკ 44+84.7745+83.17 ხევი #9-ის ხიდი პკ 46+22.1747+20.57 2.40 2.40 2.40 GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping P a g e | 57 H-წყლის მაქსიმ. სიღრმე მში Vმ/წმ-ნაკადის სიჩქარე კალაპ-ში h მ-ნაკადის საშუალო. სიღრმე d მ-მყარი დანალ. მასალის დიამეტრ V0-მ/წმ-საწყისი სიჩქარე ω-მყარი ნატანის ჰიდრ.სიმსხო მ/წმ 𝛽 კოეფ. M-ბურჯ. კოეფ M1 M2 3.20 3.50 0.45 1.00 0.45 3.10 2.80 1.80 2.20 1.00 0.50 0.93 0.20 0.15 0.02 0.26 0.30 0.29 0.29 0.29 2.16 1.70 2.66 1.86 1.76 1.85 1.64 1.85 0.99 1.85 0.283 1.367 1.00 0.710 1.00 0.262 1.269 1.00 0.696 1.00 0.768 2.606 1.00 0.374 1.00 0.384 1.800 1.00 0.481 1.00 0.768 2.25 1.00 0.323 1.00 MPL S-მ. ხიმინჯებს შორის მანძილი r- როსტვ. სისქე მ-ში e- როსტვ. სიმაღ. ზოგადი გარ-დან K-ნაკ.კუთხე ბურჯისადმი h0-გარეცხვის სიღრმე მ-ში h-ადგ.გარეცხვის სიღრმე მში Hmax-ზოგადი გარ. მაქს. სიღრმე მ-ში 𝐇𝐦𝐚𝐤𝐬 𝐈 = 𝐇𝐦𝐚𝐤𝐬 + 𝐡𝐦𝐚𝐤𝐬 მ-ში 1.925 2.40 1.823 2.40 6.967 2.40 3.74 2.40 6.967 2.40 2.40 0 2.40 0.15 2.40 0 2.40 0 2.40 0 1.00 5.25 7.25 1.00 5.18 6.58 1.00 2.23 5.81 1.00 2.49 4.50 1.00 3.46 7.78 5.40 5.45 3.10 1.20 0.85 12.65≈12.70 12.03≈12.05 8.91≈8.90 5.70 8.63≈8.65 0 საკვლევი მდინარეების კალაპოტების ადგილობრივი გარეცხვის მაქსიმალური სიღრმეები, მოცემული ზემოთ წარმოდგენილი ცხრილის ქვედა გრაფაში ( Hmaks I = Hmaks + hmaks ) მიღებულია საანგარიშო სიდიდეებად საპროექტო ბურჯებისთვის, რაც უნდა გადაიზომოს მდინარეთა 100 წლიანი განმეორებადობის წყლის მაქსიმალური ხარჯების შესაბამისი დონეებიდან ქვემოთ. აქვე აღსანიშნავია, რომ ზემოთ მოყვანილი მეთოდებით კალაპოტის ზოგადი და ადგილობრივი გარეცხვის სიღრმეები იანგარიშება მხოლოდ ალუვიურ კალაპოტებში წყლის მაქსიმალური ხარჯების გავლისას. მეთოდები არ ითვალისწინებენ მდინარეების სიღრმული ეროზიის პარამეტრების დადგენას ძირითად, კლდოვან ქანებში, სადაც სიღრმული ეროზიის განვითარება მეტად ხანგრძლივი პროცესია. ამრიგად, თუ ნაგებობის საფუძველში დაფიქსირდება ძირითადი ქანები გარეცხვის სიღრმეზე მაღლა, ნაგებობა უნდა დაეფუძნოს ძირითად ქანებს. 7.9 ბიომრავალგეროვნება4 7.9.1 მცენარეული საფარი 7.9.1.1 საკვლევი რეგიონის მცენარეულობის დახასიათება საპროექტო არეალი ნაწილობრივ ვრცელდება მცხეთა-მთიანეთის მხარის დუშეთის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე, დაბა ფასანაურის მიმდებარედ, მთიულეთის მხარეში. 4 ინფორმაცია საველე კვლევის მეთოდიკის შესახე მოცემულია დანართში 4 GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping P a g e | 58 მთიულეთის მხარე მდებარეობს ძირითადი კავკასიონის სამხრეთ ფერდობზე, მდ. არაგვის ხეობაში, ფშავმთიულეთის ფიზიკურ-გეოგრაფიულ რაიონში (მარუაშვილი, 1970). კონკრეტულად, დაბა ფასანაური გაშენებულია მთიულეთის, იგივე თეთრი არაგვის და გუდამაყრის, იგივე შავი არაგვის შესართავის სიახლოვეს, ზღ. დ. 1 050 მ სიმაღლეზე. საქართველოს გეობოტანიკური დარაიონების სქემის მიხედვით, არაგვის ხეობა განეკუთვნება ფშავმთიულეთის გეობოტანიკურ რაიონს. რაიონი მოიცავს მდინარეების - არაგვის, ქსნის და ივრის აუზების მთიან ნაწილს. ამგები ქანებიდან მოცემულ ტერიტორიებზე ფართოდ ვრცელდება იურული და ცარცული ფენები, ხოლო სამხრეთ ნაწილში გავრცელებულია პალეოგენური ქანებიც - ქვიშაქვები, კირქვები, ფიქლები, მერგელები. რაიონი ხასიათდება რთული ეროზიული ფორმებით, ზოგან გამოსახულია მყინვარული ფორმებიც. ჰავა მშრალი და კონტინენტურია. ნიადაგურ საფარში ჭარბობს ტყის ყავისფერი, ტყის ყომრალი, მთა-ტყის გარდამავალი და მთა-მდელოს ნიადაგები (ქვაჩაკიძე, 2010, გვ. 98-99). რაიონში წარმოდგენილია მცენარეული დასარტყლების აღმოსავლეთ-კავკასიური ტიპი ტყის, სუბალპური, ალპური და სუბნივალური სარტყლების ჩათვლით. არაგვის ხეობაში ტყეები ფართოდაა წარმოდგენილი. დომინირებენ საქართველოში ფართოდ გავრცელებული ფართოფოთლოვანი სახეობები. ფასანაურის მიმდებარე ტერიტორიებზეც ძირითადად ფართოფოთლოვანი ტყეებია განვითარებული. აქაური მცენარეულობაც მნიშვნელოვნადაა დეგრადირებული ადამიანის ზემოქმედების შედეგად (ქვაჩაკიძე, 2010, გვ. 98-100). ტყის სარტყელში გამოიყოფა ქართული მუხის (ზ.დ. 500-600 – 1000-1100 მ) და წიფლის (ზ. დ. 1000-1100 – 1800-1850 მ) ქვესარტყლები. ლოკალურად გვხვდება ნაძვნარი (Picea orientalis) და ფიჭვნარი (Pinus sylvestris var. hamata) კორომებიც. ტყის სარტყელში ზოგან გვხვდებიან კოლხური ფლორის წარმომადგენლები ჭყორი (Ilex colchica), იელი (Rhododendron luteum), კავკასიური მოცვი (Vaccinium arctostaphylos). ტყის სარტყლის ზემოთ, სუბალპურ ზონაში წარმოდგენილია მთის წიფლნარები (Fagus orientalis), არყნარები (Betula litwinowii), მაღალმთის მუხნარები (Quercus macranthera), მაღალმთის ნეკერჩხლიანები (Acer trautvetteri). ფართოდ ვრცელდება მარადმწვანე ბუჩქნარი ფორმაციები დეკიანების (Rhododendron caucasicum) სახით. ასევე ფართოდ წარმოდგენილია სუბალპური მდელოები ძიგვიანების (Nardus stricta), ჭრელწივანიანების (Festuca varia) და მარცვლოვან-ნაირბალახოვანი ასოციაციების სახით. ფრაგმენტულად გვხვდება სუბალპური მაღალბალახეულობა ორლებნიანი სახეობების სიჭარბით (Aconitum nasutum, A. orientale, Aquilegia caucasica, Delphinium flexuosum,Heracleum asperum, H. sosnowskyi, Valeriana tiliifolia). ზ. დ. 2450-2500 - 3200 მ ფარგლებში, ალპურ ზონაში წარმოდგენილია მარცვლოვანნაირბალახოვანი მდელოები. 3000 მეტრის ზემოთ, სუბნივალურ სარტყელში მცენარეულობა მხოლოდ მეჩხერი ცენოზებით და მიკროცენოზებითაა წარმოდგენილი (ქვაჩაკიძე, 2010, გვ. 100-104). 7.9.1.1. საველე კვლევის შედეგები - მცენარეული საფარი/ფლორა და ჰაბიტატები საველე კვლევა განხორციელდა 2022 წლის ივნისის თვეში. საპროექტო ვრცელდება მდ. არაგვის ხეობაში, დაბა ფასანაურის სიახლოვეს. საპროექტო დერეფანი გადაკვეთს 10 ტიპის ჰაბიტატს. ჰაბიტატები გამოყოფილია ევროპის ბუნების ინფორმაციული სისტემის (European Nature Information System), EUNIS-ის ჰაბიტატების კლასიფიკაციის მიხედვით:  J4.2 - საგზაო ქსელები: საგზაო ქსელები და საპარკინგე ზონები, ასევე მათ სიახლოვეს არსებული ძლიერად რუდერალიზებული ლანდშაფტები (მაგ. გზისპირები).  J1.2 - სოფლები და ურბანული პერიფერიების დასახლებები: სოფლები და ქალაქის გარეუბნები, სადაც შენობები და სხვა მყარი ზედაპირის მქონე კონსტრუქციები ტერიტორიის 30-80 %-ს ფარავენ.  I - რეგულარულად ან ახლახან დამუშავებული სასოფლო-სამეურნეო მიწები, ბაღები და საკარმიდამო ნაკვეთები GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping        P a g e | 59 C2.2 - მუდმივი, მიქცევა-მოქცევისგან დამოუკიდებელი, სწრაფი, ტურბულენტური დინებები: იგულისხმება სწრაფი დინების მქონე მდინარეეები, ნაკადულები, მდინარის ტოტები, ჩქერები, ჩანჩქერები, ჭორომები, კასკადები, რომლებიც ხასიათდებიან კლდოვანი, ლოდნარი და ხრეშიანი კალაპოტებით, იშვიათად გვხვდება ქვიშრობი ან სილიანი მეჩეჩებიც. ჰაბიტატისთვის დამახასიათებელია სპეციფიკური ცხოველური და მიკროსკოპული პელაგიური წყალმცენარეებისა და ბენთოსის თანასაზოგადოებები. G1.1 - ჭალისა და სანაპირო ტყეები, სადაც დომინირებს მურყანი, არყი, ვერხვი ან ტირიფი: ბორეალური, ბორეონემორალური, ნემორალური, სუბ-ხმელთაშუაზღვისპირული და სტეპების ზონის ჭალის ტყეები, სადაც Alnus-ის, Betula-ს, Populus-ის ან Salix-ის ერთი ან მეტი სახეობა დომინირებს. C3.55 - მცენარეებით მეჩხერად დასახლებული მდინარის ხრეშიანი ნაპირები: ჭურჭლოვან მცენარეთა თანასაზოგადოებები, რომლებიც მდინარეების ხრეშნარ ნაპირებზე სახლდებიან, მათ შორის პიონერი სახეობები. G1.A3 - რცხილნარი ტყეები: დასავლეთ პალეარქტიკული რეგიონის რცხილნარი ტყეები (Carpinus betulus), სხვა სახეობების მცირედი შერევით. E5.2 თერმოფილური ტყის ახოები: ნემორალური, ბორეო-ნემორალური და სუბხმელთაშუაზღვისპირული ზონების ტყისპირა მცენარეულობა, სადაც ჭარბობენ სითბოს მოყვარული, გვალვაგამძლე მრავალწლოვანი ბალახოვნები და ბუჩქები. ისინი ქმნიან გარდამავალ ზონას მშრალ ან მეზოფილურ მდელოებსა და ბუჩქნარიან ტყისპირებს შორის. G3.F - ხელოვნურად გაშენებული წიწვოვანი ხემცენარეების ნარგავები: ეგზოტური ან ევროპული წიწვოვანი ხემცენარეების ნარგავები მათი ბუნებრივი არეალის გარეთ ან ბუნებრივი არეალის ფარგლებში, სადაც ბუნებრივად სხვა სახეობები დომინირებენ. უმეტესად წარმოდგენილია მონოკულტურების სახით. C2.1 - წყაროები, ნაკადულები და გეიზერები: იგულისხმება წყაროები და ნაკადულები, სადაც სახლობენ სპეციფიკურ მიკროკლიმატურ პირობებზე დაჰიდროლოგიურ რეჟიმზე დამოკიდებული ცხოველური და მცენარეულითანასაზოგადოებები. GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping P a g e | 60 სურათი 17. ჰაბიტატების მიახლოებითი განაწილება საპროექტო დერეფანში მათგან აღსანიშნავია ფერდობებზე განვითარებული რცხილნარი ტყეები, სადაც იგეგმება გვირაბის გაჭრა. ჰაბიტატის მცენარეულობის აღწერის შედეგები იხილეთ ცხრილში. ცხრილი 47. G1.A3 ჰაბიტატის (რცხილნარი ტყეები) ფლორისტული ინვენტარიზაციის ნუსხა ფიტოცენოზი ლანდშაფტის ტიპი რცხილნარი ნაირბუჩქნარით ფერდობის ნაწილი ქვედა GPS კოორდინატები 38 T 474618.49 4687704.63 სიმაღლე ზღ. დ. (მ) ექსპოზიცია 1 110 აღმ. ზედაპირის დაფარულობა (%): შიშველი მიწა - 20; ქვები - 20; დეტრიტი - 20; ძირნაყარი მერქანი - 15; კრიპტოგამები - 5; მცენარეულობა - 20 # ლათინური ქართული % - ლი დაფარულობა შენიშვნები სახელწოდება სახელწოდება ხე-მცენარეები 1 Carpinus betulus რცხილა 4 2 Acer cappadocicum ქორაფი 1 3 Quercus petraea subsp. ქართული მუხა 1 iberica 4 5 6 Cornus mas Crataegus kyrtostyla Rosa canina შინდი კუნელი ასკილი ბუჩქები, ლიანები 2 1 1 GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping P a g e | 61 7 Prunus divaricata ტყემალი 8 9 10 11 12 13 Brachypodium sylvaticum Laser trilobium Campanula alliariifolia Veronica peduncularis Geranium robertianum Asplenium trichomanes ბერსელა ტყიურა მაჩიტა 1 ბალახოვნები ნემსიწვერა, უჟმურა მამასწარა 3 1 1 1 1 1 რცხილნარ ტყეებში ჩართულია მცირე მდელოები (ახოები), სადაც კლდოვან და ხირხატიან სუბსტრატზე მეჩხერად იზრდებიან ბუჩქები და მრავალწლოვანი ბალახოვნები (ჰაბიტატი E5.2 - თერმოფილური ტყის ახოები). ახოებში წარმოდგენილია იფანი (Fraxinus excelsior), ხეჭრელი (Frangula alnus), ზღმარტლი (Mespilus germanica), თელა (Ulmus minor), შინდანწლა (Cornus sanguinea), ტყის ცოცხი (Chamaecytisus ruthenicus), კოწახური (Berberis vulgaris), შინდი (Cornus mas), ტყემალი (Prunus divaricata), კუნელი (Crataegus kyrtostyla), კუტიბალახი (Teucrium chamaedrys), კრაზანა (Hypericum perforatum), ჰოჰენაკერის მაჩიტა (Campanula sibirica subsp. hohenackeri), Sedum album, Sedum oppositifolium, Plantago lanceolate, ბეგქონდარა (Thymus sp.), Vincetoxicum scandens და სხვ. (იხ. ქვემოთ მოცემული სურათი). გვირაბის თავზე ორ მონაკვეთში გაშნებულია ფიჭვის ნარგავები. სურათი 18. ტყის გაახოებული უბანი (E5.2 ჰაბიტატი) საპროექტო დერეფანი ასევე გადაკვეთს მდინარე არაგვის კალაპოტს, ხრეშნარ ნაპირებს და დეგრადირებულ ჭალებს. ჭალებში იზრდება წნორი (Salix alba), ცრუ მედემის ტირიფი (Salix pseudomedemii), ნაცარა მურყანი (Alnus incana), შინდანწლა (Cornus sanguinea) (იხ. სურათი). GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping P a g e | 62 სურათი 19. მოჩანს მდ. არაგვის კალაპოტი (C2.2 ჰაბიტატი) და ჭალის ტყის ფრაგმენტები (G1.1 ჰაბიტატი) ხრეშიან ნაპირებზე მეჩხერადაა განვითარებული მთის იალღუნის ბუჩქები (Myricaria germanica) და მრავალწლოვანი ბალახოვნები (იხ. სურათი). სურათი 20. მცენარეებით მეჩხერად დასახლებული მდინარის ხრეშიანი ნაპირები (C3.55 ჰაბიტატი) ყოფილი სოფელ ბიბლიანის მონაკვეთზე წარმოდგენილია სასოფლო-სამეურნეო ნაკვეთები, სადაც დარგულია კაკალები (Juglans regia) (ზემოქმედების დერეფანში 44 ძირი კაკალი დაფიქსირდა). GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping P a g e | 63 სურათი 21. საკარმიდამო ნაკვეთები (I ჰაბიტატი) ცრუმედემის ტირიფი - Salix pseudomedemii ნაცარა მურყანი - Alnus incana მთის იალღუნი - Myricaria germanica ხეჭრელი - Frangula alnus GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping P a g e | 64 ქორაფი - Acer cappadocicum ხვიარა შორვალა - Vincetoxicum scandens ჰოჰენაკერის მაჩიტა - Campanula sibirica subsp. ტყიურა - Laser trilobium hohenackeri სურათი 22. საპროექტო არეალში აღრიცხული ზოგიერთი სახეობის მცენარე წითელი ნუსხის, ენდემური და იშვიათი სახეობები საქართველოში ამ დროისთვის მოქმედი წითელი ნუსხა სრულად არ მოიცავს ქვეყანაში გავრცელებულ კონსერვაციული საჭიროებების მქონე სახეობებს და შესაბამისად, სრულყოფილად ვერ ასახავს ველური სახეობების რეალურ მდგომარეობას. 2021 წელს, ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირის (IUCN) მხარდაჭერით, ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტის მკვლევარების მიერ მოხდა ახალი ნუსხების შედგენა. განახლებული ნუსხები შედარებით უფრო რეალისტურად ასახავენ ველური სახეობების მდგომარეობას კონსერვაციული თვალსაზრისით. ახალი წითელი ნუსხა ოფიციალურად არ არის დამტკიცებული და არ გააჩნია სამართლებრივი ძალა, თუმცა გამოყენებული შეიძლება იქნას სარეკომენდაციო კუთხით. პირველადი მონაცემები განთავსებულია უნივერსიტეტის საქართველოს ბიომრავალფეროვნების ბაზაში (http://biodiversity-georgia.net/index.php). საპროექტო არეალში საქართველოს მოქმედი წითელი ნუსხით დაცული 2 სახეობა - თელა (Ulmus minor) და კაკალი (Juglans regia). ამათგან თელა ერთეული ინდივიდების სახითაა წარმოდგენილი და მასზე მნიშვნელოვანი ზემოქმედება არ არის მოსალოდნელი, კაკალი დარგულია საკარმიდამო ნაკვეთებში, როგორც ულვე აღინიშნა, საპროექტო დერეფანში ამ სახეობის 44 ერთეული ხვდება. ცხრილი 48. საპროექტო არეალში აღრიცხული წითელი ნუსხის სახეობები # 1 2 ლათინური დასახელება Ulmus minor Juglans regia ქართული დასახელება თელა კაკალი სტატუსი VU - მოწყვლადი (საქართველოს წითელი ნუსხა) VU - მოწყვლადი (საქართველოს წითელი ნუსხა); NT - საფრთხესთან ახლოს მყოფი (IUCN) GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping P a g e | 65 დაცული ჰაბიტატები საპროექტო არეალში წარმოდგენილი ჰაბიტატებიდან ზოგი წარმოადგეს ევროპული გარემოსდაცვითი კანონმდებლობის ინტერესს.  G1.1 - ჭალისა და სანაპირო ტყეები, სადაც დომინირებს მურყანი, არყი, ვერხვი ან ტირიფი: შეესაბამება/ემთხვევა ევროკავშირის ჰაბიტატების დირექტივით დაცული ჰაბიტატების კატეგორიებს.  C3.55 - მცენარეებით მეჩხერად დასახლებული მდინარის ხრეშიანი ნაპირები: იცავს ბერნის კონვენცია 7.9.2 ფაუნა 7.9.2.1 ფაუნისტური კვლევის შედეგები ანგარიში მომზადდა ხანდო-გველეთის გზის მშენებლობის პროექტის ფარგლებში. კვლევა მოიცავდა საპროექტო ტერიტორიას და მის შემოგარენს. ორნითოლოგიური კვლევა განხორციელდა 2022 წლის ზაფხულის დასაწყისში კერძოდ კი: მოიცვა ფრინველთა გაზაფხული-ზაფხულის ბუდობის პერიოდი - 2022 ივნისის თვე. განხორციელებული საველე კვლევებით დადგინდა, თუ ფაუნის, რომელი წარმომადგენლები არიან გავრცელებული საპროექტო დერეფანში და მის მიმდებარე ტერიტორიებზე, ასევე მოხდა სახეობების იდენტიფიკაცია და მათი ტაქსონომიურად ვალიდური სამეცნიერო სახელწოდებების განსაზღვრა. საველე კვლევების და არსებული სამეცნიერო ლიტერატურული ინფორმაციის დამუშავების შედეგად საპროექტო დერეფანში და მის მიმდებარე ადგილებში გამოვლენილია ძუძუმწოვრების 35-მდე, ხელფრთიანების 20-მდე, ფრინველების 120-ზე მეტი, ქვეწარმავლების და ამფიბიების 15-მდე, მოლუსკების და სხვადასხვა სახის უხერხემლოების 500-ზე მეტი სახეობა. GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping P a g e | 66 სურათი 23. საპროექტო დერეფნის ხედები 7.9.1.1.1. ძუძუმწოვრები (კლასი: Mammalia) პროექტის გავლენის ზონაში მტაცებელი ძუძუმწოვრებიდან გვხვდება: მგელი (Canis lupus), მელა (Vulpes vulpes), ფოცხვერი (Lynx lynx), მურა დათვი (Ursus arctos), კვერნა (Martes martes), გარეული კატა (Felis sylvestris), დედოფალა (Mustela nivalis), წავი (Lutra lutra), კლდის კვერნა (Martes foina), მაჩვი (Meles meles). ჩლიქოსნებიდან შესაძლოა შეგვხვდეს შველი (Capreolus capreolus). მღრნელებიდან: კავკასიური ციყვი (Sciurus anomalus), ჩვეულებრივი ციყვი (Sciurus vulgaris), ტყის ძილგუდა (Dryomys nitedula), ჩვეულებრივი ძილგუდა (Glis glis), მცირეაზიური მემინდვრია (Chionomys roberti), საზოგადოებრივი მემინდვრია (Microtus socialis), ბუჩქნარის მემინდვრია (Terricola majori), მცირე თაგვი (Sylvaemus uralensis), სახლის თაგვი (Mus musculus), შავი ვირთაგვა (Rattus rattus), რუხი ვირთაგვა (Rattus norvegicus) და ა.შ. მწერიჭამიებიდან: ზღარბი (Erinaceus concolor), მცირე თხუნელა (Talpa levantis), კავკასიური თხუნელა (Talpa caucasica), ვოლნუხინის ბიგა (Sorex volnuchini), კავკასიური ბიგა (Sorex satunini), გრძელკუდა კბილთეთრა (Crocidura gueldenstaedti), თეთრმუცელა კბილთეთრა (Crocidura leucodon), ასევე კურდღელი (Lepus europeus) და სხვა. დაცული სახეობებიდან გვხვდება: მურა დათვი (Ursus arctos), ფოცხვერი (Lynx lynx), წავი (Lutra lutra) და კავკასიური ციყვი (Sciurus anomalus) ცხრილი 49. საქართველოს წითელი ნუსხით, ბერნის კონვენციით და IUCN-ით დაცული სახეობები. # ქართული დასახელება ლათინური დასახლება IUCN RLG 1. წავი Lutra lutra NT VU 2. მურა დათვი Ursus arctos LC EN 3. ფოცხვერი Lynx lynx LC CR 4. კავკასიური ციყვი Sciurus anomalus LC VU IUCN – ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირი; RLG – საქართველოს წითელი ნუსხა IUCN - კატეგორიები: CR = გადაშენების უკიდურესი საფრთხის წინაშე მყოფი ტაქსონი; EN = გადაშენების მოსალოდნელი საფრთხის წინაშე მყოფი ტაქსონი; VU = მოწყვლადი ტაქსონი; LC = ნაკლებად საგანგაშო ტაქსონი; აღნიშნულ წითელი ნუსხის სახეობებზე პირდაპირი ზემოქმედება ნაკლებ სავარაუდოა განსაკუთრებით ეს ეხება: მურა დათვს და ფოქხვერს, რადგან მათთვის საბინადრო ადგილები საპროექტო დერეფნებში არ გვხვდება. საპროექტო დერეფანი მდ.არაგვის კალაპოტში ხვდება ყოფილი სოფ. ბიბილიანის ტერიტორიაზე, მდინარეს არ კვეთს, თუმცა გადის მის სიახლოვეს. ამ მონაკვეთის განწვრივ გამოვლინდა წავისთვის პოტენციურად ხელსაყრელი ადგილები, თუმცა წავის არსებობა ან მისი ყოფნის ნიშნები არ დაფიქსირებულა. GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping P a g e | 67 სურათი 24. წავისთვის ხელსაყრელი ადგილები (E 474202 N 4686831) საპროექტო დერეფანში/მის მიმდებარედ შესაძლებელია ციყვისთვის საბინადრო ადგილების არსებობა. იმის გათვალისწინებით, რომ სახეობა ეფუება ხმაურს და ტრანსპორტის მოძრაობას - დროის გარკვეულ პერიოდში ის შესაძლებელია საპროექტო ზონაში აღმოჩნდეს. ჩატარებული საველე დათვალიერებისას ნანახი არ ყოფლა. ცხრილი 50. საპროექტო ზონაში გავრცელებული ძუძუმწოვრების სახეობები # ქართული დასახელება ლათინური დასახლება დაცულობის სტატუსი IUCN საქ. წითელი წითელი ნუსხა ნუსხა - ჰაბიტატი, რომელშიც შესაძლებელია სახეობის მოხვედრა 1,3,5,6,7,8,9,10 დაფიქსირდა (ჰაბიტატის ტიპები 1-10) არ დაფიქსირდა X LC - 1,3,5,6,7,8,9,10 x LC EN 1,3,5,6,7,8,9,10 x LC CR 1,3,5,6,7,8,9,10 x LC - 1,3,5,6,7,9 x LC - 1,3,5,6,7,9 x 6. კურდღელი Canis lupus Vulpes vulpes Ursus arctos Lynx lynx Capreolus capreolus Lepus europeus 7. მაჩვი Meles meles LC - 1,2,3,5,6,7,8,9 x 8. კლდის კვერნა Martes foina LC - 1,2,3,5,6,7,8,9 x 9. კვერნა Martes martes LC - 1,2,3,5,6,7,8,9 x 10. დედოფალა Mustela nivalis LC - 1,2,3,5,6,7,8,9 x 11. ტყის კატა Felis silvestris Lutra lutra Glis glis Dryomys nitedula Erinaceus concolor Sciurus anomalus Sciurus vulgaris Talpa caucasica Talpa levantis - 1,2,3,5,6,7,8,9 x VU 4,5,6,10 x 1,2,3,5,6,7,8,9 x 1. მგელი 2. მელა 3. მურა დათვი 4. ფოცხვერი 5. შველი 12. წავი 13. ჩვ.ძილგუდა 14. ღნავი 15. ევროპული ზღარბი 16. კავკასიური ციყვი 17. წითელი ციყვი 18. კავკასიური თხუნელა 19. მცირე თხუნელა NT LC x LC - 1,2,3,5,6,7,8,9 x LC - 1,2,3,5,6,7,8,9 x LC VU 2,3,5,7,9 x LC - 2,3,5,7,9 x LC - 1,2,3,5,6,7,8,9 x LC - 1,2,3,5,6,7,8,9 x GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping 20. ჩვ.მემინდვრია 21. მცირეაზიური მემინდვრია 22. საზოგადოებრივი მემინდვრია 23. ბუჩქნარის მემინდვრია 24. წყლის მემინდვრია 25. კავკასიური ბიგა 26. ვოლნუხინის ბიგა 27. გრძელკუდა კბილთეთრა 28. თეთრმუცელა კბილთეთრა 29. სახლის თაგვი 30. თაგვი 31. რუხი ვირთაგვა 32. შავი ვირთაგვა 33. მცირე თაგვი P a g e | 68 Microtus arvalis Chionomys roberti LC - 1,2,3,7,8,9 x LC - 1,2,3,7,8,9 x Microtus socialis LC - 1,2,3,7,8,9 x Terricola majori Arvicola terrestris Sorex satunini Sorex volnuchini Crocidura gueldenstaedti Crocidura leucodon LC - 1,2,3,7,8,9 x LC - 1,2,3,7,8,9 x LC - 1,2,3,7,8,9 x LC - 1,2,3,7,8,9 x LC - 1,2,3,7,8,9 x LC - 1,2,3,7,8,9 x Mus musculus Apodemus mystacinus Rattus norvegicus Rattus rattus Sylvaemus uralensis LC - 1,2,3,7,8,9 x LC - 1,2,3,7,8,9 x LC - 1,2,3,7,8,9 x LC - 1,2,3,7,8,9 x LC - 1,2,3,7,8,9 x IUCN – ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირი; RLG – საქართველოს წითელი ნუსხა IUCN - კატეგორიები: CR = გადაშენების უკიდურესი საფრთხის წინაშე მყოფი ტაქსონი; EN = გადაშენების მოსალოდნელი საფრთხის წინაშე მყოფი ტაქსონი; VU = მოწყვლადი ტაქსონი; NT = მოწყვლადთან ახლოს მყოფი ტაქსონი; LC = ნაკლებად საგანგაშო ტაქსონი; ჰაბიტატები: 1 - J4.2 - საგზაო ქსელები; 2 - J1.2 - სოფლები და ურბანული პერიფერიების დასახლებები; 3 - I - რეგულარულად ან ახლახან დამუშავებული სასოფლო-სამეურნეო მიწები, ბაღები და საკარმიდამო ნაკვეთები; 4 - C2.2 - მუდმივი, მიქცევა-მოქცევისგან დამოუკიდებელი, სწრაფი, ტურბულენტური დინებები; 5 - G1.1 - ჭალისა და სანაპირო ტყეები, სადაც დომინირებს მურყანი, არყი, ვერხვი ან ტირიფი; 6 - C3.55 - მცენარეებით მეჩხერად დასახლებული მდინარის ხრეშიანი ნაპირები; 7 - G1.A3 - რცხილნარი ტყეები; 8 - E5.2 - თერმოფილური ტყის ახოები; 9 - G3.F - ხელოვნურად გაშენებული წიწვოვანი ხემცენარეების ნარგავები; 10 - C2.1 - წყაროები, ნაკადულები და გეიზერები ღამურები-ხელფრთიანები (Microchiroptera ) ღამურები ერთადერთი მფრინავი ძუძუმწოვრები არიან. დაახლოებით 50 მილიონ წელს ითვლის მათი არსებობა და ევოლუციური თვალსაზრისითა უმნიშვნელოვანეს ცოცხალ ორგანიზმებს განეკუთვნებიან. ახასიათებთ ჯგუფური ცხოვრების წესი, ასევე შეუძლიათ ხელფრთიანების სხვა სახეობებთან ერთად თანაარსებობა. ესაჭიროებათ განსხვავებული ტიპის თავშესაფრები: - ტრანზიტული თავშესაფარი; - გამოსაზამთრებელი თავშესაფარი; - შესაწყვილებელი თავშესაფარი; - სანაშენე თავშესაფარი; - ზაფხულის თავშესაფარი; ახასიათებთ ზამთრის ძილი. გამოსაზამთრებელი თავშესაფარი ძირითადად მღვიმეები, კლდოვანი ნაპრალები, ძველი ნაგებობებია, სადაც ტემპერატურა 6-12 გრადუსამდეა. 5 გრადუსზე ქვევით ღამურათა უმრავლესობა იღუპება. აქტიურ პერიოდში ღამურები მღვიმეებს, კლდოვან ნაპრალებს, შენობანაგებობებს და ხის ფუღუროებს აფარებენ თავს. ძირითადად იკვებებიან მწერებით. ერთი ღამურა ღამის განმავლობაში რამდენიმე ათას მწერს ანადგურებს. GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping P a g e | 69 ხელფრთიანების ყველა სახეობა, რომლებიც საქართველოში გვხვდება, შეტანილია ბონის კონვენციის დანართ II-ში და დაცულია EUROBATS-ის შეთანხმებით. ამ შეთანხმების თანახმად საქართველო ვალდებულია დაიცვას პროექტის არეალში და მის მახლობლად დაფიქსირებული ყველა სახეობა. საპროექტო ტერიტორიაზე ღამურების თავშესაფრად ხელსაყრელი კლდოვანი მასივები გვხვდება, რომლებიც შესაძლოა გამოიყენონ საბინადროდ ან დროებით თავშესაფრად. ლიტერატურულ წყაროებზე დაყრდნობით და საველე კვლევის მიხედვით საკვლევ დერეფანში და მის მიმდებარე ტერიტორიებზე ხელფრთიანთა 16 სახეობაა გავრცელებული. საპროექტო რეგიონის ფარგლებში, საერთაშორისო ხელშეკრულებებით დაცული სახეობებიდან აღსანიშნავია: დიდი ცხვირნალა (Rhinolophus ferrumequinum), მცირე ცხვირნალა (Rhinolophus hipposideros), წვეტყურა მღამიობი Myotis blythii IUCN-ის სტატუსით[Global-LC, Europe-NT] და გიგანტური მეღამურა (Nyctalus lasiopterus) IUCN-ის სტატუსით[VU]. საპროექტო ზონაში პოტენციურად არსებული სახეობების უმეტესობა გამოსაზამთრებლად ძირითადად მღვიმეებს, კლდის ნაპრალებს, ძველ ნაგებობებს იყენებს, სადაც ტემპერატურა 6-12 გრადუსამდეა. {5 გრადუსზე ქვევით ღამურათა უმრავლესობა იღუპება]. აქტიურ პერიოდში მღვიმეების, კლდოვანი ნაპრალების, შენობა-ნაგებობების გარდა ხის ფუღუროებს აფარებენ თავს. საველე კვლევისას ხეობაში დაფიქსირდა ღამურებისთვის ხელსაყრელი ტყის მასივები, თუმცა უშუალოდ ზემოქმედების დერეფანში გადაბერებული ხეები არ ხვდება, რომლებიც ხელფრთიანთა ზოგიერთმა სახეობამ შესაძლოა გამოიყენოს დროებით თავშესაფრად. სურათი 25. ღამურებისვის ხელსაყრელი ტყიანი მასივები საველე კვლევისას, განხორციელდა ღამურებზე დაკვირვება, კერძოდ: ყოფილი სოფ.ბიბილიანის ტერიტორიაზე (GPS- E 473823 N 4685757) ღამურების დეტექტორით დაფიქსირება/მოსმენა თუ რომელი სახეობები გვხვდებიან ხეობაში და რა იყო მათი აქტივობა. კვლევისას გამოვიყენეთ: ღამურების დეტექტორი Anabat Walkabout Bat Detector (Version 1.3), აქტივობა იყო საკმაოდ დაბალი (მაგ: 30 წუთის მანძილზე საშუალოდ 2-3 ჩაფრენა), რაც სავარაუდოდ იყო გამოწვეული დაბალი ტემპერატურით (9-10 °C) და ქარის არსებობით. კვლევა დაიწყო მზის ჩასვლამდე 30 წთ-ით ადრე და გაგრძელდა 3-4 საათის განმავლობაში. ჩატარებული კვლევისას საპროექტო ზონაში პოტენციურად არსებული სახეობებიდან (იხ. ქვემოთ მოცემული ცხრილი) დაფიქსირდა მეღამურების Nyctalus-ის გვარის წარმომადგენლები. (მაგალითისთვის იხილეთ ღამურების დეტექტორის ჩანაწერი) GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping P a g e | 70 Nyctalus sp. სურათი 26. ღამურების დეტექტორით - Anabat Walkabout Bat Detector (Version 1.3) დაფიქსირებული სიგნალები ცხრილი 51. საკვლევ და მის მიმდებარე ტერიტორიებზე გავრცელებული ხელფრთიანთა სახეობები. # ლათინური დასახელება ქართული დასახელება 1 Rhinolophus hipposideros R. ferrumequinum Myotis blythii დიდი ცხვირნალა დაცულობის სტატუსი IUCN RL G LC - მცირე ცხვირნალა LC - ევროპული წვეტყურა მღამიობი ულვაშა მღამიობი LC - LC - ნატერერის (ტყის) მღამიობი LC - ჯუჯა ღამორი LC - პაწია ღამორი LC - ნათუზისეული ღამორი LC - სავის ღამორი LC - წითური მეღამურა LC Nyctalus leisleri მცირე მეღამურა Nyctalus lasiopterus 2 3 4 5 6 7 8 9 1 0 1 1 1 2 1 3 1 4 1 5 ჰაბიტატი, რომელშიც შესაძლებელია სახეობის მოხვედრა დაფიქსირდა 1 არ დაფიქსირდა X 1-10 1-10 1-10 x x - 1-10 1-10 1-10 1-10 1-10 1-10 1-10 1? LC - 1-10 1? გიგანტური მეღამურა VU - 1-10 1? Vespertilio murinus ჩვეულებრივი ღამურა LC - 1-10 x Eptesicus serotinus ჩვეულებრივი მეგვიანე LC - 1-10 x Eptesicus nilssonii ჩრდილოური მეგვიანე LC - 1-10 x Myotis mystacinus Myotis nattereri Pipistrellus pipistrellus Pipistrellus pygmaeus Pipistrellus nathusii Hypsugo savii Nyctalus noctula GAMMA CONSULTING x x x x x x x Khando-Pasanauri_Scoping P a g e | 71 1 Plecotus auratus რუხი ყურა LC x 1-10 6 წითელი შრიფტით აღნიშნულია კვლევისას დაფიქსირებული სახეობები. IUCN – ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირი; RLG - საქართველოს წითელი ნუსხა. IUCN - კატეგორიები: VU – მოწყვლადი; LC – საჭიროებს ზრუნვას; ჰაბიტატები: 1 - J4.2 - საგზაო ქსელები; 2 - J1.2 - სოფლები და ურბანული პერიფერიების დასახლებები; 3 - I - რეგულარულად ან ახლახან დამუშავებული სასოფლო-სამეურნეო მიწები, ბაღები და საკარმიდამო ნაკვეთები; 4 - C2.2 - მუდმივი, მიქცევა-მოქცევისგან დამოუკიდებელი, სწრაფი, ტურბულენტური დინებები; 5 - G1.1 - ჭალისა და სანაპირო ტყეები, სადაც დომინირებს მურყანი, არყი, ვერხვი ან ტირიფი; 6 - C3.55 - მცენარეებით მეჩხერად დასახლებული მდინარის ხრეშიანი ნაპირები; 7 - G1.A3 - რცხილნარი ტყეები; 8 - E5.2 - თერმოფილური ტყის ახოები; 9 - G3.F - ხელოვნურად გაშენებული წიწვოვანი ხემცენარეების ნარგავები; 10 - C2.1 - წყაროები, ნაკადულები და გეიზერები. 7.9.1.1.2. ფრინველები (Aves) საპროექტო ტერიტორიის ზოგადი მიმოხილვა საქართველოში გავრცელებული 403 სახეობის ფრინველიდან საპროექტო ტერიტორიაზე ფრინველთა დაახლოებით 180-მდე სახეობაა გამოვლენილი. აქედან 25-მდე სახეობა საველე კვლევის დროსაც დაფიქსირდა. დაფიქსირებულ ფრინველთა უმრავლესობა ბუჩქნართან, კლდეებთან, ველებთან და წყალთან დაკავშირებული სახეობებია. ეს ითქმის როგორც მობინადრე, ისე მობუდარი ფრინველების მიმართ. გამოვლენილი 127 სახეობიდან ყოფნის ხასიათის მიხედვით, საკვლევი უბნის მიდამოების ფრინველები შემდეგნაირად ნაწილდებიან: აქ მობუდარი სახეობებიდან 46 მთელი წლის განმავლობაში გვხვდება, ხოლო 32 სახეობა მიგრანტია. გაზაფხულის და შემოდგომის სეზონური მიგრაციისას 170-მდე სახეობა გვხვდება (რეგულარულად ან არარეგულარულად); მათგან სულ მცირე 60 სახეობა საკვლევ ტერიტორიაზე გამრავლების პერიოდშიც გვხვდება, 77 სახეობა მხოლოდ გადაფრენის დროს გვხვდება, ხოლო დანარჩენები ზამთარშიც შეიძლება დაფიქსირდეს. საქართველოს წითელი ნუსხა დაცული სახეობებიდან საპროექტო ტერიტორიაზე ფრინველთა 18 სახეობა გვხვდება, რომელთა შორის 4 საფრთხეში მყოფი (EN) სახეობაა, ხოლო 14 - მოწყვლადი (VU). საველე კვლევის პერიოდში დაცული სახეობებიდან არცერთი არ დაფიქსირებულა. ფრინველთა სამიგრაციო მარშრუტები პროექტის არეალში საქართველოს ტერიტორიაზე გადის ევროპა-აფრიკის და ევროპა-აზიის ფრინველთა სამიგრაციო მარშრუტები, რომლებიც მნიშვნელოვანია მრავალი გადამფრენი სახეობისთვის: ისინი ამ მარშრუტებით გადაადგილდებიან ბუდობის ადგილებიდან გამოსაზამთრებელ ტერიტორიებზე. ფრინველთა მიგრაცია საქართველოს ტერიტორიაზე მთელი წლის განმავლობაში მიმდინარეობს. თუმცა, მკვეთრად გამოკვეთილია ორი სამიგრაციო პერიოდი - გაზაფხულის და შემოდგომის გადაფრენები. გადამფრენი ფრინველების საიმიგრაციო მარშრუტები საქართველოს ტერიტორიაზე ბუნებრივ „მიმმართველ“ ხაზებს მიუყვება, როგორიცაა შავი ზღვის სანაპირო, დიდი მდინარეების (რიონი, მტკვარი და მათი შენაკადები) ხეობები, მთათა სისტემები, კერძოდ კი დიდი კავკასიონი და მისი განშტოებები; საქართველო მნიშვნელოვანი გამოსაზამთრებელი ტერიტორიაა წყლის და ჭაობის ფრინველებისთვის, როგორიცაა ბეღურისებრი და მტაცებელი ფრინველები. ამათგან, მტაცებლები და ბეღურისებრი ფრინველები ამ ტერიტორიას შესასვენებელად და გამოსაზამთრებლად იყენებენ. გაზაფხულის გადაფრენის ძირითადი მიმართულებაა სამხრეთიდან ჩრდილოეთისკენ. ფრინველები მდინარეთა ხეობებს და შავი ზღვის სანაპიროს მიუყვებიან. გაზაფხულის მიგრაციისას საქართველოში GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping P a g e | 72 შესამჩნევია ოთხი ტალღის გამოყოფა: მარტის დასაწყისიდან მის შუამდე, მარტის მეორე ნახევარი, აპრილის პირველიდან მესამე კვირამდე, აპრილის ბოლოდან მაისის მეორე კვირამდე. შემოდგომის გადაფრენა უფრო გრძელია და აქტიურია, ვიდრე გაზაფხულის. შემოდგომის პირველი გადამფრენები აგვისტოს დასაწყისში ჩნდებიან, ხოლო ამ სეზონის გადაფრენა ნოემბრის ბოლოს მთავრდება. შემოდგომის მიგრაციისას შეიძლება სამი ტალღა გამოიყოს- სექტემბრის დასაწყისი, სექტემბრის მეორე კვირიდან ოქტომბრის პირველ კვირამდე და ოქტომბრის ბოლო. ყველაზე მრავალრიცხოვანი გუნდებია ბეღურასებრების (Passeriformes), ჭაობის ფრინველების (Charadriformes), მტაცებლების (Falconiformes), ბატისნაირების (Anseriformes) და მტრედისნაირების (Columbiformes). საქართველოში ფრინველთა ერთ-ერთ სამიგრაციო მარშრუტს ჯვრის უღელტეხილი წარმოადგენს, რომელიც გამოიყენება მრავალი მტაცებელი ფრინველის, წყლის ფრინველის და ბეღურასნაირების მიერ, თუმცა საპროექტო დერეფანზე არ გადის ფრინველთა არცერთი სამიგრაციო მარშრუტი. საპროექტო ტერიტორია არ ხვდება სპეციალური დაცვის ტერიტორიები - SPA (Special protection areas) რომელთა ფუნქციასაც წარმოადგენს საქართველოში მობუდარი ფრინველთა პოპულაციების დაცვა და მონიტორინგი. საპროექტო დერეფანი, ასევე არ ხვდება ფრინველთათვის მნიშვნელოვან ტერიტორიები (Important bird areas – IBA) ფარგლებში (იხ. ქვეთავი 7.10). ორნითოლოგიური საველე კვლევის შედეგეგბი საველე კვლევისას საპროექტო ტერიტორიაზე ფრინველთა 25-მდე სახეობა დაფიქსირდა. დაფიქსირებულ ფრინველთა უმრავლესობა ბუჩქნართან, კლდეებთან, ველებთან და წყალთან დაკავშირებული სახეობებია. ეს ითქმის როგორც მობინადრე, ისე მობუდარი ფრინველების მიმართ. კვლევისას ძირითადად გვხვდებოდა მცირე და საშუალო ზომის ბეღურასნაირები, როგორებიცაა: სკვინჩა, ჩვეულებრივი ჭივჭავი, თეთრი ბოლოქანქარა, რუხი ბოლოქანქარა, ჩვეულებრივი ღაჟო, სახლის ბეღურა, რუხი ყვავი, ყორანი, ჩხიკვი, შაშვი და სხვა. ქვემოთ მოცემულია ფრინველთა ფოტომასალა, რომელიც გადავიღეთ საკვლევ ტერიტორიაზე ყოფნის დროს. სურათების განმარტებაში მოცემულია სახეობის ქართული და ლათინური სახელწოდება. GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping P a g e | 73 რუხი მემატლია Muscicapa striata სკვინჩა Fringilla coelebs სახლის ბეღურა Passer domesticus შავი შაშვი Turdus merula ჩვეულებრივი მექვიშია Actitis hypoleucos ჩვეულებრივი ღაჟო Lanius collurio ჩხიკვი Garrulus glandarius ყორანი Corvus corax ჩვ. კაკაჩა Buteo buteo სურათი 27. საველე კვლევისას დაფიქსირებული ფრინველთა ზოგიერთი სახეობა GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping P a g e | 74 ცხრილი 52. საკვლევ ტერიტორიაზე დაფიქისირებული და ლიტერატურულად ცნობილი ფრინველთა სახეობები N ქართული დასახელება სამეცნიერო დასახელება გადაფრენის სეზონურობა IUCN RLG ჰაბიტატი, რომელშიც შესაძლებელია სახეობის მოხვედრა დაფიქსირდა (ჰაბიტატის ტიპები - 1-10) არ დაფიქსირდა X 1. 2. მიმინო ქორცქვიტა (ან შავთვალა მიმინო, ლევანმიმინო) ჩვეულებრივი შავარდენი წითელფეხა შავარდენი წითელთავა შავარდენი ძერა ქორი ჩვეულებრივი კაკაჩა ველის (ან გრძელფეხა) კაკაჩა კრაზანაჭამია (ან ირაო) შაკი თეთრკუდა ფსოვი (ან თეთრკუდა არწივი) ჩია არწივი მთის არწივი მცირე მყივანი არწივი დიდი მყივანი არწივი ველის არწივი ბექობის (ან თეთრმხრება) არწივი ბატკანძერი ფასკუნჯი სვავი ორბი ალალი ჩვეულებრივი კირკიტა გარეული მტრედი გულიო (ან გვიძინი) ქედანი Accipiter nisus Accipiter brevipes YR-R BB,M LC LC VU 1-10 1-10 x x Falco peregrinus Falco vespertinus Falco biarmicus Milvus migrans Accipiter gentilis Buteo buteo Buteo rufinus Pernis apivorus YR-R, M BB,M YR-R, M M M YR-R, M YR-R, M BB,M M YR-R LC NT LC LC LC LC LC LC LC LC EN VU VU - 1-10 1-10 1-10 1-10 1-10 1-10 1-10 1-10 1-10 1-10 x x x x x 1-10 x x M YR-R BB,M WV, M M BB, M YR-R BB,M YR-V YR-V M M YR-V M M LC LC LC VU EN VU NT EN NT LC LC LC LC LC LC VU 1-10 1-10 1-10 1-10 1-10 1-10 1-10 1-10 1-10 1-10 1-10 1-10 1-10 1-10 1-10 x x x x x x x x x x x x 2 x x 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11. 12. 13. 14. 15. 16. 17. 18. 19. 20. 21. 22. 23. 24. 25. 26. 27. Pandion haliaetus Haliaeetus albicilla Hieraaetus pennatus Aquila chrysaetos Clanga pomarina Clanga clanga Aquila nipalensis Aquila heliaca Gypaetus barbatus Neophron percnopterus Aegypius monachus Gyps fulvus Falco columbarius Falco tinnunculus Columba livia Columba oenas Columba palumbus GAMMA CONSULTING EN VU VU VU VU EN VU - x Khando-Pasanauri_Scoping 28. 29. 30. 31. 32. 33. 34. 35. 36. 37. 38. 39. 40. 41. 42. 43. 44. 45. 46. 47. 48. 49. 50. 51. 52. 53. 54. 55. 56. 57. 58. 59. 60. 61. 62. გუგული წყრომი ყურებიანი ბუ (ან ოლოლი) ჭაობის ბუ ტყის ბუ ჭოტი ოფოფი მწყერი კაჭკაჭი წითელნისკარტა მაღრანი ყვითელნისკარტა მაღრანი დიდი კოჭობა რუხი წერო თეთრი ყარყატი, ლაკლაკი შავი ყარყატი მცირე ყარაულა ქათამურა წყლის ქათამურა ალკუნი ღალღა მთის ჭივჭავი (მთის ყარანა) კავკასიური როჭო კავკასიური შურთხი ჩვეულებრივი მექვიშია მცირე წინტალა გარეული იხვი სტვენია იხვი (ან ჭიკვარა) ჭახჭახა იხვი (ან იხვინჯა) ნამგალა დიდი ჭრელი კოდალა საშუალო ჭრელი კოდალა თეთრზურგა კოდალა მცირე ჭრელი კოდალა შავი კოდალა მაქცია P a g e | 75 Cuculus canorus Otus scops Asio otus Asio flammeus Strix aluco Athene noctua Upupa epops Coturnix coturnix Pica pica Pyrrhocorax pyrrhocorax Pyrrhocorax graculus Carpodacus rubicilla Grus grus Ciconia ciconia Ciconia nigra Ixobrychus minutus Porzana porzana Gallinula chloropus Alcedo atthis Crex crex Phylloscopus sindianus Tetrao mlokosiewiczi Tetraogallus caucasicus Actitis hypoleucos Charadrius dubius Anas platyrhynchos Anas crecca Spatula querquedula Apus apus Dendrocopos major Leiopicus medius Dendrocopos leucotos Dryobates minor Dryocopus martius Jynx torquilla BB BB BB;M M M YR-R M BB YR-R YR-R YR-R YR-R BB, M YR-R M BB, M YR-R, M YR-R, M YR-R, M BB BB, M YR-R YR-R BB YR-R, M M M M BB YR-R YR-R YR-R YR-R YR-R BB GAMMA CONSULTING LC LC LC LC LC LC LC LC LC LC LC LC LC LC LC LC LC LC LC LC LC NT LC LC LC LC LC LC LC LC LC LC LC LC LC - VU EN VU VU VU - - 1-10 1-10 1-10 1-10 1-10 1-10 1-10 1-10 1-10 1-10 1-10 1-10 1-10 1-10 1-10 1-10 1-10 1-10 1-10 1-10 1-10 1-10 1-10 1-10 1-10 1-10 1-10 1-10 1-10 1-10 1-10 1-10 1-10 1-10 1-10 x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x 4 x x x x 1-10 x x x x x Khando-Pasanauri_Scoping 63. 64. 65. 66. 67. 68. 69. 70. 71. 72. 73. 74. 75. 76. 77. 78. 79. 80. 81. 82. 83. 84. 85. 86. 87. 88. 89. 90. 91. 92. 93. 94. 95. 96. 97. მინდვრის ტოროლა ქოჩორა ტოროლა ტყის ტოროლა სოფლის მერცხალი ქალაქის მერცხალი კლდის მერცხალი თეთრი ბოლოქანქარა რუხი ბოლოქანქარა ყვითელი ბოლოქანქარა შავშუბლა ღაჟო ჩვეულებრივი ღაჟო მიმინოსებრი ასპუჭაკა შავთავა ასპუჭაკა დიდი თეთრყელა ასპუჭაკა ჩვეულებრივი ბოლოცეცხლა შავი ბოლოცეცხლა წითელმუცელა ბოლოცეცხლა გულწითელა ჩვეულებრივი ბულბული აღმოსავლური ბულბული შაშვი წრიპა შაშვი (მგალობელი შაშვი) რუხთავა შაშვი ჩხართვი თოხიტარა დიდი წივწივა მოლურჯო წივწივა მცირე წივწივა ჩვეულებრივი მგლინავა ჭინჭრაქა მურა ბუტბუტა (მურა მქირდავი) წყლის შაშვი მეფეტვია კლდის გრატა ჩრდილოეთის სკვინჩა P a g e | 76 Alauda arvensis Galerida cristata Lullula arborea Hirundo rustica Delichon urbicum Hirundo rupestris Motacilla alba Motacilla cinerea Motacilla flava Lanius minor Lanius collurio Sylvia nisoria Sylvia atricapilla Sylvia communis Phoenicurus phoenicurus Phoenicurus ochruros Phoenicurus erythrogastrus Erithacus rubecula Luscinia megarhynchos Luscinia luscinia Turdus merula Turdus philomelos Turdus pilaris Turdus viscivorus Aegithalos caudatus Parus major Parus caeruleus Parus ater Certhia familiaris Troglodytes troglodytes Hippolais caligata Cinclus cinclus Emberiza calandra Emberiza cia Fringilla montifringilla M M M BB,M YR-V BB YR-R M M M BB,M BB BB BB,M BB,M BB YR-R YR-R BB BB,M YR-R M WV,M M YR-R YR-R YR-R YR-R M YR-R M YR-R BB YR-R WV GAMMA CONSULTING LC LC LC LC LC LC LC LC LC LC LC LC LC LC LC LC LC LC LC LC LC LC LC LC LC LC LC LC LC LC LC LC LC LC LC VU - 1-10 1-10 1-10 1-10 1-10 1-10 1-10 1-10 1-10 1-10 1-10 1-10 1-10 1-10 1-10 1-10 1-10 1-10 1-10 1-10 1-10 1-10 1-10 1-10 1-10 1-10 1-10 1-10 1-10 1-10 1-10 1-10 1-10 1-10 1-10 x x x 1-10 x x 1-10 1-10 x x 1-10 x x x x x x x x x 1-10 x x x 5,7 5,7 7 x x x x x 2,3 8 x Khando-Pasanauri_Scoping P a g e | 77 98. სკვინჩა Fringilla coelebs YR-R LC 1-10 99. ჩიტბატონა Carduelis carduelis YR-R LC 1-10 100. წითელშუბლა მთიულა Serinus pusillus YR-R LC 1-10 101. მეთოვლია Montifringilla nivalis YR-R LC 1-10 102. შავთავა ოვსადი Saxicola torquatus BB LC 1-10 103. მწვანულა Carduelis chloris YR-R LC 1-10 104. მინდვრის ბეღურა Passer montanus M LC 1-10 105. სახლის ბეღურა Passer domesticus YR-R LC 1-10 106. ჩვეულებრივი კოჭობა Carpodacus erythrinus BB LC 1-10 107. მოლაღური Oriolus oriolus M LC 1-10 108. ჩხიკვი Garrulus glandarius YR-R LC 1-10 109. ყორანი Corvus corax YR-V LC 1-10 110. რუხი ყვავი Corvus corone YR-R LC 1-10 111. გაზაფხულა ჭივჭავი Phylloscopus trochilus BB LC 1-10 112. ჩვეულებრივი ჭივჭავი Phylloscopus collybita BB LC 1-10 113. მომწვანო ჭივჭავი (მომწვანო ყარანა) Phylloscopus trochiloides BB LC 1-10 114. ტყის ჭვინტაკა Prunella modularis BB LC 1-10 115. თეთრწარბა (ანუ მდელოს) ოვსადი Saxicola rubetra BB LC 1-10 116. რუხი მემატლია Muscicapa striata BB, M LC 1-10 117. ჩვეულებრივი მეღორღია Oenanthe oenanthe BB, M LC 1-10 118. ბუქნია-მეღორღია Oenanthe isabellina M LC 1-10 119. შავყურა მეღორღია Oenanthe hispanica M LC 1-10 120. ტყის მწყერჩიტა Anthus trivialis BB LC 1-10 121. წითელგულა მწყერჩიტა Anthus cervinus M LC 1-10 122. მთის მწყერჩიტა Anthus spinoletta YR-R LC 1-10 123. მდელოს მწყერჩიტა Anthus pratensis BB NT 1-10 124. კლდის ბეღურა Petronia petronia BB, M LC 1-10 125. თეთრგულა შაშვი Turdus torquatus YR-R LC 1-10 126. თეთრწარბა (ანუ ფრთაჟღალი) შაშვი Turdus iliacus M NT 1-10 127. კლდის ჭრელი შაშვი Monticola saxatilis BB LC 1-10 წითელი შრიფტით აღნიშნულია კვლევისას დაფიქსირებული სახეობები IUCN – ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირი; RLG - საქართველოს წითელი ნუსხა IUCN - კატეგორიები: EN – საფრთხეში მყოფი; VU – მოწყვლადი; NT – საფრთხესთან ახლოს მყოფი; LC –საჭიროებს ზრუნვას. სახეობების სეზონური ცხოვრების პერიოდი მოცემულ ტერიტორიაზე: GAMMA CONSULTING 1-10 x x x x x x 1-10 1-10 x x 1-10 1-10 x 5,7,8 x x x 2 x x x x x x x x x x x Khando-Pasanauri_Scoping P a g e | 78 YR-R = მთელი წლის განმავლობაში საქართველოშია აქ ბუდობს და მრავლება; YR-V = ამ ტერიტორიების ვიზიტორია; არ მრავლდება, მაგრამ მთელი წლის განმავლობაში აქ არის; BB = ტერიტორიაზე შემოდის მხოლოდ გასამრავლებლად; M = მიგრანტი; მიგრაციის დროს (შემოდგომაზე და გაზაფხულზე) შეიძლება მოხვდეს ამ ტერიტორიაზე ჰაბიტატები: 1 - J4.2 - საგზაო ქსელები; 2 - J1.2 - სოფლები და ურბანული პერიფერიების დასახლებები; 3 - I - რეგულარულად ან ახლახან დამუშავებული სასოფლო-სამეურნეო მიწები, ბაღები და საკარმიდამო ნაკვეთები; 4 - C2.2 - მუდმივი, მიქცევა-მოქცევისგან დამოუკიდებელი, სწრაფი, ტურბულენტური დინებები; 5 - G1.1 - ჭალისა და სანაპირო ტყეები, სადაც დომინირებს მურყანი, არყი, ვერხვი ან ტირიფი; 6 - C3.55 - მცენარეებით მეჩხერად დასახლებული მდინარის ხრეშიანი ნაპირები; 7 - G1.A3 - რცხილნარი ტყეები; 8 - E5.2 - თერმოფილური ტყის ახოები; 9 - G3.F - ხელოვნურად გაშენებული წიწვოვანი ხემცენარეების ნარგავები; 10 - C2.1 - წყაროები, ნაკადულები და გეიზერები. GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping P a g e | 79 7.9.1.1.3. ქვეწარმავლები (კლასი: Reptilia) საკვლევი ზონა არ გამოირჩევა ქვეწარმავლების მრავალფეროვნებით და ენდემიზმის დონით. საქართველოს წითელ ნუსხაში შეტანილი ქვეწარმავლების სახეობებიდან აქ მხოლოდ დინიკის გველგესლა (Vipera dinniki) გვხვდება, რომელიც დაცულია ბერნის კონვენციით, IUCN (IUCN Red List of Threatened Species)-ის მიხედვით მინიჭებული აქვს „მოწყვლადის“ VU- სტატუსი. საველე კვლევებისას ვერ მოხერხდა დინიკის გველგესლას დაფიქსირება. გასათვალისწინებელი ფაქტია, რომ მისი ბუნებაში ნახვა რთულია, იგი ერიდება ისეთ ადგილებს, სადაც თუნდაც მცირედი ანთროპოგენული ზემოქმედებაა. საკვლევ ზონაში ასევე გავრცელებული სახეობებია: ჩვეულებრივი ანკარა (Natrix natrix), სპილენძა (Coronela austriaca), წყლის ანკარა (Natrix tessellata), ბოხმეჭა (Anguis colchica), ქართული ხვლიკი (Darevskia rudis), ართვინული ხვლიკი (Darevskia derjugini), ზოლიანი ხვლიკი (Lacerta strigata), საშუალო ხვლიკი (Lacerta media), კავკასიური ხვლიკი (Darevskia caucasica). . შესწავლილი დერეფნის უშუალო ზემოქმედების საზღვრებში ქვეწარმავლებისთვის მნიშვნელოვანი, სენსიტიური უბნები არ აღმოჩენილა. ცხრილი 53. საკვლევი ტერიტორიის მიმდებარედ ლიტერატურულად ცნობილი და საველე კვლევის დროს # ქართული დასახელება დაფიქსირებული სახეობები. ლათინური IUCN RLG ჰაბიტატი, რომელშიც დასახლება შესაძლებელია სახეობის მოხვედრა დაფიქსირდა (ჰაბიტატის ტიპები -1-10) არ დაფიქსირდა X x x x x x x x 1 ჩვეულებრივი ანკარა Natrix natrix LC 1- 10 2 სპილენძა Coronela austriaca LC 1-10 3 წყლის ანკარა Natrix tessellata LC 1,2,3,4,5,6,10 4 ბოხმეჭა Anguis colchica LC 1,3,4,5,7,8,9,10 5 ქართული ხვლიკი Darevskia rudis LC 1,5,8,9 NT 6 ართვინული ხვლიკი Darevskia derjugini 1,2,3,5,6,7,8,9 7 ზოლიანი ხვლიკი Lacerta strigata LC 1,2,3,5,6,8,9 IUCN – ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირი; RLG - საქართველოს წითელი ნუსხა IUCN - კატეგორიები: NT – საფრთხესთან ახლოს მყოფი; LC – საჭიროებს ზრუნვას; ჰაბიტატები: 1 - J4.2 - საგზაო ქსელები; 2 - J1.2 - სოფლები და ურბანული პერიფერიების დასახლებები; 3 - I - რეგულარულად ან ახლახან დამუშავებული სასოფლო-სამეურნეო მიწები, ბაღები და საკარმიდამო ნაკვეთები; 4 - C2.2 - მუდმივი, მიქცევა-მოქცევისგან დამოუკიდებელი, სწრაფი, ტურბულენტური დინებები; 5 - G1.1 - ჭალისა და სანაპირო ტყეები, სადაც დომინირებს მურყანი, არყი, ვერხვი ან ტირიფი; 6 - C3.55 - მცენარეებით მეჩხერად დასახლებული მდინარის ხრეშიანი ნაპირები; 7 - G1.A3 - რცხილნარი ტყეები; 8 - E5.2 - თერმოფილური ტყის ახოები; 9 - G3.F - ხელოვნურად გაშენებული წიწვოვანი ხემცენარეების ნარგავები; 10 - C2.1 - წყაროები, ნაკადულები და გეიზერები. 7.9.1.1.4. ამფიბიები (კლასი: Amphibia) ხერხემლიანთა შორის ამფიბიები ყველაზე მცირერიცხოვანი კლასია, რომელიც შეიცავს 3400-მდე სახეობას. ისინი 3 რიგში არიან გაერთიანებულნი: უფეხოები (Apoda), კუდიანები (Caudata ანუ Urodela) და უკუდოები (Anura). საქართველოში ამფიბიების სულ 12 სახეობაა, რომლებიც ბოლო ორ რიგს მიეკუთვნება, ცალკეული სახეობების რიცხვი (მაგ. ბაყაყები, გომბეშოები) საკმაოდ დიდია. GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping P a g e | 80 საკვლევი ტერიტორია არ გამოირჩევა სახეობრივი მრავალფეროვნებით, აქ გავრცელებულია ამფიბიების 6 სახეობა: ტბორის ბაყაყი (Pelophylax ridibundus), მცირეაზიური ბაყაყი (Rana macrocnemis), ჩვეულებრივი ვასაკა (Hyla arborea), მცირეაზიური ტრიტონი (Ommatotriton ophryticus), მწვანე გომბეშო (Bufo viridis) და კავკასიური გომბეშო (Bufo verrucosissimus). საკვლევ ტერიტორიაზე გავრცელებული ამფიბიებიდან კავკასიური გომბეშო (Bufo verrucosissimus) განეკუთვნება რეგიონულ ენდემურ სახეობას, რომელიც მხოლოდ კავკასიაში გვხვდება და მისი ჰაბიტატები ძირითადად საქართველოშია. საველე კვლევისას დაფიქსირდა: მცირეაზიური ბაყაყი (Rana macrocnemis), ტბორის ბაყაყი (Pelophylax ridibundus) და მწვანე გომბეშო (Bufo viridis). (A) -მწვანე გომბეშო Bufo viridis (E 474005 N 4685692) (B) ტბორის ბაყაყი Pelophylax ridibundus (E 474134 N 4685514) სურათი 28. საველე კვლევისას დაფიქსირებული ამფიბიები შესწავლილი მონაკვეთის საზღვრებში ამფიბიებისთვის მნიშვნელოვანი, სენსიტიური უბნები არ გამოვლენილა. ცხრილი 54. საკვლევ ტერიტორიაზე გავრცელებული და დაფიქსირებული სახეობები N ქართული (სამეცნიერო დასახელება) ლათინური დასახლება 1 2 ტბორის ბაყაყი ვასაკა Pelophylax ridibundus Hyla arborea RLG IUCN შესაბამის ჰაბიტატში, მოხვედრილობა - LC LC 1,2,3,4,5,6,10 1,2,3,5,6,8,9 GAMMA CONSULTING დაფიქსირდა (ჰაბიტატის ტიპები - 1-10) არ დაფიქსირდა X 2,6 x Khando-Pasanauri_Scoping P a g e | 81 3 მწვანე გომბეშო Bufotes viridis LC 1,2,3,5,6,8,9,10 4 მცირეაზიური ბაყაყი Rana macrocnemis LC 1,2,3,5,6,8,9 5 კავკასიური გომბეშო Bufo verrucosissimus NT 1,2,3,5,6,8,9 6 მცირეაზიური ტრიტონი Ommatotriton vittatus LC 2,4,5,6,10 წითელი ფერით აღნიშNულია დაფიქსირებული სახეობები. IUCN – ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირი; RLG - საქართველოს წითელი ნუსხა IUCN - კატეგორიები: NT – საფრთხესთან ახლოს მყოფი; LC – საჭიროებს ზრუნვას. 2 x x x ჰაბიტატები: 1 - J4.2 - საგზაო ქსელები; 2 - J1.2 - სოფლები და ურბანული პერიფერიების დასახლებები; 3 - I - რეგულარულად ან ახლახან დამუშავებული სასოფლო-სამეურნეო მიწები, ბაღები და საკარმიდამო ნაკვეთები; 4 - C2.2 - მუდმივი, მიქცევა-მოქცევისგან დამოუკიდებელი, სწრაფი, ტურბულენტური დინებები; 5 - G1.1 - ჭალისა და სანაპირო ტყეები, სადაც დომინირებს მურყანი, არყი, ვერხვი ან ტირიფი; 6 - C3.55 - მცენარეებით მეჩხერად დასახლებული მდინარის ხრეშიანი ნაპირები; 7 - G1.A3 - რცხილნარი ტყეები; 8 - E5.2 - თერმოფილური ტყის ახოები; 9 - G3.F - ხელოვნურად გაშენებული წიწვოვანი ხემცენარეების ნარგავები; 10 - C2.1 - წყაროები, ნაკადულები და გეიზერები. 7.9.1.1.5. უხერხემლოები (Invertebrata) მწერები ლიტერატურულ წყაროებზე დაყრდნობით საპროექტო რეგიონში გავრცელებულია მწერების 500-ზე მეტი სახეობა, მათ შორის ყველაზე მრავალრიცხოვანი და მნიშვნელოვანი რიგებია: ხეშეშფრთიანები (Coleoptera), ნახევრადხეშეშფრთიანები (Hemiptera), ქერცლფრთიანები (Lepidoptera), სიფრიფანაფრთიანები (Hymenoptera), სწორფრთიანები (Orthoptera), მოკლეზედაფრთიანი ხოჭოები (Staphylinidae), ჩოქელები (Mantodea), ნემსიყლაპიები (Odonata) და სხვა. მეჭინჭრია Cicindela monticola ნარშავას ფრთაკუთხა Vanessa cardui ჭიამაია Coccinella septempunctata სურათი 29. საველე კვლევისას დაფიქსირებული მწერები GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping P a g e | 82 ქვემოთ მოცემულია საპროექტო ზონაში გავრცელებული ფეხსახსრიანების, პეპლების, ხოჭოების, ნემსიყლაპიების, კალიების და ა.შ სახეობები: Pentatoma rufipes Pieris brassicae Cupido minimus Polyommatus daphnis Cercopis sanduinolenta Issoria lathonia Tettigonia viridissima Callimorpha dominula Eilema sororcula Pelosia muscerda Spilosoma mendica Tyria jacobaeae Sitotroga cerealella Aplocera praeformata Biston betularia Campaea margaritata Chlorissa cloraria Colostygia viridaria Ectropis bistortata Euphyia picata Eupithecia plumbeolata Eupithecia subfenestrata Gnopharmia colchidaria Idaea biselata Lomaspilis marginata Aedia leucomelas Agrotis ypsilon Autographa jota Caradrina kadenii Dichonia aprilina Macdunnoughia confuse Noctua pronuba Pechipogo strigilata Protoschinia scutosa Spodoptera exigua poria crataegi Euchloe belia Pieris brassicae Nola aerugula Melitaea cinxia Mellicta athalia Pararge maera Vanessa atalanta Allancastria caucasica Parnassius mnemosyne Deilephila porcellus Aeshna cyanea Orthetrum ramburi Libellula depressa Pieris rapae Erynnis tages Polyommatus icarus Vanessa atalanta Pieris ergane Arctia festiva Coscinia striata Parasemia caucasica Phragmatobia fuliginosa Spilosoma menthastri Cossus cossus Alcis repandata Asmate clathrata Cabera pusaria Catarhoe arachne Chloroclystis v-ata Cyclophora porata Ectropis crepuscularia Euphyia unangulata Eupithecia pumilata Eupithecia subfuscata Hydrelia flammeolaria Idaea fuscovenosa Acronicta rumicis Agrotis exclamationis Athetis pallustris Axylia putris Catocala promissa Eilema lurideola Melanchra persicariae Ochropleura plecta Phlogophora meticulosa Rivula sericealis Trichoplusia ni Colias chrysotheme Gonepteryx rhamni Pieris ergane Roeselia albula Melitaea didyma Neptis rivularis Pararge megera Vanessa cardui Iphiclides podalirius Colocasia coryli Hyles livornica Calopteryx virgo Acrida oxycephala GAMMA CONSULTING Pieris napi Cupido argiades Polyommatus baeticus Cercopis intermedia Vanessa cardui Pieris napi Arctia villica Dysauxes punctate Parasemia plantaginis Spilosoma lubricipeda Spilosoma urticae Habrosyne derasa Aplocera plagiata Asthena albulata Calospilos sylvata Charissa glaucinaria Cleorodes lichenaria Dysstroma truncate Ematurga atomaria Eupithecia graciliata Eupithecia selinata Geometra papilionaria Idaea aversata Idaea sylvestraria Aedia funesta Agrotis segetum Autographa gamma Callopistria purpureofasciata Cucullia umbratica Eugnorisma depuncta Noctua orbona Pammene fasciana Polia nebulosa Sideridis turbida Xestia c-nigrum Colias hyale Leptidea sinapis Chloethripa chlorana Furcula bifida Melitaea transcaucasica Nymphalis io Satyrus dryas Colocasia coryli Papilio machaon Acherontia atropos Epinotia subsequana Lestes sponsa Calliptamus italicus Khando-Pasanauri_Scoping Chorthippus Mantis religiosa Lymantria dispar Chrysolina sanguinolenta Bolivaria brachyptera Leptidea sinapis Aspidapion radiolus Protapion apricans Acinopus laevigatus Badister bullatus Carabus puschkini Ocydromus tetrasemus Fallacia elegans Tetropium fuscum Anechura bipunctata P a g e | 83 Morimus verecundus Capnodis cariosa Saga ephippigera Oecanthus pellucens Anthocharis cardamines Omphalapion dispar Bruchus pisorum Amara aenea Brachinus crepitans Chlaenius decipiens Arhopalus ferus Rhagium bifasciatum Smaragdina unipunctata Forficula auricularia Decticus verrucivorus Chrysolina adzharica Polistes gallicus Rhynocoris iracundus Byctiscus betulae Perapion violaceum Buprestis haemorrhoidalis Anchomenus dorsalis Calosoma sycophanta Dyschiriodes substriatus Dorcadion niveisparsum Stenurella bifasciata Trichodes apiaries Eulithis pyraliata და სხვა. ობობები საქართველოს ობებების სახეობრივი შემადგენლობა მეტად მრავალრიცხოვანი და მრავალფეროვანია რაც შეიძლება გამოწვეული იყოს საკვების სიუხვით და ხელსაყრელი მიკროკლიმატური პირობებით. საკვლევ ზონაში არსებული ობობების ოჯახებიდან გვხვდება: Dipluridae, Dysderidae, Sicariidae, Micryphantidae, Linyphiidae, Thomisidae, Theridiidae, Argiopidae, Lycosidae, Clubionidae, Salticidae, Gnaphosidae დისდერას ოჯახიდან გხვდება - Dysdera, Harpoactocratea, Harpactea, და Segistria. სხვა სახეობები: Clubiona frutetorum Steatida bipunctatam Theridium smile Theridium pinastri Pardosa amentatam Pardosa waglerim Araneus cerpegus Araneus marmoreus Misumena vatia Pisaura mirabilis Lycosoides coarctata Oecobius navus Alopecosa schmidti Trochosa ruricola Araneus diadematus Micrommata virescens Diaea dorsata Agelena labyrynthica Pellenes nigrociliatus Asianellus festivus Araniella dispcliata dysdera crocata Phialeus chrysops Thomisus onustus Xysticus bufo Alopecosa accentuara Argiope lobata Menemerus semilimbatus Pardosa hortensis Larinioides cornutus Uloborus walckenaerius Evarcha arcuata Agelena labyrinthica Gnaphosa sp Heliophanus cupreus Linyphiidae sp. Parasteatoda lunata Synema globosum Tetragnatha sp Philodromus sp. Pisaura mirabilis Runcinia grammica Neoscona adianta Mangora acalypha და სხვა. 7.9.1.1.6. იქთიოფაუნა მდ.არაგვის აუზის იქთიოფაუნა დამახასიათებელია. აღმოსავლეთ ამიერკავკასიის მთის მდინარეებისთვის გარდა რეზიდენტული კომპლექსისა, ისტორიულად იქთიოფაუნის ფორმირებაში მონაწილეობას ღებულობდნენ ანადრომული თევზებიც (მაგ. კასპიური ორაგული (Salmo trutta trutta Linnaeus,1758), კასპიური სალამურა (Caspiomyzon wagneri (Kessler, 1870), სპარსული ზუთხი (Acipenser persicus Borodin, 1897), მტკვრის ჯარღალა (Acipenser nudiventris derjavini Borzenko, 1950). მდ.არაგვი წარმოადგენდა კასპიური ორაგულის ერთ-ერთ ძირითად სატოფო ადგილს. არაგვის შესართავამდე აღწევდა კასპიური სალამურა. GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping P a g e | 84 გასული საუკუნის ოციანი წლებში აშენებულმა ზაჰესის კაშხალმა გამორიცხა ანადრომული თევზების გადაადგილება. შეიზღუდა სხვა სახეობების მიგრაციაც. მინგიჩაურის კაშხლის მშენებლობამ (გასული საუკუნის 50-იანი წლები) გაწყვიტა აღმოსავლეთ საქართველოს მდინარეების კავშირი კასპიის ზღვასთან. შეწყდა ზუთხისებრთა მოძრაობა, კასპიიდან სატოფოდ შემომავალი კასპიური ორაგულის (Salmo trutta trutta Linnaeus,1758) და კასპიური სალამურას (Caspiomyzon wagneri (Kessler, 1870) შემოსვლა. ამის შედეგად მდ. არაგვის იქთიოფაუნა განისაზღვრება 22 სახეობით. 1985 წელს, ჟინვალის წყალსაცავის მოწყობით შეიქმნა იზოლირებული ჰიდრო-ეკოსისტემა, რომელიც არაგვის ზემო და შუა წელს, ასევე ქვემო წელის საზღვართან დაგუბებულ ვრცელ (1150 ჰექტარი) სივრცეს - ჟინვალის წყალსაცავს აერთიანებს. ჟინვალ-არაგვის ჰიდრო-ეკოსისტემაში იქთიოფაუნის ნაწილი წყალსაცავთან დაკავშირებულია მუდმივად, ნაწილი წყალსაცავში მხოლოდ პერიოდულად ნასუქობისა და/ან გამოზამთრების მიზნით გვხდება. ლიტერატურულ წყაროების შესაბამისად მდინარე არაგვში ფიქსირდება 13 სახეობის თევზი. სახეობების ჩამონათვალი დაცულობის სტატუსის (წითელი ნუსხა, IUCN) მითითებით მოცემულია ცხრილში. ცხრილი 55. მდინარე არაგვში გავრცელებული სახეობები და დაცულობის სტატუსები # ქართული სახელწოდება სამეცნიერო სახელწოდება 1 2 3 4 5 6 7 8 მტკვრის თაღლითა კავკასიური ქაშაპი ჭანარი * ჩვ.გველანა მტკვრის გოჭალა ნაკადულის კალმახი* მურწა * მტკვრის ტობი * Alburnus filippi (Kessler, 1877) Squalius cephalus (Linnaeus, 1758) Luciobarbus capito (Guldenstadt , 1773) Cobitis taenia (Linnaeus, 1758) Barbatula brandtii (Kessler,1877) Salmo trutta fario (Linnaes, 1758) Luciobarbus mursa (Guldenstadt, 1773) Chondrostoma cyri (Kessler, 1877) 9 10 ჩვ.ქაშაპი შავწარბა * Leuciscus leuciscus (Linneus, 1758) Acanthalburnus microlepsis (Filippi,1863) 11 12 13 მტკვრის ციმორი * მტკვრის წვერა * ხრამული Romanogobio persus (Gunther, 1899) Barbus lacerta (Heckel, 1843) Capoeta capoeta (Guldenstadt, 1773) ინგლისური სახელწოდება Kura bleak Chub, Skelly Bulatmai barbel Spined loach Kura loach River trout Murtsa Kura nase, Kura undermouth Common dace Blackbrow bleak საქართველოს წითელი ნუსხა - Kura gudgeon Kura barbel Khramulya, transcaucasian barb IUCN სტატუსი LC LC VU - LC LC LC LC LC - LC NE - NE LC LC VU შენიშვნა: VU (Vulnerable) - მოწყვლადი ტაქსონი; LC (Least Concern) - ნაკლებად საგანგაშო ტაქსონი; NE (Not Evaluated) - არ არის შეფასებული. *-ენდემური სახეობები აღსანიშნავია, რომ მდინარის კალმახის არსებობა უფრო სავარაუდოა მდინარის ზედა დინებაში, სადაც გარემოს პირობები (მაგ. ტემპერატურა) ამ სახეობისთვის უფრო კომფორტულია. ლიტერატურული წყაროების მიხედვით, ზემოჩამოთვლილი სახეობების სატოფო და კვებითი მიგრაციის პერიოდი, კალმახის გარდა, აპრილიდან-სექტემბრამდე პერიოდს მოიცავს. GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping P a g e | 85 ცხრილი 56. სატოფო და კვებითი მიგრაციის პერიოდების მაჩვენებლები I სახელწოდება ნაკადულის კალმახი Salmo trutta fario მტკვრის თაღლითა კავკასიური ქაშაპი ჭანარი Alburnus filippi ჩვ.გველანა ხრამული Capoeta capoeta ჩვ ქაშაპი შევწარბა IV V VI Luciobarbus capito Cobitis taenia მტკვრის ციმორი მტკვრის წვერა მტკვრის ტობი III Squalius cephalus Barbatula brandtii Luciobarbus mursa Chondrostoma cyri Leuciscus leuciscus Acanthalburnus microlepsis Romanogobio persus Barbus lacerta მტკვრის გოჭალა მურწა II პირობითი აღნიშვნები ქვირითობის პერიოდი აქტიური ქვირითობის პერიოდი სატოფო მიგრაცია დინების აღმა კვებითი მიგრაცია დინების დაღმა ულუფობრივი ქვირითობის პერიოდი GAMMA CONSULTING VII VIII IX X XI XII Khando-Pasanauri_Scoping P a g e | 86 7.10 დაცული ტერიტორიები პროექტის უახლოესი დაცული ტერიტორია არაგვის დაცული ლანდშაფტია. ტერიტორია დაშორებულია საპროექტო დერეფნიდან 3.5კმ-ით. უმოკლესი მანძილი ყაზბეგის ეროვნული პარკამდე 14კმ-ზე მეტია. უახლოესი ზურმუხტის ქსელის საიტი ყაზბეგი (GE0000009) 18 კმ-ში მდებარეობს. SPA9 (სპეციალური დაცული ტერიტორია)-მც ხევი და ფრინველთათვის მნიშვნელოვანი ტერიტორია (IBA)/ბიომრავალფეროვნებისთვის მნიშვნელოვანი ტერიტორია (KBA) ყაზბეგი შესაბამისად 15 და 14კმშია. 3 2 1 SPA9 ხევი KBA ყაზბეგი 1 - არაგვის დაცული ლანდშაფტი; 2 - კოხეთის ეროვნული პარკი; 3 თრუსოს დაცული ლანდშაფტი ზურმუხტის ქსელის საიტი ყაზბეგი (GE0000009) სურათი 30. დაცული ტერიტორიები საპროექტო რეგიონში GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping P a g e | 87 7.11 ბუნებრივი საფრთხეები - გეოდინამიკური ვითარება, სეისმურობა სოფ. ჭართალი – დაბა ფასანაური – სოფ. ზემო ამირის ზონაში ფიქსირდება ღვარცოფული და მეწყრულგრავიტაციული უბნები. ღვარცოფული პროცესები აქტიურია მდ. ჭართლის ხევი, მუგუდას ხევი, დაბა ფასანაურში არსებული მშრალი ხევები, სოფ. ზემო და ქვემო ამირნში არსებული ხევები. მეწყერი ღვარცოფი ქვათაცვენა/კლდეზვავი სიღრმითი და გვერდითი ეროზია დაბალი საშუალო მაღალი სურათი 31. მონაკვეთის ზონირება ბუნებრივი საფრთხეების კატეგორიების მიხედვით 7.11.1 სიღრმული და გვერდითი ეროზია ხანდო-ფასანაურის შემოსავლელი გზის მონაკვეთის ფარგლებში უმთავრეს და ყველაზე მნიშვნელოვან მოვლენას მდინარეთა ნაპირების და უპირველეს ყოვლისა მდ.არაგვის ჭალაში მიმდინარე ეროზიული მოვლენები წარმოადგენს. ჭალების ზოლში ადგილი აქვს როგორც სიღრმულ, ასევე გვერდით ეროზიას, კალაპოტის ნაპირების გასწვრივ. ეს უკანასკნელი განსაკუთრებული ინტენსივობით მიმდინარეობს წყალდიდობების დროს. აღსანიშნავია, რომ ასეთს ადგილი ჰქონდა 2022 წლის ივნისშიც, საველე სამუშაოთა მომდინარეობის პერიოდში. გზის ამ მონაკვეთის დასაწყისიდან ვიდრე გვირაბის სამხრეთ პორტალამდე (და უფრო ზევითაც, ფასანაურის ფარგლებში ადრე აშენებულ ნაპირდამცავ კედლამდე), მიმდინარეობს მდ. არაგვის ორივე ნაპირის ეროზია. მარცხენა ნაპირის გარკვეულ ინტერვალებში აშენებულია ნაპირდამცავი კედლები, ხოლო რაც შეეხება მარჯვენა ნაპირს, რომლის სიახლოვესაც გადის საპროექტო გზა ჭალისზედა I ალუვიურ ტერასაზე პკ15-დან პკ27-მდე (გვირაბის სამხრეთ პორტალამდე), სრულიად დაუცველია გვერდითი ეროზიისაგან და მდინარე თანდათან ანგრევს ნაპირს. გზის მონაკვეთის დასაწყისში (პკ0+00-პკ0+50) მდინარემ მოანგრია და წაიღო აქ ადრე არსებული გზის საკმაოდ ფართე ყრილის ნაწილი, რითიც საფრთხე შეექმნა უშუალოდ გზის სავალი ნაწილის მდგრადობას. გზის პკ8-დან პკ15-მდე არაგვის მარჯვენა ნაპირი გამაგრებულია ბეტონის დამბით. დამბის უმეტესი ნაწილი ამჟამადაც ფუნქციონირებს, თუმცა მისი ნაწილი დაინგრა 2022 წლის ივნისში მომხდარი წყალდიდობების დროს. GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping P a g e | 88 მდ. არაგვის კალაპოტში ზოგან შეინიშნება საკმაოდ აქტიური სიღრმული ეროზიაც. ასეთი მოვლენები აღინიშნება უმეტესად ნაპიდამცავი ბეტონის კედლებთან, სადაც კედლის გასწვრივ მოძრავი წყლის ნაკადი დიდ სიჩქარეს იძენს, აღრმავებს კალაპოტის ფსკერს კედლის საფუძვლამდე და შედეგად კედელი ინგრევა. სიღრმული ერიზიის ეს თავისებურება გათვალისწინებული უნდა იქნას ნაპირდამცავი ნაგებობის კონსტრუქციის შერჩევისას. 7.11.2 ღვარცოფები ხანდო-ფასანაურის შემოსავლელი გზის მონაკვეთზე, ღვარცოფულ მოვლენებს ადგილი აქვს გვერდითა ხევების ადიდების სახით. საპროექტო გზისათვის საშიშროების შემცველია მდ. არაგვის მარჯვენა შენაკადების ხეობებში და უპიველეს ყოვლისა მონაკვეთის დასაწყისსა და ბოლოში არსებული მდინარეების: ხანდოსხევისა და ჩაბარუხისხევის ხეობებში ფორმირებული ღვარცოფები. აღნიშნულთაგან საპროექტო გზისათვის ნაკლებ საშიშროებას წარმოადგენს მდინარე ხანდოსხევი, რამდენადაც ღვარცოფულ ნაკადს აქვს გაშლის საშუალება მის განიერ ჭალასა და გამოტანის კონუზე, რა დროსაც იგი კარგავს ენერგიის უდიდეს ნაწილს. ხანდო-ფასანაურის შემოსავლელი გზის მონაკვეთზე ღვარცოფული თვალსაზრისით ყველაზე საშიშია მდ. ჩაბარუხისხევი. ღვარცოფულ ნაკადს აქ დიდ ენერგიას აძლევს ხეობის ფსკერის სივიწროვე, მისი გრძივი ქანობის დიდი დახრილობა და ფერდობების ძირებში დიდი რაოდენობით ხვინჭა-ღორღოვანი და თიხოვანი დელუვიურ-კოლუვიური ფხვიერი გრუნტების არსებობა. გარდა აღნიშნული ორი დიდი ხევისა, ხეობის მარჯვენა ფერდობზე სათავეს იღებს რამდენიმე მცირე ხევიც, რომელთა ფერდობებზე ხდება მცირე მასშტაბის ღვარცოფული ნაკადების ფორმირება უხვნალექიან პერიოდებში. მათ შიორისაა ხევები გზის მონაკვეთის დასაწყსიდან გვირაბამდე (პკ16+70, პკ25), აგრეთვე გვირაბის ორ ნაწილს შორის შუალედში (პკ43–პკ47), დაბა ფასანაურის მიმდებარე ფერდობზე. ხევების წყალშემკრები აუზი მცირეა და ამდენად ძლიერი ღვარცოფული ნაკადების ფორმირება აქ მოსალოდნელი არ არის, თუმცა იმ შემთხვევაში, თუ ფერდობიდან ჩამოცურებული გრუნტის მასა გადაკეტავს ხევის ვიწრო ფსკერს და დაგუბებული წყლის მასა ერთბაშად გაარღვევს შექმნილ ბუნებრივ ბარიერს, წამოქმნილმა ღვარცოფულმა (ან სელურმა) ნაკადმა შეიძლება დიდი დამანგრეველი ძალაც შეიძინოს. 7.11.3 ქვაცვენები ხანდო-ფასანაურის შემოსავლელი გზის განლაგების ზოლში არ შეინიშნება აქტიური ქვაცვენითი მოვლენები. ქვაცვენები შეიძლება განვითარდეს გვირაბების პორტალებზე, თუ ისინი ღრმად შეიჭრება კლდოვან მასივში და ეს გათვალისწინებული უნდა იქნას. ასეთი მოვლენები შეინიშნება არსებული გზის ისეთ უბნებზე, სადაც გზის ვაკისის შესაქმნელად ღრმადაა შეჭრილი ციცაბო ფერდობები. ასეთი ვერტიკალური ან მასთან მიახლოებული დახრილობის ხელოვნური ფერდოები არსებულ გზაზე ბევრია, თუმცა უნდა აღინიშნოს, რომ ქვაცვენები არც აქაა აქტური. 7.11.4 თოვლის შვავები ხანდო-ფასანაურის შემოსავლელი გზის განლაგების ზოლში და მიმდებარე ფერდობებზე რამდენადმე მნიშვნელოვანი თოვლის შვავები ვითარდება ისეთ ფერდობებზე, სადაც მათი დახრილობა აღემატება 3035 გრადუსს. თოვლის შვავების წარმოქმნის ხელშემწყობ პირობებს წარმოადგენს ფერდობების ტყის ფოთლით დაფარული ზედაპირი და ჩამოცურებული მასების ერთდროული თავმოყრა მცირე ხევებისა და ღარტაფების დიდი დახრილობის ფსკერზე, რომელიც, შემდგომ, ქვემოთ მიექანება. ასეთი პირობები ბევრგანაა შექმნიული ლომისის ქედის აღმოსავლეთ ფერდობზე და მათ შორის საპროექტო გზის განლაგების ზონაშიც. მძლავრი თოვლის შვავები აქ არ წარმოიქმნება. 7.11.5 ფერდობების დახრამვა გზის საპროექტო მონაკვეთში ფერდობებზე ზოგან აღინიშნება დახრამვითი პროცესები, ზედაპირული ჩამონადენი ან ბუნებრივი წყაროების წყლის ნაკადების მიერ, თუმცა ეს ეროზიული მოვლენა არ არის აქტიური არ არის ფართედ გავრცელებული. ასეთი მოვლენების ფართედ გავრცელებას ხელს უშლის GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping P a g e | 89 ერთის მხრივ ტყე-ბუჩქნარისა და ზოგადად მცენარეული საფარის ფართე გავრცელება, ხოლო მეორეს მხრივ კლდოვანი ქანების ზედაპირთან სიახლოვე. დახრამვითი მოვლენები რამე ხელისშემშლელ პირობას არ ქმნის გზის მშენებლობის ან ექსპლუატაციისათვის. 7.11.6 საისმურობა სამშენებლო მოედნის ბალიანობა მოცემულია - პნ01.01-09: სამშენებლო ნორმები და წესები ,,სეისმომედეგი მშენებლობა’’. საპროექტო მონაკვეთი განლაგებულია MSK64 სკალით IX ბალიანი ინტენსივობის ზონაში. ხიდების, გვირაბების და სხვა სატრანსპორტო ნაგებობების გასაანგარიშებლად, IX ბალიანი ინტენსივობის ზონაში, სეისმურობის უგანზომილებო კოეფიციენტი A მიღებულია 0.4-ის ტოლი. აქედან გამომდინარე agR=0.4g მ/წმ2. საპროექტო ზონაში დაფიქსირებული სენსიტიური უბნების - სტაბილიზებული მეწყრები, ღვარცოფი, ქვათაცვენა, დახრამვა, მდინარის ნაპირის ეროზიული წარეცხვა და თოვლის შვავები ადგილმდებარეობა ნაჩვენებია ნახაზზე GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping P a g e | 90 GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping P a g e | 91 სურათი 32. გეოლოგიური მოვლენები GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping P a g e | 92 7.12 ინერტული სამშენებლო მასალების (ხრეშის) კარიერები ხანდო-ფასანაურის შემოვლითი გზის მონაკვეთის განლაგების რაიონში, ინერტული სამშენებლო მასალები უხვად მოიპოვება როგორც სოფ. ფასანაურის ჩრდილოეთით და ჩრდილო-აღმოსავლეთით მდ.მდ. თეთრი და შავი არაგვების ჭალებში, ასევე მისგან სამხრეთით, აღნიშნული მდინარეების შეერთების შემდეგ, მდ.არაგის ფართე ჭალაში, სადაც უხვადაა წარმოდგენილი ალუვიური კენჭნარხრეშოვანი ნალექები. ჭალის ტერასა მდინარის კალაპოტის ვარიაციის ზონას წარმოადგენს, კანჭნარხრეშოვანი მასალა ზედაპირზეა გაშიშვლებული და საჭიროების შემთხვევაში მისი გამოყენება რაიმე ზედა საფარი ფენის მოხსნასთან არ იქნება დაკავშირებული. ალუვიური ნალექების გრავიტაციულ შედგენილობაში ძირითად მასას კანჭნარ-ხრეშოვანი მასალა წარმოადგენს (ფრაქციები 10-200მმ), რომელშიც 10-20%-მდე კაჭარიცაა (200მმ) შერეული და რომლებიც წარმოქმნილია მტკიცე, ზღვიური დანალექი და ვულკანოგენური კლდოვანი ქანების (ქვიშაქვები, ალევროლიტები, კიქვები, ანდეზიტები, ბაზალტები, დაციტები და სხვა ლითოლოგიური სახესხვაობები) ბაზაზე, რომლებითაც ხეობის ფერდობებია აგებული. ხრეშის კარიერის გახსნა ჭალის ტერასებზე აქ ბევრ ადგილზეა შესაძლებელი, საჭირო გარემოსდაცვითი და სხვა პროცედურების დაცვა-შეთანხმების შემდეგ, თუმცა სამშენებლო გზის მონაკვეთის მიმდებარედ, როგორც მის ზედა, ასევე ქვედა მხრიდან, ფუნქციონირებს რამდენიმე კარიერი, მათ შორის: გზის მონაკვეთიდან სამხრეთით (მდ. არაგვის დინების მიხედვით ქვევით):  სოფ. მენესოსთან, 15 კმ-მდე მანძილში;  სოფ. ცივწყაროსთან, 17კმ-მდე მანძილში;  სოფ. ანანურთან (ციხისძირი), 20 კმ-მდე მანძილში. სურათი 33. ბუნებრივი რესურსები (ქვიშა-ხრეში) საპროექტო ზონაში - ფასანაურის სამხრეთით გზის მონაკვეთიდან ჩრდილოეთით (მდ. არაგვის დინების მიხედვით ზევით):  სოფ. ჩადისციხესთან (ხარხეთი), 6 კმ-მდე მანძილში;  სოფ. ქვეშეთთან, 17კმ-მდე მანძილში. GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping P a g e | 93 სურათი 34. ბუნებრივი რესურსები (ქვიშა-ხრეში) საპროექტო ზონაში - ფასანაურის ჩრდილოეთით 7.13 სოციალური გარემო 7.13.1 ზოგადი დახასიათება დუშეთის მუნიციპალიტეტი მცხეთა-მთიანეთის მხარის ყველაზე დიდი ადმინისტრაციული ერთეულია. მუნიციპალიტეტის ფართობი 2,981.5კმ2 შეადგენს. მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე სამი ქალაქი/დაბის ტიპის დასახლება და 288 სოფელია. 2014 წლის საყოველთაო აღწერის მონაცემებით მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 26.7ათასი ადამიანია. 2023 წლის 1 იანვრის მდგომარეობით მოსახლეობის სიმჭიდროვე მუნიციპალიტეტში 9 შეადგენს. ცხრილი 57. მოსახლეობა 2022 წლის 1 იანვრის მდგომარეობით (ათასი კაცი) რეგიონი/ თვითმმართველი ერთეული საქართველო 2016 2017 2018 2019 2020 2021 3,728.6 3,726.4 3,729.6 3,723.5 3,716.9 3,728.6 3,688.6 მცხეთა-მთიანეთი 1,132.0 7.7 1,145.5 7.7 1,158.7 1,171.1 - 1,184.8 - 1,202.7 - 1,201.8 - ქ. მცხეთა* 2022 მუნიციპალიტეტები ახალგორის - - - - - - - დუშეთის 25.9 26.0 26.1 26.2 26.2 26.3 26.1 თიანეთის 9.8 9.9 10.0 10.1 10.2 10.3 10.2 მცხეთის 46.7 46.5 53.9 53.6 53.2 53.0 52.2 ყაზბეგის 3.8 3.8 3.8 3.8 3.8 3.8 3.8 წყარო: საქსტატი დუშეთის მუნიციპალიტეტის ურბანული და სოფლის მოსახლეობის წილი შესაბამისად 36% და 64%. (წყარო: სტატისტიკის სამსახური, 2014 წლის საყოველთაო აღწერის შედეგები). 2014 წლის საყოველთაო აღწერით საპროექტო დერეფანში მოქცეული დასახლებული პუნქტების მოსახლეობის რაოდენობა მოცემულია ცხრილში. შედარებისთვის მოყვანილია 2002 წლის აღწერის შედეგები. GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping P a g e | 94 ცხრილი 58. მოსახლეობის 2002 და 2014 წლების აღწერის შედეგები და ფიზიკური განსახლების ბუფერს გარეთ მდებარე საცხოვრებელი ზონის დაშორება საპროექტო გზის ღერძულა ხაზიდან დასახლებული პუნქტი 2002* 2014* აბანოსხევი საგურამო 471 1600 399 1921 ფიზიკური განსახლების ბუფერს გარეთ მდებარე საცხოვრებელი ზონის დაშორება საპროექტო გზის ღერძულა ხაზიდან, მ 56 60 წყარო:* საქსტატი როგორც ცხრილიდან ჩანს მოსახლეობის შემცირება ფიქსირდება ყველა დასახლებულ პუნქტში, საგურამოს გარდა. 7.13.2 ეთნიკური შემადგენლობა ძირითად მოსახლეობას ეთნიკურად ქართველები შეადგენენ. 7.13.3 გენდერული თანაფარდობა 2014 წლის მოსახლეობის აღწერის შედეგების მიხედვით საქართველოს მოსახლეობის 47.7% მამაკაცები შეადგენენ, ხოლო 52.3% - ქალები. საქალაქო დასახლებებში მცხოვრები მოსახლეობის 46.2% მამაკაცები, ხოლო 53.8% ქალები შეადგენენ. რაც შეეხება სასოფლო დასახლებებს, აქ მამაკაცთა წილმა მთლიან მოსახლეობაში შეადგინა 49.8%, ხოლო ქალების წილმა - 50.2%. დასახლების დონეზე გენდერული სტატისტიკა ზუსტდება. 7.13.4 მოსახლეობის შიდა და გარე მიგრაცია შიდა მიგრაცია. მოსახლეობის 28.5% წარმოადგენს შიდა მიგრანტებს. მათგან 33.6% მამაკაცები, ხოლო 66.4% - ქალები წარმოადგენენ. შიდა მიგრანტთა უმეტესობა ცხოვრობს თბილისში (33.1%). შიდა მიგრაციის მიხედვით მცხეთა-მთიანეთი საქართველოს რეგიონებს შორის მერვე ადგილზეა. ოფიციალური სტატისტიკის მონაცემებით, შიდა მიგრაცია მცხეთა-მთიანეთში 3.3% -ს შეადგენს. გარე მიგრაცია. აღწერის შედეგების მიხედვით ემიგრანტთა რაოდენობამ 2002-2014 პერიოდში შეადგინა 88.5 ათასი კაცი, მათ შორის 45.4% მამაკაცია, ხოლო 54.6% - ქალი. ემიგრანტთა 66.1% საზღვარგარეთ წასვლამდე საქალაქო დასახლებებში ცხოვრობდა, ხოლო 33.9% - სასოფლო დასახლებებში. ემიგრანტთა 2.5%-თვის წინა საცხოვრებელ ადგილს მცხეთა მთიანეთის რეგიონი წარმოადგენდა. შიდა მიგრაციის ანალოგიურად გარე მიგრაციის მაჩვენებლის მიხედვით რეგიონი მერვე ადგილზეა. ემიგრანტთა ყველაზე დიდი ნაწილი ცხოვრობს რუსეთის ფედერაციაში (21.7%), საბერძნეთში (15.9%)და თურქეთში (11.2%). რუსეთის ფედერაციაში, საფრანგეთში, უკრაინაში და აზერბაიჯანში ემიგრირებულთა უმრავლესობას მამაკაცები შეადგენენ, ხოლო საბერძნეთში, თურქეთში, იტალიაში, გერმანიაში, აშშ-ში და ესპანეთში ემიგრანტი ქალები ჭარბობენ. საპროექტო ზონაში მოქცეული დასახლებული პუნქტებისთვის გარე მიგრაციის მონაცემები ამ ეტაპზე არ გაგვაჩნია. 7.13.5 იძულებით გადაადგილებულ პირთა სტატისტიკა 2008 წლის ომის შემდეგ, მცხეთა-მთიანეთის რეგიონში იძულებით გადაადგილებულ პირთა რაოდენობა მნიშვნელოვნად გაიზარდა. 2021 წლის ივლისის მდგომარეობით, რეგიონში 9950 იძულებით გადაადგილებული პირი ცხოვრობს. GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping P a g e | 95 ცხრილი 59. იძულებით გადაადგილებულთა რაოდენობა (2022 წლის ივნისის მდგომარეობით) რეგიონი/მუნიციპალიტეტი მცხეთა-მთიანეთის რეგიონი ახალგორის მუნიციპალიტეტი დუშეთის მუნიციპალიტეტი თიანეთის მუნიციპალიტეტი ქ.მცხეთა მცხეთის მუნიციპალიტეტი ყაზბეგის მუნიციპალიტეტი დევნილი მოსახლეობის რაოდენობა 8,547 329 21 506 8,195 2 ლტოლვილი მოსახლეობის რაოდენობა 3 2 1 - სულ 8,550 331 21 506 8,196 2 სტატისტიკური მონაცემებით, მცხეთის მუნიციპალიტეტებში მცხოვრები იძულებით გადაადგილებულ პირთა შორის 47% ქალი და 53% კაცია. ასაკობრივი ჯგუფის მიხედვით: 11% - 40-49 წლის, 13% - 50-59 წლის; 20 % - 60+წლის; 28% - 0-17 წლამდე და 18-39 წლამდე ასაკის 7.13.6 ეკონომიკა - მრეწველობა და სოფლის მეურნეობა 2022 წლის მონაცემებით (წყარო საქსტატი) დუშეთის მუნიციპალიტეტში რეგისტრირებული ეკონომიკური სუბიექტების რაოდენობა 4,938 შეადგენს, თუმცა მოქმედი მხოლოდ 1527 ერთეულია. ისევე როგორც საქართველოს ყველა სხვა რეგინში ჭარბობს თვითდასაქმებულთა რიცხვი. დუშეთის მუნიციპალიტეტში სოფლის მეურნეობის პერსპექტიული დარგებია მარცვლეულის წარმოება, მებოსტნეობა, მეხილეობა, მეკარტოფილეობა, მეფუტკრეობა, მეთევზეობა და ტყის არამერქნული პროდუქტების მოპოვება. სოფლის მოსახლეობის აბსოლუტური უმრავლესობა ეწევა შრომით საქმიანობას საკუთარ მეურნეობაში. უმეტეს შემთხვევაში პროდუქტი ძირითადად საკუთარი მოხმარებისთვის გამოიყენება. ჭარბი პროდუქტის რეალიზაცია ხდება ადგილობრივ ბაზარზე. რეგიონში იწარმოება ვაშლი, მსხალი, ქლიავი, ჭანჭური, ღოღნაშო, ბალი, ალუბალი, ატამი, ვაშლატამა, ტყემალი, ალუჩა, კაკალი და თხილი. სტატისტიკური მონაცემებით წარმოებული პროდუქტის ძირითადი წილი ვაშლზე და ქლიავზე მოდის. დუშეთის მუნიციპალიტეტი სახნავ-სათესი მიწების რესურსი მცირეა. სახნავ-სათესი ფართობები ძირითადად დაბალ ზონაში მდებარეობს. ამიტომ მემცენარეობაც ამ დაბალმთიან ზონაშია განვითარებული. ისევე როგორც თიანეთში და ყაზბეგში, დუშეთში მეკარტოფილეობა ერთ-ერთ ძირითადი მიმართულებას წარმოადგენს. გეოგრაფიულ-ბუნებრივ-კლიმატური პირობებიდან გამომდინარე მესაქონლეობა მცხეთა მთიანეთის რეგიონის სასოფლო-სამეურნეო საქმიანობაში მნიშვნელოვან როლს თამაშობს. თუმცა, როგორც სარძევე, ასევე სახორცე მიმართულება დაბალპროდუქტიულობით გამოირჩევა. მეცხვარეობა რეგიონის უძველესი ტრადიციული დარგია, მაგრამ ცხვრის რაოდენობა მკვეთრად შემცირებულია. ამის მიზეზი ზამთრის საძოვრების სიმცირე და რეგიონში მოსახლეობის კლებაა. 7.13.7 დასაქმება რეგიონში 2021 წლის ბოლოსთვის არსებული მონაცემებით 15 წელზე მეტი ასაკის 80.5 ადამიანი ცხოვრობს. აქტიური მოსახლეობის რაოდენობა 36.6 ათასს შეადგენს. უმუშევარი იყო 5.4%-ია. (იხილეთ ცხრილი). ცხრილი 60. 15 წლის და უფროსი ასაკის მოსახლეობის განაწილება ეკონომიკური აქტივობის მიხედვით (ათასი კაცი), 2021 წლის მდგომარეობით პარამეტრი მცხეთა-მთიანეთი საქართველო სულ 15+ მოსახლეობა 80.5 3010.3 სულ აქტიური მოსახლეობა (სამუშაო ძალა) 36.6 1533.6 დასაქმებული 31.2 1217.4 GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping P a g e | 96 დაქირავებული თვითდასაქმებული გაურკვეველი უმუშევარი მოსახლეობა სამუშაო ძალის გარეთ უმუშევრობის დონე (%) აქტიურობის დონე (%) დასაქმების დონე (%) 21.4 9.8 0.0 5.4 43.9 14.7 45.4 38.7 I II III IV V VI VII VIII IX X XI XII XIII XIV XV XVI XVII 829.4 387.1 0.9 316.2 1476.7 20.6 50.9 40.4 დამამუშავებელი მრეწველობა მშენებლობა საბითუმო და საცალო ვაჭრობა; ავტომობილების და მოტოციკლების რემონტი განთავსების საშუალებებით უზრუნველყოფის და საკვების მიწოდების საქმიანობები ჯანდაცვა და სოციალური მომსახურების საქმიანობები უძრავ ქონებასთან დაკავშირებული საქმიანობები ტრანსპორტირება და დასაწყობება სოფლის, სატყეო და თევზის მეურნეობა სამთომოპოვებითი მრეწველობა და კარიერების დამუშავება ადმინისტრაციული და დამხმარე მომსახურების საქმიანობები პროფესიული, სამეცნიერო და ტექნიკური საქმიანობები ხელოვნება, გართობა და დასვენება ელექტროენერგიის, აირის, ორთქლის და კონდიცირებული ჰაერის მიწოდება სხვა სახის მომსახურება ინფორმაცია და კომუნიკაცია წყალმომარაგება; კანალიზაცია, ნარჩენების მართვა და დასუფთავება განათლება სურათი 35. დასაქმებულთა საშუალოწლიური რაოდენობა მცხეთა-მთიანეთის რეგიონში, ეკონომიკური საქმიანობის სახეების (NACE rev.2) მიხედვით, % დასაქმებულთა საშუალო თვიური ნომინალური ხელფასი რეგიონში 749 ლარია, რაც სხვა რეგიონებთან შედარებით მაღალია, თუმცა ნაკლებია თბილისის და აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის მაჩვენებელთან შედარებით. ანაზღაურება ეკონომიკური საქმიანობის სახის მიხედვით განსხვავდება. 7.13.8 პენსიის და საარსებო შემწეობის მიმღები პირები სოციალური მომსახურების სააგენტოს მონაცემების შესაბამისად თებერვლის დუშეთის მუნიციპალიტეტში პენსიას 6,162 პირი იღებს. საარსებო შემწეობით 2,354 ოჯახი (7,423 პირი) სარგებლობს, რაც მუნიციპალიტეტში მცხოვრები მაცხოვრებლების 28.4% შეადგენს. 7.13.9 კომუნალური სერვისები, კავშირგაბმულობა და მედია მცხეთა მთიანეთის ტერიტორიაზე ელექტრო ენერგია წყალი და გაზმომარაგება თითქმის ყველა დასახლებული პუნქტისთვის ხელმისაწვდომია. დაბა ფასანაური სრულად არიან უზრუნველყოფილნი ელექტროენეგიით და გაზით. რეგიონის ელექტრომომარაგებას ემსახურება ‘ენერგო-პრო ჯორჯია’. მუნიციპალიტეტზე გადის 110კვ ძაბვის ელექტროგადამცემი ხაზი ლომისი, და 110კვ ხაზი მლეთა. ეს უკანასკველი იკვეთება საპროექტო დერეფნით. შენდება 500 კვ ძაბვის ელექტროგადამცემი ხაზის „ქსანიGAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping P a g e | 97 სტეფანწმინდა“. გაზმომარაგებას რეგიონში უზრუნველყოფს ორი კომპანია ,,ქართლი გაზი’’ და ,,სოკარი’’. დასახლებების ნაწილი უზრუნველყოფილია ცენტრალური წყალმომარეგებით, ზოგიერთ დასახლებაში მოსახლეობა იყენებს ჭაბურღილებს. კანალიზაციის ცენტრალიზებული სისტემა სასოფლო ტიპის დასახლებებში ყველგან არ არსებობს. მიმდინარეობს და დაგეგმილია წყალარინების სისტემის რეაბილიტაციისა და გამწმენდი ნაგებობის მშენებლობის, წყალმომარაგების პროექტები რეგიონის დასახლებებში. 2020-2022 წლებში დაბა ფასანაურში ჩატარდა წყალმომარაგების სისტემის რეაბილიტაციის I ეტაპის სამშენებლო სამუშაოები, მოეწყო სათავე ნაგებობები, რეზერვუარი და მაგისტრალური მილი. დაგეგმილია საკანალიზაციო სისტემის და ჩამდინარე წყლების გამწმენდი ნაგებობის პროექტის განხორციელება. დუშეთის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე გადის თბილისი-სტეფანწმინდა-ლარსის ავტომაგისტრალები და 507.7კმ ადგილობრივი მნიშვნელობის გზები. რეგიონის ტერიტორიაზე ვრცელდება ფიჭური კავშირგაბმულობის მობილური ქსელები. ხელმისაწვდომია ინტერნეტკავშირი. მომხმარებლის მიერ ინტერნეტის მიღება ხდება მობილური ქსელების, სატელეფონო კავშირის სადენების და სატელიტური თეფშების საშუალებითაც. საქართველოს კომუნიკაციების ეროვნული კომპანიის თანახმად დუშეთის მუნიციპალიტეტში 12 ინტერნეტ პროვაიდერია რეგისტრირებული. „საქართველოს ფოსტის“ სერვისცენტრები რეგიონის ოთხივე მუნიციპალურ ცენტრში მოქმედებს. რეგიონულ ცენტრშივეა ბაზირებულია საგანგებო სიტუაციების მართვის სამსახური. მუნიციპალიტეტებში ფუნქციონირებს სახანძრო-სამაშველო სამსახურები. მცხეთა მთიანეთში ოთხი მოქმედი მუნიციპალური ნარჩენების ნაგავსაყრელია, მათ შორის ერთი დუშეთის - რომელიც ემსახურება დუშეთს და მცხეთას. (ნარჩენების საშუალო რაოდენობა თვეში: 900 მ3, ტერიტორია: 14,960 მ2). ნარჩენების შეგროვებაზე მუნიციპალიტეტებში პასუხისმგებელია ნაგავსაყრელებს მართავს საქართველოს მყარი ნარჩენების კომპანია. ადგილობრივი სამსახურები. 7.13.10 განათლება, კულტურა და სპორტი 2021-2022 სასწავლო წელს, საქართველოს განათლების და მეცნიერების სამინისტროს მონაცემებით, მცხეთა მთიანეთის რეგიონში ფუნქციონირებს 70 საჯარო სკოლამდელი აღზრდისა და განათლების დაწესებულება (აღსაზრდელთა რაოდენობა 3434, აღმზრდელ-პედაგოგთა რაოდ-ბა 524); 88 საჯარო სკოლა რომლებშიც 12,888 მოსწავლე სწავლობს. აღნიშნული სკოლებიდან 1 დაწყებითი (1-6, 20 დაწყებითი საბაზო (1-9), 67 დაწყებითი საბაზო-საშუალო (1-12). რეგიონში ფუნქციონირებს 2 კერძო5 სკოლა. დუშეთის მუნიციპალიტეტში 37 საჯარო სკოლაა. დუშეთის მუნიციპალიტეტში ფუნქციონირებს სასპორტო გაერთიანება და მისი ფილიალები; სასპორტო სკოლა, ჭიდაობის და რაგბის კლუბები. სასპორტო სკოლაში არის ფეხბურთის, კალათბურთის, ჭადრაკის, ფრენბურთის, ნიჩბოსნობის, კრივის, კარატეს, ტანვარჯიშის, ძალოსნობის, მძლეოსნობის მიმართულებები. სახელოვნებო სკოლაში მოქმედებს ხატვის, ძერწვის, თექაზე მუშაობის, ლიტერატურის, საეკლესიო საგალობლების წრეები, სადაც სწავლობს 100-ზე მეტი მოსწავლე. ქ.დუშეთის და დაბა ჟინვალის - კულტურის სახლები. ქ. დუშეთის, დაბა ჟინვალის და დაბა ფასანაურში- სამუსიკო სკოლები, სადაც სწავლობს 200-მდე მოსწავლე. რეგიონში 7 კულტურის ცენტრია- ორი მათგანი მცხეთასა და დუშეთშია. 5 მცხეთაში - ა(ა)იპ მცხეთის წმინდა ათორმეტ მოციქულთა სახელობის მართლმადიდებლური საშუალო სკოლა; ა(ა)იპ ცისარტყელა: სტეფანწმინდაში - ა(ა)იპ სტეფანწმინდის წმინდა ილია მართლის სახელობის გიმნაზია-პანსიონი GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping P a g e | 98 დუშეთის და მცხეთის მუნიციპალიტეტებში არსებობს ბიბლიოთეკები: დუშეთის ალ. როინაშვილის სახელობის მთავარი ბიბლიოთეკა, დაბა ფასანაურის სადაბო ბიბლიოთეკა და ანანურის, ჭოპორტის, დავათის დაბა ჟინვალის ბიბლიოთეკები. ბიბლიოთეკები და კლუბები ჩამოყალიბებულია სკოლებშიც. ტარდება 26 სხვადასხვა ფესტივალი და ღონისძიება. რეგიონში 12 მუზეუმია. ცხრილი 61. რეგიონის მუზეუმები # 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 სახელწოდება დიდი მცხეთის არქეოლოგიური სახელმწიფო მუზეუმ-ნაკრძალი სტეფანწმინდის ისტორიული მუზეუმი გიორგი და დავით ერისთავების სახლ-მუზეუმი ილია ჭავჭავაძის საგურამოს სახელმწიფო მუზეუმი ვაჟა-ფშაველას სახლ-მუზეუმი მხარეთმცოდნეობის მუზეული თიანეთის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი კორშას ეთნოგრაფიული მუზეუმი მირზა გელოვანის სახლ-მუზეუმი დანიელ ჭონქაძის სახლ-მუზეუმი ხევსურეთის ეთნოგრაფიული მუზეუმი მუცოს მუზეუმ-ნაკრძალი ადგილმდებარეობა მცხეთა სტეფანწმინდა ოძისი საგურამო ჩარგალი დუშეთი თიანეთი კორშა თიანეთი ყვავილი კორშა მუცო 7.13.11 ჯანმრთელობის დაცვა რეგიონში მოქმედებს 4 საავადმყოფო, 27 ამბულატორია და 2 პირველადი ჯანდაცვის ცენტრი; რეგიონს ემსახურება 14 სასწრაფო გადაუდებელი სამედიცინო მომსახურების ბრიგადა. მათ შორის, ორი ამბულატორია ფასანაურში (წყარო:საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან დევნილთა, შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტრო). ქ. დუშეთში ფუნქციონირებს მრავალპროფილური სამედიცინო ცენტრი შპს ,,ჯეო ჰოსპიტალს"-ი და საოჯახო მედიცინის ცენტრი შ.პ.ს."დიაგნოზი 2010" მიახლოებით 46კმ-შია. (გადაადგილების დრო 46 წთ). 7.13.12 კულტურული მემკვიდრეობა საქართველოს კულტურული მემკვიდრეობის დაცვის ეროვნული სააგენტოს კულტურული მემკვიდრეობის ბაზის მიხედვით მცხეთა-მთიანეთის რეგიონში რეგისტრირებულია 2,943 ძეგლი/ობიექტი, მათგან ძეგლის სტატუსის მქონეა 1,138. (231 ძეგლს ეროვნულის კატეგორია გააჩნია). რეგისტრირებული ძეგლების/ობიექტების 55% დუშეთის მუნიციპალიტეტში მდებარეობს. აქ 1,620 ძეგლი/ობიექტის რეგისტრირებული (726 ძეგლი, აქედან 99 ეროვნული კატეგორიის. საპროექტო ზონაში (ფასანაურში და მის მიდამოებში) 4 კულტურული მემკვიდრეობის ობიექტი და 1 ძეგლი მდებარეობს. ცხრილი 62. კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლები/ობიექტები საპროექტო ზონაში # ბაზის მიხედვით 6086 16825 სახელწოდება სახეობა სტატუსი კატეგორია ფასანაური ლომისას ნიში (XIX საუკუნე ) ფასანაურის ფოსტა (1862წ) არქიტექტურის - - არქიტექტურის, ქალაქთმშენებლობის (ურბანული) კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლი - GAMMA CONSULTING მიახლ. დაშორება პროექტიდან >1კმ 0.21კმ საევაკუაციო Khando-Pasanauri_Scoping P a g e | 99 22979 კოშკი არქიტექტურის - - 22994 ფასანაურის განძი არქეოლოგიური - - 23011 ჩაბარუხის განძი არქეოლოგიური - - გვირაბის პორტალამდე არაგვის მარცხენა ნაპირი >0.8კმ არაგვის მარცხენა ნაპირი სურათი 36. კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლები/ობიექტები საპროექტო ზონაში 7.13.13 ტურიზმი და რეკრეაცია მცხეთა-მთიანეთის რეგიონი მნიშვნელოვანი ტურისტული ადგილია. აქ განთავსებულია UNESCO-ს მსოფლიო მემკვიდრეობის ნუსხაში შეტანილი ძეგლი - მცხეთა და კულტურული მემკვიდრეობის სხვა გამორჩეული ძეგლები, რომლებიც ტურისტები და ადგილობრივები ხშირად სტუმრობენ. ღირშესანიშნაობებიდან ასევე აღსანიშნავია: ისტორიული ქალაქები დუშეთი და სტეფანწმინდა, რომლებიც თავისებური არქიტექტურული სტილით გამოირჩევა; შიომღვიმის მონასტერი, ბაგინეთიარმაზისა და სამთავრო-ძალისის არქეოლოგიური ძეგლები; ზედაზნის მონასტერი, ბოჭორმის ეკლესია, ანანურის ციხე, გერგეთის სამების ეკლესია; ისტორიული სოფლები შატილი და მუცო; სნოს ციხესიმაგრე; თბილისის და ყაზბეგის ეროვნული პარკები ბუნების ულამაზესი ძეგლებით. ფასანაური პოპულარული კლიმატურ-ბალნეოლოგიური კურორტია. მის განაპირას, არაგვის ხეობაში, მიწის ზედაპირზე ამოდის რამდენიმე მინერალური წყარო, რომლებიც კუჭ-ნაწლავის დაავადებების პროფილაქტიკისთვის გამოიყენება. აქტიური დასვენების მოყვარულთათვის - შესაძლებელია ჯომარდობა. ლანდშაფტის სილამაზის და კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლების სიმრავლით გამორჩეულ რეგიონს ეკოტურიზმი, სათავგადასავლო, აგროტურიზმი, სამთო და ტურიზმის სხვა სახეობების განვითარების დიდი პოტენციალი აქვს. რეგიონი მდიდარია არამატერიალური მემკვიდრეობის მნიშვნელოვანი აქტივებითაც - ადგილობრივი რეწვით, ხალხური პოეზიით, ტრადიციული სამზარეულოთი. GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping 8 P a g e | 100 პროექტის აღწერა - ტექნიკური გადაწყვეტილებები საპროექტო გზის გეომეტრიული პარამეტრები შერჩეულია სატრანსპორტო ნაკადის, გზის დანიშნულების და რელიეფის გათვალისწინებით, რაც უზრუნველყოფს ტრანსპორტის უსაფრთხო და შეუფერხებელ მოძრაობას. გზის პროექტირებისათვის გამოყენებულია საქართველოს ეროვნული სტანდარტი SST (სსტ) 72: 2009 "გზები საავტომობილო საერთო სარგებლობის. იმ შემთხვევაში თუ გარკვეული პარამეტრები არ არის გათვალისწინებული საქართველოს ეროვნულ სტანდარტში, პროექტირებისას გამოყენებულია СНиП 2.05.02-85 და ჩრდილოეთ-სამხრეთ ავტომაგისტრალის ტრანსევროპული TEM სტანდარტი. პროექტირებისას მიღებულია ორზოლიანი მოძრაობისათვის 8.1 განივი კვეთის პარამეტრები გზის განივი კვეთის პარამეტრების სიდიდეები დაკავშირებულია ტრანსპორტის ნაკადებთან და განსხვავებულია სატრანსპორტო მოძრაობის მოთხოვების მიხედვით. გზის განივი კვეთი მოიცავს გზის საზღვრებს შორის მდებარე ყველა ელემენტს, სავალი ნაწილს, გვერდულებს, ყრილს და ჭრილს ფერდების ჩათვლით. განივი კვეთის ელემენტებს სხვადასხვა დანიშნულება აქვთ და მნიშვნელოვან გავლენას ახდენენ გზის მშენებლობის ხარჯებზე, ექსპლუატაციასა და მოძრაობის უსაფრთოხებაზე. განივი კვეთი გზის ტრასასთან ერთად განსაზღვრავს გრუნტის სამუშაოების მოცულობებს, ხოლო სავალი ზოლისა და გვერდულის სიგანეები ძალზედ მნიშვნელოვნად განსაზღვრავენ ტრანსპორტის მოძრაობისა და უსაფრთოხების პირობებს. ქვემოთ მოყვანილ ცხრილში მოცემულია გზის განივი კვეთის პარამეტრები, რომელიც გამოყენებილია დეტალური პროექტის დამუშავებისას. იხილეთ ცხრილი ცხრილი 63. გზის განივი კვეთის პარამეტრები გზის განივი კვეთის მაჩვენებლები მიწის ვაკისის მთლიანი სიგანე საანგარიშო სიჩქარე 80 კმ/სთ 14.0 60 კმ/სთ 14.0 სავალი ნაწილის სიგანე 7.0 7.0 სავალი ზოლის სიგანე სამოძრაო ზოლების რაოდენობა მყარ საფარიანი გვერდულის სიგანე გზისპირის სიგანე 3.5 2 2.5 1.0 3.5 2 2.5 1.0 სურათი 37. საპროექტო გზის განივი კვეთი GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping 8.2 P a g e | 101 ტრასის ჰორიზონტალური განლაგება საავტომობილო ტრასა შედგება ჰორიზონტალური და ვერტიკალური მრუდებისგან, რომლებიც შესაბამისობაშია არსებულ პირობებთან, როგორიცაა ტოპოგრაფიული მონაცემები, ბუნებრივი პირობები, მიწის გამოყენება, საკუთრებასთან შემხებლობა და გარემოს დაცვა. საქართველოს ეროვნული სტანდარტი საერთაშორისო მნიშვნელობის გზებისთვის 80კმ/სთ საანგარიშო სიჩქარისთვის ითვალისწინებს 250მ-იან ჰორიზონტალური მრუდის რადიუსს, ხოლო 60კმ/სთ საანგარიშო სიჩქარისთვის 120მ-ს. ცხრილი 64. გზის ჰორიზონტალური განლაგების პარამეტრები გზის ჰორიზონტალური განლაგების მაჩვენებლები მინიმალური ჰორიზონტალური მრუდის რადიუსი გარდამავალი მრუდის სიგრძე საანგარიშო სიჩქარე 80 კმ/სთ 250 80 60 კმ/სთ 120 54 გაჩერების ხედვის დისტანცია გზის სავალი ნაწილის განივი ქანობი % მაქსიმალური ვირაჟი % 110 2.5 6 85 2.5 6 ტრასის მიმართულების შერჩევისას ჰორიზონტალური მრუდი და ვერტიკალური დონეები სათანადოდ უნდა იყოს დაბალანსებული. აუცილებელია საინჟინრო-ტექნიკური გამოცდილება, რათა შეფასდეს სხვადასხვა ფაქტორი, რომელიც საჭიროა ისეთი ჰორიზონტალური მიმართულების შესარჩევად, რომლებიც სასურველ საპროექტო კრიტერიუმებს დააკმაყოფილებენ. ტრასის ჰორიზონტალური მიმართულების შერჩევისა და პროექტირებისას გათვალისწინებულია შემდეგი ფაქტორები:  ტოპოგრაფიული პირობები;  შესაბამისობა არსებულ და შემოთავაზებულ პირობებს შორის;  სატრანსპორტო საშუალებების მახასიათებლები;  გზის ფუქნციური კლასიფიკაცია, მომსახურების დონე;  ხედვის მანძილები;  გზის განივი კვეთი;  მრუდის რადიუსი, მრუდის სიგრძე;  ვირაჟი;  საპროექტო სიჩქარე;  არსებული გარემოსდაცვითი და სხვა ისეთი შეზღუდვების მინიმუმამდე დაყვანა, როგორიცაა კერძო საკუთრება და ნაგებობები. 8.3 ვირაჟი ჰორიზონტალურ მრუდებზე გზის სავალი ნაწილის განივი კვეთის ვირაჟის გამოყენების მიზანს წარმოადგენს წინააღმდეგობა გაუწიოს ჰორიზონტალურ მრუდზე მოძრავი სატრანსპორტო საშუალების ცენტრიდანულ ძალას საბურავებსა და გზის ზედაპირს შორის წარმოქმნილი ხახუნის წინაღობის გამო. ასევე იცავს სატრანსპორტო საშუალებას სავალი ზოლიდან გადასვლისგან. ამ ორი ფაქტორის კომბინაცია საშუალებას აძლევს სატრანსპორტო საშუალებებს უფრო მაღალი სიჩქარით და უსაფრთხოდ იმოძრაონ მრუდზე. მაქსიმალურ ვირაჟს განსაზღვრავს მრავალი ფაქტორი, მათ შორის კლიმატური და ტერიტორიული პირობები. ვირაჟის მაქსიმალური დასაშვები დონე პროექტირებისას გამოყენებულია 6%. თოვლისა და ყინვის გამო ვირაჟის დონე შეიძლება იყოს შემცირებული 4-6%-ის ფარგლებში СНиП 2.05. 02-85 მიხედვით, რაც სატრანსპორტო საშუალებას დაიცავს მრუდის ცენტრის მიმართულებით დაცურებისგან, როდესაც მანქანა ნელა მოძრაობს ყინულით დაფარულ საგზაო სამოსზე. GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping 8.4 P a g e | 102 გზის ვერტიკალური განლაგება გზის ვერტიკალურ განლაგებაზე გავლენას ახდენს მრავალი ფაქტორი, მათ შორის მნიშვნელოვანი ფაქტორია ტოპოგრაფიული მაჩვენებლები, მთაგორიან რელიეფის პირობებში ხშირია რელიეფის მკვეთრი გრძივი და განივი ცვლილებები, რის გამოც იზრდება ჭრილის და ყრილის მოცულობა, საჭირო ხდება ხიდების, ესტაკადების და გვირაბების მოწყობის აუცილებლობა. ვერტიკალური მიმართულების პროექტირებისას გაითვალიწინება შემდეგი ფაქტორები:  ტოპოგრაფიული პირობები;  საპროექტო სიჩქარე;  მხედველობის მანძილი;  ვერტიკალური გაბარიტი;  ამოზნექილი და ჩაზნექილი მრუდების მინიმალური რადიუსი;  მაქსიმალური გრძივი ქანობი;  უსაფრთხოება;  სადრენაჟო სისტემა;  ჰიდროლოგიური მონაცემები;  გეოტექნიკური მონაცემები;  წყალგამტარი მილის მდებარეობები ვერტიკალური მიმართულების განმსაზღვრელ ორიენტირებს წამოადგენს. მაქსიმალური გრძივი ქანობი უნდა უზრუნველყოფდეს ტრანსპორტის უპრობლემო მოძრაობას, ხოლო მინიმალური ქანობი არ უნდა იყო 0.3%-ზე ნაკლები, რათა მისი სადრენაჟო (წყლის აცილების) ფუნქცია სტანდარტების შესაბამისად იქნას დაცული. საქართველოს ეროვნული სტანდარტი საერთაშორისო მნიშვნელობის გზებისათვის 60-80კმ/სთ საანგარიშო სიჩქარისათვის ითვალისწინებს 6% მაქსიმალურ გრძივ ქანობს, СНиП 2.05.02-85-ის მიხედვით 60კმ/სთ სიჩქარეზე დასაშვები ქანობია 7%. ცხრილი 65. გზის ვერტიკალური განლაგების პარამეტრები საანგარიშო სიჩქარე საპროექტო სტანდარტი მაქსიმალური გრძივი ქანობი % მინ. ვერტიკალური ამოზნექილი რადიუსი მინ. ვერტიკალური ჩაზნექილი რადიუსი 80 კმ/სთ ქართ. 6 5000 3200 СНиП 6 5000 2000 TEM 6 4500 ანგარიშით 60 კმ/სთ ქართ. 6 1800 1700 СНиП 7 2500 1500 TEM - საპროექტო გზის გრძივი პროფილი ძირითადად დაპროექტებულია საქართველოს საერთო სარგებლობის საავტომობილო გზების გეომეტრიული და სტრუქტურული სტანდარტების მოთხოვნის მიხედვით, გამოყენებული ასევ სხვა ნორმებიც, ტოპოგრაფიული, გეოლოგიური და არსებული სიტუაციური პირობების გათვალისწინებით. 8.5 გზის გეგმა საპროექტო მონაკვეთის მთლიანი სიგრძე შეადგენს 5.83 კმ-ს. ტრასის დასაწყისის კორდინატებია X4685209.24 Y-474241.34. საპროექტო ტრასა იწყება მცხეთა-სტეფანწმინდა-ლარსის საავტომობილო გზის 55+530კმ-დან და მთავრდება 61+720 კმ-ში. პკ 2+60-დან -პკ57+30 -მდე გადის ახალი მიმართულებით. პკ2+60-დან-პკ27+30-მდე ტრასა გატარებულია მდ. მდინარე არაგვის მარჯვენა სანაპირო ზოლში, შემდეგ გადის დაბა ფასანაურის მარცხენა მხარეს გვირაბით პკ27+78 - პკ43+34-მდე, 395მ-ზე ღია სვლის შემდეგ კვლავ გადის გვირაბში პკ47+29 - პკ54+76-მდე. GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping P a g e | 103 საპროექტო გზის ღერძად მიღებულია ორზოლიანი გზის ღერძი. სულ საპროექტო მონაკვეთზე დანიშნულია 9 ცალი ჰორიზონტალური მოხვევის კითხე. მათ შორის: 150მ-იანი რადიუსი (1 ც); 250მ-იანი რადიუსი (1 ც); 300-350მ-იანი რადიუსი (2 ც), 350 მ-იანი რადიუსი (1 ც); 400-460 მ-იანი რადიუსი (2 ც); 1500 მ-იანი რადიუსი (1 ც); 3100 მ-იანი რადიუსი (1 ც). სურათი 38. ხანდო-ფასანაურის შემოვლით გზის მიმართულების სქემატური ნახაზი (დეტალური ინფორმაციისთვის იხილეთ შეიპ ფაილი) GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping 8.6 P a g e | 104 გრძივი პროფილი საპროექტო გზის გრძივი პროფილი დაპროექტებულია საქართველოს საერთო სარგებლობის საავტომობილო გზების გეომეტრიული და სტრუქტურული სტანდარტების მოთხოვნის მიხედვით, ტოპოგრაფიული, გეოლოგიური, ჰიდროლოგიური და არსებული სიტუაციური პირობების გათვალისწინებით. აღსანიშნავია რომ, საპროექტო გზის გარკვეული მონაკვეთი გადის მდ.არაგვის ჭალაში, რამდენიმე ადგილას კვეთს მცირე ხევებს, გამომდინარე აქედან გრძივი პროფილის საპროექტო ხაზი გატარებულია მდ.არაგვის და ხევების წყლის მაღალი ჰორიზონტის და სადრენაჟო მილების კვეთის გათვალისწინებით. ტრასის გრძივი პროფილის ქანობი მერყეობს 1.2 %-დან - 4 %-მდე. გვირაბებში გრძივი მაქსიმალური ქანობი მიღებულია 4%. ტრასის ვერტიკალური მიმართულება გატარებულია ისე, რომ მთელ საპროექტო მონაკვეთზე არის შვიდი ვერტიკალური მრუდი, მათ შორის ამოზნექილი ვერტიკალური მრუდია ორი, მინიმალური რადიუსია 10000მ-ი. ჩაზნექილი ვერტიკალური მრუდია ხუთი, მინიმალური რადიუსია - 2500 მ-ი. საპროექტო გზის მთელ მონაკვეთზე უზრუნველყოფილია ნორმატიული ხილვადობა. . GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping P a g e | 105 სურათი 39. გზის გრძივი პროფილი GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping 8.7 P a g e | 106 მიწის ვაკისი საპროექტო გზის მიწის ვაკისი დაპროექტებულია მოქმედი ნორმების მოთხოვნის საფუძველზე და ტიპიური საპროექტო გადაწყვეტილების შესაბამისად. საპროექტო მიწის ვაკისის სიგანე შეადგენს 14.0 მს, საიდანაც 7.0 მ-ს არის სავალი ნაწილი, რომლის ორივე მხარეს გათვალისწინებულია გამაგრებული გვერდულების მოწყობა სიგანით 2.5მ. და გზისპირის მოწყობა სიგანით 1.0მ. სურათი 40. საპროექტო გზის მიწის ვაკისი ყრილის ქანობები მიღებულია 1:5, 1:1.75 და 1:2 ყრილის სიმაღლის მიხედვით. ჭრილის ქანობი გრუნტების სახეობის მიხედვით არის სხვადსხვა 1:0.3 - 1:1.5 -მდე. ყრილის მოწყობა გათვალისწინებულია გვირაბიდან გამონამუშევარი გრუნტით და კარიერიდან მოზიდული ხრეშოვანი გრუნტით. გაბიონის ზედა საყრდენი კედლის მოწყობა გათვალისწინებულია ორ ადგილას პკ0+00-დან - პკ0+55-მდე და პკ57+60-დან - პკ58+29-მდე, გზის მარცხენა მხარეს, საერთო სიგრძით 124მ. ფერდობებიდან ჩამონადენი და მიწის ვაკისიდან წყლის აცილების მიზნით გზის მარცხენა მხარეს პკ 0+00-დან - პკ 3+00-მდე და პკ 54+76-დან - პკ 55+80-მდე საერთო სიგრძით 422 მ-ზე, გათვალისწინებულია ტრაპეციული კვეთის რკინაბეტონის კიუვეტების მოწყობა. 8.8 გზის სამოსის პროექტი გზის სამოსის პროექტირებისას განხილული იქნა ორი ალტერნატიული ვარიანტი:  ასფალტბეტონის საფარიანი საგზაო სამოსი (დრეკადი საგზაო სამოსი).  ცემენტბეტონის საფარიანი საგზაო სამოსი (ხისტი საგზაო სამოსი). დრეკადი საგზაო სამოსის კონსტრუქცია როგორც წესი შედგება ასფალტბეტონის ფენის, საფუძვლის და ქვესაგები ფენებისაგან (ყინვამედეგი ფენა). ხისტი საგზაო სამოსი შედგება ცემენტობეტონის ზედაპირული ფენის, საფუძვლის და ქვესაგები ფენებისაგან (ყინვამედეგი ფენა). საგზაო სამოსი ასფალტბეტონის საფარით მაღალმთიან რეგიონებში შედარებით უფრო უსაფრთხოა თოვლისა და ყინვის დროს მოცურების მიმართ, ვიდრე ცემენტობეტონი. ყოველივე ზემოთ აღნიშნულის გათვალისწინებით გზის საფარის შერჩევისას უპირატესობა მიენიჭა საგზაო სამოსს ასფალტობეტონის საფარით. გზის სამოსის შერჩევა და პროექტირება განხორციელდა შემდეგ მონაცემებზე დაყრდნობით:  მიწის ვაკისის მახასიათებლებს, რომელზეც უნდა მოეწყოს საგზაო სამოსი GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping    P a g e | 107 საგზაო სამოსზე მოქმედი დატვირთვები (ინტენსიობა) საიმედოობა ექსპლოატაციის პერიოდში სიცოცხლის ხანგრძლივობა (მედეგობა). მიწის ვაკისი შეადგენს გზის სამოსის საძირკველს, რომლის ძირითადი დანიშნულებაა სატრანსპორტო საშუალებებით გამოწვეული დატვირთვების გრუნტში უფრო ღრმად გადანაწილება, თავად საძირკვლის და მის ზემოთ განთავსებული ფენების დაზიანების გარეშე. საგზაო სამოსის ექსპლუატაციის პერიოდში საძირკველს უნდა გააჩნდეს ტრანსპორტის მოძრაობით გამოწვეული მრავალჯერადი დატვირთვების გამძლეობის უნარი. ოპტიმალური გზის სამოსის დასაპროექტებლად გამოყენებულია გერმანული „გზის სამოსის პროექტირების ინსტრუქცია“ RStO 12. (Guidelines for the Standardardisation of pavement structures of traffic areas). 8.9 მოძრაობის ინტენსივობის პროგნოზი ესპანური კომპანია IDOM-ის მიერ გაკეთებული პროგნოზის მიხედვით სტეფანწმინდა-გველეთის გზის მონაკვეთის მოძრაობის ინტენსივობის პროგნოზი (საშუალო დღეღამური მოძრაობის ინტენსიობის ზრდის პროექცია წლების მიხედვით) ასე გამოიყურება. ცხრილი 66.სატრანსპორტო მოძრაობის ინტენსივობის პროგნოზი (პროექტით) წელი ზრდა, % 2024 2025 5.6 2026 5.2 2027 4.9 2028 4.6 2029 4.4 2030 4.2 2031 3.5 2032 3.3 2033 3.2 2034 3.1 2035 3.0 2036 2.9 2037 2.8 2038 2.8 2039 2.7 2040 2.6 2041 2.5 2042 2.5 2043 2.4 2044 2.4 წყარო: IDOM მოძრაობის ინტენსივობა (ჩვეულებრივი) ჟინვალი-ქვეშეთი ქვეშეთი-ჟინვალი 3851 4007 4067 4231 4278 4451 4488 4669 4694 4884 4901 5099 5107 5313 5286 5499 5460 5680 5635 5862 5810 6044 5984 6225 6158 6406 6330 6585 6507 6769 6683 6952 6857 7133 7028 7311 7204 7494 7377 7674 7554 7858 GAMMA CONSULTING ჯამი 7858 8298 8729 9157 9578 10000 10420 10785 11140 11497 11854 12209 12564 12915 13276 13635 13990 14339 14698 15051 15412 Khando-Pasanauri_Scoping P a g e | 108 ცხრილი 67. მოძრაობის ინტენსივობა ტრანსპორტის სახეობის მიხედვით წელი ზრდა % 2024 2025 5.6 2026 5.2 2027 4.9 2028 4.6 2029 4.4 2030 4.2 2031 3.5 2032 3.3 2033 3.2 2034 3.1 2035 3.0 2036 2.9 2037 2.8 2038 2.8 2039 2.7 2040 2.6 2041 2.5 2042 2.5 2043 2.4 2044 2.4 წყარო: IDOM მსუბუქი მიკროავტობუსი (8%) 5658 5974 6285 6593 6896 7200 7502 7765 8021 8277 8535 8790 9046 9299 9559 9817 10073 10324 10582 10836 11097 629 664 698 733 766 800 834 863 891 920 948 977 1005 1033 1062 1091 1119 1147 1176 1204 1233 ავტობუსები და სატვირთო 3 ღერძის ჩათვლით (9% ) 707 747 786 824 862 900 938 971 1003 1035 1067 1099 1131 1162 1195 1227 1259 1291 1323 1355 1387 სატვირთო 3 ღერძზე მეტი (11%) ჯამი 864 913 960 1007 1054 1100 1146 1186 1225 1265 1304 1343 1382 1421 1460 1500 1539 1577 1617 1656 1695 7858 8298 8729 9157 9578 10000 10420 10785 11140 11497 11854 12209 12564 12915 13276 13635 13990 14339 14698 15051 15412 შენიშვნა: სატრანსპორტო ნაკადების შესახებ ინფორმაცია გამოყენებული იქნება ხმაურის და ემისიების მოდელირებისთვის. 8.10 გზის სამოსის კონსტრუქცია პროექტით მიღებულია შემდეგი სახის გზის სამოსის კონსტრუქციის მოწყობა:  ქვესაგები (ყინვადამცავი) ფენა – ქვიშა-ხრეშოვანი ნარევი ფრაქციით 0-80 მმ, სისქით 44 სმ;  საფუძველი - ღორღი ფრაქციით 0-40 მმ, სისქით 20 სმ;  საფუძვლის ზედა ფენა - მსხვილმარცვლოვანი ფოროვანი ღორღოვანი ასფალტბეტონის ცხელი ნარევით მარკა II, სისქით14 სმ; მათ შირის:  საფუძვლის ზედა ფენის პირველი ფენა - მსხვილმარცვლოვანი ფოროვანი ღორღოვანი ასფალტბეტონის ცხელი ნარევი სისქით 7 სმ;  საფუძვლის ზედა ფენის მეორე ფენა - მსხვილმარცვლოვანი ფოროვანი ღორღოვანი ასფალტბეტონის ცხელი ნარევით სისქით 7 სმ;  საფარის ქვედა ფენა - წვრილმარცვლოვანი მკვრივი ღორღოვანი ასფალტბეტონის ცხელი ნარევით, ტიპი Б მარკა II, სისქით 7 სმ;  საფარის ზედა ფენა - წვრილმარცვლოვანი მკვრივი ღორღოვანი ასფალტბეტონის ცხელი ნარევით, ტიპი Б მარკა II, მოდიფიცირებული ბიტუმის გამოყენებით, სისქით 5 სმ; GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping P a g e | 109 სურათი 41. გზის სამოსის კონსტრუქცის სქემა 8.11 ხელოვნური ნაგებობები - ხიდები ხიდების და გვირაბების პროექტი შემუშავდა შემდეგი პრინციპების გათვალისწინებით:  ნაგებობების ადგილმდებარეობის დანიშვნა მოხდა არსებული პირობების გათვალისწინებით;  ხიდების და გვირაბების საანგარიშო საექსპლუატაციო ვადად მიღებულია არანაკლები 100 წელი;  მშენებლობაზე მაღალი ხარჯების შემცირება უზრუნველყოფილია ეფექტური სამშენებლო მეთოდების გამოყენებით;  მშენებლობისას მაქსიმალურად იქნება გამოყენებული საქართველოში არსებული სამშენებლო რესურსები. პროექტირებისას გათვალისწინებული მოცემულია ქვეთავში 4.4. ტექნიკური ნორმების და რეგულაციების ჩამონათვალი სეისმურობის გათვალისწინება პროექტირებისას სეისმური ზემოქმედების ვერტიკალური კომპონენტი წარმოდგენილი უნდა იყოს ვერტიკალური დრეკადი რეაქციის 𝑆ve(𝑇) სპექტრით, სადაც 1-ლი ტიპის სპექტრის საანგარიშო აჩქარება avg =0.9ag და მე2 ტიპის - avg =0.45ag. თუ მიწისძვრები, რომლებიც უმეტესწილად იწვევს სეისმურ საფრთხეს და განსაზღვრულია სამშენებლო ადგილისთვის ალბათური საფრთხის შესაფასებლად, გააჩნია ზედაპირზე ტალღის მაგნიტუდა Ms, რომელიც არ აღემატება 5.5-ს, ასეთ შემთხვევაში რეკომენდებულია ჰორიზონტალური და ვერტიკალური სპექტრების მე-2 ტიპის მიღება. IX ბალიანი ინტენსივობის ზონაში მიწისძვრების ზედაპირზე ტალღის მაგნიტუდა Ms აღემატება 5.5 და შესაბამისად საპროექტო გადაწყვეტილებებში გათვალისწინებულია 1-ლი ტიპის სპექტრები. დრეკადი გაანგარიშების საანგარიშო სპექტრი ზოგადად, კონსტრუქციული სისტემების წინაღობის უნარი გაუძლოს სეისმურ ზემოქმედებებს არაწრფივობის ფარგლებში, უშვებს მათ დაპროექტებას გაუძლოს იმ სეისმური ძალებს, რომლებიც წრფივ დრეკად რეაქციის შესაბამის ძალებთან შედარებით უფრო მცირეა. დაპროექტებისას არადრეკადი კონსტრუქციული გაანგარიშების ასაცილებლად გათვალისწინებულია კონსტრუქციის ენერგიის განბნევის უნარი, რომელიც, ძირითადად, ხორციელდება კონსტრუქციის ელემენტების მოქნილი ქცევით და/ან სხვა მექანიზმებით. დრეკადი გაანალიზება ეფუძნება შემცირებულ რეაქციის სპექტრს დრეკადი რეაქციის სპექტრის მიმართ, შემდგომ ,,საანგარიშო სპექტრი’’. აღნიშნული შემცირება სრულდება 𝑞 ქცევის კოეფიციენტით. GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping P a g e | 110 𝑞 ქცევის კოეფიციენტი არის სეისმური ძალების მიახლოებითი ფარდობა, რომელსაც განიცდის კონსტრუქცია, თუ მისი რეაქცია არის სრულად დრეკადი 5%-იანი ბლანტი მილევით სეისმურ ძალების მიმართ, რომლებიც შეიძლება გამოიყენებოდეს შესაბამისი დრეკადი გაანგარიშების მოდელით დაპროექტებისას კონსტრუქციის საკმარისი რეაქციის უზრუნველსაყოფად. დამყოლობის შესაბამისი კლასებიდან გამომდინარე, სხვადასხვა მასალისა და კონსტრუქციული სისტემისათვის EN 1998-ის სხვადასხვა ნაწილში მოცემულია 𝑞 ქცევის კოეფიციენტის მნიშვნელობები, რომლებიც, ასევე, ითვალისწინებს 5%-ისგან განსხვავებულ ბლანტი მილევის გავლენას. 𝑞 ქცევის კოეფიციენტის მნიშვნელობა შეიძლება იყოს განსხვავებული კონსტრუქციის განსხვავებული ჰორიზონტალური მიმართულებების მიხედვით, თუმცა მოქნილობის კლასიფიკაცია უნდა იყოს ერთი და იგივე ყველა მიმართულებით. 8.11.1 ძირითადი საპროექტო გადაწყვეტილებები საკვლევაძიებო სამუშაოების ჩატარებისას გამოკვლეული იქნა საპროექტო გზის მიმართულებაზე არსებული ყველა წყალნაკადი. მას შემდეგ რაც საბოლოოდ შერჩეული იქნა დასაპროექტებელი გზის ღერძის განლაგება გეგმაში და გზის პროფილი, დადგენილი იქნა დასაპროექტებელი ხიდების და მილების განლაგება, რის შემდეგაც შესრულდა შესაბამისი ჰიდროლოგიური გაანგარიშება. საპროექტო და არსებული სავტომობილო გზების წყალნაკადებთან გადაკვეთაზე განიხილებოდა ხელოვნური ნაგებობების მოწყობის რამდენიმე ალტერნატიული ვარიანტი. შემდგომი პროექტირებისათვის პრიორიტეტი მიენიჭა იმ ვარიანტს, რომელსაც ქონდა უკეთესი ტექნიკურ ეკონომიკური მაჩვენებლები და ტრანსპორტის მოძრაობის შედარებით მაღალი უსაფრთხოება. საპროექტო გზის მიმართულებაზე (პიკეტაჟის მიხედვით) მიმდევრობით გათავლისწინებულია შემდეგი ახალი რკინაბეტონის ხიდების მოწყობა: ცხრილი 68. ხიდები # საპროექტო ხიდების ადგილმდებარეობა ხიდების მალების რაოდენობა ხიდის სიგანე, მ გაბარიტის სიგანე, მ ხიდის სიგრძე მ 1 2 3 4 5 6 პკ 4+26.60 - პკ 7+87.70 (მდ.ხანდოსხევი) პკ 15+95.60 - პკ 17+19.00 პკ 23+60.04 - პკ 27+76.62 პკ 43+36.57 - პკ 44+47.27 პკ 44+78.67 - პკ 45+89.27 პკ 46+06.67 - პკ 47+26.67 10x33 3x33 12x33 3x33 3x33 3x33 15.1 15.1 15.1 15.1 15.1 15.1 12 12 12 12 12 12 361.1 123.4 416.58 110.7 110.6 120.0 ხიდების პროექტირების დროს, ტრასის ტოპოგრაფიული და გეოლოგიური პირობებიდან გამომდინარე, მოხდა მალის ნაშენის და ბურჯების უნიფიცირება, რაც ითვალისწინებს ერთნაირი ტიპის კონსტრუქციების გამოყენებას. ხიდების ყველაზე ეკონომიურ სქემად მიღებულ იქნა მალების L=33.0 მ მოწყობა. პროექტში გათვალისწინებულია 2 ზოლიანი ხიდების მოწყობა. ხიდების გაბარიტის სიგანე იდენტურია მასთან მისასვლელი გზის სიგანესთან, გზის გვერდულების ჩათვლით. ხიდების ორივე მხარეს მოწყობილია ტროტუარები სიგანით 1.0 მ. ხიდების საპროექტო გაბარიტი შეადგენს 12.0 მ-ს (სავალი ნაწილის ზოლები - 2x3.5 მ და უსაფრთხოების ზოლები - 2x2.5 მ). ჰორიზონტალური მრუდებიდან გამოწვეული ხიდების სავალი ნაწილის ზოლების გაგანიერებები მიღებულია კონკრეტულ შემთხვევაში, საავტომობილო გზის გეგმის ელემენტების მიხედვით უსაფრთხოების ზოლის ხარჯზე. GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping P a g e | 111 საპროექტო ხიდების მალის ნაშენის კონსტრუქცია მოწყობილია ანაკრები (T ფორმის) წინასწარ დაძაბული რკინაბეტონის კოჭებით L=33.0 მ. მალის ნაშენის კოჭები გაერთიანებულია ადგილზე მოწყობილი მონოლითური რკინაბეტონის ფილით. მალის ნაშენის კონსტრუქციების უნიფიკაცია მიღებულია მშენებლობის პროცესის გამარტივების, დაჩქარების და ოპტიმიზაციის მიზნით. წინასწარ დაძაბული ბეტონის კონსტრუქციებიდან ყველაზე ეკონომიური და ფართოდ გავრცელებულია ანაკრები წინასწარ დაძაბული ელემენტები, ძირითადად კოჭების სახით. ამ გადაწყვეტილების ერთ-ერთი უპირატესობაა მშენებლობის ღირებულების შემცირება, ადგილზე მალში ყალიბების გამოყენების თავიდან აცილებით. ადგილზე ბეტონის სამუშაოების მინიმიზაცია ასევე გარემოსდაცვითი თვალსაზრისით არის ხელსაყრელი. მალის ნაშენის სიმაღლე შემცირებულია სხვა ტიპის მალის ნაშენებისგან განსხვავებით, რაც საპროექტო უბანში სეისმური დატვირთვის შემცირების მიზნით წარმოადგენს ერთ-ერთ ამოსავალ პირობას. ხიდის ვაკისის კონსტრუქცია შედგება ჰიდროიზოლაციის სისტემიდან (პოლიურეტანის დაფრქვევადი მემბრანის საფუძველზე) და წვრილმარცვლოვანი ცხელი ასფალტბეტონის მაღალსიმკვრივიანი ნარევის h=110 მმ საფარიდან. მალის ნაშენის მონოლითური რკინაბეტონის ფილაზე ეწყობა პოლიურეტანის დაფრქვევადი მემბრანის საფუძველზე ხიდების განაპირა და შუალედური ბურჯების საძირკვლებად გამოყენებულია ნაბურღ-ნატენი ხიმინჯები d=1.2 მ. ნაბურღ-ნატენი ხიმინჯების მოწყობის პროცესში, საჭიროების შემთხვევაში გამოყენებული უნდა იქნას ჩაძირული პნევმოსარტყამის (Down the hole hammer) ტექნოლოგია. განაპირა ბურჯების კონსტრუქცია შედგება როსტვერკისგან და მასზე უშუალოდ მოწყობილ საკარადე კედლისგან, ფრთებისგან, საყრდენი ბალიშებისგან, ანტისეისმური საბჯენებისგან. განაპირა ბურჯების როსტვერკი აერთიანებს საძირკვლის ნაბურღ-ნატენი ხიმინჯები. ხიდის შეუღლება მისასვლელებთან გათვალისწინებულია ანაკრები კონსტრუქციის რკინაბეტონის გადასასვლელი ფილებით L=6.0 მ. შუალედური ბურჯების როსტვერკი წრიული ფორმისაა და აერთიანებს საძირკვლის ნაბურღ-ნატენი ხიმინჯებს. შუალედური ბურჯის ტანი ერთდგარიანია და აქვს ოვალური ფორმა. დგარი გაერთიანებულია როსტვერკთან და რიგელთან. რიგელზე მოწყობილია საყრდენი ბალიშები და ანტისეისმური საბჯენები. ხიდებში გამოყენებულია მალების გაერთიანება მონოლითური რკინაბეტონის ფილით ტემპერატურულ უჭრ სისტემაში. სურათი 42. ხიდების საპროექტო განივი კვეთი. GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping P a g e | 112 სურათი 43. ხიდი (ჭრილი) ხიდების ჭრილები წყლის და წარეცხვის დონის ჩვენებით მოცემულია დანართში 1. 8.12 ხელოვნური ნაგებობები - გვირაბები პროექტში გათვალისწინებულია 2 ზოლიანი გვირაბების მოწყობა. გვირაბების საწყისი განივი კვეთი (ჰორიზონტალური და ვერტიკალური გაბარიტი) მიღებულია საქართველოში მოქმედი ნორმატიული დოკუმენტაციების მიხედვით. ვერტიკალური გაბარიტი მიღებულია 5 მ. ორივე საპროექტო გვირაბის სიგრძე აღემატება 300 მ-ს და ამიტომ გვირაბების სავალი ნაწილის და უსაფრთხოების ზოლების ჯამური მინიმალური სიგანე გზის სწორ მონაკვეთებზე 8მ-ია. ჰორიზონტალური მრუდიდან გამოწვეული გაგანიერებების გათვალისწინებით გვირაბების საბოლოო ჰორიზონტალურ გაბარიტად მიღებულია 8.7მ6.. გვირაბის ორივე მხარეს მოსაწყობია სამომსახურეო გასასვლელები (ტროტუარები) სიგანით 0.75 მ 6 გვირაბის განივი კვეთის ძირითადი პარამეტრები მიიღება World Road Association (PIARC) - ROAD TUNNELS MANUAL-ის, 05.12.B "Cross section design for bi-directional road tunnels" თავის რეკომენდაციებით და სნდწ (СНиП) 3204-97 (2012 წელი) გათვალისწინებით. ზემოთ აღნიშული რეკომენდაციის მიხედვით ორმხრივი გვირაბის შემთხვევაში გვირაბის ჰორიზონტალური გაბარიტი უნდა შეადგენდეს არანაკლებ 8.5 მ-ს, რაც განპირობებულია იმით რომ გვირაბში სატრანსპორტო საშუალების ავარიული გაჩერებისას უზრუნველყოფილი იქნას გვირაბში სხვა სატრანსპორტო საშუალების ორმხრივი უწყვეტი გადაადგილება, სატრანსპორტო საშუალებებს შორის მინიმალური უსაფრთხოების სიგანის გათვალისწინებით (3x2.5მ+4x0.25მ=8.5მ). საპროექტო გზის მონაკვეთებზე მიღებული ჰორიზონტალური გაბარიტი 8.7 მ-ის სიგანით სრულად აკმაყოფილებს წინა მოთხოვნას. GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping სურათი 44. გვირაბების საპროექტო განივი კვეთი გზის სწორ მონაკვეთებზე. P a g e | 113 სურათი 45. გვირაბების საპროექტო განივი კვეთები ჰორიზონტალური მრუდების მონაკვეთებზე. GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping P a g e | 114 საპროექტო გზის მიმართულებაზე (პიკეტაჟის მიხედვით) მიმდევრობით გათვალისწინებულია შემდეგი ახალი გვირაბების მოწყობა: ცხრილი 69. გვირაბები # 1 2 საპროექტო გვირაბების ადგილმდებარეობა N1 გვირაბი - პკ 27+77.77 - პკ 43+33.65 N2 გვირაბი - პკ 47+28.64 - პკ 54+75.57 გაბარიტის სიგანე, მ 8.7 8.7 გვირაბის სიგრძე, მ 1555.88 746.93 8.12.1 გვირაბის აღჭურვილობა გვირაბი აღჭურვილი იქნება ელექტრომომარაგების, ვენტილაციის, განათების (მათ შორის, ავარიული განათების), კომუნიკაციის, მოძრაობის უსაფრთხოების უზრუნველყოფის სისტემებით, 8.12.2 გვირაბის საევაკუაციო გასასვლელი გვირაბში მოსაწყობია ორი ტიპის საევაკუაციო გასასვლელი: ძირითადი და დამატებითი.  ძირითად გასასვლელს წარმოადგენს სამომსახურეო გასასვლელები (ტროტუარები) გვირაბიდან პორტალებით გასასვლელად. გვირაბის სიგრძიდან გამომდინარე, მოსაწყობია დამატებითი საევაკუაციო გასასვლელი შტოლნის ფორმით. მანძილი ორ საევაკუაციო გასასვლელს შორის არ უნდა აღემატებოდეს 500მ-ს. გვირაბების სიგრძის გათვალისწინებით (გვირაბი #1 - 1555.88 მ, გვირაბი #2 - 746.93 მ) გასასვლელები (შტოლნები) მოსაწყობია ორივე გვირაბში (#1 გვირაბში - ორი, #2 გვირაბში - ერთი).  დამატებითი საევაკუაციო გასასვლელის მოწყობა ხორციელდება ძირითადი გვირაბის მოწყობის ანალოგიურად და ზემოთ ყველა აღწერილი ეტაპების რიგითობის გათვალისწინებით. დამატებითი საევაკუაციო გასასვლელის შესასვლელში, გვირაბის მხრიდან ეწყობა ტამბურები. ტამბურების დასაწყისში და ბოლოში მოწყობილია კარები, რომლების გაღებაც ხდება ევაკუაციის მიმართულებით. კარები უნდა იყოს ცეცხლგამძლე, სიმტკიცის ზღვარით არა ნაკლები EI 60, ასევე იღებოდეს შიგნიდან თავისუფლად გასაღების გარეშე, ჰქონდეს ავტომატური დახურვის მექანიზმი და შეესაბამებოდეს ნორმატიული დოკუმენტების ყველა მოთხოვნებს. 8.12.3 გვირაბის მშენებლობის მეთოდი გვირაბების გაყვანა დაგეგმილია ADECO-RS მეთოდით (კონტროლირებადი დეფორმაციების ანალიზი ქანებსა და ნიადაგებში). აღნიშნული მეთოდის არსი მდგომარეობს ბირთვის (შუა ნაწილის), საიდანაც წარმოიშვება გვირაბის კონტურის რადიალური გადაადგილება სანგრევის წინ და შემდეგ, დეფორმაციის კონტროლში. ADECO-RS სხვა მეთოდებისგან გამოირჩევა იმით, რომ ამ მეთოდით პირველად იქნა გამოყენებული გვირაბის სანგრევის წინ წაწევამდე ბირთვის დაცვის და გაძლიერების ტექნოლოგიები, საჭიროების შემთხვევაში მინაბოჭკოვანი ელემენტების, სუბჰორიზონტალური ჭავლური ტექნოლოგიების სვეტების, მექანიკური წინასწარი სრული კვეთის და ა.შ. გამოყენებით. ითვალისწინებს რა სანგრევის შუბლის სტაბილურობის დეფორმაციულ პროცესებთან კავშირს მეთოდს საფუძვლად უდევს სამუშაოების პროცესში წარმოქმნილი დეფორმაციული პროცესების მართვა. ტრადიციული მიდგომებისგან განსხვავებით ADECO-RS გულისხმობს როგორც კედლების, ასევე სანგრევი შუბლის გამაგრებას. მეთოდი შემდეგი ტიპური ეტაპისგან შედგება:  ეტაპი 1 – სანგრევის გამაგრება დროებითი სტრუქტურული ელემენტებით (მაგ.ბოჭკოვანი მინა). ამისთვის სამუშაოების პირველ ეტაპზე გაჰყავთ გვირაბის ღერძის პარალელური ბურღილები. (ბურღვის ადგილები თანაბრად ნაწილდება სანგრევის სიბრტყეზე.). გამოიყენება მშრალი ბურღვა, საბურღი ხსნარის გარეშე, ბურღილის მიმდებარე გრუნტის დაზიანების თავიდან ასაცილებლად. ბურღილის სიგრძე გვირაბის დიამეტრის 2-3 ჯერადი უნდა იყოს. (არსებული გამოცდილებით ერთ ჯერზე 4-5 ბურღილზე მეტის გაყვანა არასასურველია.) ბურღილში მაშინვე ათავსებენ შერჩეული ტიპის არმატურას. აღნიშნული ელემენტები ამაგრებენ გამონამუშევართან GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping   P a g e | 115 მდებარე გრუნტის მასივს და ამცირებენ დეფორმაციებს მიმდებარე მთის მასივში, რომელშიც ხორციელდება გვირაბის გაყვანა. ამის შედეგად შესაძლებელი ხდება გამონამუშევრის დამუშავება გვირაბის მთლიან კვეთზე, რაც ამარტივებს/ამოკლებს ტექნოლოგიური ციკლს.; ეტაპი 2 - გრუნტის ამოღება, გვირაბის კედლების და სანგრევის ტორკრეტირება. პირველი ეტაპის დასრულების შემდეგ ხდება გრუნტის მექანიკური დამუშავება - გვირაბის ექსკავატორის ან ისრიანი სამთოგამყვანი კომბაინის (ჰიდრავლიკური როტორიანი ფრეზით) საშუალებით. ეტაპი 3 - დროებითი გამაგრება (მაგ. ფოლადის თაღების მოწყობა, არმატურით დაკავშირება და ტორკრეტირება). გვირაბის მთლიანი კვეთის გახსნისას გრუნტის დამუშავების შემდეგ დაუყოვნებლივ ეწყობა დროებითი გამაგრება. კონსტრუქცია თავის თავზე იღებს მთის მასის წნევას, რაც ამცირებს გრუნტის დეფორმაციებს. გვირაბის პირველადი გამაგრება შედგება ტორკრეტ-ბეტონის მოპირკეთებისაგან (საჭიროების შემთხევაში არმირებული ფოლადის ბოჭკოთი) და სხვადასხვა ტიპის კონსტრუქციებისაგან: o ფოლადის თაღები (დამონტაჟებულ თაღებზე ეწყობა ტორკრეტ-ბეტონის ფენა); o წინსწრები გამაგრება (ქოლგისებრი ტიპის გამაგრება ფოლადის მილებით და შემდგომი ცემენტის ხსნარის დაჭირხვნით); o საჭიროების შემთხევაში შეიძლება გამოყენებულ იქნას კლდის სრულად შეცემენტებული ფოლადის სისტემატური ანკერები; პირველადი გამაგრების კონსტრუქციის ტიპის არჩევანი დამოკიდებულია გვირაბის გამონამუშევრის გრუნტის ქცევის კატეგორიაზე. პირველადი გამაგრების მიზანია საბოლოო გამაგრების მოწყობამდე, გვირაბის გამონამუშევრის მდგრადობის უზრუნველყოფა; ქოლგისებრი ტიპის გამაგრება ფოლადის მილებით და შემდგომი ცემენტის ხსნარის დაჭირხვნით ტორკრეტ-ბეტონის მოპირკეთების მოწყობა კლდის სრულად შეცემენტებული ფოლადის სისტემატური ანკერების მოწყობა პირველადი სამაგრის ფოლადის თაღების მონტაჟი სურათი 46. გვირაბის გაყვანის პროცესი - დროებითი გამაგრების სახეები GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping P a g e | 116  ეტაპი 4 - დრენაჟის სისტემის, გვირაბის ძირის და მუდმივი კონსტრუქციების მოწყობა პროექტით გათვალისწინებულია კოლექტორული სისტემის მოწყობა, რომელიც გაატარებს ზედაპირულ წყალს გზიდან, როგორიცაა ჩამორეცხილი წყალი, ზედაპირული წყალი და შემთხვევით დაღვრილი წყალი. წყლების მოსაშორებლად გვირაბის მთელ სიგრძეზე სავალი ნაწილის კიდესა და ტროტუარის ზღუდარის შორის გათვალისწინებულია ღიობის მოწყობა, რომლის მეშვეობითაც წყლები ჩაედინება სადრენაჟო არხში. სადრენაჟო არხიდან წყალი მოხდება გვირაბის პორტალებთან მოწყობილ წყალგამტარ მილებში.  ეტაპი 5 - გვირაბის მუდმივი გამაგრების მოპირკეთება რაც გულისხმობს ჰიდროიზოლაციას, არმატურული კარკასების მოწყობას და მოპირკეთებას. გვირაბის ჰიდროიზოლაცია უნდა შეესაბამებოდეს EN13491 მოთხოვნებს. გვირაბის ჰიდროიზოლაციაში გამოყენებული იქნება სამფენიანი გეოკომპოზიტი: o პირველი ფენა ხაოიანი პოლიპროპილენის უქსოვო ჰიდროფობული გეოტექსტილი სიმკვრივით 500 გრ/მ2; o მეორე ფენა PVC-P პლასტიფიცირებული პოლივინილქლორიდის გეომემბრანა სიმტკიცის ზღვარით გაწყვეტაზე 20მპა, სისქით 3მმ (გამწყვეტი ძალა გრძივი და განივი მიმართულებით არანაკლებ 42კნ/მ), გეომემბრანა უნდა შეესაბამებოდეს EN13967 ყველა მოთხოვნებს; o მესამე ფენა ხაოიანი პოლიპროპილენის უქსოვო ჰიდროფობული გეოტექსტილი სიმკვრივით 500გრ/მ2. ჰიდროიზოლაციის ფენების დასამაგრებლად გვირაბის პირველადი გამაგრების ზედაპირზე გამოიყენება Velcro–ს ტიპის სამაგრი სისტემა. გეოტექსტილის შრეები ერთმანეთთან ერთდება პორტატული ‘საკერავი მანქანების’ საშუალებით, ხოლო PVC-P გეომემბრანები დუღდება ერთმანეთთან ცხელი ჰაერით, სპეციალური შესადუღი მოწყობილობით. ჰიდროიზოლაციის და დრენაჟის სისტემების მოწყობის დასრულების შემდეგ იწყება საბოლოო გამაგრების (რკინაბეტონის სამაგრის) სამუშაოები. პირველ რიგში - სანგრევი შუბლის მიმდებარედ საბოლოო გამაგრების უკუთაღის, ქუსლების და გვერდითა კედლების რკინაბეტონის კონსტრუქციები. სამშენებლო ციკლის დასკვნითი ეტაპია გვირაბის საბოლოო გამაგრების კამარის რკინაბეტონის კონსტრუქციების მოწყობა. ჰიდროიზოლაციის სისტემის მოწყობა. GAMMA CONSULTING უკუთაღის მოწყობა Khando-Pasanauri_Scoping P a g e | 117 საბოლოო გამაგრების ქუსლის მოწყობა გვირაბის საბოლოო გამაგრების კამარის დაბეტონება სურათი 47. გვირაბის გაყვანის პროცესი - ჰიდროიზოლაცია, უკუთაღის მოწყობა და საბოლოო გამაგრება ADECO-RS მეთოდს გააჩნია შემდეგი მნიშვნელოვანი უპირატესობები:  სამუშაოების ინდუსტრიალიზაცია (როგორც დროსთან, ასევე ხარჯებთან მიმართებაში), გვირაბში მუშაობისას მცირერიცხოვანი ჯგუფი, მრავალფუნქციური, მძლავრი მანქანა-დანადგარების შეზღუდული ოდენობა, სრული კვეთის მეთოდისთვის საჭირო სივრცე, ოპერაციების მკაფიო თანმიმდევრობა;  სამუშაოს შესრულების სისწრაფე;  მუშათა უსაფრთხოება, თითოეულ ეტაპზე მათი შეზღუდული რაოდენობის გამო, იმის გათვალისწინებით, რომ რაც უფრო ნაკლებია მუშათა რაოდენობა მით უფრო მეტია დაცულობის დონე. გვირაბის გაყვანისას წყლის შემოდინების შემთხვევაში ასეთ ზონებში შესაძლოა საჭირო გახდეს სადრენაჟე ხვრელების (ბურღების) მოწყობა საექსკავაციო მიმართულებით, რაც უზრუნველყოფს წყლის დრენირებას. ამ გზით შესაძლებელი იქნება წყალმოდინების შემცირება საექსკავაციო შუბლის ზედაპირიდან და მდგრადობის გაუმჯობესება. გრუნტის და მასალების ტრანსპორტირება განხორციელდება გადატვირთვების გარეშე. გამოყენებული იქნება ბორბლიანი ტრანსპორტი. ბეტონის ნარევის მიწოდება გვირაბში (ბეტონდამგებ, პნევმოსაჭირხნ მექანიზმებთან ან დაგების ადგილზე) მოხდება ავტობეტონმრევი და ავტობეტონმზიდი მანქანებით. შესაძლებელია ბეტონის ნარევის მიწოდებისთვის დიზელის და ბენზინის საწვავზე მომუშავე ტრანსპორტის გამოყენება. [ტექნიკის ჩამონათვალი დაზუსტდება და შეთანხმდება სამშენებლო სამუშაოების საზედამხედველო კომპანიასთან.] სამშენებლო სამუშაოების დროს შრომის უსაფრთხოების მოთხოვნების გათვალისწინებით (მუშახელის/პერსონალის მტვრის და გამონაბოლქვის მავნე ზემოქმედების თავიდან ასაცილებლად) გვირაბში მოეწყობა ვენტილაციის სისტემა. აუცილებელი იქნება ჰაერის ხარისხის (ნახშირბადის მონოქსიდი, ნახშირბადის დიოქსიდი, აზოტის ოქსიდები, მტვერი, ნახშირწყალბადები) მონიტორინგის წარმოება. 8.13 ხელოვნური ნაგებობები - წყალგამტარი მილები/კულვერტები პროექტში გათვალისწინებულია მართკუთხა კვეთის რკინაბეტონის მილების მოწყობა ზედაპირული ჩამონადენი წყლების და გვირაბების სადრენაჟო სისტემებიდან მიღებული წყლების გადასაშვებად. დაგეგმილია 1 ერთეული 12x4 მ ზომის, 2 ერთეული 2x2.5მ ზომის და 6 ერთეული 1 x 1.5 მ ზომის (მათ შორის 2 - კვანძზე) მოწყობა. GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping 1 2 3 4 5 6 7 პიკეტი პკ 1+39.40 პკ 8+43 პკ 20+30 პკ 27+77.02 პკ 54+74.82 პკ 55+96 პკ 57+50 P a g e | 118 ცხრილი 70. წყალგამტარი მილები (კულვერტები) კვეთი, მ 1.0x1.5 2.0x2.5 2.0x2.5 1.0x1.5 1.0x1.5 12.0x4.0 1.0x1.5 სიგრძე, მ 25 47.5 38 17 17 61.04 28.6 მონოლითური რკინაბეტონის მილები შეკრული კონტურისაა და ეწყობა ადგილზე. პკ 55+96 მდინარე ჩაბარუხზე მილი ეწყობა ხიმინჯოვან საძირკველზე (ნაბურღ-ნატენი ხიმინჯების დიამეტრი d=0.9 მ.) 8.14 ხელოვნური ნაგებობები - ნაპირდამცავი ნაგებობები საპროექტო გზის ოთხ უბანზე პროექტში გათვალისწინებულია რკინაბეტონის ნაპირდამცავი ნაგებობა. ნაბურღ-ნატებ ხიმინჯოვან საძირკველზე. ხიმინჯის დიამეტრი 0.9მ-ს სიღრმე 10.7მ-ს შეადგენს. ნაგებობა ეწყობა ოთხ მონაკვეთზე პკ0+00 - პკ4+44; პკ7+70 - პკ16+10; პკ17+04.5 - პკ 23+77.5, და პკ55+10.40 - პკ58+00. კონსტრუქციის ჯამური სიგრძე - 2353 გრძივი მეტრია. ხიმინჯების რაოდენობა მონაკვეთების მიხედვით იქნება 445 (მონაკვეთი 1), 797 (მონაკვეთი 2), 632 (მონაკვეთი 3) და 251 (მონაკვეთი 4). ხიმინჯები ერთმანეთთან გაერთიანებულია რკინაბეტონის როსტვერკით. როსტვერკზე ეწყობა ყრილის დამცავი რკინაბეტონის ფილა კბილით (იგივი დახრილობით რაც ყრილი). პკ 55+96 ზე რკინაბეტონის ნაგებობა შეუღლებულია ხიდის განაპირა ბურჯებთან და მილთან. სურათი 48. რკინაბეტონის ნაპირდამცავი ნაგებობა განივი კვეთის მაგალითი (პკ0+00 - პკ4+44) GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping P a g e | 119 სურათი 49. რკინაბეტონის ნაპირდამცავი ნაგებობა (პკ0+00 - პკ4+44) GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping P a g e | 120 სურათი 50. რკინაბეტონის ნაპირდამცავი ნაგებობა (პკ7+70 - პკ16+10) GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping P a g e | 121 სურათი 51. რკინაბეტონის ნაპირდამცავი ნაგებობა (პკ17+04.5 - პკ 23+77.5) GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping P a g e | 122 სურათი 52. რკინაბეტონის ნაპირდამცავი ნაგებობა (პკ55+10.40 - პკ58+00) GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping P a g e | 123 8.15 კვანძები პროექტით გათვალისწინებულია პრ უბანზე, პკ3+20-ზე და პკ 55+83, მცხეთა-სტეფანწმინდა-ლარსის არსებული გზის და საპროექტო გზის (ხანდო-ფასანაურის შემოვლით გზა) მიერთების ადგილებში წრიული მოძრაობის კვანძების მოწყობა. რომლთა მეშვეობითაც განხორციელდება კავშირი დაბა ფასანაურთან. არსებული გზა ფასანაური (ბიბლიანი) ხიდი მდ.არაგვი საპროექტო გზა პკ 3+20 არსებული გზა ხიდი გვირაბი ფასანაური მდ.არაგვი პკ 55+83 სურათი 53. დაგეგმილი კვანძები GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping P a g e | 124 8.16 მოძრაობის ორგანიზაცია და უსაფრთხოება - საგზაო ნიშნები და მონიშვნა მოძრაობის ორგანიზაციისა და უსაფრთხოების უზრუნველსაყოფად პროექტში გათვალისწინებულია საგზაო ნიშნების დაყენება, სავალი ნაწილის მონიშვნა, მიმმართველი ბოძკინტების, სპეცპროფილის ბეტონის პარაპეტების და ლითონის მრუდხაზოვანი ძელების დაყენება. გამოყენებულია სტანდარტული საგზაო ნიშნები I და II ტიპიური ზომის. საგზაო ნიშნები დაიდგმება გვერდულზე ან მიწის ვაკისის გარეთ სპეციალურად მოწყობილ ბერმებზე. სავალი ნაწილის ჰორიზონტალური მონიშვნა განხორცილდება ორკომპონენტიანი თეთრი ფერის სპრეი პლასტიკით (ტიპი II), გაუმჯობესებული შუქდამაბრუნებელი მინის ბურთულაკებით ზომით 100-850 მკმ, EN1436 სტანდარტების მოთხოვნების მიხედვით და თანახმად საქართველოს კანონისა “საგზაო მოძრაობის შესახებ”- 2013 წ. პროექტით გათვალისწინებულია:  უწყვეტი ხაზები (1.1) სიგანით 100 მმ;  გვერდითი მონიშვნის უწყვეტი ხაზები (1.2), სიგანით 100;  წყვეტილი ხაზები (1.5) თანაფარდობა შტრიხსა და შუალედს შორის 1:3, სიგანით 100 მ;  გამყოფი წყვეტილი ხაზი, აჩქარების ან დამუხრუჭების ზოლსა და სავალი ნაწილის ზოლს შორის თანაფარდობა შტრიხსა და შუალედს შორის 1:3, სიგანით 200 მმ (1.8);  ადგილის აღნიშვნა, სადაც მძღოლი ვალდებულია გაჩერდეს (1.12);  ადგილის აღნიშვნა, სადაც მძღოლი ვალდებულია აუცილებლობის შემთხვევაში გაჩერდეს და დაუთმოს გზა (1.13);  მიმმართველი კუნძულების მონიშვნა, რომელიც ყოფს ურთიერთსაწინააღმდეგო მიმართულების სატრანსპორტო ნაკადებს (1.16.1);  ზოლებში მოძრაობის მიმართულების მონიშვნა (1.18) ისრის სიგრძე 5.0 მ;  სავალი ნაწილის შევიწროებასთან მიახლოების მონიშვნა (1.19) ისრის სიგრძე 5.0 მ; პროექტით აგრეთვე გათვალისწინებულია სახიფათო უბნის მონიშვნა წითელი ფერის სპრეი პლასტიკით. საგზაო შემოფარგვლა განხორციელებულია ბეტონის სპეცპროფილის პარაპეტებით (ცალმხრივი L-3.0მ) ლენტურ საძირკველზე და ლითონის მრუდხაზოვანი ძელებით. მოეწყობა დრეკადი მიმმართველი ბოძკინტები (წითელი). საგზაო შუქდამაბრუნებლები მოეწყობა: ეწყობა ლითონის ზღუდარებზე (IV ან V ტიპის შუქდამაბრუნებლები) და ბეტონის სპეცპროფილის პარაპეტებზე (III ტიპის შუქდამაბრუნებლები). პროექტში მიღებული ღონისძიებები და საპროექტო გადაწყვეტილებები უზრუნველყოფს მოძრაობის ორგანიზაციასა და უსაფრთხოებას. 8.17 მასალები და რესურსების გამოყენება სამშენებლო სამუშაოების დროს საჭირო მასალების შეძენა მოხდება ლიცენზირებული მწარმოებლებისგან. ყრილის მოსაწყობად გამოყენებული იქნება გვირაბიდან გამონამუშევარი გრუნტი (157360მ3) და კარიერიდან შემოტანილი (შეძენილი) 67440 მ3 ხრეშოვანი გრუნტი. დაბა ფასანაურიდან ბეტონის უახლოესი საწარმოებიები დაშორებულია 70-80კმ-ით. შესაბამისად გადაადგილების დრო საწარმოდან საპროექტო ტერიტორიამდე მოახლოებით 1-1.5საათია. არსებული წესებით 7 სველი ბეტონის ტრანსპორტირების დრო წყლის შერებიდან გამოყენების ადგილამდე შესაძლებელის 1-1.5 სთ იყოს, თუმცა ასეთ მანშილზე ბეტონის ტრანსპორტირების მიზანშეწონილობა მშენებლის გადასაწყვეტია. 7 ASTM C 94, Specification for Ready Mixed Concrete GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping P a g e | 125 სურათი 54. საპროექტო ტერიტორიის დაშორება ბეტონის უახლოეს საწარმოებამდე ბეტონის კვანძის ტერიტორიაზე განთავსების გადაწყვეტილების მიღების შემთხვევაში მშენებლი ვალდებული იქნება გაითვალისწინოს სამუშაო პროცესის შესაძო გავლენა მოსახლეობაზე. ტერიტორია მაქსიმალურა უნდა იყოს დაშორებული სახცოვრებელ ზონას. ბეტონიოს კვანძის მოსაწყობად ტერიტორიის ფართობი დამოკიდებული იქნება მშენებლი კონტრაქტორის მიერ შერჩეული კვანძისთვის საჭიროებაზე. სამშენებლო სამუშაოების დროს სასმელად შესაძლებელი იქნება წყალმომარაგების სისტემიდან წყლის გამოყენება. ტექნიკური დანიშნულებით (მაგ.ტერიტორიის მოსარწყავად მტვრის თავიდან ასაცილებლად, ხანძარქრობისთვის, სხვ.) - ზედაპირული წყლის. ელექტრომომარაგება, საჭიროების შემთხვევაში მოხდება არსებულ ქსელთან მიერთებით. საწვავის მოხმარება დამოკიდებულ იქნება მშენებლის მიერ გამოყენებულ სამშენებლო ტექნიკის რაოდენობაზე, ეფექტურობაზე და მუშაობის/გადაადგილების რეჟიმზე/ხასიათზე. მიწის რესურსის გამოყენება. სამუშაოს წარმოების პროცესში მიწის გამოყენება საჭირო იქნება ბანაკის, სამუშაო უბნების, ნაყოფიერი ნიადაგის და გამონამუშევარი ქანების განსათავსებლად. ადგილმდებარეობის გათვალისწინებით, ბანაკის მოწყობის ნაცვლად საცხოვრებლის დაბაში დაქირავება. ეს შეამცირებს ბანაკის მოწყობა-ფუნქცინირებისას გარემოზე ზემოქმედებას და ამავდროულად ადგილობრივი მოსახლეობისთვის დროებითი შემოსავლის წყაროს შექმნის. GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping P a g e | 126 მშენებლობის საჭიროებისთვის (მასალის დროებითი დასაწყობება, ტექნიკის გაჩერება, ნაყოფიერი ნიადაგის განთავსება) მაქსიმალურად იქნება გამოყენებული საპროექტო გზის ბუფერი. რეგიონის თავისებურებების გათვალისწინებით, სირთულე გვირაბიდან გამონამუშევარი გრუნტის განთავსებას შეიძლება შეექმნას. ხეობის რელიეფიდან გამომდინარე შესაფერისი ადგილის შერჩევა სამუშაო ზონის მახლობლად პრაქტიკულად შეუძლებელია. გარდა ამისა, ტერიტორიის უდიდესი ნაწილი ტყიანია (ტყის ფონდის/სახელმწიფი ტყის ზონა), რაც მნიშვნელოვან გასათვალისწინებელ ფაქტორს წარმოადგენს. სამუშაოს დაწყებამდე მშენებელმა კონტრაქტორმა უნდა განსაზღვროს მისთვის მისაღები ტერიტორია/ტერიტორიები. შერჩევისას მთავარ გადამწყვეტ ფაქტორს ტერიტორიის გამოყენებისას გარემოზე ზემოქმედების ხარისხი უნდა იყოს. აღნიშნული ტერიტორიების გამოყენებამდე აუცილებელი იქნება სანაყაროს ტერიტორიის გარემოს მდგომარეობის (ბიომრავალფეროვნება, გეოლოგიური პირობები, ჰიდროლოგია (საჭიროების შემთხვევაში) შესწავლა -შეფასება. შერჩეული ლოკაციის და სანაყაროს პროექტი შეთანხმდება გარემოსდაცვის უწყებასთან. სანაყაროს მოწყობა მოხდება მხოლოდ ტერიტორიის გამოყენებაზე თანხმობის მიღების შემთხვევაში. 9 მოსამზადებელი (წინასამშენებლო), სამშენებლო სამუშაოები და ექსპლუატაცია 9.1 წინასამშენებლო (მობილიზაციის) ეტაპი სამუშაოები განხორციელდება ტენდერის მეშვეობით შერჩეული კონტრაქტორის მიერ. მშენებელი კონტრაქტორი განსაზღვრავს/დააზუსტებს სამშენებლო ბანაკის, ტექნიკის, მასალის განთავსების და, სანაყაროსთვის საჭირო ტერიტორიებს. შეათანხმებს/მიიღებს ამ ტერიტორიების გამოყენების უფლებას სახელმწიფოსგან ან მიწის მესაკუთრისაგან. წინასამშენებლო ეტაპზე მშენებელი კონტრაქტორის მიერ ეტაპობრივად შემუშავდება გარემოსდაცვითი კანონმდებლობით დადგენილი დოკუმენტაციის და სატენდერო დოკუმენტაციაში განსაზღვრული გეგმები (მათ შორის: სპეციფიური გარემოსდაცვითი მენეჯმენტის და მონიტორინგის გეგმა და სპეციფიური თემატური გეგმები - ნარჩენების მართვის, ტრანსპორტის მართვის, ხმაურის, ვიბრაციის და ჰაერის ხარისხის კონტროლის, ბიომრავალფეროვნების მენეჯმენტის, რეკულტივაციის გეგმები და სხვ.). მოხდება გეგმების შეთანხმებას. გეგმების შესრულება სავალდებულო იქნება მშენებლისთვის და მისი ქვეკონტრაქტორებისთვის (არსებობის შემთხვევაში). წინასამშენებლო ეტაპზე მოხდება ნებართვების (საჭიროების შემთხვევაში) მიღება, საჭირო ხელშეკრულებების გაფორმება. პროექტის ამ ეტაპზე მოხდება:  დაკვალვა;  დროებითი ბანაკის განსათავსებლად ტერიტორიის შერჩევა, გარემოსდაცვითი მოთხოვნების შესაბამისად და ბანაკის მოწყობა (მშენებელი კონტრაქტორი ვალდებული იქნება მოამზადოს ბანაკის გეგმა, გადაწყვიტოს და შეათანხმოს ელექტრომომარაგების, წყალმომარაგების და ნარჩენების და ჩამდინარე წყლის მართვის საკითხები);  ტრასის აღდგენა, დამაგრება და დაკვალვა - 7.005კმ (მათ შორის: ძირითადი გზა - 5.83 კმ, კვანძები - 0.541 კმ; ადგილობრივი გზა - 0.634 კმ).  არსებული ასფალტბეტონის საფარის (მიახლოებით 15სმ ფენის) მოფრეზვა 6403 მ2 ფართობიდან (მოცულობა 960მ3);  არსებული საგზაო ნიშნების, შემოფარგვლის, და, საჭიროების შემთხვევაში გზის განსახლების ბუფერში მოქცეული სხვა კონსტრუქციების დემონტაჟი 8;  ნიადაგის ნაყოფიერი ფენის და მასალოს დროებითი განთავსებისთვის ტერიტორიის შერჩევა. ადგილობრივ ხელმძღვანელობასა/მფლობელებთან შეთანხმება; 8 დემონტაჟი წარმოადგენს ან მშენებლის ან მფლობელის (თუ მფლობელ სურს მასალის დატოვება) პასუხისმგებას. დამოკიდებულია შეთანხმებაზე. GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping                 P a g e | 127 ნაყოფიერი ნიადაგის ფენის მოხსნა და დროებით დასაწყობება (საქართველოში მოქმედი რეგულაციების დაცვით9) სამშენებლო სამუშაოების დასრულების შემდეგ დროებით სარგებლობაში აღებული და დარღვეული ტერიტორიების რეკულტივაციისთვის გამოყენებამდე; მცენარეული საფარის მოხსნა. წინასწარი შეფასებით სახელმწიფო ტყის ფონდის ტერიტორიაზე 256 ერთეული ხე, ქონების ეროვნული სააგენტოს დუშეთის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე 154 ერთეული. გზშ-ს ანგარიშთან ერთად წარმოდგენილი იქნება საქართველოს მთავრობის 2021 წლის 6 ოქტომბრის №496 დადგენილების ,,ტყის სტატუსის მინიჭების, შეწყვეტისა და ტყის საზღვრების დადგენისა და კორექტირების/შეცვლის შესახებ დებულების დამტკიცების თაობაზე“ შესაბამისად მომზადებული ინფორმაცია. ს/ს ენერგო პრო ჯორჯიას საკუთრებაში არსებული 110კვ (მიახლ 0.7კმ) მლეთა ეგხ-ს 1-3 საყრდენებს შორის მალების საჰაერო გზით გადატანა 10/0.4კვ საჰაერო ელექტროგადამცემი ხაზის მიახლ. 5კმ მონაკვეთების გადატანა წყალსადენი მილის გადაკეთება: (1010 გრძ.მ) საშუალო წნევის (შპს სოკარ გაზ ჯორჯია) გაზსადენის მონაკვეთის ‘გადაკეთებას’; დასაქმება - ხელშეკრულებების გაფორმება ადგილობრივ მუშახელთან და სპეციალისტებთან. დასაქმებისას უპირატესობა ადგილობრივ მოსახლეობას მიეცემა (სხვა პროექტების ანალოგიით ადგილობრივების წილი დასაქმებულთა ჯამურ რაოდენობაში 70%, მათგან, სავარაუდოდ 10% ქალების იქნება). კვალიფიკაციის მიხედვით დასაქმდება 20% არაკვალიფიციური, 20% დაბალი კვალიფიკაციის მქონე და 60% კვალიფიციური პერსონალი; საჭიროების შემთხვევაში, ასფალტის კვანძის ოპერირებისთვის ნებართვის მოპოვება. ბატონის კვანძის განთავსების ადგილის დაზუსტება. გაფრქვევების ანგარიშის მომზადება და შეთანხმება გარემოს დაცვის უწყებასთან; ტრანსპორტის მოძრაობის გეგმის მომზადება და შეთანხმება; წყლის ობიექტში ჩამდინარე წყლის ჩაშვების საჭიროების შემთხვევაში - წყალჩაშვების ნორმების პროექტის მომზადება და შეთანხმება საქართველოს გარემოს დაცვის უწყებასთან; ინერტული მასალის მოპოვებაზე ლიცენზიის აღება (თუ კონტრაქტორს არ გააჩნია, მაგრამ გადაწყვეტს საკუთარი კარიერის გამოყენებას. შენიშვნა: ლიცენზია გაიცემა ეკონომიკის სამინისტროს მიერ) ან კონტრაქტების გაფორმება ლიცენზირებულ მომწოდებელთან (შენიშვნა: უპირატესობა ლიცენზირებული მომწოდებლებისგან მასალის შესყიდვას მიეცემა); ნარჩენების მართვის გეგმის შემუშავება და შეთანხმება; ნარჩენების მართვა-უტილიზაციაზე უფლებამოსილ, ლიცენზირებულ კომპანიებთან ხელშეკრულებების გაფორმება; მცენარეული საფარის მოხსნამდე ტერიტორიის დათვალიერება ბიომრავალფერივნების სპეციალისტის მონაწილეობით ღამურების საბინადრო ადგილების, ფრინველების ბუდეების, წავის სამყოფელების და/ან სხვა სენსიტიური უბნების გამოსავლენად. დაფიქსირების შემთხვევაში, გარემოზე ზემოქმედების ანგარიშში განსაზღვრული ღონისძიებების გატარება. საჭიროების შემთხვევაში დამატებითი ღონისძიებების შემუშავება; პროექტის მიმდებარე სენსიტიური და ხიფათის შემცველი (მათ შორის შრომის უსაფრთხოების თვალსაზრისით რისკის შემცველი) უბნების მონიშვნა, საჭიროების შემთხვევაში დროებითი შემოღობვა, გამაფრთხილებელი ნიშნების დაყენება; ბანერის დაყენება პროექტის და შემსრულებლების/ჩართული მხარეების შესახებ ინფორმაციით; სამშენებლო ტექნიკის მობილიზაცია. ცხრილი 71. სამშენებლო ტექნიკის სავარაუდო ჩამონათვალი # 1 2 ძირითადი მანქანა-მექანიზმების დასახელება ავტოგრეიდერი ექსკავატორი საჭირო რაოდენობა 1 3 9 ტექნიკური რეგლამენტი „ნიადაგის ნაყოფიერი ფენის მოხსნის. შენახვის. გამოყენებისა და რეკულტივაციის შესახებ“ დამტკიცებული საქართველოს მთავრობის დადგენილებით #424 GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 P a g e | 128 ექსკავატორი "კოდალა" ავტოდამტვირთველი ავტოამწე ავტოგუდრონატორი ასფალტდამგები სატკეპნი გლუვვალციანი სატკეპნი ვიბრაციული სატკეპნი პნევმატური ბულდოზერი ავტოთვითმცლელი ხიმინჯების მოსაწყობი საბურღი აგრეგატი ბეტონის მზიდი მანქანა ბეტონის ქარხანა ასფალტბეტონის ქარხანა ქვის სამსხვრევი აგრეგატი ისრიანი სამთოგამყვანი კომბაინი ჰიდრავლიკური საბურღი დანადგარი (გვირაბში) 1 2 2 1 1 2 1 1 2 20 2 4 1 1 1 1 2 ტექნიკის ჩამონათვალი და რაოდენობა დაზუსტდება მშენებელი კონტრაქტორის მიერ. ბანაკის და დამხმარე ტერიტორიების შერჩევისას კონტრაქტორი ვალდებული იქნება გაითვალისწინოს სკოპინგის ანგარიშში/გარემოზე ზემოქმედების შეფასებაში მოცემული რეკომენდაციები და შეზღუდვები. (იხილეთ დანართი 2) სამუშაოების დაწყებამდე მშენებელი კონტრაქტორი შესათანხმებლად წარმოდგენს გზის, ხიდების მშენებლობის სამუშაოების წარმოების მეთოდის დეტალურ აღწერას და გეგმა-გრაფიკს. კომუნიკაციების გადატანის საკითხი შეთანხმდება მფლობელ/ოპერატორ კომპანიებთან. დამატებითი ინფორმაცია მოცემული იქნება გზშ-ს ანგარიშში. 9.1.1 ინფრასტრუქტურის გადატანის პროექტები სხვადასხვა დიამეტრის საშუალო და დაბალი წნევის გაზსადენის გადაადგილება პროექტი მომზადებულია შპს ‘გაზის საპროექტო ჯგუფი’-ს (GPG) მიერ. პროექტი შემუშავებულია საქართველოში გაზის მეურნეობაში მოქმედი СП62.13330.2011* Газораспределительные системы. Актуализированная редакция СНиП 42-01-2002 (с изменениями №1, 2), რომელიც უზრუნველყოს შენობა – ნაგებობების ხანძარსაწინააღმდეგო უსაფრთხო ექსპლუატაციას, პროექტით გათვალისწინებული ღონისძიებების დაცვის შემთხვევაში. საპროექტო გზის საწყის მონაკვეთზე (პკ1+0.00-პკ6+50.0) იკვეთება შპს „სოკარ ჯორჯია გაზი“-ს საკუთრებაში არსებული გაზსადენები. პროექტი ითვალისწინებს ამ მონაკვეთების ახლით შეცვლის სამშენებლო – სამონტაჟო სამუშაოებს, და მოქმედ ქსელში გადაერთებას პროექტით გათვალისწინებულია:  პკ1+0.00-პკ2+0.00 მონაკვეთში სასწრაფო სამაშველო შენობაში მიმავალი საშუალო წნევის d=50მმ პოლიეთილენის გაზსადენის ჩაჭრა და დამხშობის დაყენება (ჩაჭრის კორდინატებია: (X – 473889.28, Y – 4686336.82));  პკ5+0.00-პკ6+50.00-მონაკვეთში d=90მმ საშუალო წნევის მიწისქვეშა გაზსადენის ჩაჭრა და გადმოტანა გზის პარალელურად მისგან 1 მეტრის მოცილებით. დაპროექტებული d=90მმ გაზსადენის ჩაჭრის და მიერთების საწყისი კორდინატებია: (X – 474062.29,Y – 4686653.78). დასრულების კორდინატებია: (X – 474110.35, Y – 4686762.64). GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping   P a g e | 129 პკ7+0.00-პკ8+00.00 მონაკვეთში საშუალო წნევის d=90მმ პოლიეთილენის მიწისქვეშა გაზსადენს. გადაკვეთის ადგილას ჩაჭრა, ახალი გაზსადენი გატარება (d=140მმ) პოლიეთილენის გარცმის მილში. გადალაგების საწყისი კორდინატებია: (X – 474662.37, Y – 4687679.42). დასრულების კორდინატებია: (X – 474697.09, Y – 4687702.63). პკ4+0.00-პკ6+50.00 მონაკვეთში დაბალი წნევის d=50მმ გაზსადენების ჩაჭრა, დაპროექტებული გაზსადენის გატარება საავტომობილო გზის პარალელურად 1 მეტრის მოცილებით. გადაკვეთებზე გაზსადენი გატარდება d=110მმ პოლიეთილენის გარცმის მილებში. გადალაგების საწყისი კორდინატებია (X – 473782.66, Y – 4690218.88). დასრულების კორდინატებია: (X – 473651.67, Y – 4690288.04). გადალაგებული გაზსადენების მიერთების (შეჭრის) სამუშაოები უნდა შეასრულოს ‘სოკარ ჯორჯია გაზის’ თანამშრომლებმა შესაბამისი ხელშეკრულების გაფორმების შემდეგ. გათვალისწინებული და დაცული იქნება მინიმალური მანძილები გაზსადენებსა და შენობა-ნაგებობების, მიწისქვეშა და მიწისზედა კომუნიკაციებს შორის უნდა იყოს დაცული ქვემოთ წარმოდგენილი სიდიდეების შესაბამისად. ცხრილი 72. მინიმალური მანძილები მიწისზედა მიწისქვეშა ინფრაქტრუქტურას შორის გაზის წნევა გაზსადენში 0.005(0.05)-ზე მეტი 0.3(3)-მდე ჩათვლით საშუალო წნევა მანძლი მიწისქვეშა გაზსადენებიდან შენობა-ნაგებობებამდე, მ შენობა-ნაგებობის საკონტაქტო ქსელის და საჰაერო ეგხ-ს საყრდენთა საძირკველამდე საძირკველამდე კავშირგაბმულობის 1კვ-მდე 1კვ-დან 110კვ-დან საყრდენებამდე ჩათვლით 35კვ-მდე 220კვ-მდე 4 1 1 5 10 მანძილი (გეგმაში საინჟინრო მიწისქვეშა ქსელებს შორის გაზის წნევა გაზსადენში მანძლი ჰორიზონტალურად, მ ქყალსადენამდე საყოფაცხოვრებო დრენაჟამდე და წვიმის კაბელებამდ კანალიზაციამდე წყლის კანალიზაციამდე ე დაბალი 0.005 (0.05)-მდე 1 1 1 1 ჩათვლით საშუალო 0.005(0.05)-ზე მეტი 1 1.5 1.5 1 0.3(3)-მდე ჩათვლით მაღალი 0.3(3)-ზე მეტი და 0.6(6) 1.5 2 2 1 ჩათვლით 0.6(6)-ზე მეტი 1.2(12)-მდე 2 5 5 2 ჩათვლით მანძილი ვერტიკალურად (სიოში) ნებისმიერი წნევის მიწისქვეშა გაზსადენის მიერ სხვადასხვა მიწისქვეშა ნაგებობების გადაკვეთისას, მ წყალსადენი, კანალიზაცია, წყალჩადინება (სანიაღვრე კოლექტორი), სატელეფონო კანალიზაცია, 0.2 თბოქსელის არხი და ა.შ. ელექტროკაბელი, ტელეფონის მოჯავშნული კაბელი 0.5 ზეთვსებული ელექტროკაბელი 110-220 კვ ძაბვით 1 პროექტის განხორციელებისათვის აუცილებლობას წარმოადგენს სოფელ ფასანაურში საშუალო და დაბალი წნევის d=50მმ და d=90მმ მიწისქვეშა გაზსადენის მცხეთა-სტეფანწმინდა-ლარსის საავტომობილო გზის პარალელურად გატარება კმ56-სა და კმ62-ს შორის.  მშენებელი ორგანიზაცია ვალდებულია ამ ადგილებში სამუშაო აწარმოოს საავტომობილო გზების დეპარტამენის მიერ გაცემული ტექნიკური პირობის მოთხოვნათა მკაცრი დაცვით.  გზის ამ მონაკვეთში მოხვედრილი გაზსადენებით იკვეთება ადგილობრივი მუნიციპალიტეტის ბალანსზე მყოფი წყალსადენის მილები, პარალელურად გადის სილქნეტის და პისიმაქსის GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping P a g e | 130 ბოჭკოვანი მიწისქვეშა კაბელების გვერდით. სამუშაოების დაწყებისას, ამ ინფრასტრუქტურასთან მიახლოებისა და გადაკვეთის შემთხვევაში წინასწარ გამოძახებული იქნან ამ კომუნიკაციების მეპატრონეები. გადატანა მოხდება მათი თანდასწრებით. მილები უპირატესად მიწისქვეშ გატარდება, პოლიეთილენის მილებისაგან. გაზმომარაგების სისტემის მცირე ნაწილი (ხიდზე და ხიდბუგირებზე გადასვლების გამო) ნავარაუდევია ფოლადის მილების გამოყენება. მიწისქეშ მოლის გასაყვანად მოსაწყობი თხრილის მაგალითი ნაჩვენებია ქვემოთ. სურათი 55. მიწისქვეშა გაზსადენის თხრილი მოწყობის სქემა (d=20 d=50მმ მილის შემთხვევაში) სამშენებლო სამუშაოები გულისხმობს თხრილის მოწყობას, მილების მოთავსებას, ახალი მონაკვეთების მიერთებას და თხრილის შევსებას (უკუჩაყრას). სამუშაოები შესრულდება საპროექტო გზის ბუფერში. სამშენებლო სამუშაოების დასრულებისას ჩატარდება გამოიცადა სიმტკიცეზე და ჰერმეტულობაზე. წყალსადენის გადატანა გზის საპროექტო ბოლო მონაკვეთი კვეთს სხავადასხვა დიამეტრის d=50-160მმ ლითონის და პლასტმასის წყალსადენის მილებს. გზის სამშენებლო სამუშაოების დაწყებამდე დაგეგმილია მილსადენის ამ მონაკვეთების გადატანა - გადაკეთება . GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping P a g e | 131 სურათი 56. არსებული და საპროექტო (ჩასანაცვლებელი) წყალსადენის მონაკვეთები კვანძი #2-ის უბანზე GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping P a g e | 132 მონაკვეთები რომლებიც საავტომობილო გზას კვათს მოთავსდება ლითონის გარსაცმში. გარსაცმის წინ მოეწყობა წყალსადენის ჭები ურდულებით. ლითონის მილსადენები დაიფარება ანტიკოროზიული ლაქით, ხოლო პლასტმასის მილსადენების ირგვლივ ეწყობა ქვიშის საფარი. პლასტმასის მილების d=160 მმ საერთოსიგრძე შეადგენს 429მ-ს. ფოლადის მილების d-108х3 მმ სიგრძე შეადგენს 575 მ-ს. ფოლადის მილების d=50х4 მმ სიგრძე შეადგენს 6 მ-ს. სურათი 57. მიწისქვეშა მოლსადენის თხრილი მოწყობის ტიპური სქემა სამშენებლო სამუშაოები გულისხმობს თხრილის მოწყობას, მილების მოთავსებას, ახალი მონაკვეთების მიერთებას და თხრილის შევსებას (უკუჩაყრას). სამუშაოები შესრულდება საპროექტო გზის ბუფერში. 0.4/10კვ ხაზის გადატანა პროექტი მომზადებულია ‘საქართველოს სავაჭრო ჯგუფი’-ს მიერ. საპროექტო ზონაძი ხვდება 10.5მ სიმაღლის 10 კვ საჰაერო ეგხ-ს ბოძი. პროექტი გულისხმობს 37 ბოძების დემონტაჟს, 36 ახალი რკინაბეტონის ბოძების მონტაჟს, განათების 19 ბოძის დემონაჟს და 6 ახალი ბოძის დაყენებას; ავტომაგისტრალის ქვეშ გამავალი კაბელების და საჰაერო გადამცემი ხაზის მონაკვეთების მოწყობას. ადგილებში სადაც საჰაერო ხაზს უწევს გზის კვეთა მიწის გავლით, ბოძზე გათვალისწინებულია გადაძაბვის შემზღუდველი; გამთიშველი, ამძრავი და ამ ყოველივესთვის დამიწების მოწყობა. პროექტის შესაბამისად, გამთიშველის გავლით საჰაერო ხაზი გადადის კაბელზე, ლითონის მილის საშუალებით ჩადის მიწაში საიდანაც ლითონის დამცავი გარსის მქონე პლასმასის გოფრიებული მილით გადის მიწაში და გზის ქვეშ. ხოლო გზის მეორე მხარეს ადის ბოძზე და გრძელდება საჰაერო ხაზის მეშვეობით GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping P a g e | 133 სურათი 58. მიწისქვეშა კაბელის თხრილი მოწყობის ტიპური სქემა - ფეხითმოსიარულეთ აგზის ქვეშ (მარცხნივ) და სამანქანო გზის ქვეშ (მარჯვნივ). სამშენებლო სამუშაოები გულისხმობს ბეტონის ბოძების დემონტაჟს, ახალი საყრდენების (ბოძების) მოწყობას, კაბელის მიწისქვეშ გასატარებლად თხრილის მოწყობას, კაველის გაყვანას, თხრილის შევსებას (უკუჩაყრას) და ეგხ-ს არსებულ ქსელთან მიერთებას. სამუშაოები შესრულდება საპროექტო გზის ბუფერში. ინფორმაცია საპროექტო დერეფნის საინჟინრო გეოლოგიური პირობების შესახებ მოცემულია დანართების ტომში 1. 110 კვ ძაბვის ეგხ ‘მლეთა’-ს #1-3 საყრდენებს შორის რეკონსტრუქცია პროექტი მომზადებულია შპს ‘ინფრაკონ’-ის მიერ სს ‘ენერგო-პრო ჯორჯია’-ს მიერ გაცემული ტექნიკური პირობის საფუძველზე. პროექტის შესაბამისად საპროექტო ტრასაზე დემონტირდება  #2 არსებული УC110-5 ტიპის კუთხურ-ანკერული საყრდენი მონოლითური საძირკვლებით (1 ცალი)  #1, #2 #3 საყრდენებს შორის მალებში (ტრასის სიგრძით 0.739 კმ) არსებული АС-150/24 მარკის ფოლად-ალუმინის სადენი და С-50 მარკის მეხდამცავი გვარლი სახაზო არმატურით, მინის იზოლატორებით და ვიბრაციის ჩამქრობებით.. გადასატანი 110კვ ძაბვის ეგხ-ის ახალი მონაკვეთი შესრულდება, ანაკრები რკინაბეტონის საძირკვლების, ფოლადის უნიფიცირებული მოთუთიებული საყრდენებისა (ანძების) და შუშის იზოლატორების გამოყენებით რეკონსტრუქციის შედეგად დამონტაჟდება:  არსებული წერტილიდან 96 მეტრში (#2 საყრდენისკენ მიმართულებით) ახალი #2I, У110-2+14-3TP ტიპის მოთუთიებული საყრდენი (ორჯაჭვიანი საყრდენი გადაკეთდება ერთჯაჭვიანად ორი ქვედა და ერთი ზედა ტრავერსის მოხსნის გზით), Ф1-А+2P1-A მარკის საძირკვლებზე- 4 ცალი.  #3I, У110-2+9-3TP ტიპის მოთუთიებული კუთხურ-ანკერული საყრდენი (ორჯაჭვიანი საყრდენი გადაკეთდება ერთჯაჭვიანად ორი ქვედა და ერთი ზედა ტრავერსის მოხსნის გზით), Ф1-А+2P1-A მარკის ახალ საძირკვლებზე - 4 ცალი.  4′ АУГ-30Т-8.5 ტიპის მოთუთიებული კუთხურ-ანკერული საყრდენი ეგხ-ს ღერძში, ფლა-1 (ლბს1) მარკის რკინა-ბეტონის მონოლითურ საძირკველზე - 1 ცალი. GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping P a g e | 134 რეკონსტრუქციის შემდგომ #1-#2′ და #3′-#4′-#3 საყრდენებს შორის მალებში (ტრასის სიგრძით 0.417 კმ) დამონტაჟდება ახალი АС-150/24 მარკის ფოლად-ალუმინის სადენი და ახალი С-50 მარკის მეხდამცავი გვარლი ახალი სახაზო არმატურით, მინის იზოლატორებით და ვიბრაციის ჩამქრობებით. #2′-#3′ საყრდენებს შორის მალში (ტრასის სიგრძით 0.336 კმ) დამონტაჟდება ახალი АС-150/34 მარკის ფოლად-ალუმინის სადენი და ახალი С-50 მარკის მეხდამცავი გვარლი ახალი სახაზო არმატურით, მინის იზოლატორებით და ვიბრაციის ჩამქრობებით. საპროექტო გადაწყვეტილებით #2′ საყრდენი დამონტაჟდება ისეთ ადგილას, რომელსაც მდინარის მხრიდან დაიცავს საპროექტო ავტობანის მიწაყრილი, ხოლო #3′ და #4′ საპროექტო საყრდენები დამონტაჟდებიან ისეთ წერტილებში, რომ მდინარის მხრიდან მათ დაიცავს არსებული რკინა-ბეტონის კედელი. აღნიშნულის შესაბამისად საპროექტო საყრდენებს რაიმე სახის ჰიდროლოგიური საფრთხე არ ემუქრებათ, თუმცა ექსპლუატაციის პროცესში განხორციელდება საყრდენების დაფუძნების წერტილების მუდმივი მონიტორინგი, რაიმე ჰიდროლოგიური საფრთხის გამოვლენის შემთხვევაში განხორციელდება შესაბამისი დამცავი ღონისძიებები. სამშენებლო სამუშაოები მოიცავს შემდეგს: დემონტაჟი  ერთი მონოლითური რკინა-ბეტონის საძირკვლის დემონტაჟს №2 УС110-5 ტიპის საყრდენის ქვეშ  ერთი УС110-5 ტიპის კუთხურ-ანკერული (მოთუთიებული) საყრდენის დემონტაჟს  ფოლად-ალუმინის სადენის, მეხდამცავი გვარლის და ფოლად-ალუმინის სადენის სამაგრი გირლიანდების, მეხდამცავი გვარლის სამაგრი გირლიანდების,დამიწების და სხვა სახაზო არმატურის დემონტაჟს მონტაჟი  რკინა-ბეტონის საძირკველის Ф1-А და ფოლადის საძირკველი - ფლა-1 (ლბს-1)-ს მოწყობას  კუთხურ-ანკერული У110-2+14-3TP (1 ცალი), У110-2+9-3TP (1 ცალი) (მოთუთიებული) (ორჯაჭვიანი საყრდენი გადაკეთებული ერთჯაჭვიანად ორი ქვედა და ერთი ზედა ტრავერსის მოხსნის გზით) და კუთხურ-ანკერული АУГ-30Т-8.5 (მოთუთიებული) საყრდენების მონტაჟს  ფოლად-ალუმინის სადენის, მეხდამცავი გვარლის, ფოლად-ალუმინის სადენის სამაგრი გირლიანდების, მეხდამცავი გვარლის სამაგრი გირლიანდების, დამიწების და სხვა სახაზო არმატურის მონტაჟს სურათი 59. ეგხ-ს საყრდენები GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping P a g e | 135 სურათი 60. ეგხ საყრდენის საძირკველი მუდმივი სარგებლობისათვის საჭირო ფართი საპროექტო საყრდენის ქვეშ შეადგენს 0.03103 ჰექტარს. საძირკვლები ეwყობა მსხვილნატეხოვანი გრუნტის ფენაში, რომელიც წარმოდგენილია კარგად და საშუალიდ დამრგვალებული კაჭარ-კენჭნარით, ხრეშის, ქვიშის და ქვიშნარის შემავსებლით. შესასრულებელი სამუშაოები მოიცას მიწის სამუშაოებს, ბეტონის სამუშაოების, შედუღებას შენიშვნა (პორობები):  სამუშაოების წარმოების მიზნით ეგხ-ის მინიმალური გამორთვის დრო არაუმეტეს 3-4 საათი),  სამშენებლო-სამონტაჟო სამუშაოების წარმოების პროცესში პროექტში შეტანილი ნებისმიერი ცვლილების, თუ ასეთებს ექნება ადგილი, დამატებით შეთანხმება–სთან;  შემსრულებლის მიერ საქართველოს კანონმდებლობით გათვალისწინებული მშენებლობის ნებართვა და ყველა საჭირო შეთანხმების მოპოვება.  ეგხ-ს სადემონტაჟო-სამონტაჟო სამუშაოების წარმოება მხოლოდ კომპანის (სს „ენერგო–პრო ჯორჯია“) წარმომადგენლის თანდასწრებით;  პროექტით გათვალისწინებული სამუშაოების განხორციელება მხოლოდ პროექტის შეთანხმების შემდეგ. პროექტთან ერთად (შეთანხმების დროს), წარმოდგენილი უნდა იქნეს, ადმინისტრაციულ   ორგანოსთან და ყველა დაინტერესებულ მხარესთან შეთანხმების წერილები.; სამუშაოების შესრულება სერთიფიცირებული ორგანიზაციის ან შესაბამისი გამოცდილების მქონე (შესაძლებელია წარმოდგენილი იქნეს შესრულებული პროექტების ჩამონათვალი) საწარმოს მიერ; 110კვ ძაბვის ეგხ-ის დაცვის ზონაში სამუშაოების დაწყებამდე, არანაკლებ 10(ათი) კალენდარული დღით ადრე, სამუშაოთა შემსრულებელის მიერ სს „ენერგო-პრო ჯორჯია“-ში სამუშაოების შესრულების გეგმის და, საჭიროების შემთხვევაში, ეგხ-ის დროებით გამორთვაზე განაცხადი განაცხადის წარდგენა; სამუშაოები შესრულდება საპროექტო გზის ბუფერში. ინფორმაცია საპროექტო დერეფნის საინჟინრო გეოლოგიური პირობების შესახებ მოცემულია დანართების ტომში 1. 9.2 მშენებლობის ეტაპი მშენებლობის ეტაპზე განსახორციელები სამუშაოები მოიცავს: GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping P a g e | 136 ცხრილი 73. გზის, ხიდის მშენებლობა და გვირაბის გაყვანა - ძირითადი აქტივობები გზის მშენებლობა      ხიდის მშენებლობა გვირაბის გაყვანა რეკულტივაცია               საჭიროების შემთხვევაში ჭრილების/ყრიების მოწყობა. მოხსნილი გრუნტის გატანადასაწყობება შეთანხმებულ ტერიტორიაზე; ტერიტორიის პროფილირება; ინერტული მასალების შემოტანა; ვაკისის ფორმირება გზის სამოსის ქვედა ფენის მოწყობა გამზადებულ საფუძველზე (ინერტული მასალების გაშლა და კომპაქტირებული ფენის ფორმირება ტექნიკის გამოყენებით); გზის სამოსის ზედა ფენების ფორმირება; ჰორიზონტალური და ვერტიკალური დრენაჟის სისტემების მოწყობა; მარკირება და ნიშნების დაყენება. ბურღვითი სამუშაოები ხიმინჯების მოსაწყობად; მასალის (რკინაბეტონის ნამზადი ნაწილები, სხვ.) შემოტანა-დასაწყობება; ხიდის ბურჯების და ნაფენის მოწყობა - ბეტონის და შედუღების სამუშაოები; სავალი ნაწილის საფარის მოწყობა; საერთაშორისო სტანდარტების შესაბამისად გზების კეთილმოწყობას და მონიშვნა. გვირაბის გაყვანის სამუშაოები (ADECO-RS მეთოდი); ფუჭი ქანების დასაწყობება გარემოსდაცვის უწყებასთან შეთანხმებულ ტერიტორიაზე, შეთანხმებული პროექტის შესაბამისად; გვირაბის კომუნიკაციებით აღჭურვა - განათება, ვენტილაცია, სხვ. ; სავალი ნაწილის საფარის მოწყობა; მარკირება ლანდშაფტთან ჰარმონიზაცია - ყველა დროებით დარღვეული ტერიტორიის და ფუჭი ქანების სანაყაროს/სანაყაროების ტერიტორიის რეკულტივაცია მშენებელი კონტრაქტორის მიერ მომზადებული და შეთანხმებული რეკულტივაციის გეგმის შესაბამისად. [მშენებელი კონტრაქტორი მოამზადებს და შეათანხმებს რეკულტივაციის გეგმას პროექტის საჭიროებისთვის ყველა დროებით გამოყენებული და დარღვეული ტერიტორიისთვის]. სამუშაოს იწარმოებს 3 წლის განმავლობაში. ბანაკის, სამუშაო უბნების, ნარჩენების მართვა, ტრანსპორტის გადაადგილება და სხვა საქმიანობა განხორციელდება მოსამზადებელ ეტაპზე შეთანხმებული გეგმების, სქემების და გრაფიკის შესაბამისად. სამუშაოს დაწყებამდე მოხდება კონკრეტულ მონაკვეთზე მიწის შესყიდვის და განსახლების სამოქმედო გეგმის შესაბამისად განსახლება-კომპენსაციის საკითხების დაზუსტება, ეტაპობრივად დაიწყება შესყიდვა-კომპენსაციის პროცესი. 9.3 ექსპლუატაციის ეტაპის სამუშაოები გზის ექსპლუატაციას პროცესში მოვლა-შენახვის სამუშაოები ჩვეულებრივ მოიცავს:  პრევენციულ მოვლა-ტექმომსახურების პროცედურებს (CPMP) და  პრობლემების გამოსწორების პროცედურას (CMP) - რემონტს. ახალი ინფრასტრუქტურის ექსპლუატაციის დროს საჭირო იქნება  ინფრასტრუქტურის მოვლა-პატრონობა; აუცილებლობის შემთხვევაში - სარემონტო სამუშაოების წარმოება.;  სადრენაჟე და წყალგამწმენდი სისტემების გამართული მუშაობის უზრუნველყოფა პერიოდული გაწმენდა;  გზისპირების და სავალი ნაწილის დასუფთავება;  ზამთარში - გზის გაწმენდა თოვლისგან. GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping P a g e | 137 ძირითადი მოვლა-ტექმომსახურების და ექსპლუატაციისას წარმოდგენილია ქვემოთ: სარემონტო სამუშაოების მოკლე აღწერა ხიდების ცხრილი 74. ხიდების მოვლა პატრონობა და შეკეთება/რემონტი მოვლა-ტექმომსახურება ხიდის გაწმენდა:  ხიდის ვაკისის, საყრდენი ელემენტების, მზიდი კონსტრუქციების, საფუძვლის, კოჭის გადახურვების, და ხიდის საფუძველის მარილის, ტალახისა და ქვიშისგან დაცვა კოროზიის თავიდან აცილება.  ხიდზე არსებული სადრენაჟე სისტემის (არხები, ღია ნაკერები და სადრენაჟე მილი) გაწმენდა და გასუფთავება გამართულად მუშაობის უზრუნველყოფის მიზნით. ნაგებობის მიმდებარე ტერიტორიის და მისასვლელების ზონის დასუფთავება, მცენარეული საფარის მოშორება. ასფალტის საცვეთი  არსებული საცვეთი ფენის სრულად მოხსნა და წყალგაუმტარი მემბრანისა და ახალი ფენის გამოცვლა: საცვეთი ფენის დაგება მის ქვეშ არსებული ხიდის ვაკისის დაცვის მიზნით; მზიდი კონსტრუქციების გაპოხვა:  კონსტრუქციების, საყრდენების და შეერთებების გაწმენდა და გაპოხვა. საჭიროების შემთხვევაში, შეღებვა მზიდი კონსტრუქციების სათანადოდ ფუნქციონირების, და მალის ნაშენის სათანადო მოძრაობის უზრუნველსაყოფად. ბეტონის საფუძვლის საიზოლაციო ხსნარით დამუშავება  კოჭების გადახურვების, საფუძვლისა და საფუძვლის სხვა ელემენტების საიზოლაციო ხსნარით დამუშავება (ხიდის საფუძვლის ელემენტების წყალგაუმტარობის უზრუნველყოფა წყლისა და ქლორიდების ბეტონში შეღწევისა და არმირების ლითონში ჩასვლის პრევენციის მიზნით).  ლითონის ელემენტების დაზიანების პრევენცია და ესთეტიკური სახის შენარჩუნება. ხიდის ლითონის ელემენტების შეღებვა სარემონტო სამუშაოები ბეტონის ხიდის  დაზიანებული სტრუქტურული ბეტონისა და არმირების ლითონის მოხსნა და ვაკისის შეკეთება გამოცვლა ხიდის ვაკისის კონსტრუქციული მთლიანობის აღდგენის, სამოძრაო ზედაპირის გაუმჯობესების, და მოძრაობის უსაფრთხოების გაუმჯობესების მიზნით. ტემპერატურული  დაზიანებული ტემპერატურული გაფართოების ნაკერების სისტემების, მათ შორის გაფართოების მათ გარშემო არსებული ბეტონის მოწესრიგება ან მოშორება და შეცვლა. აღნიშნული ნაკერების სამუშაოს შესრულება ყველა ტიპის ტემპერატურული გაფართოების ნაკერის შეკეთება/გამოცვლა: სისტემებზე საჭიროების მიხედვით; რაც ტემპერატურული გაფართოების ნაკერების სისტემების გამართულად მუშაობას და მოძრაობის უსაფრთხოებას უზრუნველყოფს. ლითონის  დაზიანებული ტემპერატურული გაფართოების ნაკერების სისტემების, მათ შორის ელემენტების მათ გარშემო არსებული ბეტონის მოწესრიგება ან მოშორება და შეცვლა. აღნიშნული შეკეთება/შეცვლა: სამუშაოს შესრულება ყველა ტიპის ტემპერატურული გაფართოების ნაკერის სისტემებზე საჭიროების მიხედვით; რაც ტემპერატურული გაფართოების ნაკერების სისტემების გამართულად მუშაობას და მოძრაობის უსაფრთხოებას უზრუნველყოფს. საყრდენების  მწყობრიდან გამოსული საყრდენი სისტემის ან სისტემის კომპონენტების შეკეთება ან შეკეთება/გამოცვლა შეცვლა ყველა ტიპის საყრდენების შემთხვევაში, საჭიროების მიხედვით.  აღნიშნული ღონისძიების გათვალისწინება ნებისმიერ ხიდზე, რომლის მზიდი კონსტრუქციის მდგომარეობა დასაშვებ მინიმალურ ნორმაზე დაბალია ან რომლის „გაყინული“ ლითონის საყრდენებზე აღინიშნება საწყისი დაზიანებები. ბეტონის საფუძვლის  საფუძვლის ბეტონისა და არმირების ლითონის დაზიანებული ადგილების მოშორება შეკეთება/შეცვლა: და შეცვლა;  საფუძვლისა და ხიდის კონსტრუქციული მთლიანობის აღდგენა. ეროზიის/გამორეცხვის  დარღვეული საფუძვლის ან/და გამორეცხილი არხების შეკეთება ბეტონით, ცემენტის კვალის ხსნარით, ან მოკირწყვლით. მოშორება/გამოცვლა  ხიდის საფუძვლის ელემენტების მთლიანობის დაცვა და მათი სათანადო ფუნქციონირების უზრუნველყოფა. GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping P a g e | 138 გვირაბების ექსპლუატაცია მიწისქვეშა გვირაბის ექსპლუატაციისას დაცული უნდა იქნეს გვირაბის, ტრანსპორტის ექსპლუატაციასთან, ვენტილაციასთან, ელექტრომომარაგებასთან დაკავშირებული უსაფრთხოების მოთხოვნები, აგრეთვე, ავარია-და ხანძარსაწინააღმდეგო ღონისძიებები. ექსპლუატაციის პროცესში მოვლა პატრონობის სამუშაოები გულისხმობს:  საფარის მდგომარეობის კონტროლს,  გვირაბის ინფრასტრუქტურის რუტინული ინსპექტირებას და ტესტირების სამუშაოებს.  გვირაბის კონსტრუქციების, კედლების, სავალი ნაწილის საფარის, წყალარინების და ინფრასტრუქტურის სისტემების, მონიშვნების და მაფრთხილებელი/საგზაო/საინფორმაციო ნიშნების მდგომარეობის ვიზუალურ დათვალიერებას,  გვირაბის და პორტალების ზონების დასუფთავებას,  საინჟინრო-ტექნიკური სისტემების მდგომარეობის შემოწმებას,  განათებულობის კონტროლს,  პროფილაქტიკური სამუშაოების შესრულებას,  საინჟინრო-ტექნიკური სისტემების ტექმომსახურებას. სარემონტო სამუშაოების საჭიროების გამოვლენის შემთხვევაში - შესაბამისი სამუშაოების შესრულებას. გვირაბის დიაგნოსტიკის შესრულდება ანალოგიური კონსტრუქციებისთვის საქართველოში მოქმედი პრაქტიკის შესაბამისად. 10 ზემოქმედების მოკლე აღწერა შენიშნა: იმის გათვალისწინებით, რომ ინფრასტრუქტურის გადატანა/გადაკეთება საპროექტო გზის განხილული ბუფერის საზღვრებში ხორციელდება, წარმოსგენილი შეფასება ინფრასტრუქტურის გადატანის კომპონენტსაც მოიცავს. პროექტი მისი განხორციელების სხვადასხვა ეტაპზე (წინასამშენებლო [მოსამზადებელი], მშენებლობის და ექსპლუატაციის ეტაპები) გარკვეულ გავლენას მოახდენს ბიოფიზიკურ და სოციალურ გარემოზე. ზემოქმედება გამოწვეული იქნება:  ტერიტორიაზე ტექნიკის მუშაობა-გადაადგილებით,  ტერიტორიის გარეთ მანქანების მოძრაობით,  ტერიტორიაზე ხალხის ყოფნით. ზემოქმედების ფაქტორები ხმაური, ემისიები (მტვერი/გამონაბოლქვი), ვიბრაცია და ნარჩენები იქნება. ხოლო რეცეპტორების როლში - საპროექტო დერეფანში მოქცეული ნიადაგი, ზედაპირული წყლის ობიექტები, საპროექტო დერეფანში მოხვედრილი (განსახლებას დასაქვემდებარებელი) და დერეფნის სიახლოვეს მცხოვრები მოსახლეობა, მცენარეული საფარი და ცხოველთა სამყარო აღმოჩნდება. ზემოქმედების ხარისხი (მნიშვნელოვნება) დამოკიდებული იქნება  კონკრეტული რეცეპტორის სენსიტიურობაზე, დაშორებაზე ზემოქმედების წყაროდან, ზემოქმედების ზონაში რეცეპტორის მოხვედრის ალბათობაზე;  ზემოქმედების ტიპზე, სიდიდეზე და ხასიათზე;  წყაროს მოქმედების/სამუშაოს ხანგრძლივობაზე;  უარყოფითი გავლენის თავიდან აცილების/შემცირებისთვის შემუშავებული შემარბილებელი ღონისძიებების და რეკომენდაციების ზედმიწევნით დაცვაზე;  სამუშაოების დროს მოსალოდნელი რისკების დროულ შეფასებაზე; GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping  P a g e | 139 გარემოს მდგომარეობის, შემარბილებელი ღონისძიებების, და რისკების მართვის ქმედებების შესრულების მონიტორინგზე და მათ ეფექტურობაზე. გამოყენებული იქნება ადაპტაციური მიდგომა, რაც გულისხმობს, მონიტორინგის შედეგებზე დაყრდნობით, საჭიროების შემთხვევაში, ქმედებების კორექტირებას - დამატებითი შემარბილებელი ღონისძიებების შემუშავებას ან მონიტორინგის სიხშირის/პარამეტრების დაზუსტებას ზემოქმედების თავიდან უკეთ აცილების ან შემცირებისთვის. პროექტის სხვადასხვა ეტაპზე დაგეგმილი ქმედებების/სამუშაოების და მათთან დაკავშირებული ზემოქმედებების ჩამონათვალი ქვემოთ წარმოდგენილ ცხრილშია წარმოდგენილი ცხრილი 75. დაგეგმილი ქმედებები და მათთან დაკავშირებული ზემოქმედება გარემოზე დაგეგმილი ქმედებები/სამუშაოები მოსამზადებელი ეტაპის სამუშაოების მოკლე ჩამონათვალი:  ნებართვების აღება პროექტთან დაკავშირებით;  გეგმების (როგორიცაა: ნარჩენების მართვის. სატრანსპორტო მოძრაობის მართვის, ეროზიის და სხვა) შემუშავება და დამტკიცება (ეტაპობრივად);  მასალების წყაროს/ მიმწოდებლების იდენტიფიცირება;  მასალის და სერვისების მომწოდებლებთან ხელშეკრულებების გაფორმება;  დროებითი ბანაკებისათვის, მასალის, ნიადაგის ნაყოფიერი ფენის, გრუნტისა და ნარჩენების (დროებითი/ ხანმოკლე), ფუჭი ქანების განთავსების ადგილების შერჩევა-დაზუსტება და შეთანხმება გარემოსდაცვის და უსაფრთხოების მოთხოვნების გათვალისწინებით;  ბანერის დაყენება პროექტის და შემსრულებლების/ჩართული მხარეების შესახებ ინფორმაციით;  განსახლების ბუფერში მოქცეულ ზონაში არსებული კონსტრუქციების დემონტაჟი, ;  საგზაო ნიშნების, შემოფარგვლის, და, საჭიროების შემთხვევაში გზის განსახლების ბუფერში მოქცეული სხვა კონსტრუქციების დემონტაჟი;  არსებული გზის რამდენიმე უბანზე ასფალტის საფარის მოხსნა;  სამუშაო უბნების, ტექნიკის განთავსების, სამშენებლო ბანაკების და სხვა, პროექტის საჭიროებისთვის აუცილებელი ტერიტორიის მომზადება - ეს მოიცავს მცენარეული საფერის მოხსნას (სადაც ეს აუცილებელია). ნაყოფიერი ნიადაგის მოხსნას და დროებით დასაწყობებას, სამუშაო ტერიტორიის პროფილირებას;  გასხვისების ზოლის მომზადება - მცენარეული საფარის მოხსნა. ნაყოფიერი ნიადაგის მოხსნა (შესაძლებლობისდაგვარად) და გადატანა შეთანხმებულ დროებითი დასაწყობების უბანზე; ზემოქმედება გარემოზე ზემოქმედება მოსალოდნელი არ არის          არაორგანული მტვრის და წვის პროდუქტების ემისია; ხმაური და ვიბრაცია; საწვავის/ზეთების შემთხვევითი დაღვრა ნიადაგისა და წყლის (თუ რომელიმე საქმიანობა მდინარის კალაპოტის მახლობლად წარმოებს) დაბინძურების რისკი; ნიადაგის ეროზია/დატკეპნა; ზემოქმედება ფლორასა და ფაუნაზე და ჰაბიტატებზე; ნარჩენების წარმოქმნა. ტერიტორიის დანაგვიანება - ნარჩენებით დაბინძურება; საგზაო მოძრაობის ზრდა- ზემოქმედება ინფრასტრუქტურაზე; ინფრასტრუქტურის გადატანისას სერვისის მიწოდების დროებითი შეზღუდვა; განსახლების/მიწის შეძენის ან/და დროებით სარგებლობაში აღების საჭიროება; GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping  P a g e | 140 გადატანას დაქვემდებარებული ინფრასტრუქტურის (ეგხ, წყალსადენის და გაზის მილი) ‘გადაადგილების’ სამუშაოების წარმოება;  პროექტის მიმდებარე სენსიტიური და ხიფათის შემცველი (მათ შორის შრომის უსაფრთხოების თვალსაზრისით რისკის შემცველი) უბნების მონიშვნა, საჭიროების შემთხვევაში დროებითი შემოღობვა, გამაფრთხილებელი ნიშნების დაყენება.  სამშენებლო ტექნიკის მობილიზაცია. სამშენებლო სამუშაოების მოკლე ჩამონათვალი: გზა  საჭიროების შემთხვევაში ჭრილების/ყრიების მოწყობა. მოხსნილი გრუნტის გატანა-დასაწყობება შეთანხმებულ ტერიტორიაზე;  ტერიტორიის პროფილირება;  გზის ვაკისის მოსაწყობად საჭირო ინერტული მასალების და სხვა მშენებლობისთვის საჭირო მასალის შემოტანა;  მასალის დასაწყობება სპეციალურად გამოყოფილ ადგილას;  ვაკისის მოწყობა - ფორმირება, დატკეპნა;  გზის სამოსის ქვედა ფენის მოწყობა გამზადებულ საფუძველზე (ინერტული მასალების გაშლა და კომპაქტირებული ფენის ფორმირება ტექნიკის გამოყენებით);  გზის სამოსის ზედა ფენების ფორმირება;  ჰორიზონტალური და ვერტიკალური დრენაჟის სისტემების მოწყობა;  მარკირება და ნიშნების დაყენება. გვირები  გვირაბის გაყვანის სამუშაოები (ADECO-RS მეთოდი);  ფუჭი ქანების ტერიტორიიდან გატანა და სანაყაროზე განთავსება;  გვირაბში ბეტონის სამუშაოები და შიდა კომუნიკაციების მოწყობა;  სავალი ნაწილის საფარის მოწყობა;  ხიდის მშენებლობა - მიწის, ბეტონის, სამონტაჟო სამუშაოები;  გზის საფარის მოწყობა-მონიშვნა;  გზის მონიშვნა და საგზაო ნიშნების დადგმა; ხიდები  ბურღვითი სამუშაოები ხიმინჯების მოსაწყობად;  მასალის (რკინაბეტონის ნამზადი ნაწილები, სხვ.) შემოტანა-დასაწყობება;  ხიდის ბურჯების და ნაფენის მოწყობა - ბეტონის და შედუღების სამუშაოები;  სავალი ნაწილის საფარის მოწყობა;  საერთაშორისო სტანდარტების შესაბამისად გზების კეთილმოწყობას და მონიშვნა.                  სამუშაოების წარმოების და ტრანსპორტის/ტექნიკის გადაადგილებისას შესაძლო უსაფრთხოების რისკები - პერსონალის და მოსახლეობის უსაფრთხოება; დროებითი დასაქმება (შენიშვნა: დადებითი ზემოქმედება). ემისიები – მტვერი, გამონაბოლქვი, შედუღების აეროზოლები; ხმაურისა და ვიბრაციის გავრცელება; ნავთობპროდუქტების ავარიული დაღვრის შემთხვევაში - ნიადაგის დაბინძურების შესაძლებლობა; ნიადაგის ეროზია, დატკეპნა; ნარჩენების წარმოქმნასა და მართვასთან დაკავშირებული საკითხები. ტერიტორიის ნარჩენებით დანაგვიანების/ დაბინძურების რისკი; შესაძლო ზემოქმედება წყალზე და წყლის გარემოზე, თუ ბანაკი/დროებითი სარგებლობის ტერიტორია ზედაპირული წყლის ობიექტთან ახლოს მდებარეობს; შესაძლო ზემოქმედება წყალზე და წყლის გარემოზე წყლის ობიექტების მახლობლად მუშაობისას; ზემოქმედების რისკი მცენარეულობაზე; ზემოქმედება ფაუნაზე (ხმაურის, განათებულობის ფონის შეცვლა განათების გამოყენების საჭიროების შემთხვევაში) და ჰაბიტატებზე; ზემოქმედება საგზაო ინფრასტრუქტურაზე; კერძო საკუთრების შემთხვევითი დაზიანების რისკი; სამუშაოების წარმოების და ტრანსპორტის/ტექნიკის გადაადგილებისას შესაძლო უსაფრთხოების რისკები - პერსონალის და მოსახლეობის უსაფრთხოება; შრომის უსაფრთხოების რისკები; დროებითი დასაქმება მშენებლობის დროს (დადებითი ზემოქმედება); სატელიტური ბიზნესის ხელშეწყობა (დადებითი ზემოქმედება). GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping P a g e | 141 ტერიტორიაზე და მის გარეთ წარმოებული სამუშაოები (მანქანების გადაადგილება სამუშაო უბნებს გარეთ, ჯარიერის დამუშავება ლიცანზიის შესაბამისად, თუ ამის საჭიროება იქნება. დემობილიზაცია - სამუშაოების მოკლე აღწერა: დროებითი ნაგებობების და კონსტრუქციების დემონტაჟი;  ტექნიკის/მექანიზმების და ნარჩენების ტერიტორიიდან გატანა;  მშენებლობის დროს დროებითი საჭიროებისთვის (გზის გასხვისების ზოლის გარეთ) გამოყენებული ტერიტორიების აღდგენა-რეკულტივაცია კონკრეტულ ტერიტორიაზე მორგებული რეკულტივაციის გეგმის შესაბამისად).  ინერტული მასალის მოპოვების შემთხვევაში სამშაოს დასრულების შემდეგ ტერიტორიის ერკულტივაცია ექსპლუატაცია- სამუშაოების მოკლე აღწერა:  სატრანსპორტო მოძრაობა ახალ მარშრუტზე;  გზის ხიდებისა და გზების ტექმომსახურება/მოვლა             ემისიები – მტვერი. გამონაბოლქვი ხმაური და ვიბრაცია; ნარჩენების წარმოქმნა. ტერიტორიის დანაგვიანება - დაბინძურება; ნიადაგისა და წყლის დაბინძურების რისკი; ზემოქმედება ფონურ სატრანსპორტო ნაკადზე; სამუშაოების წარმოების და ტრანსპორტის/ტექნიკის გადაადგილებისას შესაძლო უსაფრთხოების რისკები - პერსონალის და მოსახლეობის უსაფრთხოება. ემისია - მტვერი. გამონაბოლქვი; ხმაური და ვიბრაცია; ზემოქმედება ცხოველთა სამყაროზე; ნიადაგის დაბინძურების რისკი, მათ შორის დაღვრის და ნარჩენების არასათანადო მართვის შედეგად; უსაფრთხოების რისკები; ზემოქმედება ტექმომსახურების/შეკეთების დროს - ზემოქმედების სახეები და რისკები მსგავსია მშენებლობის დროს მოსალოდნელის. თუმცა ნაკლები სიდიდის და უფრო ლოკალური. ექსპლუატაციიდან გამოყვანა; საჭიროების შემთხვევაში განხილულ უნდა იქნას ცალკე 10.1 ზემოქმედება ატმოსფერული ჰაერის ხარისხზე 10.1.1 წინასამშენებლო და სამშენებლო ეტაპები - ჰაერი ჰაერის ხარისხის გაუარესება მოსამზადებელი და სამშენებლო სამუშაოების დროს შეიძლება გამოწვეული იყოს:  მტვრის წარმოქმნით მიწის სამუშაოების დროს,  მტვრის წარმოქმნით ფხვიერი მასალის, ნაყოფიერი ნიადაგის და ნათხარი მიწის ყრილებიდან;  ტერიტორიაზე სამშენებლო ტექნიკის მუშაობისას და ტერიტორიის გარეთ გადაადგილებისას წარმოქმნილი მტვრით და გამონაბოლქვით;  მტვრის წარმოქმნით ფხვიერი მასალის და მიწის დატვირთვა-გადმოტვირთვისას და ტრანსპორტირებისას;  ემისიებით სამშენებლო ტექნიკის, ასფალტის/ ბეტონის კვანძის მუშაობისას. მტვრის წარმოქმნის გარდა, სამშენებლო ტექნიკის მუშაობის და მანქანების გადაადგილებისას ჰაერში გამოიფრქვევა სხვადასხვა დამაბინძურებელი, მათ შორის ნახშირბადის ოქსიდი (CO), ნახშირბადის დიოქსიდი (CO2), მცირე რაოდენობის გოგირდის დიოქსიდის, აქროლადი ორგანული ნაერთები (VOC)/ნახშირწყალბადები (HCs), აზოტის ოქსიდები (NOx), და შეწონილი ნაწილაკები (PM). GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping P a g e | 142 სამშენებლო სამუშაოების დროს PM10 კონცენტრაციის და მტვრის წარმოქმნის პროგნოზირება და რაოდენობრივი შეფასება რთულია. მანქანებთან და სამშენებლო ტექნიკასთან დაკავშირებული ემისიები დამოკიდებული იქნება ტექნიკური გამართულობაზე, საწვავის ხარისხზე, მოძრაობის სიჩქარეზე და რეჟიმზე. პროექტის ფარგლებში გზშ-ს ეტაპზე, ჩატარდება ატმოსფერული ჰაერის ხარისხის მოდელირება, შეფასდება ზემოქმედების გავრცელების სივრცული საზღვრები. ემისიები დაგეგმილი სამუშაოების დროს, ისევე, როგორც ნებისმიერი სხვა მშენებლობის შემთხვევაში გარდუვალია, თუმცა მათი გარკვეულწილად შემცირება და კონტროლი შესაძლებელი იქნება შემარბილებელი ღონისძიებების გატარებით და სამუშაოს სწორი ორგანიზაცია- დაგეგმვით. 10.1.2 შემარბილებელი ღონისძიებების მონახაზი - მოსამზადებელი და სამშენებლო სამშაოების ეტაპი მშენებლობის პროცესისთვის საჭირო ინფრასტრუქტურის და ემისიის ობიექტების/წყაროების (ბეტონის კვანძი/ასფალტის ქარხანა, სამსხვრევი) საჭიროება, პარამეტრები და განთავსების ადგილი განისაზღვრება მშენებელი კონტრაქტორის მიერ. განთავსება და ემისიების ზღვრები შეთანხმდება გარემოს დაცვის უწყებასთან (გარემოს ეროვნულ სააგენტოსთან). ასფალტის ქარხნის შემთხვევაში - საჭირო იქნება მის ოპერირებაზე გარემოს დაცვის უწყების ნებართვის მიღება. მოსამზადებელ და მშენებლობის ეტაპზე ზემოქმედების შემცირება/კონტროლი შესაძლებელი იქნება სამუშაოს სწორი დაგეგმვის და ისეთი შემარბილებელი ღონისძიებების გატარებით, როგორიცაა:  სატრანსპორტო საშუალებების ტექნიკური გამართულობის კონტროლი, მათ შორის სახურავში წნევის შემოწმება (დაბალი წნევა საწვავის მეტ მოხმარებას და ნახშირბადის უფრო მაღალ ემისიას იწვევს;  ძველი, დაზიანებული, გაუმართავი ტექნიკის გამოყენების აკრძალვა;  მასალის ტრანსპორტირებისას და დასახლებული უბნების მახლობლად/ დასახლებულ ზონაში გადაადგილების ოპტიმალური სიჩქარეების დაცვა;  ჩართული ძრავით ტექნიკის ‘უქმად’ დატოვების აკრძალვა;  მცენარეული საფარის მაქსიმალურად შენარჩუნება;  ნაყოფიერი ნიადაგის, გრუნტის და ფხვიერი მასალის გაფანტვისგან დაცვა;  მასალის და ნაყოფიერი ნიადაგის დასაწყობებისთვის ქარისადმი ნაკლები ექსპოზიციის მქონე ტერიტორიების შერჩევა. ასავე გათვალისწინებული უნდა იყოს მომდებარე ტერიტორიის სენსიტიურობა (მაგ.საცხოვრებელი ზონა, სხვ.);  ყრილის ქანობის და სიმაღლის სწორი შერჩევა. (‘ციცაბო’ ფერდების და მაღალი ყრილის შემთხვევაში ქარისმიერი ეროზია - მტვრის წარმოქმნა მეტია);  საჭიროების შემთხვევაში ტერიტორიის მორწყვა (სავარაუდო წყლის რაოდენობა 0.1-4.5ლ/მ2. წყლის მოცულობა დამოკიდებულია მორწყვის საჭიროების სიხშირეზე - მაგ.ქარიან ამინდში უფრო ხშირი მორწყვაა საჭირო);  სამუშაო მოედნებიდან გასვლამდე ბორბლებიდან ტალახის მოცილება გზაზე გატანის და ამის შედეგად მეტი მტვრის წარმოქმნის თავიდან აცილების მიზნით;  ფხვიერო ტვირთების გადატანისას - ტვირთის გადახურვა (გაფანტვისგან დასაცავად);  მასალის შემოტანის სწორი დაგეგმვა ქარისმიერი ეროზიის შედეგად ჰაერის ხარისხზე ზემოქმედების შესამცირებლად;  სატრანსპორტო ნაკადის მართვის გეგმის შემუშავება და შესრულება;  გადმოტვირთვისას მასალის დიდი სიმაღლიდან ჩამოყრის აკრძალვა, მტვრის ემისიის შესამცირებლად;  მონიტორინგის წარმოება (ვიზუალური, საჭიროებისამებრ - ინსტრუმენტული კონტროლი), და საჭიროების შემთხვევაში დამატებითო შემარბილებელი ღონისძიებების შემუშავება (მაგ. სამუშაო რეჟიმის მოდიფიცირება). GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping    P a g e | 143 ავარიული სიტუაციების შემთხვევაში- ავარიულ სიტუაციებზე რეაგირების გეგმის შესრულება; შემარბილებელი ღონისძიებების შესრულების მონიტორინგის წარმოება; პერსონალის ინსტრუქტაჟი მტვრის და ემისიების შემცირების აუცილებლობის და გზების შესახებ. გზშ-ს ეტაპზე ჩატარდება მშენებლობის დროს ემისიების მოდელირება გარემოზე/მოსახლოებაზე ზემოქმედების შესაფასებლად. შემარბილებელი ღონისძიებების შესრულების პირობებში ჰაერის ხარისხზე ზემოქმედება მართვადი იქნება. 10.1.3 ექსპლუატაციის ეტაპი - ჰაერი ზემოქმედება ექსპლუატაციის დროს დაკავშირებული იქნება საავტომობილო გზაზე მანქანების მოძრაობისას წარმოქმნილ მტვერსა და გამონაბოლქვთან. ტრანსპორტისაგან გამოყოფილი დამაბინძურებელი ნივთიერებების ოდენობა ძირითადად დამოკიდებულია მანქანის ტექნიკურ მდგომარეობაზე. როგორც უკვე აღინიშნა. ძველი მანქანების მიერ საწვავის მოხმარების დაბალი ეფექტურობის გამო, წვის თანაპროდუქტების გამონაბოლქვი მეტია. შედეგად ვიღებთ დიდი რაოდენობით გამოყოფილ დამაბინძურებლებს. საპროექტო გზაზე მოძრავი ტრანსპორტი გაზრდის ემისიების დონეს. ტრანსპორტთან დაკავშირებული ემისია დამოკიდებულ იქნება მოძრაობის სიჩქარეზე, მანქანების ტექნიკური გამართულობის დონეზე და დიდი ტვირთამწეობის მანქანების წილზე სატრანსპორტო ნაკადში. პროექტის ფარგლებში გზშ-ს ეტაპზე, სატრანსპორტო ნაკადების არსებული და პროგნოზული რაოდენობების მონაცემების საფუძველზე ჩატარდება ატმოსფერული ჰაერის ხარისხის მოდელირება. გზის დიდი ნაწილი (გზის სიგრძე 5.83კმ, გვირაბების ჯამური სიგრძე 2.3კმ) გვირავით გადის, რაც ჰაერის ხარისხზე ზემოქმედებისას გასათვალისწინებელია. გზის ფუნქციონირებისას ემისიებით გამოწვეული დისკომფორტის/ზემოქმედების შემარბილებელი ღონისძიება გზის გაყოლებაზე მცენარეული ბარიერის შენარჩუნებაა (განსაკუთრებით ისეთ სენსიტიურ უბნებთან როგორიცაა დასახლებები). 10.1.4    შემარბილებელი ღონისძიებები - ექსპლუატაციის ეტაპი მწვანე ბარიერების შენარჩუნება; სენსიტიურ უბნებზე მოძრაობის სიჩქარის ზღვრის დაწესება და მისი დაცვის კონტროლი; გზის რემონტის/ტექმომსახურების დროს - წინასამშენებლო/ მშენებლობის ეტაპისთვის განსაზღვრული შემარბილებელი ღონისძიებების გატარება და შემარბილებელი ღონისძიებების შესრულების მონიტორინგის წარმოება. გზის ტექმომსახურების/შეკეთების სამუშაოების დროს გათვალისწინებული იქნება სამშენებლო სამუშაოების ეტაპისთვის განსაზღვრული შემარბილებელი ღონისძიებების შესრულება. 10.2 კლიმატის ცვლილების გავლენა პროექტზე/პროექტის გავლენა კლიმატის ცვლილებაზე კლიმატის ცვლილების საკითხი ორი თვალსაზრისით შეიძლება განვიხილოთ, როგორც 1) კლიმატის გავლენა პროექტზე და 2) პროექტის გავლენა კლიმატის ცვლილებაზე. GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping P a g e | 144 კლიმატის ცვლილების გავლენა პროექტზე. ტრანსპორტის სექტორი მგრძნობიარეა კლიმატის ცვლილებით გამოწვეული ექსტრემალური მოვლენების სიხშირის და ინტენსივობისადმი, რაც შემდეგში გამოიხატება:  ტემპერატურის, მათ შორის მაქსიმალური ტემპერატურის, მნიშვნელობის ზრდა გავლენას ახდენს გზის საფარზე (შეიძლება მოახდინოს შეერთებების/საფარის დეფორმაცია).  კლიმატის ცვლილების შედეგად ნალექების რაოდენობის ცვლილება და წყლის დონის მატება გავლენას ახდენს გზის საფუძველზე და ვაკისის სტაბილურობაზე  ექსტრემალური მოვლენები მოქმედებს დრენაჟის პირობებზე და ჩამონადენის სიჩქარეზე, რამაც შეიძლება გავლენა იქონიოს წყალარინების პროცესზე და მის ეფექტურობაზე.  ზედაპირული წყლის ჩამონადენის სიჩქარის ზრდამ და წარეცხვამ შესაძლებელია იმოქმედოს ხიდის საძირკველზე. საპროექტო გზის საწყისი მონაკვეთი და გზის ბოლო მცირე უბანი (კვანძი 2-ის ზონა) მდ.არაგვის კალაპოტის მახლობლად გადის, გზა ღვარცოფულ ხევებს კვეთს, რაც მხედველობაში იქნა მიღებული გზის პროექტიორებისას. პროექტის გავლენა კლიმატის ცვლილებაზე. ტრანსპორტის წვლილი სათბური აირების ემისიაში მნიშვნელოვანია. ტრანსპორტთან დაკავშირებული სათბურის გაზებიდან დომინანტი ნახშირბადის ოქსიდია (ემისიების 99.3%). კლიმატის ცვლილების სტრატეგიასა და 2021-2023 წლის სამოქმედო გეგმაში მოყვანილი ინფორმაციის შესაბამისად, 2015 წლის მაჩვენებელთან შედარებით, 2030 წლისთვის სამგზავრო აქტივობის, თითქმის 60%-ით, ხოლო სატვირთო აქტივობის - 240%-ით გაზრდაა მოსალოდნელი. აღნიშნული სატრანსპორტო აქტივობის გათვალისწინებით 2030 წლისთვის, საბაზისო სცენარის მიხედვით, სატრანსპორტო სექტორში ემისიები დაახლოებით 71%-ით (7.11 მგტ CO2 ეკვ.-მდე) მოიმატებს, რაც ძირითადად სამგზავრო ტრანსპორტთან იქნება დაკავშირებული. მშენებლობის პროცესში. გზის ახალი მონაკვეთის მშენებლობისას ადგილი ექნება სათბური გაზის ნახშირბადის დიოქსიდის ემისიას. თუ გავითვალისწინებთ მსოფლიო ბანკის ანგარიშში მოცემულ ინფორმაციას იმის თაობაზე, რომ სათბური აირების ემისია 1კმ სიგრძის მაგისტრალის მშენებლობისას ჯამურად 3,234 (ტCO2ექვ) გაიფრქვევა, საპროექტო გზის შემთხვევაში (მისი სიგრძის 5.83კმ) გათვალისწინებით მშენებლობის პროცესში ნახშირბადის დიოქსიდის მიახლოებით 18,854 (ტCO2ექვ) გამოიყოფა. ნახშირბადის დიოქსიდის ემისიის შესამცირებლად შემდეგი ღონისძიებებია გასათვალისწინებელი:  წინასამშენებლო და სამშენებლო სამუშაოებისას ტრანსპორტის მართვის ოპტიმიზაცია;  ტექნიკურად გამართული სატრანსპორტო საშუალებების გამოყენება;  ახალი სამშენებლო ტექნიკისთვის უპირატესობის მინიჭება;  საწვავზე მომუშავე სამშენებლო ტექნიკის და მანქანების ტექნიკური მდგომარეობის რეგულარული კონტროლი;  სამუშაოების წარმოებისთვის საჭირო ტექნიკის/მანქანების ოპტიმალური რაოდენობის შერჩევა;  ამოცანის და დატვირთვის შესაბამისი ტექნიკური პარამეტრების მქონე ტექნიკის შერჩევა;  დიზელის საწვავზე (ბენზინთან შედარებით) მომუშავე ტექნიკისთვის უპირატესობის მინიჭება;  შესაძლებლობის შემთხვევაში ალტერნატიულ საწვავზე მომუშავე ტექნიკის გამოყენება;  ჩართული ძრავით მანქანების/სამშენებლო ტექნიკის გაჩერების აკრძალვა;  მოძრაობის ოპტიმალური სიჩქარის და ‘თანაბარი’ მოძრაობის რეჟიმის დაცვა (ეკო-დრაივინგი)  პერსონალის (მძღოლების, სამშენებლო მანქანების ოპერატორები) ინსტრუქტაჟი/ინფორმირება ზემოაღნიშნული მოთხოვნების დავის აუცილებლობის შესახებ. GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping P a g e | 145 გზის ექსპლუატაციისას კლიმატზე გავლენა ჩვეულებრივ დაკავშირებულია: 1. სატრანსპორტო საშუალებიდან გამონაბოლქვთან; 2. მცენარეული საფარის მოხსნის შედეგად პირდაპირი რადიაციის ზრდასთან და შესაბამისად, ტემპერატურის მატებასთან, 3. მზის ენერგიის შთანთქმის შედეგად გზის საფარის გახურებასთან და საფარიდან სითბოს გამოსხივებასთან, 4. გზის საფარის მოწყობის შედეგად აორთქლების რეჟიმის ცვლილებასთან. 1. ნახშირბადის დიოქსიდი (CO2) ტრანსპორტთან დაკავშირებული სათბური აირების ემისიაში ძირითად (99%) კომპონენტს წარმოადგენს. გზის ექსპლუატაციისას 100კმ-ზე საშუალოდ 5 ლიტრი დიზელის ან ბენზინის წვისას ერთ კილომეტრზე გადაადგილებისას გამოიყოფა შესაბამისად 5 ლ x 2640 გ/ლ/ 100 = 132 გ CO2/კმ და 5ლ x 2392 გ/ლ/100 = 120 g CO2/კმ ნახშირბადის დიოქსიდი. გზის სიგრძის გათვალიწინებით ერთ მანქანაზე გადათვლით CO2ის ემისია 132 x 27.6 = 3643 გ CO2 (დიზელისთვის) და 3312გ CO2 (ბენზინისთვის). ემისიების პროგნოზირებული საშუალო ინტენსივობა არაელექტრო, კერძო მსუბუქი ავტომობილებისთვის საქართველოში 189გ CO2 ექვ/კმ. 2031 წლისთვის საპროექტო გზის მონაკვეთისთვის საპროგნოზო სატრანსპორტო ნაკადის (10785 ერთეული) გათვალისწინებით გამოიყოფა 2.04ტ CO2 ექვ/კმ. აღსანიშნავია, რომ მომავალში სატრანსპორტო საშუალების პარკის განახლების, ალტერნატიული საწვავზე მომუშავე მანქანების (მაგ. ჰიბრიდი, ელექტრომანქანა) წილის ზრდის, საწვავის ხარისხისადმი მოთხოვნების გამკაცრების პირობებში გავლენა კლიმატის ცვლილებაზე საპროექტო რეგიონში შემცირდება. ამის იმედის საშუალებას ასევე იძლევა საქართველოს კლიმატის ცვლილების 2030 წლის სტრატეგიასა და 2021-2023 წლის სამოქმედო გეგმაში (სამუშაო ვერსია) დაფიქსირებული მიზანი 2030 წლისთვის ტრანსპორტის სექტორში სათბურის აირების ემისიების შემცირება 15%-ით. 2. საპროექტო გზა განსახილველ მონაკვეთზე პირდაპირი რადიაციის მნიშვნელოვანი ზრდა მოსალოდნელი არ არის. გზის დიდი ნაწილი ხიდებით (მიახლოებით 21%) და გვირაბით (მიახლოებით 40%) გვირაბით გადის; ხეების დიდი რაოდენობის მოჭრა არ იგეგმება (საკითხი დაზუსტდება საპროექტო ზონაში მოხვედრილი მერქნული რესურსების ინვენტარიზაციის დროს). 3. გზის საფარის მიერ სითბოს გამოსხივების გავლენა უმნიშვნელო იქნება, რადგან, როგორც უკვე ითქვა გზის 40% გვირაბით გადის. 4. ამავე მიზეზით, და ვინაიდან გზის ნაწილი არსებულს ემთხვევა, გრუნტის (მიწის საფარის) ხელოვნური (გზის საფარი) საფარით შეცვლის შედეგად აორთქლების რეჟიმის მნიშვნელოვანი ცვლილება/ზრდა მოსალოდნელი არ არის. ხე-მცენარეების მოჭრა, მცირე ფართობზე, ვერ გამოიწვევს ექსპლუატაციის ეტაპზე მიკროკლიმატზე გავლენას. ექსპლუატაციის ეტაპზე სათბური აირების (ნახშირბადის დიოქსიდის) ემისიის შესამცირებლად  მაქსიმალურად უნდა იყოს შენარჩუნებული მცენარეული საფარი.  საჭიროებისამებრ უნდა მოხდეს გზის საფარის შეკეთება [რადგან CO2 ემისია პირდაპირ არის დაკავშირებული საწვავის მოხმარების ეფექტურობასთან. მოწესრიგებული გზის საფარი თანაბარი სიჩქარით უსაფრთხო მოძრაობის საშუალებას იძლევა აჩქარება-დამუხრუჭების ხშირი საჭიროების გარეშე.] საწვავის ეფექტური მოხმარების სატრანსპორტო საშუალებების, ალტერნატიულ საწვავზე მომუშავე და ჰიბრიდი ავტომობილების წილის ზრდა ასევე დადებითი შედეგის მომტანად შეიძლება მივიჩნიოთ. GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping P a g e | 146 10.3 ზემოქმედება ხმაურის ფონურ დონეზე 10.3.1 წინასამშენებლო სა სამშენებლო ეტაპები გზის მშენებლობა წარმოშობს ხმაურის დამატებით წყაროებს საპროექტო ზონაში. ხმაური გზის მშენებლობის დროს გამოწვეულია სამშენებლო ტექნიკით და ტერიტორიაზე მიმდინარე სამუშაოებით. მოსამზადებელ და სამშენებლო სამუშაოების პროცესში ხმაურის ძირითადი წყაროა პროექტით გათვალისწინებული სამშენებლო სამუშაოები და დამხმარე საქმიანობა (მაგ. მასალის ტრანსპორტირება), წინასამშენებლო ეტაპზე, ზემოთქმულის გარდა - ასფალტის მოფრეზვა. ხმაური გარდუვალია ჭრილების/ყრილების მოწყობა, მიწის დატკეპნის, ხიდის და გვირაბის გაყვანის სამუშაოებისას და სხვ. სამშენებლო ტექნიკით გამოწვეული ხმაურის ძირითადი წყარო - სათანადო მაყუჩის გარეშე,. ჩვეულებრივ დიზელზე მომუშავე, ძრავაა. ხმაურის დონე მშენებლობის დროს დამოკიდებული იქნება სამუშაოს და სამშენებლო ტექნიკის მახასიათებლებზე, ერთდროულად მომუშავე ტექნიკის რაოდენობაზე და მუშაობის ხანგრძლივობაზე (მუშაობის გრაფიკზე). შედარებით მეტი ხანგრძლივობის ხიდის მშენებლობის და გვირაბის გაყვანის სამუშაოები იქნება. პირველ შემთხვევაში (ხიდების მშენებლობა) ხმაური სხვადასხვა სახის სამუშაოების დროს განსხვავებული ინტენსივობის და სიხშირის იქნება. ხმაური მოსალოდნელია ბურღვითი სამუშაოების პროცესში. დანარჩენი აქტივობები ნაკლები ხმაურის წარომქნელი იქნება. ხმაურის მოდელირების შედეგები წარმოდგენილი იქნება გზშ-ს ანგარიშში. სამუშაოების განსახილველ ეტაპზე ხმაურის შესამცირებლად გამოყენებული იქნება სტანდარტული საუკეთესო პრაქტიკის მიდგომა, გატარდება შემარბილებელი ღონისძიებები, მონიტორინგის ჩათვლით. სამუშაოების წარმოებისას იწარმოებს ხმაურის (შემარბილებელი ღონისძიებების შესრულების) კონტროლი. კონტროლის დროს დასაშვები ზღვრის გადაჭარბების შემთხვევაში დადგინდება მისი მიზეზი/წყარო. საჭიროების შემთხვევაში შემუშავდება და გატარდება ზემოქმედების შემცირების ახალი ღონისძიებები ან გამკაცრდება კონტროლი უკვე დაწესებული ღონისძიებების შესრულებაზე. ნორმებთან შესაბამისობა გაკონტროლდება მშენებლობის ზედამხედველი კომპანიის/საავტომობილო გზების დეპარტამენტის მიერ. მოსახლეობაზე და ცხოველთა სამყაროზე ხმაურის ზემოქმედების საკითხები შესაბამის ქვეთავებშია აღწერილი. 10.3.2 შემარბილებელი ღონისძიებები - მოსამზადებელი და სამშენებლო სამუშაოების ეტაპი მოსამზადებელი და სამშენებლო სამუშაოების დროს შესასრულებელი შემარბილებელი ღონისძიებები გულისხმობს წყაროზე/წყაროსთან ზემოქმედების შემცირებას. კერძოდ, სამუშაოების წარმოებისას შესრულდება შემდეგი მოთხოვნები:  ტენდერის საფუძველზე განსაზღვრული მშენებელი კომპანიის მიერ მისასვლელი გზების, მანქანა/დანადგარების სადგომების, სამშენებლო ბანაკის ადგილმდებარეობის ტერიტორიის შერჩევა სკოპინგის/გზშ-ს ანგარიშში მოცემული რეკომენდაციების გათვალისწინებით;  ნაკლები ხმაურის წარმომქმნელი აღჭურვილობის გამოყენება;  ტექნიკურად გამართული მანქანების სამშენებლო ტექნიკის გამოყენება;  სამშენებლო ტექნიკის/მანქანების გამართულობის რეგულარული შემოწმება/კონტროლი სამუშაოს დაწყებამდე;  გაუმართავი მანქანების გამოყენების აკრძალვა  ჩართული ძრავით გაჩერების აკრძალვა;  გადაადგილების ოპტიმალური სიჩქარის დაცვა;  ერთდროულად მომუშავე წყაროების რაოდენობის ოპტიმიზაცია;  სიგნალის აკრძალვა, გარდა სასიცოცხლოს აუცილებელი შემთხვევებისა; GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping              P a g e | 147 ეკო-დრაივინგის პრინციპების დაცვა (თანაბარი სიჩქარით გადაადგილება, მკვეთრი აქსელერაციის გარეშე); ხმაურის სტაციონარული წყაროების შემთხვევაში ეკრანების ან ხმაურდამხშობი გარსაცმების გამოყენება; სატრანსპორტო ნაკადის მართვის გეგმის პირობების შესრულება; სამშენებლო ტექნიკის/მანქანების ოპტიმალური რაოდენობის გამოყენება; საბურავებში წნევის კონტროლი; სამუშაოს წარმოებისას ნაკლები ხმაურის წარმომქმნელი პროცესების/აღჭურვილობის გამოყენება (მაგ. ხიმინჯების მოწყობისას ხიმინჯთსასობი დანადგარის ნაცვლად ბურღვის გამოყენება); მასალის გადმოტვირთვისას დიდი სიმაღლიდან ჩამოყრის აკრძალვა, ხმაურის შემცირების მიზნით; სამუშაოს ტერიტორიის გარშემო ხმაურის დროებითი ბარიერის განთავსება; მცენარეული საფარის მაქსიმალური შენარჩუნება; ხმაურის თავიდან აცილების, შემცირების ღონისძიებების შესრულების კონტროლს; საჭიროებისამებრ (გარემოს დაცვის მენეჯერის გადაწყვეტილებით) მშენებლის მიერ ხმაურის დონის პერიოდული ინსტრუმენტული კონტროლი; შემარბილებელი ღონისძიებების შესრულების მონიტორინგის წარმოება; პერსონალის ინსტრუქტაჟი ხმაურის კონტროლის/შემცირების აუცილებლობის, გზების/მეთოდების შესახებ. შენიშვნა ტენდერის საფუძველზე განსაზღვრული მშენებელი ვალდებული იქნება შეიმუშაოს და შეასრულოს მშენებლობის ეტაპზე ხმაურის მენეჯმენტის გეგმა. წინასწარი შეფასებით მოსალოდნელი ზემოქმედება შესაძლოა შეფასდეს როგორც - საშუალო. საკითხი დაზუსტდება მოდელირების შედეგების საფუძველზე. 10.3.3 ექსპლუატაციის ეტაპი გზის ფუნქციონირების დროს ორი ტიპის ხმაური წარმოქმნება:  ხმაური ძრავის მუშაობისას და  საბურავების გზასთან შეხებით (ხახუნით) გამოწვეული ხმაური. გზშ-ს ეტაპზე ჩატარდება ხმაურის მოდელირება, რის საფუძველზეც დადგინდება კონკრეტულ უბნებზე შემარბილებელი ღონისძიებების (მაგ. ხმაურის ბარიერი, სიჩქარის შეზღუდვის დაწესებამ სხვა) საჭიროება. აღსანიშნავია. რომ ხმაურის გავრცელებისათვის გრძელვადიანი პროგნოზი შეიძლება არაზუსტი იყოს, რადგან ზემოქმედების ყველა ფაქტორის განჭვრეტა შეუძლებელია. გასათვალისწინებელია, რომ სატრანსპორტო საშუალებებისადმი მოთხოვნების გამკაცრების და ელექტრომობილების წილის ზრდის პირობებში ხმაურის დონის პროგნოზი საშუალო/გრძელვადიან პერსპექტივაში რთულია. ამიტომ, გზის ექსპლუატაციისას მიზანშეწონილია იქნება ხმაურის დონის პერიოდული კონტროლი და, საჭიროების შემთხვევაში, დამატებითი შემარბილებელი ღონისძიებების განსაზღვრა-გატარება. მოსახლეობაზე და ცხოველთა სამყაროზე ხმაურის ზემოქმედების საკითხები შესაბამის ქვეთავებშია აღწერილი. GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping P a g e | 148 10.3.4 შემარბილებელი ღონისძიებები ექსპლუატაციის ეტაპზე შემარბილებელი ღონისძიებები გულისხმობს გზის საფარის მდგომარეობის შემოწმებას და, საჭიროების შემთხვევაშ - მოწესრიგებას. სენსიტიურ უბნებზე (ასეთის არსებობის შემთხვევაში) - სიჩქარის ლიმიტის დაწესება და დაცვის უზრუნველყოფა. მწვანე ბარიერების მოვლა-პატრონობა და საჭიროების შემთხვევაში განახლება; ექსპლუატაციის ეტაპზე გზის და საგზაო ინფრასტრუქტურის სარემონტო/ტექმომსახურების სამუშაოების წარმოებისას ხმაურის შესარბილებლად გათვალისწინებული იქნება წინასამშენებლო სამუშაოების ეტაპისთვის დადგენილი შემარბილებელი ღონისძიებები. იწარმოებს შემარბილებელი ღონისძიებების შესრულების მონიტორინგი. 10.4 ვიბრაცია 10.4.1 წინასამშენებლო და სამშენებლო სამუშაოები - ვიბრაცია წინასამშენებლო და სამშენებლო სამუშაოების დროს ვიბრაცია დაკავშირებული იქნება მძიმე სამშენებლო ტექნიკის მუშაობასთან-გადაადგილებასთან, მანქანების მოძრაობასთან, გასხვისების ზოლის/განსახლების დერეფნის საზღვრებში კონსტრუქციების დემონტაჟის სამუშაოებთან, გვირაბის გაყვანის და ხიდის ბურჯების მოწყობის სამუშაოებთან. გასათვალისწინებელია, რომ ვიბრაცია ვრცელდება ზედაპირული, განივი და გრძივი ტალღების სახით. ტალღის ამპლიტუდა წყაროდან დაშორებით მცირდება. ეს შესუსტება ორი ფაქტორით არის განპირობებული: ტალღის ფრონტის გაფართოებით (გეომეტრიული შესუსტება) და ენერგიის ‘გაფანტვით’ ნიადაგში (დემფინგი). გეომეტრიული შესუსტება დამოკიდებულია ტალღის ტიპზე და ასოცირებული ტალღის ფრონტის ფორმაზე. დემფირება უკავშირდება ტალღის ენერგიის კარგვას ნიადაგში გავრცელებისას. დემფორება დამოკიდებულია ნიადაგის ტიპზე, ტენის შემცველობაზე და ტემპერატურაზე. (თიხას ქვიშასთან შედარებით მაღალი დემფირება ახასიათებს. ტენიან ქვიშაში ვიბრაციის ენერგიის კლება ნაკლებია, რაც ქვიშის ნაწილაკებს შორის არსებული წყალთან არის დაკავშირებული). ამჟამად საპროექტო დერეფანში ვიბრაციის წყაროს ტრანსპორტი წარმოადგენს. სამშენებლო ტექნიკის მუშაობისას სხვადასხვა ტიპის და სიხშირის ვიბრაციის ტალღების წარმოიქმნება.  უწყვეტი ვიბრაცია (შესაძლებელია მოიცავს სიხშირის ფართო დიაპაზონს) მიწის სამუშაოებისას და სტატიკური კომპაქტორების მუშაობისას დროს. უწყვეტი ვიბრაცია ასევე დაკავშირებულია მუხლუხიანი ტექნიკის მუშაობასთან, თუმცა, ამ ტიპის აღჭურვილობის შემთხვევაში მუხლუხას გრუნტთან ‘შეჯახებისას’ განმეორებადი იმპულსური ვიბრაციაც წარმოიქმნება;  იმპულსური ვიბრაცია ერთჯერადი ან იშვიათად განმეორებადი დარტყმისას, მაგალითად ხიმინჯების მოწყობისას, ზოგიერთი ტიპის კომპაქტორის გამოყენებისას;  ხშირად განმეორებადი დარტყმისას წარმოქმნილი ვიბრაცია, მაგ. პნევმატური ჩაქუჩის მუშაობისას;  ერთი სიხშირის უწყვეტი ვიბრაცია - მისი ძირითადი წყაროებია ხიმინჯების ვიბრაციული მეთოდით მოწყობა, გრუნტის ვიბრაციული გამკვრივება შეიძლება იყოს. ვიბრაციის დონე შესაძლებელია აღწევდეს რამდენიმე ასეულ მილიმეტრს წამში. (დამოკიდებულია აგზნების სიხშირეზე). დროში შეზღუდული ვიბრაციის შემთხვევაში დასაშვებად მიიჩნევა მუდმივი და/ან რეგულარული ვიბრაციისას დასაშვები უფრო მაღალი მნიშვნელობები. GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping P a g e | 149 სამშენებლო სამუშაოების წარმოებისას შესაძლო ვიბრაციის ‘სიდიდე’ - დამოკიდებული იქნება კონკრეტულ უბანზე შესასრულებელი სამუშაოებისთვის საჭირო ტექნიკის მახასიათებლებზე, მუშაობის რეჟიმზე და სამუშაოს ხასიათზე. კერძოდ, ვიბრაციას ადგილი ექნება მაგ. ხიდის მშენებლობის, გზის ვაკისის და საფარის მოწყობის დროს. წინასამშენებლო სამუშაოების ეტაპზე ვიბრაცია შესაძლებელია დაკავშირებული იყოს გასხვისების დერეფნის მომზადების პროცესში ასფალტის მოცილებასთან (საჭიროების შემთხვევაში) და განსახლების ბუფერში მოქცეული შენობების დენოტაჟისას. წინასამშენებლო და სამშენებლო სამუშაოების პროცესში გზაზე მანქანების/მძიმე ტექნიკის გადაადგილებას ვიბრაციის (მიზეზი/წყარო გზის საფრის უსწორმასწორობა, მანქანის შინაგანი ვიბრაცია, გზის ‘წინაღობის’ ცვლილება და ინფრაბგერა) მნიშვნელოვანი არ იქნება. სამუშაოების განსახილველ ეტაპზე ვიბრაციის მართვისთვის გამოყენებული იქნება სტანდარტული საუკეთესო პრაქტიკის მიდგომა. შემუშავებული შემარბილებელი ღონისძიებების მონახაზი მოცემულია ქვემოთ. ვიბრაციით გამოწვეულ დისკომფორტი რეცეპტორებისთვის (ცხოველთა სამყარო, ადამიანები, შენობანაგებობები) დამოკიდებული იქნება წყაროდან მათ დაშორების მანძილზე, კონკრეტულ უბანზე სამუშაოს წარმოების გრაფიკზე, ტიპზე და მეთოდზე. დამატებითი ინფორმაცია ამ საკითხთან დაკავშირებით მოცემულია ცხოველთა სამყაროზე და მოსახლეობაზე ზემოქმედების შეფასების ქვეთავებში. 10.4.2 შემარბილებელი ღონისძიებები მოსამზადებელი და სამშენებლო სამუშაოების დროს შესასრულებელი შემარბილებელი ღონისძიებები გულისხმობს წყაროზე/წყაროსთან ზემოქმედების შემცირებას. კერძოდ, სამუშაოების წარმოებისას შესრულდება შემდეგი მოთხოვნები:  ტექნიკურად გამართული მანქანების სამშენებლო ტექნიკის გამოყენება;  სამშენებლო ტექნიკის/მანქანების გამართულობის რეგულარული შემოწმება/კონტროლი სამუშაოს დაწყებამდე;  გაუმართავი მანქანების გამოყენების აკრძალვა;  სამუშაოების წარმოებისას ნაკლები ვიბრაციის წარმომქმნელი მეთოდის/აღჭურვილობის გამოყენება;  მშენებელი კონტრაქტორის მიერ, სამუშაოების დაწყებამდე, აღჭურვილობის ნუსხის/პარამეტრების და სამუშაოების მეთოდის საავტომობილო გზების დეპარტამენტთან შეთანხმება. სამუშაოების წარმოებისას აღჭურვილობის ტიპის ან მეთოდის შეცვლის აკრძალვა საავტომობილო გზების დეპარტამენტთან ცვლილების შეთანხმების გარეშე;  ჩართული ძრავით გაჩერების აკრძალვა;  გადაადგილების ოპტიმალური სიჩქარის დაცვა;  სამოძრაო გზების საფარის მოწესრიგება მანქანების გადაადგილებისას ვიბრაციის დონის შესამცირებლად;  ერთდროულად მომუშავე წყაროების რაოდენობის ოპტიმიზაცია;  ეკო-დრაივინგის პრინციპების დაცვა (თანაბარი სიჩქარით გადაადგილება, მკვეთრი აქსელერაციის გარეშე);  ვიბრაციის და ხმაურის სტაციონარული წყაროების შემთხვევაში ეკრანების ან ხმაურდამხშობი გარსაცმების გამოყენება;  სატრანსპორტო ნაკადის მართვის გეგმის პირობების შესრულება;  სამშენებლო ტექნიკის/მანქანების ოპტიმალური რაოდენობის გამოყენება;  მასალის გადმოტვირთვისას დიდი სიმაღლიდან ჩამოყრის აკრძალვა;  მცენარეული საფარის მაქსიმალური შენარჩუნება;  ვიბრაციის თავიდან აცილების, შემცირების ღონისძიებების შესრულების კონტროლს;  შემარბილებელი ღონისძიებების შესრულების მონიტორინგის წარმოება; GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping  P a g e | 150 პერსონალის ინსტრუქტაჟი ვიბრაციის კონტროლის აუცილებლობის, გზების და მეთოდების შესახებ. 10.4.3 ექსპლუატაციის ეტაპი ექსპლუატაციის ეტაპზე ვიბრაცია და მასთან დაკავშირებული რისკები/ზემოქმედება ნაკლებია. მის წყაროს მაგისტრალზე მოძრავი ავტომობილები წარმოადგენს. ვიბრაცია ასევე შესაძლებელია დაკავშირებული იყოს გზის ექსპლუატაციისას აუცილებელი რემონტის/ტექმომსახურების სამუშაოებთან. ასეთი სამუშაოების დროს ვიბრაციის დონე დამოკიდებული იქნება შესასრულებელი სამუშაოს ხასიათზე და საჭირო ტექნიკის მახასიათებლებზე. გზის ექსპლუატაციისას მანქანის მოძრაობისას წარმოქმნილი ვიბრაციის მიზეზი შეიძლება იყოს:  საბურავების გზის ზედაპირზე დინამიკური ‘დარტყმის’ შედეგად წარმოქმნილ სეისმურ რხევები, რომლებმაც ახლომდებარე შენობებამდე მიღწევისას საძირკვლის ვიბრაციას იწვევს. ავტომაგისტრალზე მოძრავი სატრანსპორტო ნაკადის მიერ ინდუცირებული სეისმური ვიბრაციის სიხშირულ სპექტრში 10-15 ჰც რხევები დომინირებს. რხევები არარეზონანსულია.  სატრანსპორტო საშუალების გადაადგილებისას დაბალი სიხშირის ბგერით ტალღები, რომლებსაც შეუძლიათ შენობის ‘მიწისზედა’ კომპონენტებზე გავლენის მოხდენა. ამ ვიბრაციის წყაროები მანქანის ძრავა და გამოსაბოლქვი სისტემაა. მისი სიხშირე სატვირთო მანქანის შემთხვევაში ჩვეულებრივ 50-200ჰც დიაპაზონშია. 10.4.4 შემარბილებელი ღონისძიებები გზის ექსპლუატაციისას ექსპლუატაციის ეტაპზე ვიბრაციის შემცირების საშუალებია  საფარის მდგომარეობის კონტროლი და დაზიანებების დროული შეკეთება.  სენსიტიურ უბნებზე (ასეთის არსებობის შემთხვევაში) - სიჩქარის ლიმიტის დაწესება და დაცვის უზრუნველყოფა.  მწვანე ბარიერების მოვლა-პატრონობა და საჭიროების შემთხვევაში განახლება; გზის რემონტის/ ტექმომსახურების დროს - წინასამშენებლო/მშენებლობის ეტაპისთვის განსაზღვრული შემარბილებელი ღონისძიებების გატარება და შემარბილებელი ღონისძიებების შესრულების მონიტორინგის წარმოება. ვიბრაციით გამოწვეულ დისკომფორტი რეცეპტორებისთვის (ცხოველთა სამყარო, ადამიანები)დამოკიდებული იქნება წყაროდან დაშორების მანძილზე, კონკრეტულ უბანზე სარემონტო სამუშაოს წარმოების გრაფიკზე, ტიპზე და მეთოდზე. დამატებითი ინფორმაცია ამ საკითხთან დაკავშირებით მოცემულია ცხოველთა სამყაროზე და მოსახლეობაზე ზემოქმედების შეფასების ქვეთავებში. 10.5 ზემოქმედება წყლის რესურსებზე 10.5.1 წინასამშენებლო და სამშენებლო სამუშაოები ზემოქმედებას ზედაპირულ წყალზე შესაძლებელია მოხდეს მდ.არაგვის მდ.ხანდოსხევის, მდ. ჩაბარუხისხევის გადაკვეთებში და არაგვის კალაპოტის გასწვრივ სამუშაოების წარმოებისას. კერძოდ, სამუშაოების წარმოებისას შესაძლებელია:  ზედაპირული წყლის ხარისხის გაუარესება/დაბინძურება მანქანებიდან და მექანიზმებიდან საწვავის/ზეთის/საპოხი მასალების გაჟონვის/დაღვრის (მათ შორის ავარიულ სიტუაციებში) დროს და/ან სამშენებლო მასალებისა და ნარჩენების არასათანადო მართვისას; GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping        P a g e | 151 ზედაპირული წყლის ობიექტში დაუმუშავებელი ჩამდინარე წყლების მოხვედრის შემთხვევაში. [ჩამდინარე წყლების ჩაშვება ზედაპირული წყლის ობიექტში დაგეგმილი არ არის. ტენდერის გზით შერჩეული სამშენებლო კომპანია განსაზღვრავს სამშენებლო ბანაკის ადგილმდებარეობას (საჭიროების შემთხვევაში). დასახლებების სიახლოვის გათვალისწინებით ბანაკის მოწყობის ალტერნატივის სახით კონტრაქტორმა შეიძლება დაიქირავოს საცხოვრებელი უახლოეს დასახლებულ პუნქტში. ეს საშუალებას მისცემს თავიდან აიცილოს საყოფაცხოვრებო ჩამდინარე წყლების მართვის საჭიროების საკითხი და შეამსუბუქოს ზემოქმედება გარემოზე. ‘ბანაკის გარეშე’ ვარიანტს სასურველია უპირატესობა მიენიჭოს. სამუშაო უბნებზე დაიდგმება ბიოტუალეტის კაბინები, რაც ასევე გამორიცხავს საკანალიზაციო წყლებით ნიადაგის დაბინძურების საფრთხეს. სამუშაო უბნებზე (მაგ. ბეტონის კვანძი, სხვა) ჩამდინარე წყლების და გვირაბიდან გამომავალი წყლის გარემოში ‘გაჭვება’ მოხდება მხოლოდ შესაბამისი დამუშავების შემდეგ (მაგ.სალექარების, ნავთობით დაბინძურების შესაძლებლობის შემთხვევაში - ნავთობდანჭერის მოწყობით)]; წყლის სიმღვრივის მომატება, ზედაპირული წყლის ობიექტთან და/ან მდინარის კალაპოტში სამშენებლო სამუშაოების წარმოებისას. სიმღვრივის ზრდა შეიძლება გამოწვეული იყოს მაგალითად მდინარის გადაკვეთის უბანზე ეროზიის კონტროლის ღონისძიებების არარსებობის/არაეფექტურობის შემთხვევაში; წყლის დაბინძურება ხმელეთიდან წყალში დაბინძურებული ზედაპირულ ჩამონადენის მოხვედრისას; დინების ბლოკირება მდინარის კალაპოტში/მის სიახლოვეს მშენებლობისას; მიწისქვეშა წყლების დაბინძურება მიწის სამუშაოების დროს (შენიშვნა; გრუნტის წყალზე ზემოქმედება დამოკიდებული იქნება ჰორიზონტის სიღრმეზე. არაღრმა ჰორიზონტები უფრო მოწყვლადია. ზემოქმედებას შეიძლება ადგილი ჰქონდეს ხიდების მშენებლობის უბანზე. მიწისქვეშა წყლების დაბინძურება დაბინძურებული ზედაპირული წყლის ინფილტრაციის შედეგად (შენიშვნა: ზემოქმედებას შესაძლებელია ჰქონდეს ადგილი ზედაპირული და გრუნტის წყლის ჰიდრავლიკური კავშირის არსებობის შემთხვევაში. თუმცა, ზედაპირული წყლის დაბინძურების ხასიათის გათვალისწინებით (ძირითადად სიმღვრივის მომატება) გრუნტის წყლის დაბინძურების რისკი მოსალოდნელი არ არის); მიწისქვეშა წყლის ჰიდროლოგიაზე გავლენას გვირაბის მშენებლობის სამუშაოების წარმოების დროს. შესაძლო ზემოქმედების სახეების ღონისძიებები მოცემულია ქვემოთ. თავიდან ასაცილებლად განსაზღვრული შემარბილებელი ზემოქმედების ხანგრძლივობა დამოკიდებული იქნება სამუშაოების წარმოების ხანგრძლივობაზე. სამუშაოს დაწყებამდე მშენებელი კონტრაქტორი ვალდებული იქნება წარმოადგინოს მდინარის კალაპოტში სამუშაოების წარმოების დეტალური გეგმა. ზედაპირულ წყალზე ზემოქმედეგის რისკის შესამცირებლად ბანაკის (საჭიროების შემთხვევაში) და სამშენებლო მოედნებისთვის ტერიტორიის შერჩევისას მშენებლი კონტრაქტორი ვალდებული იქნება გაითვალისწიბოს კანონმდებლობით განსაზღვრული მოთხოვნები წყალდაცვით ზოლთან დაკავშირებით. წყლის შესახებ საქართველოს კანონის შესაბამისად წყალდაცვით ზოლად მიჩნეულია მდინარის მიმდებარე ტერიტორია, რომელშიც მყარდება სპეციალური რეჟიმი წყლის რესურსების გაბინძურების, დანაგვიანების, მოლამვისა და დაშრეტისაგან დასაცავად. წყალდაცვით ზოლში შეიძლება შეტანილ იქნეს მდინარის მშრალი კალაპოტი, მისი მიმდებარე ტერასები, შემაღლებული და ციცაბოფერდობიანი ბუნებრივი ნაპირები, აგრეთვე ხევები, რომლებიც უშუალოდ ემიჯნება მდინარის ნაპირებს. კანონის GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping P a g e | 152 თანახმად, მდინარის წყალდაცვითი ზოლის სიგანე აითვლება მდინარის კალაპოტის კიდიდან ორივე მხარეს. ზოლის სიგანე დადგენილია მდინარის სიგრძის მიხედვით და შეადგენს  25 კილომეტრამდე სიგრძის მდინარისათვის – 10 მეტრს;  50 კილომეტრამდე სიგრძის მდინარისათვის – 20 მეტრს;  75 კილომეტრამდე სიგრძის მდინარისათვის – 30 მეტრს;  75 კილომეტრზე მეტი სიგრძის მდინარისათვის – 50 მეტრს. მდინარეების თეთრი (მთიულეთის) არაგვი და შავი (გუდამაყრის) არაგვის შემთხვევაში ზოლის სიგანე 20მ შეადგენს. კონტრაქტორი ვალდებულ იქნება მოამზადოს და შეათანხმოს გარემოსდაცვით უწყებასთან ბანაკის (არსებობის შემთხვევაში) და სამუშაო უბნების (ბეტონის, ასფალტის ქარხანა, სამსხვრევი (არსებობის შემთხვევაში)) გენგეგმა და პარამეტრები. თუ წყლის ჩაშვება წყლის ობიექტში მოხდება ის ასევე ვალდებული იქნება სამუშაოს დაწყებამდე განსაზღვროს ჩაშვების წერტილების ადგილმდებარეობა და შეათანხმოს წყალჩაშვების პირობები. 10.5.2 შემარბილებელი ღონისძიებები  ტექნიკის და მასალის განთავსების ადგილები მოწყობა წყლის ობიექტებიდან მოშორებით (იხილეთ ზემოთ მოცემული რეკომენდაცია);  მშრალი კალაპოტების დაბინძურებისგან დაცვა;  სპეციალიზებულ კომერციულ ობიექტებზე მანქანების ტექმომსახურების და საწვავით შევსებისთვის პრიორიტეტის მინიჭება. o თუ ეს შესაძლებელი არ არის, უნდა მოეწყოს მყარსაფარიანი უბანი მეორადი შემოღობვით ტექმომსახურების დროს შემთხვევითი დაღვრის ლოკალიზაციის და შეკავებისთვის. უბანი დაშორებული უნდა იყოს ზედაპირული წყლის ობიექტიდან (დაშორების მანძილი განისაზღვრება მდინარის დაცვის ზოლის მოთხოვნების გათვალისწინებით - იხილეთ ზემოთ). ჩამდინარე წყლის ჩაშვება უბნიდან შესაძლებელია მოხდეს მხოლოდ გაწმენდის შემდეგ, კონკრეტული ჩაშვების წერტილისთვის კონტრაქტორის მიერ მომზადებული და გარემოს დაცვის უწყებასთან შეთანხმებული წყალდაცვითი დოკუმენტაციის პირობების დაცვით; o საწვავის დროებითი ავზის ტერიტორიაზე განთავსების საჭიროების შემთხვევაში- მისი განთავსება მდინარის კალაპოტიდან დაშორებით (დაშორების მანძილი განისაზღვრება მდინარის დაცვის ზოლის მოთხოვნების გათვალისწინებით - იხილეთ ზემოთ). ავზი აღჭურვილი უნდა აიყოს ე.წ. მეორადი შემოღობვით - მოთავსდეს ბეტონის ძირის და კედლების მქონე სათავსში დაღვრის შემთხვევაში გარემოს დაბინძურების თავიდან ასაცილებლად. ავზს საშუალება უნება ჰქონდეს დაიტიოს საწვავის ავზის 110% ტოლი მოცულობის სითხე; o საწვავით გამართვის და ტექმომსახურების უბნებზე (ტერიტორიაზე მათი არსებობის აუცილებლობის შემთხვევაში) უზრუნველყოფილი უნდა იყოს ნაწვეთის შემკრებით და დაღვრის შემთხვევაში ლოკალიზაციის/გაწმენდის საშუალებებით;  მანქანების საწვავით გამართვისას ბენზინი/დიზელის საწვავის ხარისხზე ყურადღების გამახვილება;  მანქანების და სამშენებლო ტექნიკის გამართულობის რეგულარული კონტროლი, მათ შორის ჟონვის დაფიქსირება;  ტერიტორიაზე დაზიანებული ტექნიკური საშუალებების/მანქანების დაშვება აკრძალვა;  საწვავის/ზეთის შემთხვევითი დაღვრის დაუყოვნებლივ გაწმენდა აბსორბენტის გამოყენებით;  სამსხვრევის (არსებობის შემთხვევაში) და მტვრის სხვა წყაროების მდინარის კალაპოტიდან მაქსიმალური შორს განთავსება; GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping                     P a g e | 153 ბორბლების სარეცხო/საწმენდი უბნების მოწყობა გზაზე გასვლისას ტალახის გადატანის და მტვრის წარმოქმნის შესაძლებლობის ასაცილებლად; ყველა ტერიტორიიდან, სადაც შესაძლებელია ჩამდინარე წყლების წარმოქმნა - დაუმუშავებელი ჩამდინარე წყლების ზედაპირული წყლის ობიექტში ჩაშვების აკრძალვა; იმ უბნებზე, სადაც შესაძლებელია ადგილი ჰქონდეს ჩამდინარე წყლის ნავთობპროდუქტებით დაბინძურებას - სალექარების ნავთომდამჭერებით აღჭურვა; ტერიტორიაზე მანქანების რეცხვის აკრძალვა; მასალები და ნარჩენები განთავსდება და სათანადო მართვა გაფანტვის და გარემოს დაბინძურების თავიდან ასაცილებლად; წყლის მოხმარების ოპტიმიზაცია (წყლის დაზოგვა) ჩამდინარე წყლების რაოდენობის შესამცირებლად; ნიადაგის დაბინძურებისგან დაცვის ღონისძიებების გატარება; ღია გრუნტის უბნებზე ეროზიის კონტროლის საშუალებების გამოყენება; ეროზიის/მოსილვის თავიდან ასაცილებლად მცენარეული საფარის მაქსიმალური შენარჩუნება; ტერიტორიაზე ფხვიერი (მტვერწარმოქმნის უნარის მქონე) მასალის შემოტანის სწორი დაგეგმვა ტერიტორიაზე დიდი რაოდენობის დაგროვების და მტვრის წარმოქმნის რისკის შესამცირებლად; სამუშაო ტერიტორიების/უბნების რეგულარული დასუფთავება; უბნებზე (მათ შორის ბანაკებში) ნაგვის სახურავიანი კონტეინერების დადგმა ნარჩენების გაფანტვის და გარემოს დაბინძურების თავიდან ასაცილებლად. ნარჩენების სეპარაცია. მშენებელი კონტრაქტორის მიერ ხელშეკრულების გაფორმება ნარჩენების გატანა-უტილიზაციაზე უფლებამოსილ კომპანიასთან/კომპანიებთან ტერიტორიის ნარჩენების დროული გატანის და გარემოსადმი ზიანის თავიდან ასაცილებლად (საკითხი ასახული უნდა იყოს ნარჩენების მართვის გეგმაში); კონტრაქტორის მიერ ნარჩენების მართვის გეგმის მომზადება და შეთანხმება გარემოს დაცვის უწყებასთან; წყლის, ნარჩენების და მასალის მართვა მომზადებული და შეთანხმებული შესაბამისი გეგმების სრული დაცვით; გზის საფარის დაგება მხოლოდ მშრალ ამინდში ჩამონადენი წყლის დაბინძურების თავის ასარიდებლად; კონტროლი (მათ შორის დაღვრის/ნაწვეთის კვალის ვიზუალური დაფიქსირება) და ყველა დაბინძურების შემთხვევის დაფიქსირება, მიზეზის/წყაროს დადგენა და დროული რეაგირება (ავარიულ სიტუაციებზე რეაგირების გეგმის შესაბამისად). მონიტორინგის შედეგად გამოვლენილი პრობლემატური უბნების გამოვლენა და ამ უბნებზე განსაკუთრებული კონტროლის წარმოება; ავარიული სიტუაციების შემთხვევაში- ავარიულ სიტუაციებზე რეაგირების გეგმის შესრულება; შემარბილებელი ღონისძიებების შესრულების მონიტორინგის წარმოება; პერსონალის ინსტრუქტაჟი/ტრეინინგი გარემოს დაცვის (კერძოდ წყლის დაცვის) მნიშვნელოვნების და დაბინძურების თავიდან აცილების საკითხებში. მშენებლობის ეტაპზე წყლის ხარჯზე და ხარისხზე ზემოქმედება, შემარბილებელი ღონისძიებების დაცვის შემთხვევაში მნიშვნელოვანი არ იქნება. 10.5.3 ექსპლუატაციის ეტაპი გზის ექსპლუატაციისას ზედაპირულ წყალზე ზემოქმედება შესაძლებელია დაკავშირებული იყოს:  მოსილვასთან წყლების დაბინძურებასთან სავალი ნაწილიდან ჩამონადენით (ნალექების მოსვლიდან პირველი 20 წუთის განმავლობაში, გზის სავალი ნაწილიდან ჩამონადენი წყლით გადატანილი დამაბინძურებლებით);  დაბინძურებასთან ავარიული შემთხვევების დროს; GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping  P a g e | 154 მყარი ნარჩენებით დაბინძურებასთან; გრუნტის წყალზე ზემოქმედება შეიძლება დაკავშირებული იყოს:  ზედაპირული წყლის დაბინძურების შედეგად ჰიდრავლიკური კავშირის არსებობის შემთხვევაში მიწისქვეშა წყლის ჰორიზონტის დაბინძურებასთან;  გზის შეკეთების/ტექნიკური სამუშაოების დროს შესაძლო დაბინძურებასთან (უმნიშვნელო ალბათობა); პროექტით ნავარაუდევის სადრენაჟე სისტემის და ნავთობდამჭერებით აღჭურვილი სალექარების მოწყობა გზიდან ჩამონადენი წყლის ზედაპირულ წყალში ჩაშვებამდე დასამუშავებლად. გარკვეულ ზემოქმედებას შესაძლებელია ადგილი ჰქონდეს წყლის ობიექტების გადაკვეთის ან მდინარია კალაპოტის მახლობლად გზის/საგზაო ინფრასტრუქტურის სარემონტო და ტექმომსახურების დროს. ზემოქმედების თავიდან ასაცილებად ამ შემთხვევებში გათვალისწინებული იქნება სამშენებლო სამუშაოების ეტაპისთვის განსაზღვრული შესაბამისი შემარბილებელი ღობნისძიებები (იხილეთ ზემოთ). 10.5.4 შემარბილებელი ღონისძიებები  კულვერტების, სადრენაჟე სისტემის გამართული მუშაობის კონტროლი - პერიოდული გაწმენდა და ტექმომსახურება;  სავალი ნაწილის და გზისპირების რეგულარული დასუფთავება;  მწვანე ბარიერების შენარჩუნება, მოვლა-პატრონობა და საჭიროების შემთხვევაში განახლება;  ავარიული სიტუაციების რისკის მინიმუმამდე დასაყვანად გზაზე უსაფრთხოების ღონისძიებების გატარება;  სარემონტო სამუშაოების შემსრულებლის ინსტრუქტაჟი გარემოსდაცვის საკითხებში;  საფარის შეკეთება მხოლოდ მშრალ ამინდში ჩამონადენი წყლის დაბინძურების თავის ასარიდებლად;  დაზიანებული საფარის ან ორმოების შეკეთების დროს სანიაღვრე სადრენაჟე სისტემის შესასვლელების და ლიუკების დაცვა ბლოკირებისგან;  გზის საფარის შეკეთებისას ეროზიის და ნატანის კონტროლი შეკეთების უბნებიდან ჩამონადენის შესამცირებლად;  შემკრებების და ადსორბენტების გამოყენება მასალის გაჟონვის და ტექნიკიდან ნაწვეთის შესაზღუდად;  სამუშაო ტერიტორიის დასუფთავება სამუშაოების წარმოებისას და სამუშაოების დასრულების შემდეგ;  წინასამშენებლო და სამშენებლო სამუშაოების წარმოების ეტაპისთვის განსაზღვრული შემარბილებელი ღონისძიებების შესრულება;  შემარბილებელი ღონისძიებების შესრულების მონიტორინგის წარმოება. როგორც უკვე აღინიშნა, გრძელვადიან პერსპექტივაში, ევროკავშირთან ასოცირების რეკომენდაციების გათვალისწინებით სატრანსპორტო საშუალებების ასაკთან და ტექნიკური მდგომარეობის დაკავშირებული რეგულაციების გამკაცრების და საწვავის ხარისხის გაუმჯობესების შედეგად. შემცირდება გზიდან/ხიდიდან ჩამონადენი წყლის დაბინძურების ‘ხარისხი’, და შესაბამისად, გარემოზე ზემოქმედების დონეც. ექსპლუატაციის ეტაპზე, წყლის ხარჯზე (ჰიდროლოგიაზე) და ხარისხზე ზემოქმედების თვალსაზრისით მოსალოდნელი ზემოქმედება შესაძლოა შეფასდეს როგორც - დაბალი. GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping P a g e | 155 10.6 ზემოქმედება ნიადაგზე 10.6.1 წინასამშენებლო და სამშენებლო სამუშაოების ეტაპები - ნიადაგი მოსამზადებელი და სამშენებლო სამუშოაების ეტაპზე მიწის სამუშაოების დროს არასათანადო მართვის შემთხვევაში შესაძლებელია ადგილი ჰქონდეს ნიადაგის ნაყოფიერი ფენის დაკარგვას/დაზიანებას ან/და ხარისხის გაუარესებას. იმის გათვალისწინებით, რომ საპროექტო გზის 61% გვირაბით და ხიდებით გადის ნაყოფიერ ნიადაგზე ზემოქმედების შესაძლებლობა მცირეა. ღია ტრასის (გზის ვაკისი ხიდების გარეშე) მიახლოებით 3.5 კმ სიგრძის იქნება, აქედან მხედველობაშია მისაღები ისიხ, რომ გარკვეულ უბნებზე გზა არსებულს ემთხვევა, ამიტომ ამ მონაკვეთებზე მოსახსნელი ნაყოფიერი ნიადაგის მოცულობა ნაკლები იქნებ გზიოს ‘ახალ’ მონაკვეთებთან შედარებით. ნაყოფიერი ნიადაგის ფენის საქართველოს კანონმდებლობის მოთხოვნების და საერთაშორისო საუკეთესო პრაქტიკის გათვალისწინებით მოხსნა დროებით დასაწყობების შემთხვევაში ნაყოფიერი ნიადაგის დაკარგა/დაზიანება მოსალოდნალი არ არის. ნაყოფიერი ნიადაგი მოიხსნება როგორც გზის გასხვისების ზოლიდან, ასევე დროებითი სარგებლობის უბნებიდან (მათი პროექტის საჭიროებისთვის გამოყენებამდე). სამუშაოს დასრულების შემდეგ მოხსნილი ფენა გამოყენებული იქნება დროებით დარღვეული ტერიტორიების რეკულტივაციისთვის და გზის ვაკისის ფერდების გამწვანებისთვის საფუძვლის შესაქმნელად. საპროექტო დერეფნის გარეთ ნაყოფიერი ნიადაგის დაზიანების თავიდან ასაცილებლად მშენებლი ვალდებული იქნება დაიცვას ქვენოთ მოცემული შესაბამისი შემარბილებელი ღონისძიებები. ხანდო ფასანაურის გზის რეკონსტრუქცია-მშენებლობის ორიექტის განხორციელებისას ნიადაგზე ზემოქმედების წყარო სამშენებლო ტექნიკა და სატრანსპორტო საშუალებები იქნება. გარდა ამისა, სამუშაოების წარმოებისას იარსებებს ნარჩენებით (მათი არასათანადო მართვის შემთხვევაში) ნიადაგის დაბინძურების რისკი მყარი (არასახიფათო და სახიფათო ნარჩენები) და/ან თხევადი (ჩამდინარე/ჩამონადენი წყლები სამუშაო და დროებითი ინფრასტრუქტურის უბნებიდან) მარჩენებით. იმ შემთხვევაში, თუ მშენებლი დაიქირავებს საცხოვრებელ ფართდ დასახლებულ ზონაში თავიდან იქნება აცილებული ნიადაგის ბანაკიდან ჩამდინარე წყლებით დაბინძურების რისკი. სამუშაო უბნებზე დაიდგმება ბიოტუალეტის კაბინები, რაც ასევე გამორიცხავს საკანალიზაციო წყლებით ნიადაგის დაბინძურების საფრთხეს. სამუშაო უბნებზე (მაგ. ბეტონის კვანძი, სხვა) ჩამდინარე წყლების და გვირაბიდან გამომავალი წყლის გარემოში ‘გაჭვება’ მოხდება მხოლოდ შესაბამისი დამუშავების შემდეგ (მაგ.სალექარების, ნავთობით დაბინძურების შესაძლებლობის შემთხვევაში - ნავთობდანჭერის მოწყობით). ხიდის მშენებლობის პროცესში გასათვალისწინებელ ზემოქმედებას ჩვეულებრივ ნიადაგის ეროზია წარმოადგენს. ეროზია შესაძლებელია პრობლემას წარმოადგენდეს ყრილების/ჭრილების უბნებზეც (ასეთის არსებობის შემთხვევაში). მოსამზადებელი და სამშენებლო სამუშაოების ეტაპზე ნიადაგზე შესაძლო ზემოქმედების მიზეზები ასე შეიძლება შევაჯამოთ:  ნაყოფიერი ნიადაგის დაზიანება-დაკარგვის შესაძლებლობა (დატკეპნა, ქარით გაფანტვა, ზედაპირული ჩამონადენით წარეცხვა, დაბინძურება, ხარისხის გაუარესება სხვა მასალასთან ან გრუნტთან შერევის გამო. ნაყოფიერი ნიადაგის დაკარგვა მისი მოხსნის გარეშე სამუშაოების წარმოების შემთხვევაში) გასხვისების ზოლის, სამშენებლო ბანაკის და სამშენებლო უბნის მოწყობის დროს;  ნიადაგის დაზიანება/დატკეპნა- დაბინძურება ტერიტორიის საზღვრის გარეთ - სამუშაოს არასწორი მართვისას შემთხვევაში და სამოძრაო გზების საზღვრების დარღვევის შემთხვევაში;  ეროზია ურილების, ჭრილების, გზის ვაკისების, გვირაბის პორტალების მოწყობის, ხიდის მშენებლობის უბნებზე ეროზიისგან დაცვის ღონისძიებების გატარების გარეშე სამუშაოების წარმოებისას;  მიწათსარგებლობის ფორმის შეცვლა;  დაბინძურება საწვავ-საპოხი და მშენებლობისას გამოყენებული სხვა ნივთიერებებით; GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping   P a g e | 156 დაბინძურება ნარჩენებით (მათ შორის თხევადი); ბუნებრივი დრენაჟის პირობების შეცვლისას დაგუბება/დაჭაობება. ტერიტორიის დატბორვა და/ან წყლის მოსამზადებელი და სამშენებლო სამუშაოების დროს ნიადაგზე ზემოქმედების ალბათობა დაბალია. ის შეიძლება დაფიქსირდეს სამუშაოების (მშენებლობის დემობილიზაციის ჩათვლით) დროით შემოსაზღვრულ პერიოდში. დაფიქსირების შემთხვევაში მას ექნება ლოკალური ხასიათი. დაბინძურების რისკი მანქანებიდან/ სამშენებლო ტექნიკიდან და ჩამდინარე წყლების/ნარჩენების გამო მართვადია. ასევე კონტროლს ექვემდებარება ეროზიის და სამუშაო ტერიტორიის გარეთ ნიადაგის დაზიანება-დატკეპნის რისკი. ნაყოფიერი ნიადაგის სათანადო მართვის პირობებში (საერთაშორისო პრაქტიკის მოთხოვნების, საქართველოში მოქმედი რეგულაციების დაცვით) მისი დაკარგვა-დაზიანების რისკი მცირეა. ამგვარად, წინასამშენებლო და სამშენებლო ეტაპზე (მშენებლობის დემობილიზაციის ეტაპის ჩათვლით) ნიადაგზე ზემოქმედება ასე შეიძლება შეფასდეს როგორც დაბალი. სამუშაოების განსახილველ ეტაპზე ნიადაგზე ზემოქმედების თავიდან აცილების და მართვისთვის გამოყენებული იქნება სტანდარტული საუკეთესო პრაქტიკის მიდგომა და ქვემოთ მოცემული შემარბილებელი ღონისძიებები. კონტროლის დროს დასაშვები ზღვრის გადაჭარბების შემთხვევაში დადგინდება მისი მიზეზი/წყარო. საჭიროების შემთხვევაში შემუშავდება და გატარდება ზემოქმედების შემცირების ახალი ღონისძიებები ან გამკაცრდება კონტროლი უკვე დაწესებული ღონისძიებების შესრულებაზე. სამუშაოს სწორი წარმართვის და შემარბილებელი ღონისძიებების შესრულების კონტროლი განხორციელდება სამშენებლო სამუშაოების ზედამხედველი კომპანიის მიერ. 10.6.2 შემარბილებელი ღონისძიებები - მოსამზადებელი და სამშენებლო სამუშაოების ეტაპი მოსამზადებელ და მშენებლობის ეტაპზე ნიადაგზე ზემოქმედების შემცირება/კონტროლი შესაძლებელი იქნება სამუშაოს სწორი დაგეგმვის და ისეთი შემარბილებელი ღონისძიებების გატარებით, როგორიცაა:  ტენდერის საფუძველზე განსაზღვრული მშენებელი კომპანიის მიერ მისასვლელი გზების, მანქანა/დანადგარების სადგომების, სამშენებლო ბანაკის ადგილმდებარეობის ტერიტორიის შერჩევა სკოპინგის და გზშ-ს ეტაპზე დაზუსტებული რეკომენდაციების გათვალისწინებით;  მცენარეული საფარის მაქსიმალური შენარჩუნება;  ნაყოფიერი ნიადაგის ფენის დაკარგვის პრევენციის მიზნით ნაყოფიერი ფენის მოხსნა (სადაც ეს შესაძლებელია) და განთავსდება დროებით ნაყარში ტერიტორიის რეკულტივაციისას ხელახლა გამოყენებამდე;  ნაყოფიერი ნიადაგის ხარისხის შენარჩუნებისთვის ნაყოფიერი ნიადაგის ქვენიადაგისგან განცალკევებით დასაწყობება, მათი შერევის თავიდან ასაცილებლად;  ნაყოფიერი ნიადაგი მოხსნა-დასაწყობებისას მოქმედი ნორმების და მიღებული საერთაშორისო საუკეთესო პრაქტიკის მოთხოვნების დაცვით.  ნაყოფიერი ნიადაგის მართვის გეგმის (ნიადაგის მოხსნის და დროებითო დასაწყობების ადგილის შესახებ ინფორმაციის ჩათვლით) მშენებელი კონტრაქტორის მიერ მომზადება და შეთანხმება გარემოს დაცვის სააგენტოსთან (გარემოს დაცვის და სოფლის მეურნეობის სამინისტროსთან);  გვირაბიდან გამოტანილი მასალის სანაყაროს პროექტის შემუშავება-შეთანხმება გარემოს დაცვის უწყებასთან;  მცენარეული საფარის აღსადგენი ქმედებების დაწყება (რეკულტივაციის გეგმის მოთხოვნების დაცვით) ზემოქმედების წყაროს შეწყვეტისთანავე (თუ სეზონი ამის საშუალებას იძლევა);  სამოძრაო გზების, სამუშაო უბნების, ბანაკის საზღვრების მკაცრი დაცვა სამუშაო ტერიტორიების გარეთ ნიადაგზე ზემოქმედების თავიდან ასაცილებლად;  მანქანების და სამშენებლო ტექნიკის გამართულობის რეგულარული კონტროლი, მათ შორის ჟონვის დაფიქსირება;  დაზიანებული ტექნიკის ტერიტორიაზე შესვლის აკრძალვა; GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping                P a g e | 157 სპეციალიზებულ კომერციულ ობიექტებზე მანქანების ტექმომსახურების და საწვავით შევსებისთვის პრიორიტეტის მინიჭება. o თუ ეს შესაძლებელი არ არის უნდა მოეწყოს მყარსაფარიანი უბანი მეორადი შემოღობვით ტექმომსახურების დროს შემთხვევითი დაღვრის ლოკალიზაციის და შეკავებისთვის; o საწვავის დროებითი ავზის ტერიტორიაზე განთავსების საჭიროების შემთხვევაში- ავზი აღჭურვილი უნდა აიყოს ე.წ. მეორადი შემოღობვით - მოთავსდეს ბეტონის ძირის და კედლების მქონე სათავსში დაღვრის შემთხვევაში გარემოს დაბინძურების თავიდან ასაცილებლად. ავზს საშუალება უნება ჰქონდეს დაიტიოს საწვავის ავზის 110% ტოლი მოცულობის სითხე; o საწვავით გამართვის და ტექმომსახურების უბნებზე (ტერიტორიაზე მათი არსებობის აუცილებლობის შემთხვევაში) უზრუნველყოფილი უნდა იყოს ნაწვეთის შემკრებით და დაღვრის შემთხვევაში ლოკალიზაციის/გაწმენდის საშუალებებით; მანქანების საწვავით გამართვისას ბენზინის/დიზელის საწვავის ხარისხზე ყურადღების გამახვილება; საწვავის/ზეთის შემთხვევითი დაღვრის დაუყოვნებლივი ლოკალიზაცია და დაღვრის ‘გაწმენდა’ აბსორბენტის გამოყენებით; ჩამონადენის მართვის/სადრენაჟე სისტემის მოწყობა გზის/მაგისტრალის და ხიდის მშენებლობისას ზედაპირული ჩამონადენის დაბინძურების რისკის შესამცირებლად; ზედაპირული ჩამონადენით დაბინძურების თავიდან ასაცილებლად გზის საფარის მოწყობის სამუშაოების შესრულება მხოლოდ მშრალ ამინდში; საჭიროების შემთხვევაში, ღია გრუნტის უბნებზე ეროზიის კონტროლის საშუალებების გამოყენება; ეროზიის/მოსილვის თავიდან ასაცილებლად მცენარეული საფარის მაქსიმალური შენარჩუნება; დაღვრაზე რეაგირების/ავარიულ სიტუაციებზე რეაგირების, რეკულტივაციის, ნარჩენების მართვის გემების შესრულება; ტერიტორიის სისუფთავის შენარჩუნება და ნარჩენების მართვა ნარჩენების მართვის გეგმის შესაბამისად; მშენებელი კონტრაქტორის მიერ ხელშეკრულების გაფორმება ნარჩენების გატანა-უტილიზაციაზე უფლებამოსილ კომპანიასთან/კომპანიებთან ტერიტორიის ნარჩენების დროული გატანის და გარემოს დაბინძურების თავიდან ასაცილებლად (საკითხი ასახული უნდა იყოს ნარჩენების მართვის გეგმაში); კონტრაქტორის მიერ ნარჩენების მართვის გეგმის მომზადება და შეთანხმება გარემოს დაცვის უწყებასთან; სამუშაოს წარმოებისას მონიტორინგის (ეროზიის, ნიადაგის ხარისხის - საჭიროების შემთხვევაში, და სხვ.) წარმოება; კონტროლი (მათ შორის დაღვრის/ნაწვეთის კვალის ვიზუალური დაფიქსირება) და ყველა დაბინძურების შემთხვევის დაფიქსირება, მიზეზის/წყაროს დადგენა და დროული რეაგირება (ავარიულ სიტუაციებზე რეაგირების გეგმის შესაბამისად). მონიტორინგის შედეგად გამოვლენილი პრობლემატური უბნების გამოვლენა და ამ უბნებზე განსაკუთრებული კონტროლის წარმოება; შემარბილებელი ღონისძიებების შესრულების მონიტორინგის წარმოება; პერსონალის ინსტრუქტაჟი/ტრეინინგი გარემოს დაცვის (კერძოდ ნიადაგის ხარისხის და ეროზიის თავიდან აცილების) მნიშვნელოვნების და დაბინძურების თავიდან აცილების საკითხებში. 10.6.3 ექსპლუატაციის ეტაპი გზის ექსპლუატაციისას ზემოქმედების ძირითად წყაროს სატრანსპორტო საშუალებები წარმოადგენენ. დაბინძურება შესაძლებელია მოხდეს ჰაერიდან ან, ნალექების მოსვლიდან პირველი 20 წუთის GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping P a g e | 158 განმავლობაში, გზის სავალი ნაწილიდან ჩამონადენი წყლით გადატანილი დამაბინძურებლებით და/ან გზაზე ავარიული დაღვრების შემთხვევაში. გზისპირების დაბინძურება ასევე შესაძლოა მოხდეს გზით მოსარგებლეების მიერ დაყრილი და ქარით გადმოტანილი ნარჩენებით. დაბინძურების თავიდან აცილება/შემცირება შესაძლებელი იქნება ქვემოთ მოცემული შემარბილებელი ღონისძიებების შესრულებით. გასათვალისწინებელია ისიც, რომ გზის 40% გვირაბით გადის, რაც ნიადაგზე ზემოქმედების ‘შესაძლებლობას’ ამცირებს. გრძელვადიან პერსპექტივაში ნიადაგის ხარისხზე ზეწოლა ასევე შემცირება საწვავის და სატრანსპორტო საშუალებებისადმი გამკაცრებული მოთხოვნების და სატრანსპორტო ნაკადში ალტერნატიულ საწვავზე მომუშავე ავტომობილების წილის ზრდის გამო. გარკვეულ ზემოქმედებას შესაძლებელია ადგილი ჰქონდეს გზის/საგზაო ინფრასტრუქტურის სარემონტო და ტექმომსახურების დროს. ამ სამუშაოების დროს აუცილებელი იქნება მოსამზადებელი და სამშენებლო სამშაოების ეტაპისთვის განსაზღვრული შემარბილებელი ღონისძიებების შესრულება. ექსპლუატაციის ეტაპზე ნიადაგზე ზემოქმედების ალბათობა მცირე იქნება, მით უმეტეს გრძელვადიანი პერსპექტივის გათვალისწინებით. ასევე კონტროლს დაექვემდებარება სარემონტო სამუშაოებისას ეროზიის და სამუშაო ტერიტორიის გარეთ ნიადაგის დაზიანება-დატკეპნის რისკი. ამგვარად, ექსპლუატაციის ეტაპზე ნიადაგზე ზემოქმედება შეიძლება შეფასდეს როგორც მცირე. 10.6.4 შემარბილებელი ღონისძიებები -ექსპლუატაციის ეტაპი გზის ექსპლუატაციისა შესასრულებელი ღონისძიებებია:  კულვერტების, სადრენაჟე სისტემის გამართული მუშაობის კონტროლი - პერიოდული გაწმენდა ნიადაგზე ზემოქმედების და წყლის შეტბორვა-დაჭაობების თავიდან ასაცილებლად;  გზის სავალი ნაწილის და გზისპირების დასუფთავება;  მწვანე ბარიერების შენარჩუნება, მოვლა-პატრონობა და საჭიროების შემთხვევაში განახლება;  ავარიული სიტუაციების რისკის მინიმუმამდე დასაყვანად გზაზე უსაფრთხოების ღონისძიებების გატარება;  სარემონტო სამუშაოების წარმოებისას - სამშენებლო სამუშაოების ეტაპზე განსაზღვრული შემარბილებელი ღონისძიებების გატარება და შემარბილებელი ღონისძიებების შესრულების მონიტორინგი. 10.7 ბუნებრივი საფრთხეები როგორც ქვეთავ 7.11-შია აღნიშნული საპროექტო ზონაში გეოდინამიკური პროცესებიდან ფიქსირდება: სიღრმნული და გვერდითი ეროზია, ღცარცოფები, თოვლის შვავები და ფერდობების დახრამვა. აქტიური ქვაცვენითი მოვლენები არ ფიქსირდება. მოსამზადებელი, სამშენებლო სამუშაოების წარმოებისას და ექსპლუატაციის ეტაპზე პროექტის მიზეზით გეოდინამიკური პროცესების გააქტიურების საფრთხე არ არსებობს. რაც შეეხება აღნიშნული პროცესების შესაძლო გავლენას პროექტზე, ის გათვალისწინებულია საპროექტო გადაწყვეტილებების შემუშავებისას. პროექტი მომზადებულია რეგიონის სეისმურობის გათვალისწინებით. 10.7.1 შემარბილებელი ღონისძიებები - წინასამშენებლო და სამშენებლო სამუშაოების დროს  სამშენებლო სამუშაოების დაწყებამდე საკუშაო უბანზე რისკების შეფასება; GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping    P a g e | 159 საჭიროების შემთხვევაში (რისკების შეფასების საფუძველზე) შემარბილებელი (ტექნიკური) ღონისძიებების შესრულება; ფერდობის მდგომარეობის ვიზუალური კონტროლი; პერსონალის ინსტრუქტაჟი შესაძლო რისკების, მათი თავიდან აცილების, და შრომის უსაფრთხოების საკითხებში. 10.7.2 შემარბილებელი ღონისძიებები - ექსპლუატაციის ეტაპზე  სენსიტიური მონაკვეთების პერიოდული კონტროლი, განსაკუთრებით ძლიერი წვიმების, თოვლის დნობის შემდეგ;  მდგომარეობის შეფასების შედეგებზე დაყრდნობით, საჭიროების შემთხვევაში, სპეციალისტის მიერ რეაგირების ღონისძიებების განსაზღვრა-შეთანხმება;  შეთანხმებული ღონისძიებების გატარება. როგორც ზემოთ აღინიშნა, საპროექტო ტერიტორიის თავისებურებები (გეოდინამიკური რისკების არსებიბა) გათვალისწინებულ იქნა პროექტირებისას. 10.8 ზემოქმედება მცენარეულ საფარზე 10.8.1 წინასამშენებლო და სამშენებლო სამუშაოების ეტაპები - მცენარეული საფარი გზის და საგზაო ინფრასტრუქტურის მშენებლობის პროექტების მოსამზადებელ და სამშენებლო სამუშაოების დროს:  მოსალოდნელია ჰაბიტატების მუდმივი დანაკარგი მცირე მასშტაბებით, ძირითადად გზის მყარი საფარის დაგების ზოლში (მუდმივ დანაკარგში იგულისხმება ის გარემოება, რომ ასეთ უბნებზე პროექტამდე არსებული ჰაბიტატი ვერასდროს აღდგება). გზის 40% გვირაბით და 21% ხიდებით გადის, რაც ამცირებს ჰაბიტატებზე/მცენარეულ საფარზე ზემოქმედების სივრცულ საზღვრებს და მასშტაბს, თუმცა, გზა ტყის ფონდს/სახელმწიფო ტყეს კვეთს. (დამატებითი ინფორმაციისთვის იხილეთ ქვეთავი 10.10) სსიპ ეროვნული სატყეო სააგენტოს ტერიტორიასთან გადაკვეთის უბნებზე დაგეგმილია შემდეგი სახის სამუშაოების განხორციელება: o 1.9792 ჰა ფართობზე - ხიდების #4, 5; საევაკუაციო გვირაბის პორტალის; გვირაბი #2-ის გასასვლელი პორტალის მშენებლობა; o 0.2978ჰა ფართობზე - საევაკუაციო გვირაბის ორი პორტალების, გვირაბი #1-ის შესასვლელი პორტალის მშენებლობა. გზშ-ს ეტაპზე წარმოდგენილი იქნება ,,ტყის სტატუსის მინიჭების, შეწყვეტისა და ტყის საზღვრების დადგენისა და კორექტირების/შეცვლის შესახებ დებულების დამტკიცების თაობაზე“ საქართველოს მთავრობის 2021 წლის 6 ოქტომბრის #496 დადგენილების შესაბამისად მომზადებულ ინფორმაცია. სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოს დუშეთის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე საპროექტო დერეფნის კვეთის უბნებზე (11.7439 ჰა) დაგეგმილია კვანძების #1-2, ხიდების #1-4, გზის ვაკისის და გვირაბი #2-ის პორტალის მშენებლობა.  სამუშაოების დაწყებამდე მოიხსნება ნიადაგის ნაყოფიერი ფენა, დროებითი სარგებლობისთვის გამოყენებული ტერიტორიები სამუშაოების დასრულების შემდეგ აღდგენილი იქნება (ჩატარდება რეკულტივაცია - მოხდება მცენარეული საფარის აღდგენა. სამუშაო შესრულდება ფლორის ‘ადგილობრივი’ სახეობების გამოყენებით). საველე კვლებისას მოპოვებული ინფორმაციაზე დაყრდნობით დაგეგმილი სამშენებლო სამუშაოების განხორციელების მთლიანი დერეფანი შეფასებულია როგორც საშუალოდ სენსიტიური. GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping P a g e | 160 ანგარიშის მომზადების ეტაპზე ჩატარებული კვლევის შესაბამისად, მცენარეულ საფარსა და ადგილობრივი ჰაბიტატების მთლიანობაზე პროექტის ზემოქმედება, მოცემულ ეტაპზე, შეიძლება შეფასდეს, როგორც საშუალოდ მნიშვნელოვანი. საკითხი დაზუსტდება გზშ-ს ეტაპზე. 10.8.2 შემარბილებელი ღონისძიებები მოსამზადებელ და მშენებლობის ეტაპზე მცენარეულ საფარზე ზემოქმედების შემცირება/კონტროლი შესაძლებელი იქნება სამუშაოს სწორი დაგეგმვის და ისეთი შემარბილებელი ღონისძიებების გატარებით, როგორიცაა:  ტენდერის საფუძველზე განსაზღვრული მშენებელი კომპანიის მიერ მისასვლელი გზების, მანქანა/დანადგარების სადგომების, სამშენებლო ბანაკის ადგილმდებარეობის ტერიტორიის შერჩევა გზშ-ში მოცემული რეკომენდაციების გათვალისწინებით;  საპროექტო ბუფერის, მშენებლის მიერ შერჩეული მისასვლელი გზების, მანქანა/დანადგარების სადგომების, სამშენებლო ბანაკის და სხვა დროებითი უბნების საზღვრების მკაცრი დაცვა;  ტყით სპეციალური სარგებლობა მოხდება შესაბამისი ნებართვის მიღების შემდეგ, კანონმდელობით განსაზღვრული წესების/მოთხოვნების დაცვით;  გადაადგილების დადგენილი მარშრუტიდან გადახვევის აკრძალვა;  მცენარეული საფარის მაქსიმალური შენარჩუნება. მცენარეული საფარისგან გასაწმენდი ტერიტორიის შესაძლებლობისდაგვარად ოპტიმალურ მინიმუმამდე შემცირება; ;  საპროექტო ზონის საზღვარზე მდებარე მცენარეების ფესვთა კრიტიკული ზონის შემოღობვა სამშენებლო სამუშაოების და ტექნიკის მოძრაობისას დაზიანებისგან დასაცავად. კრიტიკულ ფესვთა ზონაში მასალის დასაწყობების აკრძალვა;  სამუშაო უბნის უშუალო სიახლოვეს არსებული ხე-მცენარეების დროებითი შემოღობვა, შემთხვევითი დაზიანების შემთხვევაში - მცენარეული საფარის აღდგენა;  წითელი ნუსხის სახეობის ხეების მოჭრის საჭიროების შემთხვევაში - კომპენსაცია საქართველოში მოქმედი კანონმდებლობის მოთხოვნების შესაბამისად;  მოჭრილი ხეების/მერქნის დასაწყობება უსაფრთხო ადგილზე ხანძრის რისკის თავიდან ასაცილებლად  ყველა დარღვეული ტერიტორიის რეკულტივაცია სამუშაოების დასრულების შემდეგ;  ნარჩენების მართვა - ტერიტორიის რეგულარული დასუფთავება, ნარჩენების მართვა ტიპის და კლასის შესაბამისად;  წყალზე, ნიადაგზე ზემოქმედების შემარბილებელი და ჰაერის ხარისხზე ზემოქმედების შემარბილებელი ღონისძიებების შესრულება;  სამუშაოების წარმოების დროს მონიტორინგის წარმოება.  ავარიული სიტუაციების შემთხვევაში- ავარიულ სიტუაციებზე რეაგირების გეგმის შესრულება;  შემარბილებელი ღონისძიებების შესრულების მონიტორინგის წარმოება;  პერსონალის ტრეინინგი გარემოსდაცვის საკითხებში. 10.8.3 ექსპლუატაციის ეტაპი - მცენარეული საფარი გზის ექსპლუატაციის პროცესში პირდაპირი ზემოქმედება მცენარეულ საფარზე მოსალოდნელი არ არის. გარკვეული ზემოქმედება შესაძლებელია მოხდეს სარემონტო სამუშაოების დროს, თუმცა მისი ხანგრძლივობა და სიდიდე მაღალი არ იქნება. ირიბი დაბინძურების წყაროებად გზის ინფრასტრუქტურის ექსპლუატაციისას მიიჩნევა  ნიადაგის შესაძლო დაბინძურება გზიდან ჩამონადენით, ემისიების გავლენა;  გზის მოწყობის შედეგად ბუნებრივი ზედაპირული ჩამონადენის რეჟიმის ცვლილებით გამოწვეული ზემოქმედება; GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping    P a g e | 161 სამუშაოების შედეგად ტერიტორიის რუდერალიზაცია, რასაც შედეგად შესაძლებელია მოყვეს სარეველა მცენარეების გავრცელება; ინვაზიური სახეობების შესაძლო გავრცელება; ნარჩენებით დაბინძურება. ემისიების მცენარეულ საფარზე ზემოქმედების მექანიზმი არ განსხვავდება წინასამშენებლო და სამშენებლო სამუშაოების პროცესისთვის აღწერილისგან. განსხვავება - ზემოქმედების ხანგრძლივობაშია. თუ წინასამშენებლო და სამშენებლო სამუშაოების დროს რეცეპტორებზე გავლენა მოკლევადიანი, დროში შეზღუდული იყო, ექსპლუატაციის დროს გავლენა მუდმივი/უფრო მეტი სიხშირის მქონეა. საპროექტო გზის მონაკვეთის საწყისი უბანი დასახლებულ ზონაში გადის, შემდეგ გვირაბში ხვდება და ისევ ათროპოგენულად დატვირთულ ზონაში გამოდის გვირაბიდან. როგორც აღინიშნა გზის 40% გვირაბით გადის ამიტომ მცენარეულ საფარზე ზემოქმედება ექსპლუატაციისას მაღალი არ იქნება. ჩამონადენის რეჟიმის ცვლილებით მცენარეულ საფარზე ზემოქმედება ნაკლებსავარაუდოა ამავე მიზეზით - გზის 40% გვირაბი და 21% ხიდებია, პროექტით ნავარაუდევია კულვერტების მოწყობა (7 ერთეული ზომებით 1x1.5მ; 2x2.5მ და 12x4მ). ამგვარად ამ თვასაზრისით გავლენა მცენარეულ საფარზე ნაკლებსავარაუდოა. წყლის შეტბორვა, ნიადაგის წარეცხვა მოსალოდნელი არ არის. სარეველა და ინვაზიური სახეობების გავრცელება შედარებით რთულად გასაკონტროლებელია. ის გზის მიმდებარე ზოლში სპეციალისტების მიერ პერიოდულ სეზონურ დათვალიერებას და მცენარეული საფარის მოწესრიგებას გულისხმობს. ანალოგიურად არის შესაძლებელი ნარჩენებით დაბინძურების საკითხის გადაწყვეტაც - ტერიტორიის დასუფთავებით. გზის ინფრასტრუქტურის ტექმომსახურების და სარემონტო სამუშაოების დროს ზემოქმედების ფაქტორები წინასამშენებლო/სამშენებლო სამუშაოების ეტაპისთვის განხილულის მსგავსი იქნება. ზემოქმედების ხანგრძლივობა და სიდიდე დამოკიდებული იქნება სამუშაოების წარმოების ადგილზე, ჩასატარებელი სამუშაოს ხასიათზე, ხანგრძლივობაზე და მეთოდზე. 10.8.4 შემარბილებელი ღონისძიებები  ნიადაგის ხარისხზე ზემოქმედების შემარბილებელი ღონისძიებების გატარება, მათ შორის სადრენაჟე სისტემის, რეგულარული გაწმენდა და გამართულ მდგომარეობაში შენარჩუნება;  გზის და გზისპირების რეგულარული დასუფთავება;  მწვანე ბარიერების მოვლა-პატრონობა და საჭიროების შემთხვევაში განახლება;  ინვაზიური მცენარეების დაფიქსირება და აღმონაცენების დროული მოცილება (არა-ქიმიური გზით);  გზის და საგზაო ინფრასტრუქტურის რემონტის/ტექმომსახურებისას მშენებლობის ეტაპისთვის განსაზღვრული შემარბილებელი ღონისძიებების შესრულება.  შემარბილებელი ღონისძიებების შესრულების მონიტორინგის წარმოება. 10.9 ზემოქმედება ცხოველთა სამყაროზე 10.9.1 წინასამშენებლო და სამშენებლო სამუშაოების ეტაპები - ფაუნა გზისა და სხვა ხაზოვანი სტრუქტურების მშენებლობის გავლენა ფაუნაზე ზოგადად მოიცავს:  მცენარეული საფარის მოცილების შედეგად სამყოფელის/თავშესაფრის და/ან საკვები ბაზის დაკარგვა-გაუარესებას;  საგზაო ავარიებით გამოწვეულ ცხოველთა დაღუპვას;  ღია თხრილების გამო ღამის საათებში ცხოველთა დაშავების რისკს; GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping            P a g e | 162 შეშფოთებას და სტრესს მომატებული ხმაურის და ტერიტორიაზე ხალხის და ტექნიკის არსებობის გამო; ბარიერის ეფექტს - გადაადგილების შესაძლო შეზღუდვას; გამონაბოლქვით და მტვრით გამოწვეულ ზემოქმედებას; ღამის საათებში სინათლით შესაძლო ‘დაბინძურებით’ გამოწვეულ შეშფოთებას; წყლის სიმღვრივის მომატებით/დაბინძურებით (მდინარის გადაკვეთებში) გამოწვეულ ზემოქმედებას წყლის ბინადრებზე; წყლის დაბინძურების რისკს მდინარის კალაპოტის მახლობლად ან კალაპოტში მუშაობისას; დაღვრილი საწვავის/ზეთის, ნარჩენების არასათანადო მართვის შედეგად დაბინძურებული ნიადაგითა და/ან წყლით გამოწვეულ არაპირდაპირ ზემოქმედებას. ნიადაგის დატკეპნის, გზის საფარის მოწყობისას მიწის ზედაპირის „დახურვის“ გამო პოტენციურ ზემოქმედებას უხერხემლოებზე; ზემოქმედება ნარჩენების არასათანადო მართვის შემთხვევაში [ნარჩენები იზიდავს მავნებლებს და შეიძლება მცირე ცხოველებისთვის „ხაფანგადაც‟ იქცეს და/ან საფრთხე შეუქმნას ცხოველის ჯანმრთელობას/სიცოცხლეს - მაგ. სიგარეტის ნამწვები და ფილტრები სახიფათოა. რადგან თევზებს და ფრინველები ისინი ხშირად საჭმელში ერევათ.] არაპირდაპირი ზემოქმედება ცხოველთა სამყაროზე საკვებ ბაზაზე პროექტის ზემოქმედების შედეგად. [იგულისხმება მტვრის გავლენა მცენარეულ საფარზე. მცენარეული საფარის მოხსნისას საკვების ხელმისაწვდომობის შეზღუდვა]. ბრაკონიერობის რისკს 10.9.2 ზემოქმედება ძუძუმწოვრებზე საპროექტო ზონაში დიდი ძუძუმწოვრების დაფიქსირების ალბათობა მცირეა. გზის (გვირაბის გამოკლებით) დასახლებული ზონის მიმდებარედ გადის, ნაწილობრივ არსებულს ემთხვევა.ისეთი დაცული სახეობებისთვის როგორც მურა დათვი და ფოცხვერი საბინადრო ადგილები საპროექტო დერეფანში არ ხვდება. ზემოქმედება აღნიშNულ დაცულ სახეობებზე მოსალოდნელი არ არის. ზემოქმედება წავზე ვინაიდან მდ.არაგვის ზონაში წავისთვის ხელსაყრელი ადგილები დაფიქსირდა სამშენებლო სამუშაოების დაწყებამდე საჭიროა მოხდეს მდინარის გასწვრივ სამუშაო ზონის საფუძვლიანად დათვალიერება, სოროების გამოსავლენად. ხოლო არსებობის შემთხვევაში - გატადეს შესაბამისი შემარბილებელი ღონისძიებები. ზემოქმედება კავკასიურ ციყვზე კავკასიაში სახეობა გვხვდება ≤ 2,000 წიფლნარ (Fagus) ტყეებში, ასევე თელას (Ulmus), წაბლით (Castanea), ბოკვით (Acer insigne), იფნით (Fraxinus), ალვით (Populus), მურყანით (Alnus), და ცაცხვით (Tilia) წარმოდგენილ ზონებში, ნაკლებად ფიჭვნარში10. კარგი მოცურავა, მაგრამ წყალს თავს არიდებს. კავკასიასში სახეობა სუბტროპიკულ ზონებში, ხილის და თბილის პლანტაციებში გვხვდება ისეთ ზონებში, სადაც თოვლი ნაკლებად მოდის. საცხოვრებლად მიწის ზედაპირიდან 5-14მ სიმაღლეზე, მიახლ 10 Enukidze, G. P. 1960. On the biology of the Transcaucasian squirrel. Soobshcheniia Akademii Nauk Gruzii 17:101–123 Bobrinskii, N. A., B. A. Kuznetsov, and A. P. Kuzyakin. 1965. Key of the mammals of the USSR. 2nd ed. Sovietskaya Nauka, Moscow, United Soviet Socialist Republic; Kolosov, A. M., N. P. Lavrov, and S. P. Naumov. 1965. Biology of the game animals of the USSR. Vysshaya Shkola, Moscow, United Soviet Socialist Republic Ognev, S. I. 1966. Mammals of the USSR and adjacent countries, rodents, vol. 4. Israel Program for Scientific Translations, Jerusalem, Israel GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping P a g e | 163 20-50ს სიღრმის ფუღუროებს იყენებს11 შესასვლელით სამხრეთის ან სამხრეთ აღმოსავლეთით12. თუმცა ასევე გვხვდება ხის ფესვებში, შენობებში და ა.შ. ექტორარაზიტებისგან თავის დასაცავად სეზონურად იცვლის სამყოფეს, თუმცა შესაძლებელია ხელახლა დაუბრუნდეს თავის სამყოფელს წლების შემდეგ. აქტიურია დღისით მთელი წლის განმავლობაში. ადვილად ეგუება ხმაურს. აღწერის შესაბამისად, საპროექტო დერეფანში მოსაჭრელ სახეობებს შორის წიფელი, ცაცხვი და ნეკერჩხალი გვხვდება. სახეობისთვის მიმზიდველი ხის სახეობების მოსაჭრელი რაოდენობის გათვალისწინებით, მნიშნელოვანი ზემოქმედება ციყვის სამყოფელზე ნაკლებსავარაუდოა. ხეების მოჭრამდე აუცილებელი იქნება ხეების (განსაკუთრებით ამ სახეობის ხელსაყრელი) დათვალიერება. სამუშაოების დაგეგმვისას გატასთვალისწინებელია სახეობის სენსიტიურობის პერიოდი (გამრავლების პერიოდი: დეკემბერი-იანვარი და აგვისტო სექტემბერი). გასათვალისწინებელია. რომ გზის 61% გვირაბით და ხიდებით გადის, ამიტომ მნიშვნელოვანი გავლენა სახეობაზე/პოპულაციაზე მოსალოდნელი არ არის. ზემოქმედება ხელფრთიანებზე საკვლევ ზონაში გავრცელებული სახეობების ნაწილი თავშესაფრად იყენებს ხის ფუღუროებს, ღამურებზე ზემოქმედების თვალსაზრისით საპროექტო დერეფანი ჰაბიტატის თავისებურებებიდან გამომდინარე დაბალი/საშუალო სენსიტიურობის მქონედ შეიძლება ჩაითვალოს. საპროექტო დერეფანში, ფუღუროიანი ხეები არ ფიქსირდება, თუმცა ნაწილი ტყიან ზონაში გადის, სადაც შესაძლებელია ხელფრთიანებისთვის ხელსაყრელი სამყოფელები იყოს. ჩატარებული კვლევის მიხედვით საპროექტო ზონაში 410 ხე მცენარე ხვდება. მშენებლობა იწარმოებს მხოლოდ დღის საათებში, ტერიტორიის ღამით განათება აუცილებელი არ იქნება. ამიტომ განათებულობის ფონის ცვლილებით გამოწვეული ზემოქმედება ღამურაზე მიეს აქტიურობის პერიოდში (შებინდებიდან გამთენიამდე) მოსალოდნელი არ არის .საპროექტო დერეფნის გარკვეული მონაკვეთები მიუყვება არსებულ სამანქანო გზას, ასევე იგეგმება გვირაბის გაყვანა რაც ამცირებს ბუნებიდან ხეების ამოღების საჭიროებას. თუმცა მოსალოდნელია ირიბი ზემოქმედება, ხმაურის, ვიბრაციის და მტვრის სახით, შესაბამისად სამშენებლო სამუშაოები სასურველია ჩატარდეს ივლისის ბოლოდან ნოემბრის შუა რიცხვებამდე პერიოდში, ღამურებისთვის სენსიტიური პერიოდების გათვალისწინებით. ამ პერიოდში ღამურები აქტიურნი არიან და შეეძლებათ ზემოქმედების ზონიდან გარიდება. სამუშაოს დაწყებამდე აუცილებელი იქნება მოსაჭრელი ხეების დათვალიერება სპეციალისტის მიერ. შეჯამების სახით შესაძლოა ითქვას, რომ ამ წითელი ნუსხის სახეობებზე პირდაპირი ზემოქმედება მოსალოდნელი არ არის, თუმცა ირიბი შემაწუხებელი ფაქტორები იქნება, როგორიცაა: ხმაური, ვიბრაცია, მტვერი და სხვა. 10.9.3 ზემოქმედება ქვეწარმავლებზე და ამფიბიებზე საველე დათვალიერებისას საპროექტო ზონაში ქვეწარმავლებისთვის და ამბიბიერბისთვის განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი, სენსიტიური უბნები არ გამოვლენილა.ამიტომ, წინასწარი შეფასებით შეიძლება ვივარაუდოთ, რომ ზემოქმედება იქნება დაბალი მნიშვნელობის. 11 Hecht-Markou, P. 1994. Besehreibung, geographische verbreitung, biotope und ortswechsel des Sciurus anomalus Gueldenstadt, 1785 auf der Insel Lesbos (Griechentand). Annales Musei Goulandris 9:429–443. 12 Enukidze, G. P. 1960. On the biology of the Transcaucasian squirrel. Soobshcheniia Akademii Nauk Gruzii 17:101–123 GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping P a g e | 164 10.9.4 ზემოქმედება ორნითოფაუნაზე საპროექტო ტერიტორია ამ მდებარეობს ფრინველთათვის მნიშვნელოვანი ტერიტორიების საზღვრებში, საპროექტო დერეფანზე არ გადის ფრინველთა არცერთი მნიშვნელოვანი სამიგრაციო მარშრუტი. ფრინველებზე ზემოქმედება დაკავშირებული იქნება მცენარეულ საფარზე იმ ზემოქმედებასთან, რომელიც გამოწვეული იქნება სამუშაო უბნების მოწყობის სამუშაოებთან (მცენარეული საფარის მოხსნასთან). გაიზრდება შეწუხების ფაქტორი (ხმაური და ვიბრაცია) სამშენებლო ტერიტორიის მახლობლად მყოფი ფრინველებისათვის. აღნიშნული მოახდენს პირდაპირ ზემოქმედებას ფრინველთა პოპულაციების არსებობაზე. მაგ.ზემოქმედება გამრავლების (ბუდობის) ადგილებზე გამრავლების სეზონის დროს. მშენებლობა-ექსპლუატაციის ზემოქმედება ფრინველებზე დაკავშირებულია ფიზიკურ შეშფოთებასთან, შესაძლო ქიმიურ დაბინძურებასთან, ხმაურთან და გარემოს ნაწილობრივ ცვლილებასთან. ვინაიდან სამუშაოები მხოლოდ დღის საათებში იწარმოებს, არ იქნება ტერიტორიის განათების აუცილებლობა. თუ ბანაკის მოწყობის ნაცვლად კონტრაქტორი საცხოვრებლის დაქირავებას გადაწყვეტს ეს კიდეც უფრო შეამცირებს გავლენას ორნითოფაუნაზე, რადგან არ გახდება საჭირო ზემოქმედების ახალი წყაროების შექმნა (ბანაკის ხმაური, განათებულობა, ‘ახალ’ ტერიტორიაზე ხალხის არსებობს). წინასამშენებლო და სამშენებლო სამუშაოების დროს ხმაურთან და განათებულობასთან დაკავშირებული ზემოქმედება მოკლევადიანი იქნება (შემოსაზღვრული კონკრეტულ უბანზე სამუშაოების წარმოების პერიოდით).. 10.9.5 ზემოქმედება უხერხემლოებზე სამუშაოების წარმოებისას უხერხემლოებზე ზემოქმედება ძირითადად მცენარეული საფარის მოხსნასთან იქნება დაკავშირებული. გარკვეული გავლენა შესაძლებელია იქონიოს, სამუშაოების წარმოების პროცესში წარმოქმნილმა მტვერმა და ემისიებმა. შესაძლებელია ფიზიკური დაზიანებაც. განათებულობის ფონისშეცვლით გამოწვეული ზემოქმედება მოსალოდნელი არ არის ვინაიდან, როგორც უკვე აღინიშნა, სამუშაოები მხლოდ დღის საათებში შესრულდება. ზემოქმედება ფრენის უნარის მქონე და არმქონე სახეობებზე განსხვავებულია ზემოქმედებისგან გარიდების განსხვავებული შესაძლებლობების გათვალისწინებით. სახეობების მოკლე სასიცოცხლო ციკლის გათვალისწინებით უხერხემლოების პოპულაციაზე ზემოქმედებას ადგილი არ ექნება, თუმცა საგზაო ინფრასტრუქტურის მოწყობის შედეგად დაიკარგება მათთვის ხელმისაწვდომი ჰაბიტატის ნაწილი. პროექტის თავისებურებების (გვირაბების და ხიდების არსებობა - რაც საპროექტო დერეგნის სიგრძის 61% შეადგენს) ეს ზემოქმედება უმნიშნელო იქნება. საპროექტო ზონაში დაცული სახეობები ან უხერხემლოებისთვის კრიტიკული ჰაბიტატები არ დაფიქსირებულა. 10.9.6 ზემოქმედება იქთიოფაუნაზე ბუნებრივ გარემოში ანთროპოგენური ჩარევა გავლენას ახდენს ჰაბიტატებისა და ჰიდრობიონტების არსებული ეკოლოგიური გარემოზე, რამაც შესაძლებელია ჰიდრობიონტების სახეობრივ და პოპულაციურ ჯგუფებზე ზემოქმედება იქონიოს. მდინარეების გადაკვეთის ან კალაპოტის მახლობლად მუშაობისას არსებობს წყლის გარემოზე არასასურველი ზემოქმედებას - სიმღვრივის მომატებას, შესაძლო დაბინძურებას სამუშაოების არასათანადოდ წარმართვის (მასალის, ნარჩენების მართვის მოთხოვნების დარღვევა, ავარიული სიტუაციების წარმოქმნა), ვიბრაციას ხიმინჯების მოწყობის დროს. GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping P a g e | 165 აღნიშნული ზემოქმედების თავიდან აცილება და შემცირება შესაძლებელი იქნება სამუშაოების სწორი დაგეგმვით, ავარიულ სიტუაციებზე რეაგირების გეგმის მოთხოვნების შესრულებით, ტერიტორიის რეგულარული დასუფთავებით, ნარჩენების გატანით; წყალზე, ნიადაგზე და მცენარეულ საფარზე ზემოქმედების შესამცირებლად განსაზღვრული შემარბილებელი ღონისძიებების გატარებით. სამუშაოების წარმოების დროს მდინარის ჰიდროლოგიის ცვლილება/დინების ბლოკირება დაგეგმილი არ არის. სამუშაოს გავლენა თევზის საკვებ ბაზაზე ასევე ნაკლებსავარაუდოა. საველე დათვალიერებისას ზედაპირულ წყლის ობიექტებთან შეხების ზონაში თევზისთვის მნიშვნელოვანი/სენსიტიური უბნების არ გამოვლენილა. გზშ-ს ეტაპზე ჩატარდება ტერიტორიის დეტალური კვლევა (საკონტროლო ჭერები და გაოკითხვა). ინფორმაცია მოცემული იქნება გზშ-ს ანგარიშში. პირველადი შეფასებით საკვლევ მონაკვებთში იქთიოფაუნისთვის კრიტიკული წერტილები არ ფიქსირდება, სამშენებლო სამუშაოების დროს ზემოქმედება იქთიოფაუნაზე, მისი სწორი დაგეგმვის და წარმოების შემთხვევაში (იხილეთ შემარბილებელი ღონისძიებების ქვეთავი) მაღლი არ იქნება. 10.9.7 შემარბილებელი ღონისძიებები ხმელეთის ფაუნაზე ზემოქმედების შესარბილებლად წინასამშენებლო და სამშენებლო სამუშაოების ეტაპზე გასათვალისწინებელია:  მცენარეული საფარზე, წყალზე, ნიადაგზე ზემოქმედების და ხმაურის შემარბილებელი ღონისძიებების გატარება;  მოჭრილი ტოტების და მცენარეების ტერიტორიიდან დროული გატანა შეთანხმებულ ტერიტორიაზე ცხოველებისთვის გადაადგილების გართულების, მავნებლების გამრავლების თავიდან ასაცილებლად;  მანქანის სიგნალის აკრძალვა (გარდა უსაფრთხოებისთვის აუცილებელი შემთხვევებისა) ცხოველთა შეშფოთების თავიდან აცილების უზრუნველსაყოფად;  გზაზე მოძრაობისას დაწესებული ოპტიმალური სიჩქარის დაცვა.  სამუშაოს დაწყებამდე ტერიტორიის დამატებითი დათვალიერება ღამურების სამყოფელების, ფრინველების ბუდეების, ფუღუროების და/ან სოროების დაფიქსირება;  სამუშაო ტერიტორიის მიმდებარე სენსიტიური უბნების, მცენარეების შემოღობვა სამშენებლო სამუშაოების დროს შემთხვევითი დაზიანების თავიდან ასაცილებლად;  კონკრეტული სამუშაოს დაგეგმვის და წარმოებისას ცხოველთა სამყაროსთვის სენსიტიური პერიოდების გათვალისწინება o ღამურებისთვის სენსიტიურად მიიჩნევა გამოზამთრების და ახლადდაბადებული ღამურების სამყოფელის დატოვებამდე პერიოდი. ხეების მოჭრის და ძველი შენობების დემონტაჟი მაისიდან-ოქტომბრამდე პერიოდში; o ციყვისთვის - დეკემბერი-იანვარი, აგვისტო-სექტემბერი - გამრავლების პერიოდი; o ფრინველების შემთხვევაში - მიგრაციის და ბუდობის პერიოდი (თებერვლის ბოლოდანივნისის დასაწყისამდე); o წავებისთვის - წავი მძუნაობს უფრო თებერვალ-აპრილში. პატარები სხვადასხვა დროს აპრილ-მაისში, ივნის-აგვისტოში და ხშირად დეკემბერ-თებერვალშიც იბადებიან; o რეპტილიების/ამფიბიებისთვის - ჰიბერნაციის პერიოდი (ოქტომბერი - აპრილი/მაისი). o აღნიშნულ პერიოდებში ისეთი სამუშაოების წარმოება, რომლებსაც შეეძლებათ ცხოველის დაზიანება, დაფრთხობა ან დაღუპვა დაუშვებელია;  სამუშაოების წარმოების დროს ქვეწარმავლების და/ან ამფიბიების სახეობის ინდივიდის დაფიქსირების შემთხვევაში ანალოგიურ უსაფრთხო ჰაბიტატში გადაყვანა.  ხეების მოჭრა მხოლოდ ბუდობის სეზონის დამთავრების შემდეგ. მოსამზადებელ ეტაპზე და მშენებლობის დროს ზემოქმედების დერეფანში ‘გამოუყენებელი’ ბუდეების აღმოჩენის GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping             P a g e | 166 შემთხვევაში მათი ფრთხილად გადატანა სათანადო ჰაბიტატში (მეთოდი შესაძლებელია გამოყენებულ იქნას მხოლოდ მაშინ თუ ბუდე ცარიელია და/ან მასში კვერცხი ან ბარტყი არ არის. მიზანი - გადატანილი ბუდე შესაძლებელია სხვა ფრინველებმა გამოიყენონ); მდინარის ნაპირების მცენარეული საფარის მაქსიმალურად შენარჩუნება წყლისპირა ჰაბიტატის შესანარჩუნებლად; სორიების დაფიქსირების შემთხვევაში მიწის სამუშაოების დაწყებამდე იმაში დარწმუნება, რომ სორო ცარიელია; წყლისა და წყალზე დამოკიდებულ სახეობებზე შესაძლო ზემოქმედების კონტროლის მიზნით, ზემოქმედების თავიდან აცილებასა და, საჭიროების შემთხვევაში, საკომპენსაციო ღონისძიებების განსასაზღვრად მოკლევადიანი (მშენებლობის პერიოდით შემოსაზღვრული) მონიტორინგის წარმოება; თხრილების/ორმოების და უნების სადაც შესაძლებელია ცხოველის დაშავება - შემოღობვა ცხოველების ჩავარდნის/დაზიანებისგან დასაცავად. დიდი ზომის ცხოველებისთვის (მსხვილფეხა საქონელი) გამოყენებული იქნება მკვეთრი ფერის ლენტი, მცირე ზომის ცხოველებისთვის მეტალის, პლასტიკის ან სხვა მასალის ფარები/ღობე; სამუშაო ცვლის დასრულების შემდეგ თხრილში ფიცრის ნატეხის ან ტოტების, დატოვება შემთხვევით ჩავარდნილი მცირე ზომის ცხოველისთვის ამოსვლის საშუალების მისაცემად. გრუნტის უკუჩაყრამდე თხრილების დათვალიერება; ტერიტორიის რეგულარული დასუფთავება და ნარჩენების სწორი მართვა; სამუშაოების დასრულების შემდეგ პროექტის მიზეზით დარღვეული ტერიტორიების მდგომარეობის აღდგენა საწყისთან მიახლოებულ მდგომარეობამდე (რეკულტივაციის გეგმის შესაბამისად); ინვაზიური სახეობების დაფიქსირება და მოცილება (ქიმიური ნივთიერებების გამოყენების გარეშე). ავარიული სიტუაციების შემთხვევაში- ავარიულ სიტუაციებზე რეაგირების გეგმის შესრულება; შემარბილებელი ღონისძიებების შესრულების მონიტორინგის წარმოება; პერსონალის ინსტრუქტაჟი/ტრეინინგი მშენებლობის საუკეთესო პრაქტიკის და გარემოს დაცვის საკითხებში, ინფორმირება დაცული სახეობების და მათი დაცვის აუცილებლობის შესახებ. წყლის ბიომრავალფეროვნებაზე ზემოქმედება  იქთიოფაუნაზე ზემოქმედების შესამცირებლად წყლის დაბინძურებისგან დაცვის ღონისძიებების გატარება;  მდინარის ნაპირების მცენარეული საფარის მაქსიმალურად შენარჩუნება ნიადაგის დალამვის თავიდან ასარიდებლად;  ბიომრავალფეროვნებისთვის სენსიტიურ პერიოდებში მშენებლობისთვის თავის არიდება მდინარის კალაპოტში განსახორციელებელი სამუშაოების აკრძალვა თევზის ტოფობის პერიოდში;  კალაპოტში ან მის მახლობლად შესასრულებელი სამუშაოების დადგენილი გრაფიკის მიხედვით წარმოება;  ნიადაგის დაცვის და ეროზიის მართვის ღონისძიებების. მათ შორის. მდინარისპირა უბნების ეროზიის და წყლის ობიექტის მოსილვის გარემოზე უარყოფითი ზემოქმედებაზე რეაგირების ღონისძიებების გატარება;  წყლის დაბინძურებისგან დაცვის ღონისძიებების (იხილეთ ზემოთ) შესრულება;  წყლის ფაუნის მდგომარეობის მონიტორინგი (საჭიროებისამებრ);  ავარიული შემთხვევების დროს - ავარიულ სიტუაციებზე რეაგირების გეგმის მოთხოვნების დაცვა;  კონსტრუქციების მდინარეში ჩაყრის თავიდან აცილება. [კონსტრუქციების „ჩაშვება“ წყალში უნდა მოხდეს ამწის საშუალებით ან ალტერნატივის სახით - მოეწყოს პლატფორმა. რომელზეც მოხდება კონსტრუქციის დაშვება.]; GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping       P a g e | 167 ღია გრუნტის ტერიტორიიდან და სხვა ჩამონადენი წყლის ზედაპირული წყლის ობიექტში ჩაშვება (აუცილებლობის შემთხვევაში) მხოლოდ დამუშავების შემდეგ. ბრაკონიერობის აკრძალვა; ტერიტორიის რეგულარული დასუფთავება და ნარჩენების დროული გატანა. ნარჩენების მართვის გეგმის დაცვა; ავარიულ სიტუაციებზე რეაგირების გეგმაში განსაზღვრული ვალდებულებების შესრულება; შემარბილებელი ღონისძიებების შესრულების მონიტორინგის წარმოება; პერსონალის ინსტრუქტაჟი/ტრეინინგი მშენებლობის საუკეთესო პრაქტიკის და გარემოს დაცვის საკითხებში, ინფორმირება დაცული სახეობების და მათი დაცვის აუცილებლობის შესახებ. შემარბილებელი ღონისძიებები - წავი (ზოგად შემარბილებელ ღონისძიებებთან ერთად)  მდინარის კალაპოტებში ან მდინარის ნაპირებთან (10 მ რადიუსში) სამშენებლო სამუშაოების დაწყებამდე სამუშაო უბნის დათვალიერება წავის/თავშესაფრის გამოსავლენად;  სოროს აღმოჩენის შემთხვევაში, ტერიტორიების მარკირება;  სამუშაოების წარმართვა ისე, რომ შესაძლებლობისდაგვარად შენარჩუნდეს წავის ჰაბიტატი (წყლის ობიექტებში და ნაპირზე);  სოროს დაზიანების/მოშლის გარდაუვალ შემთხვევაში - სანაცვლო სამყოფელის შექმნა;  სამუშაოების წარმოება დღის საათებში, რათა არ მოხდეს წავის აქტივობის პიკურ პერიოდთან (განთიადი/შებინდება) თანხვედრა;  განათების მნიშვნელოვანი ცვლილების თავიდან არიდება. ამისათვის ნაპირზე არსებული მცენარეულის საფარის შენარჩუნება. აუცილებლობის შემთხვევაში, ნაპირის ზედა ნაწილის გასწვრივ მცენარეული ბარიერის მოწყობა, რათა შეიქმნას ერთგვარი დამცავი ეკრანი განათების ზემოქმედების შესამცირებლად.  სენსიტიურ მონაკვეთებზე ბარიერების განთავსება საგზაო შემთხვევით გამოწვეული მსხვერპლის ასარიდებლად ;  სამუშაოების დაწყებამდე პერსონალს ინსტრუქტაჟი.  ცოცხალი წავის დაფიქსირების შემთხვევაში, სამუშაოების შეწყვეტა და ეკოლოგის ინფორმირება შემდგომი ქმედებების განსასაზღვრად.  ხმაურით, ჰაერის ხარისხის გაუარესებით და წყლის დაბინძურებით გამოწვეულ ზემოქმედებასთან დაკავშირებული შემარბილებელი ღონისძიების გატარება (მოცემულია ანგარიშის შესაბამის თავებში.) შემარბილებელი ღონისძიებები - ციყვი (ზოგად შემარბილებელ ღონისძიებებთან ერთად)  მოსაჭრელი ხეების დათვალიერება (კვლევა უნდა ჩატარდეს უშუალოდ სამუშაოების დაწყებამდე, რათა აღმოჩენილ იქნას აქტიური ფუღუროების ლოკაციები).  სამუშაოების დაწყებამდე ფუღუროების შემოწმება იმაშ დასარწმუნებლად, რომ ფუღურო არ გამოიყენებაი.  სამუშაოები უნდა წარიმართოს იმ პერიოდში, როდესაც ნაკლებად აქტიური ახალგაზრდა ინვივიდების აღმოჩენის ალბათობა დაბალია. გათვალისწინებული უნდა იყოს ის ფაქტი, რომ შეშფოთების ხარისხი ყველაზე მაღალი იქნება იმ ფუღუროებზე, სადაც ახალგაზრდა ციყვები იმყოფებიან. თუ ციყვის ფუღუროიანი ხის ირგვლივ ტერიტორია მცენარეულობისგან გასუფთავებულია, სავარაუდოდ ასეთი ფუღურო აღარ არის ხელსაყრელი. ზრდასრულ ციყვებს შეუძლიათ მაშინათვე დატოვონ ფუღურო, ხოლო ახალგაზრდა ციყვებმა შესაძლოა ასაკის გამო ვერ შეძლონ ამის გაკეთება. თუ დედა ციყვი თვითონ შეეცდება პატარა ციყვების გადაყვანას, ეს საკმაოდ სტრესული და სახიფათო პროცესი იქნება.  მცენარეულობის მაქსიმალურად შენარჩუნება - გასხვისების ზოლისა და სამუშაო უბნების საზღვრების დაცვა; გასხვისების ზოლის მოსაზღვრე სენსიტიური მონაკვეთების შემოღობვა, ზემოქმედების რისკის შესამცირებლად და სამანქანო მოძრაობისა და სამშენებლო სამუშაოებისათვის საჭირო მიწების ათვისების შემცირება; GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping   P a g e | 168 ემისიების/მტვრის თავიდან ასაცილებლად განსაზღვრული შემარბილებელი ღონისძიებების შესრულება და ნარჩენების მართვა საუკეთესო პრაქტიკასთან შესაბამისად. როგორც ზემოთ აღინიშნა, პროექტის ზეგავლენის არეალში ციყვი არ იქნა აღმოჩენილი. იმის გათვალისწინებით, რომ ტყასთან პროექტის კვეთა დიდი არ არის (ტყიან ზონაშ გზა ძირითადად გვირაბით გადის), დაგეგმილია ხიდების მშენებლობა, გზის ნაწილი არსებული გზის მონაკვეთებს ემთხვევა, ახალი ინფრასტრუქტურა არ გამოიწვევს სახეობის ჰაბიტატის ფრაგმენტაციას და/ან მნიშვნელოვან ზემოქმედებას სახეობაზე/პოპულაციაზე. შემარბილებელი ღონისძიებები - ღამურები (ზოგად შემარბილებელ ღონისძიებებთან ერთად)  სამუშაოს დაწყებამდე ტერიტორიის დათვალიერება საპროექტო დერეფანში ღამურების სამყოფელების დასადგენად.  ვინაიდან სამყოფელების უმეტესობა მხოლოდ სეზონური ხასიათისაა, ზემოქმედების თავიდან აცილების სამუშაოების დაგეგმვა ნაკლებად სენსიტიური პერიოდში. ისეთ ტერიტორიებზე, სადაც აღმოჩენილია გამოსაზამთრებელი თავშესაფრები, სამუშაოების განხორციელების ოპტიმალური პერიოდია მაისი-ოქტომბერი.  სამყოფელის დაკარგვის კომპენსაცია (მაგ.ხელოვნური სამყოფელების შექმნა) სპეციალისტის მიერ განსაზღვრული აუცილებლობის შემთხვევაში.  ჰაბიტატის გაუმჯობესება - რაც გულისხმობს მცენარეული საფარის აღდგენას/არსებულის ხარისხის გაუმჯობესებას. 10.9.8 ექსპლუატაციის ეტაპი გზების ექსპლუატაციის ზემოქმედება ცხოველთა სამყაროზე დაკავშირებულია ფიზიკურ დაზიანებასთან, ქიმიური დაბინძურებასთან, ხმაურთან, გარემოს დეგრადაციასთან და ბრაკონიერობის რისკის ზრდასთან (განსახილველი პროექტის შემთხვევაში მოსალოდნელი არ არის). კერძოდ ზემოქმედება მოიცავს:  საგზაო ავარიებით გამოწვეულ ცხოველთა დაღუპვას/დაზიანებას;  შეშფოთებას და სტრესს მომატებული ხმაურის გამო;  თავისუფალი გადაადგილების შეზღუდვას (ბარიერის ეფექტს) საგზაო ინფრასტრუქტურის არსებობის გამო (გზის 61% გვირაბებით და ხიდებით გადის, შესაბამისად თავისუფალი გადაადგილების შეზღუდვა ნოსალოდნელი არ არის.);  ჰაბიტატის ფრაგმენტაციას. ჰაბიტატის სახეცვლილების/დეგრადაციის გამო საკვები ბაზის/საკვების ხელმისაწვდომობის შესაძლო ცვლილებას. ზემოაღნიშნულის გამო და იმის გათვალისწინებით, რომ საპროექტი გზის დერეფნის მცირე ნაწილი არსებულ გზას ემთხვევა უმნიშვნელო იქნება;  გამონაბოლქვით და მტვრით გამოწვეულ ზემოქმედებას;  ღამის საათებში სინათლით ‘დაბინძურებით’ გამოწვეულ შეშფოთებას - მცირე იქნება რადგან გზის 40% გვირაბებში გაივლის;  გზის და გზისპირების ნარჩენებით დაბინძურების გავლენას  დრენაჟის სისტემის გაუმართავობის გამო წყლის ხარისხის გაუარესების შედეგად წყლის ბიომრავალფეროვნებაზე გავლენას. დაგეგმილი შემარბილებელი ღონისძიებების შესრულებისას სამყაროზე ზემოქმედება მნიშნელოვანი არ იქნება. წინასწარი შეფასებით ცხოველთა გზის ინფრასტრუქტურის ტექმომსახურების და სარემონტო სამუშაოების დროს ზემოქმედების ფაქტორები წინასამშენებლო/სამშენებლო სამუშაოების ეტაპისთვის განხილულის მსგავსი იქნება. ზემოქმედების ხანგრძლივობა და სიდიდე დამოკიდებული იქნება სამუშაოების წარმოების ადგილზე, ჩასატარებელი სამუშაოს ხასიათზე, ხანგრძლივობაზე და მეთოდზე. GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping 10.9.9        P a g e | 169 შემარბილებელი ღონისძიებები გზისპირა მცენარეული საფარის მოვლა-პატრონობა და საჭიროების შემთხვევაში განახლება; კულვერტების და სადრენაჟე სისტემის რეგულარული გაწმენდა და მოწესრიგება; გზის და გზისპირა ზოლის დასუფთავება; გზაზე ცხოველების დაღუპვის თვალსაზრისით სენსიტიური უბნების გამოვლენის შემთხვევაში შემარბილებელი ღონისძიებების გატარება (მძღოლებისთვის გამაფრთხილებელი ნიშნების დაყენება, სიჩქარის შეზღუდვა, ბარიერების მოწყობა). გზის განათებისთვის დაბალი სიმძლავრის, სინათლის ქვემოთ მიმმართველი ლამპიონების გამოყენება გზის და საგზაო ინფრასტრუქტურის რემონტის/ტექმომსახურებისას მშენებლობის ეტაპისთვის განსაზღვრული შემარბილებელი ღონისძიებების შესრულება. შემარბილებელი ღონისძიებების შესრულების მონიტორინგის წარმოება. 10.10 ზემოქმედება ტყის რესურსებზე 10.10.1 წინასამშენებლო და სამშენებლო სამუშაოების ეტაპი საერთაშორისო მნიშვნელობის გზის (E177) განსახილველ მონაკვეთზე (1) საგზაო ინფრასტრუქტურის უსაფრთხო ექსპლუატაციის, რაც ამ ეტაპზე, მით უმეტეს მომავალში სატრანსპორტო ნაკადის საპროგნოზო ზრდის პირობებში შეუძლებელია; და (2) დაბა ფასანაურის განვითარების ხელშეწყობის აუცილებლობის გათვალისწინებით, ფასანაურის შემოვლითი გზის შესაძლო მიმართულებების განხილვის საფუძველზე შერჩეული ალტერნატივისთვის გამოიკვეთა სსიპ ეროვნული სატყეო სააგენტოს მცხეთა-მთიანეთის სატყეო სამსახურის, ფასანაურის სატყეოს მართვას დაქვემდებარებულ კვ.114 (კვეთის ფართობი 19,792მ2) და კვ.127 (კვეთის ფართობი 2,978მ2) ტერიტორიაზე ქვემოთ აღნიშნული ინფრასტრუქტურის მოწყობაექსპლუატაციის აუცილებლობა. o 1.9792 ჰა ფართობზე - ხიდების #4, 5; საევაკუაციო გვირაბის პორტალის; გვირაბი #2-ის გასასვლელი პორტალის მშენებლობა; o 0.2978ჰა ფართობზე - საევაკუაციო გვირაბის ორი პორტალების, გვირაბი #1-ის შესასვლელი პორტალის მშენებლობა. საპროექტო ინფრასტრუქტურის შერჩეული მიმართულება მოსახლეობაზე, გარემოზე ზემოქმედების, ტექნიკური და ეკონომიკური თვალსაზრისით ოპტიმალურია. ახალი საავტომობილო გზის მშენებლობა პირდაპირ სოციალურ-ეკონომიკურ გავლენას ახდენს ქვეყნის განვითარებაზე. შესაბამისად, პროექტის განხორციელება სახელმწიფოებრივი და საზოგადოებრივი ინტერესების მატარებელია. არსებული სახელმწიფო ტყის ფართობები საჭიროა ახალი გზის მშენებლობისათვის, ვინაიდან მასზე ეწყობა საავტომობილო გზის ელემენტები. საავტომობილო გზა არის ხაზობრივი ნაგებობა და შეუძლებელია არსებობდეს დანაწევრებული სახით. საავტომობილო გზის სრული ტერიტორია უნდა წარმოადგენდეს ერთ უწყვეტ მთლიანობას და უნდა იყოს ერთი უწყების პასუხისმგებლობის ქვეშ, რაც ვერ იქნება განხორციელებული ტყითსარგებლობის ფარგლებში. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, პროექტის ფარგლებში აუცილებელია სსიპ ეროვნული სატყეო სააგენტოს მართვას დაქვემდებარებული სახელმწიფო ტყის საზღვრების კორექტირება, ტყის სტატუსის შეწყვეტა და გზის დერეფანთან თანაკვეთის უბნების სახელმწიფო საკუთრებად რეგისტრაცია. ზემოაღნიშნულის გარდა, საპროექტო დერეფანი კვეთს სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოს დუშეთის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიას, დაბა ფასანაურის მიმდებარედ არსებულ ზონას - ჯამური GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping P a g e | 170 ფართობით 117,439მ2, სადაც დაგეგმილია კვანძების #1 და #2, ხიდების #1-4, გზის ვაკისის და გვირაბი #2ის პორტალის მშენებლობა. სსიპ ეროვნული სატყეო სააგენტოს და სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოს მართვას დაქვემდებარებულ უბნების პროექტის დერეფანთან ზედდების ზონაში დაფიქსირებული სახეობები და რაოდენობები მოცემულია ცხრილში. ცხრილი 76. საპროექტო დერეფნის ფასანაურის სატყეო უბნების ტერიტორიასთან გადაკვეთის უბანზე დაფიქსირებული სახეობები და ხე-მცენარეების რაოდენობა # ქართული დასახელება 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 მაჟალო ბალამწარა რცხილა პანტა მდგნალი წიფელი ცაცხვი ნეკერჩხალი მუხა ფიჭვი კაკალი ტყემალი თხმელა ლათინური დასახელება Malus sylvestris Cerasus avium Carpinus caucasica Pyrus communis Salix caprea Fagus orientalis Tilia caucasica Acer campestre Quercus iberica Pinus nigra Juglans regia Prunus insititia Alnus barbata 14 15 16 ტირიფი ალვის ხე იფანი Salix magnifica Populus pyramidalis Fraxinus excelsior A 2 1 11 1 B 10 1 2 11 1 C 1 114 34 3 2 5 1 33 D 5 E 7 F G 2 H I 4 1 10 1 2 2 1 6 6 1 1 5 1 23 ჯამი 7 3 161 3 4 46 7 5 16 9 44 2 23 66 13 1 116 66 13 1 410 2 1 2 1 1 7 3 2 193 5 8 10 5 33 ჯამი 15 25 წითელი ფერით აღნიშნულია დაცული სახეობა (საქართველოს წითელი ნუსხა) მართვის ორგანო:მცხეთა-მთიანეთის სატყეო სამსახური; ფასანაურის სატყეო უბანი; სატყეო - ფასანაური A კვარტალი: N 114 ლიტერ(ებ)ი: N9 ფართობი: 719მ3 კოორდინატები :1 - X473921/Y4689932, 2 - X473898/Y4689957; B კვარტალი: N 114 ლიტერ(ებ)ი: N1 ფართობი: 0.1328 ჰა (1328 მ²) კოორდინატები :1 - X473783/Y4690173, 2 - X473737/Y4690147; C კვარტალი: N 114 ლიტერ(ებ)ი: N12,16,17 ფართობი: 1.7745 ჰა (17745 მ²) კოორდინატები :1 - X473844/Y4689490, 2 - X473973/Y4689048 D კვარტალი: N 127 ლიტერ(ებ)ი: N19 ფართობი: 0.0216 ჰა (216 მ²) კოორდინატები :1 - X474590/Y4688264, 2 - X474589/Y4688283; E კვარტალი: N 127 ლიტერ(ებ)ი: N15 ფართობი: 0.0376 ჰა (376 მ²) კოორდინატები :1 - X474238/Y4688610, 2 - X474241/Y4688632; GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping F P a g e | 171 კვარტალი: N 127 ლიტერ(ებ)ი: N24 ფართობი: 0.2386 ჰა (2386 მ²) კოორდინატები :1 - X474753/Y4687761, 2 - X474659/Y4687730; მართვის ორგანო:დუშეთის მუნიციპალიტეტის მერია G ფართობი: 0.0193 ჰა (193 მ²) კოორდინატები :1 - X474146/Y4685424, 2 - X474165/Y4685349; H ფართობი: 1.4235 ჰა (14235 მ²) კოორდინატები:1 - X473826/Y4690547, 2 - X473920/Y4690145; I ფართობი: 4.039 ჰა (40390 მ²) კოორდინატები:1 - X474674/Y4687600, 2 - X473932/Y4686174; J ფართობი: 6.2621 ჰა(2მ²,3მ²,3მ²,46მ²,66მ²,66მ²,97მ²,105მ²,186მ²,328მ²,2008მ²,2196მ²,2244მ²,55271 მ²=62621მ²) კოორდინატები:1 - X473826/Y4690547, 2 - X474260/Y4685202; შენიშვნა: ზედდების ზოლში რესურსების აღწერა შესრულდა საქართველოს მთავრობის 2021 წლის 18 მაისის #221 დადგენილების “ტყითსარგებლობის წესის შესახებ” დებულების დამტკიცების თაობაზე და საქართველოს მთავრობის 2021 წლის 6 ოქტომბრის #496 დადგენილების “ტყის სტატუსის მინიჭების, შეწყვეტისა და ტყის საზღვრების დადგენისა და კორექტირების/შეცვლის შესახებ” დებულების დამტკიცების თაობაზე, შესაბამისად. შემსრულებელი ი/მ ნინო დეკანოზიშვილი. შესაბამისი ანგარიში, სრულად, წარმოდგენილი იქნება გზშ-ს ეტაპზე. 10.10.2 შემარბილებელი ღონისძიებები - მოსამზადებელი და სამშენებლო სამუშაოების ეტაპი დამატებითი ზემოქმედების თავიდან ასაცილებლად მკაცრად იქნება დაცული ზემოაღნიშნული შეფასებისას ტყის ზონასთან საპროექტო ბუფერის კვეთის შეთანხმებული საზღვრები. მცენარეულ საფარზე ზემოქმედების შემცირებისთვის განსაზღვრული შემარბილებელი ღონისძიებების შესრულება ხელს შეუწყობს ტყის ზონაში, ამოსარიცხი მონაკვების საზღვრებს გარეთ არსებულ მცენარეებზე ირიბი ხემოქმედების ხარისხს. მოჭრილი ხე მცენარეების მართვა მოხდება საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი წესით. 10.10.3 ექსპლუატაციის ეტაპი ზემოქმედება მოსალოდნელი არ არის. 10.10.4 შემარბილებელი ღონისძიებები - ექსპლუატაციის ეტაპი ექსპლუატაციის ეტაპზე რაიმე სპეციფიური შემარბიოლებები ღონისძიებების გატარება საჭირო არ არის. 10.11 დაცული ტერიტორიებზე საპროექტო დერეფანი დაშორებულია დაცული ტერიტორბისგან. ზემოქმედება დაცულ ტერიტორიებზე მოსამზადებელი, სამშენებლო სამუშაოების და/ან ექსპლუატაციის დროს მოსალოდნელი არ არის. GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping P a g e | 172 10.12 . ლანდშაფტი და ვიზუალური ზემოქმედება 10.12.1 წინასამშენებლო და სამშენებლო სამუშაოების ეტაპები - ლანდშაფტურ-ვიზუალური ცვლილება ვიზუალური ზემოქმედება მშენებლობის ფაზაზე ძირითადად დაკავშირებული იქნება  საპროექტო დერეფანში მოქცეული ინფრასტრუქტურის გადატანის სამუშაოების და უშუალოდ გზის სამშენებლო უბნებზე (გზა, ხიდები, გვირაბის პორტალები, მათ შორის საევაკუაციო გასასვლელების პორტალები) მანქანა-დანადგარების და ხალხის ყოფნასთან და მუშაობასთან;  საიტზე და მის გარეთ სატრანსპორტო საშუალებების გადაადგილებასთან;  დროებითი ობიექტების მოწყობასთან (მანქანების სადგომი, მასალისა და ნარჩენების განთავსების ადგილების, ფუჭი ქანების სანაყარო, სხვა). ვინაიდან გზის 40% გვირაბში გაივლის გვირაბის მშენებლობისას ზემოქმედებას ძირითადად ადგილი ექნება გვირაბის პორტალების უბნებზე, ვიზუალური ზემოქმედება ასევე დაუკავშირდება გვირაბიდან გამოტანილი მასალის სამაყაროზე გატანის პროცესში ტრანსპორტის გადაადგილებას. პირველი გვირაბის შესასვლელი პორტალი დასახლებული ზონიდან დაშორებულია და არსებული მაგისტრალის E177-ის უშუალო სიახლოვეს ეწყობა, ამიტომ სამუშაოებს ვიზუალური გავლენა ექნება მხოლოდ გზით მოსარგებლეებზე. ეს ზემოქმედება, ტერიტორიაზე მათი ყოფნის ხანგრძლივობის გათვალისწინებით, უმნიშვნელო იქნება. გვირაბი#1-ის პორტალი არსებული გზა საპროექტო გზა სურათი 61. გვირაბი 1-ის შესასვლელი პორტალის მიმდებარე ზონა მშენებლობის ეტაპზე ვიზუალური ზემოქმედება მოსახლეობაზე მოსალოდნელია კვანძი #1-ის, ხიდი #1ის, და პკ7+00 - პკ19+00 (ხიდი #2-ის ჩათვლით) მონაკვეთზე, სადაც საპროექტო დერეფანი დასახველულ ზონას კვეთს. ზემოქმედების რეცეპტორი იქნება ადგილობრივი მოსახლეობა. ზემოქმედების ხანგრძლივობა სამშენებლო სამუშაოების ხანგრძლივონით იქნება შემოსაზღვრული. შედარებით მეტი დრო, სამუშაოს სპეციფიკის გათვალისწინებით, ხიდების მშენებლობის მონაკვეთებზე დასჭირდება. თუმცა, ზემოქმედება ლოკალური და შექცევადი იქნება. პკ0+00-პკ20+00 უბანზე სამუშაოებით გამოწვეული დისკომფორი დამოკიდებული იქნება რეცეპტორის სამუშაოს წარმოების უბნიდან დაშორებაზე. გზის ბუფერიდან დასახლებულ ზონამდე მინიმალური მანძილი 11მ-დან 53მ-მდეა. ამიტომ, დროში შეზღუდულობის მიუხედავად, ზემოქმედება შეიძლება შეფასდეს როგორც მაღალი საპროექტო დერეფანთან ახლოს მცხოვრები მოსახელობისთვის და დაბალი/საშუალო (დაშორების GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping P a g e | 173 მანძილის მიხევით) დანარჩენებისთვის. სამშენებლო სამუშაობთან დაკავშირებული ვიზუალური დისკომფორტი არსებული გზით მოსარგებლეებისთვის ძალიან ხამლოკლე (აღნიშნულ მონაკვეთზე არსებულ გზაზე მათი გადაადგილების დროის გათვალისწინებით). არსებული გზა საპროექტო გზა კვანძი #1 ხიდი #1 ხიდი #2 სურათი 62. გზის მონაკვეთი პკ0+00 - პკ20+00 საზღვრებში გვირაბი #1-ის შესასვლელი პორტალიდან გზის ბოლომდე მიახლოებით 3კმ-იდან 2.3კმ გვირაბით გადის. ამ უბანზე სამი მცირე სიგრძის ხიდი, საევაკუაციო გვირებები (3 ერთეული) და კვანძი #2-ის მოწყობაა დაგეგმილი. ვიზუალური ზემოქმედება მოსახლეობაზე მოსალოდნელი იქნება საევაკუაციო გვირავევის პორტალების, ძირითადი გვირაბის #1-ის ჩრდილოეთი პორტალის, ხიდების #4,5,6, გვირაბი #2-ის პორტალებთან და კვანძი #2-ის მშენებლობის უბნებზე. გასათვალისწინებელია, რომ აღნიშნულ მონაკვეთებზე მანძილი საცხოვრებელ ზონამდე/რეცეპტორებამდე 36 მ-დან 1 კმ-მდე საზღვრებშია, გარდა კვანძი #2-ის მოწყობის/გვირაბი #2-ის ჩრდილოეთ პორტალისა, სადაც სამუშაოები დასახდლებული ზონიდან მიახლოებით 31 მ-ში იგეგმება. ზემოთ განხილული უბნბის ანალოგიურად ზემოქმედება მოსახლეობაზე შეიძლება შევასდეს როგორც მაღალი/საშუალო/დაბალი - ზემოქმედების წყაროდან დაშორების მანძილის შესაბამისად. GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping ხიდები 4,5,6 P a g e | 174 გვირვი #2-ის პორტალები გვირაბი#1-ის პორტალი კვანძი #2 გვირაბი #2 არსებული გზა საევაკუაციო გვირაბების პორტალები გვირაბი#1-ის პორტალი სურათი 63. ფასანაურის დასავლეთით გზის მონაკვეთი (საპროექტი გზის ბოლო უბანი) ვინაიდან გზა ხაზოვან სტრუქტურას წარმოადგენს, სამშენებლო სამუშაოები ყოველთვის არ იქნება „კონცენტრირებული“ ერთ ადგილას, ვიზუალური „შეწუხების“ წყარო „მოძრავი“ იქნება. ყველაზე ხანგრძლივი ვიზუალური ზემოქმედება დაკავშირებული იქნება ხიდის და გვირაბის მშენებლობასთან და გვირაბიდან სანაყაროზე მასალის ტრანსპორტირებასთან. ლანდშაფტურ-ვიზუალური ზემოქმედება ასევე ექნება მოხსნილი ნაყოფიერი ნიადაგის/მასალის დროებითი დასაწყობების უბნებს, გვირაბიდან გამონამუშევარი გრუნტის განთავსების უბნებს და, არსებობის შემთხვევაში - ბანაკს. თუმცა. სამუშაოს დასრულების შემდეგ ნაყოფიერი ნიადაგი სრულად იქნება გამოყენებული პროექტის განხორციელებისას დარღვეული ტერიტორიების რეკულტივაციისთვის, ხოლო მასალის ნარჩენი - გატანილი იქნება ტერიტორიიდან. ამგვარად, ზემოქმედება მოსამზადებელ და მშენებლობის ეტაპებზე გარდაუვალია. მაგრამ ყველა შემთხვევაში ლოკალური, მოკლევადიანი და შექცევადი. 10.12.2 შემარბილებელი ღონისძიებები - მოსამზადებელი და სამშენებლო სამუშაოების ეტაპი  მცენარეული საფარის მაქსიმალური შენარჩუნება.  სამუშაოების წარმოება გასხვისების ზოლის (ბუფერის) საზღვრებში.  ტერიტორიების (მათ შორის მშენებლის მიერ განსაზღვრული მისასვლელი გზების) საზღვრების მკაცრი დაცვა.  ტერიტორიის რეგულარული დასუფთავება.  ნარჩენების გატანის და მასალის ტერიტორიაზე შემოტანის სწორი ორგანიზება დიდი რაოდენობის ნარჩენების/მასალის დაგროვების თავიდან ასაცილებლად.  მშენებლობის დასრულების შემდეგ დროებითი სარგებლობის ტერიტორიიდან მანქანადანადგარების, მასალის და ნარჩენების გატანა, კონსტრუქციების დემონტაჟი, ტერიტორიის GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping    P a g e | 175 რეკულტივაცია - მშენებელი კონტრაქტორის მიერ შემუშავებული და გარემოს დაცვის და სოფლის მეურნეობის სამინისტროსთან შეთანხმებული გეგმის შესაბამისად. ავარიული სიტუაციების შემთხვევაში- ავარიულ სიტუაციებზე რეაგირების გეგმის შესრულება; შემარბილებელი ღონისძიებების შესრულების მონიტორინგის წარმოება; პერსონალის ინსტრუქტაჟი გარემოს დაცვის საკითხებში და სამუშაოების წარმოების საუკეთესო პრაქტიკის მოთხოვნებთან დაკავშირებულ საკითხებზე. 10.12.3 ექსპლუატაციის ეტაპი - ლანდშაფტურ ვიზუალური ცვლილება მშენებლობის დასრულების შემდეგ იმ უბნებზე, სადაც გზა ახალ კონსტრუქციას წარმოადგენს ლანდშაფტური ცვლილება მნიშვნელოვანი იქნება. განსაკუთრებით ყურადსაღებია ამ თვალსაზრისით გვირაბის პორტალები, კვანძები და ხიდები. ექსპლუატაციის ეტაზე ზემოქმედების რეცეპტორები გზით მოსარგებლე მგზავრები და ადგილობრივი მაცხოვრებლები იქნებიან. პირველ კატეგორიაზე ზემოქმედება მოკლევადიანი და მხოლოდ მგზავრობის დროით იქნება შემოსაზღვრული. გარდა ამისა, ზოგიერთი მგზავრისთვის არსებული ლანდშაფტი უცხოა, ამიტომ, მათთვის პროექტით ‘გამოწვეული’ ცვლილება კრიტიკული არ იქნება. ადგილობრივი მოსახლეობისთვის ცვლილება უფრო შესამჩნევი იქნება და შეიძლება შეფასდეს როგორც საშუალო. დროთა განმავლობაში ადგილობრივი მოსახლეობა ადაპტირდება ახალ ინფრასტრუქტურასთან, რაც შეამცირებს საწყის ვიზუალური დისკომფორტის. ექსპლუატაციის ეტაპზე ვიზუალური ზემოქმედება შესაძლებელია ასევე დაკავშრებული იყოს გზისპირების ნარჩენებით დაბინძურებასთან. აღნინული შეიძლება თავიდან იქნას აცილებული გზის და გზიპირების დასუფთავებით. 10.12.4 შემარბილებელი ღონისძიებები - ექსპლუატაციის ეტაპი  გზის და გზისპირების დასუფთავება;  მცენარეული საფარის შენარჩუნება, საჭიროების შემთხვევაში მცენარეული ბარიერების შექმნა, ამ გვით შესაძლებელი იქნება როგორც ვიზულაური ცხლილების ‘ეკრანირება’ ასევე ხმაურის და გზიდან გავრცელებული ემისიების შემცირება;  საგზაო ინფრასტრუქტურის რემონტის-შეკეთების დროს სამშენებლო სამუშაოების ეტაპისთვის განსაზღვრული ღონისძიებების გატარება.  გზის და საგზაო ინფრასტრუქტურის რემონტის/ტექმომსახურებისას მშენებლობის ეტაპისთვის განსაზღვრული შემარბილებელი ღონისძიებების შესრულება.  შემარბილებელი ღონისძიებების შესრულების მონიტორინგის წარმოება. 10.13 ზემოქმედება ტურიზმზე და რეკრეაციაზე მოსამზადებელი, სამშენებლო სამუშაოების და ექსპლუატაციის დროს მნიშვნელოვან ტურისტულ მარშრუტებზე წვდომა არ შეიზღუდება. სამუშაოები არ შეუშის ხელს მდ/თეტღ არაგვზე კომარდობას. მონაკვეთის მშენბელობა-მოდერნიზაციის დასრულების შემდეგ გზა შემოუვლის ფასანაურს დასავლეთის მხრიდან (ძირითადად გვირაბით), რაც გადაჭრის დასახლებულ ზონაზე სატრანზიტო სატრანპორტო ნაკადთან დაკავშირებულ უსაფრთხოების (ლიკალური სატრანსპორტო ნაკადი, არამოტორიზებული ტრანსპორტი, და ფეხითმოსიარულეები) პრობლემას და ხელს შეუწყობს დაბა ფასანაურის, როგორც კურორტის შემდგომ განვითარებას. რაც პროექტის დადებით ზემოქმედებას შეიძლება ჩაითვალოთ. GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping P a g e | 176 10.13.1 შემარბილებელი ღონისძიებები - მოსამზადებელი და სამშენებლო სამუშაობის ეტაპი მშენებლობის ეტაპზე  ატმოსფერულ ჰაერზე ზემოქმედების, ხმაურის, ვიბრაციის შემცირების, მცენარეულ საფარზე ზემოქმედების, ვიზუალური ეფექტის შერბილების და ნარჩენების მართვასთან დაკავშირებული ქმედებების შესრულება  თავისუფალი უსაფრთხო გადაადგილების უზრუნველყოფის ნორმების დაცვა. 10.13.2 შემარბილებელი ღონისძიებები - ექსპლუატაციის ეტაპი გზის ექსპლუატაციის ეტაპზე უარყოფითი ზემოქმედება ტურიზმზე და რეკრეაციაზე მოსალოდნელი არ არის. გზის დასახლებული ზონიდან გადატანა პირიქით - კურორტის განვითარებისთვის დადებით ზემოქმედებას შეიძლება ჩაითვალოს 10.14 . ნარჩენები და ნარჩენების მართვა 10.14.1 წინასამშენებლო და სამშენებლო სამუშაოების ეტაპები მშენებლობის პროცესში წარმოიქმნება ინერტული, საყოფაცხოვრებო და სახიფათო ნარჩენები. ცხრილი 77. ინფორმაცია მშენებლობის პროცესში (ოფისში წარმოქმნილი ნარჩენების ჩათვლით) წარმოქმნილი ნარჩენების შესახებ (რაოდენობა დაზუსტდება ტენდერის საფუძველზე განსაზღვრული კონტრაქტორის მიერ ნარჩენის კოდი ნარჩენის დასახელება ნარჩენის ფიზიკური მდგომარეობა სახიფათოობის მახასიათებელი განთავსება/ აღდგენის ოპერაციის კოდი 08 03 საბეჭდი მელნის წარმოების, მიღების, მიწოდებისა და გამოყენების პროცესში წარმოქმნილი ნარჩენები 08 03 17* პრინტერის ტონერი/მელნის ნარჩენები, რომელიც შეიცავს სახიფათო ნივთიერებებს მყარი H 5 „მავნე“ D10 12 ნარჩენები, რომლებიც წარმოიქმნება ლითონებისა და პლასტმასის ფორმირებისა და ზედაპირების დამუშავებისას 12 01 ნარჩენები, რომლებიც წარმოიქმნება ლითონებისა და პლასტმასის ფორმირებისა და ზედაპირების დამუშავებისას 12 01 01 შავი ლითონების ქლიბვის ნარჩენები ჩარხვის და მყარი - R4 13 ზეთის ნარჩენები (გარდა საკვებად გამოყენებული ზეთებისა, რომლებიც განხილულია 05, 12 და 19 თავებში) 13 01 ნარჩენი ჰიდრავლიკური ზეთები 13 01 11* სინთეტური ზეთები ჰიდრავლიკური 13 01 13* სხვა ჰიდრავლიკური ზეთები თხევადი თხევადი H3-B „აალებადი “ H 14 „ეკოტოქსიკური“ H3-B „აალებადი “ H 14 „ეკოტოქსიკური“ D10 R 13 13 02 ძრავისა და კბილანური გადაცემის კოლოფის ზეთები და ზეთოვანი ლუბრიკანტები 13 02 08* ძრავისა და კბილანური გადაცემის კოლოფის სხვა ზეთები და სხვა ზეთოვანი ლუბრიკანტები თხევადი H3-B „აალებადი“ H 14 „ეკოტოქსიკური“ R 13 H3-B „აალებადი“ H 14 „ეკოტოქსიკური“ H 3-B - „აალებადი“ H 5- „მავნე“ D10 13 03 საიზოლაციო და თბოგადამცემი ზეთებისა და სხვა სითხეების ნარჩენები 13 03 08* სინთეტური საიზოლაციო თბოგადამცემი ზეთები და თხევადი 13 03 10* სხვა საიზოლაციო და თბოგადამცემი ზეთები თხევადი GAMMA CONSULTING R 13 Khando-Pasanauri_Scoping P a g e | 177 15 შესაფუთი მასალის, აბსორბენტების, საწმენდი ნაჭრების, ფილტრებისა და დამცავი ტანისამოსის ნარჩენები, რომლებიც გათვალისწინებული არ არის სხვა პუნქტებში 15 01 შესაფუთი მასალა (ცალკეულად შეგროვებული შესაფუთი მასალის ნარჩენების ჩათვლით) 15 01 01 15 01 02 15 01 04 15 01 10* ქაღალდისა და მუყაოს შესაფუთი მასალა პლასტმასის შესაფუთი მასალა მყარი - R3 მყარი - R3 ლითონის შესაფუთი მასალა შესაფუთი მასალა, რომლებიც შეიცავს სახიფათო ნივთიერებების ნარჩენებს ან/და დაბინძურებულია სახიფათო ნივთიერებებით მყარი მყარი H 3-B - „აალებადი“ H 15 R4 D10 15 02 აბსორბენტები, ფილტრის მასალა, საწმენდი ნაჭრები და დამცავი ტანისამოსი 15 02 02* 15 02 03 აბსორბენტები, ფილტრის მასალები (ზეთის ფილტრების ჩათვლით, რომელიც არ არის განხილული სხვა კატეგორიაში), საწმენდი ნაჭრები და დამცავი ტანისამოსი, რომელიც დაბინძურებულია სახიფათო ნივთიერებებით აბსორბენტები, ფილტრის მასალა, საწმენდი ნაჭრები და დამცავი ტანისამოსი, რომელიც არ გვხვდება 15 02 02 პუნქტში მყარი H 3-B - „აალებადი“ H 5 - „მავნე“ D10 მყარი - D10 16 ნარჩენები, რომლიც სხვა პუნქტებში გათვალისწინებული არ არის 16 01 განადგურებას დაქვემდებარებული სხვადასხვა სატრანსპორტო საშუალებები და მწყობრიდან გამოსული და სატრანსპორტო საშუალებების სარემონტო სამუშაოებიდან მიღებული ნარჩენები (13, 14, 16, 06 და 16 08-ს გარდა) 16 01 03 16 01 07* განადგურებას დაქვემდებარებული საბურავები ზეთის ფილტრები მყარი - R12 მყარი H 14 ეკოტოქსიკური D10 მყარი H 14 ეკოტოქსიკური R13 მყარი H 15 R13 16 02 წუნდებული/მწყობრიდან გამოსული ხელსაწყოები და მისი ნაწილები 16 02 15* სახიფათო კომპონენტები, რომელიც ამოღებულია წუნდებული ხელსაწყოებიდან 16 06 ბატარეები და აკუმულატორები 16 06 01* ტყვიის შემცველი ბატარეები 17 სამშენებლო და ნგრევის ნარჩენები (ასევე მოიცავს საგზაო სამუშაოების ნარჩენებს დაბინძურებული ადგილებიდან) 17 01 ცემენტი. აგურები. ფილები და კერამიკა 17 01 07 ცემენტის. აგურების. ფილებისა და კერამიკის ცალკეული ან შერეული ნაწილები. რომლებსაც არ ვხვდებით 17 01 06 პუნქტში13 მყარი - D1 17 05 ნიადაგი (ასევე მოიცავს საგზაო სამუშაოების ნარჩენებს დაბინძურებული ადგილებიდან), ქვები და გრუნტი 17 05 03* ნიადაგი და ქვები, რომლებიც შეიცავს სახიფათო ნივთიერებებს მყარი H 15 D8 მყარი - R4 17 04 მეტალები (მოიცავს მათ შენადნობებსაც) 17 04 07 შერეული ლითონები 20 მუნიციპალური ნარჩენები და მსგავსი კომერციული, საწარმოო და დაწესებულებების ნარჩენები, რაც ასევე მოიცავს მცირედი ოდენობებით შეგროვებული ნარჩენების ერთობლიობას 13 წარმოდგენილი ნარჩენი არასახიფათოა. GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping P a g e | 178 20 01 განცალკევებულად შეგროვებული ნაწილები (გარდა 15 01) 20 01 21* 20 01 35* ფლურესცენციული მილები და სხვა ვერცხლისწყლის შემცველი ნარჩენები წუნდებული ხელსაწყოები, გარდა 20 01 21 და 20 01 23 პუნქტებით გათვალისწინებული, რომლებიც შეიცავენ სახიფათო კომპონენტებს მყარი H 6 ტოქსიკური D9 მყარი H14 „ეკოტოქსიკური “ H15 R13 20 02 სხვა მუნიციპალური ნარჩენები 20 03 01 შერეული მუნიციპალური ნარჩენები მყარი D1 შენიშვნა: * ვინაიდან ამჟამად საქართველოში არ არსებობს სახიფათო ნარჩენების ნაგავსაყრელი სახიფათო ნარჩენების გადაცემა მოხდება იმ ორგანიზაციებისთვის. რომლებსაც მიღებული აქვთ შესაბამისი გარემოზე ზემოქმედების ნებართვები. ცხრილში მოცემული რაოდენობები დაზუსტდება მშენებელი კონტრაქტორი კომპანიის მიერ ნარჩენების მართვის გეგმის მომზადებისას. აღნიშვნები: H3-B - აალებადი; H5 - მავნე; H6 - ტოქსიკური; H9 - ინფექციური; H14 - ეკოტოქსიკური; H15 - ნარჩენები. რომლებმაც განთავსების შემდეგ შესაძლოა გამოყოს სხვა ნივთიერება. R1 - საწვავად ან სხვაგვარი გამოყენება ენერგიის მისაღებად; R3 - იმ ორგანული ნივთიერებების რეციკლირება/აღდგენა. რომლებიც არ წარმოადგენენ გამხსნელებს; R4 -მეტალების ან მეტალების ნაერთების რეციკლირება/აღდგენა; R9 ნავთობპროდუქტების ხელახალი გამოხდა ან სხვაგვარი ხელახალი გამოყენება; R10 - ნიადაგის დამუშავება სასოფლოსამეურნეო ან ეკოლოგიური მდგომარეობის გაუმჯობესებისათვის. D1 - მიწაში ან მიწაზე განთავსება (მაგ.. ნარჩენების ნაგავსაყრელზე განთავსება და სხვ.); D9 - ფიზიკურ-ქიმიური დამუშავება. რომელიც არ არის მოცემული ამ დანართში და რომლის შედეგად მიღებული საბოლოო ნაერთები ან ნარევები D1-დან D12-ის ჩათვლით კოდებში ჩამოთვლილი ოპერაციების საშუალებით არის განთავსებული (მაგ.. აორთქლება. გაშრობა. კალცინირება და სხვ.); D10 - მიწაზე დაწვა (ინსინირება) ვარდისფრად შეფერადებული უჯრები - სახიფათო ნარჩენები ნარჩენების სახეები და რაოდენობები დაზუსტება მშენებლი კონტრაქტორის მიერ. სამუშაოს დაწყებამდე ტენდერის საფუძველზე შერჩეული მშენებელი კონტრაქტორის მიერ „ნარჩენების მართვის კოდექსის“ საფუძველზე შემუშავდება და გარემოს დაცვის უწყებას შეთანხმდება ნარჩენების მართვის გეგმა. დოკუმენტის შინაარსი შესაბამისობაში იქნება „კომპანიის ნარჩენების მართვის გეგმის განხილვისა და შეთანხმების წესის დამტკიცების შესახებ: საქართველოს გარემოსა და ბუნებრივი რესურსების დაცვის მინისტრის ბრძანების #211 (4.08.2015) დოკუმენტით განსაზღვრულ მოთხოვნებთან. ინერტული ნარჩენები. მიუხედავად იმისა, რომ ინერტული ნარჩენები უსაფრთხოა (გარემოსთვის ქიმიური და მიკრობიოლოგიური თვალსაზრისით), მათმა არასწორმა მართვამ შესაძლებელია გამოიწვიოს ნიადაგის დატკეპნა, მცენარეული საფარის დაზიანება, ჩახერგოს წყლის ნაკადი და გამოიწვიოს შეტბორვა, შეზღუდოს თავისუფალი გადაადგილება, დაარღვიოს ზედაპირული ჩამონადენის ბუნებრივი რეჟიმი, შექმნას ვიზუალური დისკომფორტი და სხვ. საყოფაცხოვრებო ნარჩენების არასწორმა მართვამ შეიძლება მოიზიდოს მღრღნელები და მწერები, წარმოქმნას არასასიამოვნო სუნი, ზოგიერთ შემთხვევაში შექმნას უსაფრთხოების რისკიც (მაგ. ტრავმები დაყრილ ნარჩენებზე ფეხის დაცურების შემთხვევაში). სახიფათო ნარჩენები, სახიფათოა გარემოსთვის და არასათანადო მართვის პირობებში შეუძლიათ გამოიწვიონ ნიადაგის. გრუნტის და ზედაპირული წყლის დაბინძურება. ამ ჯგუფის ნარჩენების მართვა განსაკუთრებულ სიფრთხილეს მოითხოვს. მშენებელი კონტრაქტორი განსაზღვრავს და გააფორმებს ხელშეკრულებას სახიფათო ნარჩენების გატანა-მართვა-უტილიზაციაზე ავტორიზებულ კომპანიასთან ან კომპანიებთან. GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping P a g e | 179 ნარჩენების ზემოქმედება გარემოზე მშენებლობის დროს შეიძლება შემცირდეს ნარჩენების სათანადო შენახვით და ნარჩენების მოცულობის შემცირებით. იხილეთ შემარბილებელი ღონისძიებები, 10.14.2 შემარბილებელი ღონისძიებები - მოსამზადებელი და სამშენებლო სამუშაოების ეტაპი ნარჩენების პრევენციისა და აღდგენისათვის გათვალისწინებული ღონისძიებები  ნარჩენების რაოდენობის შემცირება წყაროზე;  მაღალი ხარისხის მასალის გამოყენება (არასაჭირო და დაბალი ხარისხის მასალების გამოყენება არასასურველი ნარჩენების წარმოქმნის ერთერთი წინაპირობაა);  მასალების დაბინძურების ფაქტების თავიდან აცილება, რაც ხელს უწყობს დამატებითი ნარჩენების წარმოქმნის მინიმიზაციას;  ტერიტორიებზე ნარჩენების ოპტიმალური რაოდენობის შემოტანა (ხშირად არახელსაყრელი მეტეოროლოგიური პირობები აზიანებს მასალებს, რომელთა გამოყენება შეუძლებელია და წარმოიქმნება ნარჩენი);  შესაძლებლობისდაგვარად წინასწარ ფორმირებული პროდუქციის შეძენა, რაც შეამცირებს სხვადასხვა სახის ნარჩენების წარმოქმნას;  მასალების შემოტანის და განთავსებაზე მონიტორინგი, წარმოქმნილი ნარჩენების მართვის კონტროლი, რაც მინიმუმამდე შეამცირებს არასასურველი ნარჩენების წარმოქმნისა და მათი არასათანადო მართვის ფაქტებს;  ნარჩენებისთვის განკუთვნილი კონტეინერების რაოდენობის და მათი განთავსების ადგილების განსაზღვრა, პერსონალისთვის ადვილად მისადგომ ადგილებში;  მიწის სამუშაოების დროს ნიადაგის ნაყოფიერი ფენის სხვა ინერტული მასალისგან/ქვენიადაგისგან განცალკევების დასაწყობება - ინერტულ ნარჩენებთან შერევის თავიდან ასაცილებლად, რაც ასევე უზრუნველყოფს ნაყოფიერი ნიადაგის და მისი ხარისხის შენარჩუნებას;  შესაძლებლობის შემთხვევაში წარმოქმნილი ნარჩენები ადგილზევე გამოყენება;  სახიფათო და არასახიფათო ნარჩენების შერევის თავიდან ასაცილებლად - ნარჩენების სეგრეგაცია/სეპარირება;  სახიფათო ნარჩენების განთავსებისას გარემოსდაცვითი პირობების და ნორმების გათვალისწინება, რაც მინიმუმამდე ამცირებს ადამიანის ჯანმრთელობასა და გარემოზე უარყოფითი ზემოქმედების რისკებს;  სახიფათო ნარჩენების დროებითი განთავსების ადგილების აღიჭურვა უსაფრთხოების სისტემით;  შემარბილებელი ღონისძიებების შესრულების მონიტორინგის წარმოება.  პერსონალის ტრეინინგი ნარჩენებია მართვასა და უსაფრთხოების საკითხებზე. ნარჩენების მართვისათვის გამოყოფილი პერსონალის სათანადო კვალიფიკაციის უზრუნველყოფა. წარმოქმნილი ნარჩენების შეგროვება, დროებითი დასაწყობება და ტრანსპორტირება  ნარჩენების განთავსების ტერიტორია დაშორება წყლის ობიექტებს არანაკლებ 50მ-ით ;  ნარჩენების განთავსება სამოძრაო გზიდან მოშორებით ისე. რომ ხელი არ შეუშალოს მანქანების/ხალხის მოძრაობას და ამავე დროს ადვილად მისადგომი იყოს გატანისას ავტოტრანსპორტისთვის;  ღია ტერიტორიებზე მხოლოდ ისეთი ნარჩენების და მასალების განთავსება, რომლებიც არ შეიცავს, ან არ არის დაბინძურებული სახიფათო ნივთიერებებით;  ნარჩენების სეპარირება;  ნარჩენების შეგროვება მათი მახასიათებლების გათვალისწინებით. შესაბამისი მოცულობის და კონტეინერებში;  საყოფაცხოვრებო ნარჩენების შეგროვება სახურავიან, სხვადასხვა მოცულობის პლასტმასის ან ლითონის კონტეინერებში ცხოველების მიზიდვის. სუნის გავრცელებისა და ქარით გაფანტვის GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping        P a g e | 180 თავიდან ასაცილებლად. თავსახურები ასევე დაიცავენ ნაგავს წვიმისა და თოვლისაგან. კონტეინერები განთავსდება წინასწარ განსაზღვრულ ტერიტორიაზე. საყოფაცხოვრებო ნარჩენების გადაცემა შესაბამისი კონტრაქტორი კომპანიისთვის ნაგავსაყრელზე გასატანად; ქაღალდისა და მუყაოს ნარჩენები შეგროვდება განცალკევებულად და გადაცემა შესაბამისი კონტრაქტორი კომპანიისთვის; შავი ლითონების ჯართი შეგროვდება და დროებით განთავსდება სამშენებლო მოედნების ან/და ბანაკის ტერიტორიაზე, სპეციალურად გამოყოფილ ადგილზე ან კონტეინერში. გადაცემა შესაბამისი კონტრაქტორი კომპანიისთვის; თხევადი ნარჩენები შეგროვდება განცალკევებულად, დროებით განთავსდება სამშენებლო მოედნის ან/და ბანაკის ტერიტორიაზე და გადაცემა შესაბამისი კონტრაქტორი კომპანიისთვის; სახიფათო ნარჩენები შეგროვდება განცალკევებულად არასახიფათო ნარჩენებისგან. სხვადასხვა ტიპის ნარჩენების შერევის გარეშე (სორტირებულად). ნარჩენების რამდენიმე სახის ერთად განთავსების დროს მათი თავსებადობის გათვალისწინება. ნარჩენების გადაცემა შესაბამისი კონტრაქტორი კომპანიის/კომპანიებისთვის; ჯანმრთელობასა და გარემოზე ზემოქმედების თავიდან აცილების მიზნით, შეგროვებული ნარჩენებისთვის განკუთვნილი კონტეინერების და დროებითი განთავსების ტერიტორიების შესაბამისი ‘მარკირება’: o ნარჩენებისთვის განკუთვნილ კონტეინერებზე ნარჩენების სახეობებისა და მახასიათებლების აღმნიშვნელი ნიშნების მითითებით; o სახიფათო ნარჩენების განთავსების ადგილებზე სახიფათო ნარჩენებთან მოპყრობის წესების შესახებ პერსონალის ინფორმირება და წესების დაცვა; o ნარჩენების დროებით განთავსდების ადგილების (განსაკუთრებით სახიფათო ნარჩენების შემთხვევაში) ეტიკეტირება შესაბამისი მაფრთხილებელი ნიშნებით; o მხოლოდ დაუზიანებელი კონტეინერების გამოყენება; o კონტეინერებზე არსებული მაფრთხილებელი ნიშნების დაზიანების შემთხვევაში, დაზიანებული ნიშანი ჩანაცვლდება ახლით; o ყველა ნიშანი ადვილად უნდა იკითხებოდეს და გასაგები იყოს, რათა პერსონალმა ადვილად შეძლოს ნიშნების შინაარსის გაგება. შემარბილებელი ღონისძიებების შესრულების მონიტორინგის წარმოება. მოთხოვნები სახიფათო ნარჩენების დროებითი შენახვის ადგილისადმი:  სახიფათო ნარჩენების დროებით შენახვის ადგილის მყარსაფარიან ძირზე მოწყობა და გადახურვა ატმოსფერული ნალექების ზემოქმედებისაგან დაცვის მიზნით;  დროებითი შენახვის ადგილის მაფრთხილებელი ნიშნებით;  ხანძარსახიფათო ნარჩენების შეგროვების ადგილების აღჭურვა ხანძარქრობის საშუალებებით.  დროებითი შენახვისთვის ადგილის სწორი შერჩევა - საკმარისი ფართობი კონტეინერების განსათავსებლად, უსაფრთხოება, ავტოტრანსპორტისათვის ადვილი მისადგომობა;  ტერიტორიის პერიმეტრზე შესაბამისი აღნიშვნების მოწყობა, დაცვა უცხო პირებისგან და ხელყოფისაგან.  შემარბილებელი ღონისძიებების შესრულების მონიტორინგის წარმოება. აკრძალვები:  ნარჩენების წარმოქმნის ადგილზე ხანგრძლივი დაგროვება;  მყარი საყოფაცხოვრებო ნარჩენებისათვის განკუთვნილ კონტეინერებში სხვა სახის ნარჩენების მოთავსება;  თხევადი და მყარი სახიფათო ნარჩენების ერთმანეთში შერევა;  სახიფათო ნარჩენების შერევა სხვა სახის ნარჩენებთან, მისი ნეიტრალიზაციის მიზნით; GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping     P a g e | 181 თხევადი სახიფათო ნარჩენების შეგროვება და დასაწყობება ღია, ატმოსფერული ნალექებისგან დაუცველ ტერიტორიაზე; ნარჩენების დაწვა; სახიფათო ნარჩენების მიწისქვეშა ან/და ზედაპირულ წყლებში ჩაშვება/გადაღვრა; აკრძალვების შესრულების მონიტორინგი. ნარჩენების უსაფრთხო მართვის ზომები და სწავლების ღონისძიებები  სახიფათო ნარჩენების მართვისას პერსონალი უზრუნველყოფილი იქნება ინდივიდუალური დაცვის საშუალებებით;  სახიფათო ნარჩენების მართვა მოხდება იმ პირების მიერ, რომლებსაც გავლილი ექნებათ შესაბამისი სწავლებები ნარჩენების მართვის სფეროში;  კომპანიაში ახლად დასაქმებულ პერსონალს ჩაუტარდება შესაბამისი სწავლება ნარჩენების მართვის საკითხებში;  ავარიული დაღვრებზე/სიტუაციებზე დროული რეაგირების მიზნით ნარჩენების მართვაში ჩართულ პირებს პერიოდულად ჩაუტარდებათ სათანადო ინსტრუქტაჟი;  ნარჩენების უსაფრთხო მართვის მიზნით, კომპანიის გარემოსდაცვითი მმართველი ან უფლებამოსილი პირი ჩაატარებს ნარჩენების მართვის პერიოდულ მონიტორინგს;  კომპანიის უფლებამოსილი პირი/პირები გააკონტროლებენ კონტრაქტორ კომპანიებზე ნარჩენების გადაცემის პროცედურას- ნარჩენების გადაცემიდან, საბოლოო განთავსებამდე;  შემარბილებელი ღონისძიებების შესრულების მონიტორინგის წარმოება.  დასაქმებულ პერსონალს პერიოდულად ჩაუტარდებათ ინსტრუქტაჟი სახიფათო ნარჩენების მოპყრობისა და მართვის საკითხებში. ზემოაღნიშნული შემარბილებელი ღონისძიებების გატარების შემთხვევაში წინასამშენებლო და სამშენებლო სამუშაოების ეტაპზე ნარჩენებით გამოწვეული ზემოქმედება შესაძლოა შეფასდეს როგორც დაბალი. 10.14.3 ექსპლუატაციის ეტაპი - ნარჩენები გზის ექსპლუატაციის დროს პრობლემას გზისპების დანაგვიანება წარმოადგენს. ეს ძირითადად მგზავრების მიერ გადაყრილი საკვების ნარჩენები, პლასტმასის ბოთლები და ქაღალდია. გზისპირა ნაგავს არასასურველი ვიზუალური ეფექტი აქვს, შეუძლია ზემოქმედება იქონიოს ცხოველთა სამყაროზე (ხმელეთის და წყლის სახეობებზე) და/ან საფრთხე შეუქმნას მოძრაობის უსაფრთხოებას. 10.14.4 შემარბილებელი ღონისძიებები - ექსპლუატაციის ეტაპი  მაგისტრალურ გზებზე გზისპირა ნაგვის კონტროლი და მართვა შესაძლებელი იქნება საავტომობილო გზების დეპარტამენტის მიერ გზის მოვლა-პატრონობისთვის დაქირავებული კონტრაქტორის მიერ გზის და გზისპირების რეგულარული დასუფთავებით.  გზის და საგზაო ინფრასტრუქტურის რემონტის/ტექმომსახურებისას მშენებლობის ეტაპისთვის განსაზღვრული შემარბილებელი ღონისძიებების შესრულებით;  ტექმომსახურებაზე პასუხისმგებელი კონტრაქტორის ინსტრუქტაჟით სამუშაოების წარმოებისას ნარჩენებთან დაკავშირებული მოთხოვნების და გარემოს დაცვის საკითხებში;  შემარბილებელი ღონისძიებების შესრულების მონიტორინგის წარმოებით. შემარბილებელი ღონისძიებების შესრულების შემთხვევაში გარემოს ნარჩენებით დაბინძურება შესაძლოა შეფასდეს როგორც- დაბალი. GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping P a g e | 182 10.15 სოციალურ-ეკონომიკური ზემოქმედება - წინასამშენებლო და მშენებლობის ეტაპები 10.15.1 წინასამშენებლო და სამშენებლო სამუშაოების ეტაპები - მოსახლეობა როგორც სხვა ნებისმიერი პროექტს, ადგილობრივ დონეზე დაგეგმილ სამუშაოებს დადებითთან ერთად გარკვეული უარყოფითი ზემოქმედებაც ექნება პროექტის ზონაში მცხოვრები მოსახლეობის სოციალურეკონომიკურ გარემოზე. პროექტისთვის მომზადდება მიწის შესყიდვის/განსახლების სამოქმედო გეგმ. მოხდება განსახლების ბუფერში მოხვედრილი საკუთრებების მფლობელებისთვის ზიანის/ზარალის ანაზღაურება. ცხრილი 78. დადებითი და უარყოფითი ზემოქმედება მოსახლეობაზე უარყოფითი დადებითი წინასამშენებლო და მშენებლობის ეტაპები ხმაური, ემისიები და ვიბრაცია დასაქმება ვიზუალური ეფექტი სატელიტური ბიზნესის ხელშეწყობა თავისუფალი გადაადგილების და/ან კომუნიკაციების ბანაკის მოწყობის ნაცვლად საცხოვრებლის გადატანის შემთხვევაში მომსახურების დროებითი დაქირავების შემთხვევაში - დროებითი (მიახლოებით შეზღუდვა 72 თვის განმავლობაში) დროებითი შემოსავალი დასაქმებასთან დაკავშირებით იმედის გაცრუებით გამოწვეული უკმაყოფილება მტვერი/ემისია, ხმაური და ვიბრაცია მტვერი და ხმაური წინასამშენებლო და სამშენებლო სამუშაობის დროს გზის და დასახლებული პუნქტების ურთიერთგანლაგების გათვალისწინებით მშენებლობის დროს მომატებული ხმაურის ზემოქმედების ქვეშ გზის საწყის მონაკვეთში საპროექტო დერეფნის გასწვრივ მცხოვრები მოსახლეობა მოექცევა. ხმაურით გამოწვეული დისკომფორტი რეცეპტორებისთვის (ცხოველთა სამყარო, მოსახლეობა, მუშახელი) - დამოკიდებული იქნება წყაროდან მათი დაშორების მანძილზე. სამუშაოების წარმოებისას იწარმოებს ხმაურის (შემარბილებელი ღონისძიებების შესრულების) კონტროლი. კონტროლის დროს დასაშვები ზღვრის გადაჭარბების შემთხვევაში დადგინდება მისი მიზეზი/წყარო. საჭიროების შემთხვევაში შემუშავდება და გატარდება ზემოქმედების შემცირების ახალი ღონისძიებები ან გამკაცრდება კონტროლი უკვე დაწესებული ღონისძიებების შესრულებაზე. ნორმებთან შესაბამისობა გაკონტროლდება მშენებლობის ზედამხედველი კომპანიის/საავტომობილო გზების დეპარტამენტის მიერ. უსაფრთხოების/შემარბილებელი ღონისძიებების გატარების შემთხვევაში ხმაურის ზემოქმედება იქნება შესაძლებელი. ხმაური დროებითი ხასიათის და, წინასწარი შეფასებით, საშუალო, უშუალოდ გზის სიახლოვეს - მაღალი იქნება. გზშ-ს ეტაპზე ჩატარდება ჰაერის ხარისხის და ხმაურის მოდელირება ზემოქმედების ხარისხის განსასაზღვრად. ვიბრაცია. მოსალოდნელია. რომ ვიბრაციის ზემოქმედება შესამჩნევი იქნება მარტო სამუშაო უბნების მიმდებარე საცხოვრებელ ზონასთან. მაცხოვრებლებისთვის ის შესამჩნევი არ იქნება. მომატებულმა ვიბრაციას შეუძლია გამოიწვიოს შენობების კოსმეტიკური, კონსტრუქციული დაზიანება და შემაშფოთებელი იყოს ადამიანისთვის/ცხოველთა სამყაროსთვის. ყველაზე გავრცელებული და ხშირი კონსტრუქციული დაზიანება ხდება 1 დან 150ჰც-მდე სიხშირის დიაპაზონში. ვიბრაციის ზემოქმედების დასახასიათებლად შემდეგი კატეგორიები განიხილება : GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping    P a g e | 183 დაზიანების ზღურბლი: ბოჭკოვანი პანელების ზედაპირზე ბზარების გაჩენა, ბათქაშის ზედაპირზე, მშრალი ქვის წყების ზედაპირზე, აგურის და ბეტონის კონსტრუქციის დუღაბის ნაკერებს შორის ბზარის გაჩენა მცირე დაზიანება: ნაპრალების გაფართოება, ბათქაშის აშრევება/ჩამოცვენა, თაბაშირ-მუყაოს ნაწილების ჩამოცვენა, აგურის ან ბეტონის ბლოკების წყობაზე ბზარების გაჩენა; მნიშვნელოვანი დაზიანება: სტრუქტურული ელემენტების დაზიანება, საყრდენ სვეტებში ნაპრალების გაჩენა; გადაბმების გახსნა, ქვის კედლებში მრავლობითი ბზარების გაჩენა. ზემოქმედება საძირკვლის ტიპზე, გრუნტის შემადგენლობასა და სტრუქტურაზე, შენობის ტექნიკურ მდგომარეობაზე არის დამოკიდებული. ვიბრაციით გამოწვეული დისკომფორტი/ზემოქმედება მოკლევადიანი და ლოკალური იქნება. ვიბრაციის წყაროები არ იქნება მუდმივად კონცენტრირებული ერთ უბანზე. ამიტომ, ამ წყაროებით გამოწვეული დისკომფორტი კონკრეტულ უბანზე მუშაობის ხანგრძლივობით განისაზღვრება. მშენებლობის დაწყებამდე მოხდება სამუშაოს წარმოების ზემოქმედების ზონაში არსებული შენობების ტექნიკური მდგომარეობის შემოწმება მშენებლობის დროს საკუთრების რაიმე დაზიანების და საჩივრების თავიდან ასაცილებლად. ყველა კანონიერი პრეტენზია (არსებობის შემთხვევაში) შესწავლილი და დაკმაყოფილებული იქნება. მოსახლეობა ინფორმირებული იქნება გასაჩივრების პროცედურის შესახებ. მოსამზადებელი და სამშენებლო სამუშაოებით გამოწვეული მტვრის, ემისიების, ხმაურის და ვიბრაციით გამოწვეული დისკომფორტი შემოიფარგლება სამუშაოების წარმოების დროით. იქნება ლოკალური და მცირე. ზოგიერთ უბანზე, მაგალითად გვირაბის პორტალის მახლობლად და/ან ხიდის მშენებლობის ტერიტორიის უშუალო სიახლოვეს - საშუალო. საკითხი დაზუსტდება ხმაურის და ემისიების მოდელირების დასრულების შემდეგ. მოძრაობის/მომსახურების შეფერხება და უსაფრთხოება ფონურ სატრანსპორტო ნაკადის შეფერხება სამშენებლო სამუშაოების გამო არ არის მოსალოდნელი. მისი თავიდან აცილება შესაძლებელია ტრანსპორტის მართვის გეგმის და სამუშაო გრაფიკის შემუშავებაშესრულებით. სამშენებლო სამუშაოების დროს სამუშაოების წარმოების ზონაში უცხო პირთა შესვლა აიკრძალება. საფრის შემცველ უბნები შემოიღობება. მოსახლეობისთვის განთავსდება მაფრთხილებელი და შემზღუდავი ნიშნები. გზაზე უსაფრთხოება გაკონტროლდება მოსიგნალეების მიერ. მოსამზადებელი და სამშენებლო სამუშაოებით გამოწვეული უარყოფითი ზემოქმედება იქნება ლოკალური და მოკლევადიანი. დროებით დასაქმება მშენებლობის დროს ადგილობრივი მაცხოვრებლების უკმაყოფილება შეიძლება გამოიწვიოს დასაქმების მოლოდინის გაცრუებამ. კონტრაქტორს მოეთხოვება ადგილობრივ მცხოვრებლებს დასაქმების ხელშეწყობა. მით უმეტეს, რომ პროექტის ზონაში მუშახელის მოძიება შესაძლებელია. დასაქმების პროცესი გამჭვირვალე იქნება უკმაყოფილების და საჩივრების თავიდან ასაცილებლად, სამშენებლო სამუშაოები შესრულდება ტენდერით განსაზღვრული მშენებელი-კონტრაქტორის მიერ. კომპანიასთან გაფორმებული კონტრაქტის ერთ-ერთი პირობა ადგილობრივი მოსახლეობის GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping P a g e | 184 მაქსიმალური დასაქმება იქნება. პრიორიტეტი, სათანადო კვალიფიკაციის არსებობის შემთხვევაში, მიეცემა პროექტის ზემოქმედების ზონაში მცხოვრებთ. ადგილობრივი ბიზნესი ადგილობრივი მცირე ბიზნესი სარგებელს მიიღებს მშენებლობის სატელიტი სერვისების მიწოდებიდან (საკვები, მცირე სამუშაოები, მანქანების ტექმომსახურება. ა.შ.). თუ. სამშენებლო ბანაკის მოწყობის ნაცვლად, კონტრაქტორი გადაწყვეტს საცხოვრებლის დაქირავებას სოფელში, ეს გარკვეულწილად იქნება დამატებითი დროებითი შემოსავლის წყარო ადგილობრივი მოსახლეობისთვის. განსახლების ბუფერში მოხვედრილ ბიზნეს ობიექტებზე, ასეთის არსებობის შემთხვევაში, ზემოქმედება კომპენსირებული იქნება მიწის შესყიდვის/განსახლების სამოქმედო გეგმის შესაბამისად. კულტურული მემკვიდრეობა და ადგილობრივი მნიშვნელობის ობიექტები საპროექტო დერეფანში, პროექტის უშუალო ზემოქმედების ფიქსირდება 4 კულტურული მემკვიდრეობის ობიექტი და 1 ძეგლი. ობიექტქბიდან ორი - არქეოლოგიური საიტია და მდ.არაგვის მარცხენა ნაპირზე მდებარეობს. მათზე პროექტის ზემოქმედება გამორიცხულია. ლომისის ნიში 1კმ-ზე მეტით არის დაშორებული საპროექტო დერეფნიდან. რაც შეეხევა ძეგლს (ფასანაურის ფოსტა), ის გვირაბი #1-ის საევაკუაციო გვირაბის პორტალიდან მიახლოებით 200მ მანძილზე მდებარეობს. პროექტი, მაძილის გათვალისწინებით, არ ხვდება ფიზიკური დაცვის არეალში, მაგრამ ექცევა ვიზუალური ზემოქმედების ზონაში. გასათვალისწინებელია, რომ ამ მონაკვეთზე საპროექტო გზა გვირაბით გადის, ძეგლი საცხოვრებელი ზონის საზღვრებში მდებარეობს. შენობა ორი ნაწილისგან - ჩრდილოეთის ნაწილი ორსართულიანია, სამხრეთის - ერთ სართულიანი, შედგება და საცხოვრებელი სახლებით არის გარშემორტყმული. გვირაბის პორტალი ძეგლის მიმართ უფრო მაღალი ნიშნულზე მდებარეობს, ამიტომ მშენებლობის პროცესში სამუშაოები შესაძლოა შესამჩნევი იყოს ფოსტის შენობიდან. ფიზიკური ზემოქმედება ძეგლზე, შესასრულებელი სამუშაოების ხასიათის გათვალისწინებით მოსალოდნელი არ არის. ვიზუალური ზემოქმედება მოლკევადიანი იქნება (სამუშაოების ხანგრძლივობით შემოსაზღვრული). ის შესაძლებელია გარკვეულ დონემდე შემცირდეს სამუშაოების სწორი დაგეგმვით და ვიზუალური ზემოქმედების შემცირებისთვის განსაზღვრული შემარბილებელი ღონისძიებების შესრულებით. პორტალი გამწვანებულ ზონაში ეწყობა, რაც ექსპლუატაციის ეტაპზე მისი ვიზუალური ზემოქმედებას მწვანე საფარით ეკრანირების საშუალებას იძლევა. ვიზუალური ეფექტის შემცირება პორტალის ‘ნაკლებად შესამჩნევი’ დიზაინით იქნება შესაძლებელი. ვინაოდან პორტალი საევაკუაციო გვირაბის გამოსასვლელს წარმოადგენს და მხოლოდ ავარიულ სიტუაციებში იქნება გამოყენებული ამ მიმართულებით სატრანსპორტო ნაკადი არ იმოძრავებს. ამიტომ შეიძლება ითქვას, რომ ძეგლის ვიზუალურ აღწმას ის ხელს არ შეუშლის. ინფრასტრუქტურა,ზემოქმედება სატრანსპორტო ნაკადზე და კომუნალურ მომსახურებაზე/სერვისებზე  ტრანსპორტის მოძრაობის გეგმის განხორციელება  ინფრასტრუქტურის გადატაბის/მოწესრიგენის სამუშაოების ინფრასტრუქტურის მფლობელთან შეთანხმებული მეთოდით და, საჭიროების შემთხვევაში განხორციელებით;  გზის ან სხვა ინფრასტრუქტურის დაიანების შემთხვევაში - დაზიანების შეკეთების უზრუნველყოფა.  სამუშაოს დასრულების ეტაპზე, დემობილიზაციამდე., პროექტის მიზეზით ადგილობრივი გზის საფარის პროექტის გამო დაზიანებული საფარის აღდგენა - გაუმჯობესება. მშენებლობის დროს ადგილობრივი გზების დაზიანების შემთხვევაში კონტრაქტორი ვალდებული იქნება აღმოფხვრას დაზიანება ტერიტორიიდან დემობილიზაციამდე. გზები უნდა აღდგეს პირვანდელ მდგომარეობამდე ან შესაძლებლობისდაგვარად გაუმჯობესდეს. GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping P a g e | 185 საპროექტო გზის ტერიტორიაზე არსებულ ინფრასტრუქტურულ ობიექტებთან გადაკვეთის და ამასთან დაკავშირებული ტექნიკური გადაწყვეტილებების შესახებ ინფორმაცია მოცემული იქნება გზშ-ს ანგარიშში. 10.15.2 შემარბილებელი ღონისძიებები - მოსამზადებელი და სამშენებლო სამუშაოების ეტაპი სოციალურ გარემოზე ზემოქმედების შემცირება შესაძლებელი იქნება ქვემოთ ჩამოთვლილი ღონისძიებებით: მოსახლეობის საკუთრების შემთხვევითი დაზიანება/დაბინძურება სამშენებლო სამუშაოების დროს.  სამუშაო უბნების. დროებით გამოსაყენებელი ტერიტორიების და სამოძრაო გზების საზღვრების მკაცრი დაცვა;  ნარჩენების მართვის გეგმის შესრულება;  ავარიული სიტუაციების შემთხვევაში - ავარიულ სიტუაციებზე რეაგირების გეგმით გათვალისწინებული ღონისძიებების გატარება;  მოსახლეობასთან კომუნიკაცია და საჩივრების პროცედურის ეფექტური შესრულება;  ავარიული სიტუაციების შემთხვევაში- ავარიულ სიტუაციებზე რეაგირების გეგმის შესრულება;  შემარბილებელი ღონისძიებების შესრულების მონიტორინგი;  პროექტის მიზეზებით დაზიანებული ყველა უბანის. ინფრასტრუქტურის აღდგენა. ხმაურის ემისიების და ვიბრაციით გამოწვეული დისკომფორტი  ატმოსფერული ჰაერის დაბინძურების თავიდან აცილების/შემცირებისთვის განსაზღვრული შემარბილებელი ღონისძიებების გატარება;  ხმაურის თავიდან აცილების/შემცირებისთვის განსაზღვრული შემარბილებელი ღონისძიებების გატარება;  ვიბრაციის შემცირებისთვის განსაზღვრული შემარბილებელი ღონისძიებების გატარება;  მცენარეულ საფარზე ზემოქმედების თავიდან აცილების და შემცირებისთვის განსაზღვრული შემარბილებელი ღონისძიებების გატარება. მათ შორის მცენარეული საფარის მაქსიმალური შენარჩუნების მოთხოვნის შესრულება;  საჭიროების შემთხვევაში, იმ უბნებზე, სადაც მნიშვნელოვანი ვიბრაციის წარმომქმნელი სამუშაოების წარმოებაა დაგეგმილი სამუშაოს დაწყებამდე შენობების/კონსტრუქციების დათვალიერება და მდგომარეობის დაფიქსირება - მოსახლეობისგან საჩივრების შემოსვლის შემთხვევაში მათი დასაბუთებულობის დასადგენად. მშენებელი კონტრაქტორი ვალდებული იქნება დაათვალიეროს და დააფიქსიროს საკუთრების/სახლების მდგომარეობა. შესასწავლი შენობების ჩამონათვალი (კვლევის რადიუსი) განისაზღვრება მშენებლის მიერ პოტენციური ზემოქმედების მქონე წყაროების ადგილმდებარეობის და სამუშაოს წარმოების მეთოდის გათვალისწინებით. საკითხი შეთანხმდება საავტომობილო გზების დეპარტამენტთან. შეფასება ჩატარდება საკუთრების მფლობელის და ადგილობრივი ადმინისტრაციის წარმომადგენლის თანდასწრებით. მოხდება მდგომარეობის ტექსტობრივი, ფოტო და, საჭიროების შემთხვევაში, ვიდეო ფიქსაცია. ვიბრაციის მომართ სენსიტიური ზონა ვიბრაციის მონიტორინგის საფუძველზე დაზუსტდება;  საჭიროებისამებრ (გარემოს დაცვის მენეჯერის გადაწყვეტილებით) მშენებლის მიერ სენსიტიურ რეცეპტორებთან ვიბრაციის დონის ინსტრუმენტული კონტროლი/მონიტორინგის წარმოება (ავარიული შეტყობინების სისტემის მქონე სენსორების დაყენება). ვიბრაციის დასაშვები ზღვრის გადაჭარბების შემთხვევაში დადგინდება მისი მიზეზი/წყარო. საჭიროების შემთხვევაში შემუშავდება და გატარდება ზემოქმედების შემცირების ახალი ღონისძიებები ან გამკაცრდება კონტროლი უკვე დაწესებული ღონისძიებების შესრულებაზე.;  მოსახლეობის ინფორმირება სამუშაოს გრაფიკის (დაწყების, დასრულების, ხანგრძლივობის) შესახებ; GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping         P a g e | 186 სამუშაოს წარმოება მხოლოდ დღის საათებში, ღამით მოსახლეობისთვის დისკომფორტის თავიდან ასაცილებლად. სამუშაო საათების შეზღუდვა (09:00-დან 21:00 სთ) დასახლებული პუნქტების მახლობლად სამუშაოთა წარმოებისას. სამუშაო გრაფიკის შეცვლის აუცილებლობის შემთხვევაში - მოსახლეობის გაფრთხილება. ინფორმირება ‘არასტანდარტულ დროს’ ჩასატარებელი სამუშაოების გრაფიკის (დაწყების, დასრულების, ხანგრძლივობის) შესახებ. ხმაურის და ვიბრაციის სამუშაოების დაგეგმვისას საკულტო დანიშნულების ობიექტების მახლობლად საეკლესიო დღესასწაულების და რიტუალების დროის გათვალისწინება. სამუშაოს დაგეგმვისას დასვენების დღეების და დღესასწაულების გათვალისწინება. მოსახლეობისთვის გასაჩივრების მექანიზმის გაცნობა და ამ მექანიზმის შესრულება. ავარიული სიტუაციების შემთხვევაში- ავარიულ სიტუაციებზე რეაგირების გეგმის შესრულება; შემარბილებელი ღონისძიებების შესრულების მონიტორინგის წარმოება. პერსონალის ინსტრუქტაჟი ხმაურის, ემისიების, ვიბრაციის კონტროლის/შემცირების ღონისძიებების აუცილებლობის შესახებ დასაქმება, ადგილობრივი მოსახლეობის/ბიზნესის ხელშეწყობა  დასაქმების შესაძლებლობის შესახე მოსახლეობის ინფორმირება, მოთხოვნების და დასაქმების პირობების შესახებ ინფორმაციის მოსახლეობისთვის ხელმისაწვდომობის უზრუნველყოფა;  დასაქმებისას ერთნაირი კვალიფიკაციის შემთხვევაში ადგილობრივი მოსახლეობისთვის პრიორიტეტის მინიჭება;  დასაქმების პროცედურის გამჭვირვალედ წარმართვა;  გასაჩივრების მექანიზმის მოსახლეობისთვის გაცნობა და პროცედურის ეფექტურად წარმართვა;  დასაქმებისას ეროვნების, სქესის, აღმსარებლობის, სხვა ფაქტორების მიხედვით დისკრიმინაციის დაუშვებლობა;  შესაძლებლობისდაგვარად, დამხმარე სერვისების/მომსახურების ადგილობრივად შეძენა;  საცხოვრებელი ბანაკის მოწყობის ნაცვლად საცხოვრებლის დაქირავების შესაძლო ალტერნატივად განხილვა (რაც შეამცირებს ბანაკის მოწყობით გამოწვეულ ზემოქმედებას გარემოზე და ამასთანავე, დროებითი სარგებლის მომტანი იქნება გამქირავებლისთვის). კულტურული მემკვიდრეობა  ბანაკების (არსებობის შემთხვევაში), მისასვლელი გზების და სამუშაო უბნების ტერიტორიის შერჩევისას კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლების არსებობის გათვალისწინება. ტერიტორიის გამოყენებამდე - მშენებელი კონტრაქტორის მიერ ტერიტორიის შეფასება კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლებზე/ობიექტებზე შესაძლო ზემოქმედების რისკის გათვალისწინებით;  შემთხვევითი არქეოლოგიური აღმოჩენის შემთხვევაში - შესაბამისი პროცედურის დაცვა  კულტურული მემკვიდრეობის შესახებ პერსონალის ინსტრუქტაჟი (პერსონალისთვის მიწოდებული საკითხები უნდა მოიცავდეს ინფორმაციას მემკვიდრეობის ობიექტის, მასი მნიშვნელოვნების, მოსალოდნელი რისკების, შემარბილებელი ღონისძიებების და მათი დასაბუთების შესახებ, ასევე შემთხვევითი აღმოჩენის პროცედურების, აღმოჩენის საკუთრების საკითხის და ა.შ. შესახებ).  შემარბილებელი ღონისძიებების შესრულების მონიტორინგის წარმოება. ჯანმრთელობის და უსაფრთხოების რისკები.  ჰაერის ხარისხის, ხმაურის, ვიბრაციის, მცენარეულ საფარზე, ნიადაგზე, წყალზე ზემოქმედების შემარბილებელი ღონისძიებების და ნარჩენების მართვასთან დაკავშირებული ღონისძიებების გატარება (იხილეთ შესაბამისი ქვეთავები);  შეთანხმებული ტრანსპორტის მართვის გეგმის შესრულება;  გამაფრთხილებელი ნიშნების დაყენება;  საფრთხის შემცველი უბნების შემოღობვა; GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping        P a g e | 187 სამუშაო უბნებზე შესვლის აკრძალვა/კონტროლი; ავარიული სიტუაციების შემთხვევაში- ავარიულ სიტუაციებზე რეაგირების გეგმის შესრულება; მოსახლეობის ინფორმირება სამუშაოების დაწყების და დასრულების შესახებ და სხვ.; სამშენებლო სამუშაოების დროს სარიტუალო/რელიგიური დანიშნულების, კულტურული მემკვიდრეობის ობიექტებთან თავისუფალი უსაფრთხო წვდომის შენარჩუნება; მოსახლეობისთვის გასაჩივრების მექანიზმის გაცნობა და პროცედურის დაცვა; შემარბილებელი ღონისძიებების შესრულების მონიტორინგის წარმოება; პერსონალის ინსტრუქტაჟი/ტრეინინგი გარემოს დაცვის, და უსაფრთხოების საკითხებში. უსაფრთხოების რისკები გზით სარგებლობისას  გამაფრთხილებელი ნიშნების არსებობის უზრუნველყოფა. დაზიანებული ნიშნების განახლება;  საქონლის და სხვა ცხოველების გზაზე მოხვედრის თავიდან ასაცილებლად ბარიერების მდგომარეობის კონტროლი. განახლება. საჭიროების შემთხვევაში დამატებითი ღონისძიებების განსაზღვრა და გატარება. 10.15.3 ექსპლუატაციის ეტაპი ზემოქმედება დაკავშირებული იქნება ხმაურით, ემისიებით და ვიბრაციით გამოწვეულ დისკომფორტთან. ვიზუალური ზემოქმედების შესახებ ინფორმაციისთვის იხილეთ ლანდშაფტურვიზუალურ ზემოქმედებასთან დაკავშირებული ქვეთავი. ისევე როგორც სამშენებლო ტექნიკის მუშაობით გამოწვეული ვიბრაციის შემთხვევაში, სატრანსპორტო საშუალებების მოძრაობისას წარმოქმნილი ვიბრაცია წყაროდან დაცილებით მცირდება. კალიფორნიის ტრანსპორტის დეპარტამენტის მიერ შემუშავებული სქემის მიხედვით დატვირთული მაგისტრალიდან 40მ დაშორებით ვიბრაცია არ შეიგრძნობა. არსებული გამოცდილებით (მოსახლეობის გამოკითხვის მონაცემები, ლიტერატურული წყაროები) ტრანსპორტით გამოწვეული ვიბრაციის შედეგად შენობების დაზიანება მხოლოდ იშვიათ, განსაკუთრებულ შემთხვევებში ვლინდება. გაერთიანებული სამეფოს ტრანსპორტის და გზების კვლევის ლაბორატორიის მონაცემებით საძირკვლის დონეზე პიკური ვერტიკალური სიჩქარე დაზიანებული საფარის მქონე გზიდან 2.9მ დაშორებით მდებარე სენსიტიურ შენობებთან (მაგ. კულტურული მემკვიდრეობის ობიექტი) არ აღემატებოდა 1.0მმ/წმ-ს. კვლევის თანახმად, მაშინაც კი, როდესაც საგზაო მოძრაობა რესპონდენტების მიერ შემაწუხებელ ფაქტორად სახელდებოდა (ის ძირითადად ორი ფაქტორის ერთდროულ გავლენასთან - ვიბრაციის ბგერითი ტალღით გამოწვეულ ეფექტთან და ხმაურთან იყო დაკავშირებული), რეალურად ვიბრაციის დონე გაცილებით ნაკლები იყო შენობის რაიმე სახის დაზიანების შესაძლებლობის გამომწვევთან შედარებით. ემისიების, ხმაურის და ვიბრაციის გავლენა დამოკიდებული იქნება რეცეპტორის ადგილმდებარეობაზე. რადგან გზის 40% გვირაბით გადის ვიბრაციის, ემისიების და ხმაურის გავლენა მოსახლოებაზე ექსპლუატაციისას ყველა უბანზე არ იქნება შესამჩნევი. ვიბრაცია დამოკიდებული იქნება გზის საფარის მდგომარეობაზე და გზის მოწესრიგებული საფარის შემთხვევაში პრობემატური არ იქნება გზასთან ახლოს მდებარე შენობებშიც კი. ემისიების და ხმაურის გავლენის მნიშვნელოვნების საკითხი დაზუსტდება ემისიების და ხმაურის მოდელირების დასრულების შემდეგ. GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping P a g e | 188 10.15.4 შემარბილებელი ღონისძიებები ხმაური და ემისიები  ექსპლუატაციის ეტაპზე ხმაურის, ემისიების, ვიბრაციის, მცენარეულ საფარზე გალენის შერბილებისთვის განსაზღვრული შემარბილებელი ღონისძიებების შესრულება.  მცენარეული ბარიერის შენარჩუნება - მოვლა-პატრონობა;  გზის საფარის მოწესრიგენულ მდგომარეობაში შენარჩუნება;  განსაკუთრებით სენსიტიურ უბნებზე (ასეთის გამოვლენის შემთხვევაში) - სიჩქარის ლიმიტის დაწესება და დაცვის უზრუნველყოფა.  ხმაურის ბარიერების მოწყობა-შენარჩუნება (საჭიროების შემთხვევაში),  საგზაო ინფრასტრუქტურის შეკეთების/რემონტის დროს წინასამშენებლო/მშენებლობის ეტაპისთვის განსაზღვრული შემარბილებელი ღონისძიებების გათვალისწინება;  სარემონტო-ტექმომსახურების დროს შემარბილებელი ღონისძიებების შესრულების მონიტორინგის წარმოება.  ხმაურის დონის კონტროლი საჩივრების შემთხვევაში და, საჭიროებისამებრ დამატებითი შემარბილებელი ღონისძიებების განსაზღვრა-გატარება. ვიბრაცია  გზის საფარის მოწესრიგებუ მდგომარეობაში შენარჩუნება;  ტექმონსადურების და შეკეთების სამშაოების წარმოებისას გათვალისწინებული ღონისძიებების გატარება. მშენებლობის ეტაპისთვის მოსახლეობის უსაფრთხოებაზე/ ჯანმრთელობაზე ზემოქმედება გზის ექსპლუატაციისას ემისიების, ხმაურის, ნარჩენებით დაბინძურების გამო  მცენარეული ბარიერის მდგომარეობის შენარჩუნება  გზის და გზისპირა ზოლის რეგულარული დასუფთავება  გზის და საგზაო ინფრასტრუქტურის რემონტის/ტექმომსახურებისას წინასამშენებლო და სამშენებლო სამუშაოების დროს შესასრულებელი შემარბილებელი ღონისძიებების მოთხოვნების დაცვა.  შემარბილებელი ღონისძიებების შესრულების მონიტორინგის წარმოება.  უსაფრთხოების რისკები გზით სარგებლობისას  გამაფრთხილებელი ნიშნების არსებობის უზრუნველყოფა. დაზიანებული ნიშნების განახლება;  საქონლის და სხვა ცხოველების გზაზე მოხვედრის თავიდან ასაცილებლად ბარიერების მდგომარეობის კონტროლი. განახლება. საჭიროების შემთხვევაში დამატებითი ღონისძიებების განსაზღვრა და გატარება;, ზამთრისთვის დამახასიათებელი საფრთხეებით გამოწვეული შემთხვევები (თოვლი. ყინული. ნისლი)  გამაფრთხილებელი ნიშნების არსებობის უზრუნველყოფა. დაზიანებული ნიშნების განახლება;  დამატებითი გამაფრთხილებელი ნიშნების დაყენების საჭიროების განსაზღვრა და ნიშნების დაყენება თუ ამის საჭიროება დაფიქსირდა;  გზის გაწმენდა თოვლისგან;  სიჩქარის შეზღუდვის დაწესება (საჭიროების შემთხვევაში);  მოსახლეობის ინფორმირება მოძრაობის შესაძლო შეზღუდვების შესახებ. 10.16 ჯანდაცვა და შრომის უსაფრთხოება 10.16.1 მოსამზადებელი და მშენებლობის ეტაპები მოსამზადებელი და სამშენებლო სამუშაოების წარმოებისას ზემოქმედება მუშახელზე დაკავშირებულია მძიმე ტექნიკის მუშაობის, საგზაო შემთხვევების, სიმაღლეზე მუშაობის, დახურულ სივრცეში მუშაობის GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping P a g e | 189 და მდინარეში მუშაობის (ხიდის მშენებლობა) რისკებთან, სამუშაო ადგილზე ხმაურის და ვიბრაციის არსებობასთან. პირდაპირი ზემოქმედების პრევენციის მიზნით დაცული იქნება უსაფრთხოების ნორმები, სამუშაო შესრულდება მკაცრი ზედამხედველობის პირობებში. სამუშაოების დაწყებამდე პერსონალს ჩაუტარდება ტრეინინგები უსაფრთხოებისა და შრომის დაცვის საკითხებზე, დაწესდება კონტროლი პირადი დაცვის საშუალებების გამოყენებაზე. რეგულარულად ჩატარდება ინსტრუქტაჟი. იწარმოებს შემთხვევების რეგისტრაცია, მიზეზების გარკვევა და რეაგირება. სამუშაო პირობები დარეგულირდება საქართველოს შრომის კოდექსის შესაბამისად. (შენიშვნა: შრომის დაცვის და უსაფრთხოების სტანდარტებთან შესაბამისობის უზრუნველყოფა მშენებელი კონტრაქტორის პასუხისმგებლობაა.) 10.16.2 შემარბილებელი ღონისძიებები - მოსამზადებელი და მშენებლობის ეტაპები  ადვილად შესამჩნევი (ფლუირესცენტული, ამრეკლი) სპეცტანსაცმლის გამოყენება;  პოტენციური რისკების/საფრთხეების განსაზღვრა;  სამუშაო უბანზე ყოფნისას/მუშაობისას ყურადღების გამოჩენა, და შესაძლო საფრთხეების დაფიქსირება და მხედველობაში მიღება (მაგ. მანქანის მართვისას ‘მკვდარი ზონის’ შემოწმება, ოპტიმალური სიჩქარით გადაადგილება);  ტექნიკის/მანქანების გადაადგილებისას მოძრაობის უსაფრთხოების მოთხოვნების დაცვა;  მესიგნალეს გამოყენება უკუსვლის, მასალის დატვირთვა-გადმოტვირთვისას;  სამუშაო უბნებზე საფრთხის შემცველი ზონების განსაზღვრა და დაცვა, გამაფრთხილებელი ნიშნების დაყენება;  საკომუნიკაციო სიგნალების გამოყენება (სიგნალები პერსონალისთვის გასაგები უნდა იყოს);  ტექნიკის გაჩერებისას პარკირების მუხრუჭის გამოყენება;  უსაფრთხო პარკირება - რევერსული პარკირება;  ღვედის გამოყენება;  ხმაურთან და ვიბრაციასთან დაკავშირებული სტანდარტების მკაცრად დაცვა. შრომის უსაფრთხოების ნორმების და პროცედურების შესაბამისად. ხმაურიან და ვიბრაციასთან დაკავშირებულ სამუშაოზე დაკავებული პერსონალის სამუშაო საათების მკაცრი დაცვა. (შენიშვნა: ხმაურის დონე არ უნდა აჭარბებდეს 85 დბა -ს);  შესასრულებელი სამუშაოს შესაბამისი პირადი დაცვის საშუალებების (მაგ. ყურსაცმები) ხელმისაწვდომობის უზრუნველყოფა და გამოყენების კონტროლი;  სიმაღლეზე მუშაობისას, ხელით და ამწეთი ტვირთების აწევის და გადაადგილებისას, ვიბრაციის (მაგ. პნევმატური ჩაქუჩი) მქონე აღჭურვილობის გამოყენებისას უსაფრთხოების მოთხოვნების დაცვა;  გვირაბში მუშაობისას ჰაერის ხარისხის რეგულარული კონტროლი;  ბარიერებისა და გამაფრთხილებელი ნიშნების განთავსება საფრთხის შემცველ ყველა უბანზე;  სახანძრო უსაფრთხოების მოთხოვნების დაცვა;  სამუშაო უბნებზე და მანქანებში პირველადი დახმარების აფთიაქის არსებობის უზრუნველყოფა.  პერსონალისთვის სასმელი წყლის და სანიტარული პირობების უზრუნველყოფა;  საპირფარეშოებისა და ნარჩენების კონტეინერების პერიოდული. რეგულარული გაწმენდა დაავადებათა გავრცელების თავიდან ასარიდებლად;  სამუშაო უბნებზე შრომის უსაფრთხოების სპეციალისტის/სპეციალისტების არსებობა და უსაფრთხოების ნორმებთან შესაბამისობის კონტროლი;  პერსონალისთვის გასაჩივრების მექანიზმის არსებობა და პროცედურის დაცვა;  ავარიულ სიტუაციებში საკონტაქტო ინფორმაციის პერსონალისთვის ხელმისაწვდომობა;  შემარბილებელი ღონისძიებების შესრულების მონიტორინგის წარმოება;  პერსონალის ტრეინინგი/ინსტრუქტაჟი უსაფრთხოების და პირველადი დახმარების საკითხებში. GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping P a g e | 190 გვირაბში მუშაობის/მშენებლობის უსაფრთხოება გვირაბის მშენებლობისას საჭიროა ყველა მოთხოვნის შესრულება: “მშენებლობის უსაფრთხოების შესახებ ტექნიკური რეგლამენტის თაობაზე” (დამტკიცებულია საქართველოს მთავრობის 27.05.2014 წ. #361 დადგენილებით), “მშენებლობის უსაფრთხოების წესები” (დამტკიცებულია საქართველოს მთავრობის 28.03.2007 #62 დადგენილებით), ელექტრო უსაფრთხოების წესები საქ. სტანდარტი 12.1.013-88, ПБ 03-428-02 «უსაფრთხოების წესები მიწისქვეშა მშენებლობის დროს», СНиП 12-03-2001 «შრომის უსაფრთხოება მშენებლობაში. ნაწილი 1. საერთო მოთხოვნები», СНиП 12-04-2002 «შრომის უსაფრთხოება მშენებლობაში. ნაწილი 2. სამშენებლო წარმოება». პერსონალი უნდა იცნობდეს გვირაბში მუშაობის უსაფრთხოების წესები. გავლილი უნდა ჰქონდეს შესაბამისი ტრეინინგი. ტრეინინგის პროგრამა უნდა მოიცავდეს შემდეგ საკითხებს: ჰაერის ხარისხი და ვენტილაცია, განათება, კომუნიკაცია, ინდივიდუალური დაცვის საშუალებები, ავარიულ სიტუაციაში მოქმედებებს და ევაკუაციის გეგმები, გვირაბში შესვლის და გამოსვლის რეგისტრაციის პროცედურებს, სახანძრო უსაფრთხოების და ა.შ. სამუშაოები უნდა შესრულდეს კომპეტენტური პირის/პირების მიერ განათებულობა. გვირაბში მუშაობისას უზრუნველყოფილი უნდა იყოს 54-108 ლუქსის საზღვრებში. ჰაერის ხარისხი. გვირაბში მუშაობისას უზრუნველყოფილი უნდა იყოს წუთში არანაკლებ 5.7მ3 ჰაერის მიწოდება. უნდა წარმოებდეს ჰაერის ხარისხის მონიტორინგი. საკონტროლო პარამეტრები პირველ რიგში მოიცავს ჟანგბადის შემცველობას, გარდა ამისა უნდა კონტროლდებოდეს ნახშირბადის მონოქსიდს, ნახშირბადის დიოქსიდს, აზოტის დიოქსიდს, მტვერს და სხვ. შრომის უსაფრთხოების რეგულაციების შესაბამისად. მშენებლობის დროს რეგულარულად გაკონტროლდება ჰაერის ხარისხი გვირაბში. იმ შემთხვევაში თუ სამთო სამუშაოების წარმოება მოხდა გაზის რეჟიმში, სავალდებულო იქნება ПБ03-428-02 «უსაფრთხოების წესები მიწისქვეშა მშენებლობის დროს» ყველა მოთხოვნის დაცვა. აღნიშნული დოკუმენტის შესაბამისად, გვირაბის გაყვანის დროს გაზის აღმოჩენის შემთხვევაში ყველა სამუშაო დაუყოვნებლივ შეჩერდება .განახლება მოხდება გაზის რეჟიმში გადასვლის შემდგომ სპეციალური პირობებით. გაზის რეჟიმში გადასვლამდე აუცილებელია გამონამუშევრის განიავება და ხარისხიანი ჰაერის მიწოდების უზრუნველყოფა. მუშაობა ობიექტზე სადაც სავარაუდოა ან აღმოჩენილია ფეთქებად საშიში გაზები, უნდა განხორციელდეს შესაბამისად სპეციალური პირობებით, რომელიც დამუშავებული უნდა იქნას «სამუშაოთა წარმოების პროექტში» სამშენებლო ორგანიზაციის მიერ, შეთანხმებული საზედამხედველო ორგანიზაციასთან და დამტკიცებული დამკვეთის მიერ. ამასთან ერთად ყველა მანქანა-მექანიზმები და დანადგარები გამოყენებული მშენებლობის დროს დაშვებული უნდა იქნას გაზიან გვირაბში, გაზის რეჟიმში უსაფრთხო მუშაობისათვის. მანქანა-მექანიზმების გამართულობა. გვირაბში დაშვებული უნდა იყოს მხოლოდ ტექნიკურად გამართული აღჭურვილობა. გვირაბში ერთდროულად მყოფი მანქანების რაოდენობა ოპტიმალური უნდა იყოს. სამთოგამყვანი, სამშენებლო, ტვირთამწე, სატრანსპორტო მანქანები, მექანიზმები და მოწყობილობები უნდა შეესაბამებოდეს სამშენებლო უსაფრთხოების ექსპლოატაციის უსაფრთხოების მოთხოვნებს. აღჭურვილობის ოპერირება უნდა მოხდეს მწარმოებლის სპეციფიკაციების შესაბამისად. GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping P a g e | 191 დაცული უნდა იყოს კონკრეტული სამუშაოს სპეციფიკის შესაბამისი შრომის უსაფრთხოების წესები. პერსონალი ვალდებული იქნება გამოიყენოს სამუშაოს შესაბამისი ინდივიდუალური დაცვის საშუალებები. ხელმისაწვდომი უნდა იყოს დაღვრაზე რეაგირების, ხანძარსაქრობი აღჭურვილობა და პირველადი სამედიცინო დახმარების ყუთები. 10.16.3 შემარბილებელი ღონისძიებები - ექსპლუატაციის ეტაპი  გზის და საგზაო ინფრასტრუქტურის რემონტის/ტექმომსახურებისას მშენებლობის ეტაპისთვის განსაზღვრული შემარბილებელი ღონისძიებების შესრულება;  შემარბილებელი ღონისძიებების შესრულების მონიტორინგის წარმოება. გზაზე სამუშაოების წარმოებისას გასათვალისწინებელი შემდეგი:  სამუშაოების წარმოებისას დაუშვებელია სამუშაო უბნის საზღვრებიდან გასვლა;  მანქანაზე დატვირთვა ან გადმოტვირთვა არ უნდა მოხდეს სატრანსპორტო მოძრაობისთვის გახსნილი გზის მონაკვეთის მხრიდან;  სამუშაო უბნის მონაკვეთზე სატრანსპორტო ნაკადის უსაფრთხოების უზრუნველსაყოფად, უბნის საზღვრებზე უნდა მოხდეს სატრანსპორტო ნაკადის რეგულირება (სასიგნალო ციმციმების ან რეგულირებაზე პასუხისმგებელი პერსონალის მიერ, შესაბამისი მაფრთხილებელი ნიშნების დაყენებით);  ტერიტორიის განათების შემთხვევაში მისი მოწყობა ისე, რომ სინათლემ არ ‘დააბრმავოს’ მოძრაობისთვის გახსნილ მონაკვეთზე მოძრავი სატრანსპორტო საშუალებების მძღოლები;  სამშენებლო ტექნიკის გადაადგილება, განსაკუთრებით უკუსვლით მოძრაობისას უნდა ხდებოდეს დაბალი სიჩქარით. უსაფრთხოების გაუმჯობესებისთვის სასურველია ამ პროცესში ‘მოსიგნალის’ მიერ პროცესის კონტროლი;  უბანზე მომუშავე სამშენებლო ტექნიკა და მანქანები აღჭურვილი უნდა იყოს უკუსვლის სიგნალით;  პერსონალს უნდა გააჩნდეს შესაბამისი პირადი დაცვის საშუალებებით (მაგ. სპეცტანსაცმელი, სიმაღლეზე მუშაობის დროს (ხიდების ტექმომსახურების/რემონტისას) - ჩამოვარდნისგან დამცავი აღჭურვილობით, სხვ.);  უზრუნველყოფილი უნდა იყოს ტექნიკის/მანქანების სათანადო გამართულობა;  ტერიტორიაზე უნდა კონტროლდებოდეს მტვერი - ტერიტორია ირწყვებოდეს საჭიროებისამებრ;  ტერიტორიაზე განთავსებული მაფრთხილებელი და შემზღუდავი ნიშნების/საშუალებების არსებობა და მდგომარეობა რეგულარულად უნდა მოწმდებოდეს.  სამუშაოს დასრულების შემდეგ ყველა მაფრთხილებელი, შემზღუდველი ნიშანი/საშუალება, დარჩენილი მასალა, ნარჩენები, სხვ. გატანილ უნდა იქნას ტერიტორიიდან. ტერიტორია დასუფთავდეს;  უბნის საზღვრებზე განთავსებული მაფრთხილებელი/სასიგნალო ნიშნების აღება უნდა მოხდეს მხოლოდ ტერიტორიის სრულად გაწმენდის შემდეგ;  სამუშაოების წარმოებისას რეგულარულად უნდა ხდებოდეს შემთხვევების, ავარიული სიტუაციების და სხვ. გამოვლენილი რისკების მონიტორინგი და აღრიცხვა მომავალში შემთხვევების პრევენციის მიზნით. GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping P a g e | 192 11 კუმულაციური ზემოქმედება ფასანაურში დაგეგმილია წყალმომარაგების და კანალიზაციის მოწესრიგების პროექტების განხორციელება, თუმცა მათი დაწყება დასრულების დრო და სამუშაოების წარმოების პერიოდი დაზუსტებული არ არის. რეგიონში დაგეგმილი პროექტები - ნატახტარი ჟინვალის გზის, სტეფანწმინდა გველეთის და არშა სტაფანწმმინდა პროექტები განსახილველი გზის მონაკვეთიდან დიდი მანძილითაა დაშორებული. ინფორმაცია პროექტის ზონაში ამჟამად მიმდინარე ან დაგეგმილი სხვა პროექტების შესახებ ცნობილი არ არის. 12 გარემოსდაცვითი მენეჯმენტის გეგმა (გმგ) და მონიტორინგი გარემოსდაცვითი მენეჯმენტის გეგმაში მოცემულია მოსალოდნელი ზემოქმედების თავიდან აცილების/შერბილების ღონისძიებები, აღნიშნულია შესაბამისი მონიტორინგის ჩატარების საჭიროება, განსაზღვრულის მენეჯმენტის და მონიტორინგის განხორციელებაზე და კონტროლზე პასუხისმგებლები. მონიტორინგის ნაწილში - კონტროლს დასაქვემდებარებელ პარამეტრი, მისი მონიტორინგის ფორმა (ვიზუალური, ინსტრუმენტული, ინსპექტირება), მონიტორინგის ჩატარების ადგილი და სიხშირე. გმგ მოცემულია ცხრილის სახით ცალ-ცალკე წინასამშენებლო/სამშენებლო და ექსპლუატაციის ეტაპებისთვის. ყოველი ბლოკი თავის მხრივ სამ ძირითად ნაწილად არის დაყოფილი და ეძღვნება ფიზიკურ, ბიოლოგიურ, სოციალურ-ეკონომიკურ გარემოს. გმგ წარმოადგენს სამშენებლო კომპანიის შესარჩევად გამოცხადებული ტენდერის დოკუმენტაციის პაკეტის ნაწილს. სატენდერო წინადადების მომზადებისას კონკურსში მონაწილეების მიერ მომზადებულ განაცხადში გარემოსდაცვითი ვალდებულებების ჯეროვნად გათვალისწინებისთვის. ტენდერში გამარჯვებულის გამოვლენის შემდეგ, გმგ ხდება კონტრაქტორთან დადებული ხელშეკრულების ნაწილს და სავალდებულოა შესასრულებლად. აღნიშნული გეგმებით განსაზღვრული ვალდებულებების შესრულება გაკონტროლდება მშენებელი კომპანიის გარემოსდაცვითი მენეჯერის, სამშენებლო სამუშაოების საზედამხედველო კომპანიის, საავტომობილო გზების დეპარტამენტის და მსესხებელი ბანკის ზედამხედველობით. საქართველოში მოქმედ რეგულაციებთან/ნორმებთან შესაბამისობის კონტროლი ასევე იწარმოებს გარემოსდაცვითი უწყების მიერ. საქმიანობის გარემოსდაცვითი მონიტორინგის პროცესში სისტემატურ დაკვირვებას და შეფასებას სავარაუდოდ დაექვემდებარება:  ატმოსფერული ჰაერი, ხმაური და ვიბრაცია;  ზედაპირული წყლის ხარისხი (მდინარის გადაკვეთებთან და კალაპოტის მახლობლად მუშაობის დროს);  ნიადაგი (ნაყოფიერი ნიადაგის მართვა, სხვ.) და გამონამუშევარი გრუნტის განთავსება;  ბიოლოგიური გარემო;  შრომის პირობები და უსაფრთხოების ნორმების შესრულება;  სოციალური საკითხები და სხვ. კონტრაქტის გაფორმების შემდეგ, მობილიზაციის პერიოდის განმავლობაში, კონტრაქტორი წარუდგენს საავტომობილო გზების დეპარტამენტს დასამტკიცებლად:  გარემოს და სოციალური მენეჯმენტის სპეციფიურ გეგმას (ESMP);  ბანაკის განთავსების ადგილის შერჩევის და მართვის გეგმას (საჭიროების შემთხვევაში); GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping P a g e | 193          ხმაურის, ჰაერის ხარისხის, ვიბრაციის მენეჯმენტის გეგმებს; კანონმდებლობით განსაზღვრულ ჰაერდაცით და წყალდაცვით დოკუმენტაციას; წყალში მუშაობის მეთოდის დეტალურ აღწერილობას და სამუშაო გეგმას; ნარჩენების მართვის გეგმას; საგზაო მოძრაობის მართვის გეგმას; შრომის უსაფრთხოების მართვის გეგმას; ავარიულ სიტუაციებზე რეაგირების გეგმას; რეკულტივაციის გეგმას; კარიერის დამუშავების და რეკულტივაციის გეგმას - საკუთარი კარიერის/კარიერების გამოყენების შესახებ გადაწყვეტილების მიღების შემთხვევაში. წარმოდგენილი გმგ საჭიროებისამებრ დაზუსტდება გზშ-ს ეტაპზე. . GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping P a g e | 194 12.1.1 მენეჯმენტის გეგმა წინასამშენებლო და სამშენებლო სამუშაოების ეტაპისთვის ცხრილი 79. შემარბილებელი ღონისძიებები/გარემოს მენეჯმენტი წინასამშენებლო და სამშენებლო სამუშაოების ეტაპებზე შესასრულებელი სამუშაოები  დაკვალვა;  დროებითი ბანაკის განსათავსებლად ტერიტორიის შერჩევა-შეთანხმება;  ტრასის აღდგენა, დამაგრება და დაკვალვა;.  არსებული ასფალტბეტონის საფარის მოფრეზვა;  არსებული საგზაო ნიშნების, შემოფარგვლის, და, საჭიროების შემთხვევაში გზის განსახლების ბუფერში მოქცეული სხვა კონსტრუქციების დემონტაჟი ;  ნაყოფიერი ნიადაგის ფენის მოხსნა და დროებით დასაწყობება;  მცენარეული საფარის მოხსნა.;  საპროექტი ზონაში მოქცეული ინფრასტრუქტურის გადატანა-მოწესრიგება;  ბანერის დაყენება;  სამშენებლო ტექნიკის მობილიზაცია.  სამშენებლო სამუშაოების წარმოება  ნარჩენების გატანა ჰაერის ხარისხი სავარაუდო ზემოქმედება  გამონაბოლქვი სამშენებლო მანქანებისა და ტექნიკის ძრავებიდან  მტვერი მიწის სამუშაოების დროს  სამშენებლო მასალის ტრანსპორტირების დროს წარმოქმნილი მტვერი  ავტომანქანების მოძრაობით გამოწვეული მტვერი შემარბილებელი ღონისძიებები მონიტორინგის მოთხოვნები პასუხისმგებლობა შემუშავება/ კონტროლი განხორციელება  სატრანსპორტო საშუალებების ტექნიკური გამართულობის კონტროლი, მათ შორის სახურავში წნევის შემოწმება (დაბალი წნევა საწვავის მეტ მოხმარებას და ნახშირბადის უფრო მაღალ ემისიას იწვევს;  ძველი, დაზიანებული, გაუმართავი ტექნიკის გამოყენების აკრძალვა;  მასალის ტრანსპორტირებისას და დასახლებული უბნების მახლობლად/ დასახლებულ ზონაში გადაადგილების ოპტიმალური სიჩქარეების დაცვა;  ჩართული ძრავით ტექნიკის ‘უქმად’ დატოვების აკრძალვა;  მცენარეული საფარის მაქსიმალურად შენარჩუნება;  ნაყოფიერი ნიადაგის, გრუნტის და ფხვიერი მასალის გაფანტვისგან დაცვა;  მასალის და ნაყოფიერი ნიადაგის დასაწყობებისთვის ქარისადმი ნაკლები ექსპოზიციის მქონე ტერიტორიების შერჩევა. ასავე იხილეთ ცხრილი 81. კონტრაქტორი GAMMA CONSULTING საავტომობილო დეპარტამენტი. მშენებლობის ზედამხედველი გზების Khando-Pasanauri_Scoping P a g e | 195 გათვალისწინებული უნდა იყოს მომდებარე ტერიტორიის სენსიტიურობა (მაგ.საცხოვრებელი ზონა, სხვ.);  ყრილის ქანობის და სიმაღლის სწორი შერჩევა. (‘ციცაბო’ ფერდების და მაღალი ყრილის შემთხვევაში ქარისმიერი ეროზია - მტვრის წარმოქმნა მეტია);  საჭიროების შემთხვევაში ტერიტორიის მორწყვა (სავარაუდო წყლის რაოდენობა 0.1-4.5ლ/მ2. წყლის მოცულობა დამოკიდებულია მორწყვის საჭიროების სიხშირეზე - მაგ.ქარიან ამინდში უფრო ხშირი მორწყვაა საჭირო);  სამუშაო მოედნებიდან გასვლამდე ბორბლებიდან ტალახის მოცილება გზაზე გატანის და ამის შედეგად მეტი მტვრის წარმოქმნის თავიდან აცილების მიზნით;  ფხვიერო ტვირთების გადატანისას - ტვირთის გადახურვა (გაფანტვისგან დასაცავად);  მასალის შემოტანის სწორი დაგეგმვა ქარისმიერი ეროზიის შედეგად ჰაერის ხარისხზე ზემოქმედების შესამცირებლად;  სატრანსპორტო ნაკადის მართვის გეგმის შემუშავება და შესრულება;  გადმოტვირთვისას მასალის დიდი სიმაღლიდან ჩამოყრის აკრძალვა, მტვრის ემისიის შესამცირებლად;  მონიტორინგის წარმოება (ვიზუალური, საჭიროებისამებრ ინსტრუმენტული კონტროლი), და საჭიროების შემთხვევაში დამატებითო შემარბილებელი ღონისძიებების შემუშავება (მაგ. სამუშაო რეჟიმის მოდიფიცირება).  ავარიული სიტუაციების შემთხვევაში- ავარიულ სიტუაციებზე რეაგირების გეგმის შესრულება;  შემარბილებელი ღონისძიებების შესრულების მონიტორინგის წარმოება;  პერსონალის ინსტრუქტაჟი მტვრის და ემისიების შემცირების აუცილებლობის და გზების შესახებ. GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping კლიმატის ცვლილებაში წვლილი სათბური აირების ემისიის შედეგად ინერტული მასალის მოპოვებისას (თუ კონტრაქტორი გადაწყვეტს საკუთარი კარიერის გამოყენებას და შესაბამის ლიცენზიას აიღებს) ზემოქმედება ჰაერის ხარისხზე მშენებლობის დასრულების ეტაპზე (ტერიტორიის დასუფთავება, დროებითი ინფრასტრუქტურის დაშლა, ნარჩენების ტერიტორიიდან P a g e | 196  წინასამშენებლო და სამშენებლო სამუშაოებისას ტრანსპორტის მართვის ოპტიმიზაცია;  ტექნიკურად გამართული სატრანსპორტო საშუალებების გამოყენება;  ახალი სამშენებლო ტექნიკისთვის უპირატესობის მინიჭება;  საწვავზე მომუშავე სამშენებლო ტექნიკის და მანქანების ტექნიკური მდგომარეობის რეგულარული კონტროლი;  სამუშაოების წარმოებისთვის საჭირო ტექნიკის/მანქანების ოპტიმალური რაოდენობის შერჩევა;  ამოცანის და დატვირთვის შესაბამისი ტექნიკური პარამეტრების მქონე ტექნიკის შერჩევა;  დიზელის საწვავზე (ბენზინთან შედარებით) მომუშავე ტექნიკისთვის უპირატესობის მინიჭება;  შესაძლებლობის შემთხვევაში ალტერნატიულ საწვავზე მომუშავე ტექნიკის გამოყენება;  ჩართული ძრავით მანქანების/სამშენებლო ტექნიკის გაჩერების აკრძალვა;  მოძრაობის ოპტიმალური სიჩქარის და ‘თანაბარი’ მოძრაობის რეჟიმის დაცვა (ეკო-დრაივინგი)  პერსონალის (მძღოლების, სამშენებლო მანქანების ოპერატორები) ინსტრუქტაჟი/ინფორმირება ზემოაღნიშნული მოთხოვნების დავის აუცილებლობის შესახებ.  ლიცენზირებული კარიერებიდან მასალის შეძენისთვის უპირატესობის მინიჭება;  საკუთარი კარიერის გამოყენების შემთხვევაში ჰაერის დაცვის ზემოთაღწერილი შემარბილებელი ღონისძიებების შესრულება;  სამუშაოს წარმოება კარიერის დამუშავების გეგმის/ლიცენზიის პირობების შესაბამისად.  ზემოთაღწერილი შემარბილებელი ღონისძიებების შესრულება;  სამუშაოების დასრულების შემდეგ პროექტის მიზეზით დარღვეული ტერიტორიების მდგომარეობის აღდგენა საწყისთან მიახლოებულ მდგომარეობამდე (რეკულტივაციის შეთანხმებული გეგმის შესაბამისად); GAMMA CONSULTING იხილეთ ცხრილი 81. კონტრაქტორი მშენებლობის ზედამხედველი კომპანია იხილეთ ცხრილი 81. კონტრაქტორი მშენებლობის ზედამხედველი კომპანია Khando-Pasanauri_Scoping P a g e | 197 გატანა) წარმოქმნილი მტვერი და ემისიები  აღნიშნული ვრცელდება კარიერის ტერიტორიაზეც (საკუთარი კარიერის გამოყენების შემთხვევაში ხმაური და ვიბრაცია სავარაუდო ზემოქმედება შემარბილებელი/აღმდგენი ზომები მონიტორინგის მოთხოვნები პასუხისმგებლობა შემუშავება/ კონტროლი განხორციელება  ტენდერის საფუძველზე განსაზღვრული მშენებელი კომპანიის მიერ მისასვლელი გზების, მანქანა/დანადგარების სადგომების, სამშენებლო ბანაკის ადგილმდებარეობის ტერიტორიის შერჩევა სკოპინგის/გზშ-ს ანგარიშში მოცემული რეკომენდაციების გათვალისწინებით;  ნაკლები ხმაურის წარმომქმნელი აღჭურვილობის გამოყენება;  ტექნიკურად გამართული მანქანების სამშენებლო ტექნიკის გამოყენება;  სამშენებლო ტექნიკის/მანქანების გამართულობის რეგულარული შემოწმება/კონტროლი სამუშაოს დაწყებამდე;  გაუმართავი მანქანების გამოყენების აკრძალვა  ჩართული ძრავით გაჩერების აკრძალვა;  გადაადგილების ოპტიმალური სიჩქარის დაცვა;  ერთდროულად მომუშავე წყაროების რაოდენობის ოპტიმიზაცია;  სიგნალის აკრძალვა, გარდა სასიცოცხლოს აუცილებელი შემთხვევებისა;  ეკო-დრაივინგის პრინციპების დაცვა (თანაბარი სიჩქარით გადაადგილება, მკვეთრი აქსელერაციის გარეშე);  ხმაურის სტაციონარული წყაროების შემთხვევაში ეკრანების ან ხმაურდამხშობი გარსაცმების გამოყენება;  სატრანსპორტო ნაკადის მართვის გეგმის პირობების შესრულება;  სამშენებლო ტექნიკის/მანქანების ოპტიმალური რაოდენობის გამოყენება;  საბურავებში წნევის კონტროლი;  სამუშაოს წარმოებისას ნაკლები ხმაურის წარმომქმნელი პროცესების/აღჭურვილობის გამოყენება (მაგ. ხიმინჯების იხილეთ ცხრილი 81. კონტრაქტორი  ხმაური ავტომანქანების. სამშენებლო ტექნიკის. და სხვა აღჭურვილობის მუშაობისას;  ხმაური მანქანების გადაადგილების დროს GAMMA CONSULTING მშენებლობის ზედამხედველი კომპანია Khando-Pasanauri_Scoping ხმაურის ზემოქმედება ცხოველთა სამყაროზე ხმაურის ზემოქმედება მოსახლეობაზე P a g e | 198 მოწყობისას ხიმინჯთსასობი დანადგარის ნაცვლად ბურღვის გამოყენება);  მასალის გადმოტვირთვისას დიდი სიმაღლიდან ჩამოყრის აკრძალვა, ხმაურის შემცირების მიზნით;  სამუშაოს ტერიტორიის გარშემო ხმაურის დროებითი ბარიერის განთავსება;  მცენარეული საფარის მაქსიმალური შენარჩუნება;  ხმაურის თავიდან აცილების, შემცირების ღონისძიებების შესრულების კონტროლს;  საჭიროებისამებრ (გარემოს დაცვის მენეჯერის გადაწყვეტილებით) მშენებლის მიერ ხმაურის დონის პერიოდული ინსტრუმენტული კონტროლი;  შემარბილებელი ღონისძიებების შესრულების მონიტორინგის წარმოება;  პერსონალის ინსტრუქტაჟი ხმაურის კონტროლის/შემცირების აუცილებლობის, გზების/მეთოდების შესახებ.   იხილეთ ქვემოთ (ზემოქმედება ცხოველთა სამყაროზე)  ხმაურის თავიდან აცილების/შემცირებისთვის განსაზღვრული შემარბილებელი ღონისძიებების გატარება;  მცენარეული საფარის შენარჩუნება;  მცენარეულ საფარზე ზემოქმედების თავიდან აცილების და შემცირებისთვის განსაზღვრული შემარბილებელი ღონისძიებების გატარება. მათ შორის მცენარეული საფარის მაქსიმალური შენარჩუნების მოთხოვნის შესრულება;  მოსახლეობის ინფორმირება სამუშაოს გრაფიკის (დაწყების, დასრულების, ხანგრძლივობის) შესახებ;  სამუშაოს წარმოება მხოლოდ დღის საათებში, ღამით მოსახლეობისთვის დისკომფორტის თავიდან ასაცილებლად. სამუშაო საათების შეზღუდვა (09:00-დან 21:00 სთ) დასახლებული პუნქტების მახლობლად სამუშაოთა წარმოებისას.  სამუშაო გრაფიკის შეცვლის აუცილებლობის შემთხვევაში მოსახლეობის გაფრთხილება. ინფორმირება ‘არასტანდარტულ GAMMA CONSULTING იხილეთ ცხრილი 81. იხილეთ ცხრილი 81. კონტრაქტორი კონტრაქტორი მშენებლობის ზედამხედველი კომპანია მშენებლობის ზედამხედველი კომპანია Khando-Pasanauri_Scoping ხმაურის ზემოქმედება მუშახელზე ვიბრაცია სამშენებლო სამუშაოების დროს (ვაკისის ფორმირება, ხიდების ხიმინჯების მოწყობა, მძიმე ტექნიკის გადაადგილება P a g e | 199 დროს’ ჩასატარებელი სამუშაოების გრაფიკის (დაწყების, დასრულების, ხანგრძლივობის) შესახებ.  ხმაურის და ვიბრაციის სამუშაოების დაგეგმვისას საკულტო დანიშნულების ობიექტების მახლობლად საეკლესიო დღესასწაულების და რიტუალების დროის გათვალისწინება.  სამუშაოს დაგეგმვისას დასვენების დღეების და დღესასწაულების გათვალისწინება.  მოსახლეობისთვის გასაჩივრების მექანიზმის გაცნობა და ამ მექანიზმის შესრულება.  იხილეთ ქვემოთ (შრომის უსაფრთხოება)  ტექნიკურად გამართული მანქანების სამშენებლო ტექნიკის გამოყენება;  სამშენებლო ტექნიკის/მანქანების გამართულობის რეგულარული შემოწმება/კონტროლი სამუშაოს დაწყებამდე;  გაუმართავი მანქანების გამოყენების აკრძალვა;  სამუშაოების წარმოებისას ნაკლები ვიბრაციის წარმომქმნელი მეთოდის/აღჭურვილობის გამოყენება;  მშენებელი კონტრაქტორის მიერ, სამუშაოების დაწყებამდე, აღჭურვილობის ნუსხის/პარამეტრების და სამუშაოების მეთოდის საავტომობილო გზების დეპარტამენტთან შეთანხმება. სამუშაოების წარმოებისას აღჭურვილობის ტიპის ან მეთოდის შეცვლის აკრძალვა საავტომობილო გზების დეპარტამენტთან ცვლილების შეთანხმების გარეშე;  ჩართული ძრავით გაჩერების აკრძალვა;  გადაადგილების ოპტიმალური სიჩქარის დაცვა;  სამოძრაო გზების საფარის მოწესრიგება მანქანების გადაადგილებისას ვიბრაციის დონის შესამცირებლად;  ერთდროულად მომუშავე წყაროების რაოდენობის ოპტიმიზაცია;  ეკო-დრაივინგის პრინციპების დაცვა (თანაბარი სიჩქარით გადაადგილება, მკვეთრი აქსელერაციის გარეშე);  ვიბრაციის და ხმაურის სტაციონარული წყაროების შემთხვევაში ეკრანების ან ხმაურდამხშობი გარსაცმების გამოყენება; GAMMA CONSULTING იხილეთ ცხრილი 81. იხილეთ ცხრილი 81. კონტრაქტორი კონტრაქტორი მშენებლობის ზედამხედველი კომპანია მშენებლობის ზედამხედველი კომპანია Khando-Pasanauri_Scoping ვიბრაციის ზემოქმედება მოსახლეობაზე P a g e | 200  სატრანსპორტო ნაკადის მართვის გეგმის პირობების შესრულება;  სამშენებლო ტექნიკის/მანქანების ოპტიმალური რაოდენობის გამოყენება;  მასალის გადმოტვირთვისას დიდი სიმაღლიდან ჩამოყრის აკრძალვა;  მცენარეული საფარის მაქსიმალური შენარჩუნება;  ვიბრაციის თავიდან აცილების, შემცირების ღონისძიებების შესრულების კონტროლს  შემარბილებელი ღონისძიებების შესრულების მონიტორინგის წარმოება;  პერსონალის ინსტრუქტაჟი ვიბრაციის კონტროლის აუცილებლობის, გზების და მეთოდების შესახებ.  ვიბრაციის შემცირებისთვის განსაზღვრული შემარბილებელი ღონისძიებების გატარება;  საჭიროების შემთხვევაში, იმ უბნებზე, სადაც მნიშვნელოვანი ვიბრაციის წარმომქმნელი სამუშაოების წარმოებაა დაგეგმილი სამუშაოს დაწყებამდე შენობების/კონსტრუქციების დათვალიერება და მდგომარეობის დაფიქსირება მოსახლეობისგან საჩივრების შემოსვლის შემთხვევაში მათი დასაბუთებულობის დასადგენად. მშენებელი კონტრაქტორი ვალდებული იქნება დაათვალიეროს და დააფიქსიროს საკუთრების/სახლების მდგომარეობა. შესასწავლი შენობების ჩამონათვალი (კვლევის რადიუსი) განისაზღვრება მშენებლის მიერ პოტენციური ზემოქმედების მქონე წყაროების ადგილმდებარეობის და სამუშაოს წარმოების მეთოდის გათვალისწინებით. საკითხი შეთანხმდება საავტომობილო გზების დეპარტამენტთან. შეფასება ჩატარდება საკუთრების მფლობელის და ადგილობრივი ადმინისტრაციის წარმომადგენლის თანდასწრებით. მოხდება მდგომარეობის ტექსტობრივი, ფოტო და, საჭიროების შემთხვევაში, ვიდეო ფიქსაცია. ვიბრაციის მომართ სენსიტიური ზონა ვიბრაციის მონიტორინგის საფუძველზე დაზუსტდება;  საჭიროებისამებრ (გარემოს დაცვის მენეჯერის გადაწყვეტილებით) მშენებლის მიერ სენსიტიურ GAMMA CONSULTING იხილეთ ცხრილი 81. კონტრაქტორი მშენებლობის ზედამხედველი კომპანია Khando-Pasanauri_Scoping ვიბრაციის ზემოქმედება კულტურულ მემკვიდრეობის ძეგლებზე/ობიექტებზე ვიბრაციის ზემოქმედება მუშახელზე ინერტული მასალის მოპოვებისას (თუ კონტრაქტორი გადაწყვეტს საკუთარი კარიერის გამოყენებას და შესაბამის ლიცენზიას აიღებს) -ხმაური და ვიბრაცია მშენებლობის დასრულების ეტაპზე (ტერიტორიის დასუფთავება, დროებითი ინფრასტრუქტურის დაშლა, ნარჩენების ტერიტორიიდან გატანა) წარმოქმნილი ხმაური და ვიბრაცია P a g e | 201 რეცეპტორებთან ვიბრაციის დონის ინსტრუმენტული კონტროლი/მონიტორინგის წარმოება (ავარიული შეტყობინების სისტემის მქონე სენსორების დაყენება). ვიბრაციის დასაშვები ზღვრის გადაჭარბების შემთხვევაში დადგინდება მისი მიზეზი/წყარო. საჭიროების შემთხვევაში შემუშავდება და გატარდება ზემოქმედების შემცირების ახალი ღონისძიებები ან გამკაცრდება კონტროლი უკვე დაწესებული ღონისძიებების შესრულებაზე.;  მოსახლეობისთვის გასაჩივრების მექანიზმის გაცნობა და ამ მექანიზმის შესრულება.  შემარბილებელი ღონისძიებების შესრულების მონიტორინგის წარმოება.  პერსონალის ინსტრუქტაჟი ხმაურის, ემისიების, ვიბრაციის კონტროლის/შემცირების ღონისძიებების აუცილებლობის შესახებ  იხილეთ ქვემოთ (ზემოქმედება კულტურულ მემკვიდრეობაზე)  იხილეთ ქვემოთ (შრომის უსაფრთხოება)  ლიცენზირებული კარიერებიდან მასალის შეძენისთვის უპირატესობის მინიჭება;  საკუთარი კარიერის გამოყენების შემთხვევაში ხმაურის და ვიბრაციის შემცირების ზემოთაღწერილი შემარბილებელი ღონისძიებების შესრულება;  სამუშაოს წარმოება კარიერის დამუშავების გეგმის/ლიცენზიის პირობების შესაბამისად.  ზემოთაღწერილი შემარბილებელი ღონისძიებების შესრულება;  სამუშაოების დასრულების შემდეგ პროექტის მიზეზით დარღვეული ტერიტორიების მდგომარეობის აღდგენა საწყისთან მიახლოებულ მდგომარეობამდე (რეკულტივაციის შეთანხმებული გეგმის შესაბამისად);  აღნიშნული ვრცელდება კარიერის ტერიტორიაზეც (საკუთარი კარიერის გამოყენების შემთხვევაში. GAMMA CONSULTING იხილეთ ცხრილი 81. კონტრაქტორი მშენებლობის ზედამხედველი კომპანია იხილეთ ცხრილი 81. იხილეთ ცხრილი 81. კონტრაქტორი მშენებლობის ზედამხედველი კომპანია მშენებლობის ზედამხედველი კომპანია იხილეთ ცხრილი 81. კონტრაქტორი კონტრაქტორი მშენებლობის ზედამხედველი კომპანია Khando-Pasanauri_Scoping ნიადაგი და წყალი სავარაუდო ზემოქმედება წყლის დაბინძურება P a g e | 202 შემარბილებელი/გაუმჯობესების ზომები მონიტორინგის მოთხოვნები პასუხისმგებლობა შემუშავება/ კონტროლი განხორციელება  ტექნიკის და მასალის განთავსების ადგილები მოწყობა წყლის ობიექტებიდან მოშორებით (იხილეთ ზემოთ მოცემული რეკომენდაცია);  მშრალი კალაპოტების დაბინძურებისგან დაცვა;  სპეციალიზებულ კომერციულ ობიექტებზე მანქანების ტექმომსახურების და საწვავით შევსებისთვის პრიორიტეტის მინიჭება.  თუ ეს შესაძლებელი არ არის, უნდა მოეწყოს მყარსაფარიანი უბანი მეორადი შემოღობვით ტექმომსახურების დროს შემთხვევითი დაღვრის ლოკალიზაციის და შეკავებისთვის. უბანი დაშორებული უნდა იყოს ზედაპირული წყლის ობიექტიდან (დაშორების მანძილი განისაზღვრება მდინარის დაცვის ზოლის მოთხოვნების გათვალისწინებით - იხილეთ ზემოთ). ჩამდინარე წყლის ჩაშვება უბნიდან შესაძლებელია მოხდეს მხოლოდ გაწმენდის შემდეგ, კონკრეტული ჩაშვების წერტილისთვის კონტრაქტორის მიერ მომზადებული და გარემოს დაცვის უწყებასთან შეთანხმებული წყალდაცვითი დოკუმენტაციის პირობების დაცვით;  საწვავის დროებითი ავზის ტერიტორიაზე განთავსების საჭიროების შემთხვევაში- მისი განთავსება მდინარის კალაპოტიდან დაშორებით (დაშორების მანძილი განისაზღვრება მდინარის დაცვის ზოლის მოთხოვნების გათვალისწინებით - იხილეთ ზემოთ). ავზი აღჭურვილი უნდა აიყოს ე.წ. მეორადი შემოღობვით - მოთავსდეს ბეტონის ძირის და კედლების მქონე სათავსში დაღვრის შემთხვევაში გარემოს დაბინძურების თავიდან ასაცილებლად. ავზს საშუალება უნება ჰქონდეს დაიტიოს საწვავის ავზის 110% ტოლი მოცულობის სითხე;  საწვავით გამართვის და ტექმომსახურების უბნებზე (ტერიტორიაზე მათი არსებობის აუცილებლობის შემთხვევაში) უზრუნველყოფილი უნდა იყოს ნაწვეთის შემკრებით და იხილეთ ცხრილი 81. კონტრაქტორი GAMMA CONSULTING მშენებლობის ზედამხედველი კომპანია Khando-Pasanauri_Scoping P a g e | 203 დაღვრის შემთხვევაში ლოკალიზაციის/გაწმენდის საშუალებებით;  მანქანების საწვავით გამართვისას ბენზინი/დიზელის საწვავის ხარისხზე ყურადღების გამახვილება;  მანქანების და სამშენებლო ტექნიკის გამართულობის რეგულარული კონტროლი, მათ შორის ჟონვის დაფიქსირება;  ტერიტორიაზე დაზიანებული ტექნიკური საშუალებების/მანქანების დაშვება აკრძალვა;  საწვავის/ზეთის შემთხვევითი დაღვრის დაუყოვნებლივ გაწმენდა აბსორბენტის გამოყენებით;  სამსხვრევის (არსებობის შემთხვევაში) და მტვრის სხვა წყაროების მდინარის კალაპოტიდან მაქსიმალური შორს განთავსება;  ბორბლების სარეცხო/საწმენდი უბნების მოწყობა გზაზე გასვლისას ტალახის გადატანის და მტვრის წარმოქმნის შესაძლებლობის ასაცილებლად;  ყველა ტერიტორიიდან, სადაც შესაძლებელია ჩამდინარე წყლების წარმოქმნა - დაუმუშავებელი ჩამდინარე წყლების ზედაპირული წყლის ობიექტში ჩაშვების აკრძალვა;  იმ უბნებზე, სადაც შესაძლებელია ადგილი ჰქონდეს ჩამდინარე წყლის ნავთობპროდუქტებით დაბინძურებას - სალექარების ნავთომდამჭერებით აღჭურვა;  ტერიტორიაზე მანქანების რეცხვის აკრძალვა;  მასალები და ნარჩენები განთავსდება და სათანადო მართვა გაფანტვის და გარემოს დაბინძურების თავიდან ასაცილებლად;  წყლის მოხმარების ოპტიმიზაცია (წყლის დაზოგვა) ჩამდინარე წყლების რაოდენობის შესამცირებლად;  ნიადაგის დაბინძურებისგან დაცვის ღონისძიებების გატარება;  ღია გრუნტის უბნებზე ეროზიის კონტროლის საშუალებების გამოყენება;  ეროზიის/მოსილვის თავიდან ასაცილებლად მცენარეული საფარის მაქსიმალური შენარჩუნება;  ტერიტორიაზე ფხვიერი (მტვერწარმოქმნის უნარის მქონე) მასალის შემოტანის სწორი დაგეგმვა - ტერიტორიაზე დიდი GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping ნიადაგის დაბინძურება, დატკეპნა; P a g e | 204 რაოდენობის დაგროვების და მტვრის წარმოქმნის რისკის შესამცირებლად;  სამუშაო ტერიტორიების/უბნების რეგულარული დასუფთავება;  უბნებზე (მათ შორის ბანაკებში) ნაგვის სახურავიანი კონტეინერების დადგმა ნარჩენების გაფანტვის და გარემოს დაბინძურების თავიდან ასაცილებლად. ნარჩენების სეპარაცია.  მშენებელი კონტრაქტორის მიერ ხელშეკრულების გაფორმება ნარჩენების გატანა-უტილიზაციაზე უფლებამოსილ კომპანიასთან/კომპანიებთან ტერიტორიის ნარჩენების დროული გატანის და გარემოსადმი ზიანის თავიდან ასაცილებლად (საკითხი ასახული უნდა იყოს ნარჩენების მართვის გეგმაში);  კონტრაქტორის მიერ ნარჩენების მართვის გეგმის მომზადება და შეთანხმება გარემოს დაცვის უწყებასთან;  წყლის, ნარჩენების და მასალის მართვა მომზადებული და შეთანხმებული შესაბამისი გეგმების სრული დაცვით;  გზის საფარის დაგება მხოლოდ მშრალ ამინდში ჩამონადენი წყლის დაბინძურების თავის ასარიდებლად;  კონტროლი (მათ შორის დაღვრის/ნაწვეთის კვალის ვიზუალური დაფიქსირება) და ყველა დაბინძურების შემთხვევის დაფიქსირება, მიზეზის/წყაროს დადგენა და დროული რეაგირება (ავარიულ სიტუაციებზე რეაგირების გეგმის შესაბამისად). მონიტორინგის შედეგად გამოვლენილი პრობლემატური უბნების გამოვლენა და ამ უბნებზე განსაკუთრებული კონტროლის წარმოება;  ავარიული სიტუაციების შემთხვევაში- ავარიულ სიტუაციებზე რეაგირების გეგმის შესრულება;  შემარბილებელი ღონისძიებების შესრულების მონიტორინგის წარმოება;  პერსონალის ინსტრუქტაჟი/ტრეინინგი გარემოს დაცვის (კერძოდ წყლის დაცვის) მნიშვნელოვნების და დაბინძურების თავიდან აცილების საკითხებში.   ტენდერის საფუძველზე განსაზღვრული მშენებელი კომპანიის მიერ მისასვლელი გზების, მანქანა/დანადგარების სადგომების, GAMMA CONSULTING იხილეთ ცხრილი 81. კონტრაქტორი მშენებლობის ზედამხედველი კომპანია Khando-Pasanauri_Scoping ნაყოფიერი ნიადაგის დაკარგვა /დაზიანება, P a g e | 205 სამშენებლო ბანაკის ადგილმდებარეობის ტერიტორიის შერჩევა სკოპინგის და გზშ-ს ეტაპზე დაზუსტებული რეკომენდაციების გათვალისწინებით;  მცენარეული საფარის მაქსიმალური შენარჩუნება;  ნაყოფიერი ნიადაგის ფენის დაკარგვის პრევენციის მიზნით ნაყოფიერი ფენის მოხსნა (სადაც ეს შესაძლებელია) და განთავსდება დროებით ნაყარში ტერიტორიის რეკულტივაციისას ხელახლა გამოყენებამდე;  ნაყოფიერი ნიადაგის ხარისხის შენარჩუნებისთვის ნაყოფიერი ნიადაგის ქვენიადაგისგან განცალკევებით დასაწყობება, მათი შერევის თავიდან ასაცილებლად;  ნაყოფიერი ნიადაგი მოხსნა-დასაწყობებისას მოქმედი ნორმების და მიღებული საერთაშორისო საუკეთესო პრაქტიკის მოთხოვნების დაცვით.  ნაყოფიერი ნიადაგის მართვის გეგმის (ნიადაგის მოხსნის და დროებითო დასაწყობების ადგილის შესახებ ინფორმაციის ჩათვლით) მშენებელი კონტრაქტორის მიერ მომზადება და შეთანხმება გარემოს დაცვის სააგენტოსთან (გარემოს დაცვის და სოფლის მეურნეობის სამინისტროსთან);  გვირაბიდან გამოტანილი მასალის სანაყაროს პროექტის შემუშავება-შეთანხმება გარემოს დაცვის უწყებასთან;  მცენარეული საფარის აღსადგენი ქმედებების დაწყება (რეკულტივაციის გეგმის მოთხოვნების დაცვით) ზემოქმედების წყაროს შეწყვეტისთანავე (თუ სეზონი ამის საშუალებას იძლევა);  სამოძრაო გზების, სამუშაო უბნების, ბანაკის საზღვრების მკაცრი დაცვა სამუშაო ტერიტორიების გარეთ ნიადაგზე ზემოქმედების თავიდან ასაცილებლად;  მანქანების და სამშენებლო ტექნიკის გამართულობის რეგულარული კონტროლი, მათ შორის ჟონვის დაფიქსირება;  დაზიანებული ტექნიკის ტერიტორიაზე შესვლის აკრძალვა;  სპეციალიზებულ კომერციულ ობიექტებზე მანქანების ტექმომსახურების და საწვავით შევსებისთვის პრიორიტეტის მინიჭება. GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping P a g e | 206  თუ ეს შესაძლებელი არ არის უნდა მოეწყოს მყარსაფარიანი უბანი მეორადი შემოღობვით ტექმომსახურების დროს შემთხვევითი დაღვრის ლოკალიზაციის და შეკავებისთვის;  საწვავის დროებითი ავზის ტერიტორიაზე განთავსების საჭიროების შემთხვევაში- ავზი აღჭურვილი უნდა აიყოს ე.წ. მეორადი შემოღობვით - მოთავსდეს ბეტონის ძირის და კედლების მქონე სათავსში დაღვრის შემთხვევაში გარემოს დაბინძურების თავიდან ასაცილებლად. ავზს საშუალება უნება ჰქონდეს დაიტიოს საწვავის ავზის 110% ტოლი მოცულობის სითხე;  საწვავით გამართვის და ტექმომსახურების უბნებზე (ტერიტორიაზე მათი არსებობის აუცილებლობის შემთხვევაში) უზრუნველყოფილი უნდა იყოს ნაწვეთის შემკრებით და დაღვრის შემთხვევაში ლოკალიზაციის/გაწმენდის საშუალებებით;  მანქანების საწვავით გამართვისას ბენზინის/დიზელის საწვავის ხარისხზე ყურადღების გამახვილება;  საწვავის/ზეთის შემთხვევითი დაღვრის დაუყოვნებლივი ლოკალიზაცია და დაღვრის ‘გაწმენდა’ აბსორბენტის გამოყენებით;  ჩამონადენის მართვის/სადრენაჟე სისტემის მოწყობა გზის/მაგისტრალის და ხიდის მშენებლობისას ზედაპირული ჩამონადენის დაბინძურების რისკის შესამცირებლად;  ზედაპირული ჩამონადენით დაბინძურების თავიდან ასაცილებლად გზის საფარის მოწყობის სამუშაოების შესრულება მხოლოდ მშრალ ამინდში;  საჭიროების შემთხვევაში, ღია გრუნტის უბნებზე ეროზიის კონტროლის საშუალებების გამოყენება;  ეროზიის/მოსილვის თავიდან ასაცილებლად მცენარეული საფარის მაქსიმალური შენარჩუნება;  დაღვრაზე რეაგირების/ავარიულ სიტუაციებზე რეაგირების, რეკულტივაციის, ნარჩენების მართვის გემების შესრულება;  ტერიტორიის სისუფთავის შენარჩუნება და ნარჩენების მართვა ნარჩენების მართვის გეგმის შესაბამისად; GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping ინერტული მასალის მოპოვებისას (თუ კონტრაქტორი გადაწყვეტს საკუთარი კარიერის გამოყენებას და შესაბამის ლიცენზიას აიღებს) ზემოქმედება ზედაპირული წყლის და ნიადაგის ხარისხზე P a g e | 207  მშენებელი კონტრაქტორის მიერ ხელშეკრულების გაფორმება ნარჩენების გატანა-უტილიზაციაზე უფლებამოსილ კომპანიასთან/კომპანიებთან ტერიტორიის ნარჩენების დროული გატანის და გარემოს დაბინძურების თავიდან ასაცილებლად (საკითხი ასახული უნდა იყოს ნარჩენების მართვის გეგმაში);  კონტრაქტორის მიერ ნარჩენების მართვის გეგმის მომზადება და შეთანხმება გარემოს დაცვის უწყებასთან;  სამუშაოს წარმოებისას მონიტორინგის (ეროზიის, ნიადაგის ხარისხის - საჭიროების შემთხვევაში, და სხვ.) წარმოება;  კონტროლი (მათ შორის დაღვრის/ნაწვეთის კვალის ვიზუალური დაფიქსირება) და ყველა დაბინძურების შემთხვევის დაფიქსირება, მიზეზის/წყაროს დადგენა და დროული რეაგირება (ავარიულ სიტუაციებზე რეაგირების გეგმის შესაბამისად). მონიტორინგის შედეგად გამოვლენილი პრობლემატური უბნების გამოვლენა და ამ უბნებზე განსაკუთრებული კონტროლის წარმოება;  შემარბილებელი ღონისძიებების შესრულების მონიტორინგის წარმოება;  პერსონალის ინსტრუქტაჟი/ტრეინინგი გარემოს დაცვის (კერძოდ ნიადაგის ხარისხის და ეროზიის თავიდან აცილების) მნიშვნელოვნების და დაბინძურების თავიდან აცილების საკითხებში.   ლიცენზირებული კარიერებიდან მასალის შეძენისთვის უპირატესობის მინიჭება;  ნიადაგის და წყლის დაცვის ზემოთ ჩამოთვლილი შემარბილებელი ღონისძიებების შესრულება.  უშუალოდ მდინარიდან მასალის ამოღების აკრძალვა.  სამუშაოს წარმოება კარიერის დამუშავების გეგმის/ლიცენზიის პირობების შესაბამისად. GAMMA CONSULTING იხილეთ ცხრილი 81. კონტრაქტორი მშენებლობის ზედამხედველი კომპანია Khando-Pasanauri_Scoping P a g e | 208 მშენებლობის დასრულების ეტაპზე (ტერიტორიის დასუფთავება, დროებითი ინფრასტრუქტურის დაშლა, ნარჩენების ტერიტორიიდან გატანა) ზემოქმედება ნიადაგზე და წყალზე  ზემოთაღწერილი შემარბილებელი ღონისძიებების შესრულება;  სამუშაოების დასრულების შემდეგ პროექტის მიზეზით დარღვეული ტერიტორიების მდგომარეობის აღდგენა საწყისთან მიახლოებულ მდგომარეობამდე (რეკულტივაციის შეთანხმებული გეგმის შესაბამისად);  აღნიშნული ვრცელდება კარიერის ტერიტორიაზეც (საკუთარი კარიერის გამოყენების შემთხვევაში იხილეთ ცხრილი 81. კონტრაქტორი ბიომრავალფეროვნება სავარაუდო ზემოქმედება შემარბილებელი/გაუმჯობესების ზომები მონიტორინგის მოთხოვნები პასუხისმგებლობა შემუშავება/ კონტროლი განხორციელება  ტენდერის საფუძველზე განსაზღვრული მშენებელი კომპანიის მიერ მისასვლელი გზების, მანქანა/დანადგარების სადგომების, სამშენებლო ბანაკის ადგილმდებარეობის ტერიტორიის შერჩევა გზშ-ში მოცემული რეკომენდაციების გათვალისწინებით;  საპროექტო ბუფერის, მშენებლის მიერ შერჩეული მისასვლელი გზების, მანქანა/დანადგარების სადგომების, სამშენებლო ბანაკის და სხვა დროებითი უბნების საზღვრების მკაცრი დაცვა;  გადაადგილების დადგენილი მარშრუტიდან გადახვევის აკრძალვა;  მცენარეული საფარის მაქსიმალური შენარჩუნება. მცენარეული საფარისგან გასაწმენდი ტერიტორიის შესაძლებლობისდაგვარად ოპტიმალურ მინიმუმამდე შემცირება; ;  საპროექტო ზონის საზღვარზე მდებარე მცენარეების ფესვთა კრიტიკული ზონის შემოღობვა სამშენებლო სამუშაოების და ტექნიკის მოძრაობისას დაზიანებისგან დასაცავად. კრიტიკულ ფესვთა ზონაში მასალის დასაწყობების აკრძალვა;  სამუშაო უბნის უშუალო სიახლოვეს არსებული ხე-მცენარეების დროებითი შემოღობვა, შემთხვევითი დაზიანების შემთხვევაში - მცენარეული საფარის აღდგენა;  წითელი ნუსხის სახეობის ხეების მოჭრის საჭიროების შემთხვევაში კომპენსაცია საქართველოში მოქმედი კანონმდებლობის მოთხოვნების შესაბამისად; იხილეთ ცხრილი 81. კონტრაქტორი მცენარეულ საფარზე ზემოქმედება სამშენებლო სამუშაოების წარმოების დროს GAMMA CONSULTING მშენებლობის ზედამხედველი კომპანია მშენებლობის ზედამხედველი კომპანია Khando-Pasanauri_Scoping P a g e | 209  მოჭრილი ხეების/მერქნის დასაწყობება უსაფრთხო ადგილზე ხანძრის რისკის თავიდან ასაცილებლად  ყველა დარღვეული ტერიტორიის რეკულტივაცია სამუშაოების დასრულების შემდეგ;  ნარჩენების მართვა ტერიტორიის რეგულარული დასუფთავება, ნარჩენების მართვა ტიპის და კლასის შესაბამისად;  წყალზე, ნიადაგზე ზემოქმედების შემარბილებელი და ჰაერის ხარისხზე ზემოქმედების შემარბილებელი ღონისძიებების შესრულება;  სამუშაოების წარმოების დროს მონიტორინგის წარმოება.  ავარიული სიტუაციების შემთხვევაში- ავარიულ სიტუაციებზე რეაგირების გეგმის შესრულება;  შემარბილებელი ღონისძიებების შესრულების მონიტორინგის წარმოება;  პერსონალის ტრეინინგი გარემოსდაცვის საკითხებში. ზემოქმედება რესურსებზე ტყის ცხოველთა სამყაროზე (ხმელეთის) ზემოქმედება სამშენებლო სამუშაოების დროს ფიზიკური დაშავების რისკი, ხმაურის.. ტერიტორიაზე  დამატებითი ზემოქმედების თავიდან ასაცილებლად მკაცრად იქნება დაცული ზემოაღნიშნული შეფასებისას ტყის ზონასთან საპროექტო ბუფერის კვეთის საზღვრები.  მცენარეულ საფარზე ზემოქმედების შემცირებისთვის განსაზღვრული შემარბილებელი ღონისძიებების შესრულება ხელს შეუწყობს ტყის ზონაში, ამოსარიცხი მონაკვების საზღვრებს გარეთ არსებულ მცენარეებზე ირიბი ხემოქმედების ხარისხს.  მოძრილი ხე მცენარეების კომპენსაცია საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი წესით.  მცენარეული საფარზე, წყალზე, ნიადაგზე ზემოქმედების და ხმაურის შემარბილებელი ღონისძიებების გატარება;  მოჭრილი ტოტების და მცენარეების ტერიტორიიდან დროული გატანა შეთანხმებულ ტერიტორიაზე ცხოველებისთვის გადაადგილების გართულების, მავნებლების გამრავლების თავიდან ასაცილებლად; GAMMA CONSULTING იხილეთ ცხრილი 81. (მცენარეული საფარი) კონტრაქტორი მშენებლობის ზედამხედველი კომპანია იხილეთ ცხრილი 81. კონტრაქტორი მშენებლობის ზედამხედველი კომპანია Khando-Pasanauri_Scoping ადამიანების და ტექნიკის არსებობის და სხვა ფაქტორების გამო შეშფოთება P a g e | 210  მანქანის სიგნალის აკრძალვა (გარდა უსაფრთხოებისთვის აუცილებელი შემთხვევებისა) ცხოველთა შეშფოთების თავიდან აცილების უზრუნველსაყოფად;  გზაზე მოძრაობისას დაწესებული ოპტიმალური სიჩქარის დაცვა.  სამუშაოს დაწყებამდე ტერიტორიის დამატებითი დათვალიერება ღამურების სამყოფელების, ფრინველების ბუდეების, ფუღუროების და/ან სოროების დაფიქსირება;  სამუშაო ტერიტორიის მიმდებარე სენსიტიური უბნების, მცენარეების შემოღობვა სამშენებლო სამუშაოების დროს შემთხვევითი დაზიანების თავიდან ასაცილებლად;  კონკრეტული სამუშაოს დაგეგმვის და წარმოებისას ცხოველთა სამყაროსთვის სენსიტიური პერიოდების გათვალისწინება  ღამურებისთვის სენსიტიურად მიიჩნევა გამოზამთრების და ახლადდაბადებული ღამურების სამყოფელის დატოვებამდე პერიოდი. ხეების მოჭრის და ძველი შენობების დემონტაჟი მაისიდან-ოქტომბრამდე პერიოდში;  ციყვისთვის - დეკემბერი-იანვარი, აგვისტო-სექტემბერი გამრავლების პერიოდი;  ფრინველების შემთხვევაში - მიგრაციის და ბუდობის პერიოდი (თებერვლის ბოლოდან-ივნისის დასაწყისამდე);  წავებისთვის - წავი მძუნაობს უფრო თებერვალ-აპრილში. პატარები სხვადასხვა დროს - აპრილ-მაისში, ივნის-აგვისტოში და ხშირად დეკემბერ-თებერვალშიც იბადებიან;  რეპტილიების/ამფიბიებისთვის - ჰიბერნაციის პერიოდი (ოქტომბერი - აპრილი/მაისი).  აღნიშნულ პერიოდებში ისეთი სამუშაოების წარმოება, რომლებსაც შეეძლებათ ცხოველის დაზიანება, დაფრთხობა ან დაღუპვა დაუშვებელია;  სამუშაოების წარმოების დროს ქვეწარმავლების და/ან ამფიბიების სახეობის ინდივიდის დაფიქსირების შემთხვევაში ანალოგიურ უსაფრთხო ჰაბიტატში გადაყვანა.  ხეების მოჭრა მხოლოდ ბუდობის სეზონის დამთავრების შემდეგ. მოსამზადებელ ეტაპზე და მშენებლობის დროს ზემოქმედების დერეფანში ‘გამოუყენებელი’ ბუდეების GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping P a g e | 211 აღმოჩენის შემთხვევაში მათი ფრთხილად გადატანა სათანადო ჰაბიტატში (მეთოდი შესაძლებელია გამოყენებულ იქნას მხოლოდ მაშინ თუ ბუდე ცარიელია და/ან მასში კვერცხი ან ბარტყი არ არის. მიზანი - გადატანილი ბუდე შესაძლებელია სხვა ფრინველებმა გამოიყენონ);  მდინარის ნაპირების მცენარეული საფარის მაქსიმალურად შენარჩუნება წყლისპირა ჰაბიტატის შესანარჩუნებლად;  სორიების დაფიქსირების შემთხვევაში მიწის სამუშაოების დაწყებამდე იმაში დარწმუნება, რომ სორო ცარიელია;  წყლისა და წყალზე დამოკიდებულ სახეობებზე შესაძლო ზემოქმედების კონტროლის მიზნით, ზემოქმედების თავიდან აცილებასა და, საჭიროების შემთხვევაში, საკომპენსაციო ღონისძიებების განსასაზღვრად მოკლევადიანი (მშენებლობის პერიოდით შემოსაზღვრული) მონიტორინგის წარმოება;  თხრილების/ორმოების და უნების სადაც შესაძლებელია ცხოველის დაშავება შემოღობვა ცხოველების ჩავარდნის/დაზიანებისგან დასაცავად. დიდი ზომის ცხოველებისთვის (მსხვილფეხა საქონელი) გამოყენებული იქნება მკვეთრი ფერის ლენტი, მცირე ზომის ცხოველებისთვის მეტალის, პლასტიკის ან სხვა მასალის ფარები/ღობე;  სამუშაო ცვლის დასრულების შემდეგ თხრილში ფიცრის ნატეხის ან ტოტების, დატოვება შემთხვევით ჩავარდნილი მცირე ზომის ცხოველისთვის ამოსვლის საშუალების მისაცემად.  გრუნტის უკუჩაყრამდე თხრილების დათვალიერება;  ტერიტორიის რეგულარული დასუფთავება და ნარჩენების სწორი მართვა;  სამუშაოების დასრულების შემდეგ პროექტის მიზეზით დარღვეული ტერიტორიების მდგომარეობის აღდგენა საწყისთან მიახლოებულ მდგომარეობამდე (რეკულტივაციის გეგმის შესაბამისად);  ინვაზიური სახეობების დაფიქსირება და მოცილება (ქიმიური ნივთიერებების გამოყენების გარეშე).  ავარიული სიტუაციების შემთხვევაში- ავარიულ სიტუაციებზე რეაგირების გეგმის შესრულება; GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping წყლის ბიომრავალფეროვნებაზე ზემოქმედება P a g e | 212  შემარბილებელი ღონისძიებების შესრულების მონიტორინგის წარმოება;  პერსონალის ინსტრუქტაჟი/ტრეინინგი მშენებლობის საუკეთესო პრაქტიკის და გარემოს დაცვის საკითხებში, ინფორმირება დაცული სახეობების და მათი დაცვის აუცილებლობის შესახებ.   იქთიოფაუნაზე ზემოქმედების შესამცირებლად წყლის დაბინძურებისგან დაცვის ღონისძიებების გატარება;  მდინარის ნაპირების მცენარეული საფარის მაქსიმალურად შენარჩუნება ნიადაგის დალამვის თავიდან ასარიდებლად;  ბიომრავალფეროვნებისთვის სენსიტიურ პერიოდებში მშენებლობისთვის თავის არიდება - მდინარის კალაპოტში განსახორციელებელი სამუშაოების აკრძალვა თევზის ტოფობის პერიოდში;  კალაპოტში ან მის მახლობლად შესასრულებელი სამუშაოების დადგენილი გრაფიკის მიხედვით წარმოება;  ნიადაგის დაცვის და ეროზიის მართვის ღონისძიებების. მათ შორის. მდინარისპირა უბნების ეროზიის და წყლის ობიექტის მოსილვის გარემოზე უარყოფითი ზემოქმედებაზე რეაგირების ღონისძიებების გატარება;  წყლის დაბინძურებისგან დაცვის ღონისძიებების (იხილეთ ზემოთ) შესრულება;  წყლის ფაუნის მდგომარეობის მონიტორინგი (საჭიროებისამებრ);  ავარიული შემთხვევების დროს - ავარიულ სიტუაციებზე რეაგირების გეგმის მოთხოვნების დაცვა;  კონსტრუქციების მდინარეში ჩაყრის თავიდან აცილება. [კონსტრუქციების „ჩაშვება“ წყალში უნდა მოხდეს ამწის საშუალებით ან ალტერნატივის სახით - მოეწყოს პლატფორმა. რომელზეც მოხდება კონსტრუქციის დაშვება.];  ღია გრუნტის ტერიტორიიდან და სხვა ჩამონადენი წყლის ზედაპირული წყლის ობიექტში ჩაშვება (აუცილებლობის შემთხვევაში) მხოლოდ დამუშავების შემდეგ.  ბრაკონიერობის აკრძალვა; GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping შემარბილებელი ღონისძიებები - წავი P a g e | 213  ტერიტორიის რეგულარული დასუფთავება და ნარჩენების დროული გატანა. ნარჩენების მართვის გეგმის დაცვა;  ავარიულ სიტუაციებზე რეაგირების გეგმაში განსაზღვრული ვალდებულებების შესრულება;  შემარბილებელი ღონისძიებების შესრულების მონიტორინგის წარმოება;  პერსონალის ინსტრუქტაჟი/ტრეინინგი მშენებლობის საუკეთესო პრაქტიკის და გარემოს დაცვის საკითხებში, ინფორმირება დაცული სახეობების და მათი დაცვის აუცილებლობის შესახებ.   მდინარის კალაპოტებში ან მდინარის ნაპირებთან (10 მ რადიუსში) სამშენებლო სამუშაოების დაწყებამდე სამუშაო უბნის დათვალიერება წავის/თავშესაფრის გამოსავლენად;  სოროს აღმოჩენის შემთხვევაში, ტერიტორიების მარკირება;  სამუშაოების წარმართვა ისე, რომ შესაძლებლობისდაგვარად შენარჩუნდეს წავის ჰაბიტატი (წყლის ობიექტებში და ნაპირზე);  სოროს დაზიანების/მოშლის გარდაუვალ შემთხვევაში სანაცვლო სამყოფელის შექმნა;  სამუშაოების წარმოება დღის საათებში, რათა არ მოხდეს წავის აქტივობის პიკურ პერიოდთან (განთიადი/შებინდება) თანხვედრა;  განათების მნიშვნელოვანი ცვლილების თავიდან არიდება. ამისათვის ნაპირზე არსებული მცენარეულის საფარის შენარჩუნება. აუცილებლობის შემთხვევაში, ნაპირის ზედა ნაწილის გასწვრივ მცენარეული ბარიერის მოწყობა, რათა შეიქმნას ერთგვარი დამცავი ეკრანი განათების ზემოქმედების შესამცირებლად.  სენსიტიურ მონაკვეთებზე ბარიერების განთავსება საგზაო შემთხვევით გამოწვეული მსხვერპლის ასარიდებლად ;  სამუშაოების დაწყებამდე პერსონალს ინსტრუქტაჟი.  ცოცხალი წავის დაფიქსირების შემთხვევაში, სამუშაოების შეწყვეტა და ეკოლოგის ინფორმირება შემდგომი ქმედებების განსასაზღვრად. GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping შემარბილებელი ღონისძიებები - ციყვი P a g e | 214  ხმაურით, ჰაერის ხარისხის გაუარესებით და წყლის დაბინძურებით გამოწვეულ ზემოქმედებასთან დაკავშირებული შემარბილებელი ღონისძიების გატარება (მოცემულია ანგარიშის შესაბამის თავებში.)   მოსაჭრელი ხეების დათვალიერება (კვლევა უნდა ჩატარდეს უშუალოდ სამუშაოების დაწყებამდე, რათა აღმოჩენილ იქნას აქტიური ფუღუროების ლოკაციები).  სამუშაოების დაწყებამდე ფუღუროების შემოწმება იმაშ დასარწმუნებლად, რომ ფუღურო არ გამოიყენებაი.  სამუშაოები უნდა წარიმართოს იმ პერიოდში, როდესაც ნაკლებად აქტიური ახალგაზრდა ინვივიდების აღმოჩენის ალბათობა დაბალია. გათვალისწინებული უნდა იყოს ის ფაქტი, რომ შეშფოთების ხარისხი ყველაზე მაღალი იქნება იმ ფუღუროებზე, სადაც ახალგაზრდა ციყვები იმყოფებიან. თუ ციყვის ფუღუროიანი ხის ირგვლივ ტერიტორია მცენარეულობისგან გასუფთავებულია, სავარაუდოდ ასეთი ფუღურო აღარ არის ხელსაყრელი. ზრდასრულ ციყვებს შეუძლიათ მაშინათვე დატოვონ ფუღურო, ხოლო ახალგაზრდა ციყვებმა შესაძლოა ასაკის გამო ვერ შეძლონ ამის გაკეთება. თუ დედა ციყვი თვითონ შეეცდება პატარა ციყვების გადაყვანას, ეს საკმაოდ სტრესული და სახიფათო პროცესი იქნება.  მცენარეულობის მაქსიმალურად შენარჩუნება - გასხვისების ზოლისა და სამუშაო უბნების საზღვრების დაცვა; გასხვისების ზოლის მოსაზღვრე სენსიტიური მონაკვეთების შემოღობვა, ზემოქმედების რისკის შესამცირებლად და სამანქანო მოძრაობისა და სამშენებლო სამუშაოებისათვის საჭირო მიწების ათვისების შემცირება;  ემისიების/მტვრის თავიდან ასაცილებლად განსაზღვრული შემარბილებელი ღონისძიებების შესრულება და ნარჩენების მართვა საუკეთესო პრაქტიკასთან შესაბამისად.  როგორც ზემოთ აღინიშნა, პროექტის ზეგავლენის არეალში ციყვი არ იქნა აღმოჩენილი. იმის გათვალისწინებით, რომ ტყასთან პროექტის კვეთა დიდი არ არის (ტყიან ზონაშ გზა ძირითადად გვირაბით გადის), დაგეგმილია ხიდების GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping შემარბილებელი ღონისძიებები - ღამურები ინერტული მასალის მოპოვებისას (თუ კონტრაქტორი გადაწყვეტს საკუთარი კარიერის გამოყენებას და შესაბამის ლიცენზიას აიღებს) ზემოქმედება ბიომრავალფეროვნებაზე მშენებლობის დასრულების ეტაპზე (ტერიტორიის დასუფთავება, დროებითი ინფრასტრუქტურის დაშლა, ნარჩენების ტერიტორიიდან გატანა) ზემოქმედება ბიომრავალფეროვნებაზე P a g e | 215 მშენებლობა, გზის ნაწილი არსებული გზის მონაკვეთებს ემთხვევა, ახალი ინფრასტრუქტურა არ გამოიწვევს სახეობის ჰაბიტატის ფრაგმენტაციას და/ან მნიშვნელოვან ზემოქმედებას სახეობაზე/პოპულაციაზე.  სამუშაოს დაწყებამდე ტერიტორიის დათვალიერება საპროექტო დერეფანში ღამურების სამყოფელების დასადგენად.  ვინაიდან სამყოფელების უმეტესობა მხოლოდ სეზონური ხასიათისაა, ზემოქმედების თავიდან აცილების სამუშაოების დაგეგმვა ნაკლებად სენსიტიური პერიოდში. ისეთ ტერიტორიებზე, სადაც აღმოჩენილია გამოსაზამთრებელი თავშესაფრები, სამუშაოების განხორციელების ოპტიმალური პერიოდია მაისი-ოქტომბერი.  სამყოფელის დაკარგვის კომპენსაცია (მაგ.ხელოვნური სამყოფელების შექმნა) სპეციალისტის მიერ განსაზღვრული აუცილებლობის შემთხვევაში.  ჰაბიტატის გაუმჯობესება - რაც გულისხმობს მცენარეული საფარის აღდგენას/არსებულის ხარისხის გაუმჯობესებას.   ლიცენზირებული კარიერებიდან მასალის შეძენისთვის უპირატესობის მინიჭება;  ნიადაგის და წყლის დაცვის ზემოთ ჩამოთვლილი შემარბილებელი ღონისძიებების შესრულება.  უშუალოდ მდინარიდან მასალის ამოღების აკრძალვა.  სამუშაოს წარმოება კარიერის დამუშავების გეგმის/ლიცენზიის პირობების შესაბამისად.  ზემოთაღწერილი შემარბილებელი ღონისძიებების შესრულება;  სამუშაოების დასრულების შემდეგ პროექტის მიზეზით დარღვეული ტერიტორიების მდგომარეობის აღდგენა საწყისთან მიახლოებულ მდგომარეობამდე (რეკულტივაციის შეთანხმებული გეგმის შესაბამისად);  აღნიშნული ვრცელდება კარიერის ტერიტორიაზეც (საკუთარი კარიერის გამოყენების შემთხვევაში. GAMMA CONSULTING იხილეთ ცხრილი 81. კონტრაქტორი მშენებლობის ზედამხედველი კომპანია იხილეთ ცხრილი 81. კონტრაქტორი მშენებლობის ზედამხედველი კომპანია Khando-Pasanauri_Scoping P a g e | 216 ლანდშაფტურ-ვიზუალური ცვლილება სავარაუდო ზემოქმედება შემარბილებელი/გაუმჯობესების ზომები ლანდშაფტის ესთეტიკური ღირებულების სავარაუდო გაუარესება ინერტული მასალის მოპოვებისას (თუ კონტრაქტორი გადაწყვეტს საკუთარი კარიერის გამოყენებას და შესაბამის ლიცენზიას აიღებს) ლანდშაფტურ-ვიზუალური ზემოქმედება  მცენარეული საფარის მაქსიმალური შენარჩუნება.  სამუშაოების წარმოება გასხვისების ზოლის (ბუფერის) საზღვრებში.  ტერიტორიების (მათ შორის მშენებლის მიერ განსაზღვრული მისასვლელი გზების) საზღვრების მკაცრი დაცვა.  ტერიტორიის რეგულარული დასუფთავება.  ნარჩენების გატანის და მასალის ტერიტორიაზე შემოტანის სწორი ორგანიზება დიდი რაოდენობის ნარჩენების/მასალის დაგროვების თავიდან ასაცილებლად.  მშენებლობის დასრულების შემდეგ დროებითი სარგებლობის ტერიტორიიდან მანქანა-დანადგარების, მასალის და ნარჩენების გატანა, კონსტრუქციების დემონტაჟი, ტერიტორიის რეკულტივაცია მშენებელი კონტრაქტორის მიერ შემუშავებული და გარემოს დაცვის და სოფლის მეურნეობის სამინისტროსთან შეთანხმებული გეგმის შესაბამისად.  ავარიული სიტუაციების შემთხვევაში- ავარიულ სიტუაციებზე რეაგირების გეგმის შესრულება;  შემარბილებელი ღონისძიებების შესრულების მონიტორინგის წარმოება;  პერსონალის ინსტრუქტაჟი გარემოს დაცვის საკითხებში და სამუშაოების წარმოების საუკეთესო პრაქტიკის მოთხოვნებთან დაკავშირებულ საკითხებზე.  ლიცენზირებული კარიერებიდან მასალის შეძენისთვის უპირატესობის მინიჭება;  ზემოთ ჩამოთვლილი შემარბილებელი ღონისძიებების შესრულება.  სამუშაოს წარმოება კარიერის დამუშავების გეგმის/ლიცენზიის პირობების შესაბამისად. GAMMA CONSULTING მონიტორინგის მოთხოვნები პასუხისმგებლობა შემუშავება/ კონტროლი განხორციელება იხილეთ ცხრილი 81. კონტრაქტორი მშენებლობის ზედამხედველი კომპანია იხილეთ ცხრილი 81. კონტრაქტორი მშენებლობის ზედამხედველი კომპანია Khando-Pasanauri_Scoping P a g e | 217 მშენებლობის დასრულების ეტაპზე (ტერიტორიის დასუფთავება, დროებითი ინფრასტრუქტურის დაშლა, ნარჩენების ტერიტორიიდან გატანა) ლანდშაფტურვიზუალური ზემოქმედება  ზემოთაღწერილი შემარბილებელი ღონისძიებების შესრულება;  სამუშაოების დასრულების შემდეგ პროექტის მიზეზით დარღვეული ტერიტორიების მდგომარეობის აღდგენა საწყისთან მიახლოებულ მდგომარეობამდე (რეკულტივაციის შეთანხმებული გეგმის შესაბამისად);  აღნიშნული ვრცელდება კარიერის ტერიტორიაზეც (საკუთარი კარიერის გამოყენების შემთხვევაში. იხილეთ ცხრილი 81. კონტრაქტორი მოსახლეობა სავარაუდო ზემოქმედება შემარბილებელი/გაუმჯობესების ზომები მონიტორინგის მოთხოვნები პასუხისმგებლობა შემუშავება/ კონტროლი განხორციელება  სამუშაო უბნების. დროებით გამოსაყენებელი ტერიტორიების და სამოძრაო გზების საზღვრების მკაცრი დაცვა;  ნარჩენების მართვის გეგმის შესრულება;  ავარიული სიტუაციების შემთხვევაში - ავარიულ სიტუაციებზე რეაგირების გეგმით გათვალისწინებული ღონისძიებების გატარება;  მოსახლეობასთან კომუნიკაცია და საჩივრების პროცედურის ეფექტური შესრულება;  ავარიული სიტუაციების შემთხვევაში- ავარიულ სიტუაციებზე რეაგირების გეგმის შესრულება;  შემარბილებელი ღონისძიებების შესრულების მონიტორინგი;  პროექტის მიზეზებით დაზიანებული ყველა უბანის. ინფრასტრუქტურის აღდგენა.   ატმოსფერული ჰაერის დაბინძურების თავიდან აცილების/შემცირებისთვის განსაზღვრული შემარბილებელი ღონისძიებების გატარება;  ხმაურის თავიდან აცილების/შემცირებისთვის განსაზღვრული შემარბილებელი ღონისძიებების გატარება;  ვიბრაციის შემცირებისთვის განსაზღვრული შემარბილებელი ღონისძიებების გატარება;  მცენარეულ საფარზე ზემოქმედების თავიდან აცილების და შემცირებისთვის განსაზღვრული შემარბილებელი იხილეთ ცხრილი 81. კონტრაქტორი მშენებლობის ზედამხედველი კომპანია იხილეთ ცხრილი 81. კონტრაქტორი მშენებლობის ზედამხედველი კომპანია მოსახლეობის შემთხვევითი სამშენებლო დროს. საკუთრების დაზიანება სამუშაოების ხმაურის ემისიების და ვიბრაციით გამოწვეული დისკომფორტი GAMMA CONSULTING მშენებლობის ზედამხედველი კომპანია Khando-Pasanauri_Scoping P a g e | 218 ღონისძიებების გატარება. მათ შორის მცენარეული საფარის მაქსიმალური შენარჩუნების მოთხოვნის შესრულება;  საჭიროების შემთხვევაში, იმ უბნებზე, სადაც მნიშვნელოვანი ვიბრაციის წარმომქმნელი სამუშაოების წარმოებაა დაგეგმილი სამუშაოს დაწყებამდე შენობების/კონსტრუქციების დათვალიერება და მდგომარეობის დაფიქსირება მოსახლეობისგან საჩივრების შემოსვლის შემთხვევაში მათი დასაბუთებულობის დასადგენად. მშენებელი კონტრაქტორი ვალდებული იქნება დაათვალიეროს და დააფიქსიროს საკუთრების/სახლების მდგომარეობა. შესასწავლი შენობების ჩამონათვალი (კვლევის რადიუსი) განისაზღვრება მშენებლის მიერ პოტენციური ზემოქმედების მქონე წყაროების ადგილმდებარეობის და სამუშაოს წარმოების მეთოდის გათვალისწინებით. საკითხი შეთანხმდება საავტომობილო გზების დეპარტამენტთან. შეფასება ჩატარდება საკუთრების მფლობელის და ადგილობრივი ადმინისტრაციის წარმომადგენლის თანდასწრებით. მოხდება მდგომარეობის ტექსტობრივი, ფოტო და, საჭიროების შემთხვევაში, ვიდეო ფიქსაცია. ვიბრაციის მომართ სენსიტიური ზონა ვიბრაციის მონიტორინგის საფუძველზე დაზუსტდება;  მოსახლეობის ინფორმირება სამუშაოს გრაფიკის (დაწყების, დასრულების, ხანგრძლივობის) შესახებ;  სამუშაოს წარმოება მხოლოდ დღის საათებში, ღამით მოსახლეობისთვის დისკომფორტის თავიდან ასაცილებლად. სამუშაო საათების შეზღუდვა (09:00-დან 21:00 სთ) დასახლებული პუნქტების მახლობლად სამუშაოთა წარმოებისას.  სამუშაო გრაფიკის შეცვლის აუცილებლობის შემთხვევაში მოსახლეობის გაფრთხილება. ინფორმირება ‘არასტანდარტულ დროს’ ჩასატარებელი სამუშაოების გრაფიკის (დაწყების, დასრულების, ხანგრძლივობის) შესახებ.  ხმაურის და ვიბრაციის სამუშაოების დაგეგმვისას საკულტო დანიშნულების ობიექტების მახლობლად საეკლესიო დღესასწაულების და რიტუალების დროის გათვალისწინება. GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping დასაქმება, ადგილობრივი მოსახლეობის/ბიზნესის ხელშეწყობა ზემოქმედება ინფრასტრუქტურაზე, სატრანსპორტო ნაკადზე და კომუნალურ მომსახურებაზე/სერვისებზე P a g e | 219  სამუშაოს დაგეგმვისას დასვენების დღეების და დღესასწაულების გათვალისწინება.  მოსახლეობისთვის გასაჩივრების მექანიზმის გაცნობა და ამ მექანიზმის შესრულება.  ავარიული სიტუაციების შემთხვევაში- ავარიულ სიტუაციებზე რეაგირების გეგმის შესრულება;  შემარბილებელი ღონისძიებების შესრულების მონიტორინგის წარმოება.  პერსონალის ინსტრუქტაჟი ხმაურის, ემისიების, ვიბრაციის კონტროლის/შემცირების ღონისძიებების აუცილებლობის შესახებ.  დასაქმების შესაძლებლობის შესახე მოსახლეობის ინფორმირება, მოთხოვნების და დასაქმების პირობების შესახებ ინფორმაციის მოსახლეობისთვის ხელმისაწვდომობის უზრუნველყოფა;  დასაქმებისას ერთნაირი კვალიფიკაციის შემთხვევაში ადგილობრივი მოსახლეობისთვის პრიორიტეტის მინიჭება;  დასაქმების პროცედურის გამჭვირვალედ წარმართვა;  გასაჩივრების მექანიზმის მოსახლეობისთვის გაცნობა და პროცედურის ეფექტურად წარმართვა;  დასაქმებისას ეროვნების, სქესის, აღმსარებლობის, სხვა ფაქტორების მიხედვით დისკრიმინაციის დაუშვებლობა;  შესაძლებლობისდაგვარად, დამხმარე სერვისების/მომსახურების ადგილობრივად შეძენა;  საცხოვრებელი ბანაკის მოწყობის ნაცვლად საცხოვრებლის დაქირავების შესაძლო ალტერნატივად განხილვა (რაც შეამცირებს ბანაკის მოწყობით გამოწვეულ ზემოქმედებას გარემოზე და ამასთანავე, დროებითი სარგებლის მომტანი იქნება გამქირავებლისთვის).  ტრანსპორტის მოძრაობის გეგმის განხორციელება  ინფრასტრუქტურის გადატაბის/მოწესრიგენის სამუშაოების ინფრასტრუქტურის მფლობელთან შეთანხმებული მეთოდით და, საჭიროების შემთხვევაში განხორციელებით;  გზის ან სხვა ინფრასტრუქტურის დაიანების შემთხვევაში დაზიანების შეკეთების უზრუნველყოფა. GAMMA CONSULTING იხილეთ ცხრილი 81. კონტრაქტორი მშენებლობის ზედამხედველი კომპანია იხილეთ ცხრილი 81. კონტრაქტორი მშენებლობის ზედამხედველი კომპანია Khando-Pasanauri_Scoping ტურიზმი, რეკრეაცია ინერტული მასალის მოპოვებისას (თუ კონტრაქტორი გადაწყვეტს საკუთარი კარიერის გამოყენებას და შესაბამის ლიცენზიას აიღებს) გავლენა მოსახლეობაზე მშენებლობის დასრულების ეტაპზე (ტერიტორიის დასუფთავება, დროებითი ინფრასტრუქტურის დაშლა, ნარჩენების ტერიტორიიდან გატანა) ზემოქმედება მოსახლეობაზე P a g e | 220  სამუშაოს დასრულების ეტაპზე, დემობილიზაციამდე., პროექტის მიზეზით ადგილობრივი გზის საფარის პროექტის გამო დაზიანებული საფარის აღდგენა - გაუმჯობესება.  ატმოსფერულ ჰაერზე ზემოქმედების, ხმაურის, ვიბრაციის შემცირების, მცენარეულ საფარზე ზემოქმედების, ვიზუალური ეფექტის შერბილების და ნარჩენების მართვასთან დაკავშირებული ქმედებების შესრულება  თავისუფალი უსაფრთხო გადაადგილების უზრუნველყოფის ნორმების დაცვა.  მასალის შეძენა ლიცენზირებული კარიერებიდან;  საკუთარი კარიერის გამოყენების შესახებ გადაწყვეტილების მიღების შემთხვევაში ლიცენზიის მოპოვება;  სამუშაოს წარმოება კარიერის დამუშავების გეგმის/ლიცენზიის პირობების შესაბამისად.  ზემოთაღწერილი შემარბილებელი ღონისძიებების შესრულება;  სამუშაოების დასრულების შემდეგ პროექტის მიზეზით დარღვეული ტერიტორიების მდგომარეობის აღდგენა საწყისთან მიახლოებულ მდგომარეობამდე (რეკულტივაციის შეთანხმებული გეგმის შესაბამისად);  აღნიშნული ვრცელდება კარიერის ტერიტორიაზეც (საკუთარი კარიერის გამოყენების შემთხვევაში. კულტურული მემკვიდრეობა და არქეოლოგია სავარაუდო ზემოქმედება შემარბილებელი/გაუმჯობესების ზომები ზემოქმედება საკულტო, კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლებზე/ობიექტებზე  ბანაკების (არსებობის შემთხვევაში), მისასვლელი გზების და სამუშაო უბნების ტერიტორიის შერჩევისას კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლების არსებობის გათვალისწინება. ტერიტორიის გამოყენებამდე - მშენებელი კონტრაქტორის მიერ ტერიტორიის შეფასება კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლებზე/ობიექტებზე შესაძლო ზემოქმედების რისკის გათვალისწინებით; GAMMA CONSULTING იხილეთ ცხრილი 81. კონტრაქტორი მშენებლობის ზედამხედველი კომპანია იხილეთ ცხრილი 81. კონტრაქტორი მშენებლობის ზედამხედველი კომპანია იხილეთ ცხრილი 81. კონტრაქტორი მშენებლობის ზედამხედველი კომპანია მონიტორინგის მოთხოვნები პასუხისმგებლობა შემუშავება/ კონტროლი განხორციელება იხილეთ ცხრილი 81. კონტრაქტორი მშენებლობის ზედამხედველი კომპანია Khando-Pasanauri_Scoping ინერტული მასალის მოპოვებისას (თუ კონტრაქტორი გადაწყვეტს საკუთარი კარიერის გამოყენებას და შესაბამის ლიცენზიას აიღებს) გავლენა კულტურული მემკვიდრეობის რესურსებზე მშენებლობის დასრულების ეტაპზე (ტერიტორიის დასუფთავება, დროებითი ინფრასტრუქტურის დაშლა, ნარჩენების ტერიტორიიდან გატანა) კულტურულ მემკვიდრეობაზე P a g e | 221  შემთხვევითი არქეოლოგიური აღმოჩენის შემთხვევაში შესაბამისი პროცედურის დაცვა  კულტურული მემკვიდრეობის შესახებ პერსონალის ინსტრუქტაჟი (პერსონალისთვის მიწოდებული საკითხები უნდა მოიცავდეს ინფორმაციას მემკვიდრეობის ობიექტის, მასი მნიშვნელოვნების, მოსალოდნელი რისკების, შემარბილებელი ღონისძიებების და მათი დასაბუთების შესახებ, ასევე შემთხვევითი აღმოჩენის პროცედურების, აღმოჩენის საკუთრების საკითხის და ა.შ. შესახებ).  შემარბილებელი ღონისძიებების შესრულების მონიტორინგის წარმოება.  მასალის შეძენა ლიცენზირებული კარიერებიდან;  საკუთარი კარიერის გამოყენების შესახებ გადაწყვეტილების მიღების შემთხვევაში ლიცენზიის მოპოვება;  სამუშაოს წარმოება კარიერის დამუშავების გეგმის/ლიცენზიის პირობების შესაბამისად.  ზემოთაღწერილი შემარბილებელი ღონისძიებების შესრულება;  სამუშაოების დასრულების შემდეგ პროექტის მიზეზით დარღვეული ტერიტორიების მდგომარეობის აღდგენა საწყისთან მიახლოებულ მდგომარეობამდე (რეკულტივაციის შეთანხმებული გეგმის შესაბამისად);  აღნიშნული ვრცელდება კარიერის ტერიტორიაზეც (საკუთარი კარიერის გამოყენების შემთხვევაში. მოსახლეობის ჯანდაცვა და უსაფრთხოება, შრომის უსაფრთხოება სავარაუდო ზემოქმედება შემარბილებელი/გაუმჯობესების ზომები სამუშაოების წარმოებისას წარმოქმნილი ხმაურის, ემისიების, უსაფრთხოების რისკები.  ჰაერის ხარისხის, ხმაურის, ვიბრაციის, მცენარეულ საფარზე, ნიადაგზე, წყალზე ზემოქმედების შემარბილებელი ღონისძიებების და ნარჩენების მართვასთან დაკავშირებული ღონისძიებების გატარება (იხილეთ შესაბამისი ქვეთავები);  შეთანხმებული ტრანსპორტის მართვის გეგმის შესრულება; GAMMA CONSULTING იხილეთ ცხრილი 81. კონტრაქტორი მშენებლობის ზედამხედველი კომპანია იხილეთ ცხრილი 81. კონტრაქტორი მშენებლობის ზედამხედველი კომპანია მონიტორინგის მოთხოვნები პასუხისმგებლობა შემუშავება/ კონტროლი განხორციელება იხილეთ ცხრილი 81. კონტრაქტორი მშენებლობის ზედამხედველი კომპანია Khando-Pasanauri_Scoping უსაფრთხოების რისკები გზით სარგებლობისას ზემოქმედება პერსონალის ჯანმრთელობასა და უსაფრთხოებაზე P a g e | 222  გამაფრთხილებელი ნიშნების დაყენება;  საფრთხის შემცველი უბნების შემოღობვა;  სამუშაო უბნებზე შესვლის აკრძალვა/კონტროლი;  ავარიული სიტუაციების შემთხვევაში- ავარიულ სიტუაციებზე რეაგირების გეგმის შესრულება;  მოსახლეობის ინფორმირება სამუშაოების დაწყების და დასრულების შესახებ და სხვ.;  სამშენებლო სამუშაოების დროს სარიტუალო/რელიგიური დანიშნულების, კულტურული მემკვიდრეობის ობიექტებთან თავისუფალი უსაფრთხო წვდომის შენარჩუნება;  მოსახლეობისთვის გასაჩივრების მექანიზმის გაცნობა და პროცედურის დაცვა;  შემარბილებელი ღონისძიებების შესრულების მონიტორინგის წარმოება;  პერსონალის ინსტრუქტაჟი/ტრეინინგი გარემოს დაცვის, და უსაფრთხოების საკითხებში.  გამაფრთხილებელი ნიშნების არსებობის უზრუნველყოფა. დაზიანებული ნიშნების განახლება;  საქონლის და სხვა ცხოველების გზაზე მოხვედრის თავიდან ასაცილებლად ბარიერების მდგომარეობის კონტროლი. განახლება. საჭიროების შემთხვევაში დამატებითი ღონისძიებების განსაზღვრა და გატარება.  ადვილად შესამჩნევი (ფლუირესცენტული, ამრეკლი) სპეცტანსაცმლის გამოყენება;  პოტენციური რისკების/საფრთხეების განსაზღვრა;  სამუშაო უბანზე ყოფნისას/მუშაობისას ყურადღების გამოჩენა, და შესაძლო საფრთხეების დაფიქსირება და მხედველობაში მიღება (მაგ. მანქანის მართვისას ‘მკვდარი ზონის’ შემოწმება, ოპტიმალური სიჩქარით გადაადგილება);  ტექნიკის/მანქანების გადაადგილებისას მოძრაობის უსაფრთხოების მოთხოვნების დაცვა;  მესიგნალეს გამოყენება უკუსვლის, მასალის დატვირთვაგადმოტვირთვისას;  სამუშაო უბნებზე საფრთხის შემცველი ზონების განსაზღვრა და დაცვა, გამაფრთხილებელი ნიშნების დაყენება; GAMMA CONSULTING იხილეთ ცხრილი 81. კონტრაქტორი მშენებლობის ზედამხედველი კომპანია იხილეთ ცხრილი 81. კონტრაქტორი მშენებლობის ზედამხედველი კომპანია Khando-Pasanauri_Scoping P a g e | 223  საკომუნიკაციო სიგნალების გამოყენება (სიგნალები პერსონალისთვის გასაგები უნდა იყოს);  ტექნიკის გაჩერებისას პარკირების მუხრუჭის გამოყენება;  უსაფრთხო პარკირება - რევერსული პარკირება;  ღვედის გამოყენება;  ხმაურთან და ვიბრაციასთან დაკავშირებული სტანდარტების მკაცრად დაცვა. შრომის უსაფრთხოების ნორმების და პროცედურების შესაბამისად. ხმაურიან და ვიბრაციასთან დაკავშირებულ სამუშაოზე დაკავებული პერსონალის სამუშაო საათების მკაცრი დაცვა. (შენიშვნა: ხმაურის დონე არ უნდა აჭარბებდეს 85 დბა -ს);  შესასრულებელი სამუშაოს შესაბამისი პირადი დაცვის საშუალებების (მაგ. ყურსაცმები) ხელმისაწვდომობის უზრუნველყოფა და გამოყენების კონტროლი;  სიმაღლეზე მუშაობისას, ხელით და ამწეთი ტვირთების აწევის და გადაადგილებისას, ვიბრაციის (მაგ. პნევმატური ჩაქუჩი) მქონე აღჭურვილობის გამოყენებისას უსაფრთხოების მოთხოვნების დაცვა;  გვირაბში მუშაობისას ჰაერის ხარისხის რეგულარული კონტროლი;  ბარიერებისა და გამაფრთხილებელი ნიშნების განთავსება საფრთხის შემცველ ყველა უბანზე;  სახანძრო უსაფრთხოების მოთხოვნების დაცვა;  სამუშაო უბნებზე და მანქანებში პირველადი დახმარების აფთიაქის არსებობის უზრუნველყოფა.  პერსონალისთვის სასმელი წყლის და სანიტარული პირობების უზრუნველყოფა;  საპირფარეშოებისა და ნარჩენების კონტეინერების პერიოდული. რეგულარული გაწმენდა დაავადებათა გავრცელების თავიდან ასარიდებლად;  სამუშაო უბნებზე შრომის უსაფრთხოების სპეციალისტის/სპეციალისტების არსებობა და უსაფრთხოების ნორმებთან შესაბამისობის კონტროლი;  პერსონალისთვის გასაჩივრების მექანიზმის არსებობა და პროცედურის დაცვა; GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping ინერტული მასალის მოპოვებისას (თუ კონტრაქტორი გადაწყვეტს საკუთარი კარიერის გამოყენებას და შესაბამის ლიცენზიას აიღებს) გავლენა მოსახლეობის და შრომის უსაფრთხოებაზე მშენებლობის დასრულების ეტაპზე (ტერიტორიის დასუფთავება, დროებითი ინფრასტრუქტურის დაშლა, ნარჩენების ტერიტორიიდან გატანა ) გავლენა მოსახლეობის და შრომის უსაფრთხოებაზე P a g e | 224  ავარიულ სიტუაციებში საკონტაქტო ინფორმაციის პერსონალისთვის ხელმისაწვდომობა;  შემარბილებელი ღონისძიებების შესრულების მონიტორინგის წარმოება;  პერსონალის ტრეინინგი/ინსტრუქტაჟი უსაფრთხოების და პირველადი დახმარების საკითხებში.  გვირაბში მუშაობისას განათებულობის, ჰაერის ხარისხის, ტექნიკის გამართულობის უზრუნველყოფა  მასალის შეძენა ლიცენზირებული კარიერებიდან;  საკუთარი კარიერის გამოყენების შესახებ გადაწყვეტილების მიღების შემთხვევაში ლიცენზიის მოპოვება;  სამუშაოს წარმოება კარიერის დამუშავების გეგმის/ლიცენზიის პირობების შესაბამისად.  ზემოთაღწერილი შემარბილებელი ღონისძიებების შესრულება;  სამუშაოების დასრულების შემდეგ პროექტის მიზეზით დარღვეული (ბანაკი, სხვა დროებითი ინფრასტრუქტურა) ტერიტორიების მდგომარეობის აღდგენა საწყისთან მიახლოებულ მდგომარეობამდე (რეკულტივაციის შეთანხმებული გეგმის შესაბამისად);  აღნიშნული ვრცელდება კარიერის ტერიტორიაზეც (საკუთარი კარიერის გამოყენების შემთხვევაში. GAMMA CONSULTING იხილეთ ცხრილი 81. კონტრაქტორი მშენებლობის ზედამხედველი კომპანია იხილეთ ცხრილი 81. კონტრაქტორი მშენებლობის ზედამხედველი კომპანია Khando-Pasanauri_Scoping P a g e | 225 12.1.2 გარემოსდავითი მენეჯმენტი - ექსპლუატაციის ეტაპი ცხრილი 80. შემარბილებელი ღონისძიებები/გარემოს მენეჯმენტი ექსპლუატაციის ეტაპზე შესასრულებელი სამუშაოები გზის ექსპლუატაცია და ტექმომსახურება-რემონტი ჰაერის ხარისხი სავარაუდო ზემოქმედება გავლენა ჰაერის ხარისხზე ემისიები/მტვერი გზის ექსპლუატაციისას შემარბილებელი/გაუმჯობესების ზომები პასუხისმგებელი პირი (განხორციელება)  მწვანე ბარიერების შენარჩუნება;  სენსიტიურ უბნებზე მოძრაობის სიჩქარის ზღვრის დაწესება და მისი დაცვის კონტროლი;  გზის რემონტის/ტექმომსახურების დროს - წინასამშენებლო/ მშენებლობის ეტაპისთვის განსაზღვრული შემარბილებელი ღონისძიებების გატარება და შემარბილებელი ღონისძიებების შესრულების მონიტორინგის წარმოება. საავტომობილო დეპარტამენტის კონტრაქტორი ხმაური, ვიბრაცია და მასთან დაკავშირებული ზემოქმედება სავარაუდო ზემოქმედება შემარბილებელი/აღმდგენი ზომები ხმაური და ვიბრაცია გზების მონიტორინგის მოთხოვნები  საფარის მდგომარეობის კონტროლი და დაზიანებების დროული შეკეთება.  სენსიტიურ უბნებზე (ასეთის არსებობის შემთხვევაში) - სიჩქარის ლიმიტის დაწესება და დაცვის უზრუნველყოფა.  მწვანე ბარიერების მოვლა-პატრონობა და საჭიროების შემთხვევაში განახლება;  ექსპლუატაციის ეტაპზე გზის და საგზაო ინფრასტრუქტურის სარემონტო/ტექმომსახურების სამუშაოების წარმოებისას ხმაურის შესარბილებლად გათვალისწინებული იქნება წინასამშენებლო სამუშაოების ეტაპისთვის დადგენილი შემარბილებელი ღონისძიებები. იწარმოებს შემარბილებელი ღონისძიებების შესრულების მონიტორინგი. GAMMA CONSULTING საავტომობილო დეპარტამენტის კონტრაქტორი გზების პასუხისმგებელი სააგენტო (ზედამხედველობა) საავტომობილო გზების დეპარტამენტი პასუხისმგებელი სააგენტო (ზედამხედველობა) საავტომობილო გზების დეპარტამენტი Khando-Pasanauri_Scoping ნიადაგი და წყალი სავარაუდო ზემოქმედება გზის ექსპლუატაციისას ნიადაგის და წყლის დაბინძურება საწვავის/ნავთობის შემთხვევითი დაღვრა; ქარით/ზედაპირული ჩამონადენით გადატანილი ნაგავით დაბინძურება. P a g e | 226 შემარბილებელი/გაუმჯობესების ზომები პასუხისმგებელი პირი (განხორციელება) წყალი  კულვერტების, სადრენაჟე სისტემის გამართული მუშაობის კონტროლი - პერიოდული გაწმენდა და ტექმომსახურება;  სავალი ნაწილის და გზისპირების რეგულარული დასუფთავება;  მწვანე ბარიერების შენარჩუნება, მოვლა-პატრონობა და საჭიროების შემთხვევაში განახლება;  ავარიული სიტუაციების რისკის მინიმუმამდე დასაყვანად გზაზე უსაფრთხოების ღონისძიებების გატარება;  სარემონტო სამუშაოების შემსრულებლის ინსტრუქტაჟი გარემოსდაცვის საკითხებში;  საფარის შეკეთება მხოლოდ მშრალ ამინდში ჩამონადენი წყლის დაბინძურების თავის ასარიდებლად;  დაზიანებული საფარის ან ორმოების შეკეთების დროს სანიაღვრე სადრენაჟე სისტემის შესასვლელების და ლიუკების დაცვა ბლოკირებისგან;  გზის საფარის შეკეთებისას ეროზიის და ნატანის კონტროლი შეკეთების უბნებიდან ჩამონადენის შესამცირებლად;  შემკრებების და ადსორბენტების გამოყენება მასალის გაჟონვის და ტექნიკიდან ნაწვეთის შესაზღუდად;  სამუშაო ტერიტორიის დასუფთავება სამუშაოების წარმოებისას და სამუშაოების დასრულების შემდეგ;  წინასამშენებლო და სამშენებლო სამუშაოების წარმოების ეტაპისთვის განსაზღვრული შემარბილებელი ღონისძიებების შესრულება;  შემარბილებელი ღონისძიებების შესრულების მონიტორინგის წარმოება. საავტომობილო დეპარტამენტის კონტრაქტორი ნიადაგი  კულვერტების, სადრენაჟე სისტემის გამართული მუშაობის კონტროლი - პერიოდული გაწმენდა ნიადაგზე ზემოქმედების და წყლის შეტბორვა-დაჭაობების თავიდან ასაცილებლად;  გზის სავალი ნაწილის და გზისპირების დასუფთავება; GAMMA CONSULTING გზების პასუხისმგებელი სააგენტო (ზედამხედველობა) საავტომობილო გზების დეპარტამენტი. საგზაო პოლიცია Khando-Pasanauri_Scoping P a g e | 227  მწვანე ბარიერების შენარჩუნება, მოვლა-პატრონობა და საჭიროების შემთხვევაში განახლება;  ავარიული სიტუაციების რისკის მინიმუმამდე დასაყვანად გზაზე უსაფრთხოების ღონისძიებების გატარება;  სარემონტო სამუშაოების წარმოებისას - სამშენებლო სამუშაოების ეტაპზე განსაზღვრული შემარბილებელი ღონისძიებების გატარება და შემარბილებელი ღონისძიებების შესრულების მონიტორინგი. ბიომრავალფეროვნება სავარაუდო ზემოქმედება ზემოქმედება საფარზე მცენარეულ ზემოქმედება სამყაროზე ცხოველთა შემარბილებელი/გაუმჯობესების ზომები პასუხისმგებელი პირი (განხორციელება)  ნიადაგის ხარისხზე ზემოქმედების შემარბილებელი ღონისძიებების გატარება, მათ შორის სადრენაჟე სისტემის, რეგულარული გაწმენდა და გამართულ მდგომარეობაში შენარჩუნება;  გზის და გზისპირების რეგულარული დასუფთავება;  მწვანე ბარიერების მოვლა-პატრონობა და საჭიროების შემთხვევაში განახლება;  ინვაზიური მცენარეების დაფიქსირება და აღმონაცენების დროული მოცილება (არა-ქიმიური გზით);  გზის და საგზაო ინფრასტრუქტურის რემონტის/ტექმომსახურებისას მშენებლობის ეტაპისთვის განსაზღვრული შემარბილებელი ღონისძიებების შესრულება.  შემარბილებელი ღონისძიებების შესრულების მონიტორინგის წარმოება.  გზისპირა მცენარეული საფარის მოვლა-პატრონობა და საჭიროების შემთხვევაში განახლება;  კულვერტების და სადრენაჟე სისტემის რეგულარული გაწმენდა და მოწესრიგება;  გზის და გზისპირა ზოლის დასუფთავება;  გზაზე ცხოველების დაღუპვის თვალსაზრისით სენსიტიური უბნების გამოვლენის შემთხვევაში შემარბილებელი ღონისძიებების გატარება (მძღოლებისთვის გამაფრთხილებელი ნიშნების დაყენება, სიჩქარის შეზღუდვა, ბარიერების მოწყობა).  გზის განათებისთვის დაბალი სიმძლავრის, სინათლის ქვემოთ მიმმართველი ლამპიონების გამოყენება საავტომობილო დეპარტამენტის კონტრაქტორი გზების საავტომობილო დეპარტამენტის კონტრაქტორი გზების GAMMA CONSULTING პასუხისმგებელი სააგენტო (ზედამხედველობა) საავტომობილო გზების დეპარტამენტი საავტომობილო დეპარტამენტი გზების Khando-Pasanauri_Scoping P a g e | 228  გზის და საგზაო ინფრასტრუქტურის რემონტის/ტექმომსახურებისას მშენებლობის ეტაპისთვის განსაზღვრული შემარბილებელი ღონისძიებების შესრულება.  შემარბილებელი ღონისძიებების შესრულების მონიტორინგის წარმოება. ლანდშაფტურ-ვიზუალური ცვლილება სავარაუდო ზემოქმედება შემარბილებელი/გაუმჯობესების ზომები ადგილობრივი მოსახლეობისთვის ახალი ინფრასტრუქტურის არსებობასთან დაკავშირებული ვიზუალური ცვლილება მოსახლეობა სავარაუდო ზემოქმედება ხმაური ემისია, ვიბრაცია პასუხისმგებელი პირი (განხორციელება)  გზის და გზისპირების დასუფთავება;  მცენარეული საფარის შენარჩუნება, საჭიროების შემთხვევაში მცენარეული ბარიერების შექმნა, ამ გვით შესაძლებელი იქნება როგორც ვიზულაური ცხლილების ‘ეკრანირება’ ასევე ხმაურის და გზიდან გავრცელებული ემისიების შემცირება;  საგზაო ინფრასტრუქტურის რემონტის-შეკეთების დროს სამშენებლო სამუშაოების ეტაპისთვის განსაზღვრული ღონისძიებების გატარება.  გზის და საგზაო ინფრასტრუქტურის რემონტის/ტექმომსახურებისას მშენებლობის ეტაპისთვის განსაზღვრული შემარბილებელი ღონისძიებების შესრულება.  შემარბილებელი ღონისძიებების შესრულების მონიტორინგის წარმოება. გზის დეპარტამენტის. მიერ განსაზღვრული კონტრაქტორი შემარბილებელი/გაუმჯობესების ზომები პასუხისმგებელი პირი (განხორციელება)  ექსპლუატაციის ეტაპზე ხმაურის, ემისიების, ვიბრაციის, მცენარეულ საფარზე გალენის შერბილებისთვის განსაზღვრული შემარბილებელი ღონისძიებების შესრულება.  მცენარეული ბარიერის შენარჩუნება - მოვლა-პატრონობა;  გზის საფარის მოწესრიგენულ მდგომარეობაში შენარჩუნება;  განსაკუთრებით სენსიტიურ უბნებზე (ასეთის გამოვლენის შემთხვევაში) - სიჩქარის ლიმიტის დაწესება და დაცვის უზრუნველყოფა.  საგზაო ინფრასტრუქტურის შეკეთების/რემონტის დროს წინასამშენებლო/მშენებლობის ეტაპისთვის განსაზღვრული შემარბილებელი ღონისძიებების გათვალისწინება; გზის დეპარტამენტის. მიერ განსაზღვრული კონტრაქტორი GAMMA CONSULTING პასუხისმგებელი სააგენტო (ზედამხედველობა) საავტომობილო გზების დეპარტამენტი პასუხისმგებელი სააგენტო (ზედამხედველობა) საავტომობილო გზების დეპარტამენტი Khando-Pasanauri_Scoping P a g e | 229  სარემონტო-ტექმომსახურების დროს შემარბილებელი ღონისძიებების შესრულების მონიტორინგის წარმოება.  ხმაურის ბარიერების მოწყობა-შენარჩუნება (საჭიროების შემთხვევაში),  ხმაურის დონის კონტროლი საჩივრების შემთხვევაში და, საჭიროებისამებრ დამატებითი შემარბილებელი ღონისძიებების განსაზღვრა-გატარება. ჯანდაცვა და უსაფრთხოება სავარაუდო ზემოქმედება მოსახლეობის უსაფრთხოებაზე/ ჯანმრთელობაზე ზემოქმედება გზის ექსპლუატაციისას ემისიების, ხმაურის, ნარჩენებით დაბინძურების გამო შემარბილებელი/გაუმჯობესების ზომები პასუხისმგებელი პირი (განხორციელება)  მცენარეული ბარიერის მდგომარეობის შენარჩუნება  გზის და გზისპირა ზოლის რეგულარული დასუფთავება  გზის და საგზაო ინფრასტრუქტურის რემონტის/ტექმომსახურებისას წინასამშენებლო და სამშენებლო სამუშაოების დროს შესასრულებელი შემარბილებელი ღონისძიებების მოთხოვნების დაცვა.  შემარბილებელი ღონისძიებების შესრულების მონიტორინგის წარმოება.  უსაფრთხოების რისკები გზით სარგებლობისას  გამაფრთხილებელი ნიშნების არსებობის უზრუნველყოფა. დაზიანებული ნიშნების განახლება;  საქონლის და სხვა ცხოველების გზაზე მოხვედრის თავიდან ასაცილებლად ბარიერების მდგომარეობის კონტროლი. განახლება. საჭიროების შემთხვევაში დამატებითი ღონისძიებების განსაზღვრა და გატარება;, გზის დეპარტამენტის. მიერ განსაზღვრული კონტრაქტორი ზამთრისთვის დამახასიათებელი საფრთხეებით გამოწვეული შემთხვევები (თოვლი. ყინული. ნისლი)  გამაფრთხილებელი ნიშნების არსებობის უზრუნველყოფა. დაზიანებული ნიშნების განახლება;  დამატებითი გამაფრთხილებელი ნიშნების დაყენების საჭიროების განსაზღვრა და ნიშნების დაყენება თუ ამის საჭიროება დაფიქსირდა;  გზის გაწმენდა თოვლისგან;  სიჩქარის შეზღუდვის დაწესება (საჭიროების შემთხვევაში); GAMMA CONSULTING პასუხისმგებელი სააგენტო (ზედამხედველობა) საავტომობილო გზების დეპარტამენტი Khando-Pasanauri_Scoping შრომის უსაფრთხოება გზის რემონტის/ტექმომსახურებისას P a g e | 230  მოსახლეობის ინფორმირება მოძრაობის შესაძლო შეზღუდვების შესახებ.  გზის და საგზაო ინფრასტრუქტურის რემონტის/ტექმომსახურებისას მშენებლობის ეტაპისთვის განსაზღვრული შემარბილებელი ღონისძიებების შესრულება;  შემარბილებელი ღონისძიებების შესრულების მონიტორინგის წარმოება. გზაზე სამუშაოების წარმოებისას გასათვალისწინებელი შემდეგი:  სამუშაოების წარმოებისას დაუშვებელია სამუშაო უბნის საზღვრებიდან გასვლა;  მანქანაზე დატვირთვა ან გადმოტვირთვა არ უნდა მოხდეს სატრანსპორტო მოძრაობისთვის გახსნილი გზის მონაკვეთის მხრიდან;  სამუშაო უბნის მონაკვეთზე სატრანსპორტო ნაკადის უსაფრთხოების უზრუნველსაყოფად, უბნის საზღვრებზე უნდა მოხდეს სატრანსპორტო ნაკადის რეგულირება (სასიგნალო ციმციმების ან რეგულირებაზე პასუხისმგებელი პერსონალის მიერ, შესაბამისი მაფრთხილებელი ნიშნების დაყენებით); ტერიტორიის განათების შემთხვევაში მისი მოწყობა ისე, რომ სინათლემ არ ‘დააბრმავოს’ მოძრაობისთვის გახსნილ მონაკვეთზე მოძრავი სატრანსპორტო საშუალებების მძღოლები;  სამშენებლო ტექნიკის გადაადგილება, განსაკუთრებით უკუსვლით მოძრაობისას უნდა ხდებოდეს დაბალი სიჩქარით. უსაფრთხოების გაუმჯობესებისთვის სასურველია ამ პროცესში ‘მოსიგნალის’ მიერ პროცესის კონტროლი;  უბანზე მომუშავე სამშენებლო ტექნიკა და მანქანები აღჭურვილი უნდა იყოს უკუსვლის სიგნალით;  პერსონალს უნდა გააჩნდეს შესაბამისი პირადი დაცვის საშუალებებით (მაგ. სპეცტანსაცმელი, სიმაღლეზე მუშაობის დროს (ხიდების ტექმომსახურების/რემონტისას) - ჩამოვარდნისგან დამცავი აღჭურვილობით, სხვ.);  უზრუნველყოფილი უნდა იყოს ტექნიკის/მანქანების სათანადო გამართულობა; GAMMA CONSULTING გზის შემკეთებელი კონტრაქტორი საავტომობილო დეპარტამენტი. პოლიცია გზების საგზაო Khando-Pasanauri_Scoping P a g e | 231  ტერიტორიაზე უნდა კონტროლდებოდეს მტვერი - ტერიტორია ირწყვებოდეს საჭიროებისამებრ;  ტერიტორიაზე განთავსებული მაფრთხილებელი და შემზღუდავი ნიშნების/საშუალებების არსებობა და მდგომარეობა რეგულარულად უნდა მოწმდებოდეს.  სამუშაოს დასრულების შემდეგ ყველა მაფრთხილებელი, შემზღუდველი ნიშანი/საშუალება, დარჩენილი მასალა, ნარჩენები, სხვ. გატანილ უნდა იქნას ტერიტორიიდან. ტერიტორია დასუფთავდეს;  უბნის საზღვრებზე განთავსებული მაფრთხილებელი/სასიგნალო ნიშნების აღება უნდა მოხდეს მხოლოდ ტერიტორიის სრულად გაწმენდის შემდეგ;  სამუშაოების წარმოებისას რეგულარულად უნდა ხდებოდეს შემთხვევების, ავარიული სიტუაციების და სხვ. გამოვლენილი რისკების მონიტორინგი და აღრიცხვა მომავალში შემთხვევების პრევენციის მიზნით. 12.1.3 მონიტორინგი წინასამშენებლო, სამშენებლო სამუშაოების დროს და ექსპლუატაციისას ცხრილი 81. მონიტორინგის გეგმა [ინსტიტუციური პასუხისმგებლობა - შემსრულებელი - კონტრაქტორი; კონტროლი - საავტომობილო გზების დეპარტამენტი.] წინასამშენებლო და სამშენებლო სამუშაოების ეტაპი (დემობილიზაციის ჩათვლით) ჰაერის ხარისხი საკითხი/პრობლემა გასაკონტროლებელი პარამეტრი მასალის (ქვიშა. ხრეში) ტრანსპორტირებით გამოწვეული ზემოქმედება ჰაერის ხარისხზე  სატვირთო მანქანები გადახურულია ან დანამული;  სამუშაო წარმოების გეგმის მოთხოვნებთან შესაბამისობა (სამუშაო დრო დაცულია. ტრანსპორტირება ხდება დადგენილი მარშრუტით. დაცულია ტრანსპორტის მოძრაობის სიჩქარეზე მონიტორინგის ჩატარების ადგილი  სამუშაო უბნები.  გადაადგილების მარშრუტები GAMMA CONSULTING მონიტორინგის ხასიათი მონიტორინგის დრო/სიხშირე  ზედამხედველობა;  ინსტრუმენტული გაზომვა; მიზანშეწონილობის შემთხვევაში (მაგ. დასაბუთებული საჩივრის შემოსავლისას);  ჩანაწერების შემოწმება.  მოულოდნელი შემოწმება მუშაობის დროს  მოსახლეობისგან საჩივრების შემოსვლის შემთხვევაში Khando-Pasanauri_Scoping სამშენებლო ტექნიკის და აღჭურვილობის არასათანადო ტექნიკური მდგომარეობით გამოწვეული ჰაერის დაბინძურება მტვერი სამუშაო უბნებზე/უბნიდან P a g e | 232 დაწესებული ზღვარი);  მტვრის არსებობა;  მანქანების ტექნიკური გამართულობა.  მანქანების ტექნიკური გამართულობა  სამუშაო უბანზე  ვიზუალური შემოწმება.  გამონაბოლქვის გაზომვა (საჭიროებისამებრ);  ჩანაწერების შემოწმება.  მოულოდნელი შემოწმება მშენებლობის დროს  მოსახლეობისგან საჩივრების შემოსვლის შემთხვევაში  მტვრის არსებობა (ვიზუალური)  სამშენებლო უბანზე, პროექტის საზღვრებში სამოძრაო გზები  ვიზუალური მონიტორინგი  ინსტრუმენტული გაზომვა; მიზანშეწონილობის შემთხვევაში (მაგ საჩივრის შემოსვლისას)  რეგულარული კონტროლი, განსაკუთრებით მშრალ და ქარიან ამინდში გასაკონტროლებელი პარამეტრი (რა)  ხმაურის დონე; მონიტორინგის ჩატარების ადგილი  სამუშაო უბანზე  უახლოეს რეცეპტორთან (სამუშაო უბნის უახლოეს საცხოვრებელ სახლთან) მონიტორინგის ხასიათი მონიტორინგის დრო/სიხშირე  ხმაურის გაზომვა;  ხმაურის გაზომვა;  მაღალი ხმაურის სამუშაოების წარმოებისას;  კონტროლის მიზნით პერიოდულად, სხვა სამუშაოების წარმოებისას.  მოსახლეობისგან საჩივრების შემო-სვლის შემთხვევაში;  ყოველდღიური კონტროლი ხმაური და ვიბრაცია საკითხი/პრობლემა ხმაურის წარმოქმნა სამუშაო უბნებზე და ტექნიკის/მანქანების გადაადგილებისას ზემოქმედება მოსახლეობაზე ცხოველთა სამყაროზე შენიშნა : ასევე იხილეთ მოსახლეობაზე ზემოქმედების ბლოკი და  ტექნიკის გამართული მდგომარეობა;  სამუშაო რეჟიმის დაცვა ჩართული ძრავით გაჩერების და უქმი სვლის აკრძალვის მოთხოვნის დაცვა;  დროებითი ბარიერების საჭიროების შემთხვევაში - მათი გამოყენება  სამუშაო უბანზე GAMMA CONSULTING  ტექმომსახურების ჩანაწერების შემოწმება;  ინსპექტირება Khando-Pasanauri_Scoping ვიბრაციის მოსახლეობაზე საკუთრებაზე გავლენა და P a g e | 233  ვიბრაციის დონეები სენსიტიურ რეცეპტორებთან  უახლოეს რეცეპტორთან (სამუშაო უბნის უახლოეს საცხოვრებელ სახლთან)  შენობის ვიზუალური დათვალიერება  ინსტრუმენტული გაზომვა (საჭიროების შემთხვევაში)  საცხოვრებელ უბანთან ახლოს მნიშვნელოვანი ვიბრაციის წარმომქმნელი სამუშაოების წარმოებისას (საჭიროების შემთხვევაში);  მოსახლეობისგან საჩივრების შემოსვლის შემთხვევაში. მონიტორინგის ჩატარების ადგილი სამუშაო უბანი. ნაყოფიერი ნიადაგის განთავსების უბანი/უბნები მონიტორინგის ხასიათი მონიტორინგის დრო/სიხშირე  მოხსნის და ნაყარში განთავსების პროცესზე დაკვირვება;  ნაყარის სიმაღლის და ფერდის დახრის კუთხის შემოწმება ნაყოფიერი ნიადაგის ნაყარში განთავსების პროცესში;  ნაყოფიერი ნიადაგის ქვე ნიადაგისგან და/ან სხვა მასალისგან განცალკევებით დასაწყობება  ინსპექტირება  სამუშაო უბნების საზღვრების დაცვის კონტროლი;  ნაყოფიერი ფენის მოხსნის და სამუშაო მოედნების მომზადებისას;  ნაყარში მოთავსების პროცესში და ნიადაგის ნაყარში ‘ყოფნის’ განმავლობაში;  ვიზუალური კონტროლი.  ნაყარში მოთავსების პროცესში და ნიადაგის ნაყარში ‘ყოფნის’ განმავლობაში;  სამუშაოების წარმოების პროცესში ყოველკვირეულად  სამუშაოების წარმოების შენიშნა : ასევე იხილეთ მოსახლეობაზე ზემოქმედების ბლოკი ნიადაგი საკითხი/პრობლემა გასაკონტროლებელი პარამეტრი ნიადაგის ნაყოფიერ ფენაზე და მის ხარისხზე ზემოქმედება  დროებით და მუდმივი სარგებლობისთვის გამოსაყენებელი უბნების მომზადებისას ნიადაგის ნაყოფიერი ფენის მოხსნა;  მოხსნის და ტრანსპორტირების პროცედურის მოთხოვნებთან შესაბამისობა.  დასაწყობების პირობებთან შესაბამისობა. მათ შორის ეროზიისა და გადარეცხვისგან დაცვა.  სამუშაო უბნების და სამოძრაო გზების საზღვრების დაცვა  ტერიტორიის სისუფთავე  ნარჩენების მართვის გეგმის დაცვა, ტერიტორიის სისუფთავე.  ტექნიკის გამართულობა, სამუშაო უბანი. ნაყოფიერი ნიადაგის განთავსების უბანი/უბნები, პროექტის საზღვრებში სამოძრაო გზები/გასხვისების ზოლი ნაყოფიერი ნიადაგის განთავსების უბანი/უბნები სამუშაო უბანი. ნაყოფიერი ნიადაგის განთავსების უბანი/უბნები, სამუშაო უბნები GAMMA CONSULTING  ნარჩენების მართვის გეგმების მოთხოვნების შესრულების კონტროლი - ვიზუალური  ინსპექტირება,  ნაყარში მოთავსების პროცესში და ნიადაგის ნაყარში ‘ყოფნის’ განმავლობაში; Khando-Pasanauri_Scoping ნიადაგის დაბინძურება სამუშაოების წარმოების პროცესში P a g e | 234 ტერიტორიაზე დაზიანებული ტექნიკის დაშვების აკრძალვის შესრულება  ნავთობის ნახშირწყალბადებით დაბინძურება - დაღვრის კვალის არსებობა  ჩანაწერების შემოწმება სამუშაო ბანაკი/ბანაკები უბნები,  ვიზუალური კონტროლი (საჭიროების შემთხვევაში ლაბ. ანალიზი)  საწვავ-საპოხი მასალის საცავის (არსებობის შემთხვევაში) დაზიანების არსებობა  მანქანების/ტექნიკის სადგომის ტერიტორიის დაბინძურება  ტექმომსახურების უბნებზე (არსებობის შემთხვევაში) დაბინძურების არსებობა  საწვავ-საპოხი მასალის საცავის; პარკირების, მანქანის შეკეთების და/ან მომსახურების უბნები (თუ არსებობს)  ვიზუალური კონტროლი  ტექმომსახურების ჩანაწერების კონტროლი;  ტექნიკის გამართულობის ვიზუალური კონტროლი  ნარჩენებით დაბინძურება სამუშაო უბნები, ბანაკი/ბანაკები  სამუშაო უბნები (ოფისი)  ვიზუალური კონტროლი  ნარჩენების მართვის გეგმების მოთხოვნების შესრულება  სამუშაო უბნები, ბანაკი/ბანაკები  ზედაპირული ჩამონადენის არინების სისტემის გამართული  სამუშაო უბნები  ნარჩენების მართვის გეგმების მოთხოვნების შესრულების კონტროლი - ვიზუალური  ინსპექტირება  ვიზუალური დათვალიერება;  ნარჩენების მართვასთან დაკავშირებული ხელშეკრულებების ქმედითობის შემოწმება GAMMA CONSULTING  დოკუმენტაციის შემოწმება პერიოდში ყოველდღიურად  ტერიტორიის სენსიტიურობიდან გამომდინარე ყოველდღიურად, განსაკუთრებით ზედაპირული წყლის ობიექტის და სასოფლო სამეურნეო მიწების მახლობლად მუშაობისას  პერიოდულად. მოულოდნელი შემოწმება მშენებლობის დროს;  ავზის შევსების და საწვავის/საპოხი მასალის გამოსაყენებლად გადმოცლისას  ყოველი სამუშაო დღის ბოლოს- ზედაპირული წყლის ობიექტთან ახლოს მუშაობისას  ყოველდღიურად  დამოკიდებულია ნარჩენების გატანა-უტილიზაციაზე გაფორმებული ხელშეკრულების მოქმედების პერიოდზე  სამუშაოების წარმოების პროცესში ყოველკვირეულად  სამუშაოების წარმოების პერიოდში კვირაში ერთხელ, Khando-Pasanauri_Scoping P a g e | 235 მუშაობის კონტროლი,  ჩამდინარე წყლების მართვა  წყალსარინის, წყლის დამუშავების სისტემის გამართულობა  სალექარების (არსებობის შემთხვევაში) მოსილვის დონის კონტროლი  ავარიულ სიტუაციებზე რეაგირების გეგმების მოთხოვნების შესრულება უფრო ხშირად ძლიერი წვიმის, თოვლის დნობის პერიოდში.  სალექარის დროული გაწმენდა (75% -იანი შევსებისთანავე)  ავარიის დაფიქსირების უბანი  ავარიულ სიტუაციებზე რეაგირების გეგმების მოთხოვნების შესრულების კონტროლი;  სინჯების აღება და ანალიზი (საჭიროებისამებრ, დამოკიდებული ავარიის ტიპზე)  საჭიროების შემთხვევაში მონიტორინგის ჩატარების ადგილი  სამუშაო უბნების, ბანაკების (არსებობის შემთხვევაში), მისასვლელი გზების, გასხვისების ზოლის მიმდებარე ზონები მონიტორინგის ხასიათი (როგორ)  ვიზუალური კონტროლი მონიტორინგის დრო/სიხშირე ბიომრავალფეროვნება საკითხი/პრობლემა გასაკონტროლებელი პარამეტრი სამუშაო ტერიტორიასთან ახლოს მდებარე მცენარეულ საფარზე ზემოქმედება - მექანიკური დაზიანება, ზემოქმედება გარემოს დაბინძურების გამო  სამუშაოების წარმოების მიმდებარე ტერიტორიაზე არსებული მცენარეული საფარის მდგომარეობა;  სამუშაო ზონის მიმდებარე ხემცენარეების დამცავი შემოღობვას არსებობა;  სამუშაო უბნების საზღვრების მკაცრი დაცვა;  მასალის განთავსება სპეციალურად შერჩეულ უბანზე. ხეების ფესვთა ზონაში მძიმე მასალის დაწყობის აკრძალვის პირობის შესრულება  ჰაერის ხარისხი  ნარჩენებით დაბინძურება  იხილეთ ჰაერის ხარისხის ბლოკი  სამუშაო უბნები,  ვიზუალური კონტროლი GAMMA CONSULTING  შესაბამის უბანზე მშენებლობის დაწყების შემდეგ და სამუშაოს მსვლელობის მთელი პერიოდის განმავლობაში  ყოველდღიურად Khando-Pasanauri_Scoping P a g e | 236  ნარჩენების მართვასთან დაკავშირებული ხელშეკრულებების ქმედითობის შემოწმება  ნარჩენების მართვის გეგმების მოთხოვნების შესრულება  ნიადაგის ხარისხზე ზემოქმედების შემარბილებელი ღონისძიებების შესრულება  ნაყოფიერი ნიადაგის მართვის წესების დაცვა  მხოლოდ ადგილობრივი სახეობების გამოყენება;  დარგვის წესების დაცვა;  მცენარეების მოვლა. ტერიტორიის რეკულტივაცია ზემოქმედება სამყაროზე ცხოველთა  ტრავმატიზმის/ ავარიების შემთხვევები  ფიზიკური დაზიანების თავიდან აცილების გზშ-შ განსაზღვრული შემარბილებელი ღონისძიებების შესრულება: მათ შორის თხრილების შემოღობვა, ღამით თხრილში ბანაკი/ბანაკები (არსებობის შემთხვევაში)  სამუშაო უბნები (ოფისი)  დოკუმენტაციის შემოწმება  სამუშაო უბნები,  ნარჩენების მართვის გეგმების ბანაკი/ბანაკები (არსებობის მოთხოვნების შესრულების შემთხვევაში) კონტროლი - ვიზუალური  იხილეთ ნიადაგის მონიტორინგის ბლოკი  დამოკიდებულია ნარჩენების გატანა-უტილიზაციაზე გაფორმებული ხელშეკრულების მოქმედების პერიოდზე  სამუშაოების წარმოების პროცესში ყოველკვირეულად  იხილეთ ნიადაგის მონიტორინგის ბლოკი  მასალის მომწოდებლის ოფისი;  დარღვეული უბნები.  სახეობების შერჩევისას კონტროლი;  პროცესის ზედამხედველობა.  სამუშაო უბნების, ბანაკების (არსებბის შემთხვევაში), მისასვლელი გზების, გასხვისების ზოლის მიმდებარე ზონები  სამუშაო უბნები, ბანაკი/ბანაკები (არსებობის შემთხვევაში)  შემთხვევების დაფიქსირება. GAMMA CONSULTING  ინსპექტირება/დათვალიერება  თხრილების შემოღობვის შემოწმება და თხრილში ჩავარდნის შემთხვევაში ამოსაღწევად ტოტების/ფიცრების არსებობა  სამუშაოს დასრულების შემდეგ;  რეკულტივაციის სამუშაოების წარმოებისას;  მცენარეული საფარის აღდგენის შემდეგ სეზონურად. სამი წლის განმავლობაში.  არსებობის შემთხვევაში  სამუშაოების წარმოების პროცესში.  ამოვსებამდე თხრილების დათვალიერება  ამოსვლის საშუალების არსებობის შემოწმება სამუშაო დღის ბოლოს Khando-Pasanauri_Scoping P a g e | 237 შემთხვევით ჩავარდნილი ცხოველისთვის ამოსასვლელად ტოტების/ფიცრების ჩაშვება  ტერიტორიის სისუფთავე,  ნარჩენების მართვასთან დაკავშირებული ხელშეკრულებების ქმედითობის შემოწმება  ნარჩენების მართვის გეგმების მოთხოვნების შესრულება  ხმაურის და ვიბრაციის შემცირების ღონისძიებების შესრულების კონტროლი  მცენარეული საფარის მდგომარეობა  განათებულობის ფონი ოპტიმალური, მხოლოდ აუცილებელი განათების გამოყენება.  სამუშაო უბნები, ბანაკი/ბანაკები (არსებობის შემთხვევაში)  სამუშაო უბნები (ოფისი)  სამუშაო უბნები, ბანაკი/ბანაკები (არსებობის შემთხვევაში)  სამუშაო უბნები, ბანაკები (არსებობის შემთხვევაში), მისასვლელი გზები, გასხვისების ზოლი  სამუშაო უბნები, ბანაკები (არსებობის შემთხვევაში), მისასვლელი გზები, გასხვისების ზოლი  სამუშაო უბნები, ბანაკები (არსებობის შემთხვევაში), მისასვლელი გზები, გასხვისების ზოლი  ვიზუალური კონტროლი  ყოველდღიურად  დოკუმენტაციის შემოწმება  დამოკიდებულია ნარჩენების გატანა-უტილიზაციაზე გაფორმებული ხელშეკრულების მოქმედების პერიოდზე  ნარჩენების მართვის გეგმების  სამუშაოების წარმოების მოთხოვნების შესრულების პროცესში კონტროლი - ვიზუალური ყოველკვირეულად  იხილეთ ხმაურის და ვიბრაციის ბლოკში მოცემული ინფორმაცია  იხილეთ ზემოთ (მცენარეული საფარის ბლოკი)  ვიზუალური კონტროლი, ინსპექტირება  პერიოდულად სამუშაოების წარმოების პროცესში მონიტორინგის ხასიათი მონიტორინგის დრო/სიხშირე  ვიზუალური დაკვირვება  სამუშაოების წარმოების განმავლობაში ყოველდღიურად ლანდშაფტურ-ვიზუალური ცვლილება საკითხი/პრობლემა გასაკონტროლებელი პარამეტრი მცენარეული საფარი  მცენარეული საფარის მდგომარეობა.  სამუშაო უბნების საზღვრების დაცვა. მონიტორინგის ჩატარების ადგილი  სამუშაო უბნების, ბანაკის/ბანაკების (არსებობის შემთხვევაში), დროებითი ინფრასტრუქტურის მიმდებარე ტერიტორიები GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping P a g e | 238  ნიადაგის ეროზიის ნიშნების არსებობა (ნაკლებსავარაუდოა)  ღია გრუნტის უბნები და ყრილის ფერდობები  ვიზუალური დაკვირვება  სამუშაოების წარმოების განმავლობაში. უხვი ატმოსფერული ნალექების შემდეგ  ნარჩენების მართვის გეგმის პირობების შესრულება;  ტერიტორიის დასუფთავება.  სამუშაო უბნები  ვიზუალური დაკვირვება  სამუშაოების წარმოების განმავლობაში ყოველდღიურად  ტერიტორიის რეკულტივაციის გეგმის შესრულება  დარღვეული უბნები  ვიზუალური დაკვირვება  სამშენებლო სამუშაოების დასრულების შემდეგ საკითხი/პრობლემა გასაკონტროლებელი პარამეტრი მონიტორინგის ხასიათი მონიტორინგის დრო/სიხშირე მოსახლეობის საკუთრების შემთხვევითი დაზიანება სამშენებლო სამუშაოების დროს/ვიბრაციის გამო  ვიბრაციით ან სხვა შესაძლო ზემოქმედების ქვეშ მოქცეული კონტროლისთვის შერჩეული შენობების მდგომარეობა  მოსახლეობისთვის გასაჩივრების პროცედურის შესრულება  ჰაერის ხარისხის, ხმაურის, ვიბრაციის, მცენარეულ საფარზე, ნიადაგზე, წყალზე ზემოქმედების შემარბილებელი ღონისძიებების და ნარჩენების მართვასთან დაკავშირებული ღონისძიებების გატარება  მოსახლეობის ინფორმირება სამუშაოების დაწყების და დასრულების შესახებ და სხვ.  მოსახლეობისთვის გასაჩივრების პროცედურის შესრულება მონიტორინგის ჩატარების ადგილი  მონიტორინგისთვის შერჩეული შენობები  ვიზუალური დაკვირვება  ვიბრაციის მონიტორინგი (საჭიროების შემთხვევაში)  ზემოქმედების გავლენის ფაქტორების არსებობის განმავლობაში - საჩივრების შემთხვევაში  თვეში ერთხელ მოსახლეობა მოსახლეობის შეშფოთება ხმაურის, ემისიების, წყლის, ნიადაგის დაბინძურების და ნარჩენებით დაბინძურების გამო  ოფისი  დოკუმენტაციის შემოწმება  დასახლებული ზონების საზღვრებში  იხილეთ ზემოთ მოცემული შესაბამისი ბლოკები  ოფისი  დოკუმენტაციის შემოწმება GAMMA CONSULTING  თვეში ერთხელ Khando-Pasanauri_Scoping ზემოქმედება ინფრასტრუქტურაზე, სატრანსპორტო ნაკადზე და კომუნალურ მომსახურებაზე/სერვისებზე ტურიზმი, რეკრეაცია P a g e | 239  ტრასპორტის მართვის გეგმის პირობების შესრულება  მომსახურების დროებითი შეფერხების შესახებ მოსახლეობის ინფორმირებულობა  აუცილებლობის შემთხვევაში ალტერნატიული გზების განსაზღვრა, წყლის მიწოდების ორგანიზება  შემარბილებელი ღონისძიებების შესრულების მონიტორინგის წარმოება  მოსახლეობისთვის გასაჩივრების პროცედურის შესრულება  ატმოსფერულ ჰაერზე ზემოქმედების შემცირების, ხმაურის შემცირების, ვიბრაციის შემცირების, მცენარეულ საფარზე ზემოქმედების შერბილების, ვიზუალური ეფექტის შერბილების და ნარჩენების მართვასთან დაკავშირებული ქმედებების შესრულება.  დასახლებული ზონების საზღვრებში არსებული ინფრასტრუქტურა; სამოძრაო გზები  ინსპექტირება  სამუშაოების წარმოების დასრულებამდე  ინსპექტირება  სამუშაოების წარმოების დასრულებამდე საჭიროებისამებრ  ოფისი  დოკუმენტაციის შემოწმება  თვეში ერთხელ  სამუშაო უბნები, დროებითი ინფრასტრუქტურა, გასხვისების ზოლი  იხილეთ შესაბამისი ბლოკები მონიტორინგის ჩატარების ადგილი  აღმოჩენის დაფიქსირების ადგილი მონიტორინგის ხასიათი მონიტორინგის დრო/სიხშირე  პროცედურის დაცვაზე კონტროლი  ზედამხედველობა მიწის სამუშაოების დროს  მიწის სამუშაოების წარმოების პერიოდში კულტურული მემკვიდრეობა და არქეოლოგია საკითხი/პრობლემა გასაკონტროლებელი პარამეტრი შემთხვევითი არქეოლოგიური აღმოჩენა  შესაბამისი პროცედურის დაცვა GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping P a g e | 240  ძეგლის/ობიექტის მდგომარეობის კონტროლი  ძეგლის/ობიექტის ტერიტორია  გადაადგილების ოპტიმალური სიჩქარის დაცვა (საჭიროების შემთხვევაში)  ძეგლების/ობიექტების მახლობლად გზები საკითხი/პრობლემა გასაკონტროლებელი პარამეტრი მუშებისა ჯანმრთელობის და უსაფრთხოების რისკები  პირადი დაცვის საშუალებების გამოყენება  შრომის უსაფრთხოების ნორმების დაცვა  ბარიერების, მაფრთხილებელი ნიშნების არსებობა  ხმაურის, ვიბრაციის, ემისიების შემცირების ღონისძიებების გატარება  სახანძრო უსაფრთხოების მოთხოვნების დაცვა.  სამუშაო უბნებზე და მანქანებში პირველადი დახმარების აფთიაქის არსებობის უზრუნველყოფა.  პერსონალისთვის სასმელი წყლის და სანიტარული პირობების უზრუნველყოფა;  რეგულარული გაწმენდა.  პერსონალისთვის გასაჩივრების პროცედურის შესრულება მონიტორინგის ჩატარების ადგილი  სამუშაო უბანზე კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლები/ობიექტები და საკულტო ნაგებობებზე ზემოქმედება  ვიზუალური კონტროლი  ვიბრაციის მონიტორინგი (საჭიროებისამებრ)  ინსპექტირება  ძეგლის/ობიექტის მიმდებარე ზონაში სამუშაოების წარმოებისას.  ძეგლის/ობიექტის მიმდებარე ზონაში გადაადგილებისას მონიტორინგის ხასიათი მონიტორინგის დრო/სიხშირე  ინსპექტირება  ინდივიდუალური დაცვის საშუალებების გამოყენების ყოველდღიური კონტროლიშემოწმება მაღალი ხმაურის პირობებში მუშაობის დროს  ოფისი  დოკუმენტაციის შემოწმება  თვეში ერთხელ  დასახლებული ზონების საზღვრებში მოქცეულ სამუშაო უბნებზე  ინსპექტირება  სამუშაოების წარმოების პროცესში ჯანდაცვა და უსაფრთხოება მოსახლეობის უსაფრთხო გადაადგილების შეზღუდვა  თავისუფალი გადაადგილების შესაძლებლობის არსებობა GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping მოსახლეობის ფიზიკური დაზიანების საფრთხეები P a g e | 241  მოსახლეობისთვის გასაჩივრების პროცედურის შესრულება  გამაფრთხილებელი ნიშნების, ბარიერების არსებობა,  ტრანსპორტის გადაადგილებისას ოპტიმალური სიჩქარის დაცვა,  ტრანსპორტის მართვის გეგმის შესრულება  სამუშაო ტერიტორიაზე შეშვების შეზღუდვების შესრულება,  ტრანსპორტის მართვის გეგმის შესრულება  მოსახლეობისთვის გასაჩივრების პროცედურის შესრულება  ავარიულ სიტუაციებზე რეაგირების გეგმების მოთხოვნების შესრულება  ოფისი  დოკუმენტაციის შემოწმება  თვეში ერთხელ  დასახლებული ზონების საზღვრებში მოქცეულ სამუშაო უბნებზე  ინსპექტირება  სამუშაოების წარმოების პროცესშიყოველკვირეულად  საჭიროებისამებრ დაზუსტებული გრაფიკით  ოფისი  დოკუმენტაციის შემოწმება  თვეში ერთხელ  ავარიულ სიტუაციებზე  საჭიროების შემთხვევაში რეაგირების გეგმების მოთხოვნების შესრულების კონტროლი;  სინჯების აღება და ანალიზი (საჭიროებისამებრ) შენიშვნა: საკუთარი კარიერის გამოყენების შემთხვევაში შესრულდება წინასამშენებლო/სამშენებლო სამუშაოების ეტაპზე ნავარაუდევი მონიტორინგის წარმოება. ზემოქმედება ავარიული სიტუაციების დროს  ავარიის დაფიქსირების უბანი იმ შემთხვევაში თუ ბანაკი ან დროებითი სარგებლობის რომელიმე ტერიტორია წყლის ობიექტის მახლობლად განთავსდება ან საჭირო იქნება ჩამდინარე წყლის ზედაპირული წყლის ობიექტში ჩაშვება მშენებელი ვალდებული იქნება გაითვალისწინოს შემდეგი: საკითხი/პრობლემა გასაკონტროლებელი პარამეტრი ზედაპირული წყლების დაბინძურება ბანაკიდენ/ბანაკებიდან  ჯამური აზოტი, ჯამური ფოსფორი, ჟბმ, ჟქმ, შეწონილი ნაწილაკები მონიტორინგის ჩატარების ადგილი  ჩამდინარე წყლის ჩაშვების უბნიდან დინების ქვემოთ დაახლ. 100მ და დინების ზევით 50მ დაშორებით GAMMA CONSULTING მონიტორინგის ხასიათი მონიტორინგის დრო/სიხშირე  სინჯების აღება და წყლის ხარისხის ანალიზი  სამშენებლო ბანაკიდან (არსებობის შემთხვევაში) წყლის ობიექტში წყალჩაშვების შემთხვევაში (კვარტალურად) Khando-Pasanauri_Scoping ზედაპირული წყლების დაბინძურება ნარჩენებით - სამუშაოების მდინარის მახლობლად/ გადაკვეთაში წარმოებისას დაბინძურება სიტუაციაში ავარიულ P a g e | 242  წყალსარინის, წყლის დამუშავების სისტემის გამართულობა  სალექარების (არსებობის შემთხვევაში) მოსილვის დონის კონტროლი  ტერიტორიის სისუფთავე  ნარჩენების მართვის გეგმების მოთხოვნების შესრულება  სამუშაო უბნები  ინსპექტირება  ვიზუალური დათვალიერება;  სამუშაო უბნები, ბანაკი/ბანაკები  სამუშაო უბნები, ბანაკი/ბანაკები  ინსპექტირება  ნარჩენების მართვასთან დაკავშირებული ხელშეკრულებების ქმედითობის შემოწმება  სამუშაო უბნები (ოფისი)  ავარიულ სიტუაციებზე რეაგირების გეგმების მოთხოვნების შესრულება  ავარიის დაფიქსირების უბანი  ნარჩენების მართვის გეგმების მოთხოვნების შესრულების კონტროლი ვიზუალური  დოკუმენტაციის შემოწმება  ავარიულ სიტუაციებზე რეაგირების გეგმების მოთხოვნების შესრულების კონტროლი;  სინჯების აღება და ანალიზი (საჭიროებისამებრ, დამოკიდებული ავარიის ტიპზე)  სამუშაოების წარმოების პერიოდში კვირაში ერთხელ, უფრო ხშირად ძლიერი წვიმის, თოვლის დნობის პერიოდში.  სალექარის დროული გაწმენდა (75% -იანი შევსებისთანავე)  ყოველდღიურად  სამუშაოების წარმოების პროცესში - ყოველკვირეულად  დამოკიდებულია ნარჩენების გატანა-უტილიზაციაზე გაფორმებული ხელშეკრულების მოქმედების პერიოდზე  საჭიროების შემთხვევაში ექსპლუატაციის ეტაპი (პასუხისმგებლობა - საავტომობილო გზების დეპარტამენტი) საკითხი/პრობლემა გასაკონტროლებელი პარამეტრი გზის უსაფრთხოება  სათანადო ნიშნების და კონტროლის არსებობა  დრენაჟის სისტემის გამართულობა სადრენაჟე სათანადო სისტემების მონიტორინგის ჩატარების ადგილი  გზის გაყოლებაზე  გზის გაყოლებაზე (გვირაბების ჩათვლით) GAMMA CONSULTING მონიტორინგის ხასიათი მონიტორინგის დრო/სიხშირე  ინსპექტირება  პერიოდულად  ინსპექტირება  პერიოდულად, განსაკუთრებით ძლიერი წვიმების და თოვლის დნობის პერიოდში Khando-Pasanauri_Scoping ფუნქციონირება ტექმომსახურება ნარჩენების მართვა P a g e | 243 და მაგისტრალის დერეფანში მწვანე საფარის მდგომარეობის კონტროლი ცხოველთა სამყაროზე ზემოქმედების კონტროლი გარემოსდაცვით ნორმებთან შესაბამისობა ტექმომსახურების დროს  ტერიტორიის სისუფთავე  მცენარეული ბარიერი მგდომარეობა  მოვლის ღონისძიებების წარმოება მორწყვა. საჭიროებისამებრ. გამხმარი მცენარეების ჩანაცვლება ახლით.  გზაზე დაღუპვის შემთხვევების არსებობა  წინასამშენებლო/სამშენებლო სამუშაოების ეტაპისთვის განსაზღვრული - მასალის, ნარჩენების, ხმაურის, ემისიების, ნიადაგის და წყლის დაცვის /ზემოქმედების შემარბილებელი ღონისძიებების შესრულება.  უსაფრთხოების მოთხოვნების დაცვის კონტროლი  გზისპირები;  სავალი ნაწილი  გზისპირა ზონა  ინსპექტირება  რეგულარული კონტროლი  ინსპექტირება ვიზუალური კონტროლი  პერიოდულად (გაზაფხულზე, შემოდგომასა და ზაფხულში)  გზის გაყოლებაზე  ვიზუალური კონტროლიაღრიცხვა,  გამოვლენისას  სარემონტო უბნები  ინსპექტირება  ტექმომსახურების სამუშაოების წარმოების პროცესში GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping P a g e | 244 13 ინფორმაცია ჩასატარებელი კვლევების და გზშ-ს ანგარიშის მომზადებისთვის საჭირო მეთოდიკების შესახებ გზშ-ის ანგარიშის მომზადების პროცესში ჩატარდება  ხმაურის და ემისიების მოდელირება მშენებლობის და ექსპლუატაციის ეტაპებისთვის  წყლის და ნიადაგის ლაბორატორიული კვლევა.  იქთილოგიური კვლევა საპროექტო მონაკვეთის საზღვრებში.  ცხოველთა სამყაროზე ზემოქმედების დეტალური შეფასება და სკოპინგის ანგარიშში შესაბამისი შესრორებების/დაზუსტებების შეტანა.  მოძიებული დამატებითი ინფორმაციის საფუძველზე, საველე კვლევებზე და მოდელირების შედეგებზე დაყრდნობით სკოპინგის ანგარიშში მოცემული წინასწარი შეფასებების დაზუსტდება.  აუცილებლობის შემთხვევაში - დამატებითი შემარბილებელი ღონისძიებების ნონზადება. გზშ-ს ანგარიშთან ერთად წარმოდგენილი იქნება ტყის ამორისხვის დოკუმენტაცია და ინფორმაცია პროექტის დერეფნით გადაკვეთილი ინფრასტრუქტურის შესახებ (შენიშვნა: წინასამშენებლო ეტაოზე ინფრასტრუქტურის გადატანა-მოწესრიგება სკოპინგის ანგარიშშ მოცემული ბუფერის საზღვრებში მოხდება.). გზშ-ს ანგარიშში მოცემული ინფორმაცია შესაბამისობაში იქნება გარემოსდაცვითი შეფასების კოდექსის მე-10 მუხლის მოთხოვნებთან. გათვალისწინებული იქნება სკოპინგის ანგარიშთან დაკავშირებით გარემოსდაცვის უწყებისგან (გარემოს ეროვნული სააგენტო) მიღებულ სკოპინგის გადაწყვეტილებაში დაფიქსირებული მოთხოვნები/რეკომენდაციები. GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping P a g e | 245 გამოყენებული ლიტერატურა                                    კეცხოველი, ნ. 1960. საქართველოს მცენარეული საფარი. თბილისი, საქ. სსრ მეცნ. აკად. გამომცემლობა. კეცხოველი, ნ., გაგნიძე, რ. [რედ.],1971-2001. საქართველოს ფლორა, ტ. 1-15. მეცნიერება, თბილისი. მარუაშვილი, ლ. 1970. საქართველოს ფიზიკური გეოგრაფია. თბილისი, თბილისის უნივერსიტეტის გამომცემლობა ქვაჩაკიძე, რევაზი. 2001. საქართველოს ტყეები: ძირითადი ასოციაციები. თბილისი, მეცნიერება. ქვაჩაკიძე, რ., იაშაღაშვილი, კ., ლაჩაშვილი, ნ. 2004. საქართველოს ძირეული ტყეები: ანთროპოგენული სუქსეციები, აღდგენა, რეკონსტრუქცია. თბილისი ქვაჩაკიძე, რევაზი. 2010. საქართველოს გეობოტანიკური რაიონები. თბილისი, თბილისის ბოტანიკური ბაღი და ბოტანიკის ინსტიტუტი ქიქოძე, დ., მემიაძე, ნ., ხარაზიშვილი, დ., მანველიძე, ზ., მიულერ-შერერი, ჰ. 2010. საქართველოს არაადგილობრივი ფლორა. აბდალაძე. ო., ბაცაცაშვილი. ქ., 2019. გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის სამინისტრო - EUNIS G ჰაბიტატის ვორქშოფი. [ონლაინ] ხელიმსაწვდომია ვებგვერდზე: https://data.mepa.gov.ge/documents/519287c6aa38407eac92f00acadfc3a4/explore ბოლოს ნანახია 16.07.2022 დადგენილება N221 „ტყითსარგებლობის წესის შესახებ“ დებულების დამტკიცების თაობაზე საქართველოს ტყის კოდექსი საქართველოს კანონი საქართველოს „წითელი ნუსხისა“ და „წითელი წიგნის“ შესახებ საქართველოს კანონი დაცული ტერიტორიების სისტემის შესახებ საქართველოს კანონი ბუნებრივი რესურსებით სარგებლობისათვის მოსაკრებლების შესახებ Akhalkatsi, M., Tarkhnishvili D. 2012. Habitats of Georgia, Natura 2000 Guideline. Braun-Blanquet, J., Fuller G.D., Conard H.Sh., Blanquet J.B. 1965. Plant Sociology: The Study of Plant Communities. Authorized English Translation of Pflanzensoziologie by J. Braun-Blanquet. Transl., rev. and Ed. by George D. Fuller and Henry S. Conard. Hafner Pub. Bonham, Ch. D., 2013. Measurements for Terrestrial Vegetation. ISBN: 0470972580. A John Wiley & Sons, Ltd. 260 pp Elzinga, C., Salzer, D., Willoughby, J. 1999. Measuring and Monitoring Plant Populations. Journal of Range Management 52(5):544 Peet, R.K. and Roberts, D.W., 2013. Classification of Natural and Semi-natural Vegetation. Vegetation Ecology, Second Edition, pp.28-70 Davies, Cynthia E., Moss, Dorian , O Hill, Mark. EUNIS Habitat Classification Revised 2004. Zazanashvili, N., Garforth, M., Bitsadze. 2020. M.Ecoregional Conservation Plan (ECP) for the Caucasus. Tbilisi Georgian Biodiversity Database http://biodiversity-georgia.net/index.php ბოლოს ნანახია 15.06.2023 The Plant List. http://www.theplantlist.org ბოლოს ნანახია 15.06.2023 GBIF - https://www.gbif.org ბოლოს ნანახია 15.06.2023 EUNIS - https://eunis.eea.europa.eu ბოლოს ნანახია 15.06.2023 გურიელიძე ზ. 1996. საშუალო და მსხვილი ძუძუმწოვრები. წიგნში: „საქართველოს ბიომრავალფეროვნების პროგრამის მასალები”. თბილისი: 74-82. მუსხელიშვილი თ. 1994. საქართველოს ამფიბიებისა და რეპტილიების ატლასი. თბ., WWF, 48გვ. თარხნიშვილი დ. 1996. ამფიბიები. კრებ./მასალები საქართველოს ბიომრავალფეროვნებისთვის./თბ. გვ. 64-67. ჯანაშვილი ა. 1963. საქართველოს ცხოველთა სამყარო. ტ. III. ხერხემლიანები. თსუ-ს გამომცემლობა, თბილისი: 460 გვ. ბუხნიკაშვილი ა., კანდაუროვი ა., ნატრაძე ი. 2008. საქართველოს ხელფრთიანთა დაცვის სამოქმედო გეგმა. გამ. “უნივერსალი”, თბილისი: 102 გვ. Бакрадзе М.А., Чхиквишвили В.М.1992. Аннотированный список амфибий и рептилий, обитающих в Грузии.//საქართველოს სსრ მეცნიერებათა აკადემიის მოამბე, თბილისი CXLVI, №3 გვ.623-628 Arabuli A. B. 2002. Modern distribution and numeral condition of Hoofed Animals in Georgia. Prosidings of the institute of Zoology, Vol. XXI. pp. 306-309. Arabuli G., Mosulishvili M., Murvanidze M., Arabuli T., Bagaturia N., Kvavadze Er. 2007. The Colchic Lowland Alder Woodland with Buxwood Understory (Alneta barbata buxosae) and their Soil Invertebrate Animals. Proc. Georgian Acad. Sci., Biol. Ser. Vol. 5, No.2: 35-42 Bolqvadze B., Machutadze I., Davitashvili N. 2016. Study of Freshwater Pond Taxa Marsilea quadrifolia & Salvinia natans in Kolkheti Lowland Black Sea Coastline Bull. Georg. Natl. Acad. Sci., vol. 10, no. 2, Bukhnikashvili A. K., Kandaurov A. S. 2001. The Annotated List of Mammals of Georgia. Prosidings of the institute of Zoology, Vol. XXI. pp. 319-340. Bukhnikashvili, A. & Kandaurov, A., 2002. The annotated list of mammals of Georgia. Proceedings of the Institute of Zoology, Tbilisi, XXI: 319-336 GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping                           P a g e | 246 Tarkhnishvili, D., A. Kandaurov & A. Bukhnikashvili, 2002. Declines of amphibians and reptiles in Georgia during the 20th century: virtual vs. actual problems. Zeitschrift fur Feldherpetologie 9: 89-107. Yavruyan, E., Rakhmatulina, I., Bukhnikashvili, A., Kandaurov, A., Natradze, I. and Gazaryan, S., 2008. Bats conservation action plan for the Caucasus. Publishing House Universal, Tbilisi. CBS, 2012. Ecoregion Conservation Plan for the Caucasus. Edited by: Nugzar Zazanashvili, Mike Garforth, Hartmut Jungius, Tamaz Gamkrelidze with participation of Cristian Montalvo. Revised and updated version. Caucasus Biodiversity Council (CBS). http://wwf.panda.org/?205437/ecoregion-conservation-plan-for-the-caucasus-revised Didmanidze E. 2004. Annotated List of Diurnal Butterflies (Lepidoptera: Rhopalocera) of Georgia and edjascent territory from Southern Caucasus. Raptors and Owls of Georgia. GCCW and Buneba Print Publishing. Tbilisi. Georgia. Doluchanov A..G. 2010. Forest vegetation of Georgia, (‘Lesnoi rastitelnost Gruzii’), Universali, Tbilisi.. (In Russ.). EBRD 2014. Environmental and Social Policy (ESP); The Document of European Bank for Reconstruction and Development. EU, 2016. Environmental Impact Assessment: Technical consultation (regulations on planning and major infrastructure), Department for Communities and Local Government. IUCN. 2003. Guidelines for Application of IUCN Red List Criteria at Regional Levels: Version 3.0. IUCN Species Survival Commission. IUCN, Gland, Switzerland and Cambridge, UK. IUCN. 2010, Guidelines for Using the IUCN Red List Categories and Criteria, retrieved 2012-09-05 Brief information about IUCN categories and criteria IUCN 2019. The IUCN Red List of Threatened Species. Version 2019-1. http://www.iucnredlist.org. Downloaded on 21 March 2019. IUCN (International Union for Conservation of Nature) 2019. Ochotona iliensis. The IUCN Red List of Threatened Species. Version 2019-1. http://www.iucnredlist.org. Downloaded on 21 March 2019. Merkviladze M. Sh., Kvavadze E. Sh. 2002. List of Ladybirds (Coleoptera, Coccinellidae) of Georgia. Prosidings of the institute of Zoology, Vol. XXI. pp. 149-155. Muskhelishvili, T. Chkhikvadze, V. 2000. Nomenclature of amphibians and reptiles distributed in Georgia. Proceedings of Institute of Zoology; Vol. 20. pp. 222-229. (In Geo.) Tarkhnishvili D. Chaladze G. [Editors] 2013. Georgian biodiversity database [http://www.biodiversitygeorgia.net/index.php]. Tarkhnishvili D., Kikodze D. (Eds.). 1996. Principal Characteristics of Georgia Biodiversity. In: Natura Caucasica (publication of the NGO CUNA Georgica), v. 1, No. 2. WWF Global, 2006. Ecoregion Conservation Plan for the Caucasus, Second edition. Contour Ltd. 8, Kargareteli street, Tbilisi 0164, Georgia. http://wwf.panda.org/what_we_do/where_we_work/black_sea_basin/caucasus/?193459/Ecoregional-ConservationPlan-for-the-Caucasus Birds of Europe: Second Edition by Lars Svensson and Dan Zetterström და Collins Bird Guide. 2Nd Edition. David W. Macdonald and Priscilla Barrett, 1993 “Mammals of Britain and Europe” (Collins Field Guide) Howell, J.A. and J.E. DiDonato. 1991. Assessment of avian use and mortality related to wind turbine operations, Altamont Pass, Alameda and Contra Costa Counties, California, September 1988 through August 1989. Final report. Prep. for U.S. Windpower, Inc., Livermore, CA. Johnson, G.D., Erickson, W.P., Strickland, M.D., Shepherd, M.F., Shepherd, D.A. and Sarappo, S.A., 2003. Mortality of bats at a large-scale wind power development at Buffalo Ridge, Minnesota. The American Midland Naturalist, 150(2), pp.332-343. Winkelman, J.E. (1985) Bird impact by middle‐sized wind turbines on flight behaviour, victims, and disturbance. Limosa, 58, 117–121. Osborn, R.G., Dieter, C.D., Higgins, K.F. & Usgaard, R.E. (1998) Bird flight characteristics near wind turbines in Minnesota. American Midland Naturalist, 139, 20–38. Nelson, H.K. & Curry, R.C. (1995) Assessing avian interactions with windplant development and operation. Transactions of the North American Wildlife and Natural Resources Conference, 60, 266–287. Orloff, S. & Flannery, A. (1992) Wind Turbine Effects on Avian Activity, Habitat Use, and Mortality in Altamont Pass and Solano County Wind Resource Areas (1989–91). Final Report. Planning Departments of Alameda, Contra Costa and Solano Counties and the California Energy Commission, BioSystems Analysis Inc., Tiburón, CA Baerwald, E.F., D'Amours, G.H., Klug, B.J. and Barclay, R.M., 2008. Barotrauma is a significant cause of bat fatalities at wind turbines. Current biology, 18(16), pp.R695-R696. Prinsen, H.A.M., Smallie, J.J., Boere, G.C. & Píres, N. (Eds.) 2011. Guidelines on how to avoid or mitigate impact of electricity power grids on migratory birds in the AfricanEurasian region. Bonn: AEWA Conservation Guidelines No. 14, CMS Technical Series No. 29, AEWA Technical Series No. 50, CMS Raptors MOU Technical Series No. 3. GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping                   P a g e | 247 Dr. William O'Connor, 2015. Birds and power lines Voigt, C.C, C. Azam, J. Dekker, J. Ferguson, M. Fritze, S. Gazaryan, F. Hölker, G. Jones, N. Leader, D. Lewanzik, H.J.G.A. Limpens, F. Mathews, J. Rydell, H. Schofield, K. Spoelstra, M. Zagmajster (2018): Guidelines for consideration of bats in lighting projects. EUROBATS Publication Series No. 8. UNEP/EUROBATS Secretariat, Bonn, Germany, 62 pp. Kyheröinen, E.M., S. Aulagnier, J. Dekker, M.-J. Dubourg-Savage, B. Ferrer, S. Gazaryan, P. Georgiakakis, D. Hamidovic, C. Harbusch, K. Haysom, H. Jahelková, T. Kervyn, M. Koch, M. Lundy, F. Marnell, A. Mitchell-Jones, J. Pir, D. Russo, H. Schofield, P.O. Syvertsen, A. Tsoar (2019): Guidance on the conservation and management of critical feeding areas and commuting routes for bats. EUROBATS Publication Series No. 9. UNEP/EUROBATS Secretariat, Bonn, Germany, 109 pp. www.birdlife.org Reitan, O. and Thingstad, P.G., 1999. Responses of birds to damming-a review of the influence of lakes, dams and reservoirs on bird ecology. Ornis Norvegica, 22(1), pp.3-3 Zazanashvili, N., Garforth, M., Bitsadze. 2020. M.Ecoregional Conservation Plan (ECP) for the Caucasus. Tbilisi. ნარგიზ ნინუა, ბელა ჯაფოშვილი, ვერა ბოჭორიშვილი, საქართველოს თევზები. გამომცემლობა „წიგნი ერი“, საქართველო, თბილისი, 2013. საქართველოს ცხოველთა სამყარო, IV. გამომცემლობა „მეცნიერება“, თბილისი, 1973. რ. ელანიძე, საქართველოს შიდა წყალსატევების ჰიდრობიოლოგია და იქთიოლოგია, მდინარე ბზიფის იქთიოფაუნა, ნაკვეთი II, რიწის ტბა, გამომცემლობა „მეცნიერება“, თბილისი, 1965. L. Ninua, D. Tarkhnishvili, E. Gvazava, Phylogeography and taxonomic status of trout and salmon from the Ponto-Caspian drainages, with inferences on European Brown Trout evolution and taxonomy, January 2018. Muskhelishvili, T. Chkhikvadze, V. 2000. Nomenclature of amphibians and reptiles distributed in Georgia. Proceedings of Institute of Zoology; Vol. 20. pp. 222-229. (In Geo.) Birds of Europe: Second Edition by Lars Svensson and Dan Zetterström და Collins Bird Guide. 2Nd Edition. Abuladze, Alexander. "Birds of prey of Georgia." Materials Towards a Fauna of Georgia, Issue VI. Ilia State University, Institute of Zoology, Tbilisi (2013). Abuladze, Alexander. "A preliminary overview of raptor monitoring in Georgia." Acrocephalus 33 (2012): 289-292. ნიადაგის ალტალსი; წინასწარი ტექნიკურ–ეკონომიკური დასაბუთების და ტექნიკურ–ეკონომიკური დასაბუთების მომზადება ჟინვალი–ლარსის საავტომობილო გზისათვის და დეტალური საპროექტო დოკუმენტაციის მომზადება ქვეშეთი–კობის საავტომობილო გზის მონაკვეთის მშენებლობისათვის - ტექნიკურ-ეკონომიკური დასაბუთება. IDOM, 2018 შპს გამას ხელთ არსებული ინფორმაცია - საპროექტო რეგიონში შესრულებული სხვა პროექტები შპს ტრანსპროექტის, "გაზის საპროექტო ჯგუფი"-ს, "საქართველოს სავაჭრო ჯგუფი"-ს, შპს "ინფრაკონ"-ის, შპს ჯეონჟინირინგის ანგარიშები და ტექნიკური ინფრმაცია. GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping P a g e | 248 დანართი 1 - ხიდების ჭრილები წყლის და წარეცხვის დონის ჩვენებით GAMMA CONSULTING xidi md. xandosxevze pk 6+07.15 10X33.0 m BRIDGE OVER THE RIVER KHANDOSKHEVI PK 6+07.15 10X33.0 M N TRANSPROJECT riv. i xev i dososkhev xan md. Khand si lar I LARS 9+00 8+00 7+00 r/b mili L=47.5 R/c Culvert L=47.5 m, PK 8+43 6+00 5+00 4+00 r/b xidi L=361.1 m, pk 6+07.15 R/c Bridge L=361.1 m, PK 6+07.15 TA E TSKH 3+00 a T mcxe M agvi md. aragvi riv. Ar kalapotis gaWra Cutting the bed konsultanti "transproeqti" damkveTi: saqarTvelos regionuli ganviTarebisa da infrastruqturis saministro saqarTvelos saavtomobilo gzebis departamenti mcxeTa - stefanwminda - larsis saavtomobilo gzis xando-fasanauris SemovliTi gzis monakveTis rekonstruqcia/mSeneblobis detaluri saproeqto dokumentacia Preparation of Detailed Engineering Design for the Upgrading/Construction of Khando-Pasanauri Bypass section of xelovnuri nagebobebis ganyofilebis ufrosi BRIDGE DIVISION CHIEF v. RonRaZe V. GHONGHADZE n a x a z i N DRAWING TRANSPROJECTTRANSPROJECTTRANSPROJECTTRANSPROJECTTRANSPROJECTTRANSPROJECTTRANSPROJECTTRANSPROJECTTRANSPROJECTTRANSPROJECTTRANSPROJECT Mtskheta-Stepantsminda-Larsi Road xidi md. xandosxevze pk 6+07.15 xidis gegma EMPLOYER: MINISTRY OF REGIONAL DEVELOPMENT AND INFRASTRUCTURE OF GEORGIA ROADS DEPARTMENT OF GEORGIA CONSULTANT "TRANSPROJECT" Bridge over the river Khandoskhevi PK 6+07.15 Plan of bridge mT. specialisti d.loginovi CHIEF SPECIALIST D.Loginov pr. mT. inJineri v.gelaSvili PROJECT CHIEF ENGINEER Seadgina n.kekenaZe DESIGNED N.Kekenadze T a r i R i D A T E Seamowma v.gelaSvili masStabi SCALE V.Gelashvili CHECKED V.Gelashvili 2023 1:1000 naxazis originaluri zoma A1 xidi pk 16+57.30 3X33.0 m BRIDGE PK 16+57.30 3X33.0 M mc x M TS eT N a TA 4+ TRANSPROJECT KH E 00 14 + 00 5+ 0 0 kT AN . 5 . 5 15 kT+00 A . N . 33 kT. 6 AN. 6 6+ 00 1 6 + 00 md. ar riv. A a ragvgvi i r/b 00 17+ R/c xidi Brid L ge L =123. 4 =12 3.4 m, pk m, P 16 K 1 +57.3 6+5 7.3 00 18+ . 4 kT . 4 AN 00 19+ lar si 2 LAR SI r/b R/c mili Cul vert L=3 8m konsultanti "transproeqti" damkveTi: saqarTvelos regionuli ganviTarebisa da infrastruqturis saministro saqarTvelos saavtomobilo gzebis departamenti mcxeTa - stefanwminda - larsis saavtomobilo gzis xando-fasanauris SemovliTi gzis monakveTis rekonstruqcia/mSeneblobis detaluri saproeqto dokumentacia Preparation of Detailed Engineering Design for the Upgrading/Construction of Khando-Pasanauri Bypass section of xelovnuri nagebobebis ganyofilebis ufrosi BRIDGE DIVISION CHIEF v. RonRaZe V. GHONGHADZE , PK 20+ 30 n a x a z i N DRAWING TRANSPROJECTTRANSPROJECTTRANSPROJECTTRANSPROJECTTRANSPROJECTTRANSPROJECTTRANSPROJECTTRANSPROJECTTRANSPROJECTTRANSPROJECTTRANSPROJECT Mtskheta-Stepantsminda-Larsi Road xidi pk 16+57.30 xidis gegma EMPLOYER: MINISTRY OF REGIONAL DEVELOPMENT AND INFRASTRUCTURE OF GEORGIA ROADS DEPARTMENT OF GEORGIA CONSULTANT "TRANSPROJECT" Bridge PK 16+57.30 Plan of bridge mT. specialisti d.loginovi CHIEF SPECIALIST D.Loginov pr. mT. inJineri v.gelaSvili PROJECT CHIEF ENGINEER Seadgina n.kekenaZe DESIGNED N.Kekenadze T a r i R i D A T E Seamowma v.gelaSvili masStabi SCALE V.Gelashvili CHECKED V.Gelashvili 2023 1:1000 naxazis originaluri zoma ORIGINAL DRAWING SIZE A1 xidi pk 25+68.33 12X33.0 m BRIDGE PK 25+68.33 12X33.0 M N AN TR SP CT JE RO i s r a l N1 gvi mcx .77 7+77 pk 2 isi awy 7.77 das 7+7 is Pk 2 rab nel gvi Tun KHE t of Star MTS eTa TA 00 23+ 0 +0 29 0 00 0 28+ 24+ r/b mi li L= 1 R/c Cu lvert L= 7 m, pk 27+7 7 17 m, PK 27+ .02 77.02 rabi L= l N1 L= 1555.88 m 1555.8 8m Tunne I S R A L 0 25+ 0 md. riv. Aaragvi ragv i 27+00 26+00 md. a 6 damkveTi: saqarTvelos regionuli ganviTarebisa da infrastruqturis saministro saqarTvelos saavtomobilo gzebis departamenti mcxeTa - stefanwminda - larsis saavtomobilo gzis xando-fasanauris SemovliTi gzis monakveTis rekonstruqcia/mSeneblobis detaluri saproeqto dokumentacia Preparation of Detailed Engineering Design for the Upgrading/Construction of Khando-Pasanauri Bypass section of kT. 6 konsultanti "transproeqti" AN. r/b xi di L= 416.58 R/c Bri m dge L= 416.58 , pk 25+68.3 3 m, PK 25+68 .33 riv. A ragvi ragv i xelovnuri nagebobebis ganyofilebis ufrosi BRIDGE DIVISION CHIEF v. RonRaZe V. GHONGHADZE n a x a z i N DRAWING TRANSPROJECTTRANSPROJECTTRANSPROJECTTRANSPROJECTTRANSPROJECTTRANSPROJECTTRANSPROJECTTRANSPROJECTTRANSPROJECTTRANSPROJECTTRANSPROJECT Mtskheta-Stepantsminda-Larsi Road EMPLOYER: MINISTRY OF REGIONAL DEVELOPMENT AND INFRASTRUCTURE OF GEORGIA ROADS DEPARTMENT OF GEORGIA CONSULTANT "TRANSPROJECT" xidi pk 25+68.33 xidis gegma Bridge PK 25+68.33 Plan of bridge mT. specialisti d.loginovi CHIEF SPECIALIST D.Loginov pr. mT. inJineri v.gelaSvili PROJECT CHIEF ENGINEER Seadgina n.kekenaZe DESIGNED N.Kekenadze T a r i R i D A T E Seamowma v.gelaSvili masStabi SCALE V.Gelashvili CHECKED V.Gelashvili 2023 1:1000 naxazis originaluri zoma ORIGINAL DRAWING SIZE A1 xidi pk 43+91.92 3X33.0 m BRIDGE PK 43+91.92 3X33.0 M ar si LA R SI l N N A TR O R P S C JE a T b re 0 +0 a 0 +0 45 R /b /c x Br id id i ge L L= =1 11 10 0. .6 6 m, m p ,P k K 45 45 +3 +3 3.9 3. 7 97 r R /b /c x Br id id i ge L L= =1 12 20 0. .0 0 m, m p ,P k K 46 46 +6 +6 6. 6. 67 67 0 +0 ag m t ga en da rcem a fo eb ein v a dr S mu n an a d tio s i ava b e xc d r es e e f lop S rt 46 a b re 4 8.6 +2 47 pk .64 8 i is +2 wy 47 k sa da el P is nn ab Tu ir of gv a St 00 + 47 eb r ag m t ga en da rcem ba info e av d re S n mu n a a d tio s i ava b e xc d r es e e f lop S 48 ag m t ga en da rcem ba info e av d re S mu n an a d tio s i ava b e xc d r es e e f lop S AN. 14 0 +0 44 kT r AN . 1 . 1 3 3 R /b /c x Br id id i ge L L= =1 11 10 0. .7 7 m, m p ,P k K 43 43 +9 +9 1.9 1. 2 92 r d 65 3. +3 43 .65 pk 33 3+ o l k4 bo l P ne is ab un ir of T gv En 0 3+0 kT. 14 2 kT. 1 00 AN konsultanti "transproeqti" damkveTi: saqarTvelos regionuli ganviTarebisa da infrastruqturis saministro saqarTvelos saavtomobilo gzebis departamenti kT kT. 4 . 11 T k . 11 .2 2+ AN. 4 0 +0 43 2 AN. 1 mcxeTa - stefanwminda - larsis saavtomobilo gzis xando-fasanauris SemovliTi gzis monakveTis rekonstruqcia/mSeneblobis detaluri saproeqto dokumentacia Preparation of Detailed Engineering Design for the Upgrading/Construction of Khando-Pasanauri Bypass section of xelovnuri nagebobebis ganyofilebis ufrosi BRIDGE DIVISION CHIEF v. RonRaZe V. GHONGHADZE n a x a z i N DRAWING TRANSPROJECTTRANSPROJECTTRANSPROJECTTRANSPROJECTTRANSPROJECTTRANSPROJECTTRANSPROJECTTRANSPROJECTTRANSPROJECTTRANSPROJECTTRANSPROJECT Mtskheta-Stepantsminda-Larsi Road EMPLOYER: MINISTRY OF REGIONAL DEVELOPMENT AND INFRASTRUCTURE OF GEORGIA ROADS DEPARTMENT OF GEORGIA CONSULTANT "TRANSPROJECT" xidi pk 43+91.92 xidis gegma Bridge PK 43+91.92 Plan of bridge mT. specialisti d.loginovi CHIEF SPECIALIST D.Loginov pr. mT. inJineri v.gelaSvili PROJECT CHIEF ENGINEER Seadgina n.kekenaZe DESIGNED N.Kekenadze T a r i R i D A T E Seamowma v.gelaSvili masStabi SCALE V.Gelashvili CHECKED V.Gelashvili 2023 1:1000 naxazis originaluri zoma ORIGINAL DRAWING SIZE A1 xidi pk 45+33.97 3X33.0 m BRIDGE PK 45+33.97 3X33.0 M ar si LA R SI l N N A TR O R P S C JE a T b re 0 +0 a 0 +0 45 R /b /c x Br id id i ge L L= =1 11 10 0. .6 6 m, m p ,P k K 45 45 +3 +3 3.9 3. 7 97 r R /b /c x Br id id i ge L L= =1 12 20 0. .0 0 m, m p ,P k K 46 46 +6 +6 6. 6. 67 67 0 +0 ag m t ga en da rcem a fo eb ein v a dr S mu n an a d tio s i ava b e xc d r es e e f lop S rt 46 a b re 4 8.6 +2 47 pk .64 8 i is +2 wy 47 k sa da el P is nn ab Tu ir of gv a St 00 + 47 eb r ag m t ga en da rcem ba info e av d re S n mu n a a d tio s i ava b e xc d r es e e f lop S 48 ag m t ga en da rcem ba info e av d re S mu n an a d tio s i ava b e xc d r es e e f lop S AN. 14 0 +0 44 kT r AN . 1 . 1 3 3 R /b /c x Br id id i ge L L= =1 11 10 0. .7 7 m, m p ,P k K 43 43 +9 +9 1.9 1. 2 92 r d 65 3. +3 43 .65 pk 33 3+ o l k4 bo l P ne is ab un ir of T gv En 0 3+0 kT. 14 2 kT. 1 00 AN konsultanti "transproeqti" damkveTi: saqarTvelos regionuli ganviTarebisa da infrastruqturis saministro saqarTvelos saavtomobilo gzebis departamenti kT kT. 4 . 11 T k . 11 .2 2+ AN. 4 0 +0 43 2 AN. 1 mcxeTa - stefanwminda - larsis saavtomobilo gzis xando-fasanauris SemovliTi gzis monakveTis rekonstruqcia/mSeneblobis detaluri saproeqto dokumentacia Preparation of Detailed Engineering Design for the Upgrading/Construction of Khando-Pasanauri Bypass section of xelovnuri nagebobebis ganyofilebis ufrosi BRIDGE DIVISION CHIEF v. RonRaZe V. GHONGHADZE n a x a z i N DRAWING TRANSPROJECTTRANSPROJECTTRANSPROJECTTRANSPROJECTTRANSPROJECTTRANSPROJECTTRANSPROJECTTRANSPROJECTTRANSPROJECTTRANSPROJECTTRANSPROJECT Mtskheta-Stepantsminda-Larsi Road EMPLOYER: MINISTRY OF REGIONAL DEVELOPMENT AND INFRASTRUCTURE OF GEORGIA ROADS DEPARTMENT OF GEORGIA CONSULTANT "TRANSPROJECT" xidi pk 45+33.97 xidis gegma Bridge PK 45+33.97 Plan of bridge mT. specialisti d.loginovi CHIEF SPECIALIST D.Loginov pr. mT. inJineri v.gelaSvili PROJECT CHIEF ENGINEER Seadgina n.kekenaZe DESIGNED N.Kekenadze T a r i R i D A T E Seamowma v.gelaSvili masStabi SCALE V.Gelashvili CHECKED V.Gelashvili 2023 1:1000 naxazis originaluri zoma ORIGINAL DRAWING SIZE A1 xidi pk 46+66.67 3X33.0 m BRIDGE PK 46+66.67 3X33.0 M ar si LA R SI l N N A TR O R P S C JE a T b re 0 +0 a 0 +0 45 R /b /c x Br id id i ge L L= =1 11 10 0. .6 6 m, m p ,P k K 45 45 +3 +3 3.9 3. 7 97 r R /b /c x Br id id i ge L L= =1 12 20 0. .0 0 m, m p ,P k K 46 46 +6 +6 6. 6. 67 67 0 +0 ag m t ga en da rcem a fo eb ein v a dr S mu n an a d tio s i ava b e xc d r es e e f lop S rt 46 a b re 4 8.6 +2 47 pk .64 8 i is +2 wy 47 k sa da el P is nn ab Tu ir of gv a St 00 + 47 eb r ag m t ga en da rcem ba info e av d re S n mu n a a d tio s i ava b e xc d r es e e f lop S 48 ag m t ga en da rcem ba info e av d re S mu n an a d tio s i ava b e xc d r es e e f lop S AN. 14 0 +0 44 kT r AN . 1 . 1 3 3 R /b /c x Br id id i ge L L= =1 11 10 0. .7 7 m, m p ,P k K 43 43 +9 +9 1.9 1. 2 92 r d 65 3. +3 43 .65 pk 33 3+ o l k4 bo l P ne is ab un ir of T gv En 0 3+0 kT. 14 2 kT. 1 00 AN konsultanti "transproeqti" damkveTi: saqarTvelos regionuli ganviTarebisa da infrastruqturis saministro saqarTvelos saavtomobilo gzebis departamenti kT kT. 4 . 11 T k . 11 .2 2+ AN. 4 0 +0 43 2 AN. 1 mcxeTa - stefanwminda - larsis saavtomobilo gzis xando-fasanauris SemovliTi gzis monakveTis rekonstruqcia/mSeneblobis detaluri saproeqto dokumentacia Preparation of Detailed Engineering Design for the Upgrading/Construction of Khando-Pasanauri Bypass section of xelovnuri nagebobebis ganyofilebis ufrosi BRIDGE DIVISION CHIEF v. RonRaZe V. GHONGHADZE n a x a z i N DRAWING TRANSPROJECTTRANSPROJECTTRANSPROJECTTRANSPROJECTTRANSPROJECTTRANSPROJECTTRANSPROJECTTRANSPROJECTTRANSPROJECTTRANSPROJECTTRANSPROJECT Mtskheta-Stepantsminda-Larsi Road EMPLOYER: MINISTRY OF REGIONAL DEVELOPMENT AND INFRASTRUCTURE OF GEORGIA ROADS DEPARTMENT OF GEORGIA CONSULTANT "TRANSPROJECT" xidi pk 46+66.67 xidis gegma Bridge PK 46+66.67 Plan of bridge mT. specialisti d.loginovi CHIEF SPECIALIST D.Loginov pr. mT. inJineri v.gelaSvili PROJECT CHIEF ENGINEER Seadgina n.kekenaZe DESIGNED N.Kekenadze T a r i R i D A T E Seamowma v.gelaSvili masStabi SCALE V.Gelashvili CHECKED V.Gelashvili 2023 1:1000 naxazis originaluri zoma ORIGINAL DRAWING SIZE A1 Khando-Pasanauri_Scoping P a g e | 268 დანართი 2 - სამშენებლო ბანაკი/ბანაკები, სამუშაო უბნები, ნაყოფიერი ნიადაგის, მასალის გვირაბიდან გამოტანილი მასალის განთავსების უბნების შერჩევა სამშენებლო ბანაკი/ბანაკები. სამშენებლო ბანაკის ტერიტორიის შერჩევისას გათვალისწინებული იქნება ანალოგიური ობიექტებისთვის მიღებული ძირითადი რეკომენდაციები, მათ შორის: ბანაკის მოწყობა სამშენებლო უბნების სიახლოვეს, ადვილად მისადგომ, მცენარეული საფარის თვალსაზრისით და ცხოველთა სამყაროსთვის ნაკლებად ღირებულ ტერიტორიაზე, სენსიტიური უბნებიდან (მაგ. მდ. ჭოროხის კალაპოტი, დაცული/სენსიტიური ტერიტორიები, ისტორიული ძეგლები, სასწავლო და/ან სამედიცინო დაწესებულება, შესაძლო არქეოლოგიური საიტები, სხვ.) და, შესაძლებლობისდაგვარად, დასახლებული ზონიდან მოშორებით. ასევე მხედველობაში უნდა იყოს მიღებული წყლის შესახებ საქართველოს კანონით დადგენილი წყალდაცვითი ზოლის სიგანე14 . ტერიტორიის შერჩევისას გათვალისწინებული იქნება არსებული ინფრასტრუქტურა, სამოძრაო გზები და მათი დატვირთვა. კონტრაქტორი ვალდებული იქნება უზრუნველყოს ტერიტორიის ელექტრომომარაგება, წყალმომარაგება, კანალიზაციის საკითხის მოგვარება. ბანაკისთვის საჭირო ტერიტორიის ფართობი და ინფრასტრუქტურის მახასიათებლები დაზუსტდება კონტრაქტორის მიერ პერსონალის რიცხოვნების გათვალისწინებით. როგორც უკვე აღინიშნა, ბანაკის გენგეგმა და პარამეტრები წარედგინება გარემოს დაცვის უწყებას სხვა დოკუმენტაციასთან ერთად. ბანაკის განსათავსებლად, შესაძლებლობისდაგვარად, სასურველია მოხდეს სასოფლო-სამეურნეო საქმიანობისთვის ნაკლებად ვარგისი, ოპტიმალური ფართობის მქონე, სახელმწოფო საკუთრებაში მყოფი ტერიტორიის/ტერიტორიების შერჩევა. ბანაკის პროექტის შემუშავება უნდა მოხდეს საქართველოში მოქმედი რეგულაციების და საერთაშორისო მოთხოვნების (საერთაშორისო საფინანსო კორპორაციის და ევროპის რეკონსტრუქციის და განვითარების ბანკის რეგულაციები15) შესაბამისად. მშენებელი ვალდებული იქნება უზრუნველყოს პერსონალი:  უსაფრთხო და სანდო წყალმომარაგებით,  ჰიგიენური პირობებით,  კანალიზაციის სისტემით,  სანიაღვრე წყლის დრენაჟის სისტემით,  ნარჩენების მართვისთვის საჭირო საშუალებებით,  სამედიცინო და პირველადი დახმარების საშუალებებით,  სარეკრეაციო ტერიტორიით. შენიშვნა: ალტერნატივის სახით, ბანაკის მოწყობის ნაცვლად, შესაძლებელია განხილულ იქნას პროექტის ზონაში/მის უშუალო სიახლოვეს არსებულ დასახლებებში საცხოვრებელი ფართის დაქირავება, რაც შემცირებს ბანაკისთვის ტერიტორიის მოწყობასთან და ბანაკის ოპერირებასთან დაკავშირებულ ზემოქმედებას გარემოზე. და, ამავდროულად, შექმნის გამქირავებლებისთვის დამატებითი დროებითი (ჯამში 6 წლის განმავლობაში) შემოსავლის წყაროს. სამშენებლო და სასაწყობე მოედნები სამშენებლო მოედნები, სადაც განთავსდება დროებითი ინფრასტრუქტურა (სასაწყობო მეურნეობა, სახელოსნო, მანქანების სადგომი და სხვ.) ხმაურის და ემისიების წყაროებს შექმნის. საჭირო იქნება ნარჩენების (მათ შორის - თხევადი) მართვის ორგანიზებაც. ამიტომ, სასურველია ამ უბნების მოსახლეობიდან შეძლებისდაგვარად მაქსიმალური მანძილით დაშორება. ტერიტორია განსაკუთრებით მანქანის სადგომი, ან საწვავის ავზის განთავსების უბანი, თუ ტერიტორიაზე მისი 14 მდინარის წყალდაცვითი ზოლის სიგანე აითვლება მდინარის კალაპოტის კიდიდან ორივე მხარეს მეტრებში შემდეგი წესით: ა) 25 კილომეტრამდე სიგრძის მდინარისათვის – 10 მეტრი; ბ) 50 კილომეტრამდე სიგრძის მდინარისათვის; – 20 მეტრი; გ) 75 კილომეტრამდე სიგრძის მდინარისათვის – 30 მეტრი; დ) 75 კილომეტრზე მეტი სიგრძის მდინარისათვის – 50 მეტრი 15 Workers’ accommodation: processes and standards. A guidance note by IFC and the EBRD, 2009 GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping P a g e | 269 განთავსება აუცილებელია, სათანადოდ უნდა მოეწყოს (იხილეთ ნიადაგზე და წყალზე ზემოქმედების შემარბილებელი ღონისძიებების ქვეთავები), ტერიტორია მაქსიმალურად დაშორებული უნდა იყოს მდინარის კალაპოტიდან7 და სხვა სენსიტიური უბნებისგან (მაგ. დაცული ტერიტორია, საცხოვრებელი ზონა, სხვ.). სამშენებლო მოედნის საკითხი და კონფიგურაცია განისაზღვრება მშენებელი კონტრაქტორის მიერ. მის მიერვე იქნება მომზადებული და შეთანხმებული (გარემოს დაცვის უწყებასთან) ჰაერის და წყალის (საჭიროების შემთხვევაში) დაცვისთვის კანონით განსაზღვრული დოკუმენტაციაც. ნაყოფიერო ნიადაგის და მასალის განთავსების უბნები. მშენებელი კონტრაქტორი დააზუსტებს მასალის და ნაყოფიერი ნიადაგის განთავსების ტერიტორიის ადგილმდებარეობას, შეიმუშავებს შესაბამის მართვის გეგმას. გასხვისების ზოლის და დროებით გამოსაყენებელი ტერიტორიიდან ნაყოფიერი ნიადაგის ფენა მოიხსნება და განთავსდება სხვა მასალისგან და/ან გრუნტისგან განცალკევებით. ნაყოფიერი ნიადაგის მართვა მოხდება საქართველოში მოქმედი შესაბამისი რეგულაციების16 და საუკეთესო საერთაშორისო პრაქტიკის გათვალისწინებით. ნაყოფიერი ნიადაგის ყრილი და სხვა, დროებით ნაყარში გადატანილი, მასალა დაცული იქნება გაფანტვისგან და ზედაპირული ჩამონადენით წარეცხვისგან. 16 ტექნიკური რეგლამენტი „ნიადაგის ნაყოფიერი ფენის მოხსნის. შენახვის. გამოყენებისა და რეკულტივაციის შესახებ“ დამტკიცებული საქართველოს მთავრობის დადგენილებით #424 GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping P a g e | 267 დანართი 3 - ინფორმაცია საპროექტო გზის დერეფანში მოქცეულ ინფრასტრუქტურასთან თანაკვეთის შესახებ (საილუსტრაციო მასალა) GAMMA CONSULTING 25 10 0 4+4 0 КТ .00 0 4+6 N 0 3+7 0A 0 4+8 КТ ВУ1 N N 0 3+8 4+2 0 4+0 НТ ВУ1 КТ B ВУ2 002 НТ ВУ1 N მბ-02 MB-02 N #1R 0 01 B 11A #0 1020 1 #0 C N N X/Y 0, 474091.3 6 .8 4685574 ველით გამთიშ ch it With Sw # 1R N 12 #0 N N 0 3+6 M 8A 0 #0 N M 3+0 0 НТ A N 07 #0 N N N 1015 0 0.0 N 0 N 0 1+4 N 0 1+2 5.0 - არსებული 10 კვ ხაზის ბოძი / Existing 10 kV Line Pole - არსებული 10 კვ ხაზი 50 მმ²/ Existing 10 kV Line 50 mm² - სადემონტაჟო ბოძი / Dismantling Pole - სადემონტაჟო ხაზი / Dismantling Line - საპროექტო 10 კვ ბოძი / Design 10 kV Pole - საპრეოქტო საჰაერო 10 კვ ხაზი 50 მმ² / Design 10 kV air line 50 mm² - საპრეოქტო მიწისქვეშა 10 კვ აბელი 3x50 მმ², ალუმინი / Design 10 kV Undergound cable 3x50 mm² - სადემონტაჟო განათების ბოძი / Dismantling Lighting Pole 0 0 1+0 2+5 N 0 0+8 X/Y 1, 474195.0 2 .6 4685408 10 2 0 5 101 1+6 0 1035 1030 3A 00 1025# X/Y 0, 474180.8 6 .0 4685525 1+8 2+8 0 #0 0 5.0 0 2+2 4A 0 3+8 A 0 2+0 6.6 0 2+4 X/Y 4, 474148.8 8 .4 4685581 0 2+6 4+2 0 2+8 მბ-01 MB-01 05 #0 მბ-02 MB-02 M 3+20 1050 10450 104 5 1003305 110220 A 0 3+4 0 0.0 3+7 06 #0 D M 1055 09 #0 - მბ-01 MB-01 - N - სადემონტაჟო განთების კაბელი / Dismantling Lighting Cable საპრეოქტო განათების ბოძი / Desing Lighting Pole საპრეოქტო განთების კაბელი / Design Lighting Cable 60 0+ 10 10 X/Y 2, 474216.3 3 .6 4685330 40 C მბ-01 MB-01 45 040 13 #0 Semsyidveli PROCURER saqarTvelos regionaluri ganviTarebis da infrastruqturis saministro saqarTvelos saavtomobilo gzebis departamenti MINISTRY OF REGIONAL DEVELOPMENT AND INFRASTRUCTURE OF GEORGIA ROADS DEPARTMENT OF GEORGIA mimwodebeli SERVICE PROVIDER Sps "ji Ti ji" Ltd " GTG" direqtori DIRECTOR teq.gadamowmeba TECH.CHECKED BY daamuSava PROCESSED BY Seamowma CHECKED BY m. xubuluri M. KHUBULURI e. xubuluri E. KHUBULURI d. anTiZe D. Antidze XXX 10/0.4 kv eleqtro magistralebis modifikaciis proeqti avtomagistralis tefanwminda-gveleTis SemovliTi gza DESIGN PROJECT OF ROAD LIGHTING NETWORK INSTALLATION STEPHANTSMINDA-GVELETI HIGHWAY naxazis # DRAWING NO: E-5 masStabi: SCALE: TariRi: DATE: 01.06.2023 revizia: REVISION: X/Y 6, 473895.1 3 .1 4686348 N 0 N 11+2 0 11+0 N N N 10+ 0 10+8 60 1020 20 10+ N 00 10+ 0 9+8 102 0 N 0 9+4 N N 0 N 11+40 0 9+2 0 9+0 8+3 0.0 0 8+8 N 0 8+6 0 N 8+2 8+4 0 N КТ 8+0 12+20 40 0 9+6 A 22 0 # A 12+00 10+ 5A A 024 A 23 0 # N მბ-01 MB-01 02 11+80 11+60 A ВУ1 6A მბ-01 MB-01 # 027 მბ-01 MB-01 # 2 #0 A მბ-01 MB-01 X/Y 0, 473931.3 0 .5 4686124 1020 # НТ მბ-01 MB-01 28 #0 მბ-01 MB-01 X/Y 1, 473912.0 2 .1 468621 0 X/Y 1, 473920.0 5 .5 468617 6 #1 #031 A N X/Y 5, 473894.7 7 .5 468630 0 X/Y 8, 473902.2 4 .9 468625 0 У2 ВA 9 #02 #030 A 0 - არსებული 10 კვ ხაზის ბოძი / Existing 10 kV Line Pole - არსებული 10 კვ ხაზი 50 მმ²/ Existing 10 kV Line 50 mm² - სადემონტაჟო ბოძი / Dismantling Pole - სადემონტაჟო ხაზი / Dismantling Line - საპროექტო 10 კვ ბოძი / Design 10 kV Pole - საპრეოქტო საჰაერო 10 კვ ხაზი 50 მმ² / Design 10 kV air line 50 mm² - საპრეოქტო მიწისქვეშა 10 კვ აბელი 3x50 მმ², ალუმინი / Design 10 kV Undergound cable 3x50 mm² - სადემონტაჟო განათების ბოძი / Dismantling Lighting Pole НТ - 0 8+3 - სადემონტაჟო განთების კაბელი / Dismantling Lighting Cable საპრეოქტო განათების ბოძი / Desing Lighting Pole საპრეოქტო განთების კაბელი / Design Lighting Cable .00 7+8 7.7 0 Semsyidveli PROCURER saqarTvelos regionaluri ganviTarebis da infrastruqturis saministro saqarTvelos saavtomobilo gzebis departamenti MINISTRY OF REGIONAL DEVELOPMENT AND INFRASTRUCTURE OF GEORGIA ROADS DEPARTMENT OF GEORGIA mimwodebeli SERVICE PROVIDER Sps "ji Ti ji" Ltd " GTG" direqtori DIRECTOR teq.gadamowmeba TECH.CHECKED BY daamuSava PROCESSED BY Seamowma CHECKED BY m. xubuluri M. KHUBULURI e. xubuluri E. KHUBULURI d. anTiZe D. Antidze XXX 10/0.4 kv eleqtro magistralebis modifikaciis proeqti avtomagistralis tefanwminda-gveleTis SemovliTi gza DESIGN PROJECT OF ROAD LIGHTING NETWORK INSTALLATION STEPHANTSMINDA-GVELETI HIGHWAY naxazis # DRAWING NO: E-6 masStabi: SCALE: TariRi: DATE: 01.06.2023 revizia: REVISION: # 032 A ВУ3 მბ-01 MB-01 #03 3A მბ-01 MB-01 X/Y 3, 473963.0 0 .1 4686518 მბ-01 MB-01 #0 34 N N N 12+20 12+40 A N მბ-01 MB-01 N 12+80 N 1 +20 X/Y 1, 473994.1 5 .6 4686563 12+60 11+40 #0 35 N მბ-01 1 11+80 12+00 11+60 1 X/Y 0, 473935.8 9 .9 4686478 მბ-01 MB-01 მბ-01 MB-01 #031 A X/Y 7, 473917.5 6 .8 4686440 X/Y 2, 473901.0 9 .7 468639 1 X/Y 6, 473895.1 3 .1 4686348 X/Y 5, 473894.7 7 .5 468630 0 X/Y 8, 473902.2 4 .9 46862 5 0 У2 9 ВA #02 A # 030 13+0 0 A 13+2 N 36 N 1020 A ველით გამთიშ ch it With Sw 40 მბ-01 MB-01 #0 ВУ 4 13+ 13+ 60 #0 37 80 5 N 00 102 14+ A მბ-02 MB-02 13+ X/Y 5, 474019.2 3 .1 4686591 0 N #0 38 14+ 20 A N 14+ 40 102 5 14+ 60 N N 0 11+0 14+ 80 N მბ-02 MB-02 15+0 0 X/Y 9, 474063.2 9 .8 4686561 - არსებული 10 კვ ხაზის ბოძი / Existing 10 kV Line Pole - არსებული 10 კვ ხაზი 50 მმ²/ Existing 10 kV Line 50 mm² - სადემონტაჟო ბოძი / Dismantling Pole - სადემონტაჟო ხაზი / Dismantling Line - საპროექტო 10 კვ ბოძი / Design 10 kV Pole - საპრეოქტო საჰაერო 10 კვ ხაზი 50 მმ² / Design 10 kV air line 50 mm² - საპრეოქტო მიწისქვეშა 10 კვ აბელი 3x50 მმ², ალუმინი / Design 10 kV Undergound cable 3x50 mm² - სადემონტაჟო განათების ბოძი / Dismantling Lighting Pole - Semsyidveli PROCURER saqarTvelos regionaluri ganviTarebis da infrastruqturis saministro saqarTvelos saavtomobilo gzebis departamenti MINISTRY OF REGIONAL DEVELOPMENT AND INFRASTRUCTURE OF GEORGIA ROADS DEPARTMENT OF GEORGIA mimwodebeli SERVICE PROVIDER Sps "ji Ti ji" Ltd " GTG" direqtori DIRECTOR teq.gadamowmeba TECH.CHECKED BY daamuSava PROCESSED BY Seamowma CHECKED BY m. xubuluri M. KHUBULURI e. xubuluri E. KHUBULURI d. anTiZe D. Antidze XXX 10/0.4 kv eleqtro magistralebis modifikaciis proeqti avtomagistralis tefanwminda-gveleTis SemovliTi gza DESIGN PROJECT OF ROAD LIGHTING NETWORK INSTALLATION STEPHANTSMINDA-GVELETI HIGHWAY სადემონტაჟო განთების კაბელი / Dismantling Lighting Cable საპრეოქტო განათების ბოძი / Desing Lighting Pole საპრეოქტო განთების კაბელი / Design Lighting Cable naxazis # DRAWING NO: E-7 masStabi: SCALE: TariRi: DATE: 01.06.2023 revizia: REVISION: ველით გამთიშ ch it With Sw #0 39 A #0 40 0 N ВУ5 #0 +80.0 0 0 ПК15 N 15+6 41 C 0 15+8 0 42 C ВУ6 1 ВУ НТ КТ #0 მბ-02 MB-02 16+0 0 #0 43 C КТ 16+2 0 ВУ 16+4 #0 2 0 #0 16+8 +20.0 0 0 44 C ПК17 #0 46 A 0 - არსებული 10 კვ ხაზის ბოძი / Existing 10 kV Line Pole - არსებული 10 კვ ხაზი 50 მმ²/ Existing 10 kV Line 50 mm² - სადემონტაჟო ბოძი / Dismantling Pole X/Y 0, 474234.6 4 .1 4686920 ВУ 1 17+2 35 30 0 45 A 10 17+0 N 0 10 X/Y 7, 474117.4 0 .4 4686645 16+6 N 15+4 N 15+2 0 A N 0 N 15+0 N N НТ 17+4 0 - სადემონტაჟო ხაზი / Dismantling Line - საპროექტო 10 კვ ბოძი / Design 10 kV Pole - საპრეოქტო საჰაერო 10 კვ ხაზი 50 მმ² / Design 10 kV air line 50 mm² - საპრეოქტო მიწისქვეშა 10 კვ აბელი 3x50 მმ², ალუმინი / Design 10 kV Undergound cable 3x50 mm² - სადემონტაჟო განათების ბოძი / Dismantling Lighting Pole #0 0 0 N 17+8 - #04 8A 18+2 0 საპრეოქტო განთების კაბელი / Design Lighting Cable N 0 N 18+0 მბ-01 MB-01 92. 60 0 1027.9 47 A სადემონტაჟო განთების კაბელი / Dismantling Lighting Cable საპრეოქტო განათების ბოძი / Desing Lighting Pole itch 15+ КТ With Sw 2 ВУ 17+6 N 18+4 0 N 18+6 0 N 14+ 8 103 0 N 5 102 #0 38 A 1035 18+8 0 PROCURER mimwodebeli SERVICE PROVIDER 00 22. saqarTvelos regionaluri ganviTarebis da infrastruqturis saministro saqarTvelos saavtomobilo gzebis departamenti MINISTRY OF REGIONAL DEVELOPMENT AND INFRASTRUCTURE OF GEORGIA ROADS DEPARTMENT OF GEORGIA 17+ Semsyidveli Sps "ji Ti ji" Ltd " GTG" direqtori DIRECTOR teq.gadamowmeba TECH.CHECKED BY daamuSava PROCESSED BY Seamowma CHECKED BY m. xubuluri M. KHUBULURI e. xubuluri E. KHUBULURI d. anTiZe D. Antidze XXX 10/0.4 kv eleqtro magistralebis modifikaciis proeqti avtomagistralis tefanwminda-gveleTis SemovliTi gza DESIGN PROJECT OF ROAD LIGHTING NETWORK INSTALLATION STEPHANTSMINDA-GVELETI HIGHWAY naxazis # DRAWING NO: E-8 masStabi: SCALE: TariRi: DATE: 01.06.2023 revizia: REVISION: 35 10 #0 N N 105 10 A 1 50 1060 0 1055 5 04 5 N 18+2 0 106 0 მბ-02 MB-02 0 #049 A 104 18+4 #050 A #051 A მბ-01 MB-01 1035 N 18+8 0 1045 1040 #052 A X/Y 1, 474333.4 8 .9 4687197 18+6 0 1050 X/Y 3, 474279.5 .26 4687024 იხილეთ 1 N ჭრილი #04 8 მბ-01 MB-01 18+0 0 X/Y 9, 474259.5 0 .2 468696 2 ველით გამთიშ ch it With Sw 17+8 0 47 A 20+30.00 A N #053 A N 1035 19+0 0 #054 N 19+20 19+40 N 20+20 N მბ-02 MB-02 20+00 20+40 N 19+80 N N N 19+60 მბ-01 MB-01 1030 A N 20+60 20+80 N 21+00 21+20 N 21+4 103 X/Y 8, 474297.1 4 .6 4686948 0 N 17+6 0 X/Y 0, 474234.6 4 .1 468692 0 #0 46 N 30 10 A 1060 #0 45 0 21+6 20+30.00 - არსებული 10 კვ ხაზის ბოძი / Existing 10 kV Line Pole - არსებული 10 კვ ხაზი 50 მმ²/ Existing 10 kV Line 50 mm² - სადემონტაჟო ბოძი / Dismantling Pole - სადემონტაჟო ხაზი / Dismantling Line - საპროექტო 10 კვ ბოძი / Design 10 kV Pole - საპრეოქტო საჰაერო 10 კვ ხაზი 50 მმ² / Design 10 kV air line 50 mm² - საპრეოქტო მიწისქვეშა 10 კვ აბელი 3x50 მმ², ალუმინი / Design 10 kV Undergound cable 3x50 mm² - სადემონტაჟო განათების ბოძი / Dismantling Lighting Pole - Semsyidveli PROCURER saqarTvelos regionaluri ganviTarebis da infrastruqturis saministro saqarTvelos saavtomobilo gzebis departamenti MINISTRY OF REGIONAL DEVELOPMENT AND INFRASTRUCTURE OF GEORGIA ROADS DEPARTMENT OF GEORGIA mimwodebeli SERVICE PROVIDER Sps "ji Ti ji" Ltd " GTG" direqtori DIRECTOR teq.gadamowmeba TECH.CHECKED BY daamuSava PROCESSED BY Seamowma CHECKED BY m. xubuluri M. KHUBULURI e. xubuluri E. KHUBULURI d. anTiZe D. Antidze XXX 10/0.4 kv eleqtro magistralebis modifikaciis proeqti avtomagistralis tefanwminda-gveleTis SemovliTi gza DESIGN PROJECT OF ROAD LIGHTING NETWORK INSTALLATION STEPHANTSMINDA-GVELETI HIGHWAY სადემონტაჟო განთების კაბელი / Dismantling Lighting Cable საპრეოქტო განათების ბოძი / Desing Lighting Pole საპრეოქტო განთების კაბელი / Design Lighting Cable naxazis # DRAWING NO: E-9 masStabi: SCALE: TariRi: DATE: 01.06.2023 revizia: REVISION: 0 1060 1055 1050 1045 1040 X/Y 1, 474333.4 8 .9 4687197 # 053 A 1035 X/Y 9, 474354.6 3 .8 4687234 # 054 A A X/Y 3, 474373.4 7 .4 4687260 მბ-01 MB-01 #0 55 N N 20+60 20+80 N N #0 5 0 6A X/Y 7, 474400.4 6 .4 4687293 21+4 N 21+20 მბ-01 MB-01 21+00 მბ-01 MB-01 21+6 0 N 1# 03 05 21+ 80 57 N 22+ A N # 05 8A 40 მბ-01 MB-01 22+ N 60 X/Y 8, 474454.9 9 .1 4687352 22+ N 20 მბ-01 MB-01 22+ X/Y 9, 474430.4 3 .4 4687325 00 1040 9A 22+ 80 N მბ-01 MB-01 23+ 00 X/Y 2, 474474.2 4 .2 4687369 ველით გამთიშ ch it With Sw # 05 #0 6 N 23+ ПК2 3+6 0.00 50 N 40 5 10 23+ 105 მბ-02 MB-02 20 0A #0 45 A N teq.gadamowmeba TECH.CHECKED BY daamuSava PROCESSED BY Seamowma CHECKED BY m. xubuluri M. KHUBULURI e. xubuluri E. KHUBULURI d. anTiZe D. Antidze XXX +00 A #0 24 +20 63 A N Sps "ji Ti ji" Ltd " GTG" direqtori DIRECTOR საპრეოქტო განთების კაბელი / Design Lighting Cable N saqarTvelos regionaluri ganviTarebis da infrastruqturis saministro saqarTvelos saavtomobilo gzebis departamenti MINISTRY OF REGIONAL DEVELOPMENT AND INFRASTRUCTURE OF GEORGIA ROADS DEPARTMENT OF GEORGIA mimwodebeli SERVICE PROVIDER 23 + 60 .14 PROCURER სადემონტაჟო განთების კაბელი / Dismantling Lighting Cable საპრეოქტო განათების ბოძი / Desing Lighting Pole #0 62 24 Semsyidveli საპროექტო 10 კვ ბოძი / Design 10 kV Pole - 80 2 სადემონტაჟო ხაზი / Dismantling Line - - 23+ 1036.2 სადემონტაჟო ბოძი / Dismantling Pole - - N 5 არსებული 10 კვ ხაზი 50 მმ²/ Existing 10 kV Line 50 mm² - საპრეოქტო საჰაერო 10 კვ ხაზი 50 მმ² / Design 10 kV air line 50 mm² - საპრეოქტო მიწისქვეშა 10 კვ აბელი 3x50 მმ², ალუმინი / Design 10 kV Undergound cable 3x50 mm² - სადემონტაჟო განათების ბოძი / Dismantling Lighting Pole 60 103 არსებული 10 კვ ხაზის ბოძი / Existing 10 kV Line Pole - - 61 10 23+ - 10/0.4 kv eleqtro magistralebis modifikaciis proeqti avtomagistralis tefanwminda-gveleTis SemovliTi gza DESIGN PROJECT OF ROAD LIGHTING NETWORK INSTALLATION STEPHANTSMINDA-GVELETI HIGHWAY naxazis # DRAWING NO: E-10 masStabi: SCALE: TariRi: DATE: 01.06.2023 revizia: REVISION: 0 112 1115 1110 1200 1105 1100 1195 109 5 109 0 108 5 108 0 1075 1070 106 1106505 5 1190 1185 1180 29 0 +8 1175 0 +6 29 1170 1165 116 0 115 5 115 0 114 5 114 0 80 28+ 113 5 11328+60 0 105 0 1045 #06 6C ველით გამთიშ ch it With Sw #067 C # 068 C N N N N 26+80 N 26+60 27+00 27+20 27+40 28+00 M 26+40 20 00 29+ 5 112 28+20 მბ-02 MB-02 26+20 29+ 112 0 28+4 N 26+0 0 N 0 N 25+8 #070 C #069 C 40 29+ 111 27+80 0 5 111 27+60 0 110 M 110 1006605 55 ВУ7 ბა რი შენო ტექნიკუ uilding al B Technic 7 27+77.7 0 108 5 107 70 10 1051.2 77 . 27+99 X/Y 0, 474690.5 8 .4 6876958 27+475.7 0 110 95 0 10 109 85 10 მბ-02 MB-02 X/Y 1, 474665.7 7 .7 4687677 5 10 50 104 5 - არსებული 10 კვ ხაზის ბოძი / Existing 10 kV Line Pole - არსებული 10 კვ ხაზი 50 მმ²/ Existing 10 kV Line 50 mm² - სადემონტაჟო ბოძი / Dismantling Pole - სადემონტაჟო ხაზი / Dismantling Line - საპროექტო 10 კვ ბოძი / Design 10 kV Pole - საპრეოქტო საჰაერო 10 კვ ხაზი 50 მმ² / Design 10 kV air line 50 mm² - საპრეოქტო მიწისქვეშა 10 კვ აბელი 3x50 მმ², ალუმინი / Design 10 kV Undergound cable 3x50 mm² - სადემონტაჟო განათების ბოძი / Dismantling Lighting Pole - Semsyidveli PROCURER saqarTvelos regionaluri ganviTarebis da infrastruqturis saministro saqarTvelos saavtomobilo gzebis departamenti MINISTRY OF REGIONAL DEVELOPMENT AND INFRASTRUCTURE OF GEORGIA ROADS DEPARTMENT OF GEORGIA mimwodebeli SERVICE PROVIDER Sps "ji Ti ji" Ltd " GTG" direqtori DIRECTOR teq.gadamowmeba TECH.CHECKED BY daamuSava PROCESSED BY Seamowma CHECKED BY m. xubuluri M. KHUBULURI e. xubuluri E. KHUBULURI d. anTiZe D. Antidze XXX 10/0.4 kv eleqtro magistralebis modifikaciis proeqti avtomagistralis tefanwminda-gveleTis SemovliTi gza DESIGN PROJECT OF ROAD LIGHTING NETWORK INSTALLATION STEPHANTSMINDA-GVELETI HIGHWAY სადემონტაჟო განთების კაბელი / Dismantling Lighting Cable საპრეოქტო განათების ბოძი / Desing Lighting Pole საპრეოქტო განთების კაბელი / Design Lighting Cable naxazis # DRAWING NO: E-11 masStabi: SCALE: TariRi: DATE: 01.06.2023 revizia: REVISION: N .00 56+45 84 M 110 0 70. 0 1B 57+ 002 B 00 #2R 0 1+ M N 5 #2R 0 00 58+ 2 0 58+ N 1+6 58+ N N 1+8 N .00 5555++2200.00 N N N N 1+ 40 29 N N N N N B N 40 N 80 109 0 მბ-02 MB-02 0+ N 57+ 60 X/Y 6, 473848.3 2 .8 4690211 N ველით გამთიშ ch it With Sw N 0+2 0 N 110 1095 0 # 56+20 56+00 0 N 05 95 108 5 - არსებული 10 კვ ხაზის ბოძი / Existing 10 kV Line Pole - არსებული 10 კვ ხაზი 50 მმ²/ Existing 10 kV Line 50 mm² - სადემონტაჟო ბოძი / Dismantling Pole - სადემონტაჟო ხაზი / Dismantling Line - საპროექტო 10 კვ ბოძი / Design 10 kV Pole - საპრეოქტო საჰაერო 10 კვ ხაზი 50 მმ² / Design 10 kV air line 50 mm² - საპრეოქტო მიწისქვეშა 10 კვ აბელი 3x50 მმ², ალუმინი / Design 10 kV Undergound cable 3x50 mm² - სადემონტაჟო განათების ბოძი / Dismantling Lighting Pole - 0 - N 0+0 #8 8A N N 1105 110 5 1100 X/Y 5, 473804.6 7 .9 4690475 1110 1110 0+8 0+ #3 R 0 N 57+6 0 00 0 N N 56+40 1115 10 57+40 57+ 70. 112 მბ-02 MB-02 57+20 მბ-02 MB-02 B X/Y 9, 473779.1 0 .0 4690487 56+60 57+00 A 1120 მბ-01 MB-01 მბ-01 MB-01 56+80 #087 ველით გამთიშ ch it With Sw X/Y 5, 473767.8 1 .0 469046 0 #086 A მბ-01 MB-01 მბ-01 MB-01 მბ-01 MB-01 მბ-02 MB-02 1115 5 X/Y 9, 473760.4 2 .8 469043 6 X/Y 9, 473760.0 6 .1 4690416 X/Y 8, 473758.5 5 .2 4690390 X/Y 8, 473759.8 8 .8 4690364 X/Y 4, 473756.9 9 .5 469033 5 მბ-02 MB-02 3R # B მბ-02 MB-02 1 X/Y 3, 473736.6 3 .7 4690328 0 090 M 2B 112 0 1+2 1+0 4 00 #085 A N R #3 ველით გამთიშ ch it With Sw 1 00 D M 55+80 მბ-01 MB-01 .57 54+51 X/Y 4, 473827.8 3 .4 4690198 3B 00 #083 55+60 0 0 R0 3R #084 A N 109 #3 .57 54+75 1125 X/Y 0, 473712.9 0 .5 4690313 N N # 0 მბ-02 MB-02 54+40 მბ-01 MB-01 N X/Y 3, 473803.6 2 .7 4690239 1100 M M X/Y 6, 473791.9 7 .6 4690266 ველით გამთიშ ch it With Sw 1098.5 55+00 54+60 55+40 113 1095 A #081 54+80 5 N ნობა ური შე ტექნიკ l Building a Technic #082 A 55+20 113 Semsyidveli PROCURER saqarTvelos regionaluri ganviTarebis da infrastruqturis saministro saqarTvelos saavtomobilo gzebis departamenti MINISTRY OF REGIONAL DEVELOPMENT AND INFRASTRUCTURE OF GEORGIA ROADS DEPARTMENT OF GEORGIA mimwodebeli SERVICE PROVIDER Sps "ji Ti ji" Ltd " GTG" direqtori DIRECTOR teq.gadamowmeba TECH.CHECKED BY daamuSava PROCESSED BY Seamowma CHECKED BY m. xubuluri M. KHUBULURI e. xubuluri E. KHUBULURI d. anTiZe D. Antidze XXX 10/0.4 kv eleqtro magistralebis modifikaciis proeqti avtomagistralis tefanwminda-gveleTis SemovliTi gza DESIGN PROJECT OF ROAD LIGHTING NETWORK INSTALLATION STEPHANTSMINDA-GVELETI HIGHWAY სადემონტაჟო განთების კაბელი / Dismantling Lighting Cable საპრეოქტო განათების ბოძი / Desing Lighting Pole საპრეოქტო განთების კაბელი / Design Lighting Cable naxazis # DRAWING NO: E-11 masStabi: SCALE: TariRi: DATE: 01.06.2023 revizia: REVISION: Khando-Pasanauri_Scoping P a g e | 280 დანართი 4 - ბიომრავალფეროვნების კვლევის მეთოდოლოგია - მოკლე ინფორმაცია ფლორისტული კვლევის მეთოდოლოგია ფლორისტული შეფასება მოიცავდა ორ კომპონენტს: საკვლევ დერეფანში არსებული ჰაბიტატების მცენარეულის დეტალური ნუსხების შედგენას და მცენარეულის ინვენტარიზაციას საკვლევი დერეფნის გასწვრივ შემთხვევითი წესით დანიმუშებულ 10x10 მ ზომის ნაკვეთში ტყის ჰაბიტატისთვის, 1x1 ზომის ნაკვეთში უტყეო ჰაბიტატისთვის. გარდა ამისა, მონაცემები შეგროვდა მარშრუტული მეთოდითაც. მცენარეთა სახეობების იდენტიფიკაციასა და ნუსხების შედგენასთან ერთად განისაზღვრა საფრთხის და ენდემურობის სტატუსები შესაბამისი სახეობებისთვის. ნაკვეთებში მცენარეთა სახეობრივი მრავალფეროვნების ინვენტარიზაციასთან ერთად მოხდა თითოეული სახეობის დაფარულობის წილის განსაზღვრა მცენარეთა საერთო პროექციულ დაფარულობაში. სახეობის დაფარულობის განსაზღვრისთვის გამოყენებულ იქნა ბრაუნ-ბლანკეს შეფასების სისტემა და მისი შესაბამისი სახეობათა პროცენტული დაფარულობის შკალა (Braun-Blanquet, 1965; Bonham, 2013; Peet & Roberts, 2013). შენონ-ვინერის და ივენესის ინდექსებით (Shannon-Wiener index, Evenness) დანიმუშებულ ნაკვეთებში მცენარეთა სახეობების პროცენტული დაფარულობების და სახეობათა ჯამური რიცხოვნობის ანალიზის საფუძველზე განისაზღვრა მცენარეთა ეკოლოგიაში ფართოდ გამოყენებადი მახასიათებელი, როგორიცაა სახეობათა სივრცითი განაწილება თანასაზოგადოებაში (იხ. ცხრ. 1). წითელი ნუსხის და ენდემური სახეობებისთვის მოხდა სახეობების შეხვედრიანობის განსაზღვრა, რომელიც გამოითვლება დანიმუშებული ნაკვეთების იმ რაოდენობის, სადაც კონკრეტული სახეობა გვხვდება, ფარდობით დანიმუშებული ნაკვეთების სრულ რაოდენობასთან. მაგ.: თუ კაკალი გვხვდება დანიმუშებული 20 ნაკვეთიდან მხოლოდ 2-ში, მაშინ კაკლის შეხვედრიანობის ინდექსი (Fi) ტოლია 2/20=0.1. რაც უფრო ახლოა ინდექსი 1-თან მით მაღალია სახეობის შეხვედრიანობა (Elzinga et al., 1998). მცენარეთა სახეობრივი იდენტიფიკაცია მოხდა „საქართველოს ფლორის“ (კეცხოველი, გაგნიძე, 19712001) მიხედვით. ტაქსონომიური მონაცემები და სახეობათა ნომენკლატურის ვალიდურობა გადამოწმდა მცენარეთა ტაქსონომიის საერთაშორისო მონაცემთა ბაზაში (The Plant List Vers. 1.1, 2013). საკვლევ ტერიტორიაზე არსებულ ჰაბიტატის ტიპებში სახეობათა გავრცელების ფლორისტული და გეობოტანიკური მახასიათებლები დაზუსტდა საქართველოს ტყეებზე და მცენარეულ საფარზე არსებული წყაროებით (კეცხოველი, 1960; ქვაჩაკიძე, 2001; ქვაჩაკიძე, 2010; ქვაჩაკიძე და სხვები, 2004; Akhalkatsi, Tarkhnishvili, 2012). მცენარეთა სახეობებისთვის საფრთხის კატეგორიების განსაზღვრა მოხდა საქართველოს წითელი ნუსხის (2014) მიხედვით. ფლორისტიკაში გამოყენებადი მცენარის სახეობათა პროექციული დაფარულობების განსაზღვრის შკალების და პროექციული დაფარულობის პროცენტული მაჩვენებლის ურთიერთკავშირი: დაფარულობის არეალი ერთი ინდივიდი მცირე, მეჩხერად განაწილებული 0–1% ბრაუნ-ბლანკე r დომინი + კარაჯინა + კაროლინა 1 ახალი ზელანდია 1 + 1 1 1 1 1 2 1 2 1 1–2% 1 3 1 3 2 2–3% 1 3 1 4 2 3–5% 1 4 1 4 2 5–10% 2 4 4 5 3 10–25% 2 5 5 6 3 25–33% 3 6 6 7 4 33–50% 3 7 7 7 4 50–75% 4 8 8 8 5 75–90% 5 9 9 9 6 90–95% 5 10 9 9 6 GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping P a g e | 281 95–100% 5 10 10 10 6 ტრადიციული „ბრაუნ-ბლანკეს “შკალა; კონსერვატიული „დომინის“ შკალა; დომინის მოდიფიცირებული ე.წ. „კარაჯინას“ შკალა; და მცენარეულის ანალიზისთვის ა.შ.შ.-ში ფართოდ გამოყენებადი „კაროლინას“ და „ახალი ზელანდიის“ შკალები (Peet & Roberts, 2013). ფაუნისტური კვლევის მეთოდიკა კვლევის დროს გამოყენებულია ძირითადად მარშრუტული მეთოდი. საპროექტო დერეფანში და მის მიმდებარე ტერიტორიებზე, ვიზუალურად ფიქსირდებოდა და ირკვეოდა ყველა შემხვედრი სახეობა. ასევე ფიქსირდებოდა ცხოველქმედების ნიშნები: კვალი, ექსკრემენტები, სოროები, ბუმბული, ბეწვი და ა.შ. ასევე განხორციელდა ცხოველთა სახეობების გავრცელების ექსტრაპოლაცია ლანდშაფტური კუთვნილებიდან გამომდინარე და ამის დახმარებით განისაზღვრა რა სახეობები შეიძლება არსებობდნენ საკვლევ ტერიტორიაზე. ადგილმდებარეობის თავისებურებებიდან გამომდინარე, როგორია მათი დანიშნულება ცალკეული სახეობებისთვის - იყენებენ მას სანასუქედ, თავშესაფრად, წყლის სიახლოვიდან და დასახლებული პუნქტების სიახლოვიდან გამომდინარე და სხვ. კვლევის მეთოდები მსხვილი და საშუალო ზომის ძუძუმწოვრები ხელფრთიანები ფრინველები ქვეწარმავლები და ამფიბიები უხერხემლოები მეთოდი ძუძუმწოვრები აღრიცხვა ხდება ნაკვალევით 1-5 კმ-ს მარშრუტებზე და ტრანსექტებზე, ასევე ვიზუალურად, ფოტოაპარატით დაფიქსირება, როგორც დღისით ასევე ღამით. სახეობის იდენტიფიკაცია ცხოველქმედების ნიშნების მიხედვით (ფუღურო, სორო, ბუნაგი, კვალი, ექსკრემენტები, ბეწვი). [შენიშვნა: კვლევის მეთოდი ასევე გულისხმობს ნადავლის აღმოჩენის შემთხვევაში, სხეულზე მიყენებული ჭრილობის მიხედვით მტაცებლის იდენტიფიცირებას.] ღამურების ვიზუალური დაფიქსირება, სამყოფელების აღმოჩენა და დაფიქსირება; დაფიქსირება ღამურების დეტექტორის გამოყენებით ხელფრთიანების აღრიცხვა ხდება, როგორც მარშრუტებზე და ტრანსექტებზე, ტყეში, ხეივნებში, ცალკეულ ხეებთან, მიწისქვეშა სამალავებში, ნაგებობებში და ასევე წყალსატევების პირას ხანგრძლივი დროის განმავლობაში დაკვირვებით. ხელფრთიანების აღრიცხვა ხორციელდება, როგორც ვიზუალურად ასევე ულტრაბგერითი დეტექტორის Anabat Walkabout საშუალებით. ფრინველებზე დაკვირვება ხდება ტრანსექტებზე და სააღრიცხვო უბნებზე. ასევე აღირიცხებოდა ბუდეები და კონცენტრაციის ადგილები. ბინოკლით დაკვირვება, ვიზუალური და ფოტოაპარატით დაფიქსირება, სმენით იდენტიფიცირება, ცხოველქმედების მახასიათებლების აღმოჩენა. ფრინველებზე დაკვირვება ხდებოდა მზიან და უქარო ამინდში. ზოგიერთი სახეობის გარკვევა ხმების იდენტიფიკაციის შედეგად მოხდა. სახეობები გავარკვიეთ ფრინველთა სარკვევი წიგნების საშუალებით (Birds of Europe: Second Edition by Lars Svensson and Dan Zetterström და Collins Bird Guide. 2Nd Edition). ვიზუალურ და ფოტოაპარატით დაფიქსირება, სპეციფიური არეალების დათვალიერება. ქვეწარმავლები და ამფიბიები დაფიქსირდა ტრანსექტებზე, თავშესაფარებში და წყალსატევებში. ასევე გამოვიყენეთ წინა წლებში ჩვენს მიერ მოპოვებული მასალა, სამეცნიერო ლიტერატურაში გამოქვეყნებული მონაცემები, გავესაუბრეთ ასევე ადგილობრივ მონადირეებს და სატყეოს თანამშრომლებს. ვიზუალური აღრიცხვა, ქვების, ნიადაგის, მცენარეთა ნარჩენების დათვალიერება. ტერიტორიაზე გავრცელებული სახეობების მოწყვლადობის შესაფასებლად გამოყენებულ იქნა ბუნების დაცვის მსოფლიო კავშირის IUCN (International Union for Conservation of Nature) - კატეგორიები და კრიტერიუმები. შეფასება შესრულდა საქართველოს წითელი ნუსხის და IUCN წითელ ნუსხის (ვერსია 2022-2) შესაბამისად. გამოყენებული ხელსაწყოები - ფოტო აპარატები: Canon PowerShot SX50 HS; Canon PowerShot SX60 HS - GPS: Garmin montana 680 GPS - ბინოკლი: Opticron Trailfinder 3 WP, 8x42 GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping - P a g e | 282 ღამურების დეტექტორი: Anabat Walkabout Bat Detector (Version 1.3) ფრინველების კვლევის მეთოდიკა კვლევა მიმდინარეობდა ოპტიმალურ, კერძოდ მზიან და უქარო ამინდში. ყურადღება გამახვილდება საკვლევ დერეფანში და მის შემოგარენში გავრცელებული ფრინველების აღწერაზე და განსაკუთრებით საქართველოს და საერთაშორისო (IUCN) წითელი ნუსხებით დაცულ სახეობებზე. ფაქტობრივი მონაცემები შეგროვდა, ისეთი ტრადიციულად გამოყენებული მეთოდების კომბინაციით, როგორებიც არის შემაღლებულ ადგილზე არსებული სათვალთვალო წერტილიდან დაკვირვება, განსახილველი ტერიტორიის და მისი შემოგარენის კვლევა ფეხით და მანქანით შემოვლისას. რა თქმა უნდა, ყველა ზემოთ ჩამოთვლილი მეთოდი თანაბარი სიხშირით არ ყოფილა გამოყენებული. საკვლევი ტერიტორიის სხვადასხვა ადგილას და კონკრეტული დღის და დღის მონაკვეთის მეტეოროლოგიური პირობების გათვალისწინებით, უპირატესობა მიენიჭა ყველაზე სასარგებლო მეთოდს ან სხვადასხვა მეთოდების ერთობლიობას. თუმცა ძირითადი მეთოდი იყო პირდაპირი დაკვირვებები სათვალთვალო წერტილიდან საფეხმავლო კვლევასთან კომბინაციაში, რომლის დროსაც შეგროვდა ფოტომასალა. ფოტომასალის გარდა ფრინველთა გარკვევა მოხდა ხმების იდენტიფიცირების შედეგად. ყურადღება გამახვილდა ფრინველთა ბუდეების აღრიცხვაზე. სახეობების გარკვევა მოხდა ფრინველთა სარკვევი წიგნების საშუალებით (Birds of Europe: Second Edition by Lars Svensson and Dan Zetterström და Collins Bird Guide. 2Nd Edition). ფრინველთა სახეობების ამოსაცნობად გამოვიყენეთ ბინოკლი“ Opticron Trailfinder 3 WP, 8x42”, ფოტოაპარატი Canon PowerShot SX60 HS და Canon PowerShot SX50 HS. კვლევის დროს დაფიქსირდა ასევე ისეთი სახეობები, რომლებიც უეცრად ფრინდებოდნენ და შესაბამისად ვერ მოხერხდა ფოტომასალის შეგროვება, თუმცა ყურადღება მიექცა ფრინველისთვის დამახასიათებელ იმ საიდენტიფიკაციო ნიშნებს, რის მიხედვითაც ხდება ამა თუ იმ სახეობის ამოცნობა. გამოყენებული ოპტიკური საშუალებები და მოწყობილობები გამოყენებული იქნა შემდეგი მოწყობილობები და ოპტიკური საშუალებები: - ფოტო აპარატები: Canon PowerShot SX50 HS; ფოტო აპარატები: Canon PowerShot SX60 HS - GPS: Garmin montana 680 GPS - ბინოკლი: Opticron Trailfinder 3 WP, 8x42 უხერხემლოების კვლევის მეთოდიკა უხერხემლოების აღრიცხვა ხდება ვიზუალურად, აქ შედის პეპლები, ხოჭოები, ნემსიყლაპიები, ფუტკრისნაირები, კალიები, ობობები, მოლუსკები. კვლევის მეთოდოლოგია მოიცავს შემდეგ ქმედებებს:  მწერების ჭერა და იდენტიფიკაცია;  ქვებისა და ნიადაგის საფენის გადაბრუნება;  მცენარეებისა და მცენარეთა ნარჩენების დათვალიერება;  ფოტოგადაღება  სამეცნიერო ლიტერატურის გამოყენება იქთიოლოგიური კვლევის მეთოდიკა კვლევის მეთოდოლოგია განხორციელებული სამუშაოები მოიცავს კამერალურ და საველე კვლევებს. კამერალური კვლევის მეთოდოლოგია და წყაროები კამერალური კვლევა გულისხმობს არსებული საარქივო მასალების და სათანადო სამეცნიერო ლიტერატურის მოძიებას, შესწავლას, მიზნობრივ დახარისხებას და ანალიზს. აღიწერება მდ. ჭოროხის იქთიოფაუნა და საკვლევ მონაკვეთში სავარაუდოდ გავრცელებული თევზების სახეობები. GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping P a g e | 283 ლიტერატურული წყაროების მიხედვით, აღინიშნება საკვლევ მონაკვეთში გავრცელებული თევზების სახეობების ბიოლოგიური თავისებურებები, მათი სეზონური ქცევა, ტოფობის პერიოდები, მიგრაცია და იქთიოფაუნის საარსებო სხვა საყურადღებო ფაქტორები. თევზების სახეობების დაცულობა განისაზღვრება ბუნების კონსერვაციის ინტერნაციონალური კავშირის - IUCN (International Union for Conservation of Nature: https://www.iucnredlist.org) და საქართველოს წითელი ნუსხით თევზების სახეობებისთვის მინიჭებული დაცულობის სტატუსების (საქართველოს მთავრობის დადგენილება №190; 2014 წლის 20 თებერვალი; ქ. თბილისი; საქართველოს „წითელი ნუსხის“ დამტკიცების შესახებ) მიხედვით. მომზადდება სათანადო კარტოგრაფიული მასალა ArcGIS-ის და Visio-ს ტექნოლოგიით. საველე იქთიოლოგიური კვლევის მეთოდოლოგია იგეგმება შემდეგი სამუშაოების ჩატარება: საპროექტო ტერიტორიაზე მდ. ჭოროხის ვიზუალური შეფასება; მდინარის ხეობის ლანდშაფტის შესაბამისად, აღიწერება: ნაპირების და კალაპოტის გეომორფოლოგიური სურათი, ჰიდროგრაფიული მონაცემები, იქთიოფაუნის ჰაბიტატები. აღიწერება იქთიოფაუნის საცხოვრისის ეკოლოგიური გარემო, მისი დადებითი და უარყოფითი ნიშნები, აღინიშნება სენსიტიური ადგილები, მათი წარმოშობის წყარო - ბუნებრივი ან/და ანთროპოგენური. მოინიშნება: იქთიოფაუნის საარსებო გარემოს და ცალკეული სახეობების ჰაბიტატები; თევზჭერის, თევზების კვებითი მოედნების და სატოფო ადგილები (არსებობის შემთხვევაში). ვიზუალურად შეფასდება იქთიოფაუნაზე ნეგატიური ზემოქმედების პოტენციური რისკები. GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping P a g e | 284 დანართი 5 - ზემოქმედების შეფასების მეთოდოლოგია - მოკლე ინფორმაცია პროექტის ზემოქმედება ფიზიკურ, ბიოლოგიურ და სოციო-ეკონომიკურ გარემოზე შეფასდა ქვემოთ აღწერილი მეთოდოლოგიის გამოყენებით. ზემოქმედების იდენტიფიცირება - ზემოქმედების შეფასების პროცესი მოიცავს ზემოქმედების იდენტიფიკაციას პროექტის სხვადასხვა ეტაპისთვის (მოსამზადებელი, მშენებლობა, ექსპლოატაცია). შესაძლო ზემოქმედების ტიპები განსაზღვრულია ქვემოთ: • უარყოფითი – ზემოქმედება, რომელიც მიიჩნევა არახელსაყრელ ცვლილებად ფონურ • მდგომარეობასთან შედარებით ან ახალი არასასურველი ფაქტორის შემოტანა დადებითი/სასარგებლო – ზემოქმედება, რომელიც გამოხატავს გაუმჯობესებას ფონურ მდგომარეობასთან შედარებით ან შემოაქვს ახალი სასურველი ფაქტორი • პირდაპირი (ანუ პირველადი) – ზემოქმედებები, რომლებიც გამომდინარეობს პირდაპირი ურთიერთქმედებიდან პროექტის დაგეგმილ საქმიანობასა და მიმღებ გარემოს შორის • არაპირდაპირი – ზემოქმედებები, რომლებიც გამომდინარეობს სხვა საქმიანობებიდან, • რომლებსაც შეიძლება ადგილი ქონდეს, ამ პროექტის შედეგად კუმულაციური – ზემოქმედებები, რომლებიც მოქმედებს იგივე ან სხვა პროექტების სხვა ზემოქმედებებთან ერთად და გავლენას ახდენს იგივე ბუნებრივი ან სოციალური გარემოს რესურსზე ან რეცეპტორზე • მოკლევადიანი – ზემოქმედებები, რომლებიც ნავარაუდევია გაგრძელდეს მხოლოდ შეზღუდული პერიოდის განმავლობაში, და შეწყდება ამ საქმიანობის დასრულების შემდეგ, ან შემარბილებელი/აღმდგენი ღონისძიებების და ბუნებრივი აღდგენის შედეგად • გრძელვადიანი - ზემოქმედებები, რომლებიც გაგრძელდება ხანგრძლივი პერიოდის განმავლობაში. ეს მოიცავს ზემოქმედებებს, რომლებიც შეიძლება იყოს წყვეტილი ან განმეორებითი, უფრო, ვიდრე უწყვეტი, თუ მათ ადგილი აქვს დროის ხანგრძლივი პერიოდის განმავლობაში • მუდმივი – ზემოქმედებები, რომლებსაც ადგილი აქვთ პროექტის განვითარების დროს და იწვევს მუდმივ ცვლილებებს ზეგავლენის ქვეშ მყოფ რეცეპტორებში ან რესურსებში, რაც არსებითად რჩება პროექტის სასიცოცხლო ციკლის შემდეგ შემარბილებელი ღონისძიებების/ზომების შემუშავება. შემუშავდა ზომები იდენტიფიცირებული ზემოქმედებების თავიდან ასარიდებლად, აღმოსაფხვრელად, შესამცირებლად ან საკომპენსაციოდ. ამ ღონისძიებების ტიპური იერარქია ასეთია: • თავიდან აცილება წყაროსთან – ზემოქმედების წყაროს მოცილება • შესუსტება წყაროსთან – ზემოქმედების წყაროს შემცირება • ჩაქრობა – ზემოქმედების შემცირება წყაროსა და რეცეპტორს შორის • • შესუსტება რეცეპტორთან – ზემოქმედების შემცირება რეცეპტორზე. აღდგენა – ზარალის გამოსწორება დაზიანების შემდეგ. • კომპენსაცია/ანაზღაურება – ჩანაცვლება მსგავსი ან იგივე ღირებულების სხვა რესურსით. ნარჩენი ზემოქმედება. ნებისმიერი ზემოქმედება, რომელიც რჩება შემარბილებელი ღონისძიებების შემდეგ და მიესადაგება იმ დონეს, რომელიც მიჩნეულია როგორც შესაძლებლობების ფარგლებში დაბალი/მისაღები, წარმოადგენს ნარჩენ ზემოქმედებას. ნარჩენი ზემოქმედების მნიშვნელობის/სიდიდის დონე განისაზღვრება, როგორც შემდეგის კომბინაცია: GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping P a g e | 285 • რეცეპტორის მნიშვნელობა/სენსიტიურობა • ზემოქმედების სიდიდე ამ პროექტისათვის ზემოქმედების მნიშვნელობის შეფასებისათვის, შემუშავდა სპეციალური ცხრილები რეცეპტორის მნიშვნელობის/მგრძნობელობის და პოტენციური ზემოქმედების მნიშვნელობის შეფასებისთვის. ზემოქმედების სიდიდე. სიდიდის დასახასიათებლად გათვალისწინებულ იქნა ისეთი ფაქტორები როგორც: • ცვლილების ხასიათი • სიდიდე, ინტენსივობა ან მასშტაბი • გეოგრაფიული საზღვრები (მასშტაბი) და გავრცელება • ხანგრძლივობა, სიხშირე და შექცევადობა. GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping P a g e | 286 ზემოქმედების მნიშვნელოვნების შეფასების მეთოდიკა A: შედეგის დახასიათება ‘სიდიდის’. ხანგრძლივობის და სივრცული საზღვრების მოხედვით განსაზღვრება მაღალი სიდიდე საშუალო დაბალი კრიტერიუმი უარყოფითი  ზემოქმედების ქვეშ ექცევა რეცეპტორების დიდი რაოდენობა  რეცეპტორის სენსიტიურობა და/ან კონსერვაციული მნიშვნელოვნება ძალიან მაღალია  მოსალოდნელია რეცეპტორის მნიშვნელოვანი დაზიანება  შესაბამისი ნორმის გადაჭარბება ხდება  ზემოქმედების ქვეშ ექცევა ზოგიერთი რეცეპტორი/რეცეპტორების მცირე რაოდენობა  რეცეპტორების სენსიტიურობა და/ან კონსერვაციის მნიშვნელოვნება ძალიან მაღალი არ არის  ფიქსირდება მდგომარეობის შესამჩნევი გაუარესება  შესაძლებელია შესაბამისი ნორმის გადაჭარბება  ზემოქმედების ზონაში არ ექცევა, ან ექცევა რეცეპტორების მცირე რაოდენობა  რეცეპტორი არ არის მგრძნობიარე ცვლილების მიმართ  მდგომარეობის მცირე გაუარესება - შეუმჩნეველი ცვლილება. ნორმის გადაჭარბება არ ფიქსირდება დადებითი  ზემოქმედების ქვეშ ექცევა რეცეპტორების დიდი რაოდენობა  მიღწევა მნიშვნელოვანი დადებითი შედეგი       ზემოქმედების ქვეშ ექცევა რეცეპტორების გარკვეული რაოდენობა/ზოგიერთი რეცეპტორი ზოგჯერ მიიღწევა დადებითი შედეგი ზემოქმედების ზონაში არ ექცევა, ან ექცევა რეცეპტორების მცირე რაოდენობა რეცეპტორი ცვლილების მიმართ სენსიტიური არ არის არ ფიქსირდება ან მიიღწევა არსებული სიტუაციის მხოლოდ მცირე გაუმჯობესება ცვლილება არ ფიქსირდება ხანგრძლივობა სიხშირე  ერთეული შემთხვევები ხანგრძლივი/მაღალი სიხშირის  სივრცული საზღვრები ზემოქმედების დახასიათება  ზემოქმედების შეწყვეტიდან რამდენიმე დღის ხანმოკლე/მოკლევადიანი/დაბალი სიხშირის მცირე /დაბალი საშუალო ბიოფიზიკური  პროექტის დერეფანში  ვრცელდება დერეფნის გარეთ მიმდებარე შეზღუდულ ზოლში საშუალო ხანგრძლივობის/საშ.სიხშირის განმავლობაში  ზემოქმედების შეწყვეტიდან რამდენიმე თვის  პერიოდული, სამუშაოს წარმოებისას  ხშირი/რეგულარული განმავლობაში მაღალი/დიდი მუდმივი  ვრცელდება დიდი საზღვრებში GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping P a g e | 287 ზემოქმედება მნიშვნელოვნების შესაფასებლად გამოყენებულ იქნე ქვემოთ მოცემული მატრიცები შედეგის შეფასება/რანჟირება სიდიდე ხანგრძლივობა სივრცული მასშტაბი საშუალო L L M მაღალი M M M დაბალი მოკლევადიანი/დაბალი სიხშირის საშ. ხანგრძლივობის/საშ.სიხშირის ხანგრძლივი/მაღალი სიხშირის დაბალი L L M საშუალო მოკლევადიანი/დაბალი სიხშირის საშ. ხანგრძლივობის/საშ.სიხშირის ხანგრძლივი/მაღალი სიხშირის L M M M M H M H H მოკლევადიანი/დაბალი სიხშირის საშ. ხანგრძლივობის/საშ.სიხშირის ხანგრძლივი/მაღალი სიხშირის მნიშვნელოვნების შეფასება/რანჟირება M M H M M H H H H შედეგი დაბალი L L L საშუალო M M L მაღალი H H M მაღალი ზემოქმედების ალბათობა უეჭველი შესაძლო ნაკლებ სავარაუდო GAMMA CONSULTING Khando-Pasanauri_Scoping P a g e | 288 შემსრულებლები არჩილ ყველაშვილი - ბოტანიკოსი, საველე კვლევების ჩატარება, საველე კვლევის ანგარიშის მომზადება ნიკოლოზ დვალი ზოოლოგი, საველე კვლევების კვლევის ანგარიშის მომზადება ჩატარება, საველე გიორგი ზაალიშვილი იქთიოლოგი, საველე კვლევების ჩატარება, ანგარიშის მომზადება. მაკა სტამატელი გარემოს დაცვის სპეციალისტი, მასალის დამუშავება, ანგარიშის მომზადება. ზურაბ მგალობლიშვილი, დირექტორი GAMMA CONSULTING

N 21/8326 03/10/2023 8326-21-2-202310031149 მოქალაქე ზურაბ ვანიშვილს ტელეფონი: ელ. ფოსტა: ბატონო ზურაბ, საქართველოს მთავრობის ადმინისტრაციის 2023 წლის 26 სექტემბრის GOV 7 23 00027728 წერილით გამოგზავნილი თქვენი 2023 წლის 23 სექტემბრის № CA00412312475938 განცხადების პასუხად, რომელიც ეხება საქართველოს საავტომობილო გზების დეპარტამენტის მიერ ხანდო–ფასანაურის შემოვლითი საავტომობილო გზის რეკონსტრუქციის პროექტზე სკოპინგის დასკვნის მიღების მიზნით წარმოდგენილი სკოპინგის ანგარიშის მოთხოვნას, გიგზავნით სსიპ გარემოს ეროვნულ სააგენტოში წარმოდგენილ დოკუმენტაციას. დანართი ელ.ვერსია პატივისცემით, მაია ბერაძე სააგენტოს უფროსის მოადგილე სსიპ გარემოს ეროვნული სააგენტო