გადაწყვეტილება

საქმე №2/479-16

გადაწყვეტილება

საქართველოს სახელით

26.11.2018 წ. ქ. მცხეთა

მცხეთის რაიონული სასამართლოს

მოსამართლე დავით ახალბედაშვილი

სხდომის მდივანი ბელა ოჩიაური

მოსარჩელე - ფ--იდონ ფ-ნცქალაშვილი

მოპასუხე - რ--სლან მამედოვი, გ-ნადი შ-რმადინი

მოსარჩელის მოთხოვნა - ნასყიდობის ხელშ-კრ--ლებიდან გამომდინარე ფულადი ვალდებულების დროულად შ-უსრ--ლებლობის გამო, მოპასუხეებისათვის, 3-00 ლარის დაკისრება.

დავის საგანი - ზიანის ანაზღაურება

აღწერილობითი ნაწილი

1. სასარჩელო მოთხოვნა

1.1. ვალდებულების არაჯეროვანი შ-სრ--ლების გამო მოპასუხეებს მის სასარგებლოდ დაეკისროთ ზიანის ანაზღაურება 3-00 ლარის ოდენობით.

სარჩელში აღნიშნულია, რომ მოსარჩელეს მიადგა ზიანი მიუღებელი შ-მოსავლის სახით. კერძოდ, თანხის აუნაზღაურებლობის გამო გონივრულ ვადაში ვერ შ-იძინა შვეიცარ--ლ-ქართული ჯიშის მეწველი მსხვილფეხა რქოსანი პირ--ტყვი და შესაბამისად ვერც ნამატი მიიღო. მისი განმარტებით, წელიწადში ერთი ხბო იქნებოდა ნამატი, რომლის საბაზრო ღირებულებაა დაახლოებით 600 ლარია; ვერც რძე მიიღო - ზემოხსენებული ჯიშის ძროხას დღეში მინიმუმ 10 ლიტრი რძის მოცემა შ-უძლია, რაც შვიდ თვეში 2100 ლიტრს შ-ადგ-ნს, ხოლო რძის ღირებულება მინიმუმ ერთი ლარია. ამავდროულად, ტრანსპორტირების ხარჯები ჰქონდა ძალიან დიდი, დაახლოებით 400 ლარი.

 

2. მოპასუხის პოზიცია

 

2.1.მოპასუხე რ--სლან მამედოვს სასამართლოში შ-საგ-ბელია არ წარ--დგ-ნია და არ სასამართლო განხილვაში მიუღია მონაწილეობა პირადად ან წარმომადგ-ნლის მეშვეობით. შ-საბამისად, მისი პოზიცია სასამართლოსათვის უცნობია.

 

2.2. მოპასუხე გენადი შერმადინმა წარმოდგენილი შესაგებლით სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ მას მოსარჩელისაგან ძროხა არ შეუძენია და შ-საბამისად, მასთან არც ვალდებულებით-სამართლებრივ ურთიერთობაში იმყოფებოდა. მან ასევე აღნიშნა, რომ მოსარჩელის მეუღლისგან ძროხა შ-იძინა რ--სლან მამედოვმა, ხოლო თავად შ-ძენის მიომენტში იქ იმყოფებოდა, როგორც რ.მამედოვის თანმხლები მძღოლი და არა ნასყიდობის ხელშ-კრ--ლების მხარე.

 

3. ფაქტობრივი გარემოებები

 

3.1 უდავო ფ-ქტობრივი გარემოებები

 

3.1.1 მოსარჩელის მეუღლემ მზია ჯვარიძემ 2013 წლის 05 ნოემბერს ზეპირი გარიგ-ბის საფუძველზე 1300 ლარად გაასხვისა ოჯახის კუთვნილი ერთი სული მსხვილფეხა რქოსანი პირ--ტყვი.

 

სასამართლო ეყრდნობა შემდეგ მტკიცებულებას:

 

- მხარეთა ახსნა-განმარტებანი;

- მოწმის მზია ჯვარიძის ჩვენება;

3.1.2 მოსარჩელეს და მის მეუღლეს ნასყიდობის საფ-სური 1300 ლარი დაგვიანებით, კერძოდ 2014 წლის 26 დეკემბერს მოპასუხე რ--სლან მამედოვის მიერ ნაკისრი ვალდებულების შესასრულებლად გადაუხადა ამ უკანასკნელის ნათესავმა.

 

სასამართლო ეყრდნობა შემდეგ მტკიცებულებას:

 

- მოსრჩელის ახსნა-განმარტება;

- მოწმის მზია ჯვარიძის ჩვენება;

- 2014 წლის 26 დეკემბრის განჩინება N2/460-14 საქმის წარმოების შ-წყვეტის შ-სახებ, - მოსარჩელეები მზია ჯვარიძე და ფ--იდონ ფანცქალაშვილი, მოპასუხეები რ--სლან მამედოვი და გ-ნადი შ-რმადინი;

3.1.3. მოსარჩელე ცხოვრობს დუშ-თის რაიონის სოფელ დავათში, ხოლო მისი ოჯახი წეროვანში. მოსარჩელეს ყავს ძროხები, აწარმოებს რძის პროდუქტებს და ყიდის ბაზარში.

- მოსრჩელის ახსნა-განმარტება;

- მოწმის მზია ჯვარიძის ჩვენება;

- დუშ-თის მუნიციპალიტეტის გამგებლის წარმომადგ-ნლის ცნობა;

3.2. დადგენილი სადავო ფაქტობრივი გარემოებები

 

3.2.1. მოსარჩელე განმარტავს, რომ მისი ოჯახიდან ერთი სული რქოსანი პირუტყვი ერთობლივად შეიძინეს მოპასუხეებმა რ--სლან მამედოვმა და გ-ნადი შ-რმადინმა.

 

მოპასუხე გენადი შ-რმადინი არ დაეთანხმა ამ გარემოებას და განმარტა, რომ ზეპირი ან წერილობითი გარიგება მსხვილფეხა რქოსანი პირ--ტყვის შ-ძენის შ-სახებ მას მოსარჩელესთან ან მის მეუღლესთან არ გაუფორმებია, ამასთან ადასტურებს, რომ ის როგორც მძღოლი თან ახლდა რ--სლან მამედოვს, რომელმაც მოსარჩელის ოჯახიდან იყიდა მსხვილფეხა რქოსანი პირ--ტყვი.

 

3.2.2. მოსარჩელე განმარტავს, რომ მოპასუხეებისათვის ცნობილი იყო გარემოება თუ რატომ ყიდდა ძროხას. ამდენად, იმ შ-მთხვევაში თუ მოპასუხეები ნასყიდობის თანხას დროულად აუნაზღაურებდნენ ის შ-იძენდა შვეიცარიული ჯიშის მეწველ ძროხას, რომელიც მას მიცემდა რძეს და ნამატს ხბოს სახით. შ-საბამისად, მიიღებდა შ-მოსავალს 2700 ლარის ოდენობით (2100 ლარი რძის, ხოლო 600 ლარი ხბოს ღირებულება) და არ განიცდიდა ზიანს კუთვნილი თანხის დროულად დაუბრ--ნებლობის გამო. გარდა ამისა, მას ასევე მიადგა ზიანი 400 ლარის ოდნობით, რაც მან გასწია განსახილველი საქმის მომზადება-განხილვისათვის.

 

მოპასუხე გენადი შერმადინი აცხადებს, რომ მისთვის უცნობია თუ რა მიზნით ყიდდა მოსარჩელე დასახელებულ ძროხას, რადგან მოსარჩელის მეუღლესთან ძროხის ყიდვის თაობაზე მოლაპარაკებაში, როგორც მხარე, არ მონაწილეობდა. ასევე, დაუდგ-ნელია თუ როდის ან/და რას მოიმოქმედებდა მოსარჩელე ძროხის გაყიდვის შედეგად მიღებული თანხით.

 

3.2.3. სადაო ფაქტებთან მიმართებაში მხარეები იძლევიან ურთიერთსაწინააღმდეგო განმარტებებს. მათ მიერ დასახელებული ფაქტობრივი გარემოებები გამორიცხავენ ერთმანეთის არგუმენტებს. სასამართლო ორივე მხარის განმარტებას აფასებს თანაბარი მნიშვნელობის მტკიცებულებად. საბოლოოდ გაიზიარებს მხოლოდ იმ მხარის მიერ დასახელებულ ფაქტობრივ გარემოებებს, ვინც მტკიცებულებებით დაადასტურებს თავის არგუმენტებს.

 

საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომელზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნას და შესაგებელს. ხოლო ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, ამ გარემოებათა დამტკიცება შეიძლება მხარეთა ახსნა-განმარტებებით, მოწმეთა ჩვენებებით, ფაქტების კონსტატაციის მასალებით, წერილობითი თუ ნივთიერი მტკიცებულებებითა და ექსპერტთა დასკვნებით.

 

საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, სასამართლო აფასებს მტკიცებულებებს თავისი შინაგანი რწმენით, რომელიც უნდა ემყარებოდეს მათ ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას, რის შედეგადაც მას გამოაქვს დასკვნა საქმისთვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ.

 

მითითებულ ნორმათა შესაბამისად, ფაქტობრივი გარემოებების მტკიცების ვალდებულება აკისრიათ მხარებს, რომლებიც თავის სამართლებრივ მოთხოვნას აფუძნებენ აღნიშნულ გარემოებებს და შესაბამისად, ისინი მიეთითება მათ მიერ. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსი ადგენს მხარეთა მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების მტკიცების ტვირთის განაწილების სტანდარტს, მხარეს, რომელიც თავის მოთხოვნას თუ შესაგებელს აფუძნებს კონკრეტულ ფაქტობრივ გარემოებას, ეკისრება მითითებული გარემოების მტკიცების ტვირთი.

 

სამოქალაქო სამართალსა და საპროცესო სამართალში არსებობს მტკიცების ტვირთის სამართლიანი და ობიექტური განაწილების სტანდარტი, აღნიშნული სტანდარტის თანახმად, მტკიცების ტვირთი ნაწილდება იმგვარად, რომ მოსარჩელესა და მოპასუხეს უნდა დაეკისროთ იმ ფაქტების დამტკიცების ტვირთი, რომლის მტკიცება მათთვის უფრო მარტივი და ობიექტურად შესაძლებელია.

 

სასამართლო განმარტავს, რომ სამოქალაქო სამართლში მოქმედებს პრინციპი ”affirmanti, non negati, incumbit probatio”- “მტკიცების ტვირთი ეკისრება მას, ვინც ამტკიცებს და არა მას, ვინც უარყოფს”. ამ დებულებიდან გამომდინარე, უნდა განისაზღვროს, ვინ რა უნდა ამტკიცოს.

 

სასამართლო მიიჩნევს, რომ მტკიცების ტვირთის ამდაგვარი გადანაწილება სრულებით შეესაბამება შეჯიბრებითობისა და დისპოზიციურობის პრინციპს და სამართლიანი განაწილებაა.

 

3.2.4. სასამართლო განმარტავს, რომ ფაქტობრივი გარემოების სადავოობისას სასამართლო ხელმძღვანელობს შეჯიბრებითობის, დისპოზიციურობისა და თანასწორობის პრინციპით, რაც გულისხმობს მას, რომ საქმის განხილვისას მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული მოთხოვნები, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები. მხარეები თავად განსაზღვრავენ, თუ რომელი მტკიცებულებები გამოიყენონ ამა თუ იმ ფაქტობრივი გარემოებების დასადასტურებლად. ორივე მხარემ უნდა წარმოადგინოს მტკიცებულებები, რომლითაც უტყუარად დადგინდება სარჩელში და შესაგებელში მითითებული გარემოებების უტყუარად არსებობა. დისპოზიციურობის პრინციპიდან გამომდინარე ფაქტების მტკიცების ტვირთი მოსარჩელესა და მოპასუხეს შორის განაწილებული უნდა იყოს იმგვარად, რომ ფაქტის მტკიცება ობიექტურად შესაძლებელი იყოს. მხარეს, რომელსაც დაეკისრება რომელიმე ფაქტის დამტკიცება, მისთვის ასეთი გარემოების დამტკიცება ობიექტურად შესაძლებელი უნდა იყოს. მხარეებს არ უნდა დაეკისროთ იმ გარემოების მტკიცების ტვირთი, რომლის დამტკიცებაც მისთვის ობიექტურად შეუძლებელია.

 

3.2.5. სასამართლო მიიჩნევს, მხარეთა შორის ნასყიდობის ხელშ-კრ--ლების დადება და მისგან გამომდინარე ვალდებულებითსამართლებრივი ურთიერთობის წარმოშობა, ნასყიდობის ფ-სის დროულად აუნაზღაურებლობით გამოწვეული ზიანი - მიუღებელი შ-მოსავალი უნდა დაამტკიცოს მოსარჩელემ.

 

3.2.6. სასამართლომ, მხარეთა ახსნა განმარტებების და მტკიცებულებების ანალიზის საფუძველზე დადგენილად მიიჩნია შემდეგი გარემოებები:

 

სადავო არ არის, რომ მოსარჩელის მეუღლემ მზია ჯვარიძემ 2013 წლის 05 ნოემბერს ზეპირი გარიგ-ბის საფუძველზე 1300 ლარად გაასხვისა ოჯახის კუთვნილი ერთი სული მსხვილფეხა რქოსანი პირ--ტყვი. (იხ. ფაქტობრივი გარემოებები);

 

უდავოა ისიც, რომ მოსარჩელემ ხსნებული ძროხის ნასყიდობის თანხა 1300 ლარი 2014 წლის 26 დეკემბერს მიიღო მოპასუხე რ--სლან მამედოვისგან, რითაც დადასტურდა ამ უკანასკნელთა შორის ნასყიდობის ხელშეკრ--ლებიდან წარმოშობილი ვალდებულებით-სამართლებრივი ურთიერთობის არსებობის ფ-ქტი.

 

სასამართლოს დადგ-ნილად მიაჩნია, რომ განსახილველ შემთხვევაში ნასყიდობის ხელშკრ--ლების მხარეებს წარმოადგ-ნენ ერთის მხრივ მოსარჩელე და მისი მეუღლე, რომლებმაც გაყიდეს ოჯახის კუთვნილი მსხვილფეხა რქოსანი პირუტყვი ხოლო მეორე მხარეს რ--სლან მამედოვი, რომელმაც 2013 წლის ნოემბერში ამ უკანასკნელთაგან შეიძინა საქონელი და მისი საფ-სური მოსარჩელეს აუანაზღაურა დაგვიანებით - 2014 წლის 26 დეკემბერს.

 

ასევე, სასამართლოს დადგენილად მიაჩნია, რომ მოპასუხე გ-ნადი შ-რმადინი არ წარმოადგ-ნს სადავოდ გამხდარი სახელშ-კრ--ლებო ურთიერთობის მხარეს, რამეთუ საქმეში წარმოდგ-ნილი მტკიცებულებებით უტყუარად არ დადასტურდა მასსა და მოსარჩელეს ან/და მის მეუღლე შორის პირუტყვის ნასყიდობის შესახებ ზეპირი ხელშ-კრ--ლების დადების ფ-ქტი, რაც დასახელებულ მხარეებს შორის წარმოშობდა ვალდებულებით-სამართლებრივ ურთიერთობებს.

 

საქმეზე დაკითხული მოწმის მზია ჯვარიძის ჩვენების ანალიზი ცხადყოფს, რომ ოჯახის კუთვნილი მსხვილფეხა რქოსანი პირ--ტყვის გასხვისებისას, ნასყიდობის ფ-სზე და გადახდის ვადებზე მოლაპარაკებაში მონაწილეობდა რუსლან მამედოვი, რომელსაც თან ახლდა კიდევ ორი პიროვნება, მათ შორის მოპასუხე გ-ნადი შ-რმადინიც. მოწმის ჩვენებით არ დადასტურდა ფ-ქტი, რომ გ-ნადი შ-რმადინი იყო დაინტერესებული საქონლის შ-ძენით, ესაუბრებოდა ფასზე და რომ, ის რუსლან მაედოვთან ერთად სოლიდარ--ლად იღებდა პასუხისგებლობას შ-თანხმებულ ვადაში გადაეხადა ნივთის საფ-სური.

 

საქმეში წარმოდგ-ნილი მტკიცებულებების ურთუერთშ-ჯერება და ანალიზი არ ქმნის ფ-ქტობრივ საფუძველს სასამართლომ დადგ-ნილად მიიჩნიოს მოპასუხე რუსლან მამედოვის მხრიდან მოსარჩელისათვის მატერიალური ზიანის მიყენების ფ-ქტი მიუღებელი შ-მოსავლის სახით. სასამართლოს მიაჩნია, რომ მოსარჩელის არგუმენტები არის მიფე, აბსტრაქტული შინაარსის და ვერ აკმაყოფილებს უტყუარობის სტანდარტს, რამეთუ ემყარება ალბათობის მეტად დაბალ ხარისხს. მიუხედავად იმისა, რომ დადგ-ნილია რ--სლან მამედოვის მხრიდან ნაკისრი ვალდებულების არაჯეროვანი შ-სრ--ლების ფ-ქტი, რაც გამოიხატა ნასყიდობის საფ-სურის დროულად გადაუხდელობაში, მხოლოდ აღნიშნული გარემოება ვერ გახდება საკმარისი საფუძველი ასვე დადგ-ნილად მივიჩნიოთ, რომ ამ ქმედებით უსათუოდ მიადგა ზიანი მოსარჩელეს, რამეთუ ანაზღაურებას ექვემდებარება მხოლოდ ის ზიანი, რომელიც მოვალისათვის წინასწარ იყო სავარაუდო და წარმოადგენს ზიანის გამომწვევი მოქმედების უშუალო შედეგს. შუსაბამისად, მოსარჩელეს ეკისრება მტკიცების თვირთი სარწმუნო მტკიცებულებებითა და საკმაოდ მაღალი სტანდრტით ასაბუთოს გარემოება, რომ რ--სლან მამედოვისათვის წინასწარ იყო სავარაუდო ის ზიანი, რასაც მოსარჩელე ითხოვს.

 

სამოტივაციო ნაწილი

 

4. შ-მაჯამებელი სასამართლო დასკვნა

 

დადგენილად მიჩნეულ გარემოებებს სასამართლომ მისცა სამართლებრივი შ-ფ-სება და მივიდა იმ დასკვნამდე, რომ 2013 წლის 5 ნოემბერს დადებული მსხვილფეხა რქოსანი პირ--ტყვის ნასყიდობის ხელშ-კრ--ლების მხარეს არ წარმოადგ-ნდა გენადი შ-რმადინი. მას არ ეკისრებოდა ვალდებულება გადაეხადა ნასყიდობის საფ-სური და შ-საბამისად, არ წარმოშობილა ვალდებულებით-სამართლებრივი ურთიერთობა მასსა და მოსარჩელეს შორის და ის არ წარმოადგ-ნს ზიანის ანაზღაურებაზე უშუალოდ პასუხისმგ-ბელ პირს. ასევე, რუსლან მამედოვთან არსებული ვალდებულებით-სამართლებრივი ურთიერთობიდან არსებობის პირობებშიც კი, რა დროსაც ამ უკანასკნელმა ჯეროვნად არ შეასრ--ლა ნასყიდობის თანხის გადახდის ვალდებულება, უტყუარად არ დასტურდება მიუღებელი შ-მოსავლის არსებობის ფ-ქტი, რის გამოც მოსარჩელის მოთხოვნა ზიანის ანაზღაურების თაობაზე უსაფუძვლოა და არ უნდა დაკმაყოფილდეს.

 

5. კანონები, რომლებითაც სასამართლომ იხელმძღვანელა

საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 68-ე, 3-6-ე, 3-7-ე, 327-ე, 394-ე, 400-ე, 411-ე, 412-ე 414-ე, 477-ე მუხლები.

 

6. სამართლებრივი შ-ფ-სება

6.1. სასამართლო აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პარაგრაფი ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგ-ბული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ.ჯღარკავა საქართველოს წინააღმდეგ, #7932/03; Van de Hurk v Netherlands par.61; Garcia Ruiz v Spain (GC) par.26; Jahnke and Lenoble v France (dec); Perez v France (GC), par. 81; Hirvisaari v Finland,§32). შ-საბამისად, სასამართლო ყურადღებას გაამახვილებს საქმისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე ფ-ქტობრივ გარემოებებზე.

 

საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 317-ე მუხლის მიხედვით, ვალდებულების წარმოშობისათვის აუცილებელია მონაწილეთა შორის ხელშეკრულება, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა ვალდებულება წარმოიშობა ზიანის მიყენების (დელიქტის), უსაფუძვლო გამდიდრების ან კანონით გათვალისწინებული სხვა საფუძვლებიდან.

 

განსახილველ საქმეში რ--სლან მამედოვსა და მოსარჩელეს შორისს სამართლებრივი ურთიერთობის წარმოშობის საფუძველია ხელშეკრულება, რომელიც თავის არსით არის ნასყიდობის ხელშ-კრ--ლება.

 

საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 477-ე მუხლის მიხედვით, ნასყიდობის ხელშეკრულებით გამყიდველი მოვალეა გადასცეს მყიდველს საკუთრების უფლება ქონებაზე, მასთან დაკავშირებული საბუთები და მიაწოდოს საქონელი. მყიდველი მოვალეა გადაუხადოს გამყიდველს შეთანხმებული ფასი და მიიღოს ნაყიდი ქონება.

 

ამავე კოდექსის 3-6-ე მუხლის თანახმად, ვალდებულების ძალით კრედიტორი უფლებამოსილია მოსთხოვოს მოვალეს რაიმე მოქმედების შესრ--ლება. ხოლო, 361-ე მუხლის მეორე ნაწილით განმარტავს, რომ ,,ვალდებულება უნდა შესრულდეს ჯეროვნად, კეთილსინდისიერად, დათქმულ დროსა და ადგილას”.

 

6.2. სასამართლო განმარტავს, რომ მხარეები თავიანთ უფლება-მოვალეობის მოცულობას განსაზღვრავენ ხელშეკრულებით. ხელშეკრულება არის ვალდებულების წარმოშობის ერთერთი საფუძველი და იგი მიმართულია სამოქალაქო სამართლებრივი ურთიერთიობის წარმოშობის, შეწყვეტის ან შეცვლისაკენ. წინამდებარე შემთხვევაშიც მოსარჩელემ და მოპასუხემ ხელშეკრულების დადებისას განსაზღვრეს ურთიერთ ვალდებულებათა წრე. შეთანხმების შემდეგ მხარეებს უნდა განეხორციელებინათ გარკვეული ქმედებები. მოცემულ შ-მთხვევაში მოსარჩელემ შეასრულა ვალდებულება და მყიდველს გადასცა ნასყიდობის საგანი, ხოლო მოპასუხე რ--სლან მამედოვმა ნასყიდობის თანხა გადაიხადა დაგვანებით, დაახლოებით 13 თვის შ-მდგომ.

 

ამდნად ცხადია, რომ რ--სლან მამედოვმა ვალდებულება არ შეასრ--ლა დათქმულ დროს, ჯეროვნად და კეთილსინდისიერად.

 

ასევე დადგენილია, რომ მოპასუხე გ-ნადი შ-რმადინი არ წარმოადგ-ნდა ნასყიდობის ხელშ-კრ--ლების მხარეს და შ-საბამისად, ის არ შეიძლება რუსლან მამედოვთან ერთად განიხილებოდეს მოსარჩელის წინაშე ნასყიდობის საფასურის ანაზღაურებაზე სოლიდარულად პასუხისმგ-ბელ სუბიექტად. შ-საბამისად, ვალდებულების არარსებობა გამორიცხავს ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის საფუძვლიანობას.

 

სამოქალაო კოდექსის მე-8 მუხლის მე-3 ნაწილით დადგ-ნილია სამართლებრივი ურთიერთობის მონაწილეთა ვალდებულება კეთილსინდისიერად განახორციელონ თავიანთი უფლებები და მოვალეობები. აღნიშნული პრინციპი განმტკიცებულია სამოქალაქო კოდექსის 115-ე მუხლითაც, რომლის თანახმად სამოქალაქო უფლება უნდა განხორციელდეს მართლზომიერად. დაუშვებელია უფლების გამოყენება მარტოდენ იმ მიზნით, რომ ზიანი მიადგ-ს სხვას.

 

6.3. სასამართლო განმარტავს, რომ იმ საკითხის დადებითად გადაწყვეტა, საფუძვლიანია თუ არა სარჩელი, დამოკიდებულია რამდენიმე პირობის არსებობაზე, მათ შორის: უნდა მოიძებნოს სამართლის ნორმა, რომელიც მიესადაგ-ბა განსახილველ შ-მთხვევას; მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის დადგ-ნის შ-მდეგ უნდა მოხდეს იმის შ-მოწმება, მოსარჩელის მიერ მითითებული ფ-ქტები პასუხობს თუ არა გამოსაყენებელი ნორმის აბსტრაქტულ ელემენტებს (შ-მადგ-ნლობას). თუკი არ არსებობს მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი ან სარჩელში მითითებული ფ-ქტები იურიდიულად არ ამართლებენ სასარჩელო მოთხოვნას, სარჩელი თავშივე უსაფუძვლოა.

 

6.4. განსახილველ შ-მთხვევაში, სასამართლოში, სამოქალაქო წესით განსახილველი დავის საგანს წარმოადგ-ნს ზიანის ანაზღაურება მიუღებელი შ-მოსავლის სახით. საქმეზე დადგ-ნილი ფ-ქტობრივი გარემოებების საფუძველზე ერთმნიშვნელოვანია დასკვნა, რომ მხარეებს შორის წარმოშობილია ნასყიდობის ხელშ-კრ--ლებიდან გამომდინარე ვალდებულებით-სამართლებრივი ურთიერთობა, რაც ორივე მხარეს აკისრებს შ-მხვედრ ვალდებულებებს და თავის მხრივ, მყიდველს წარმოუშობს ნასყიდობის საფ-სურის ანაზღაურების ვალდებულებას.

 

6.5. სასამართლო განმარტავს, სამოქალაქო კოდექსში არ არის მოცემული მოძრავი ნივთის ცნება. 149-ე მუხლის მიხედვით, უძრავ ნივთებს მიეკუთვნება მიწის ნაკვეთი მასში არსებული წიაღისეულით, მიწაზე აღმოცენებული მცენარეები, ასევე შ-ნობა-ნაგ-ბობანი, რომლებიც მყარად დგას მიწაზე. შ-საბამისად, მოქმედებს იურიდიული ფიქცია - ნივთი, რომელიც არ არის უძრავი, ითვლება მოძრავ ნივთად. იმისათვის, რომ საგანი მიჩნეულ იყოს ნივთად, არ არის აუცილებელი, რომ იგი მყარი მატერიისაგან შ-დგ-ბოდეს. ნივთი შ-იძლება იყოს თხევადი ან აეროვანი საგანი, რამდენადაც მისი ფლობა ტექნიკური საშუალებების გამოყენებით შ-საძლებელია. დამატებით შ-იძლება ითქვას, ქართული კანონმდებლობა ცხოველებს განიხილავს მოძრავ ნივთებად, შ-საბამისად, მათზე ვრცელდება მოძრავ ნივთებზე საკუთრების წარმოშობის მომწესრიგ-ბელი ნორმები.

 

6.6. სამოქალაქო კოდექსი განამტკიცებს ხელშ-კრ--ლების თავისუფლების პრინციპს, რაც გულისხმობს, კონტრაჰენტის არჩევის, გარიგ-ბის შინაარსის და ფორმის განსაზღვრის თავისუფლებას, ასევე, პირის უფლებას არ დადოს ხელშ-კრ--ლება, გარდა გამონაკლისი შ-მთხვევებისა. განსახილველ დავაში მხარეებს შორის დაიდო ნასყიდობის ხელშ-კრ--ლება. 68-ე მუხლის თანახმად, გარიგ-ბის ნამდვილობისათვის საჭიროა კანონით დადგ-ნილი ფორმის დაცვა. თუ ასეთი ფორმა არ არის დაწესებული, მხარეებს შ-უძლიათ თვითონ განსაზღვრონ იგი. ამასთან, სამოქალაქო კოდექსი განსხვავებულ წინაპიროებებს ადგ-ნს უძრავი და მოძრავი ნივთის ნასყიდობის დროს. პირველ შ-მთხვევაში გარიგ-ბის წერილობითი ფორმის დაცვა სავალდებულოა, მაშინ როცა, მოძრავი ნივთის შ-მთხვევაში თავად მხარეებს აქვთ უფლება განსაზღვრონ გარიგ-ბის ფორმა. განსახილველ დავაში დადგ-ნილია, რომ მოსარჩელის მეუღლესა და რ--სლან მამედოვს შორის 2013 წლის 5 ნოემბერს ზეპირი ფორმით დაიდო ოჯახის კუთვნილი მსხვილფეხა რქოსანი პირუტყვის ნასყიდობის ხელშ-კრ--ლება, რის შემდგომაც რუსლან მამედოვმა 2014 წლის 26 დეკემბერს გადაიხადა ნასყიდობის საფ-სური 1300 ლარი.

 

6.7. სამოქალაქო კოდექსის 394-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, მოვალის მიერ ვალდებულების დარღვევისას კრედიტორს შ-უძლია მოითხოვოს ამით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურება. ვალდებულების დარღვევა ზოგადი ფორმულირებაა და იგი შ-იძლება სხვადასხვა ფორმით გამოიხატოს, მათ შორის, არაჯეროვან შ-სრ--ლებაში. მტკიცების ტვირთის ობიექტურად და სამართლიანად განაწილების პირობებში, როგორც ზიანის მიყენების ფ-ქტის, ასევე, განცდილი ზიანის ოდენობის დამტკიცების ტვირთი მოსარჩელის (კრედიტორის) მხარეზეა.

 

6.8. სასამართლო განმარტავს, რომ ზიანი არის კანონით გათვალისწინებული ანაზღაურებადი სხვაობა „უნდა-ყოფილიყო“ და „არის მდგომარეობას“ შორის (სხვაობის ჰიპოთეზა). სამოქალაქო კოდექსის 408-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს პირვანდელი მდგომარეობა, ანუ მდგომარეობა რომელიც იარსებებდა, რომ არა ვალდებულების დარღვევა (totalreparation-ის პრინციპი). ამასთანავე მნიშვნელობა არა აქვს, თუ რამდენად მაღალია მოვალის ბრალეულობის (განზრახვა თუ გაუფ--თხილებლობა) ხარისხი ზიანის დადგომაში. თუმცა ეს წესი იზღუდება, თუ კრედიტორი თანაბრალეულია.

 

6.9. სამოქალაქო კოდექსის 411-ე მუხლი კიდევ უფ--ო აკონკრეტებს 408-ე მუხლში მოცემულ ზიანის სრ--ლად ანაზღაურების პრინციპს. კერძოდ, მასში მითითებულია, რომ ზიანი უნდა ანაზღაურდეს არა მხოლოდ ფაქტობრივად დამდგარი ქონებრივი დანაკლისისთვის, არამედ მიუღებელი შემოსავლისთვისაც. მიუღებლად ითვლება შემოსავალი, რომელიც არ მიუღია პირს და რომელსაც იგი მიიღებდა, ვალდებულება ჯეროვნად რომ შესრულებულიყო. ხსნებულ მუხლთან დაკავშირებით საქართველოს უზენაესმა სასამართლომ ერთ-ერთ საქმეში(2013 წლის 8 ივლისის გადაწყვეტილება საქმეზე Nას-1677-1573-2012) განმარტა, რომ ,,მიუღებელია შ-მოსავალი, რომლის მიღებაც პროგნოზირებადი იყო კონკრეტული ვალდებულებით-სამართლებრივი ურთიერთობის ფ-რგლებში, მაგრამ ვალდებულების შეუსრ--ლებლობის გამო, პირმა ვერ მიიღო. შ-საბამისად, მიუღებელი შ-მოსავლის დაკისრების საკითხის გადაწყვეტისას უნდა შ-ფ-სდეს თავად იმ ვალდებულების ხასიათი, რომლის არაჯეროვანი შ-სრ--ლების გამოც, მხარე ამგვარი შ-მოსავლის ანაზღაურებას ითხოვს"

 

სრ--ლი ანაზღაურება ეხება არა საერთოდ ზიანს, რომელიც შ-იძლება ვინმემ განიცადოს, არამედ იმ ზიანს, რომელიც სამოქალაქო პასუხისმგ-ბლობის საერთო საფუძვლებიდან გამომდინარე ანაზღაურებადია. ანაზღაურებას ექვემდებარება მხოლოდ ის ზიანი, რომელიც მოვალისათვის წინასწარ იყო სავარაუდო და წარმოადგ-ნს ზიანის გამომწვევი მოქმედების უშუალო შედეგს. როდესაც ხელშ-კრ--ლების მხარე კისრ--ლობს ვალდებულებას, მას მხედველობაში აქვს მხოლოდ იმ რისკის აღება, რომელიც კანონზომიერად არის დაკავშირებული ხელშ-კრ--ლების შ-სრ--ლებასთან. აღნიშნულიდან გამომდინარე, მისგან შ-იძლება მოთხოვნილ იქნეს მხოლოდ იმ ზიანის ანაზღაურება, რომელიც ხელშ-კრ--ლების დარღვევის ნორმალურ შ-დეგად აღიქმება.

 

6.10. სამოქალაქო კოდექსის 412-ე მუხლი მოვალეს ათავისუფლებს ისეთი რისკებისაგან, რაც მიუღებელია ქონებრივი პასუხისმგ-ბლობის ჩვეულებრივი პრინციპებისათვის. მოსარჩელემ უნდა დაამტკიცოს, რომ მის მიერ განცდილი ზიანი არის ხელშ-კრ--ლების დარღვევის ჩვეულებრივი და ნორმალური შ-დეგი. ზიანის სავარაუდობა დგინდება გონივრ--ლობის თვალსაზრისით და არ განისაზღვრება კონკრეტული ხელშ-კრ--ლების დამრღვევის სუბიექტური შ-საძლებლობებით. მოვალემ ზიანი ყოველთვის უნდა აანაზღაუროს, მაგრამ ხელშ-კრ--ლებით ნაკისრი რისკის ფ-რგლებში (იხ. სუსგ-ის 2012 წლის 11 ივნისის განჩინება საქმეზე Nას-630-593-2012). ანალოგიურ დათქმებს შ-იცავს ევროპული სახელშ-კრ--ლებო სამართლის პრინციპების 8:101-ე (2) და უნიდრ--ას სახელშ-კრ--ლებო პრინციპების 7.1.7-ე (1) მუხლები.

 

მიუღებელი შემოსავალი თავისი სამართლებრვი ბუნებით ზიანის ერთ-ერთ სახეს წარმოადგენს. ამდენად, მისთვის დამახასიათებელია ყველა ის ელემენტი, რომელიც ზიანიდან წარმოშობილი ვალდებულებებისათვის არის გათვალისწინებული. ვალდებულების შეუსრულებლობა, თავისთავად, ზიანის მომტანია მხარისთვის, რადგან კრედიტორს ყოველთვის აქვს შესრულების მოლოდინი და შესრულება მისთვის ყოველთვის გარკვეულ ღირებულებას წარმოადგენს, მაგრამ მიუღებელი შემოსავლის ანაზღაურების მოთხოვნა წარმოიშობა ვალდებულების დარღვევის შემთხვევაში მხოლოდ მაშინ, თუ დარღვევამ დამატებით ზიანი მიაყენა კრედიტორს. მიუღებელი შემოსავლის სახით ზიანი დგება, როდესაც ვალდებულების შესრულებით კრედიტორს გარკვეული შემოსავლის წყარო გაუჩნდებოდა, დამატებით მატერიალურ სიკეთეს შეიძენდა, რაც ვერ განხორციელდა ვალდებულების შეუსრულებლობის გამო.

 

6.11. მოცემულ შ-მთხვევაში, მოსარჩელის არგუმენტებია: გაყიდული საქონლის ღირებულების დროულად არ გადახდის გამო, დადგ-ნილ ვადაში ვერ შ-იძინა მსხვილფეხა რქოსანი პირ--ტყვი, ვერც ნამატი მიიღო; წელიწადში ერთი ხბო იქნებოდა ნამატი, რომლის საბაზრო ღირებულებაა დაახლოებით 600 ლარი, ვერც რძის პროდუქტებიმიღო - შვეიცარიული ჯიშის ძროხას დღეში მინიმუმ 10 ლიტრი რძის მოცემა შ-უძლია, რაც 7 თვეში 2100 ლიტრს შ-ადგ-ნს, ხოლო ლიტრის ღირებულებაა 1 ლარი; ამავდროულად, ტრანსპორტირების ხარჯები ჰქონდა ძალიან დიდი, დაახლოებით 400 ლარი, ჯამურად კი მოსარჩელის მიერ გაწეული ხარჯები 3-00 ლარია.

 

6.12. სასამართლო ზიანის ანაზღაურების დაკისრების საკმარის საფუძვლად ვერ მიიჩნევს დასახელებულ არგუმენტებს და განმარტავს, რომ სამოქალაქო კოდექსის 408-ე მუხლის პირველი ნაწილის, 411-ე, 412-ე მუხლების ამოსავალი დებულება სწორედ იმაში მდგომარეობს, რომ ანაზღაურებას ექვემდებარება მიუღებელი შემოსავალი, ანუ ანაცდური მოგ-ბა (lucrum cessans). სამოქალაქო კოდექსის 411-ე მუხლის მიხედვით, მიუღებლად მიიჩნევა შ-მოსვალი, რომელიც კრედიტორს არ მიუღია და რომელსაც იგი მიიღებდა მოვალეს ვალდებულება ჯეროვნად რომ შეესრულებინა. მიუღებელი შ-მოსავალი სავარაუდო შ-მოსავალია. ყურადღება უნდა მიექცეს იმას, რამდენად მოსალოდნელი და პროგნოზირებადი იყო მისი მიღება და ხომ არ არის მისი მიღება დამოკიდებული კიდევ სხვა მრავალ გარემოებაზე, რომლის არსებობაც მოვალისათვის წინასწარ ცნობილი ვერ იქნებოდა.

 

6.13. მიუღებელი შ-მოსავალი თავისი ბუნებით გულისხმობს „წმინდა ეკონომიკურ დანაკარგს“ (pure economic loss), რომელიც ხელშ-კრ--ლების მხარემ განიცადა და რომელსაც ადგილი არ ექნებოდა, ხელშ-კრ--ლება რომ ჯეროვნად შ-სრ--ლებულიყო. იმისათვის, რომ შ-მოსავალი მიუღებლად ჩაითვალოს, მას პირდაპირი და უშუალო კავშირი უნდა ჰქონდეს მოვალის მიერ ვალდებულების დარღვევასთან. პირდაპირ კავშირში იგულისხმება მოვლენების, მოქმედებისა და დამდგარი შ-დეგის ის ლოგიკური ბმა, რომელიც არ ტოვებს შ-მოსავლის მიღების რეალურ შ-საძლებლობასთან დაკავშირებული ეჭვის საფუძველს. მიუღებელი შემოსავლის ანაზღაურების საკითხის გადაწყვეტისას, ზიანის ანაზღაურება უნდა განისაზღვროს მხოლოდ ობიექტური კრიტერიუმებით ისე, რომ ამას არ მოჰყვეს დაზარალებულის უსაფუძვლო გამდიდრება (იხ. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინება, სუსგ საქმე Nას-459-438-2015, 7 ოქტომბერი, 2015 წელი).

 

6.14 განსახილველ შ-მთხვევაში, მოსაჩელის არგუმენტები, რომ მის მიერ დათვლილი მიუღებელი შ-მოსავალი 3-00 ლარის ოდენობით წინასწარ სავარაუდო და პროგნოზირებადი იქნებოდა მასთან სამოქალაქო სახელშეკრულებო ურთიერთობაში შ-სული მოპასუხისათვის, ტოვებს გონივრ--ლი ეჭვის საფუძველს, რომ მსხვილფეხა რქოსანი საქონლის საფასურის დროულად მიღების პირობებში გამოიყნებდა თუ არა ამ თანხას თანმიმდევრობით, როგორც ეს სარჩელშია აღბეჭდილი და ხომ არ მოახდენდა გავლენას მოვლენტა განვითარებაზე მისგან დამოუკიდებელი ფაქტორები (რა დროში და ფასში შ-იძნდა უკეთესი ჯიშის ძროხას, რა იქნებოდა წველადობის ხარისხი და მოცულობა შვიდი თვის განმავლობაში, ექნებოდა თუ არა ნამატი და რა დროში მოხდებოდა ეს, რა ფ-სში გაიყიდებოდა რძე ან ნამატი და ა.შ.).

 

6.15. მტკიცებულებებით, რაც მოსარჩელემ სასამართლოში წარადგინა უტყუარად არ დადასტურდა, რომ მყიდველისთვის თავიდანვე მოსალოდნელი და პროგნოზირებადი იყო, რომ მის მიერ ნასყიდობის ფ-სის დაგვიანებით ანაზღაურების პირობებში მოსარჩელე ვერ მიიღებდა სარჩელში დასახელებლი მოცულობის მოგ-ბას და მიადგ-ბოდა 3-00 ლარის ზიანი. შ-საბამისად, არ დასტურდება მოვალისათვის წინასწარ სავარაუდო ზიანის ანაზღაურების რუსლან მამედოვისათვის დაკისრების სამართლებრივი საფუძვლების არსებობა.

 

7. საპროცესო ხარჯები

 

7.1. სახელმწიფო ბაჟის შ-სახებ საქართველოს კანონის 5.1-ე მუხლის მ1 ქვეპუნქტის თანახმად, საერთო სასამართლოებში განსახილველ საქმეებზე სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან თავისუფლდებიან სოციალურად დაუცველი ოჯახების მონაცემთა ერთიან ბაზაში რეგისტრირებული პირი, რომლის ოჯახის სოციალურ-ეკონომიკური მაჩვენებელი ტოლია ან ნაკლებია საქართველოს მთავრობის მიერ დადგ-ნილ ზღვრ--ლ ქულაზე. განსახილველ დავაში, უტყუარად დასტურდება, რომ მოსარჩელის ქულათა რაოდენობა შ-ადგ-ნს 40380. შ-საბამისად, იგი გათავისუფლებულია სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან.

 

7.2. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 46-ე მუხლის პირველი ნაწილის ,,ვ" ქვეპუნქტის თანახმად, სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგ-ბლოდ სასამართლო ხარჯების გადახდისგან თავისუფლდებიან მხარეები, რომლებიც დადგ-ნილი წესით რეგისტრირებულნი არიან სოციალურად დაუცველი ოჯახების მონაცემთა ერთიან ბაზაში და იღებენ საარსებო შ-მწეობას.

 

7.3. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 55.2-ე მუხლის მიხედვით, სარჩელზე უარის თქმისას სასამართლოს მიერ გაწეული ხარჯები გადახდება მოსარჩელეს სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგ-ბლოდ. თუ სარჩელი დაკმაყოფილებულია ნაწილობრივ, ხოლო მოპასუხე განთავისუფლებულია სასამართლო ხარჯების გადახდისაგან, სასამართლოს მიერ საქმის განხილვასთან დაკავშირებით გაწეული ხარჯები სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგ-ბლოდ გადახდება მოსარჩელეს, რომელიც არ არის განთავისუფლებული სასამართლო ხარჯების გადახდისაგან, სასარჩელო მოთხოვნათა იმ ნაწილის პროპორციულად, რომლის დაკმაყოფილებაზედაც მას უარი ეთქვა.

 

სარეზოლუციო ნაწილი

 

სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-8, 37-ე 53-ე, 55-ე, 243-244-ე, 247-ე, 257-ე, 2591-ე, 364-ე, 367-ე, 369-ე მუხლებით და

 

გადაწყვიტა

 

1. ფ--იდონ ფ-ნცქალაშვილის სარჩელი არ დაკმაყოფილდეს;

2. გადაწყვეტილება შ-იძლება გასაჩივრდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოში დასაბუთებული გადაწყვეტილების ჩაბარებიდან 14 დღის ვადაში, სარეზოლუციო ნაწილის მე-3 პუნქტით გათვალისწინებული წესების დაცვით მცხეთის რაიონული სასამართლოს მეშვეობით;

3. გადაწყვეტილების გასაჩივრების მსურველი მხარე, თუ ის ესწრება გადაწყვეტილების გამოცხადებას ან მისთვის ცნობილია გადაწყვეტილების გამოცხადების თარიღი, ვალდებულია გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილის გამოცხადებიდან არა უადრეს 20 და არა უგვიანეს 30 დღისა, გამოცხადდეს მცხეთის რაიონულ სასამართლოში და ჩაიბაროს გადაწყვეტილების ასლი. წინააღმდეგ შ-მთხვევაში გასაჩივრების ვადის ათვლა დაიწყება გადაწყვეტილების გამოცხადებიდან 30-ე დღეს. ამ ვადის გაგრძელება და აღდგ-ნა დაუშვებელია.

 

მოსამართლე დავით ახალბედაშვილი