„უცხოური გავლენის გამჭვირვალობის შესახებ“ საქართველოს კანონზე (№4156-XIVმს-Xმპ; 14.05.2024) საქართველოს პრეზიდენტის მოტივირებული შენიშვნების (კანონპროექტის) (№07-1/32; 18.05.2024) განხილვა

იურიდიულ საკითხთა კომიტეტი 2-7472/24 27-05-2024 საქართველოს პარლამენტის აპარატის საორგანიზაციო დეპარტამენტის უფროსს, ქალბატონ ეთერ სვიანაიძეს ქალბატონო ეთერ, საქართველოს პარლამენტის იურიდიულ საკითხთა კომიტეტმა 2024 წლის 27 მაისის კომიტეტის სხდომაზე განიხილა „უცხოური გავლენის გამჭვირვალობის შესახებ“ საქართველოს 2024 წლის 14 მაისის N4156-XIVმს-Xმპ კანონზე საქართველოს პრეზიდენტის მოტივირებული შენიშვნები (N07-1/32; 18.05.2024). გიგზავნით კომიტეტის დასკვნას, საქართველოს პრეზიდენტის მოტივირებულ შენიშვნებსა და კანონის პირვანდელ რედაქციას. პატივისცემით, კომიტეტის თავმჯდომარე ანრი ოხანაშვილი თბილისი 0118, რუსთაველის გამზირი # 8, საქართველოს პარლამენტის სასახლე ტელეფონი: (995 32) 2281679. ელ. ფოსტა: contact@parliament.ge

იურიდიულ საკითხთა კომიტეტი 2-7469/24 27-05-2024 იურიდიულ საკითხთა კომიტეტის დასკვნა „უცხოური გავლენის გამჭვირვალობის შესახებ“ საქართველოს კანონზე საქართველოს პრეზიდენტის მოტივირებული შენიშვნების თაობაზე (N07-1/32; 18.05.2024) საქართველოს პარლამენტის იურიდიულ საკითხთა კომიტეტმა 2024 წლის 27 მაისის კომიტეტის სხდომაზე განიხილა „უცხოური გავლენის გამჭვირვალობის შესახებ“ საქართველოს 2024 წლის 14 მაისის N4156-XIVმს-Xმპ კანონზე საქართველოს პრეზიდენტის მოტივირებული შენიშვნები (N07-1/32; 18.05.2024). I. მოტივირებული შენიშვნების ძირითადი არსი 2024 წლის 14 მაისს საქართველოს პარლამენტმა მიიღო საქართველოს კანონი „უცხოური გავლენის გამჭვირვალობის შესახებ“, რომლითაც წესრიგდება შემდეგი ძირითადი საკითხები: უცხოური ძალის ინტერესების გამტარებელი ორგანიზაციისა და უცხოური ძალის ცნებების განმარტება; სუბიექტის უცხოური ძალის ინტერესების გამტარებელ ორგანიზაციად რეგისტრაცია და სხვა სათანადო პროცედურული საკითხები; უცხოური ძალის ინტერესების გამტარებელ ორგანიზაციად რეგისტრირებული სუბიექტის მიერ ყოველწლიური საფინანსო დეკლარაციის წარდგენა; აღნიშნული კანონით განსაზღვრულ შესაბამის მოთხოვნათა შეუსრულებლობისთვის ადმინისტრაციული პასუხისმგებლობის დაკისრება. 2024 წლის 18 მაისს საქართველოს პრეზიდენტმა „უცხოური გავლენის გამჭვირვალობის შესახებ“ საქართველოს კანონი მოტივირებული შენიშვნებით დაუბრუნა საქართველოს პარლამენტს. საქართველოს პრეზიდენტის მიერ შემოთავაზებულია, რომ აღნიშნულმა კანონმა იმოქმედოს მხოლოდ ერთი დღის განმავლობაში. II. კომიტეტის შეფასება „უცხოური გავლენის გამჭვირვალობის შესახებ“ საქართველოს კანონი უცხოური გავლენის გამჭვირვალობის უზრუნველყოფის მიზნით აწესრიგებს სუბიექტის უცხოური ძალის ინტერესების გამტარებელ ორგანიზაციად რეგისტრაციასა და უცხოური ძალის ინტერესების გამტარებელი საკითხებს, ორგანიზაციის რაც, შესაბამისი საქმიანობის გამჭვირვალობასთან აღმატებული დაკავშირებულ საზოგადოებრივი ინტერესის სხვა დაცვას უზრუნველყოფს. ამასთანავე, ეს კანონი არ ზღუდავს მის საფუძველზე უცხოური ძალის ინტერესების გამტარებელ ორგანიზაციად რეგისტრირებული სუბიექტის საქმიანობას. თბილისი 0118, რუსთაველის გამზირი # 8, საქართველოს პარლამენტის სასახლე ტელეფონი: (995 32) 2281679. ელ. ფოსტა: contact@parliament.ge აღნიშნული კანონი ეფუძნება და ესადაგება ისეთ ქვეყნებში მოქმედ კანონმდებლობასა და პრაქტიკას, როგორებიც არის: ამერიკის შეერთებული შტატები1, ისრაელი2, აგრეთვე ევროკავშირის სათანადო ორგანოების მიერ განსახილველ დირექტივის პროექტს3, საფრანგეთის პარლამენტის მიერ მიღებულ კანონს4. საქართველოს პარლამენტის მიერ მიღებული კანონი შეესაბამება ასევე ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოსა და ევროკავშირის მართლმსაჯულების სასამართლოს მიერ დადგენილ პრინციპებს.5 საქართველოს პრეზიდენტის მიერ წარმოდგენილი „მოტივირებული შენიშვნების“ დოკუმენტი მინიმალურ დასაბუთებასაც კი მოკლებულია, სადაც პრეზიდენტი ყოველგვარი არგუმენტირებული მსჯელობის გარეშე უთითებს, რომ კანონმა ერთ დღეზე მეტხანს არ უნდა იმოქმედოს და იგი ამოქმედების მომდევნო დღესვე უნდა გაუქმდეს. ამრიგად, ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, იურიდიულ საკითხთა კომიტეტი უარყოფითად აფასებს საქართველოს პრეზიდენტის მიერ წარმოდგენილ „მოტივირებულ შენიშვნებს“ და მიზანშეწონილად მიიჩნევს კანონის პირვანდელი რედაქციით მიღებას. III. დასკვნითი ნაწილი იურიდიულ საკითხთა კომიტეტმა მხარი არ დაუჭირა „უცხოური გავლენის გამჭვირვალობის შესახებ“ საქართველოს 2024 წლის 14 მაისის N4156-XIVმს-Xმპ კანონზე საქართველოს პრეზიდენტის მოტივირებულ შენიშვნებს (N07-1/32; 18.05.2024) და მიზანშეწონილად მიიჩნია კანონის პირვანდელი რედაქციით მიღება. პატივისცემით, კომიტეტის თავმჯდომარე ანრი ოხანაშვილი 1 იხ. https://www.justice.gov/nsd-fara/fara-index-and-act 2 იხ. https://main.knesset.gov.il/activity/legislation/laws/pages/lawprimary.aspx?t=lawlaws&st=lawlaws&lawitem id=2000650 3 იხ. https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=COM:2023:637:FIN 4 იხ. https://www.assemblee-nationale.fr/dyn/16/dossiers/alt/prevenir_ingerences_etrangeres_France 5 იხ. ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს 2022 წლის 14 ივნისის გადაწყვეტილება საქმეზე „ეკოდიფენსი და სხვები რუსეთის წინააღმდეგ“ (Ecodefence and Others v. Russia), განაცხადები N9988/13 და სხვა; იხ. აგრეთვე ევროკავშირის მართლმსაჯულების სასამართლოს 2020 წლის 18 ივნისის გადაწყვეტილება საქმეზე C‑78/18 უნგრეთთან მიმართებით.

ʱʬʴ˅ʰʹʿʸʰʹʨʴʪʨʸʰˀʰ ʶʲʬʴʨʸʻʲʰʹˆʫʵʳʨ 28.05.2024 ʹʨʱʰʯˆʰʹʫʨʹʨˆʬʲʬʩʨ „ʻ˂ˆʵʻʸʰʪʨʭʲʬʴʰʹʪʨʳ˅ʭʰʸʭʨʲʵʩʰʹˀʬʹʨˆʬʩ“ ʹʨʽʨʸʯʭʬʲʵʹʱʨʴʵʴʮʬ ȹ˟;,9ʳʹ˟Xʳʶ  ʹʨʽʨʸʯʭʬʲʵʹʶʸʬʮʰʫʬʴʺʰʹʳʵʺʰʭʰʸʬʩʻʲʰˀʬʴʰˀʭʴʬʩʰʹ ʱʨʴʵʴʶʸʵʬʽʺʰʹ  ˟  ʪʨʴˆʰʲʭʨ ʹʨʱʰʯˆʰʹʨʾ˄ʬʸʨ ˄ʨʸʫʪʰʴʬʩʨ„ʻ˂ˆʵʻʸʰʪʨʭʲʬʴʰʹʪʨʳ˅ʭʰʸʭʨʲʵʩʰʹˀʬʹʨˆʬʩ“ ʹʨʽʨʸʯʭʬʲʵʹʱʨʴʵʴʮʬ ȹ˟;,9ʳʹ˟Xʳʶ  ʹʨʽʨʸʯʭʬʲʵʹʶʸʬʮʰʫʬʴʺʰʹʳʵʺʰʭʰʸʬʩʻʲʰˀʬʴʰˀʭʴʬʩʰʹ ʱʨʴʵʴʶʸʵʬʽʺʰʹ  ȹ˟ ʪʨʴˆʰʲʭʨ ʹˆʫʵʳʨʮʬʪʨʴʹʨˆʰʲʭʬʲʰʶʸʵʬʽʺʰ ȹ˟  ʹˆʫʵʳʰʹʯʨʭʳˇʫʵʳʨʸʬ ʶʨʶʻʨˀʭʰʲʰˀʨʲʭʨ ʰʴʼʵʸʳʨ˂ʰʨʱʬʴ˅ʰʹʿʸʰʹˀʬʹʨˆʬʩ ʱʬʴ˅ʰʹʿʸʰʹʫʨ˄ʿʬʩʰʹʫʸʵ ʱʬʴ˅ʰʹʿʸʰʹʫʨʳʯʨʭʸʬʩʰʹʫʸʵ ʱʭʵʸʻʳʰʹʨʾ˄ʬʸʨ ʱʬʴ˅ʰʹʿʸʰʹʸʬʷʰʳʰ ʱʬʴ˅ʰʹʿʸʰʹˀʬʫʬʪʰ 28/05/2024 18:57:35 ʳʵʳˆʸʬ ˄ʰʴʨʨʾʳʫʬʪʰ ʱʭʵʸʻʳʰ 0 28/05/2024 18:57:51 ʫʨʳʻʳʸʨʸʨʴʨʱʹʸ ʾʰʨʱʬʴ˅ʰʹʿʸʨ ʹʨʱʰʯˆʰʨʸʨʸʰʹʪʨʫʨ˄ʿʭʬʺʰʲʰ 66 50 ʱʬʴ˅ʰʹʿʸʰʹˀʬʫʬʪʰʼʸʨʽ˂ʰʬʩʰʯ ʼʸʨʽ˂ʰʰʹʫʨʹʨˆʬʲʬʩʨ ʬʹ˄ʸʬʩʵʫʨ ʨʸ ʬʹ˄ʸʬʩʵʫʨ ʳʵʳˆʸʬ ˄ʰʴʨʨʾʳʫʬʪʰ ʨʸ ʳʵʴʨ˄ʰʲʬʵ ʩʫʨ ʬʸʵʭʴʻʲʰʫʨʫʬʳʵʱʸʨʺʰʻʲʰʹʨˆʬʲʳ˄ʰʼʵʹʯʭʰʹ 0 2 ʴʨ˂ʰʵʴʳʵ˃ʸʨʵʩʨ˟˃ʨʲʨʬʸʯʵʵʩʨˀʰʨ 0 20 ʶʵʲʰʺˇʪʬʭʸʵʶʬʲʰʹʵ˂ʰʨʲʰʹʺʬʩʰ 2 2 ʶʵʲʰʺˇʪʲʬʲʵ˟ʶʨʸʺʴʰʵʸʵʩʨʹʨʽ˟ʯʭʰʹ 0 2 0 ʶʵʲʰʺˇʪʸʬʼʵʸʳʬʩʰʹˇʪʻʼʰ 0 5 0 ʶʵʲʰʺˇʪʻʼʰʬʭʸʵʵʶʺʰʳʰʹʺʬʩʰ 0 2 0 ʶʵʲʰʺˇʪʻʼʰʯʨʭʰʹʻʼʲʬʩʨ 0 2 0 ʶʵʲʰʺˇʪʻʼʰʹʨʽʨʸʯʭʬʲʵʹʯʭʰʹ 0 5 ʶʵʲʰʺˇʪʻʼʰˆʨʲˆʰʹ˃ʨʲʨ 9 0 ʶʵʲʰʺʰʱʻʸʰˇʪʻʼʰʪʰʸˁʰ 4 0 4 ʶʵʲʰʺʰʱʻʸʰˇʪʻʼʰʳʵʽʨʲʨʽʬʬʩʰ 0 2 0 ʼʸʨʽ˂ʰʰʹʪʨʸʬˀʬ 1 7 ʽʨʸʯʻʲʰʵ˂ʴʬʩʨ 73 1 89 50 ʹʨʩʵʲʵʵˀʬʫʬʪʰ ʫʨʩʬ˅ʫʰʲʰʨ 0 0 2 0 0 8 1 1 0 56 17 66 23 ʪʭʬʸʫʰof 4 ʱʬʴ˅ʰʹʿʸʰʹʨʴʪʨʸʰˀʰ ʶʲʬʴʨʸʻʲʰʹˆʫʵʳʨ 28.05.2024 ʰʴʫʰʭʰʫʻʨʲʻʸʰʱʬʴ˅ʰʹʿʸʰʹˀʬʫʬʪʰ ʶʨʸʲʨʳʬʴʺʰʹ˄ʬʭʸʰʹʪʭʨʸʰʫʨʹʨˆʬʲʰ ʬʹ˄ʸʬʩʵʫʨ ʳʵʳˆʸʬ ˄ʰʴʨʨʾʳʫʬʪʰ ʨʸ ʳʵʴʨ˄ʰʲʬʵʩʫʨ ʨʽʻʩʨʸʫʰʨʯʬʵʴʨ ʨˆʭʲʬʫʰʨʴʰʨʸʳʨʮ ʩʨʸʭʬʴʨˀʭʰʲʰʪʰʵʸʪʰ X X ʩʨʽʸʨ˃ʬʫʨʭʰʯ ʩʬʴʨˀʭʰʲʰʪʰʨ X X ʩʬʷʨˀʭʰʲʰʲʬʭʨʴ ʩʬʸʨʰʨʰʸʨʱʲʰ ʫʨˁʰ  X X ʩʬʸʨ˃ʬʸʨʳʰʴʨ X X ʩʰʯʨ˃ʬʳʨʰʨ X ʩʵʱʻˁʨʭʨʯʰʴʨʯʰʴ ʩʵʲʽʭʨ˃ʬʨʴʮʵʸ X X ʩʵʲʽʭʨ˃ʬʬʲʰʹʵ X X ʩʵʺʱʵʭʬʲʰʪʰʵʸʪʰ ʩʵ˅ʵʸʰˀʭʰʲʰʳʨʱʨ X X ʩʻˁʻʱʻʸʰʨʴʨ ʪʵʫʨʩʸʬʲʰ˃ʬʪʰʵʸʪʰ ʪʵ˂ʰʸʰ˃ʬʬʲʪʻˇʨ X ʪʵ˂ʰʸʰ˃ʬʸʵʳʨʴ ʫʨʭʰʯʻʲʰʨʴʰʩʬʽʨ X ʫʨʲʨʽʰˀʭʰʲʰʨʲʬʽʹʨʴʫʸʬ X X ʫʨʸʪʨʲʰʮʨʻʸ X X ʫʨʹʬʴʰʰʹʱʵ X X ʫʨʻˀʭʰʲʰʳʰˆʬʰʲ ʫʬʱʨʴʵʰ˃ʬˆʨʺʰʨ ʫʻʪʲʨ˃ʬʮʨʨʲ X X ʬʲʰʹʨˀʭʰʲʰʨʲʬʽʹʨʴʫʸʬ ʬʴʻʽʰ˃ʬʨʭʯʨʴʫʰʲ X X ʬʴʻʽʰ˃ʬʪʵˁʨ X X ʭʨˀʨ˃ʬʪʰʵʸʪʰ ʭʨˀʨ˃ʬʪʸʰʪʵʲ ʭʵʲʹʱʰʪʰʵʸʪʰ X X ʮʨʭʸʨʫʨˀʭʰʲʰʰʸʳʨ X X ʮʨʸʽʻʨʰʸʨʱʲʰ X X ʮʰʲʼʰʳʰʨʴʰʫʨʭʰʯ ʯʨʲʨʱʭʨ˃ʬʨʸˁʰʲ X X ʯʵʲʵʸʨʰʨʬʫʰˀʬʸ X X ʯʻʸʨʮʨˀʭʰʲʰʽʬʯʬʭʨʴ ʰʴˇʰʨʼʸʰʫʵʴ X X ʰʵʴʨʯʨʳʰˀʭʰʲʰʸʨʺʰ X X ʰʹʳʨʰʲʵʭʰʨʩʫʻʲʨ ʱʨ˅ʨʸʨʭʨʫʨʭʰʯ X X ʱʨˆʨ˃ʬʭʲʨʫʰʳʬʸ X X ʱʨˆʰʨʴʰʪʰʵʸʪʰ X X ʱʨˆʰˀʭʰʲʰʱʨˆʨ X X ʱʬʸʬʹʬʲʰ˃ʬˀʨʲʭʨ ʱʭʰʷʰʴʨ˃ʬʶʨʨʺʨ X X ʱʭʰʸʱʬʲʰʨʳʨʴʻˁʨʸ ʱʭʰ˂ʰʨʴʰʩʨʰʨ X X ʱʰʸʱʰʺʨ˃ʬʫʨʭʰʯ ʱʰʸ˂ˆʨʲʰʨʰʸʨʱʲʰ X X ʱʰʻʸʬʾʰʨʴʰʹʻʳʩʨʺ X X ʱʵʩʰʨˀʭʰʲʰʲʬʭʨʴ X X ʱʵʴ˂ʬʲʰ˃ʬʸʬʹʨʴ X X ʱʵʸ˃ʨʰʨʯʨʳʨʸ ʲʨˀˆʰʳʨʸʰʨʳ X X X X X ʲʰʲʻʨˀʭʰʲʰʩʬʽʨ ʫʨʩʬ˅ʫʰʲʰʨ ʪʭʬʸʫʰof 4 ʱʬʴ˅ʰʹʿʸʰʹʨʴʪʨʸʰˀʰ ʶʲʬʴʨʸʻʲʰʹˆʫʵʳʨ 28.05.2024 ʶʨʸʲʨʳʬʴʺʰʹ˄ʬʭʸʰʹʪʭʨʸʰʫʨʹʨˆʬʲʰ ʬʹ˄ʸʬʩʵʫʨ ʳʵʳˆʸʬ ˄ʰʴʨʨʾʳʫʬʪʰ ʨʸ ʳʵʴʨ˄ʰʲʬʵʩʫʨ ʲʵʳʰʴʨ˃ʬʮʨʮʨ X ʳʨʯʰʱʨˀʭʰʲʰʫʨʭʰʯ X X ʳʨʴʻʱʰʨʴʰʹʨʳʭʬʲ X X ʳʨʴˇʪʨʲʨ˃ʬʶʨʨʺʨ ʳʨ˅ʨʭʨʸʰʨʴʰʲʬʭʨʴ X X ʳʨ˅ʨʸʨˀʭʰʲʰʪʻʸʨʳ X X ʳʨ˅ʻʺʨ˃ʬʴʰʱʨ ʳʪʨʲʵʩʲʰˀʭʰʲʰʲʬʭʨʴ X X ʳʫʰʴʨʸʨ˃ʬʳʨʳʻʱʨ ʳʬʪʸʬʲʰˀʭʰʲʰʭʨˆʺʨʴʪ X ʳʬʮʻʸʴʰˀʭʰʲʰʰʸʨʱʲʰ X X ʳʬˀʭʬʲʰʨʴʰʪʵʪʰ X X ʳʬ˃ʳʨʸʰʨˀʭʰʲʰʰʸʨʱʲʰ X X ʳʰʴʨˀʭʰʲʰʨʱʨʱʰ ʳʰʸʮʵʬʭʰʹʨʭʨʲʨʴ X X ʳʰʽʨʴʨ˃ʬʪʰʭʰ X X ʳʰʽʨ˃ʬʪʬʲʨ ʳʰʽʬʲʨ˃ʬʮʨʨʲ X X ʳʵ˄ʬʸʬʲʰʨʨʲʬʽʹʨʴʫʸʬ ʴʨʱʨʰ˃ʬʺʨʸʰʬʲ ʴʨʿʵʼʰʨʱʵʩʨ ʴʨ˂ʭʲʰˀʭʰʲʰʨʴʨ ʴʰʱʵʲʨʰˀʭʰʲʰʸʨʳʨʮ ʴʰʱʻʸʨ˃ʬʰʳʬʫʨ X X ʵʩʵʲʨˀʭʰʲʰʨʴʺʵʴ X X ʵʫʰˀʨʸʰʨʩʬʽʨ X X ʵʽʸʰʨˀʭʰʲʰʱʨˆʨʩʬʸ ʵˆʨʴʨˀʭʰʲʰʨʴʸʰ X X ʶʨʶʻʨˀʭʰʲʰˀʨʲʭʨ X X ʸʨʽʭʰʨˀʭʰʲʰʨʲʬʽʹʨʴʫʸʬ X X ʹʨʩʵˈʬʸʳʨʴ X X ʹʨʳʨʫʨˀʭʰʲʰʹʨʲʵʳʬ ʹʨʳʴʰ˃ʬˆʨʯʻʴʨ ʹʨʳˆʨʸʨʻʲʰʪʬʲʨ X ʹʨʳˆʨʸʨ˃ʬʫʰʳʰʺʸʰ X ʹʨʳˆʨʸʨ˃ʬʴʰʱʵʲʵʮ X ʹʨʴʰʱʰ˃ʬʪʻʩʨʮ ʹʨʴʰʱʰ˃ʬʭʰʽʺʵʸ X ʹʬʼʨˀʭʰʲʰʬʱʨ X ʹʰʩʨˀʭʰʲʰʹʻʲˆʨʴ ʹʵʴʾʻʲʨˀʭʰʲʰʫʨʭʰʯ X X ʹʵʹʰʨˀʭʰʲʰʪʰʵʸʪʰ X X ʹʻʩʨʸʰʹʵʮʨʸ X X ʺʨʩʨʺʨ˃ʬʨʲʬʽʹʨʴʫʸʬ X ʺʻʸ˃ʬʲʨ˃ʬʴʵʫʨʸ X X ʻʹʻʼʨˀʭʰʲʰʫʨʭʰʯ ʽʨʫʨʪʰˀʭʰʲʰʰʸʨʱʲʰ X X ʽʨʸʫʨʭʨʩʨˁʻʱʰ ʽʨʸʻʳʰ˃ʬʲʬʭʨʴ X X ʽʭʨʸʨʰʨʳʬʸʨʩ X X ʽʻʸʨʹʩʬʫʰʨʴʰʹʨʲʵʳʬ X ʾʻʫʻˀʨʻʸʰʨʲʻʫʨ X X ʿʨʭʬʲʨˀʭʰʲʰʳʰˆʬʰʲ X X ˀʨʭʪʻʲʰ˃ʬˀʨʲʭʨ ˀʨʸʳʨʴʨˀʭʰʲʰʯʬʴʪʰʮ X X ˀʨʺʨʱʰˀʭʰʲʰʰʸʨʱʲʰ X X ˁʨʱʭʬʺʨ˃ʬʪʰʵʸʪʰ X X ʫʨʩʬ˅ʫʰʲʰʨ X X X X X X X X X ʪʭʬʸʫʰof 4 ʱʬʴ˅ʰʹʿʸʰʹʨʴʪʨʸʰˀʰ ʶʲʬʴʨʸʻʲʰʹˆʫʵʳʨ 28.05.2024 ʶʨʸʲʨʳʬʴʺʰʹ˄ʬʭʸʰʹʪʭʨʸʰʫʨʹʨˆʬʲʰ ʬʹ˄ʸʬʩʵʫʨ ʳʵʳˆʸʬ ˄ʰʴʨʨʾʳʫʬʪʰ ʨʸ ʳʵʴʨ˄ʰʲʬʵʩʫʨ ˁʨʴʽʹʬʲʰʨʴʰʪʵʫʬʸ˃ʰ X X ˁʨʸʱʭʰʨʴʰʯʨʳʨʸ ˁʨʸʱʭʰʨʴʰʽʬʯʬʭʨʴ X X ˁʰʪʵʪʰ˃ʬʭʨʹʰʲ X X ˁʵˁʬʲʰ˂ʬʮʨʸ ˁˆʬʰ˃ʬʴʨʺʵ ˁˆʬʰ˃ʬʸʵʹʺʵʳ ˂ʨʪʨʸʬʰˀʭʰʲʰʪʰʵʸʪʰ X X ˄ʨʽʨ˃ʬʩʬʷʨʴ X X ˄ʰʯʲʰ˃ʬʨʴʨ ˄ʰʲʵʹʨʴʰʴʰʴʵ X ˄ʰʲʵʹʨʴʰˆʨʺʰʨ X X ˄ʰ˄ʨʭʨʪʸʬʺʨ X X ˅ʨʴʱʵʺʨ˃ʬʫʬʭʰ ˅ʰ˅ʰʴʨ˃ʬʪʰʭʰ X X ˆʨʩʨʸʬʲʰˀʵʯʨ X ˆʨʩʬʰˀʭʰʲʰʲʬʭʨʴ ˆʨʩʻʲʰʨʴʰʫʰʲʨʸ X ˆʨˆʻʩʰʨʪʰʵʸʪʰ X ˆʨˇʰˀʭʰʲʰʫʨʭʰʯ ˆʬʸˆʬʻʲʰ˃ʬʬʱʨʺʬʸʰʴʬ ˆʭʰˁʰʨʰʨʪʵ X ˆʻʴʫʨ˃ʬʫʰʳʰʺʸʰ X X ˇʨʴʨˀʰʨʯʬʰʳʻʸʨʮ ˇʨʼʨʸʰ˃ʬʭʰʽʺʵʸ X X ˇʰʴˇʵʲʨʭʨʹʨʲʵʳʬ X X ʫʨʩʬ˅ʫʰʲʰʨ X X X X X ʪʭʬʸʫʰof 4