გადაწყვეტილება

საქმე № 3/7898-17

გადაწყვეტილება

საქართველოს სახელით

02 აგვისტო, 2018 წელი თბილისი

შესავალი ნაწილი

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგია

მოსამართლე: ლეილა მამულაშვილი

სხდომის მდივანი: თამარ ბარნოვი

მოსარჩელე: ბ--–- რ------ (პ/ნ 6----------);

წარმომადგენელი: ე----------–---–-;

მოპასუხე: საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტრო;

წარმომადგენელი: თ----------------------;

მესამე პირი: საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო;

დავის საგანი: მატერიალური და მორალური ზიანის ანაზღაურება;

აღწერილობითი ნაწილი:

1. სასარჩელო მოთხოვნა:

 

1.1. საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისროს მატერიალური ზიანის სახით 30 000 ლარის და მორალური ზიანის სახით 10 000 ლარის ანაზღაურება.

 

2. მოპასუხის და მესამე პირის პოზიცია:

 

2.1. მოპასუხე საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს წარმომადგენელმა მხარი დაუჭირა საქმეზე წერილობით წარმოდგენილ შესაგებელს, სარჩელი არ ცნო და მოითხოვა უარი ეთქვას მოსარჩელეს სარჩელის დაკმაყოფილებაზე.

 

2.2. მესამე პირი საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო სასამართლო სხდომაზე არ გამოცხადდა (სასამართლო სხდომის თარიღი ეცნობა საქართველოს საპროცესო კოდექსის 70-ე-78-ე მუხლების მოთხოვნათა დაცვით. ამასთან, განსახილველ შემთხვევაში არ არის წარმოდგენილი შესაგებელი.

 

3. ფაქტობრივი გარემოებები:

 

3.1. ზუგდიდის რაიონული სასამართლოს 2014 წლის 24 ნოემბრის კანონიერ ძალაში შესული განაჩენით ( ს-----------------–--–-) მ-------------- ცნობილ იქნა დამნაშავედ საქართველოს სსკ-ის 1443-ე მუხლის მეორე ნაწილის „ა“ „ბ“ და „ზ“ ქვეპუნქტებით და ძირითადი სასჯელის სახედ და ზომად დაენიშნა თავისუფლების აღკვეთა 05 (ხუთი) წლის ვადით, მასვე საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 41-42-ე მუხლების გამოყენებით, დამატებითი სასჯელის სახედ დაენიშნა ჯარიმა 3.000 (სამიათასი) ლარის ოდენობით სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ. მასვე საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 41-43-ე მუხლების გამოყენებით, დამატებითი სასჯელის სახით 03 (სამი) წლის ვადით ჩამოერთვა სახელმწიფო სამსახურში დანიშვნით თანამდებობის დაკავების უფლება.

 

განაჩენის მიხედვით, ,,ბრალდების შესახებ დადგენილების თანახმად, მ--------------ს ბრალი დაედო მასში, რომ იყო რა საჯარო მოხელე, სამსახურებრივი მდგომარეობის გამოყენებით, ჩაიდინა დაკავებული ბ--–- რ------ს წამება. ე. ი. მისთვის ისეთი პირობების შექმნა და მოპყრობა, რომელიც თავისი ხასიათით და ინტენსივოვით და ხანგრძლივობით გამოიწვია ძლიერი ფიზიკური ტკივილი და ფსიქიკური ტანჯვა, რომლის მიზანი იყო ინფორმაციის და აღიარებითი ჩვენების მიღება.

 

ბ--–- რ------ ცნობილ იქნა დაზარალებულად.

 

სასამართლომ დაადგინა, რომ ,,2009 წლის 24 იანვრს ზუგდიდის რაიონული სამმართველოს თანამშრომლების მიერ ოპერატიული ინფორმაციის საფუძველზე 09:30 საათზე ეჭვმიტანილის სახით დაკავებული იქნა ბ--–- რ------, რომელიც მიყვანილი იქნა ზუგდიდის რაიონული სამმართველოსში დასაკითხად N8 ოთახში, სადაც დაახლოებით 11-12 საათზე მასთან შევიდა მოხელე - შსს სამეგრელო-ზემო სვანეთის სამხარეო მთავარი სამმართველოს უფროსი მ--------------, რომლისთვისაც ცნობილი იყო, რომ ბ--–- რ------ დაკავებული იყო ეჭვმიტანილის სახით, ისარგებლა ტავისი სამსახურეობრივი მდგომარეობით, რამდენჯერმე დაარტყა ხელი სახეში და სცემა იგი, რის გამოც ბ--–- რ------მ მიიღო დაზიანება ტუჩის არეში შესიების ასხით, რითაც მ--------------მ დაამცირა ბ--–- რ------ და ჩააყენა არადამიანურ, ღირსებისა და პატივის შელახავ მდგომარეობაში და მიაყენა მორალური ტანჯვა"

 

მოწმეთა ჩვენებებით (მათ შორის ბ--–- რ------ და რვა ფიზიაკური პირი) და წარდგენილი მტკიცებულებებით, უტყუარად დადასტურდა, რომ დაკავებულ ბ--–- რ------ს მიმართ, რომელიც გადაყვანილი იქნა ზუგდიდის რაიონულ სამმართველოში განხორციელდა ცემა, რა დროსაც მან მიიღო ტუჩზე დაზიანება. ბ--–- რ------ს მიმართ განხორციელდა დამცირება, არაადამინურრ, ღირსებისა და პატივის შემლახავ მდგომარეობაში ჩაყენება.

 

სასამართლო ეყრდნობა შემდეგ მტკიცებულებას:

- ზუგდიდის რაიონული სასამართლოს 2014 წლის 24 ნოემბრის განაჩენი სისხლია სამართლის საქმეზე N----------- წელი (იხ. ს.ფ. 18-28);

 

სამოტივაციო ნაწილი:

 

4. შემაჯამებელი სასამართლო დასკვნა:

 

4.1. საქმის მასალების გაცნობის, მხარეთა ახსნა-განმარტებების მოსმენის, სარჩელის ფაქტობრივი და სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმებისა და საქმეში არსებულ მტკიცებულებათა შეფასების შედეგად, სასამართლოს მიაჩნია, რომ ბ--–- რ------ს სარჩელი უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ შემდეგ გარემოებათა გამო:

 

5. კანონები, რომლებითაც სასამართლომ იხელმძღვანელა:

 

საქართველოს კონსტიტუცია, საქართველოს კანონი ,,ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსი", საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსი; საქართველოს სამოქალაქო კოდექსი; საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსი; ,,ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენცია"; საერთაშორისო პაქტი ,,სამოქალაქო და პოლიტიკური უფლებების შესახებ"

 

6. სამართლებრივი შეფასება:

 

6.1. საქართველოს კონსტიტუციის 17.1. მუხლის შესაბამისად, ადამიანის პატივი და ღირსება ხელშეუვალია. ამავე ნორმის მე-2 ნაწილით, დაუშვებელია ადამიანის წამება, არაჰუმანური, სასტიკი ან პატივისა და ღირსების შემლახველი მოპყრობა და სასჯელის გამოყენება, ხოლო მე-3 პუნქტის მიხედვით, დაუშვებელია დაკავებული თუ სხვაგვარად თავისუფლებაშეზღუდული პირის ფიზიკური ან ფსიქიკური იძულება.

 

საქართველოს კონსტიტუციის 42.9. მუხლის თანახმად, ყველასთვის გარანტირებულია სახელმწიფო, ავტონომიური რესპუბლიკების და თვითმმართველობის ორგანოთა და მოსამსახურეთაგან უკანონოდ მიყენებული ზარალის სასამართლო წესით სრული ანაზღაურება შესაბამისად სახელმწიფო, ავტონომიური რესპუბლიკის და ადგილობრივი თვითმმართველობის სახსრებიდან.

 

6.2. სასამართლო მიუთითებს საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს განმარტებაზე, რომ საქართველოს კონსტიტუციის 42-ე მუხლის მე-9 პუნქტით ,,გათვალისწინებულია როგორც მატერიალური, ასევე, პროცესუალური ხასიათის კონსტიტუციური გარანტიები. 42-ე მუხლის მე-9 პუნქტი ყველას ანიჭებს უფლებას, მოითხოვოს და მიიღოს ზარალის ანაზღაურება სახელმწიფო სახსრებიდან. გარდა ამისა, ყველასთვის არის უზრუნველყოფილი სამართლებრივი დაცვის საშუალება - სასამართლოსათვის მიმართვა. ნათლად არის დადგენილი ანაზღაურების მასშტაბებიც – ზარალი სრულად უნდა ანაზღაურდეს. ამ სახით ჩამოყალიბებული კონსტიტუციური ნორმა კანონმდებელს უტოვებს თავისუფალი მოქმედების ვიწრო არეალს, რაც, უპირატესად, კონსტიტუციური მოთხოვნების დაცვით პროცედურული საკითხების მოწესრიგებას მოიცავს“ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2009 წლის 7 დეკემბრის №2/3/423 გადაწყვეტილება).

 

3.3. ,,სამოქალაქო და პოლიტიკური უფლებების შესახებ" საერთაშორისო პაქტის მე-7 მუხლის (ძალაშია, საქართველოსთან მიმართებაში 1994 წლის 03 აგვისტოდან) თანახმად, არავინ არ უნდა განიცდიდეს წამებას ან სასტიკ, არაადამიანურ ან მისი ღირსების დამამცირებელ მოპყრობას თუ სასჯელს. არც ერთ პირზე, თუ არ იქნა მისი თავისუფალი თანხმობა, არ შეიძლება სამედიცინო ან სამეცნიერო ცდების ჩატარება.

 

6.4.. ,,ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციის" მე-3 მუხლის (ძალაშია საქართველოსთან მიმართებაში ძალაშია 1999 წლის 20 მაისიდან ) თანახმად, არავინ შეიძლება დაექვემდებაროს წამებას, არაადამიანურ ან ღირსების შემლახველ მოპყრობას ან დასჯას.

 

6.5. სასამართლო აღნიშნავს, რომ ,,ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციის" მე-3 მუხლით დაცული უფლება, თავისი შინაარსით, აბსოლუტური ხასიათისაა. მისი აბსოლუტური ბუნება, პირველ რიგში, გამოხატება იმაში, რომ ამ მუხლიდან გამონაკლისი დაუშვებელია ომისა თუ საგანგებო მდგომარეობის დროსაც კი (იხ. კონვენციის მე-15 მუხლი). გარდა ამისა, მე-3 მუხლით აკრძალული არასათანადო მოპყრობა არასოდეს არ არის დასაშვები, თუნდაც სახელმწიფოს მაღალი საჯარო მიზნების მისაღწევად. ევროპის სასამართლომ არა ერთხელ გაუსვა ხაზი ამ მიდგომას სხვადასხვა საქმეების განხილვის დროს. სასამართლომ მიიჩნია, რომ ტერორიზმის წინააღმდეგ ბრძოლამ არ შეიძლება გაამართლოს მე-3 მუხლით დადგენილი ზღვარის ზევით ფიზიკური განვითარების დარღვევა (Tomasi v. France; A 241-A para 115) თუ დაკითხვის დროს ფსიქოლოგიური ზეწოლის გამოყენება (Ireland v. UK; A 25 para 163 ).

 

ევროპის ადამიანის უფლებათა კონვენცია ზუსტად არ განსაზღვრავს მე-3 მუხლში მოყვანილი მოპყრობის სახეებს. მრავალწლიანი პრაქტიკის საფუძველზე, ევროპის სასამართლომ დაადგინა, რომ კონვენციის მე-3 მუხლის მიზნებისათვის წამება არის „შეგნებული არაადამიანური მოპყრობა, რომელიც იწვევს ძალზე სერიოზულ და სასტიკ ტანჯვას“. (საქმე Ireland v. UK) ევროსასამართლოს პრეცედენტული სამართლის მიხედვით, იმისათვის, რომ ქმედება მიჩნეული იქნას წამებად, აუცილებელია დადასტურდეს, რომ ცუდი მოპყრობა წინასწარ იყო განზრახული მსხვერპლისაგან აღიარების, ან სხვა სახის ინფორმაციის მისაღებად. საქმეში „აკსოი თურქეთის წინაღმდეგ“ სასამართლომ დაადგინა, რომ განმცხადებლის მიმართ ცუდი მოპყრობა იყო წინასწარგანზრახული და გარკვეული მომზადება იყო საჭირო მის განსახორციელებლად. როგორც ირკვევა, ის ჩაიდინეს განმცხადებლისაგან აღიარების, ან ინფორმაციის მოსაპოვებლად (საქმე აკსოი თურქეთის წინააღმდეგ) ამასთან, მნიშვნელოვანია ისიც, რომ არ არის აუცილებელი ადგილი ჰქონდეს ფიზიკურ ძალადობას ან ფიზიკური და ფსიქიკური ზემოქმედების კომბინაციას. სასამართლოს პრეცედენტებით დგინდება, რომ სულიერი ტანჯვა თავისთავად შეესაბამება წამებას, თუ ის საკმაოდ სასტიკია (Ireland v. UK; Cyprus v. Turkey).

 

ევროსასამართლოს პრეცედენტული სამართლის მიხედვით, იმისათვის, რომ მოპყრობა ჩაითვალოს არაადამიანურად, მან უნდა მიაღწიოს სისასტიკის მინიმალურ ზღვარს. განსხვავება წამებასა და არაადამინურ მოპყრობას შორის განისაზღვრება მიყენებული ტანჯვის ინტენსივობით. ამასთანავე, არ არის აუცილებელი, რომ ქმედება იყოს წინასწარგანზრახული იმისათვის, რომ ჩაითვალოს არაადამიანურ მოპყრობად, მაშინ როცა წამების დადგენისათვის განზრახვას განმსაზღვრელი მნიშვნელობა აქვს. ფიზიკური ძალადობა ზოგიერთ საქმეში შეიძლება არ წარმოადგენდეს წამებას, თუმცა, მიუხედავად ამისა, შესაძლებელია დადგინდეს მე-3 მუხლის დარღვევა არაადამიანური მოპყრობის არსებობის გამო. უმეტეს შემთხვევაში არაადამინურ მოპყრობას ადგილი აქვს დაკავებულ პირთა მიმართ. იქ, სადაც ცემა შედარებით მცირე დაზიანებას იწვევს და არ არსებობს მისი ხანგრძლივი ფიზიკური ან ფსიქოლოგიური შედეგი, სასამართლო სავარაუდოდ დაადგენს, რომ მსხვერპლის მიმართ ადგილი ჰქონდა არაადამიანურ მოპყრობას და არა წამებას. არაადამიანურ მოპყრობას შეესაბამება მოპყრობა, რომელიც უფრო ფიზიკურზე მეტად სულიერ ტანჯვას იწვევს. (საქმე ტომაზი საფრანგეთის წინააღმდეგ; დენიზცი თურქეთის წინააღმდეგ ). მსხვერპლის წინააღმდეგ ძალადობის მუქარა შეიძლება შეესაბამებოდეს არაადამიანურ მოპყრობას, თუ ამგვარი მუქარა საკმარისად რეალური და იმავდროულია. იმისათვის, რომ ამგვარი მოპყრობა ჩაითვალოს არაადამიანურად, აუცილებელია მან გამოიწვიოს ტანჯვის იმგვარი დონე, რაც ჩვეულებრივ დამახასიათებელია არაადამიანური მოპყრობისათვის. (საქმე კემბელი და კოსანსი გაერთიანებული სამეფოს წინააღმდეგ).

 

ევროსასამართლოს პრეცედენტული სამართლის მიხედვით, იმისათვის რომ ქმედება ჩაითვალოს დამამცირებელ მოპყრობად ან სასჯელად, იგი უნდა აღწევდეს სისასტიკის განსაზღვრულ დონეს. მოპყრობა მიჩნეულია დამამცირებლად თუ: „მსხვერპლში წარმოშობს შიშის, ტანჯვისა და დამცირების გრძნობას, რომელსაც შეუძლია გამოიწვიოს დამცირება და შეიძლება ხელყოფილ იქნეს პიროვნების ფიზიკური და მორალური წინააღმდეგობის უნარი“. (საქმე ირლანდია გაერთიანებული სამეფოს წინააღმდეგ ). მსჯავრდებულ პირს შეუძლია იჩივლოს მხოლოდ იმის გამო, რომ ის დაამცირეს, თუ მიყენებული შეურაცხყოფა გადააჭარბებს ნებისმიერი სასჯელისათვის დადგენილი შეურაცხყოფის საზღვრებს. (საქმე ტაირერი გაერთიანებული სამეფოს წინააღმდეგ).

ევროსასამართლოს პრეცედენტული სამართლის მიხედვით, განმცახდებელმა უნდა დაამტკიცოს, რომ ის გახდა მე-3 მუხლით აკრძალული მოპყრობის მსხვერპლი. თუმცა ზუსტად დადგენილი არ არის, თუ რა სახის მტკიცებულებები შეიძლება ჩაითვალოს საკმარის მტკიცებულებად და რა არა. ამის გარკვევა შესაძლოა მხოლოდ სასამართლოს პრაქტიკის განხილვის შედეგად, როგორც წესი, სასამართლო ყოველი კონკრეტული საქმის გარემოებებიდან გამომდინარე განსაზღვრავს მტკიცების საკმარის-არასაკმარისობის საკითხს. (იხ. საქმეები: ტომაზი საფრანგეთის წინააღმდეგ; აიდინი თურქეთის წინააღმდეგ; ინდელიკატო იტალიის წინააღმდეგ; ლაბიტა იტალიის წინააღმდეგ; ტანლი თურქეთის წინააღმდეგ).

 

გადაწყვეტილებაში საქმეზე ,,Janowice and others " ევროსასამართლომ მიუთითა, რომ ,,დადგინდეს მე-3 მუხლის ცალკეული დარღვევა, უნდა არსებობდეს სპეციალური ფაქტორები, რომლებითაც განისაზღვრება ... ტანჯვა, ემოციური სტრესი, რომელიც გარდაუვლად გამომდინარეობს თავად დარღვევიდან."

 

სასამართლო მიუთითებს ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს განმარტებაზე, რომ კონვენციის მე-3 მუხლის ქვეშ მოსახვედრად, მოპყრობამ უნდა მიაღწიოს „ტანჯვის მინიმალურ ზღვარს.“ ამ მინიმუმის შეფასება დამოკიდებულია კონკრეტული საქმის გარემოებებზე, (Labita c. Italie, arrêt du 6 avril 2000, Recueil 2000-IV, §120). კერძოდ, მოპყრობის კონტექსტსა და ხასიათზე, ასევე მის ხანგრძლივობაზე, მის მიერ გამოწვეულ ფიზიკურ და მენტალურ შედეგებზე და ზოგიერთ შემთხვევაში, მსხვერპლის სქესზე, ასაკსა და ჯანმრთელობის მდგომარეობაზე. (Price c. Royaume-Uni, no 33394/96, § 24, CEDH 2001- VII ; Mikadzé c. Russie, no 52697/99, §108, 7 juin 2007). აღნიშნული მტკიცებულებების შეფასების მიზნით, სასამართლო იღებს ისეთ კრიტერიუმს, რომელიც „ყოველგვარ გონივრულ ფარგლებში არსებულ ეჭვს სცილდება.“ (იხ. სხვებს შორის, შამაევი, §338). (2009 წლის 13 იანვრის გადაწყვეტილება საქმეზე „ალიევი საქართველოს წინააღმდეგ“).

 

ევროსასამართლოს პრეცედენტული სამართლის მიხედვით, კონვენციის მე-3 მუხლის არ ადგენს მტკიცებულებათა დასაშვებობის წესებს. ეს უკანასკნელი არის შიდასახელმწიფოებრივი კანონმდებლობის პრეროგატივა, ხოლო ევროპული სასამართლოს ფუნქციაა მთლიანობაში სამართალწარმოების სამართლიანობის შეფასება (იხ. საქმე ფრამკინი რუსეთის წინააღმდეგ (Frumkin v. Russia), განაცხადი no. 74568/12, ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს 2016 წლის 5 იანვრის გადაწყვეტილების პუნქტი 159). ევროპული სასამართლო მიიჩნევს, რომ შიდასახელმწფოებრივი სასამართლო უკეთეს პოზიციაშია, ევროპულ სასამართლოსთან შედარებით, რათა შეაფასოს მტკიცებულება, დაადგინოს ფაქტები, ან განმარტოს შიდასახელმწიფოებრივი კანონმდებლობა (ბულიჩევი რუსეთის წინააღმდეგ (Bulychevy v. Russia), განაცხადი no. 24086/04 , ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს 2010 წლის 8 აპრილის გადაწყვეტილების პუნქტი 32). 6.6. ,,ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციის" 6.1. მუხლით, (ძალაშია საქართველოსთან მიმართებაში ძალაშია 1999 წლის 20 მაისიდან ) თანახმად, სამოქალაქო უფლებათა და მოვალეობათა განსაზღვრისას ან წარდგენილი ნებისმიერი სისხლისამართლებრივი ბრალდების საფუძვლიანობის გამორკვევისას ყველას აქვს გონივრულ ვადაში მისი საქმის სამართლიანი და საქვეყნო განხილვის უფლება კანონის საფუძველზე შექმნილი დამოუკიდებელი და მიუკერძოებელი სასამართლოს მიერ. სასამართლო გადაწყვეტილება ცხადდება საქვეყნოდ, თუმცა მთელ სასამართლო პროცესზე ან მის ნაწილზე პრესა და საზოგადოება შეიძლება არ დაუშვან, დემოკრატიულ საზოგადოებაში მორალის, საზოგადოებრივი წესრიგის ან ეროვნული უშიშროების ინტერესებიდან გამომდინარე, აგრეთვე, როდესაც ამას მოითხოვს არასრულწლოვანთა ინტერესები ან მხარეთა პირადი ცხოვრების დაცვა, ან რამდენადაც, სასამართლოს აზრით, ეს მკაცრად აუცილებელია განსაკუთრებული გარემოებების არსებობისას, როდესაც საქვეყნოობა ზიანს მიაყენებდა მართლმსაჯულების ინტერესებს.

6.7. სასამართლო განმარტავს, რომ სახელმწიფოს პასუხისმგებლობა მისი ორგანოების მიერ მიყენებული ზიანისათვის დადგენილია ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის XIV თავის დებულებებით.

 

საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 207-ე მუხლის თანახმად, თუ ამ კოდექსით სხვა რამ არ არის დადგენილი, ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ მიყენებული ზიანის ანაზღაურებისას გამოიყენება საქართველოს სამოქალაქო კოდექსით დადგენილი წესი.

 

ამავე კოდექსის 208-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სახელმწიფო ადმინისტრაციული ორგანოს, აგრეთვე მისი თანამდებობის პირის ან სხვა სახელმწიფო მოსამსახურის მიერ სამსახურებრივი მოვალეობის განხორციელებისას მიყენებული ზიანისათვის პასუხისმგებელია სახელმწიფო.

 

6.8. სასამართლო მიუთითებს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციული საქმეთა პალატის განმარტებაზე (საქმეNბს-648-623(2კ-13), 10.04.2014წ), რომლის თანახმადაც ,,ადმინისტრაციული ორგანოს ზიანის მიმყენებელი ქმედება არსებითად არ განსხვავდება კერძო პირის ანალოგიური ქმედებისაგან, შესაბამისად, კოდექსის 207-ე მუხლით განსაზღვრულ იქნა კერძო სამართალში დადგენილი პასუხისმგებლობის ფორმებისა და პრინციპების გავრცელება სახელმწიფოს პასუხისმგებლობის შემთხვევებზეც, რაც გამოიხატა პასუხისმგებლობის სახეების დადგენით სამოქალაქო კოდექსზე მითითებით, იმ გამონაკლისის გარდა, რაც თავად ამ კოდექსით არის გათვალისწინებული. ამასთან, აღნიშნული კოდექის 208-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სახელმწიფო ადმინისტრაციული ორგანოს, აგრეთვე, მისი თანამდებობის პირის მიერ ან სხვა სახელმწიფო მოსამსახურის მიერ მისი სამსახურეობრივი მოვალეობის განხორციელებისას მიყენებული ზიანისათვის პასუხისმგებელია სახელმწიფო."

 

6.9. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1005.1. მუხლის შესაბამისად, თუ სახელმწიფო მოსამსახურე განზრახ ან უხეში გაუფრთხილებლობით არღვევს სამსახურებრივ მოვალეობას სხვა პირთა მიმართ, მაშინ სახელმწიფო ან ის ორგანო, რომელშიც მოსამსახურე მუშაობს, ვალდებულია აანაზღაუროს დამდგარი ზიანი. განზრახვის ან უხეში გაუფრთხილებლობის დროს მოსამსახურე სახელმწიფოსთან ერთად სოლიდარულად აგებს პასუხს. ხსენებული კოდექსის 992-ე მუხლის თანახმად კი, პირი, რომელიც სხვა პირს მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიაყენებს ზიანს, ვალდებულია აუნაზღაუროს მას ეს ზიანი.

 

მითითებულ ნორმათა თანახმად, პირი, რომელიც სხვა პირს მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიაყენებს ზიანს, ვალდებულია აუნაზღაუროს მას ეს ზიანი. იმისათვის, რომ წარმოიშვას ზიანის ანაზღაურების წინაპირობა, სახეზე უნდა იყოს პირის მართლსაწინააღმდეგო მოქმედება (უმოქმედობა), წარმოშობილი ზიანი და მართლსაწინააღმდეგო ქმედებასა და დამდგარ ზიანს შორის პირდაპირი მიზეზობრივი კავშირი. ზიანის მიმყენებლის მართლსაწინააღმდეგო ქმედებასა და დამდგარ ზიანს შორის მიზეზობრივი კავშირის არსებობა წარმოადგენს დელიქტური პასუხისმგებლობის დადგომის სავალდებულო პირობას და გამოიხატება იმაში, რომ პირველი წარმოშობს მეორეს. პასუხისმგებლობა დგება მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ ზიანი იყო ზიანის მიმყენებლის მოქმედების (უმოქმედობის) პირდაპირი და გარდაუვალი შედეგი.

 

სასამართლო განმარტავს, რომ სახელმწიფო ორგანოთა და მოსამსახურეთა მიერ უკანონოდ მიყენებული ზიანის სახელმწიფო სახსრებიდან ანაზღაურება აღიარებული და გარანტირებულია როგორც საქართველოს კონსტიტუციის ზემოაღნიშნული მუხლით, აგრეთვე, ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა შესახებ ევროპული კონვენციის მე-5 მუხლის მე-5 პუნქტით - „თავისუფლებისა და უსაფრთხოების უფლება“. 6.10. სასამართლო აღნიშნავს, რომ მოსარჩელე ითხოვს მატერიალური და მორალური ზიანის ანაზღაურებას იმ გარემოებებზე მითითებით, რომ მის მიმართ განხორციელებული პატივისა და ღირსების შემლახველი ქმედებების შედეგად იგი დაავადდა, მისი ჯანმრთელობის მდგომარეობა დღემდე მძიმეა და მოსარჩელე ვალდებულია აანაზღაუროს მისთვის ჯანმრთელობის ვნების შედეგად მიყენებული ზიანი. 6.11. საქმეზე №3გ-ად-329-კ-02 (24.03.2003 წ) საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დიდმა პალატამ განმარტა, რომ „საქართველოს კონსტიტუციითა და ადამიანის უფლებათა ევროპის კონვენციით გარანტირებულია ადამიანის უფლებათა და თავისუფლებათა დაცვა. საქართველოს კონსტიტუციის მე-2 თავის 42-ე მუხლის მე-9 პუნქტი განსაზღვრავს, რომ ყველასათვის გარანტირებულია სახელმწიფო და თვითმმართველობის ორგანოთა და მოსამსახურეთაგან უკანონოდ მიყენებული ზარალის სასამართლო წესით სრული ანაზღაურება სახელმწიფო სახსრებიდან. ევროპის კონვენციის მე-5 მუხლის მე-2-5 პუნქტები ადგენენ უკანონოდ დაკავებული პირის გათავისუფლების გარანტიებს. პიროვნების ფიზიკური თავისუფლებისა და უსაფრთხოების უფლება იმდენად მნიშვნელოვანია, რომ ჭეშმარიტად დემოკრატიულ სახელმწიფოში, რომელიც დემოკრატიულ ღირებულებებს აღიარებს, იგი, როგორც წესი, ყოველმხრივ დაცულია. ეს უფლება ყველა იმ სახელმწიფოებრივი სისტემის ქვაკუთხედია, რომელიც კანონიერების პატივისცემისა და ადამიანის უფლებათა დაცვის პრიორიტეტულ მნიშვნელობას აღიარებს. კონვენცია ადგენს კომპენსაციის შესაძლებლობას მასში გათვალისწინებული უფლებებისა და თავისუფლებების ხელყოფისათვის. კონვენციის მე-5 მუხლის მე-5 პუნქტით გათვალისწინებული კომპენსაციის უფლება, ამ მუხლის დებულებათა დარღვევით განხორციელებული თავისუფლების აღკვეთისათვის, ავსებს 50-ე მუხლით გათვალისწინებულ უფლებას ,,სამართლიან ანაზღაურებაზე". “სამართლიანი ანაზღაურების" მინიჭება ევროპული სასამართლოს კომპეტენციაა, მე-5 მუხლის მე-5 პუნქტით გათვალისწინებული კომპენსაცია, უფლების დარღვევის დადგენის შემთხვევაში, ეროვნული სასამართლოების მიერაც უნდა განხორციელდეს. მე-5 პუნქტის გამოყენების წინაპირობას მე-5 მუხლით გათვალისწინებული ერთი ან რამდენიმე უფლების ხელყოფა წარმოადგენს. კომპენსაცია გაიცემა მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ დაზარალებული დაამტკიცებს მისთვის ფიზიკური, მატერიალური და მორალური ზიანის მიყენების ფაქტს, ვინაიდან კომპენსაციის შესახებ საკითხი არ დგება ასეთი ზიანის გარეშე. კომპენსაცია მოიცავს როგორც მატერიალურ, ისე მორალურ ზიანს.“ 6.12. არაქონებრივი ზიანის ანაზღაურების წესი განისაზღვრა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 413-ე მუხლით, რომელიც ადგენს, რომ არაქონებრივი ზიანისათვის ფულადი ანაზღაურება შეიძლება მოთხოვილ იქნეს მხოლოდ კანონით ზუსტად განსაზღვრულ შემთხვევებში გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების სახით. სხეულის დაზიანების ან ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შემთხვევებში დაზარალებულს შეუძლია მოითხოვოს ანაზღაურება არაქონებრივი ზიანისთვისაც. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის მე-18 მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად, პირს უფლება აქვს სასამართლოს მეშვეობით, კანონით დადგენილი წესით დაიცვას საკუთარი პატივი, ღირსება, პირადი ცხოვრების საიდუმლოება, პირადი ხელშეუხებლობა ან საქმიანი რეპუტაცია შელახვისაგან. ამავე ნორმის მე-6 ნაწილი ადგენს, რომ ამ მუხლით გათვალისწინებული სიკეთის დაცვა ხორციელდება, მიუხედავად ხელმყოფის ბრალისა. ხოლო, თუ დარღვევა გამოწვეულია ბრალეული მოქმედებით, პირს შეუძლია მოითხოვოს ზიანის (ზარალის) ანაზღაურებაც. ბრალეული ხელყოფის შემთხვევაში უფლებამოსილ პირს უფლება აქვს მოითხოვოს არაქონებრივი (მორალური) ზიანის ანაზღაურებაც. მორალური ზიანის ანაზღაურება შეიძლება ქონებრივი ზიანის ანაზღაურებისაგან დამოუკიდებლად. 6.13. საქმეში წარმოდგენილ მტკიცებულების (იხ. ზუგდიდის რაიონული სასამართლოს 2014 წლის 24 ნოემბრის განაჩენი სისხლია სამართლის საქმეზე N----------- წელი - ს.ფ. 18-28) საფუძველზე სასამართლოს დადასტურებულად მიაჩნია, რომ განსახილველ შემთხვევაში სახელმწიფომ ვერ უზრუნველყო თავისი პოზიტიური ვალდებულების შესრულება, დაეცვა დაკავებულისათვის მინიჭებული უფლებები და კანონიერი ინტერესები, დაეცვა მისი უსაფრთხოება, ჯანმრთელობა, პატივი და ღირსება უზრუნველეყო მოსარჩელის სიცოცხლის უფლება. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე სასამართლოს მიაჩნია, რომ განსახილველ შემთხვევაში არსებობს მოთხოვნილი არაქონებრივი ზიანის ანაზღაურების კანონით დადგენილი საფუძვლები. შესაბამისად, სასამართლო იზიარებს მოსარჩელისა და მისი წარმომადგენლების მოსაზრებას აღნიშნულზე. 6.14. ,,ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციის" 41-ე მუხლის თანახმად, თუ სასამართლო დაადგენს, რომ დაირღვა კონვენცია და მისი ოქმები, ხოლო შესაბამისი მაღალი ხელშემკვრელი მხარის შიდასახელმწიფოებრივი სამართალი დარღვევის მხოლოდ ნაწილობრივი გამოსწორების შესაძლებლობას იძლევა, საჭიროების შემთხვევაში, სასამართლო დაზარალებულ მხარეს სამართლიან დაკმაყოფილებას მიაკუთვნებს. ევროსასამართლოს პრეცედენტული სამართლის მიხედვით, ზემოაღნიშნული მუხლის დებულებიდან გამომდინარე, სამართლიანი დაკმაყოფილება გულისხმობს, როგორც მატერიალური, ასევე მორალური ზიანისთვის შესაბამისი საკომპენსაციო თანხის მიკუთვნებას განმცხადებლისათვის, ისევე როგორც საქმესთან დაკავშირებული ხარჯების ანაზღაურებას. კონვენციის 41-ე მუხლით გათვალისწინებული საკითხების განხილვისას, ევროსასამართლო ასევე ეხება კონვენციის 46-ე მუხლსაც (სასამართლო აქტების სავალდებულო ძალა და მათი აღსრულება) და გადაწყვეტილებათა აღსრულების კონტექსტში აღნიშნავს, რომ გადაწყვეტილება, რომელშიც სასამართლო დაადგენს დარღვევას, აკისრებს მოპასუხე სახელმწიფოს სამართლებრივ ვალდებულებას, აღკვეთოს დარღვევა და მოახდინოს დარღვევის შედეგების რეპარაცია იმგვარად, რომ მაქსიმალურად აღადგინოს დარღვევის ჩადენამდე არსებული სიტუაცია. მიყენებული მორალური ზიანის თანხა არ უნდა იყოს გაზვიადებული და უნდა იყოს უკანონობით გამოწვეულ განცდებთან ადეკვატური. რა თქმა უნდა, ადეკვატურობის კატეგორია არის შეფასებითი და სასამართლო ვალდებულია, მხარეთა მოსმენის შედეგად მიიღოს გადაწყვეტილება გონივრული თანხის დაკისრებაზე. 6.15. სასამართლო მიუთითებს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციული საქმეთა პალატის განმარტებაზე (საქმეNბს-648-623(2კ-13), 10.04.2014წ), რომლის თანახმადაც, ,,მორალური ზიანი ანაზღაურდება მხოლოდ კანონით პირდაპირ გათვალისწინებულ შემთხვევაში, გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების სახით. ანაზღაურებას ექვემდებარება არა ყოველგვარი მორალური ზიანი (სულიერი ტანჯვა), თუნდაც ეჭვს არ იწვევდეს მისი ანაზღაურება, არამედ მხოლოდ ისეთი, რომლის ანაზღაურებასაც პირდაპირ ითვალისწინებს მოქმედი კანონმდებლობა."

ამავე საქმეზე (საქმეNბს-648-623(2კ-13), 10.04.2014წ) საკასაციო სასამართლომ განმარტა, რომ ,,ზიანი ანაზღაურდება რეალურად არსებული, დამდგარი საზიანო შედეგისათვის, აუცილებელია პირდაპირი ზიანის არსებობის კონკრეტულ ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის მიზეზ-შედეგობრივი კავშირის არსებობის დადგენა ანუ ქმედება უშუალო წინაპირობას უნდა წარმოადგენდეს დამდგარი შედეგისათვის."

 

6.16. სასამართლო ასევე მიუთითებს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 08.04.2009წ. ადმინისტრაციულ საქმეზე №ბს-972-936(3კ-08) ჩამოყალიბებულ განმარტებაზე, სახელდობრ: „არაქონებრივი უფლებები წარმოადგენს სამოქალაქო სამართლის იმ ობიექტს, რომელსაც გააჩნია მისთვის დამახასიათებელი თავისებურებები. არსებითი განსხვავება მდგომარეობს არაქონებრივი უფლების ხელყოფის შედეგად დამდგარი ზიანის შინაარსში. სამოქალაქო სამართლის აღნიშნული ობიექტის სპეციფიკის გათვალისწინებით მისი ხელყოფის შედეგად დამდგარ ზიანს ქონებრივი ეკვივალენტი არ გააჩნია. ამდენად, არაქონებრივი ზიანის მოთხოვნის წარმოშობისათვის საკმარისია არსებობდეს არაქონებრივი უფლების ხელყოფის ფაქტი, რაც მოცემულ შემთხვევაში სახეზეა. მორალური ზიანის მოცულობას (რომელსაც არ გააჩნია მატერიალური გამოხატულება) განსაზღვრავს სასამართლო გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების სახით. სამოქალაქო კოდექსის 413-ე მუხლში მითითება მორალური ზიანის გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების თაობაზე გულისხმობს ზიანის მიმყენებლის ბრალეულობის ხარისხის, დაზარალებულის განცდების სიღრმისა და ინდივიდუალური თავისებურების გათვალისწინებას. მორალური ზიანის ოდენობის განსაზღვრისას სასამართლო მხედველობაში იღებს, მოპასუხეების მიერ მატერიალური ზიანის ანაზღაურების ფაქტს, ასევე დაზარალებულის სუბიექტურ დამოკიდებულებას მორალური ზიანის მიმართ და ობიექტურ გარემოებებს. ამ გარემოებათა შორისაა დაზარალებულის ცხოვრების პირობები (საოჯახო, ყოფითი, მატერიალური, ჯანმრთელობის მდგომარეობა, ასაკი და ა.შ.), ბრალის ხარისხი, ქონებრივი მდგომარეობა და სხვა გარემოებები. მორალური ზიანის ანაზღაურების შემთხვევაში არ ხდება ხელყოფილი უფლების რესტიტუცია, რადგან მიყენებულ ზიანს ფულადი ეკვივალენტი არ გააჩნია. შეუძლებელია ფულადი ფორმით ჯანმრთელობის შეფასება, კომპენსაციის მიზანია მორალური ზიანით გამოწვეული ტკივილების, ნეგატიური განცდების შემსუბუქება, დადებითი ემოციების გამოწვევა, რომელიც ეხმარება დაზარალებულს სულიერი გაწონასწორების მიღწევაში, სოციალურ ურთიერთობებში ჩართვაში, რაც მორალური (არაქონებრივი) ზიანის ანაზღაურების სატისფაქციურ ფუნქციას შეადგენს“.

 

6.17. სასამართლოს მოსაზრებით, ანაზღაურებას ექვემდებარება მხოლოდ ის ზიანი, რომელიც წარმოადგენს ზიანის გამომწვევი მოქმედების უშუალო შედეგს, ანუ უნდა არსებობდეს ადმინისტრაციულ ორგანოს (თანამდებობის პირის) მიერ განხორციელებულ ქმედებასა (მოქმედება ან უმოქმედობა) და დამდგარ შედეგს (ზიანი) შორის პირდაპირი და უშუალო მიზეზობრივი კავშირი. ამასთანავე, ადმინისტრაციული ორგანოს ქმედება, რომელმაც პირისათვის ზიანი გამოიწვია, უნდა გამომდინარეობდეს ადმინისტრაციული ორგანოს უფლებამოსილებიდან და არსებობდეს ბრალეული, განზრახი ან უხეში გაუფრთხილებელი ბრალის სახით, რაც გამოიხატება ადმინისტრაციული ორგანოს მიზანმიმართულ უმოქმედობაში, ან უხეშ გაუფრთხილებლობაში, ანუ ადმინისტრაციული ორგანო შეგნებულად უნდა უშვებდეს პირისათვის ზიანის მიმყენებელი გარემოების დადგომას ან/და არ ახორციელებდეს მისთვის კანონით დაკისრებულ ვალდებულებებს ზიანის თავიდან აცილების მიზნით.

 

სასამართლო განმარტავს, რომ მორალური ზიანის ანაზღაურების ოდენობას განსაზღვრავს სასამართლო მოსარჩელის მოთხოვნის საფუძველზე. მოსარჩელე უფლებამოსილია სარჩელში მიუთითოს ფულადი თანხა, რომელსაც ის ითხოვს მიყენებული სულიერი თუ ფიზიკური ტკივილის კომპენსაციისათვის, მაგრამ ეს მოთხოვნა მოსარჩელის მხოლოდ მოსაზრებაა და ანაზღაურების გონივრულ ოდენობას განსაზღვრა სასამართლო.

 

მორალური ზიანის ოდენობის განსაზღვრისას სასამართლო მხედველობაში იღებს დაზარალებულის ცხოვრების პირობებს (საოჯახო, ყოფითი, მატერიალური, ჯანმრთელობის მდგომარეობა, სოციალური სტატუსი, ასაკი და ა.შ.), ბრალის ხარისხს და სხვა გარემოებებს.

 

6.18. სასამართლო აღნიშნავს, რომ განსახილველ შემთხვევაში, საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 17.1. მუხლისა და საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102.3. მუხლის მოთხოვნათა შესაბამისად, მოსარჩელის მიერ ვერ იქნა წარმოდგენილი რაიმე დამადასტურებელი მტკიცება, რომლითაც უტყუარად დადასტურდებოდა, რომ მოსარჩელე ბ--–- როგავს ჯანმრთელობის მდგომარების გაუარესება (წარმოდგენილი ფორმა N100-ების მიხედვით, მკურნალობის ხარჯები) გამოწვეული გახლდათ მოპასუხე ადმინისტრაციული ორგანოს არამართლზომიერი ქმედების შედეგად. შესაბამისად, უტყარად არ დასტურდება მოპასუხე ადმინისტრაციული ორგანოს ქმედების შედეგად მოსარჩელისათვის მატერიალური ზიანია ანაზღაურების მიყენების ფაქტი.

 

6.19. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სასამართლოს მიაჩნია, რომ განსახილველ შემთხვევაში მოსარჩელე ბ--–- რ------ს სარჩელი უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ, უნდა დაეკისროს მოპასუხე საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს ბ--–- რ------ს სასარგებლოდ მორალური ზიანის 5 000 (ხუთი ათასი) ლარის ანაზღაურება, ხოლო მოთხოვნა მატერილაური ზიანის ანაზღაურების ნაწილში არ უნდა დაკმაყოფილდეს უსაფუძვლობის გამო.

 

7. საპროცესო ხარჯები:

 

7.1. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 37.2. მუხლის თანახმად, სასამართლო ხარჯებს მოიცავს სახელმწიფო ბაჟი.

 

ამ კოდექსის 53.1. მუხლის თანახმად, იმ მხარის მიერ გაღებული ხარჯების გადახდა, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, ეკისრება მეორე მხარეს, თუნდაც ეს მხარე განთავისუფლებული იყოს სახელმწიფო ბიუჯეტში სასამართლო ხარჯების გადახდისაგან.

 

7.2. სასამართლო აღნიშნავს, რომ განსახილველ შემთხვევაში მოსარჩელე ბ--–- როგავს მიერ მორალური ზიანის ანაზღაურების ნაწილში გადახდილია სახელმწიფო ბაჟი 300 (სამასი) ლარის ოდენობით, შესაბამისად, უნდა დაეკისროს მოპასუხე საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს, მოსარჩელე ბ--–- რ------ს სასარგებლოდ, წინამდებარე საქმეზე სახელმწიფო ბაჟის სახით გადახდილი თანხა 300 (სამასი) ლარის ოდენობით.

 

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

 

სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 1.2.; მე-2; მე-12; 24-ე, 261.3. 331-ე მუხლებით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 257-ე; მე-8; 46-ე; 243-ე; 244-ე; 364-ე; 369-ე მუხლებით, და

 

გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა:

 

1. მოსარჩელე ბ--–- რ------ს სარჩელი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ;

2. დაეკისროს მოპასუხე საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს მოსარჩელე ბ--–- რ------ს სასარგებლოდ მორალური ზიანის 5 000 (ხუთი ათასი) ლარის ანაზღაურება;

3. დანარჩენ ნაწილში მოსარჩელე ბ--–- რ------ს სარჩელი არ დაკმაყოფილდეს.

4. დაეკისროს მოპასუხე საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს, მოსარჩელე ბ--–- რ------ს სასარგებლოდ, წინამდებარე საქმეზე ა-–--------------------–---–-ს მიერ სახელმწიფო ბაჟის სახით გადახდილი თანხა 300 (სამასი) ლარის ოდენობით;

5. გადაწყვეტილება შეიძლება გასაჩივრდეს სააპელაციო წესით თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატაში (მის: თბილისი გრიგოლ რობაქიძის გამზირი №7ა), სააპელაციო საჩივარი შემოტანილ უნდა იქნეს თბილისის საქალაქო სასამართლოში (მის: თბილისი, დავით აღმაშენებლის ხეივნის მე-12 კმ, №6) 14 დღის ვადაში გადაწყვეტილების ასლის მხარისათვის გადაცემის მომენტიდან;

6. გადაწყვეტილების ასლი გადაეგზავნოთ მხარეებს.

 

მოსამართლე: ლეილა მამულაშვილი