სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება N 3/ბ-66-2025
📜 საკანონმდებლო ნორმები
📄 სრული ტექსტი
საქმე 3/ბ-66-2025წ.
06 მაისი, 2025 წელი
ქალაქი ქუთაისი
ქუთაისის სააპელაციო სასამართლო
გ ა დ ა წ ყ ვ ე ტ ი ლ ე ბ ა
საქართველოს სახელით
ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატა
მოსამართლეები: ხათუნა ხომერიკი (თავჯდომარე/მომხსენებელი)
ლერი თედორაძე, ზაზა რამიშვილი
სხდომის მდივანი - ეკატერინე სილაგაძე
აპელანტი (მოსარჩელე) - --- (პ/ნ ----)
მოწინააღმდეგე მხარე (მოპასუხე) - სსიპ შემოსავლების სამსახური
წარმომადგენელი - ----
დავის საგანი - ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტების ბათილად ცნობა, ახალი ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემის დავალდებულება
გასაჩივრებული გადაწყვეტილება - ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2024 წლის 24 დეკემბრის გადაწყვეტილება
1. აპელანტის მოთხოვნა:
ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2024 წლის 24 დეკემბრის გადაწყვეტილების გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილება ;
2. გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასკვნებზე მითითება:
2022 წლის 21 მარტს, ---მ (პ/ნ ---) სარჩელით, ხოლო 2022 წლის 27 აპრილს დაზუსტებული სარჩელით მიმართა ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას სსიპ შემოსავლების სამსახურის წინააღმდეგ და მოითხოვა:
ბათილად იქნას ცნობილი სსიპ შემოსავლების სამსახურის 2022 წლის 17 თებერვლის N3923 ბრძანება;
სსიპ შემოსავლების სამსახურს დაევალოს ახალი ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ- სამართლებრივი აქტის გამოცემა, რომლის თანახმადაც, მოსარჩელე ----ს დაუბრუნდება 2007 წლიდან 2017 წლის ჩათვლით დასაბეგრი შემოსავლიდან ჩამოჭრილი თანხა, 6600 ლარის ოდენობით.
სარჩელის თანახმად, 2021 წლის 22 ოქტომბერს მოსარჩელემ განცხადებით მიმართა სსიპ შემოსავლების სამსახურს და მოითხოვა 2007 წლიდან 2018 წლამდე ყოველწლიურად 3000 ლარამდე მიღებული და დასაბეგრი შემოსავლიდან ჩამოჭრილი თანხა. 2007 წლიდან 2017 წლამდე დასაბეგრი შემოსავალი შეადგენს 87 158.75 ლარს, ხოლო დაკავებული საშემოსავლო გადასახადი იმავე პერიოდში შეადგენდა 17 431.78 ლარს. მოსარჩელე, როგორც ომის მონაწილე სარგებლობს შეღავათებით, კერძოდ, 2005 წლამდე მას არ ექრებოდა საშემოსავლო გადასახადი, იმ ფაქტის დასადასტურებლად, რომ იგი არის აფხაზეთის ომის მონაწილე, წარმოადგინა ცნობა, გაცემული 1998 წლის 30 იანვარს საქართველოს შსს სატრანსპორტო პოლიციის დეპარტამენტის მიერ და ცნობა N882, გაცემული 1998 წლის 17 სექტემბერს აფხაზეთის ა/რ სამხედრო კომისარიატის მიერ, ასევე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინება, რომლის საფუძველზეც გაიცა ომისა და სამხედრო ძალების ვეტერანის მოწმობა ომის მონაწილის სტატუსით. აღნიშნული დოკუმენტის წარდგენის შემდეგ, მას დაუბრუნდა ბოლო სამი წლის ხელფასიდან ჩამოჭრილი საშემოსავლო გადასახადი, ხოლო დანარჩენი წლების კი არა.
მოსარჩელის აღნიშვნით, სსიპ შემოსავლების სამსახურის 2021 წლის 15 ნოემბრის გადაწყვეტილებაში აღნიშნულია, რომ 2007 წლიდან 2017 წლების საანგარიშო პერიოდში მიღებული შემოსავლიდან დაკავებული საშემოსავლო გადასახადის გადამხდელის პირადი აღრიცხვის ბარათზე აღრიცხვა და უკან დაბრუნება ვერ განხორციელდება ხანდაზმულობის ვადის გასვლის გამო.
2022 წლის 10 იანვარს მოსარჩელემ საჩივრით მიმართა შემოსავლების სამსახურს და მოითხოვა 2007 წლიდან 2017 წლის ჩათვლით დასაბეგრი შემოსავლიდან ჩამოჭრილი 6 600 ლარის დაბრუნება. შემოსავლების სამსახურის 2022 წლის 17 თებერვლის N3923 ბრძანებით უარი ეთქვა საჩივრის დაკმაყოფილებაზე, აღნიშნული ბრძანების თანახმად, ხანდაზმულობის ვადის გასვლის გამო, 2007-2017 წლების საანგარიშო პერიოდში მიღებული შემოსავლიდან დაკავებული საშემოსავლო გადასახადის გადამხდელის პირადი აღრიცხვის ბარათზე აღრიცხვა და უკან დაბრუნება ვერ განხორციელდება.
ყოველივე აღნიშნულის გამო, მოსარჩელე ითხოვს დაუბრუნდეს 2007 წლიდან 2017 წლის ჩათვლით დასაბეგრი შემოსავლიდან ჩამოჭრილი თანხა, რომელიც შეადგენს 6 600 ლარს.
მოპასუხე - სსიპ შემოსავლების სამსახურმა წერილობით წარმოდგენილ შესაგებელში და სასამართლო სხდომაზე, სარჩელი არ ცნო და მოითხოვა ხანდაზმულობის გამო სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.
წარმადგენლის განმარტებით, საქმეში არსებული მასალებით ირკვევა, რომ ფ/პ ---მ (პ/ნ ---) 2021 წლის 22 ოქტომბერს N218622/21-11 განცხადებით მიმართა შემოსავლების სამსახურს და მოითხოვა 2007 წლიდან 2018 წლამდე პერიოდში მიღებული დასაბეგრი შემოსავლიდან დაკავებული საშემოსავლო გადასახადის უკან დაბრუნება. მომსახურების დეპარტამენტის მიერ გადამხდელს შესაბამისი საკანონმდებლო ნორმების მითითებით ეცნობა, რომ საგადასახადო კანონმდებლობა ადგენს ხანდაზმულობის ვადას, როგორც გადასახადის გადამხდელისათვის პირადი აღრიცხვის ბარათზე გადასახადის თანხის დარიცხვისთვის, ასევე საგადასახადო ორგანოსათვის გადასახადის გადამხდელის მოთხოვნის წარდგენისათვის. აღნიშნულიდან გამომდინარე, ხანდაზმულობის ვადის გასვლის გამო, 2007-2017 წლების საანგარიშო პერიოდში მიღებული შემოსავლიდან დაკავებული საშემოსავლო გადასახადის გადამხდელის პირადი აღრიცხვის ბარათზე აღრიცხვა და უკან დაბრუნება ვერ განხორციელდებოდა.
3. გასაჩივრებული გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი
ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2024 წლის 24 დეკემბრის გადაწყვეტილებით ---ს (პ/ნ ---) სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.
დასკვნები ფაქტობრივ გარემოებებთან დაკავშირებით
პირველი ინსტანციის სასამართლომ დაადგინა შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2021 წლის 21 იანვრის განჩინებით (საქმე Nბს-986 (კ-20)) სსიპ ვეტერანების საქმეთა სახელმწიფო სამსახურის საკასაციო საჩივარი ცნობილ იქნა დაუშვებლად და უცვლელი დარჩა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2020 წლის 13 თებერვლის განჩინება.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2020 წლის 13 თებერვლის განჩინებით უცვლელი დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 13 ივნისის გადაწყვეტილება, რომლითაც ----ს სარჩელი დაკმაყოფილდა: ბათილად იქნა ცნობილი სსიპ ვეტერანების საქმეთა სახელმწიფო სამსახურის 2018 წლის 18 დეკემბრის NSSVA 00025530 გადაწყვეტილება და სსიპ ვეტერანის სტატუსის მაძიებელთა საბრძოლო მოქმედებებში მონაწილეობის და საბრძოლო მოქმედებებში დაღუპვის ფაქტის დამდგენი კომისიის 2018 წლის 14 დეკებრის N261-16 კომისიის სხდომის ოქმი. ამასთან, სსიპ ვეტერანების საქმეთა სახელმწიფო სამსახურს ---თვის ომის ვეტერანის სტატუსის მინიჭების თაობაზე ახალი ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემა დაევალა.
სსიპ ვეტერანების საქმეთა სახელმწიფო სამსახურის მიერ გაცემული მოწმობის თანახმად, ---ს (პ/ნ ---) მიენიჭა ომის მონაწილის (ვეტერანის) სტატუსი სტატუსის მინიჭების თარიღი: 16.06.2021წ.
---მ 2021 წლის 22 ოქტომბერს განცხადებით მიმართა სსიპ შემოსავლების სამსახურს და მოითხოვა 2007 წლიდან 2018 წლამდე ყოველწლიურად 3000 ლარამდე მიღებული დასაბეგრი შემოსავლიდან ჩამოჭრილი საშემოსავლო გადასახადის დაბრუნება. მოსარჩელეს აღნიშნული განცხადების საფუძველზე დაუბრუნდა ბოლო სამი წლის ხელფასიდან ჩამოჭრილი საშემოსავლო გადასახადი, ხოლო 2007-2017 წლების საანგარიშო პერიოდში მიღებული შემოსავლიდან დაკავებული საშემოსავლო გადასახადის გადამხდელის პირადი აღრიცხვის ბარათზე აღრიცხვასა და უკან დაბრუნებაზე შემოსავლების სამსახურმა უარი განაცხადა მოთხოვნის ხანდაზმულობის გამო.
სსიპ შემოსავლების სამსახურის დავების განხილვის საბჭოს 2022 წლის 28 იანვრის სხდომაზე განხილულ იქნა ---ს (პ/ნ ---) N2586/01 საჩივარი, რომლითაც გადამხდელი ასაჩივრებდა შემოსავლების სამსახურის მომსახურების დეპარტამენტის 2021 წლის 15 ნოემბრის N21-11/135928 გადაწყვეტილებას. სსიპ შემოსავლების სამსახურის 2022 წლის 17 თებერვლის N3923 ბრძანებით ----ს საჩივარი მოთხოვნის ხანდაზმულობის გამო არ დაკმაყოფილდა.
სსიპ შემოსავლების სამსახურის 2021 წლის 13 ოქტომბრის N9930634 ცნობის თანახმად დგინდება, რომ ---ს მიერ 01.01.2007 წლიდან 31.12.2017 წლის ჩათვლით მიღებული დასაბეგრი შემოსავალი შეადგენს 87158.75 ლარს, ხოლო დაკავებული საშემოსავლო გადასახადი 17431,78 ლარს. აღნიშნულ ცნობაზე თანდართული ინფორმაციიდან კი დგინდება, რომ ---ს შემოსავალი უფიქსირდება 2009 წლიდან.
ზემოაღნიშნული მონაცემების თანახმად დგინდება, რომ ---ს მიერ 01.01.2009 წლიდან 31.12.2017 წლის ჩათვლით მიღებულმა ყოველწლიურმა დასაბეგრმა შემოსავალმა შეადგინა 9684.30 ლარი.
საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 81-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის თანახმად ფიზიკური პირის დასაბეგრი შემოსავალი იბეგრება 20 პროცენტით. ამავე კოდექსის 82-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „ა.ა“ ქვეპუნქტის თანახმად, საქართველოს ტერიტორიული მთლიანობის, თავისუფლებისა და დამოუკიდებლობისათვის საბრძოლო მოქმედებების ვეტერანის მიერ კალენდარული წლის განმავლობაში 3000 ლარამდე მიღებული დასაბეგრი შემოსავალი საშემოსავლო გადასახადით არ იბეგრება.
ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე და იმის გათვალისწინებით, რომ ---ს შემოსავალი უფიქსირდება 2009 წლიდან, დგინდება, რომ ---ს 01.01.2009 წლიდან 31.12.2017 წლის ჩათვლით 3000 ლარამდე დაკავებული საშემოსავლო გადასახადი შედგენს არა 6600 ლარს, არამედ 5400 ლარს (წელიწადში 600 ლარი X 9 წელიწადზე).
დასკვნები სამართლებრივ გარემოებებთან დაკავშირებით
დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების სამართლებრივი შეფასებისას საქალაქო სასამართლომ მიუთითა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 23-ე მუსლის 1-ლი ნაწილის დანაწესზე, რომლის თანახმად სარჩელი შეიძლება აღიძრას ადმინისრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემის მოთხოვნით. ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, თუ კანონით სხვა რამ არ არის დადგენილი, სარჩელი დასაშვებია, თუ ადმინისტრაციული ორგანოს უარი ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემაზე პირდაპირ და უშუალო (ინდივიდუალურ) ზიანს აყენებს მოსარჩელის კანონიერ უფლებას ან ინტერესს. ამავე კოდექსის 33-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის თანახმად, თუ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემაზე უარი კანონს ეწინააღმდეგება ან დარღვეულია მისი გამოცემის ვადა და ეს პირდაპირ და უშუალო (ინდივიდუალურ) ზიანს აყენებს მოსარჩელის კანონიერ უფლებას ან ინტერესს, სასამართლო ამ კოდექსის 23-ე მუხლში აღნიშნულ სარჩელთან დაკავშირებით გამოიტანს გადაწყვეტილებას, რომლითაც ადმინისტრაციულ ორგანოს ავალებს, გამოსცეს ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი. სასამართლომ განმარტა, რომ სასამართლოს მიერ ადმინისტრაციული ორგანოსათვის ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემის დავალება მხოლოდ მაშინ არის დასაშვები, თუ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემაზე უარი კანონს ეწინააღმდეგება ან დარღვეულია მისი გამოცემის ვადა და ეს პირდაპირ და უშუალო (ინდივიდუალურ) ზიანს აყენებს მოსარჩელის კანონიერ უფლებას ან ინტერესს და ამავდროულად სასამართლოს დავალებით გამოცემული აქტი სრულად დააკმაყოფილებს ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის ფორმალური და მატერიალური კანონიერების ზემოთ ხსენებულ მოთხოვნებს. სასამართლო აქვე აღნიშნავს, რომ სარჩელის შეტანის და წარდგენილი სარჩელის საფუძველზე აქტის ბათილად ცნობის და აქტის გამოცემის მოთხოვნის უფლება წარმოეშობა მხოლოდ იმ პირს, რომლის სუბიექტურ უფლებასა და ინტერესს აქტი ან/და მისი გამოუცემლობა აყენებს უშუალო და ინდივიდუალურ ზიანს. ხელყოფა უნდა შეეხებოდეს მოსარჩელის იმ უფლებას, რომელიც დაცულია მატერიალური კანონმდებლობით და აქტის ბათილად ცნობის ან აქტის გამოცემის შემთხვევაში იძლევა პირის უფლებებში აღდგენის ან მისი რაიმე ტიპის უფლებით აღჭურვის შესაძლებლობას. სასამართლო აქვე მიუთითებს, რომ კანონიერი ინტერესი იმთავითვე არ ნიშნავს მოთხოვნის კანონიერებას და სასამართლოს მიერ სარჩელის უცილობლად დაკმაყოფილებას.
სასამართლომ დამატებით აღნიშნა, რომ მართალია მოსარჩელე სასარჩელო მოთხოვნით ითხოვს მხოლოდ სსიპ შემოსავლების სამსახურის მიერ 2022 წლის 17 თებერვალს მიღებული იმ გადაწყვეტილების ბათილად ცნობას (N3923 ბრძანება), რომლითაც არ დაკმაყოფილდა ---ს საჩივარი სსიპ შემოსავლების სამსახურის 2021 წლის 15 ნოემბრის N21–11/135928 წერილობით პასუხის (გადაწყვეტილების) თაობაზე, თუმცა იმის გათვალისწინებით, რომ სასამართლოში გასაჩივრებული აქტი - N3923 ბრძანება თავის თავში მოიცავს სსიპ შემოსავლების სამსახურის 2021 წლის 15 ნოემბრის N21–11/135928 წერილობით პასუხს (გადაწყვეტილებას), სასამართლო საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 281 მუხლის საფუძველზე, სსიპ შემოსავლების სამსახურის 2022 წლის 17 თებერვლის N3923 ბრძანების კანონიერების შემოწმებასთან ერთად ასევე შეამოწმებს სსიპ შემოსავლების სამსახურის 2021 წლის 15 ნოემბრის N21-11/135928 წერილობითი პასუხის (გადაწყვეტილების) კანონიერებასაც.
სასამართლოს აღნიშვნით, საქართველოს კონსტიტუცია საგადასახადო კანონმდებლობას მიაკუთვნებს საქართველოს უმაღლეს სახელმწიფო ორგანოთა განსაკუთრებულ გამგებლობას (მე-7 მუხლის 1-ლი პუნქტის „ე“ ქვეპუნქტი), რითაც ხაზს უსვამს მის როლს სამართლებრივი სახელმწიფოს ფუნქციონირებაში. გადასახადების აკრეფის ფუნქცია სახელმწიფოსათვის სასიცოცხლო დანიშნულების ფუნქციაა. გადასახადები არის სახელმწიფო, თუ სხვადასხვა დონის ბიუჯეტის შევსების უმთავრესი წყარო და საჯარო ამოცანების განხორციელების ერთ-ერთი ძირითადი მატერიალური წინაპირობა.
საქართველოს კონსტიტუციის 67-ე მუხლის 1-ლი პუნქტი ადგენს, რომ სავალდებულოა გადასახადებისა და მოსაკრებლების გადახდა კანონით დადგენილი ოდენობითა და წესით, მხოლოდ კანონით შეიძლება გადასახადებისა და მოსაკრებლების სტრუქტურისა და შემოღების წესის, მათი განაკვეთების ან განაკვეთების ფარგლების დადგენა. გადასახადისაგან გათავისუფლება დასაშვებია მხოლოდ კანონით.
საგადასახადო კონტროლს ახორციელებენ მხოლოდ კანონით განსაზღვრული საგადასახადო ორგანოები. საქართველოს საგადასახადო კოდექსი საქართველოს კონსტიტუციის შესაბამისად განსაზღვრავს საქართველოს საგადასახადო სისტემის ფორმირებისა და ფუნქციონირების ზოგად პრინციპებს, გადასახადის გადამხდელისა და უფლებამოსილი ორგანოს სამართლებრივ მდგომარეობას, საგადასახადო სამართალდარღვევის სახეებს, საქართველოს საგადასახადო კანონმდებლობის დარღვევისათვის პასუხისმგებლობას, უფლებამოსილი ორგანოს და მისი თანამდებობის პირების არამართლზომიერ ქმედებათა გასაჩივრების წესსა და პირობებს, საგადასახადო დავის გადაწყვეტის წესს და არეგულირებს საგადასახადო ვალდებულების შესრულებასთან დაკავშირებულ სამართლებრივ ურთიერთობებს (საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 1-ლი მუხლი).
საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 81-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის თანახმად ფიზიკური პირის დასაბეგრი შემოსავალი იბეგრება 20 პროცენტით თუ ამ კოდექსით სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული. ამავე კოდექსის 82-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „ა.ა“ ქვეპუნქტის თანახმად, საქართველოს ტერიტორიული მთლიანობის, თავისუფლებისა და დამოუკიდებლობისათვის საბრძოლო მოქმედებების ვეტერანის მიერ კალენდარული წლის განმავლობაში 3000 ლარამდე მიღებული დასაბეგრი შემოსავალი საშემოსავლო გადასახადით არ იბეგრება.
საქართველოს საგადასახადო კოდექსის მე-4 მუხლის მე-8 ნაწილის თანახმად საგადასახადო ორგანოსთვის გადასახადის გადამხდელის მოთხოვნის წარდგენის ხანდაზმულობის ვადაა 3 წელი, რომელიც აითვლება ზედმეტად გადახდილი გადასახადის ან/და სანქციის (მათ შორის საბაჟო სანქციის) თანხის დაბრუნების უფლების წარმოშობის კალენდარული წლის დასრულებიდან.
საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 63-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის თანახმად, თუ გადასახადის გადამხდელის მიერ გადახდილი გადასახადების ან/და სანქციების (მათ შორის საბაჟო სანქციის) თანხა აღემატება დარიცხული გადასახადების ან/და სანქციების მათ შორის საბაჟო სანქციის) თანხას, საგადასახადო ორგანო გადასახადის გადამხდელის მოთხოვნის საფუძველზე, ამ მოთხოვნის წარდგენიდან არაუგვიანეს 1 თვისა უბრუნებს გადასახადის გადამხდელს ზედმეტად გადახდილ თანხას.
საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 65-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის თანახმად, გადასახადის გადამხდელის მოთხოვნა არის პირის მიერ საგადასახადო ორგანოსათვის წარდგენილი მოთხოვნა გადასახადების ან/და სანქციების (მათ შორის საბაჟო სანქციის) ზედმეტად გადახდილი თანხის დაბრუნების შესახებ, რომლის შესრულებაც სავალდებულოა საგადასახადო ორგანოსათვის ამ კოდექსით დადგენილ შემთხვევებში და დადგენილი წესით.
საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 153-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, ფიზიკურ პირს, რომელიც არ არის ვალდებული წარადგინოს დეკლარაცია, შეუძლია წარადგინოს იგი გადასახადის გადაანგარიშებისა და დაბრუნების მოთხოვნით.
„გადასახადის გადამხდელთა პირადი აღრიცხვის ბარათების წარმოების წესის შესახებ“ მეთოდური მითითების დამტკიცების თაობაზე შემოსავლების სამსახურის უფროსის 2016 წლის 18 მაისის N13446 ბრძანების 21-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის თანახმად, თუ გადასახადის გადამხდელის გადახდილი თანხა აღემატება დარიცხული გადასახადების ან/და სანქციების თანხას ითვლება, რომ გადასახადის გადამხდელს გააჩნია ზედმეტად გადახდილი თანხები. ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, საგადასახადო ორგანო გადასახადის გადამხდელის მოთხოვნის წარდგენის საფუძველზე ამ მოთხოვნის წარდგენიდან არაუგვიანეს 1 თვისა უბრუნებს გადასახადის გადამხდელს ზედმეტად გადახდილ თანხას. ამავე მუხლის მე-5 ნაწილის თანახმად კი ზედმეტად გადახდილი თანხის დაბრუნების დროს გათვალისწინებული უნდა იქნეს საგადასახადო ორგანოსათვის გადასახადის გადამხდელის მოთხოვნის წარდგენის ხანდაზმულობის ვადა, რომელიც აითვლება გადასახადის ან/და სანქციის ზედმეტად გადახდილი თანხის დაბრუნების უფლების წარმოშობის კალენდარული წლის დასრულებიდან.
მოცემულ შემთხვევაში სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 13 ივნისის კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით ---ს სარჩელი დაკმაყოფილდა: ბათილად იქნა ცნობილი სსიპ ვეტერანების საქმეთა სახელმწიფო სამსახურის 2018 წლის 18 დეკემბრის NSSVA 00025530 გადაწყვეტილება და სსიპ ვეტერანის სტატუსის მაძიებელთა საბრძოლო მოქმედებებში მონაწილეობის და საბრძოლო მოქმედებებში დაღუპვის ფაქტის დამდგენი კომისიის 2018 წლის 14 დეკებრის N261-16 კომისიის სხდომის ოქმი. ამასთან, სსიპ ვეტერანების საქმეთა სახელმწიფო სამსახურს ---სთვის ომის ვეტერანის სტატუსის მინიჭების თაობაზე ახალი ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ- სამართლებრივი აქტის გამოცემა დაევალა.
სსიპ ვეტერანების საქმეთა სახელმწიფო სამსახურის მიერ გაცემული მოწმობის თანახმად, ---ს (პ/ნ ---) მიენიჭა ომის მონაწილის (ვეტერანის) სტატუსი, სტატუსის მინიჭების თარიღი: 16.06.2021წ.
---მ 2021 წლის 22 ოქტომბერს განცხადებით მიმართა სსიპ შემოსავლების სამსახურს და მოითხოვა 2007 წლიდან 2018 წლამდე ყოველწლიურად 3000 ლარამდე მიღებული დასაბეგრი შემოსავლიდან ჩამოჭრილი საშემოსავლო გადასახადი, ხოლო 2007-2017 წლების საანგარიშო პერიოდში მიღებული შემოსავლიდან დაკავებული საშემოსავლო გადასახადის გადამხდელის პირადი აღრიცხვის ბარათზე აღრიცხვასა და უკან დაბრუნებაზე შემოსავლების სამსახურმა 2021 წლის 15 ნოემბრის N21–11/135928 წერილობითი პასუხით (გადაწყვეტილებით) უარი განაცხადა მოთხოვნის ხანდაზმულობის გამო. აღნიშნული უარი ---ს მიერ გასაჩივრებულ იქნა ადმინისტრაციული საჩივრით.
სსიპ შემოსავლების სამსახურის დავების განხილვის საბჭოს 2022 წლის 28 იანვრის სხდომაზე განხილულ იქნა ---ს (პ/ნ ----) N2586/01 საჩივარი, რომლითაც გადამხდელი ასაჩივრდებდა შემოსავლების სამსახურის მომსახურების დეპარტამენტის 2021 წლის 15 ნოემბრის N21-11/135928 წერილობით პასუხს (გადაწყვეტილებას). სსიპ შემოსავლების სამსახურის 2022 წლის 17 თებერვლის N3923 ბრძანებით ---ს საჩივარი მოთხოვნის ხანდაზმულობის გამო არ დაკმაყოფილდა.
ასევე დადგენილია, რომ ---ს მიერ 01.01.2007 წლიდან 31.12.2017 წლის ჩათვლით მიღებული დასაბეგრი შემოსავალი შეადგენს 87158.75 ლარს, ხოლო დაკავებული საშემოსავლო გადასახადი 17431.78 ლარს. ამასთან, ---ს შემოსავალი უფიქსირდება 2009. წლიდან შესაბამისად დგინდება, რომ ----ს მიერ 01.01.2009 წლიდან 31.12.2017 წლის ჩათვლით მიღებულმა ყოველწლიურმა დასაბეგრმა შემოსავალმა შეადგინა 9684.30 ლარი.
იმის გათვალისწინებით, რომ ---ს შემოსავალი უფიქსირდება 2009 წლიდან, დგინდება, რომ ---ს 01.01.2009 წლიდან 31.12.2017 წლის ჩათვლით 3000 ლარამდე დაკავებული საშემოსავლო გადასახადი შეადგენს არა 6600 ლარს, არამედ 5400 ლარს (წელიწადში 600 ლარი X 9 წელიწადზე).
ზემოაღნიშნული მსჯელობიდან, საკანონმდებლო რეგულაციებიდან და დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებებიდან გამომდინარე, სასამართლომ მიიჩნია, რომ გასაჩივრებული აქტები სსიპ შემოსავლების სამსახურის 2021 წლის 15 ნოემბრის N21–11/135928 წერილობითი პასუხი (გადაწყვეტილება) და სსიპ შემოსავლების სამსახურის 2022 წლის 17 თებერვლის N3923 ბრძანება გამოცემულია საქართველოს საგადასახადო კოდექსის მოთხოვნათა დაცვით და შესაბამისად არ არსებობს აღნიშნული აქტების ბათილად ცნობის არც სამართლებრივი და არც ფაქტობრივი საფუძვლები.
სასამართლომ მიუთითა საქართველოს საგადასახადო კოდექსის მე-4 მუხლის მე-8 ნაწილსა და „გადასახადის გადამხდელთა პირადი აღრიცხვის ბარათების წარმოების წესის შესახებ“ მეთოდური მითითების დამტკიცების თაობაზე შემოსავლების სამსახურის უფროსის 2016 წლის 18 მაისის N13446 ბრძანების 21-ე მუხლის მე-5 ნაწილზე და განმარტა, რომ კონკრეტულ კალენდარულ წელს გადასახადის გადამხდელის მიერ ზედმეტად გადახდილი გადასახადის დაბრუნების მოთხოვნის უფლება გადასახადის გადამხდელს წარმოეშობა სწორედ ამ კალენდარული წლის დასრულებიდან, რომელ წელსაც ზედმეტად იქნა გადასახადი გადახდილი, ხოლო აღნიშნული მოთხოვნის უფლების ხანდაზმულობა ( პერიოდი როდესაც გადასახადის გადამხდელს შეუძლია მოთხოვნის წარდგენა) გრძელდება ამ კალენდარული წლის დასრულებიდან მხოლოდ სამო წლის განმავლობაში.
სასამართლომ აღნიშნა, რომ მოსარჩელემ, 2007 წლიდან 2018 წლამდე ყოველწლიურად 3000 ლარამდე მიღებული დასაბეგრი შემოსავლიდან ჩამოჭრილი საშემოსავლო გადასახადის დაბრუნების მოთხოვნით სსიპ შემოსავლების სამსახურს განცხადებით მიმართა 2021 წლის 22 ოქტომბერს. შესაბამისად, საქართველოს საგადასახადო კოდექსის მე-4 მუხლის მე-8 ნაწილისა და „გადასახადის გადამხდელთა პირადი აღრიცხვის ბარათების წარმოების წესის შესახებ“ მეთოდური მითითების დამტკიცების თაობაზე შემოსავლების სამსახურის უფროსის 2016 წლის 18 მაისის N13446 ბრძანების 21-ე მუხლის მე-5 ნაწილის საფუძველზე, შემოსავლების სამსახურს უფლებამოსილება ჰქონდა ----თვის დაებრუნებინა განცხადების წარდგენიდან მხოლოდ წინა სამი წლის (2018–2019-2020 წლები) საანგარიშო პერიოდებში 3000 ლარამდე მიღებული დასაბეგრი შემოსავლიდან ჩამოჭრილი საშემოსავლო გადასახადი, რაც დაუბრუნა კიდეც. რაც შეეხება 2018 წლის წინა წლების (2007-2017 წლები) საანგარიშო პერიოდებში 3000 ლარამდე მიღებული დასაბეგრი შემოსავლიდან ჩამოჭრილი საშემოსავლო გადასახადის დაბრუნების მოთხოვნას, განცხადების წარდგენის დროისათვის - 2021 წელს აღნიშნული მოთხოვნა უკვე ხანდაზმულია და შესაბამისად, შემოსავლების სამსახური არ არის უფლებამოსილი ---ს დაუბრუნოს 2007-2017 წლების საანგარიშო პერიოდებში 3000 ლარამდე მიღებული დასაბეგრი შემოსავლიდან ჩამოჭრილი საშემოსავლო გადასახადი.
ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სასამართლომ დაასკვნა, რომ გასაჩივრებული ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტები მიღებულია კანონმდებლობის მოთხოვნათა სრული დაცვით საქმისათვის მნიშვნელოვანი გარემოებების გამოკვლევის და შეფასების საფუძველზე, აქტები სრულად შეესაბამება მათი გამოცემის სამართლებრივ საფუძვლებს და წინააღმდეგობაში არ მოდის მათი გამოცემის მარეგულირებელ სამართლებრივ ნორმებთან, რის გამოც არ არსებობს აღნიშნული აქტების ბათილად ცნობისა და ახალი ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემის დავალების ფაქტობრივი და სამართლებრივი საფუძვლები, შესაბამისად სარჩელი არ უნდა დაკმაყოფილდეს.
3. სააპელაციო საჩივრის საფუძვლები
ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2024 წლის 24 დეკემბრის გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ---მ, რომელმაც მოითხოვა პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილება.
აპელანტის განმარტებით, 2021 წლის 22 ოქტომბერს, განცხადებით მიმართა სსიპ შემოსავლების სამსახურს და მოითხოვა 2007 წლიდან 2018 წლამდე ყოველწლიურად 3000 ლარამდე მიღებული დასაბეგრი შემოსავლიდან ჩამოჭრილი თანხა. 2007 წლიდან 2017 წლამდე დასაბეგრი შემოსავალი შეადგენს 87 158,75 ლარს, ხოლო დაკავებული საშემოსავლო გადასახადი ამავე პერიოდში შეადგენს 17 431.78 ლარს, იგი, როგორც ომის მონაწილე სარგებლობდა შეღავათებით, კერძოდ, 2005 წლამდე არ ეჭრებოდა საშემოსავლო გადასახადი. იმ ფაქტს, რომ იგი არის აფხაზეთის ომის მონაწილე, ადასტურებს მის მიერ წარმოდგენილი საქართველოს შსს სატრანსპორტო პოლიციის დეპარტამენტის მიერ 1998 წლის 30 იანვარს და აფხაზეთის ა/რ სამხედრო კომისარიატის მიერ 1998 წლის 17 სექტემბერს გაცემული N882 ცნობები, აგრეთვე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინება, რომლის საფუძველზეც გაიცა ომისა და სამხედრო ძალების ვეტერანის მოწმობა - ომის მონაწილის სტატუსით. აღნიშნული დოკუმენტის წარდგენის შემდეგ, ბოლო სამი წლის ხელფასიდან ჩამოჭრილი საშემოსავლო გადასახადი დაუბრუნდა უკან, ხოლო დარჩენილი წლების კი არა.
აპელანტის მითითებით, 2021 წლის 15 ნოემბრის შემოსავლების სამსახურის N21-11/135928 გადაწყვეტილებაში აღნიშნულია, რომ 2007 წლიდან 2017 წლების საანგარიშო პერიოდში მიღებული შემოსავლიდან დაკავებული საშემოსავლო გადასახადის გადამხდელის პირადი აღრიცხვის ბარათზე აღრიცხვა და უკან დაბრუნება ვერ განხორციელდება ხანდაზმულობის ვადის გასვლის გამო.
აპელანტმა 2022 წლის 10 იანვარს საჩივრით მიმართა შემოსავლების სამსახურს და მოითხოვა 2007 წლიდან 2017 წლის ჩათვლით დასაბეგრი შემოსავლიდან ჩამოჭრილი 6600 ლარის დაბრუნება. სსიპ შემოსავლების სამსახურის 2022 წლის 17 თებერვლის N3923 ბრძანებით მას უარი ეთქვა საჩივრის დაკმაყოფილებაზე იგივე დასაბუთებით, რაც მითითებული იყო 2021 წლის 15 ნოემბრის შემოსავლების სამსახურის N21-11/135928 გადაწყვეტილებაში.
აპელანტმა მიუთითა საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 82-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „ა“ პუნქტის დანაწესზე, რომლის თანახმად, საშემოსავლო გადასახადით არ იბეგრება შემდეგ ფიზიკურ პირთა მიერ კალენდარული წლის განმავლობაში მიღებული დასაბეგრი შემოსავალი 3000 ლარამდე
ა.ა) მეორე მსოფლიო ომის ვეტერანი, საქართველოს ტერიტორიული მთლიანობის, თავისუფლებისა და დამოუკიდებლობისათვის საბრძოლო მოქმედების ვეტერანი და სხვა სახელმწიფოთა ტერიტორიაზე საბრძოლო მოქმედების ვეტერანი საქართველოს მოქალაქეები. შესაბამისად, კანონი ცალსახად ადგენს იმ პირთა კატეგორიას, რომლის საშემოსავლო გადასახადი არ იბეგრება.
აპელანტი მიიჩნევს, რომ განსახილველ შემთხვევაში, შემოსავლების სამსახურის მიერ მიღებული გადაწყვეტილება მიღებულია საქმისთვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების გამოკვლევს გარეშე, რაც სადავო ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტების ბათილად ცნობის საფუძველია. დაუსაბუთებელია ადმინისტრაციული ორგანოს უარი 2007 წლიდან 2017 წლის ჩათვლით დასაბეგრი შემოსავლიდან ჩამოჭრილი თანხის 6 600 ლარის დაბრუნების თაობაზე.
აპელანტმა მოიხმო საკასაციო სასამართლოს 2011 წლის 9 ივნისის (საქმე ბს-348-345 (კ-11) გადაწყვეტილება, სადაც განმარტებულია შემდეგი: „საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 33-ე მუხლი აწესრიგებს მავალდებულებელი სარჩელის (23-ე მუხლის) საფუძველზე მიღებულ სასამართლო გადაწყვეტილებებს. სასამართლო იღებს გადაწყვეტილებას, რომლითაც ის ავალებს ადმინისტრაციულ ორგანოს, გამოსცეს მოთხოვნილი ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი, თუ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემაზე უარის თქმა უკანონოა ან თუ ადმინისტრაციულმა ორგანომ არ გამოსცა აქტი კანონით გათვალისწინებულ ვადაში (სზაკ-ის შე-100 და 183-ე მუხლები), რამაც შელახა ან დაარღვია მოსარჩელის უფლებები და კანონიერი ინტერესები.
მითითებული ნორმის მიხედვით, სარჩელი დასაბუთებულია, თუ დადგინდება აქტის გამოცემაზე ადმინისტრაციული ორგანოს უარის კანონშეუსაბამობა, ან მისი გამოცემის ვადების დარღვევა, რაც პირდაპირ და უშუალო (ინდივიდუალურ) ზიანს აყენებს მოსარჩელის კანონიერ უფლებას ან ინტერესს. სარჩელის დასაბუთებულობის შემოწმებისას სასამართლო ასევე არკვევს, თუ ადმინისტრაციული ორგანოს უარით რამდენად შეილახა მოსარჩელის ისეთი კანონიერი უფლებები, რომლებიც გამომდინარეობენ მატერიალური სამართლის ნორმებიდან".
აპელანტი მიიჩნევს, რომ განსახილველ შემთხვევაში, ქუთაისის საქალაქო სასამართლომ არასწორად შეაფასა საქმის ფაქტობრივ გარემოებები, არასწორად განმარტა კანონი, რომელიც გამოიყენა. შესაბამისად, გადაწყვეტილება არაა საკმარისად დასაბუთებული.
ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, აპელანტი ითხოვს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმებასა და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებას.
4. გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების ფაქტობრივი და სამართლებრივი დასაბუთება
სააპელაციო სასამართლო გამოცხადებული მხარეების მოსაზრებების მოსმენის, საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებების გაანალიზების, გასაჩივრებული გადაწყვეტილებისა და სააპელაციო საჩივრის საფუძვლიანობა-დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ----ს სააპელაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს, შემდეგ გარემოებათა გამო:
საქართველოს ადმინისტრაციულ საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლის მე-2 ნაწილით, თუ ამ კოდექსით სხვა რამ არის დადგენილი, ადმინისტრაციულ სამართალწარმოებაში გამოიყენება საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის დებულებანი.
საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 377-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლო ამოწმებს გადაწყვეტილებას სააპელაციო საჩივრის ფარგლებში, ფაქტობრივი და სამართლებრივი თვალსაზრისით. იმავე მუხლის მე–2 ნაწილით, სამართლებრივი თვალსაზრისით შემოწმებისას სასამართლო ხელმძღვანელობს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე და 394-ე მუხლების მოთხოვნებით. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394-ე მუხლის „ე“ ქვეპუნქტის თანახმად, გადაწყვეტილება ყოველთვის ჩაითვლება კანონის დარღვევით მიღებულად თუ იგი იურიდიულად საკმარისად არ არის დასაბუთებული.
იმავე კოდექსის 385.1 მუხლის „ა“ ქვეპუნქტის შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლო აუქმებს გადაწყვეტილებას და საქმეს უბრუნებს პირველი ინსტანციის სასამართლოს ხელახლა განსახილველად, თუ ადგილი აქვს 394-ე მუხლით გათვალისწინებულ შემთხვევებს. 385.2 მუხლით, სააპელაციო სასამართლოს შეუძლია არ გადააგზავნოს საქმე უკან და თვითონ გადაწყვიტოს იგი.
სააპელაციო პალატა მიუთითებს საქმის მასალებით დადასტურებულ შემდეგ გარემოებებზე:
2013 წელს, ----მ განცხადებით მიმართა სსიპ ვეტერანების საქმეთა სახელმწიფო სამსახურს და მოითხოვა ომისა და სამხედრო ძალების ვეტერანის სტატუსის მინიჭება.
ვეტერანის სტატუსის მაძიებელ პირთა საკითხების შემსწავლელი სამუშაო ჯგუფის კომისიის 2013 წლის 26 ივლისის სხდომის N27.3 ოქმით დადგინდა, რომ კომისიის შემადგენლობის უმრავლესობის გადაწყვეტილებით ---ს უარი ეთქვა საბრძოლო ოპერაციებში მონაწილეობის ფაქტის დადასტურებაზე. მან ვერ უპასუხა წევრთა კომისიის დასმულ შეკითხვებს, კომისიამ განმცხადებელს განუმარტა, რომ კომისიის სხდომაზე მან ვერ უზრუნველყო ბატალიონ „---ს“ მეთაურის წარდგენა.
ვეტერანთა საქმეების დეპარტამენტის 2013 წლის 31 ივლისის გადაწყვეტილების თანახმად, ვეტერანთა საქმეების დეპარტამენტში 2013 წლის 26 ივლისს N1888 ვეტერანის სტატუსის მაძიებელ პირთა საკითხების შემსწავლელი სამუშაო ჯგუფის წევრთა ზეპირ შეკითხვებზე პასუხებით ----მ ვერ დაადასტურა საქართველოს ტერიტორიული მთლიანობისათვის მიმდინარე საბრძოლო მოქმედებებში მონაწილეობა, რის გამოც უარი ეთქვა სტატუსის მინიჭებაზე. ამავე გადაწყვეტილებით განმცხადებელს განემარტა, რომ საკითხის ხელახალი განხილვა მოხდებოდა მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ დამატებით წარადგენდა სხვა დოკუმენტაციას (მტკიცებულებებს), რითაც დაადასტურებდა მის საბრძოლო მოქმედებებში მონაწილეობას.
2015 წლის 26 ნოემბერს, ----მ სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას სსიპ ვეტერანების საქმეთა სახელმწიფო სამსახურის მიმართ, ვეტერანთა საქმეების დეპარტამენტის 2013 წლის 31 ივლისის N1458/18 ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის, 2013 წლის 26 ივლისის N27-3 ოქმის ბათილად ცნობისა და ომისა და სამხედრო ძალების ვეტერანის სტატუსის მინიჭების მოთხოვნით.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2015 წლის 08 დეკემბრის განჩინებით ---ს სარჩელზე საქმის წარმოება შეწყდა დაუშვებლობის გამო. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2016 წლის 22 მარტის განჩინებით ---ს კერძო საჩივარი დაკმაყოფილდა. გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2015 წლის 08 დეკემბრის განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდა იმავე სასამართლოს.
---- 2016 წლის 08 ივლისსა და 2016 წლის 30 აგვისტოს განმეორებით მიმართა სსიპ ვეტერანების საქმეთა სახელმწიფო სამსახურს განცხადებებით და დამატებით მიუთითა მოწმეებზე, რომლებიც შეძლებდნენ მისი საბრძოლო მოქმედებებში შონაწილეობის დადასტურებას. ამდენად, დადასტურებული იყო, რომ განცხადება შეიცავდა მითითებას სხვა (ახალ) მოწმეებზე.
სსიპ ვეტერანების საქმეთა სახელმწიფო სამსახურის 2016 წლის 5 სექტემბრის N7188/02-02-23/03-01 გადაწყვეტილებით ---ს განემარტა, რომ მისთვის ვეტერანის სტატუსის მინიჭების საკითხი 2013 წლის 26 ივლისს განიხილა ვეტერანის სტატუსის მაძიებელ პირთა საკითხების შემსწავლელმა სამუშაო ჯგუფმა, რომელმაც არ დააკმაყოფილა მისი მოთხოვნა. 2013 წლის 31 ივლისის წერილით განიმარტა, რომ პირი, რომელსაც ვეტერანის სტატუსის მაძიებელ პირთა საკითხების შემსწავლელი კომისიის მიერ უარი ეთქვა საბრძოლო მოქმედებებში მონაწილეობის ფაქტის დადგენის თაობაზე, მეორედ აღნიშნულ კომისიაზე არ დაიშვება, გარდა იმ შემთხვევისა, თუ ფაქტობრივი ან სამართლებრივი მდგომარეობა, რაც საფუძვლად დაედო კომისიის გადაწყვეტილებას, შეიცვალა დაინტერესებული პირის სასარგებლოდ ან თუ არსებობს ახლად გამოვლენილი გარემოებები (მტკიცებულებები). ამავე წერილით ---ს განემარტა, რომ ვეტერანის სტატუსის მინიჭების თაობაზე მისი განცხადების განხილვა მოხდებოდა მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ დამატებით წარმოადგენდა სხვა მტკიცებულებას/დოკუმენტებს, რომლებიც დაადასტურებდა საბრძოლო მოქმედებებში მონაწილეობის ფაქტს.
---მ სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას, მოითხოვა სსიპ ვეტერანების საქმეთა სახელმწიფო სამსახურის 2016 წლის 5 სექტემბრის N7188/02–02-23/03-01 გადაწყვეტილების ბათილად ცნობა და მოპასუხისათვის ახალი აქტის გამოცემის დავალება, ---თვის ომისა და სამხედრო ძალების ვეტერანის წოდების მინიჭების შესახებ.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 1 მარტის N3/7227-16 გადაწყვეტილებით ----ს სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2017 წლის 14 სექტემბრის გადაწყვეტილებით ---ს სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა; გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 1 მარტის გადაწყვეტილება და საქმეზე მიღებული იქნა ახალი გადაწყვეტილება; ---ს სარჩელი დაკმაყოფილდა; ბათილად იქნა ცნობილი სსიპ ვეტერანების საქმეთა სახელმწიფო სამსახურის 2016 წლის 5 სექტემბრის N7188/02-23/03-01 წერილი (გადაწყვეტილება) და სსიპ ვეტერანების საქმეთა სახელმწიფო სამსახურს დაევალა ---ს განცხადების განხილვა - ამ განცხადებაზე შესაბამისი ადმინისტრაციული წარმოების ჩატარება. სასამართლომ მიიჩნია, რომ განცხადება (---ამ მიუთითა მოწმეებზე, რომლებიც შეძლებდნენ მისი საბრძოლო მოქმედებებში მონაწილეობის დადასტურებას) შეიცავდა მითითებას ახალ გარემოებაზე (მტკიცებულებებზე), ხოლო ის, თუ რამდენად წარმოადგენდა აღნიშნული გარემოება (მტკიცებულება) ახლად აღმოჩენილ ან გამოვლენილ გარემოებას, იყო ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ უკვე განცხადების არსებითი განხილვის პროცესში შეფასების საგანი და განმცხადებლისთვის დასაბუთებული პასუხის გაცემის საფუძველი.
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2018 წლის 17 მაისის Nბს–1072-1066 (კ-17) განჩინებით, სსიპ ვეტერანების საქმეთა სახელმწიფო სამსახურის საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ იქნა დაუშვებლად; უცვლელად დარჩა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2017 წლის 14 სექტემბრის გადაწყვეტილება.
2018 წლის 12 ივნისს ----მ მიმართა სსიპ ვეტერანების საქმეთა სახელმწიფო სამსახურს და მოითხოვა ხელახალი ადმინისტრაციული წარმოების ჩატარება, მისთვის ვეტერანის სტატუსის მისანიჭებლად.
სსიპ ვეტერანის სტატუსის მაძიებელთა საბრძოლო მოქმედებებში მონაწილეობის და საბრძოლო მოქმედებებში დაღუპვის ფაქტის დამდგენმა კომისიამ 2018 წლის 14 დეკემბრის სხდომაზე (ოქმი N261-16) განიხილა ---ს საკითხი, ამასთან, ---მ და მოწვეულმა პირებმა: --- მ და ---მა ხელმოწერით დაადასტურეს მათი ინფორმირება კომისიის მუშაობის გამჭვირვალობის მიზნით, სხდომის აუდიო-ვიდეო ჩანაწერის შესახებ. კომისიის წევრებმა ერთხმად (5 ხმით) გადაწყვიტეს, რომ ---ს საბრძოლო მოქმედებებში მონაწილეობის ფაქტი არ დასტურდება. სსიპ ვეტერანების საქმეთა სახელმწიფო სამსახურმა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2016 წლის 22 მარტის N3ბ/144-16 გადაწყვეტილების საფუძველზე განიხილა ---ს საბრძოლო მოქმედებებში მონაწილეობის საკითხი და „ომისა და სამხედრო ძალების ვეტერანების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-9 მუხლის „გ“ ქვეპუნქტის მოთხოვნათა გათვალისწინებით, 2018 წლის 12 დეკემბრის SSVA 00025530 გადაწყვეტილებით უარი უთხრა საქართველოს ტერიტორიული მთლიანობისათვის მიმდინარე საბრძოლო მოქმედებებში მონაწილეობის ფაქტის დადასტურებაზე, იმ საფუძვლით, რომ სსიპ ვეტერანის სტატუსის მაძიებელთა საბრძოლო მოქმედებებში მონაწილეობის და საბრძოლო მოქმედებებში დაღუპვის ფაქტის დამდგენმა კომისიამ 2018 წლის 14 დეკემბრის სხდომაზე ხმათა აბსოლუტური უმრავლესობით მიიღო გადაწყვეტილება სადავო ფაქტის დადასტურებაზე უარის თქმის შესახებ.
---მ სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს მოპასუხე სსიპ ვეტერანების საქმეთა სახელმწიფო სამსახურის წინააღმდეგ და მოითხოვა სსიპ ვეტერანების საქმეთა სახელმწიფო სამსახურის 2018 წლის 18 დეკემბრის SSVA 00025530 გადაწყვეტილების, სსიპ ვეტერანის სტატუსის მაძიებელთა საბრძოლო მოქმედებებში მონაწილეობის და საბრძოლო მოქმედებებში დაღუპვის ფაქტის დამდგენი კომისიის 2018 წლის 14 დეკემბრის N261–16 კომისიის სხდომის ოქმის ბათილად ცნობა და სსიპ ვეტერანების საქმეთა სახელმწიფო სამსახურის დავალდებულება გამოსცეს ახალი ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი, რომლითაც ---ს მიენიჭება ომის ვეტერანის სტატუსი.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 13 ივნისის გადაწყვეტილებით:
1) ----ს სარჩელი დაკმაყოფილდა;
2) ბათილად იქნა ცნობილი სსიპ ვეტერანების საქმეთა სახელმწიფო სამსახურის 2018 წლის 18 დეკემბრის SSVA 00025530 გადაწყვეტილება და სსიპ ვეტერანის სტატუსის მაძიებელთა საბრძოლო მოქმედებებში მონაწილეობის და საბრძოლო მოქმედებებში დაღუპვის ფატის დამდგენი კომისიის 2018 წლის 14 დეკემბრის N261-16 კომისიის სხდომის ოქმი;
3) დაევალა სსიპ ვეტერანების საქმეთა სახელმწიფო სამსახურს გამოსცეს ახალი ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი, რომლითაც ---ს მიენიჭება ომის ვეტერანის სტატუსი.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2020 წლის 13 თებერვლის განჩინებით უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 13 ივნისის გადაწყვეტილება.
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2021 წლის 21 იანვრის განჩინებით (საქმე Nბს-986 (კ-20)) სსიპ ვეტერანების საქმეთა სახელმწიფო სამსახურის საკასაციო საჩივარი ცნობილ იქნა დაუშვებლად და უცვლელი დარჩა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2020 წლის 13 თებერვლის განჩინება.
სსიპ ვეტერანების საქმეთა სახელმწიფო სამსახურის მიერ გაცემული მოწმობის თანახმად, ---ს (პ/ნ ---) მიენიჭა ომის მონაწილის (ვეტერანის) სტატუსი, სტატუსის მინიჭების თარიღი: 16.06.2021წ.
---მ 2021 წლის 22 ოქტომბერს განცხადებით მიმართა სსიპ შემოსავლების სამსახურს და მოითხოვა 2007 წლიდან - 2018 წლამდე ყოველწლიურად 3 000 ლარამდე მიღებული დასაბეგრი შემოსავლიდან ჩამოჭრილი საშემოსავლო გადასახადის დაბრუნება. მოსარჩელეს აღნიშნული განცხადების საფუძველზე დაუბრუნდა ბოლო სამი წლის ხელფასიდან ჩამოჭრილი საშემოსავლო გადასახადი, ხოლო 2007-2017 წლების საანგარიშო პერიოდში მიღებული შემოსავლიდან დაკავებული საშემოსავლო გადასახადის გადამხდელის პირადი აღრიცხვის ბარათზე აღრიცხვასა და უკან დაბრუნებაზე შემოსავლების სამსახურმა უარი განაცხადა მოთხოვნის ხანდაზმულობის გამო.
სსიპ შემოსავლების სამსახურის დავების განხილვის საბჭოს 2022 წლის 28 იანვრის სხდომაზე განხილულ იქნა ---ს (პ/ნ ---) N2586/01 საჩივარი, რომლითაც გადამხდელი ასაჩივრებდა შემოსავლების სამსახურის მომსახურების დეპარტამენტის 2021 წლის 15 ნოემბრის N21-11/135928 გადაწყვეტილებას.
სსიპ შემოსავლების სამსახურის 2022 წლის 17 თებერვლის N3923 ბრძანებით ---ს საჩივარი მოთხოვნის ხანდაზმულობის გამო არ დაკმაყოფილდა.
სსიპ შემოსავლების სამსახურის 2021 წლის 13 ოქტომბრის N9930634 ცნობის თანახმად დგინდება, რომ ---ს მიერ 01.01.2007 წლიდან 31.12.2017 წლის ჩათვლით მიღებული დასაბეგრი შემოსავალი შეადგენს 87158.75 ლარს, ხოლო დაკავებული საშემოსავლო გადასანადი 17431.78 ლარს.
სააპელაციო განხილვისას აპელანტმა ---მ განმარტა, რომ იმისათვის, რომ ესარგებლა საგადასახადო შეღავათით, კანონის თანახმად საჭირო იყო მას შემოსავლების სამსახურში წარედგინა ომის მონაწილის (ვეტერანის) სტატუსის დამადასტურებელი მოწმობა. აღნიშნული სტატუსის მოსაპოვებლად კი მას წლები დასჭირდა, ჰქონდა გაუთავებელი დავები როგორც ადმინისტრაციულ ორგანოში, ასევე სასამართლოში. საბოლოოდ კი დავა მის სასარგებლოდ გადაწყდა და სტატუსის მინიჭების შემდეგ უკვე შეძლო მიემართა შემოსავლების სამსახურისათვის და ესარგებლა კანონით დაწესებული შეღავათით 2007 წლიდან 2018 წლამდე, თუმცა შემოსავლების სამსახურმა შეღავათი გაავრცელა მხოლოდ 2018 წელზე და დანარჩენი მოთხოვნები ჩათვალა ხანდაზმულად, მაშინ როდესაც 2005 წლამდე მას არ ეჭრებოდა საშემოსავლო გადასახადი, ხოლო შემდგომ პერიოდზე (2007-2018.წ.) საშემოსავლო გადასახადისაგან გათავისუფლების მიზნით, 2013 წლიდან დავობს ზემოაღნიშნული სტატუსის მოსაპოვებლად და სტატუსის გარეშე აზრს მოკლებული იყო შემოსავლების სამსახურისათვის საშეღავათო საკითხზე მიმართვა. სააპელაციო განხილვისას სსიპ შემოსავლების სამსახურის წარმომადგენელმა განმარტა, რომ 2007 წლიდან - 2017 წლამდე სასარჩელო მოთხოვნა ხანდაზმული იყო, თუმცა დაადასტურა ის ფაქტი რომ ვეტერანის სტატუსის დამადასტურებელი მოწმობის წარდგენის გარეშე ---ს უარი ეთქმებოდა საგადასახადო შეღავათის გამოყენებაზე.
შესაბამისად, პალატა საქმის მასალებით უტყუარად დადასტურებულად მიიჩნევს, რომ ---ს, როგორც ომისა და სამხედრო ძალების ვეტერანს კანონმდებლობა ანიჭებდა უფლებას ესარგებლა საგადასახადო შეღავათით, თუმცა წლების მანძილზე, მიუხედავად არაერთი მცდელობისა, იგი ვერ იყენებდა კანონით მინიჭებულ აღნიშნულ უფლებას, ვინაიდან ადმინისტრაციულმა ორგანომ არაერთხელ, დაუსაბუთებლად უთხრა უარი ვეტერანის სტატუსის მინიჭებაზე, რაც საჩივრდებოდა სასამართლოს წესით, შემდეგ კი საქმე კვლავ განსახილველად უბრუნდებოდა ადმინისტრაციულ ორგანოს. საბოლოოდ კი, მხოლოდ 2021 წელს მიენიჭა მას მოთხოვნილი სტატუსი.
პალატის აღნიშვნით, განსახილველი დავის საგანს წარმოადგენს სსიპ შემოსავლების სამსახურის 2022 წლის 17 თებერვლის N3923 ბრძანების კანონშესაბამისობის შემოწმება, რომლის საფუძველზეც მოსარჩელეს უარი ეთქვა საჩივრის დაკმაყოფილებაზე. ბრძანების თანახმად, ხანდაზმულობის ვადის გასვლის გამო, 2007-2017 წლების საანგარიშო პერიოდში მიღებული შემოსავლიდან დაკავებული საშემოსავლო გადასახადის გადამხდელის პირადი აღრიცხვის ბარათზე აღრიცხვა და უკან დაბრუნება ვერ განხორციელდება.
პალატა მიუთითებს, რომ საქართველოს კონსტიტუცია საგადასახადო კანონმდებლობას მიაკუთვნებს საქართველოს უმაღლეს სახელმწიფო ორგანოთა განსაკუთრებულ გამგებლობას (მე-7 მუხლის 1-ლი პუნქტის „ე" ქვეპუნქტი), რითაც ხაზს უსვამს მის როლს სამართლებრივი სახელმწიფოს ფუნქციონირებაში. გადასახადების აკრეფის ფუნქცია სახელმწიფოსათვის სასიცოცხლო დანიშნულების ფუნქციაა. გადასახადები არის სახელმწიფო, თუ სხვადასხვა დონის ბიუჯეტის შევსების უმთავრესი წყარო და საჯარო ამოცანების განხორციელების ერთ-ერთი ძირითადი მატერიალური წინაპირობა.
საქართველოს კონსტიტუციის 67-ე მუხლის 1-ლი პუნქტი ადგენს, რომ სავალდებულოა გადასახადებისა და მოსაკრებლების გადახდა კანონით დადგენილი ოდენობითა და წესით. მხოლოდ კანონით შეიძლება გადასახადებისა და მოსაკრებლების სტრუქტურისა და მიღების წესის, მათი განაკვეთების ან განაკვეთების ფარგლების დადგენა.
გადასახადისაგან გათავისუფლება დასაშვებია მხოლოდ კანონით. საგადასახადო კონტროლს ახორციელებენ მხოლოდ კანონით განსაზღვრული საგადასახადო ორგანოები.
მოცემულ შემთხვევაში მხარეთა შორის სადავო არ არის ის გარემოება, რომ --- მინიჭებული სტატუსის შესაბამისად, ექვემდებარება საგადასახადო კოდექსის 82-ე მუხლის მეორე ნაწილის „ა.ა“ ქვეპუნქტით განსაზღვრულ – შეღავათს. არამედ, მხარეები დავობენ, წარსული დროის (2007წ-2017წ) პერიოდზე უნდა გავრცელდეს თუ არა ეს შეღავათი და მიჩნეულ უნდა იქნას თუ არა ეს პერიოდი ხანდაზმულად.
ადმინისტრაციული ორგანო მიუთითებს საქართველოს საგადასახადო კოდექსის მე–4 მუხლის მე-8 ნაწილის დანაწესზე, რომლის თანახმად საგადასახადო ორგანოსთვის გადასახადის გადამხდელის მოთხოვნის წარდგენის ხანდაზმულობის ვადაა 3 წელი, რომელიც აითვლება ზედმეტად გადახდილი გადასახადის ან/და სანქციის (მათ შორის საბაჟო სანქციის) თანხის დაბრუნების უფლების წარმოშობის კალენდარული წლის დასრულებიდან. შესაბამისად, მიიჩნევს, რომ სადავო პერიოდის მოთხოვნა ხანდაზმულია.
განსახილველი საკითხის გადასაწყვეტად პალატა მიუთითებს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2010 წლის 22 დეკემბრის გადაწყვეტილებაზე, (საქმე ბს-1037–1008 (კ-10)) სადაც, ანალოგიურ დავაზე საკასაციო პალატამ განმარტა, რომ საგადასახადო შეღავათის გავრცელებისა და საგადასახადო კოდექსის შესაბამისი ნორმის გამოყენებისათვის გადამწყვეტი მნიშვნელობა აქვს თავად ფაქტს იმის თაობაზე, საგადასახადო შეღავათის მომთხოვნი პირი წარმოადგენს თუ არა ამ შეღავათის მატარებელ სუბიექტს ანუ პასუხობს თუ არა კანონის მოთხოვნებს, რომელთა არსებობის პირობებშიც მის მიმართ გამოყენებული უნდა იყოს საგადასახადო შეღავათი.
პალატა მიუთითებს „ომისა და სამხედრო ძალების ვეტერანების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-9 მუხლის „გ“ პუნქტის დანაწესზე, რომლის თანახმად, საქართველოს ტერიტორიული მთლიანობის, თავისუფლებისა და დამოუკიდებლობისათვის საბრძოლო მოქმედების ვეტერანებს და მათთან გათანაბრებულ პირებს მიეკუთვნებიან: საქართველოს ტერიტორიული მთლიანობის, აფხაზეთსა და შიდა ქართლში თავისუფლებისა და დამოუკიდებლობის შენარჩუნებისათვის ბრძოლის მონაწილეები: საქართველოს თავდაცვის, შინაგან საქმეთა და უშიშროების სამინისტროების, აგრეთვე დაზვერვის სახელმწიფო დეპარტამენტის მოსამსახურეები და მუშაკები, მათ შორის თადარიგში დათხოვნილნი (გადამდგარნი) საბრძოლო ოპერაციებში მონაწილე სამხედრო ფორმირებაში ჩარიცხული სამოქალაქო პირები, მოხალისეები.
2007 წლის რედაქციით მოქმედი საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 168-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „ბ" ქვეპუნქტის თანახმად, საშემოსავლო გადასახადით არ იბეგრება მეორე მსოფლიო ომისა და საქართველოს ტერიროტიული მთლიანობისთვის ბრძოლების მონაწილე საქართველოს მოქალაქეების მიერ კალენდარული წლის განმავლობაში მიღებული დასაბეგრი შემოსავალი 3000 ლარამდე. მოქმედი საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 82-ე მუხლის მე-2 ნაწილის ,,ა.ა'' ქვეპუნქტის თანახმად, საშემოსავლო გადასახადით არ იბეგრება მეორე მსოფლიო ომისა და საქართველოს ტერიტორიული მთლიანობისთვის ბრძოლების მონაწილე საქართველოს მოქალაქეების მიერ კალენდარული წლის განმავლობაში მიღებული დასაბეგრი შემოსავალი 3000 ლარამდე.
როგორც უკვე აღინიშნა, მხარეებს შორის სადავო არ არის --- ს ტერიტორიული მთლიანობისთვის წარმოებულ ბრძოლებში მონაწილეობის ფაქტი, ხოლო მისი სტატუსი (ვეტერანი) შემდგომში – დადასტურებულია სსიპ ვეტერანების საქმეთა სახელმწიფო სამსახურის მიერ გაცემული მოწმობის საფუძველზე 2021 წლის 16 ივნისს.
განსახილველ შემთხვევაში პალატა მიიჩნევს, რომ საგადასახადო შეღავათის გავრცელებისა და საგადასახადო კოდექსის შესაბამისი ნორმის გამოყენებისათვის გადამწყვეტი მნიშვნელობა უნდა მიენიჭოს ფაქტს იმის თაობაზე, საგადასახადო შეღავათის მომთხოვნი პირი წარმოადგენს თუ არა ამ შეღავათის მატარებელ სუბიექტს ანუ პასუხობს თუ არა კანონის იმ მოთხოვნებს, რომელთა არსებობის პირობებშიც მის მიმართ გამოყენებული უნდა იყოს საგადასახადო შეღავათი იმ ვითარებაში, როდესაც დავას არ იწვევს მოსარჩელის მონაწილეობის ფაქტი ტერიტორიული მთლიანობისათვის წარმოებულ ბრძოლებში და მისი სტატუსი შემდგომში დადასტურებულია ვეტერანის მოწმობის გაცემის გზით. პალატა მიიჩნევს, რომ --- სადავო პერიოდში წარმოადგენს საგადასახადო შეღავათის მატარებელ პირს. ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, კანონით გაწერილი შეღავათი მოსარჩელეზე, როგორც ამ შეღავათის მატარებელ პირზე, უნდა გავრცელდეს და დაქვითული თანხა, როგორც ბიუჯეტში შეცდომით მოხვედრილი, მას უნდა დაუბრუნდეს.
რაც შეეხება ზედმეტად გადახდილი გადასახადის დაბრუნებაზე მოპასუხის პასუხისმგებლობის საკითხს, მოქმედი საგადასახადო კოდექსის მე-20 მუხლის თანახმად, გადასახადის გადამხდელი არის პირი, რომელსაც აქვს ამ კოდექსით დადგენილი გადასახადის გადახდის ვალდებულება. საგადასახადო აგენტი არის პირი, რომელმაც ამ კოდექსით დადგენილ შემთხვევაში და დადგენილი წესით უნდა შეასრულოს გადასახადის გადამხდელის საგადასახადო ვალდებულება. ამავე კოდექსის 51-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტის თანახმად, საგადასახადო ორგანოები ვალდებული არიან თავიანთი კომპეტენციის ფარგლებში გადასახადის გადამხდელს დაუბრუნონ ზედმეტად გადახდილი თანხა ამ კოდექსით დადგენილი წესით. ამავე კოდექსის 63-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, თუ გადასახადის გადამხდელის მიერ გადახდილი გადასახადების ან/და სანქციების თანხა აღემატება დარიცხული გადასახადების ან/და სანქციების თანხას, საგადასახადო ორგანო გადასახადის გადამხდელის მოთხოვნის საფუძველზე, ამ მოთხოვნის წარდგენიდან არაუგვიანეს 1 თვისა უბრუნებს გადასახადის გადამხდელს ზედმეტად გადახდილ თანხას.
აღნიშნულ საკითხებს ანალოგიურად აწესრიგებდა სადავო პერიოდში მოქმედი საგადასახადო კოდექსის 42-ე და 71-ე მუხლები.
განსახილველი დავის ფარგლებში ასევე ირკვევა, რომ ---ს რამდენიმე წლიანი, დავა აკავშირებს ომის ვეტერანის სტატუსის მოსაპოვებლად. როგორც არაერთი სასამართლოს გადაწყვეტილებიდან ირკვევა სტატუსის დამდგენი ადმინისტრაციული ორგანო დაუსაბუთებლად არ უდასტურებდა მას 1992-1993 წლებში აფხაზეთში განვითარებული საბრძოლო მოქმედებებში მონაწილეობის ფაქტს. ამ მიზეზით სუბიექტი ვერ სარგებლობდა საგადასახადო შეღავათით.
სააპელაციო პალატა განმარტავს, რომ ადმინისტრაციული წარმოების ჩატარება მოიცავს ადმინისტრაციული ორგანოს უმნიშვნელოვანეს პროცედურულ ვალდებულებას გამოიკვლიოს საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე ყველა გარემოება და გადაწყვეტილება მიიღოს ამ გარემოებათა შეფასებისა და ურთიერთშეჯერების საფუძველზე. კანონმდებელი აქტის კანონიერების განმსაზღვრელ ფუნქციას ანიჭებს საქმის გარემოებათა გამოკვლევას და იმპერატიულად კრძალავს ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემას საფუძვლად დაედოს ისეთი გარემოება ან ფაქტი, რომელიც არ არის გამოკვლეული ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ (საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 96-ე მუხლის პირველი და მეორე ნაწილები). ადმინისტრაციული წარმოების ვალდებულების შესრულება კი ემსახურება ასევე უმნიშვნელოვანეს - მიღებული გადაწყვეტილების დასაბუთების ვალდებულებას. ადმინისტრაციულმა ორგანომ უნდა ახსნას, განმარტოს, თუ რა ფაქტებზე დაყრდნობით მიიღო კონკრეტული გადაწყვეტილება და რა მოტივებით უარყო წარმოების შედეგით დაინტერესებული მხარის არგუმენტები.
საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 53.5 მუხლით, ადმინისტრაციული ორგანო უფლებამოსილი არ არის თავისი გადაწყვეტილება დააფუძნოს იმ გარემოებებზე, ფაქტებზე, მტკიცებულებებზე ან არგუმენტებზე, რომლებიც არ იქნა გამოკვლეული და შესწავლილი ადმინისტრაციული წარმოების დროს. ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის დასაბუთების კანონისმიერი ვალდებულება განპირობებულია იმ გარემოებით, რომ ადმინისტრაციული ორგანო შებოჭოს სამართლით და მოაქციოს თვითკონტროლის ფარგლებში, რამდენადაც გადაწყვეტილების მიღება უნდა ეფუძნებოდეს კონკრეტულ გარემოებებს და ფაქტებს, რომელთა შეფასებასაც ადმინისტრაციული ორგანო მიჰყავს საკითხის ამა თუ იმ გადაწყვეტამდე, ანუ სწორედ კონკრეტული ფაქტები და საქმის გარემოებები განსაზღვრავს გადაწყვეტილების იურიდიულ შედეგს და არა პირიქით.
ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა ევროპული კონვენციის მე-13 მუხლით (სამართლებრივი დაცვის ქმედითი საშუალების უფლება) გარანტირებულია, რომ ყველას, ვისაც ამ კონვენციით გაცხადებული უფლება ან თავისუფლება დაერღვა, უნდა ჰქონდეს სამართლებრივი დაცვის ქმედითი საშუალება ეროვნული ხელისუფლების წინაშე, თუნდაც ეს დარღვევა ჩაიდინოს პირმა, რომელიც სამსახურებრივ უფლებამოსილებას ახორციელებდა. საქართველოს კონსტიტუციის მე-18 მუხლით გარანტირებულია სამართლიანი ადმინისტრაციული წარმოებისა და საჯარო ხელისუფლების მიერ მიყენებული ზიანის ანაზღაურების უფლებები. მე-18 მუხლის პირველი პუნქტით, ყველას აქვს ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ მასთან დაკავშირებული საქმის გონივრულ ვადაში სამართლიანად განხილვის უფლება. იმავე მუხლის მე-4 პუნქტით, ყველასთვის გარანტირებულია სახელმწიფო, ავტონომიური რესპუბლიკის ან ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოსაგან ან მოსამსახურისაგან უკანონოდ მიყენებული ზიანის სასამართლო წესით სრული ანაზღაურება შესაბამისად სახელმწიფო, ავტონომიური რესპუბლიკის ან ადგილობრივი თვითმმართველობის სახსრებიდან.
სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებებით დადგენილია, რომ სახელმწიფოს მიერ (სსიპ ვეტერანების საქმეთა სახელმწიფო სამსახურის სახით) დარღვეული იქნა ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის ზემოთ მითითებული დანაწესები და სწორედ ადმინისტრაციული ორგანოს ბრალეული ქმედების გამო, მოსარჩელე მხარე წლების მანძილზე ვერ სარგებლობდა იმ სიკეთით/შეღავათით, რაც მას საქართველოს საგადასახადო კანონმდებლობით ჰქონდა მინიჭებული.
საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს დადგენილი პრაქტიკის თანახმად, „იმისათვის, რომ პირმა შეძლოს საკუთრების უფლებით პრაქტიკული სარგებლობა, არ არის საკმარისი მისთვის აბსტრაქტული საკუთრებითი გარანტიის მინიჭება. მან ასევე უნდა ისარგებლოს იმგვარი სამოქალაქო, კერძოსამართლებრივი წესრიგით, რომელიც შესაძლებელს გახდის საკუთრების უფლებით შეუფერხებელ სარგებლობას და, შესაბამისად, სამოქალაქო ბრუნვის განვითარებას. საკუთრების კონსტიტუციურ-სამართლებრივი გარანტია მოიცავს ისეთი საკანონმდებლო ბაზის შექმნის ვალდებულებას, რომელიც უზრუნველყოფს საკუთრებითი უფლების პრაქტიკულ რეალიზებას და შესაძლებელს გახდის საკუთრების შეძენის გზით ქონების დაგროვებას“ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2012 წლის 26 ივნისის N3/1/512 გადაწყვეტილება საქმეზე „დანიის მოქალაქე ჰეიკე ქრონქვისტი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-33).
პალატა განმარტავს, რომ საქართველოს კონსტიტუციის მე-19 მუხლით განმტკიცებული საკუთრების უფლება არ არის მხოლოდ დეკლარაციული ხასიათის. იგი წარმოადგენს მთელი რიგი ქონებრივი ურთიერთობებისა და სხვაგვარი სამართლებრივი შედეგების წარმოშობის უმთავრეს წინაპირობას. ამასთან, საკუთრების უფლების დაცულობის უზრუნველყოფის საჭიროება არ არის ფორმალური და სწორედ აღნიშნული წარმოადგენს დემოკრატიული სახელმწიფოს ქვაკუთხედს, რამდენადაც საკუთრების უფლების დაცვით მიღწეულ უფლების ქმედით რეალიზებაზეა დამოკიდებული საქართველოს კონსტიტუციით რეგლამენტირებულ ადამიანის მთელ რიგ უფლებათა შემდგომი განხორციელება. საკუთრების უფლების გარანტირებულობა და მისი კონსტიტუციური მოწესრიგება განაპირობებს, მათ შორის, პირის შესაძლებლობას, საკუთარი სურვილის შესაბამისად, თავისუფალი ნების საფუძველზე განკარგოს და შეიძინოს ქონებრივი უფლებები. საქართველოს კონსტიტუციის 21-ე მუხლის სამართლებრივი შინაარსიდან გამომდინარე, სახელმწიფო კისრულობს, ერთი მხრივ, პოზიტიურ ვალდებულებას, სათანადო ფაქტობრივი თუ სამართლებრივი გარანტიების შექმნის გზით უზრუნველყოს თავისუფალი ნების გამოხატვის საფუძველზე ქონებრივ უფლებათა მოპოვების შესაძლებლობა, ხოლო, მეორე მხრივ, სახელმწიფო ნეგატიური ვალდებულების ფარგლებში, ვალდებულია თავად არ ხელყოს ეროვნული და საერთაშორისო კანონმდებლობით გათვალისწინებული საკუთრების უფლება.
საქართველოს კონსტიტუციის მე-19 მუხლით გარანტირებული საკუთრების უფლება პირველ რიგში გულისხმობს საკუთრების უფლების ყველასათვის თანაბრად აღიარებასა და უზუნუელყოფას, იმისაგან დამოუკიდებლად, თუ რა სახით ვლინდება საკუთრების უფლება ფიზიკურ ნივთებზე უშუალო საკუთრების უფლებით თუ მოთხოვნის უფლებაზე საკუთრებით. საკონსტიტუციო სასამართლო მიუთითებს ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალზე, რომლის მიხედვითაც, საკუთრების უფლება არ გულისხმობს მარტოოდენ ფიზიკურ ნივთებზე საკუთრების უფლებას და ზოგიერთი სხვა უფლებები და სარგებელი, რომლებიც ქმნიან ქონებას, მაგალითად, მოთხოვნის უფლება, ასევე შეიძლება განხილულ იქნეს როგორც საკუთრების უფლება (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2005 წლის 28 ივლისის N1/14/184.228 გადაწყვეტილება საქმეზე „სააქციო საზოგადოებები „---“ და „----" (ყოფილი „---“) საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-2).
საკუთრების უფლება აღიარებულია არა მხოლოდ ეროვნული, არამედ საერთაშორისო აქტებითაც; კერძოდ, ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციის პირველი დამატებითი ოქმის პირველი მუხლი ადგენს, რომ ყოველ ფიზიკურ ან იურიდიულ პირს აქვს თავისი საკუთრებით შეუფერხებელი სარგებლობის უფლება. ევროპული კონვენციის აღნიშნული დებულება „უზრუნველყოფს უფლებას არსებულ ქონებაზე, რაც ასევე მოიცავს მოთხოვნებს, რომლის საფუძველზეც განმცხადებელს აქვს საკუთრების უფლებით ეფექტიანი სარგებლობის მოპოვების მინიმუმ „ლეგიტიმური მოლოდინი“ (მორისი საფრანგეთის წინააღმდეგ (Maurice v. France), N.11810/03, 6.10.03; პლეხანოვი პოლონეთის წინააღმდეგ (Plecharow v Poland), N. 22279/04, 7.7.09). საკუთრების ცნება არ შემოიფარგლება მხოლოდ ფიზიკურ საგნებზე საკუთრების უფლებით...,,ზოგიერთი სხვა უფლება და სარგებელი, რომელიც ქმნის ქონებას, ქონებრივი ღირებულებები, მათ შორის უფლება მოთხოვნაზე, რაც კანონიერი მოლოდინის საფუძველზე წარმოიშობა და პირის საკუთრების ეფექტურ გამოყენებას განაპირობებს, შესაძლოა განხილულ იქნეს როგორც საკუთრება და უფლება საკუთრებაზე (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 30.07.2010წ. N1/5/489-498 განჩინება, II-2).
კონვენციის პირველი დამატებითი ოქმის პირველი მუხლის მიზნებისთვის „ქონება" შესაძლოა წარმოადგენდეს, როგორც „რეალურად არსებულ ქონებას", ასევე აქტივებს, მათ შორის ისეთი მოთხოვნის უფლებას, რომელთა მიმართებითაც განმცხადებელს შეუძლია ამტკიცოს, რომ უკიდურეს შემთხვევაში მას გააჩნია ქონებრივი უფლებების ეფექტური გამოყენების შესაძლებლობის მიღების „კანონიერი მოლოდინი“ („ფონ მალცანი გერმანიის წინააღმდეგ“, 02.03.2005წ. §74; „კოპეცკი სლოვაკეთის წინააღმდეგ“, 28.09.2004წ. §35). იმისათვის, რომ „მოლოდინი" იყოს „კანონიერი“, მას უნდა გააჩნდეს არა უბრალოდ იმედის სახე, არამედ უფრო კონკრეტული ხასიათი, რასაც საფუძვლად სამართლის ნორმა ან სამართლებრივი აქტი უნდა ეფუძნებოდეს („კოპეცკი სლოვაკეთის წინააღმდეგ“, 28.09.20046. §49).
საკუთრების უფლების დაცვის მიზნით სახელმწიფოს ვალდებულებებზე ადამიანის უფლებათა ევროპულ სასამართლოს არაერთ გადაწყვეტილებაში აქვს ნამსჯელი (მაგ.: Sporrong and Lönnroth v. Sweden; latridis v. Greece; Former King of Greece and Others v. Greece; Vistiņš and Perepjolkins v. Latvia; Béláné Nagy v. Hungary; Beyeler v. Italy; Marckx v. Belgium; Ryscvskyy v. Ukraire; Oneryildiz v. Turkey; Prince Haris-Adam II of Liechtenstein v. Germany). საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ საქართველოს კონსტიტუციის მე-19 მუხლიდან გამომდინარეობს სახელმწიფოს ვალდებულებები - უზრუნველყოს საკუთრების, როგორც ინსტიტუტის დაცვა, ყოველი ინდივიდის მიერ საკუთრების შეუფერხებელი მოხმარება (პოზიტიური ვალდებულება) და, ამავდროულად, არ ჩაერიოს საკუთრების უფლებაში თვითნებურად და გაუმართლებლად ნეგატიური ვალდებულება). საკუთრების კონსტიტუციურ სამართლებრივი ცნების უმთავრესი მიზანი სწორედ სახელმწიფოს ჩარევისაგან დაცვაში მდგომარეობს. კონსტიტუციის მე-19 მუხლიდან გამომდინარეობს სახელმწიფოს ნეგატიური ვალდებულება, თავი შეიკავოს ისეთი მოქმედებებისაგან, რომელიც გამოიწვევს საკუთრების უფლებაში ჩარევას. ამავე დროს იგი პოზიტიურადაა ვალდებული, შექმნას ისეთი სამართლებრივი სისტემა, რომელიც უზრუნველყოფს სამართლიან ბალანსს საზოგადოების წევრებს შორის (სუსგ Nბს-712(კ-24), 24.10.2024წ.).
ამდენად, პალატა ვერ გაიზიარებს სსიპ შემოსავლების სამსახურის აპელირებას სადავო პერიოდში მოთხოვნის ხანდაზმულობასთან დაკავშირებით, ვინაიდან როგორც უკვე აღინიშნა, საგადასახადო კოდექსის შესაბამისი ნორმით დადგენილი საგადასახადო შეღავათის მქონე სუბიექტებს წარმოადგენენ კონკრეტულად საქართველოს ტერიტორიული მთლიანობისათვის ბრძოლების მონაწილე პირები არა მოწმობის გაცემის, არამედ კანონით განსაზღვრული პირობის დადგომის, კერძოდ-საქართველოს ტერიტორიული მთლიანობისათვის ბრძოლაში მონაწილეობის მომენტიდან.
ამასთან, პალატა დამატებით განმარტავს, რომ საკუთრების უფლების, როგორც კონსტიტუციით დაცული ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი უფლების მუდმივობა და დაუძლეველობა ხანდაზმულობის ვადებით უზრუნველყოფს სამართლებრივ სტაბილურობასა და უსაფრთხოებას. მესაკუთრეს ნებისმიერ დროს შეუძლია მისი ამ უფლების დაცვა მოითხოვოს და ის რაიმე ვადით არ იზღუდება, რადგან საკუთრების უფლება არ „ძველდება“ დროთა განმავლობაში. საგადასახადო კოდექსით (6.1 მუხლი), გადასახადი არის ამ კოდექსის მიხედვით სავალდებულო, უპირობო ფულადი შენატანი ბიუჯეტში, რომელსაც იხდის გადასახადის გადამხდელი, გადახდის აუცილებელი, არაეკვივალენტური და უსასყიდლო ხასიათიდან გამომდინარე. ამდენად, კანონით მინიჭებული შეღავათი გადასახადის გადახდასთან დაკავშირებით არის სწორედ ამ ფულად შენატანზე უფლების გადაცემა/დათმობა სახელმწიფოსაგან გადასახადის გადამხდელისთვის, შესაბამისად, ის განიხილება როგორც საკუთრების უფლების ობიექტი და მისი ხელყოფის შემთხვევაში, უფლებაში აღდგენის მოთხოვნა ხანდზმულობით ვერ შეიზღუდება, მითუმეტეს, როცა უფლების სუბიექტს შეღავათით სარგებლობის შესაძლებლობა წაერთვა ადმინისტრაციული ორგანოების მხრიდან ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა ევროპული კონვენციის მე-13 მუხლისა და საქართველოს კონსტიტუციის 18.1 მუხლით გარანტირებული უფლებებების უგულებელყოფის გამო.
ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, პალატა მიიჩნევს, რომ შემოსავლების სამსახურის გასაჩივრებული ბრძანება ეწინააღმდეგება კანონმდებლობას, რაც მისი ბათილად ცნობის საფუძველია.
5. პროცესის ხარჯები
საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-9 მუხლის პირველი ნაწილის სახელმწიფო ბაჟი არ გადაიხდება სახელმწიფო სოციალური დაცვის საკითხთან დაკავშირებით აღძრულ სარჩელზე.
სარეზოლუციო ნაწილი
სააპელაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციულ საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლის მე-2 ნაწილით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 257-ე, 386-ე, 389-ე მუხლებით
გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა
1. ----ს (პ/ნ ----) სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს;
2. გაუქმდეს ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2024 წლის 24 დეკემბრის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება;
3. ---ს (პ/ნ ----) სარჩელი დაკმაყოფილდეს:
ბათილად იქნეს ცნობილი სსიპ შემოსავლების სამსახურის 2022 წლის 17 თებერვლის ბრძანება;
დაევალოს სსიპ შემოსავლების სამსახურს ---სთვის (პ/ნ ---) 2007 წლიდან 2017 წლის ჩათვლით დასაბეგრი შემოსავლიდან ჩამოჭრილი თანხის - 6 600 (ექვსი ათას ექვსასი) ლარის დაბრუნება.
4. მხარეები გათავისუფლებულნი არიან სახელმწიფო ბაჟის გადახდისგან;
5. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება შეიძლება გასაჩივრდეს საკასაციო წესით საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატაში (მისამართი: ქ. თბილისი, ძმები ზუბალაშვილების ქუჩა N6) დასაბუთებული გადაწყვეტილების ასლის მხარეებისათვის კანონით დადგენილი წესით გადაცემიდან 21 დღის ვადაში ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის მეშვეობით (მისამართი: ქ. ქუთაისი, ნიუპორტის ქუჩა N32).
მოსამართლეები:
ხათუნა ხომერიკი
ლერი თედორაძე
ზაზა რამიშვილი
სადავო საკითხი
ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტების ბათილად ცნობა, ახალი ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემის დავალდებულება
ფაქტობრივი გარემოებები
ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მომჩივანმა, რომელმაც მოითხოვა პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილება.
აპელანტის განმარტებით, 2021 წლის 22 ოქტომბერს, განცხადებით მიმართა სსიპ შემოსავლების სამსახურს და მოითხოვა 2007 წლიდან 2018 წლამდე ყოველწლიურად 3000 ლარამდე მიღებული დასაბეგრი შემოსავლიდან ჩამოჭრილი თანხა. 2007 წლიდან 2017 წლამდე დასაბეგრი შემოსავალი შეადგენს 87 158,75 ლარს, ხოლო დაკავებული საშემოსავლო გადასახადი ამავე პერიოდში შეადგენს 17 431.78 ლარს, იგი, როგორც ომის მონაწილე სარგებლობდა შეღავათებით, კერძოდ, 2005 წლამდე არ ეჭრებოდა საშემოსავლო გადასახადი. იმ ფაქტს, რომ იგი არის აფხაზეთის ომის მონაწილე, ადასტურებს მის მიერ წარმოდგენილი საქართველოს შსს სატრანსპორტო პოლიციის დეპარტამენტის მიერ და აფხაზეთის ა/რ სამხედრო კომისარიატის მიერ გაცემული ცნობები, აგრეთვე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინება, რომლის საფუძველზეც გაიცა ომისა და სამხედრო ძალების ვეტერანის მოწმობა - ომის მონაწილის სტატუსით. აღნიშნული დოკუმენტის წარდგენის შემდეგ, ბოლო სამი წლის ხელფასიდან ჩამოჭრილი საშემოსავლო გადასახადი დაუბრუნდა უკან, ხოლო დარჩენილი წლების კი არა.
პალატის აღნიშვნით, განსახილველი დავის საგანს წარმოადგენს სსიპ შემოსავლების სამსახურის 2022 წლის 17 თებერვლის ბრძანების კანონშესაბამისობის შემოწმება, რომლის საფუძველზეც მოსარჩელეს უარი ეთქვა საჩივრის დაკმაყოფილებაზე. ბრძანების თანახმად, ხანდაზმულობის ვადის გასვლის გამო, 2007-2017 წლების საანგარიშო პერიოდში მიღებული შემოსავლიდან დაკავებული საშემოსავლო გადასახადის გადამხდელის პირადი აღრიცხვის ბარათზე აღრიცხვა და უკან დაბრუნება ვერ განხორციელდება.
გადაწყვეტილება
სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა. პალატა მიიჩნევს, რომ შემოსავლების სამსახურის გასაჩივრებული ბრძანება ეწინააღმდეგება კანონმდებლობას, რაც მისი ბათილად ცნობის საფუძველია.
დასაბუთება
სააპელაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციულ საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლის მე-2 ნაწილით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 257-ე, 386-ე, 389-ე მუხლებით.
საქართველოს საგადასახადო კოდექსის შემდეგი ნორმებით: 4 (8); 82 (2); 63 (1); 65 (1,2).
სსიპ შემოსავლების სამსახურის უფროსის 2016 წლის 18 მაისის N13446 ბრძანებით დამტკიცებული „გადასახადის გადამხდელთა პირადი აღრიცხვის ბარათების წარმოების წესის შესახებ“ მეთოდური მითითება.