საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სისტემაში ჩრდილოვანი ეკონომიკის მასშტაბის შემცირებისა და კორუფციასთან ბრძოლის პირველი რიგის ღონისძიებათა შესახებ
მიღების თარიღი 23.02.2001
ძალის დაკარგვა 16.07.2012
გამომცემი ორგანო საქართველოს პრეზიდენტი.
ნომერი №69
სარეგისტრაციო კოდი 470.230.000.05.002.001.
გამოქვეყნების წყარო სსმ, 22, 13/03/2001
კონსოლიდირებული ვერსიები
დამატებითი მეტამონაცემები (15)
| № | ღონისძიებების ჩამონათვალი მიმართულებების მიხედვით |
| 1.1 | „საგადასახადო კოდექსში“ ცვლილებების შეტანა |
| 1.2 | „ადმინისტრაციულ სამართალ-დარღვევათა კოდექსში“ ცვლი-ლებების შეტანა |
| 1.3 | „სისხლის სამართლის კოდექსში“ ცვლილებების შეტანა |
| 1.4 | „საბაჟო კოდექსში“ ცვლილებების შეტანა |
| 1.5 | „სამეწარმეო საქმიანობის შესახებ“ კანონში ცვლილებების შეტანა |
| 1.6 | „სამეწარმეო საქმიანობის ლიცენზირების შესახებ“ კანონში ცვლილებების შეტანა |
| 1.7 | „სალიცენზიო მოსაკრებელის შესახებ“ კანონში ცვლილებების შეტანა |
| 1.8 | „შრომის კოდექსის“ ახალი რედაქციის მიღება |
| 1.9 | „დასაქმების შესახებ“ კანონის მიღება |
| 1.10 | „უმუშევრობისაგან სავალდებუ-ლო სახელმწიფო დაზღვევის შესახებ“ კანონის მიღება |
| 1.11 | „შრომითი მიგრაციის შესახებ“ კანონის მიღება |
| 1.12 | „ჯანმრთელობის დაცვის შესახებ“ კანონში ცვლილებების შეტანა |
| 1.13 | „სამედიცინო დაზღვევის შესახებ“ კანონში ცვლილებების შეტანა |
| 1.14 | „წამლისა და ფარმაცევტული საქმიანობის შესახებ“ კან ონში ცვლილებების შეტანა |
🕸️ გრაფი — კავშირების ვიზუალიზაცია
⛔ გაუქმებულია — 1 აქტით
- საქართველოს პრეზიდენტის ზოგიერთი ბრძანებულების ძალადაკარგულად გამოცხადების შესახებ საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულება 13.07.2012
დოკუმენტის ტექსტი
საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სისტემაში ჩრდილოვანი ეკონომიკის მასშტაბის შემცირებისა და კორუფციასთან ბრძოლის პირველი რიგის ღონისძიებათა შესახებ
/* Font Definitions */ @font-face {font-family:Helvetica; panose-1:2 11 6 4 2 2 2 2 2 4;}
@font-face {font-family:Courier; panose-1:2 7 4 9 2 2 5 2 4 4;}
@font-face {font-family:"Tms Rmn"; panose-1:2 2 6 3 4 5 5 2 3 4;}
@font-face {font-family:Helv; panose-1:2 11 6 4 2 2 2 3 2 4;}
@font-face {font-family:"New York"; panose-1:2 4 5 3 6 5 6 2 3 4;}
@font-face {font-family:System; panose-1:0 0 0 0 0 0 0 0 0 0;}
@font-face {font-family:Wingdings; panose-1:5 0 0 0 0 0 0 0 0 0;}
@font-face {font-family:"MS Mincho"; panose-1:2 2 6 9 4 2 5 8 3 4;}
@font-face {font-family:Batang; panose-1:2 3 6 0 0 1 1 1 1 1;}
@font-face {font-family:SimSun; panose-1:2 1 6 0 3 1 1 1 1 1;}
@font-face {font-family:PMingLiU; panose-1:2 2 5 0 0 0 0 0 0 0;}
@font-face {font-family:"MS Gothic"; panose-1:2 11 6 9 7 2 5 8 2 4;}
@font-face {font-family:Dotum; panose-1:2 11 6 0 0 1 1 1 1 1;}
@font-face {font-family:SimHei; panose-1:2 1 6 9 6 1 1 1 1 1;}
@font-face {font-family:MingLiU; panose-1:2 2 5 9 0 0 0 0 0 0;}
@font-face {font-family:Mincho; panose-1:2 2 6 9 4 3 5 8 3 5;}
@font-face {font-family:Gulim; panose-1:2 11 6 0 0 1 1 1 1 1;}
@font-face {font-family:Century; panose-1:2 4 6 4 5 5 5 2 3 4;}
@font-face {font-family:"Angsana New"; panose-1:2 2 6 3 5 4 5 2 3 4;}
@font-face {font-family:"Cordia New"; panose-1:2 11 3 4 2 2 2 2 2 4;}
@font-face {font-family:Mangal; panose-1:2 4 5 3 5 2 3 3 2 2;}
@font-face {font-family:Latha; panose-1:2 11 6 4 2 2 2 2 2 4;}
@font-face {font-family:Sylfaen; panose-1:1 10 5 2 5 3 6 3 3 3;}
@font-face {font-family:Vrinda; panose-1:2 11 5 2 4 2 4 2 2 3;}
@font-face {font-family:Raavi; panose-1:2 11 5 2 4 2 4 2 2 3;}
@font-face {font-family:Shruti; panose-1:2 11 5 2 4 2 4 2 2 3;}
@font-face {font-family:Sendnya; panose-1:0 0 4 0 0 0 0 0 0 0;}
@font-face {font-family:Gautami; panose-1:2 11 5 2 4 2 4 2 2 3;}
@font-face {font-family:Tunga; panose-1:2 11 5 2 4 2 4 2 2 3;}
@font-face {font-family:"Estrangelo Edessa"; panose-1:3 8 6 0 0 0 0 0 0 0;}
@font-face {font-family:"Cambria Math"; panose-1:2 4 5 3 5 4 6 3 2 4;}
@font-face {font-family:"Arial Unicode MS"; panose-1:2 11 6 4 2 2 2 2 2 4;}
@font-face {font-family:Cambria; panose-1:2 4 5 3 5 4 6 3 2 4;}
@font-face {font-family:Sylfaen; panose-1:2 15 5 2 2 2 4 3 2 4;}
@font-face {font-family:Tahoma; panose-1:2 11 6 4 3 5 4 4 2 4;}
@font-face {font-family:LitNusx;}
@font-face {font-family:"SPLiteraturuly MT";}
@font-face {font-family:SPLiteraturuly;}
@font-face {font-family:SPGrotesk;}
@font-face {font-family:Geo_dumM;}
@font-face {font-family:SPAcademi;}
@font-face {font-family:SPDumbadze;}
@font-face {font-family:Marlett; panose-1:0 0 0 0 0 0 0 0 0 0;}
@font-face {font-family:"\@Batang"; panose-1:2 3 6 0 0 1 1 1 1 1;}
@font-face {font-family:BatangChe; panose-1:2 3 6 9 0 1 1 1 1 1;}
@font-face {font-family:"\@BatangChe"; panose-1:2 3 6 9 0 1 1 1 1 1;}
@font-face {font-family:Gungsuh; panose-1:2 3 6 0 0 1 1 1 1 1;}
@font-face {font-family:"\@Gungsuh"; panose-1:2 3 6 0 0 1 1 1 1 1;}
@font-face {font-family:GungsuhChe; panose-1:2 3 6 9 0 1 1 1 1 1;}
@font-face {font-family:"\@GungsuhChe"; panose-1:2 3 6 9 0 1 1 1 1 1;}
@font-face {font-family:DaunPenh; panose-1:1 1 1 1 1 1 1 1 1 1;}
@font-face {font-family:DokChampa; panose-1:2 11 6 4 2 2 2 2 2 4;}
@font-face {font-family:Euphemia; panose-1:2 11 5 3 4 1 2 2 1 4;}
@font-face {font-family:Vani; panose-1:2 11 5 2 4 2 4 2 2 3;}
@font-face {font-family:"\@Gulim"; panose-1:2 11 6 0 0 1 1 1 1 1;}
@font-face {font-family:GulimChe; panose-1:2 11 6 9 0 1 1 1 1 1;}
@font-face {font-family:"\@GulimChe"; panose-1:2 11 6 9 0 1 1 1 1 1;}
@font-face {font-family:"\@Dotum"; panose-1:2 11 6 0 0 1 1 1 1 1;}
@font-face {font-family:DotumChe; panose-1:2 11 6 9 0 1 1 1 1 1;}
@font-face {font-family:"\@DotumChe"; panose-1:2 11 6 9 0 1 1 1 1 1;}
@font-face {font-family:Impact; panose-1:2 11 8 6 3 9 2 5 2 4;}
@font-face {font-family:"Iskoola Pota"; panose-1:2 11 5 2 4 2 4 2 2 3;}
@font-face {font-family:Kalinga; panose-1:2 11 5 2 4 2 4 2 2 3;}
@font-face {font-family:Kartika; panose-1:2 2 5 3 3 4 4 6 2 3;}
@font-face {font-family:"Khmer UI"; panose-1:2 11 5 2 4 2 4 2 2 3;}
@font-face {font-family:"Lao UI"; panose-1:2 11 5 2 4 2 4 2 2 3;}
@font-face {font-family:"Lucida Console"; panose-1:2 11 6 9 4 5 4 2 2 4;}
@font-face {font-family:"Malgun Gothic"; panose-1:2 11 5 3 2 0 0 2 0 4;}
@font-face {font-family:"\@Malgun Gothic"; panose-1:2 11 5 3 2 0 0 2 0 4;}
@font-face {font-family:Meiryo; panose-1:2 11 6 4 3 5 4 4 2 4;}
@font-face {font-family:"\@Meiryo"; panose-1:2 11 6 4 3 5 4 4 2 4;}
@font-face {font-family:"Meiryo UI"; panose-1:2 11 6 4 3 5 4 4 2 4;}
@font-face {font-family:"\@Meiryo UI"; panose-1:2 11 6 4 3 5 4 4 2 4;}
@font-face {font-family:"Microsoft Himalaya"; panose-1:1 1 1 0 1 1 1 1 1 1;}
@font-face {font-family:"Microsoft JhengHei"; panose-1:2 11 6 4 3 5 4 4 2 4;}
@font-face {font-family:"\@Microsoft JhengHei"; panose-1:2 11 6 4 3 5 4 4 2 4;}
@font-face {font-family:"Microsoft YaHei"; panose-1:2 11 5 3 2 2 4 2 2 4;}
@font-face {font-family:"\@Microsoft YaHei"; panose-1:2 11 5 3 2 2 4 2 2 4;}
@font-face {font-family:"\@MingLiU"; panose-1:2 2 5 9 0 0 0 0 0 0;}
@font-face {font-family:"\@PMingLiU"; panose-1:2 2 5 0 0 0 0 0 0 0;}
@font-face {font-family:MingLiU_HKSCS; panose-1:2 2 5 0 0 0 0 0 0 0;}
@font-face {font-family:"\@MingLiU_HKSCS"; panose-1:2 2 5 0 0 0 0 0 0 0;}
@font-face {font-family:MingLiU-ExtB; panose-1:2 2 5 0 0 0 0 0 0 0;}
@font-face {font-family:"\@MingLiU-ExtB"; panose-1:2 2 5 0 0 0 0 0 0 0;}
@font-face {font-family:PMingLiU-ExtB; panose-1:2 2 5 0 0 0 0 0 0 0;}
@font-face {font-family:"\@PMingLiU-ExtB"; panose-1:2 2 5 0 0 0 0 0 0 0;}
@font-face {font-family:MingLiU_HKSCS-ExtB; panose-1:2 2 5 0 0 0 0 0 0 0;}
@font-face {font-family:"\@MingLiU_HKSCS-ExtB"; panose-1:2 2 5 0 0 0 0 0 0 0;}
@font-face {font-family:"Mongolian Baiti"; panose-1:3 0 5 0 0 0 0 0 0 0;}
@font-face {font-family:"\@MS Gothic"; panose-1:2 11 6 9 7 2 5 8 2 4;}
@font-face {font-family:"MS PGothic"; panose-1:2 11 6 0 7 2 5 8 2 4;}
@font-face {font-family:"\@MS PGothic"; panose-1:2 11 6 0 7 2 5 8 2 4;}
@font-face {font-family:"MS UI Gothic"; panose-1:2 11 6 0 7 2 5 8 2 4;}
@font-face {font-family:"\@MS UI Gothic"; panose-1:2 11 6 0 7 2 5 8 2 4;}
@font-face {font-family:"\@MS Mincho"; panose-1:2 2 6 9 4 2 5 8 3 4;}
@font-face {font-family:"MS PMincho"; panose-1:2 2 6 0 4 2 5 8 3 4;}
@font-face {font-family:"\@MS PMincho"; panose-1:2 2 6 0 4 2 5 8 3 4;}
@font-face {font-family:"MV Boli"; panose-1:2 0 5 0 3 2 0 9 0 0;}
@font-face {font-family:"Microsoft New Tai Lue"; panose-1:2 11 5 2 4 2 4 2 2 3;}
@font-face {font-family:Nyala; panose-1:2 0 5 4 7 3 0 2 0 3;}
@font-face {font-family:"Microsoft PhagsPa"; panose-1:2 11 5 2 4 2 4 2 2 3;}
@font-face {font-family:"Plantagenet Cherokee"; panose-1:2 2 6 2 7 1 0 0 0 0;}
@font-face {font-family:"Segoe Script"; panose-1:2 11 5 4 2 0 0 0 0 3;}
@font-face {font-family:"Segoe UI"; panose-1:2 11 5 2 4 2 4 2 2 3;}
@font-face {font-family:"Segoe UI Semibold"; panose-1:2 11 7 2 4 2 4 2 2 3;}
@font-face {font-family:"Segoe UI Light"; panose-1:2 11 5 2 4 2 4 2 2 3;}
@font-face {font-family:"Segoe UI Symbol"; panose-1:2 11 5 2 4 2 4 2 2 3;}
@font-face {font-family:"\@SimSun"; panose-1:2 1 6 0 3 1 1 1 1 1;}
@font-face {font-family:NSimSun; panose-1:2 1 6 9 3 1 1 1 1 1;}
@font-face {font-family:"\@NSimSun"; panose-1:2 1 6 9 3 1 1 1 1 1;}
@font-face {font-family:SimSun-ExtB; panose-1:2 1 6 9 6 1 1 1 1 1;}
@font-face {font-family:"\@SimSun-ExtB"; panose-1:2 1 6 9 6 1 1 1 1 1;}
@font-face {font-family:"Microsoft Tai Le"; panose-1:2 11 5 2 4 2 4 2 2 3;}
@font-face {font-family:"Shonar Bangla"; panose-1:2 11 5 2 4 2 4 2 2 3;}
@font-face {font-family:"Microsoft Yi Baiti"; panose-1:3 0 5 0 0 0 0 0 0 0;}
@font-face {font-family:"Microsoft Sans Serif"; panose-1:2 11 6 4 2 2 2 2 2 4;}
@font-face {font-family:Aparajita; panose-1:2 11 6 4 2 2 2 2 2 4;}
@font-face {font-family:Ebrima; panose-1:2 0 0 0 0 0 0 0 0 0;}
@font-face {font-family:Gisha; panose-1:2 11 5 2 4 2 4 2 2 3;}
@font-face {font-family:Kokila; panose-1:2 11 6 4 2 2 2 2 2 4;}
@font-face {font-family:Leelawadee; panose-1:2 11 5 2 4 2 4 2 2 3;}
@font-face {font-family:"Microsoft Uighur"; panose-1:2 0 0 0 0 0 0 0 0 0;}
@font-face {font-family:MoolBoran; panose-1:2 11 1 0 1 1 1 1 1 1;}
@font-face {font-family:Utsaah; panose-1:2 11 6 4 2 2 2 2 2 4;}
@font-face {font-family:Vijaya; panose-1:2 11 6 4 2 2 2 2 2 4;}
@font-face {font-family:Andalus; panose-1:2 2 6 3 5 4 5 2 3 4;}
@font-face {font-family:"Arabic Typesetting"; panose-1:3 2 4 2 4 4 6 3 2 3;}
@font-face {font-family:"Simplified Arabic"; panose-1:2 2 6 3 5 4 5 2 3 4;}
@font-face {font-family:"Simplified Arabic Fixed"; panose-1:2 7 3 9 2 2 5 2 4 4;}
@font-face {font-family:"Sakkal Majalla"; panose-1:2 0 0 0 0 0 0 0 0 0;}
@font-face {font-family:"Traditional Arabic"; panose-1:2 2 6 3 5 4 5 2 3 4;}
@font-face {font-family:Aharoni; panose-1:2 1 8 3 2 1 4 3 2 3;}
@font-face {font-family:David; panose-1:2 14 5 2 6 4 1 1 1 1;}
@font-face {font-family:FrankRuehl; panose-1:2 14 5 3 6 1 1 1 1 1;}
@font-face {font-family:"Levenim MT"; panose-1:2 1 5 2 6 1 1 1 1 1;}
@font-face {font-family:Miriam; panose-1:2 11 5 2 5 1 1 1 1 1;}
@font-face {font-family:"Miriam Fixed"; panose-1:2 11 5 9 5 1 1 1 1 1;}
@font-face {font-family:Narkisim; panose-1:2 14 5 2 5 1 1 1 1 1;}
@font-face {font-family:Rod; panose-1:2 3 5 9 5 1 1 1 1 1;}
@font-face {font-family:FangSong; panose-1:2 1 6 9 6 1 1 1 1 1;}
@font-face {font-family:"\@FangSong"; panose-1:2 1 6 9 6 1 1 1 1 1;}
@font-face {font-family:"\@SimHei"; panose-1:2 1 6 9 6 1 1 1 1 1;}
@font-face {font-family:KaiTi; panose-1:2 1 6 9 6 1 1 1 1 1;}
@font-face {font-family:"\@KaiTi"; panose-1:2 1 6 9 6 1 1 1 1 1;}
@font-face {font-family:AngsanaUPC; panose-1:2 2 6 3 5 4 5 2 3 4;}
@font-face {font-family:"Browallia New"; panose-1:2 11 6 4 2 2 2 2 2 4;}
@font-face {font-family:BrowalliaUPC; panose-1:2 11 6 4 2 2 2 2 2 4;}
@font-face {font-family:CordiaUPC; panose-1:2 11 3 4 2 2 2 2 2 4;}
@font-face {font-family:DilleniaUPC; panose-1:2 2 6 3 5 4 5 2 3 4;}
@font-face {font-family:EucrosiaUPC; panose-1:2 2 6 3 5 4 5 2 3 4;}
@font-face {font-family:FreesiaUPC; panose-1:2 11 6 4 2 2 2 2 2 4;}
@font-face {font-family:IrisUPC; panose-1:2 11 6 4 2 2 2 2 2 4;}
@font-face {font-family:JasmineUPC; panose-1:2 2 6 3 5 4 5 2 3 4;}
@font-face {font-family:KodchiangUPC; panose-1:2 2 6 3 5 4 5 2 3 4;}
@font-face {font-family:LilyUPC; panose-1:2 11 6 4 2 2 2 2 2 4;}
@font-face {font-family:DFKai-SB; panose-1:3 0 5 9 0 0 0 0 0 0;}
@font-face {font-family:"\@DFKai-SB"; panose-1:3 0 5 9 0 0 0 0 0 0;}
@font-face {font-family:"Lucida Sans Unicode"; panose-1:2 11 6 2 3 5 4 2 2 4;}
@font-face {font-family:"Arial Black"; panose-1:2 11 10 4 2 1 2 2 2 4;}
@font-face {font-family:Candara; panose-1:2 14 5 2 3 3 3 2 2 4;}
@font-face {font-family:"Comic Sans MS"; panose-1:3 15 7 2 3 3 2 2 2 4;}
@font-face {font-family:Consolas; panose-1:2 11 6 9 2 2 4 3 2 4;}
@font-face {font-family:Constantia; panose-1:2 3 6 2 5 3 6 3 3 3;}
@font-face {font-family:Corbel; panose-1:2 11 5 3 2 2 4 2 2 4;}
@font-face {font-family:"Franklin Gothic Medium"; panose-1:2 11 6 3 2 1 2 2 2 4;}
@font-face {font-family:Gabriola; panose-1:4 4 6 5 5 16 2 2 13 2;}
@font-face {font-family:Georgia; panose-1:2 4 5 2 5 4 5 2 3 3;}
@font-face {font-family:"Palatino Linotype"; panose-1:2 4 5 2 5 5 5 3 3 4;}
@font-face {font-family:"Segoe Print"; panose-1:2 0 6 0 0 0 0 0 0 0;}
@font-face {font-family:"Trebuchet MS"; panose-1:2 11 6 3 2 2 2 2 2 4;}
@font-face {font-family:Verdana; panose-1:2 11 6 4 3 5 4 4 2 4;}
@font-face {font-family:Webdings; panose-1:5 3 1 2 1 5 9 6 7 3;}
@font-face {font-family:"MT Extra"; panose-1:5 5 1 2 1 2 5 2 2 2;}
@font-face {font-family:Haettenschweiler; panose-1:2 11 7 6 4 9 2 6 2 4;}
@font-face {font-family:"MS Outlook"; panose-1:5 1 1 0 1 0 0 0 0 0;}
@font-face {font-family:"Book Antiqua"; panose-1:2 4 6 2 5 3 5 3 3 4;}
@font-face {font-family:"Century Gothic"; panose-1:2 11 5 2 2 2 2 2 2 4;}
@font-face {font-family:"Bookshelf Symbol 7"; panose-1:5 1 1 1 1 1 1 1 1 1;}
@font-face {font-family:"MS Reference Sans Serif"; panose-1:2 11 6 4 3 5 4 4 2 4;}
@font-face {font-family:"MS Reference Specialty"; panose-1:5 0 5 0 0 0 0 0 0 0;}
@font-face {font-family:"Bradley Hand ITC"; panose-1:3 7 4 2 5 3 2 3 2 3;}
@font-face {font-family:"Freestyle Script"; panose-1:3 8 4 2 3 2 5 11 4 4;}
@font-face {font-family:"French Script MT"; panose-1:3 2 4 2 4 6 7 4 6 5;}
@font-face {font-family:"Juice ITC"; panose-1:4 4 4 3 4 10 2 2 2 2;}
@font-face {font-family:"Kristen ITC"; panose-1:3 5 5 2 4 2 2 3 2 2;}
@font-face {font-family:"Lucida Handwriting"; panose-1:3 1 1 1 1 1 1 1 1 1;}
@font-face {font-family:Mistral; panose-1:3 9 7 2 3 4 7 2 4 3;}
@font-face {font-family:Papyrus; panose-1:3 7 5 2 6 5 2 3 2 5;}
@font-face {font-family:Pristina; panose-1:3 6 4 2 4 4 6 8 2 4;}
@font-face {font-family:"Tempus Sans ITC"; panose-1:4 2 4 4 3 13 7 2 2 2;}
@font-face {font-family:"Arial Narrow"; panose-1:2 11 6 6 2 2 2 3 2 4;}
@font-face {font-family:Garamond; panose-1:2 2 4 4 3 3 1 1 8 3;}
@font-face {font-family:"Monotype Corsiva"; panose-1:3 1 1 1 1 2 1 1 1 1;}
@font-face {font-family:"Agency FB"; panose-1:2 11 5 3 2 2 2 2 2 4;}
@font-face {font-family:"Arial Rounded MT Bold"; panose-1:2 15 7 4 3 5 4 3 2 4;}
@font-face {font-family:"Blackadder ITC"; panose-1:4 2 5 5 5 16 7 2 13 2;}
@font-face {font-family:"Bodoni MT"; panose-1:2 7 6 3 8 6 6 2 2 3;}
@font-face {font-family:"Bodoni MT Black"; panose-1:2 7 10 3 8 6 6 2 2 3;}
@font-face {font-family:"Bodoni MT Condensed"; panose-1:2 7 6 6 8 6 6 2 2 3;}
@font-face {font-family:"Bookman Old Style"; panose-1:2 5 6 4 5 5 5 2 2 4;}
@font-face {font-family:"Calisto MT"; panose-1:2 4 6 3 5 5 5 3 3 4;}
@font-face {font-family:Castellar; panose-1:2 10 4 2 6 4 6 1 3 1;}
@font-face {font-family:"Century Schoolbook"; panose-1:2 4 6 4 5 5 5 2 3 4;}
@font-face {font-family:"Copperplate Gothic Bold"; panose-1:2 14 7 5 2 2 6 2 4 4;}
@font-face {font-family:"Copperplate Gothic Light"; panose-1:2 14 5 7 2 2 6 2 4 4;}
@font-face {font-family:"Curlz MT"; panose-1:4 4 4 4 5 7 2 2 2 2;}
@font-face {font-family:"Edwardian Script ITC"; panose-1:3 3 3 2 4 7 7 13 8 4;}
@font-face {font-family:Elephant; panose-1:2 2 9 4 9 5 5 2 3 3;}
@font-face {font-family:"Engravers MT"; panose-1:2 9 7 7 8 5 5 2 3 4;}
@font-face {font-family:"Eras Bold ITC"; panose-1:2 11 9 7 3 5 4 2 2 4;}
@font-face {font-family:"Eras Demi ITC"; panose-1:2 11 8 5 3 5 4 2 8 4;}
@font-face {font-family:"Eras Light ITC"; panose-1:2 11 4 2 3 5 4 2 8 4;}
@font-face {font-family:"Eras Medium ITC"; panose-1:2 11 6 2 3 5 4 2 8 4;}
@font-face {font-family:"Felix Titling"; panose-1:4 6 5 5 6 2 2 2 10 4;}
@font-face {font-family:Forte; panose-1:3 6 9 2 4 5 2 7 2 3;}
@font-face {font-family:"Franklin Gothic Book"; panose-1:2 11 5 3 2 1 2 2 2 4;}
@font-face {font-family:"Franklin Gothic Demi"; panose-1:2 11 7 3 2 1 2 2 2 4;}
@font-face {font-family:"Franklin Gothic Demi Cond"; panose-1:2 11 7 6 3 4 2 2 2 4;}
@font-face {font-family:"Franklin Gothic Heavy"; panose-1:2 11 9 3 2 1 2 2 2 4;}
@font-face {font-family:"Franklin Gothic Medium Cond"; panose-1:2 11 6 6 3 4 2 2 2 4;}
@font-face {font-family:Gigi; panose-1:4 4 5 4 6 16 7 2 13 2;}
@font-face {font-family:"Gill Sans MT"; panose-1:2 11 5 2 2 1 4 2 2 3;}
@font-face {font-family:"Gill Sans MT Condensed"; panose-1:2 11 5 6 2 1 4 2 2 3;}
@font-face {font-family:"Gill Sans Ultra Bold"; panose-1:2 11 10 2 2 1 4 2 2 3;}
@font-face {font-family:"Gill Sans Ultra Bold Condensed"; panose-1:2 11 10 6 2 1 4 2 2 3;}
@font-face {font-family:"Gill Sans MT Ext Condensed Bold"; panose-1:2 11 9 2 2 1 4 2 2 3;}
@font-face {font-family:"Gloucester MT Extra Condensed"; panose-1:2 3 8 8 2 6 1 1 1 1;}
@font-face {font-family:"Goudy Old Style"; panose-1:2 2 5 2 5 3 5 2 3 3;}
@font-face {font-family:"Goudy Stout"; panose-1:2 2 9 4 7 3 11 2 4 1;}
@font-face {font-family:"Imprint MT Shadow"; panose-1:4 2 6 5 6 3 3 3 2 2;}
@font-face {font-family:"Lucida Sans"; panose-1:2 11 6 2 3 5 4 2 2 4;}
@font-face {font-family:"Lucida Sans Typewriter"; panose-1:2 11 5 9 3 5 4 3 2 4;}
@font-face {font-family:"Maiandra GD"; panose-1:2 14 5 2 3 3 8 2 2 4;}
@font-face {font-family:"OCR A Extended"; panose-1:2 1 5 9 2 1 2 1 3 3;}
@font-face {font-family:"Palace Script MT"; panose-1:3 3 3 2 2 6 7 12 11 5;}
@font-face {font-family:Perpetua; panose-1:2 2 5 2 6 4 1 2 3 3;}
@font-face {font-family:"Perpetua Titling MT"; panose-1:2 2 5 2 6 5 5 2 8 4;}
@font-face {font-family:"Rage Italic"; panose-1:3 7 5 2 4 5 7 7 3 4;}
@font-face {font-family:Rockwell; panose-1:2 6 6 3 2 2 5 2 4 3;}
@font-face {font-family:"Rockwell Condensed"; panose-1:2 6 6 3 5 4 5 2 1 4;}
@font-face {font-family:"Rockwell Extra Bold"; panose-1:2 6 9 3 4 5 5 2 4 3;}
@font-face {font-family:"Script MT Bold"; panose-1:3 4 6 2 4 6 7 8 9 4;}
@font-face {font-family:"Tw Cen MT"; panose-1:2 11 6 2 2 1 4 2 6 3;}
@font-face {font-family:"Tw Cen MT Condensed"; panose-1:2 11 6 6 2 1 4 2 2 3;}
@font-face {font-family:"Tw Cen MT Condensed Extra Bold"; panose-1:2 11 8 3 2 2 2 2 2 4;}
@font-face {font-family:Algerian; panose-1:4 2 7 5 4 10 2 6 7 2;}
@font-face {font-family:"Baskerville Old Face"; panose-1:2 2 6 2 8 5 5 2 3 3;}
@font-face {font-family:"Bauhaus 93"; panose-1:4 3 9 5 2 11 2 2 12 2;}
@font-face {font-family:"Bell MT"; panose-1:2 2 5 3 6 3 5 2 3 3;}
@font-face {font-family:"Berlin Sans FB"; panose-1:2 14 6 2 2 5 2 2 3 6;}
@font-face {font-family:"Berlin Sans FB Demi"; panose-1:2 14 8 2 2 5 2 2 3 6;}
@font-face {font-family:"Bernard MT Condensed"; panose-1:2 5 8 6 6 9 5 2 4 4;}
@font-face {font-family:"Bodoni MT Poster Compressed"; panose-1:2 7 7 6 8 6 1 5 2 4;}
@font-face {font-family:"Britannic Bold"; panose-1:2 11 9 3 6 7 3 2 2 4;}
@font-face {font-family:Broadway; panose-1:4 4 9 5 8 11 2 2 5 2;}
@font-face {font-family:"Brush Script MT"; panose-1:3 6 8 2 4 4 6 7 3 4;}
@font-face {font-family:"Californian FB"; panose-1:2 7 4 3 6 8 11 3 2 4;}
@font-face {font-family:Centaur; panose-1:2 3 5 4 5 2 5 2 3 4;}
@font-face {font-family:Chiller; panose-1:4 2 4 4 3 16 7 2 6 2;}
@font-face {font-family:"Colonna MT"; panose-1:4 2 8 5 6 2 2 3 2 3;}
@font-face {font-family:"Cooper Black"; panose-1:2 8 9 4 4 3 11 2 4 4;}
@font-face {font-family:"Footlight MT Light"; panose-1:2 4 6 2 6 3 10 2 3 4;}
@font-face {font-family:"Harlow Solid Italic"; panose-1:4 3 6 4 2 15 2 2 13 2;}
@font-face {font-family:Harrington; panose-1:4 4 5 5 5 10 2 2 7 2;}
@font-face {font-family:"High Tower Text"; panose-1:2 4 5 2 5 5 6 3 3 3;}
@font-face {font-family:Jokerman; panose-1:4 9 6 5 6 13 6 2 7 2;}
@font-face {font-family:"Kunstler Script"; panose-1:3 3 4 2 2 6 7 13 13 6;}
@font-face {font-family:"Lucida Bright"; panose-1:2 4 6 2 5 5 5 2 3 4;}
@font-face {font-family:"Lucida Calligraphy"; panose-1:3 1 1 1 1 1 1 1 1 1;}
@font-face {font-family:"Lucida Fax"; panose-1:2 6 6 2 5 5 5 2 2 4;}
@font-face {font-family:Magneto; panose-1:4 3 8 5 5 8 2 2 13 2;}
@font-face {font-family:"Matura MT Script Capitals"; panose-1:3 2 8 2 6 6 2 7 2 2;}
@font-face {font-family:"Modern No\. 20"; panose-1:2 7 7 4 7 5 5 2 3 3;}
@font-face {font-family:"Niagara Engraved"; panose-1:4 2 5 2 7 7 3 3 2 2;}
@font-face {font-family:"Niagara Solid"; panose-1:4 2 5 2 7 7 2 2 2 2;}
@font-face {font-family:"Old English Text MT"; panose-1:3 4 9 2 4 5 8 3 8 6;}
@font-face {font-family:Onyx; panose-1:4 5 6 2 8 7 2 2 2 3;}
@font-face {font-family:Parchment; panose-1:3 4 6 2 4 7 8 4 8 4;}
@font-face {font-family:Playbill; panose-1:4 5 6 3 10 6 2 2 2 2;}
@font-face {font-family:"Poor Richard"; panose-1:2 8 5 2 5 5 5 2 7 2;}
@font-face {font-family:Ravie; panose-1:4 4 8 5 5 8 9 2 6 2;}
@font-face {font-family:"Informal Roman"; panose-1:3 6 4 2 3 4 6 11 2 4;}
@font-face {font-family:"Showcard Gothic"; panose-1:4 2 9 4 2 1 2 2 6 4;}
@font-face {font-family:"Snap ITC"; panose-1:4 4 10 7 6 10 2 2 2 2;}
@font-face {font-family:Stencil; panose-1:4 4 9 5 13 8 2 2 4 4;}
@font-face {font-family:"Viner Hand ITC"; panose-1:3 7 5 2 3 5 2 2 2 3;}
@font-face {font-family:Vivaldi; panose-1:3 2 6 2 5 5 6 9 8 4;}
@font-face {font-family:"Vladimir Script"; panose-1:3 5 4 2 4 4 7 7 3 5;}
@font-face {font-family:"Wide Latin"; panose-1:2 10 10 7 5 5 5 2 4 4;}
@font-face {font-family:"Wingdings 2"; panose-1:5 2 1 2 1 5 7 7 7 7;}
@font-face {font-family:"Wingdings 3"; panose-1:5 4 1 2 1 8 7 7 7 7;}
@font-face {font-family:"\@Arial Unicode MS"; panose-1:2 11 6 4 2 2 2 2 2 4;}
@font-face {font-family:AcadNusx;}
@font-face {font-family:"MS Shell Dlg 2"; panose-1:2 11 6 4 3 5 4 4 2 4;}
@font-face {font-family:"BPG Literaturuli U2";}
@font-face {font-family:"BPG Nino Mkhedruli";}
@font-face {font-family:ChveuNusx;}
@font-face {font-family:GeoEDumba;}
@font-face {font-family:DumbaNusx;}
@font-face {font-family:"Geo ABC";}
@font-face {font-family:AcadMtavr;}
@font-face {font-family:"Acad Nusx Geo";}
@font-face {font-family:"Menlo Regular"; panose-1:0 0 0 0 0 0 0 0 0 0;}
@font-face {font-family:SPParliament;}
@font-face {font-family:LitNusx_LB;}
@font-face {font-family:"BPG Academiuri UAm";}
@font-face {font-family:Geo_Times;}
@font-face {font-family:Geo_Dumbadze;}
@font-face {font-family:SPKolhetiMT;}
@font-face {font-family:AArial;}
@font-face {font-family:GEO-Grigolia;}
@font-face {font-family:GrigoliaPolygraph;}
@font-face {font-family:"ILIA & TmsNewRmn \(VIAM\)";}
@font-face {font-family:Grigolia;}
@font-face {font-family:"Andale Sans UI";}
@font-face {font-family:DumbaMtavr;}
@font-face {font-family:GEO-BalavMtavr;}
@font-face {font-family:Pragmatica;}
@font-face {font-family:GEO-LitNusx;}
@font-face {font-family:"Pragmatica Condensed"; panose-1:0 0 0 0 0 0 0 0 0 0;}
@font-face {font-family:"Arial CYR";}
/* Style Definitions */ p.MsoNormal, li.MsoNormal, div.MsoNormal {margin:0in; margin-bottom:.0001pt; font-size:10.0pt; font-family:"Times New Roman","serif";}
h1 {margin:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:center; line-height:150%; page-break-after:avoid; font-size:15.0pt; font-family:"Geo_Times","serif";}
h2 {margin:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:justify; line-height:150%; page-break-after:avoid; font-size:15.0pt; font-family:"Geo_Times","serif";}
p.MsoFootnoteText, li.MsoFootnoteText, div.MsoFootnoteText {margin:0in; margin-bottom:.0001pt; font-size:10.0pt; font-family:"Times New Roman","serif";}
p.MsoHeader, li.MsoHeader, div.MsoHeader {margin:0in; margin-bottom:.0001pt; font-size:10.0pt; font-family:"Times New Roman","serif";}
p.MsoFooter, li.MsoFooter, div.MsoFooter {margin:0in; margin-bottom:.0001pt; font-size:10.0pt; font-family:"Times New Roman","serif";}
span.MsoFootnoteReference {vertical-align:super;}
p.MsoPlainText, li.MsoPlainText, div.MsoPlainText {margin:0in; margin-bottom:.0001pt; font-size:10.0pt; font-family:"Courier New";}
p.parlamdrst, li.parlamdrst, div.parlamdrst {mso-style-name:parlamdrst; margin:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:justify; text-indent:14.15pt; font-size:12.0pt; font-family:SPLiteraturuly;}
p.abzacixml, li.abzacixml, div.abzacixml {mso-style-name:abzaci_xml; margin:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:justify; text-indent:14.15pt; font-size:11.0pt; font-family:"Sylfaen","serif";}
p.sataurixml, li.sataurixml, div.sataurixml {mso-style-name:satauri_xml; margin-top:12.0pt; margin-right:0in; margin-bottom:6.0pt; margin-left:0in; text-align:center; text-indent:14.15pt; font-size:12.0pt; font-family:"Sylfaen","serif"; font-weight:bold;}
p.tarigixml, li.tarigixml, div.tarigixml {mso-style-name:tarigi_xml; margin-top:6.0pt; margin-right:0in; margin-bottom:6.0pt; margin-left:0in; text-align:center; text-indent:14.2pt; font-size:11.0pt; font-family:"Sylfaen","serif"; font-weight:bold;}
p.mimgebixml, li.mimgebixml, div.mimgebixml {mso-style-name:mimgebi_xml; margin:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:center; text-indent:14.2pt; font-size:14.0pt; font-family:"Sylfaen","serif"; font-weight:bold;}
p.saxexml, li.saxexml, div.saxexml {mso-style-name:saxe_xml; margin-top:6.0pt; margin-right:0in; margin-bottom:0in; margin-left:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:center; text-indent:14.15pt; font-size:11.0pt; font-family:"Sylfaen","serif"; font-weight:bold;}
p.adgilixml, li.adgilixml, div.adgilixml {mso-style-name:adgili_xml; margin-top:6.0pt; margin-right:0in; margin-bottom:6.0pt; margin-left:0in; text-align:center; text-indent:14.2pt; font-size:11.0pt; font-family:"Sylfaen","serif"; font-weight:bold;}
p.khelmoceraxml, li.khelmoceraxml, div.khelmoceraxml {mso-style-name:khelmocera_xml; margin-top:6.0pt; margin-right:0in; margin-bottom:0in; margin-left:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:right; font-size:12.0pt; font-family:"Sylfaen","serif"; font-weight:bold;}
p.sulcvlilebaxml, li.sulcvlilebaxml, div.sulcvlilebaxml {mso-style-name:sul_cvlileba_xml; margin-top:12.0pt; margin-right:0in; margin-bottom:6.0pt; margin-left:0in; text-indent:14.15pt; font-size:11.0pt; font-family:"Sylfaen","serif"; font-weight:bold;}
p.zogadinacilixml, li.zogadinacilixml, div.zogadinacilixml {mso-style-name:zogadi_nacili_xml; margin-top:12.0pt; margin-right:0in; margin-bottom:0in; margin-left:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:center; text-indent:-42.5pt; line-height:12.0pt; page-break-after:avoid; font-size:11.0pt; font-family:"Sylfaen","serif"; font-weight:bold;}
p.gansakutrebulinacilixml, li.gansakutrebulinacilixml, div.gansakutrebulinacilixml {mso-style-name:gansakutrebuli_nacili_xml; margin-top:12.0pt; margin-right:0in; margin-bottom:0in; margin-left:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:center; text-indent:-42.5pt; page-break-after:avoid; font-size:11.0pt; font-family:"Sylfaen","serif"; font-weight:bold;}
p.satauri2, li.satauri2, div.satauri2 {mso-style-name:satauri2; margin:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:center; font-size:11.0pt; font-family:"Sylfaen","serif"; font-weight:bold;}
p.danartixml, li.danartixml, div.danartixml {mso-style-name:danarti_xml; margin-top:6.0pt; margin-right:0in; margin-bottom:6.0pt; margin-left:0in; text-align:right; text-indent:14.2pt; font-size:10.0pt; font-family:"Sylfaen","serif"; font-weight:bold; font-style:italic;}
p.ckhrilixml, li.ckhrilixml, div.ckhrilixml {mso-style-name:ckhrili_xml; margin:0in; margin-bottom:.0001pt; font-size:9.0pt; font-family:"Sylfaen","serif";}
p.tavixml, li.tavixml, div.tavixml {mso-style-name:tavi_xml; margin-top:12.0pt; margin-right:0in; margin-bottom:0in; margin-left:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:center; font-size:11.0pt; font-family:"Sylfaen","serif"; font-weight:bold;}
p.tavisataurixml, li.tavisataurixml, div.tavisataurixml {mso-style-name:tavi_satauri_xml; margin-top:0in; margin-right:0in; margin-bottom:12.0pt; margin-left:0in; text-align:center; font-size:11.0pt; font-family:"Sylfaen","serif"; font-weight:bold;}
span.msoIns {mso-style-name:""; text-decoration:underline; color:teal;}
span.msoDel {mso-style-name:""; text-decoration:line-through; color:red;}
/* Page Definitions */ @page Section1 {size:595.35pt 842.0pt; margin:85.05pt 70.9pt 51.05pt 70.9pt;}
div.Section1 {page:Section1;}
/* List Definitions */ ol {margin-bottom:0in;}
ul {margin-bottom:0in;}
საქართველოს პრეზიდენტის
ბრძანებულება №69
2001 წლის 23 თებერვალი
ქ. თბილისი
საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სისტემაში ჩრდილოვანი ეკონომიკის მასშტაბის შემცირებისა და კორუფციასთან ბრძოლის პირველი რიგის ღონისძიებათა შესახებ
ქვეყანაში არსებული რთული საფინანსო-საბიუჯეტო მდგომარეობის პირობებში მკვეთრად იმატა მოსახლეობის შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სფეროში ჩრდილოვანი (არაფორმალური) ეკონომიკური ურთიერთობების მასშტაბმა, რამაც ნაყოფიერი ნიადაგი შექმნა მმართველობის სხვადასხვა შტოში და დონეზე კორუფციული მოვლენების განსავითარებლად.
ყოველივე ეს დღის წესრიგში აყენებს სახელმწიფოს მიერ თანამიმდევრული და მიზანმიმართული ზომების მიღებას ამ საშიში ტენდენციების შესაჩერებლად, რისთვისაც აუცილებელია განხორციელდეს პირველი რიგის ღონისძიებები, რომელთა უზრუნველსაყოფადაც:
1. დამტკიცდეს „საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სისტემაში ჩრდილოვანი ეკონომიკის მასშტაბის შემცირებისა და კორუფციასთან ბრძოლის 2001-2003 წლების საშუალოვადიანი სახელმწიფო პროგრამა“ დანართის მიხედვით.
2. პროგრამის განხორციელების საერთო მართვისა და კოორდინაციის უზრუნველსაყოფად შეიქმნას საუწყებათაშორისო კომისია შემდეგი შემადგენლობით:
ავთანდილ ჯორბენაძე – საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის მინისტრი, კომისიის თავმჯდომარე
კახა ბაკურაძე – საქართველოს შინაგან საქმეთა მინისტრის მოადგილე
მერაბ გაბუნია – საქართველოს სახელმწიფო ქონების მართვის მინისტრის მოადგილე
ვასილ გიგოლაშვილი – საქართველოს ფინანსთა მინისტრის მოადგილე
ნათელა თურნავა – საქართველოს ეკონომიკის, მრეწველობისა და ვაჭრობის მინისტრის მოადგილე
თამაზ კოღუა – საქართველოს გენერალური პროკურორის მოადგილე
გიორგი ლობჟანიძე – საქართველოს ექიმთა აოსციაციის პრეზიდენტი
თემურ ლომაია – საქართველოს ლტოლვილთა და განსახლების მინისტრის მოადგილე
ალექსანდრე მოვსესიანი – საქართველოს პრეზიდენტის რეგიონალური პოლიტიკისა და მართვის სამსახურის უფროსის მოადგილე
სიმონ ნოზაძე – საქართველოს უშიშროების მინისტრის მოადგილე
ირაკლი სასანია – თბილისის ბავშვთა მრავალპროფილიანი საავადმყოფო „რესპუბლიკის“ აღმასრულებელი დირექტორი
ვაჟა ტაბატაძე – კონტროლის პალატის პრეზიდიუმის თავმჯდომარის მოადგილე
ირაკლი ტუღუში – საქართველოს პროფკავშირების გაერთიანების თავმჯდომარე
ზეზვა ღუღუნიშვილი – საქართველოს პარლამენტის ჯანდაცვისა და სოციალურ საკითხთა კომიტეტის თავმჯდომარე
მაია ცაცანაშვილი – საქართველოს იუსტიციის მინისტრის მოადგილე
რამაზ ხეცურიანი – თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო უნივერსიტეტის რექტორი
დაზმირ ჯოჯუა – საქართველოს სახელმწიფო კანცელარიის სოციალურ საკითხთა სამსახურის უფროსი.
3. კომისიამ პროგრამის შესრულების მიმდინარეობის შესახებ ყოველწლიური ანგარიში წარმოადგინოს მთავრობის სხდომაზე ყოველი მომდევნო წლის პირველ კვარტალში.
4. საქართველოს ეკონომიკის, მრეწველობისა და ვაჭრობის სამინისტრომ (ი. ჩხარტიშვილი) შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტროსთან ერთად:
ა) გაითვალისწინოს ქვეყნის სოციალური ბიუჯეტის წინმსწრები ტემპით (წლიური 2 საპროცენტო პუნქტით) ზრდა სახელმწიფო ბიუჯეტის ზრდასთან შედარებით ინდიკატიური გეგმების შედგენისას, რითაც მიღწეულ უნდა იქნეს 2003 წლისათვის ჯანმრთელობის დაცვის სფეროში ჩრდილოვანი ეკონომიკის მასშტაბის 50 პროცენტით შემცირება ფორმალურ სექტორში სახელმწიფო უზრუნველყოფის წილის 70-80 პროცენტის შენარჩუნებით;
ბ) უზრუნველყოს ყოველწლიურად სახელმწიფო უმაღლეს და საშუალო სამედიცინო სასწავლო დაწესებულებებში მისაღები კონტინგენტის შესახებ სახელმწიფო შეკვეთის გაფორმება.
5. საქართველოს ფინანსთა სამინისტრომ (ზ. ნოღაიდელი):
ა) უზრუნველყოს სახელმწიფო ბიუჯეტების პროექტების შედგენისას ინდიკატიური გეგმით გათვალისწინებული პარამეტრების მაქსიმალური დაცვა;
ბ) უმოკლეს ვადაში უზრუნველყოს სოციალურ სფეროში წარმოშობილი წინა პერიოდის დავალიანებათა დაფარვის დაწყება;
გ) არ დაუშვას სოციალური ბიუჯეტის შეუსრულებლობა და შემცირება წლის განმავლობაში.
6. საქართველოს საგადასახადო შემოსავლების სამინისტრომ (მ. მაჭავარიანი):
ა) ფინანსთა სამინისტროსა და შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტროსთან ერთად სოციალური ბიუჯეტის შესრულებისა და სოციალური პროგრამების დაფინანსების შესახებ ყოველკვარტალური ინფორმაცია წარმოადგინოს საქართველოს მთავრობის სხდომაზე;
ბ) მიიღოს კანონმდებლობით გათვალისწინებული ზომები იმ გადამხდელთა მიმართ, რომლებიც თავს არიდებენ სოციალური გადასახადებისა და სამედიცინო სადაზღვევო შესატანების გადახდას.
7. საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტრომ (ა.ჯორბენაძე):
ა) უზრუნველყოს სამედიცინო დარგის მუშაკთა სერტიფიცირების პროცესის დაჩქარება და შედეგების წარმოდგენა მთავრობის სხდომაზე 2001 წლის ბოლომდე;
ბ) ერთ თვეში წარმოადგინოს მსოფლიო ბანკის სტრუქტურული გარდაქმნების კრედიტის საავადმყოფოთა რესტრუქტურიზაციის კომპონენტის განხორციელების პირველი ეტაპის პროგრამა;
გ) უზრუნველყოს 2003 წლისათვის ჯანდაცვის სფეროში დასაქმებულთა ოპტიმიზაციის პროცესის დამთავრება;
დ) სახელმწიფო დაფინანსების მხრივ დეფიციტური რაიონების (მთიანი და საზღვრისპირა რეგიონები) პრიორიტეტული დაფინანსების მექანიზმით შექმნას მოტივაცია სამედიცინო მუშაკებისათვის, რათა თანაბრად განლაგდეს სამედიცინო დახმარების რესურსები ქვეყნის მასშტაბით;
ე) საქართველოს ეკონომიკის, მრეწველობისა და ვაჭრობის სამინისტროსთან ერთად შეიმუშაოს და დანერგოს სამედიცინო მომსახურებისა და ფარმაცევტული პრეპარატებით უზრუნველყოფის მთელ სპექტრზე ფასების სახელმწიფო რეგულირების მექანიზმები;
ვ) უზრუნველყოს შრომის ანაზღაურების სისტემის სრულყოფა, რათა 2003 წლისათვის საშუალო ხელფასი გაუთანაბრდეს საარსებო მინიმუმის დონეს;
ზ) უზრუნველყოს საპენსიო რეფორმების განხორციელების დაწყება, რათა 2002 წლისათვის დაინერგოს სავალდებულო საპენსიო დაზღვევის სისტემა, რომელიც განაპირობებს პენსიების დიფერენციაციასა და 2003 წლისათვის საშუალო პენსიის ოდენობის მიღწევას საარსებო მინიმუმის 50 პროცენტამდე;
თ) აღმასრულებელი ხელისუფლების შესაბამის სტრუქტურებთან ერთად უზრუნველყოს მოქმედი კანონების, ნორმების, ნორმატივების, წესებისა და სტანდარტების დაცვის მუდმივი ზედამხედველობის დაწესება, დარღვევათა ოპერატიული ფიქსირება და აღმოფხვრა მოქმედი კანონმდებლობის შესაბამისად;
ი) საქართველოს საგადასახადო შემოსავლების სამინისტროსთან ერთად შეიმუშაოს და განახორციელოს ღონისძიებანი ქვეყანაში კონტრაბანდული მედიკამენტებისა და სამედიცინო ტექნიკის შემოტანის აღმოსაფხვრელად;
კ) საქართველოს საგადასახადო შემოსავლების სამინისტროს შესაბამის სამსახურებთან და სოციალური უზრუნველყოფის ერთიან სახელმწიფო ფონდთან ერთად უზრუნველყოს იმ წინადადებათა მომზადება და 2001 წლის 1 აპრილამდე წარმოდგენა, რომლებიც შეეხება გარდამავალ ეტაპზე სოციალური გადასახადების აკრეფის სისტემის სრულყოფას და სოციალური უზრუნველყოფის ერთიანი სახელმწიფო ფონდის მიერ სოციალური გადასახადის (შენატანის) ადმინისტრირების და აკრეფის ყველა ასპექტის კონტროლის განხორციელებას, აგრეთვე საკანონმდებლო-ნორმატიულ აქტებში ცვლილებებისა და დამატებების შეტანას.
8. მოქმედი კანონმდებლობით დადგენილი წესით საქართველოს საგადასახადო შემოსავლების სამინისტროს შესაბამისმა სამსახურებმა და საქართველოს სოციალური უზრუნველყოფის ერთიანმა სახელმწიფო ფონდმა 2001 წლის 1 მარტამდე ორგანიზაციების საანგარიშსწორებო ფორმა „სოც. №1“ და „№4-ის“ ბაზაზე შეიმუშაონ ერთობლივი საანგარიშსწორებო ფორმა ორგანიზაციებისათვის, რომელიც საგადასახადო ინსპექციის ადგილობრივმა ორგანოებმა უნდა მიიღონ მხოლოდ ფონდის ადგილობრივი ორგანოების მიერ დამოწმების შემდეგ.
9. ჯანმრთელობის დაცვის რეგიონალური ფონდებიდან სახსრების ხარჯვა განხორციელდეს ჯანმრთელობის დაცვის მუნიციპალური რეგიონალური პროგრამების მიხედვით, რომლებსაც ადგენენ შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის რეგიონალური დეპარტამენტები საქართველოს პრეზიდენტის სახელმწიფო რწმუნებულებთან შეთანხმებით და ამტკიცებს საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტრო. დაუშვებლად ჩაითვალოს რაიონული გამგეობების მიერ ჯანმრთელობის დაცვის რეგიონალური ფონდების გვერდის ავლით „ჯანმრთელობის დაცვის სავალდებულო მინიმუმის“ ფარგლებში გამოყოფილი თანხების ხარჯვა.
10. სამედიცინო საქმიანობის ნორმირების, სამედიცინო დაწესებულებების აკრედიტაციის, ლიცენზირების, სამედიცინო პერსონალის სერტიფიცირების, სამკურნალო საშუალებების რეგისტრაციის, სტანდარტიზაციის, ექსპერტიზის, ხარისხის კონტროლის, წამლის ინფორმაცია-რეკლამის კონტროლის, ფასწარმოქმნის სახელმწიფო რეგულირების ღონისძიებათა გაუმჯობესებისა და საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტროს მატერიალურ-ტექნიკური უზრუნველყოფის, თანამშრომელთა მატერიალური წახალისების მიზნით უფლება მიეცეს საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტროს „მოსაკრებლის სისტემის საფუძვლების შესახებ“ საქართველოს 1998 წლის 6 თებერვლის კანონის მე-7 მუხლის „მოსაკრებლების განაკვეთების განსაზღვრის ზოგადი პრინციპების“ შესაბამისად ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სფეროში მოქმედი კანონმდებლობით განსაზღვრული მოსაკრებლების 70 პროცენტი წარმართოს კონკრეტული საქმიანობისათვის უფლებამოსილი ორგანოების (დაწესებულებების) მიერ გაწეული დანახარჯების ანაზღაურებისათვის, სამინისტროს მატერიალურ-ტექნიკური ბაზის შემდგომი განვითარებისა და თანამშრომელთა მატერიალური წახალისებისათვის.
11. საქართველოს სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტრომ (მ.უკლება) უზრუნველყოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტროს ბალანსზე რიცხულ, დიდუბის რაიონში მდებარე მაღლივ კორპუსში განთავსებულ სოციალური უზრუნველყოფის ერთიან სახელმწიფო ფონდთან, დასაქმების ერთიან სახელმწიფო ფონდთან და სამედიცინო დაზღვევის სახელმწიფო კომპანიასთან სახელმწიფო ქონების ფლობისა და სარგებლობისათვის დადგენილი წესით ხელშეკრულებათა გაფორმება.
12. საქართველოს განათლების სამინისტრომ (ა.კარტოზია) სამ თვეში უზრუნველყოს უმაღლესი და საშუალო სპეციალურ სამედიცინო სასწავლო დაწესებულებათა აკრედიტაცია დადგენილი წესით და შედეგები წარმოადგინოს მთავრობის სხდომაზე.
13. აფხაზეთისა და აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკების მინისტრთა საბჭოებმა, ქალაქების მერებმა და რაიონების გამგებლებმა:
ა) საქართველოს სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროსა და საგადასახადო შემოსავლების სამინისტროსთან ერთად არ დაუშვან მათ ტერიტორიაზე არალიცენზირებული სამედიცინო და ფარმაცევტული დაწესებულებების ფუნქციონირება;
ბ) არ დაუშვან ადგილობრივი ბიუჯეტიდან ჯანდაცვისა და სოციალური ღონისძიებებისათვის განკუთვნილი სახსრების შემცირება და არამიზნობრივი ხარჯვა;
გ) უზრუნველყონ პირველადი ჯანდაცვის რგოლის პრიორიტეტული განვითარება სახელმწიფო რესურსების ჰოსპიტალური ქსელიდან პირველად ჯანდაცვაზე გადანაწილების გზით;
დ) ხელი შეუწყონ საკუთარ ტერიტორიაზე მოსახლეობის სოციალური დაცვის პროგრამების განხორციელებას.
ე. შევარდნაძე
საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სისტემაში ჩრდილოვანი ეკონომიკის მასშტაბის შემცირებისა და კორუფციასთან ბრძოლის 2001-2003 წლების საშუალოვადიანი სახელმწიფო
პ რ ო გ რ ა მ ა
შესავალი
საქართველოში კორუფცია სახელმწიფო მნიშვნელობის პრობლემად იქცა, რომელიც საფრთხეს უქმნის ქვეყნის განვითარების არსებულ კურსს, ვინაიდან აფერხებს როგორც ეკონომიკურ ზრდას, ისე მოსახლეობის თანაცხოვრების საზოგადოებრივ ნორმებსა და ინსტიტუციონალურ მოწყობას. გარდა ამისა, კორუფცია ხელს უშლის საქართველოს ჩართვას მსოფლიოს გლობალურ გარემოში, რაც მარგინალიზაციის საშიშროებას უქმნის ჩვენს ეროვნულ თვითმყოფადობას.
კორუფცია გადაიქცა ქვეყნის სუვერენული განვითარების უმთავრეს ხელის შემშლელ ფაქტორად და მასთან ბრძოლა საქართველოს პრეზიდენტმა ბატონმა ედუარდ შევარდნაძემ სახელმწიფოსა და საზოგადოების უპირველეს ამოცანად დასახა.
კორუფციამ „შეაღწია“ საზოგადოების ყველა სფეროში, მათ შორის,
ისეთ სათუთ დარგში, როგორიცაა მოსახლეობის სოციალური დაცვის სისტემა, სადაც იგი ქმნის არა მარტო არსებული სისტემის დეფორმაციის საფრთხეს, არამედ არსებითად ამუხრუჭებს ამ სფეროში მიმდინარე რეფორმებს, და რაც მთავარია, ხელყოფს საზოგადოებრივი მორალის სფეროს.
შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სისტემაში კორუფციის გამოვლენის ობიექტური და სუბიექტური მიზეზების ჩამოყალიბება რთულდება მისი მრავალგვარობის გამო, ამიტომაც პროგრამაში მისი მასშტაბები და ძირითადი მიზეზები ცალ-ცალკეა განხილული ძირითადი ქვედარგების მიხედვით, მაგრამ ერთი საერთო ნიშნის გამოკვეთა ამთავითვეა შესაძლებელი. ესაა – ე.წ.„ჩრდილოვანი“ ეკონომიკის მასშტაბების ზრდა, რაც ძირითადად განპირობებულია ქვეყანაში არსებული მოთხოვნა-მიწოდების არეალის მხოლოდ მცირე ნაწილის „გადაფარვით“ ფორმალური სექტორის მიერ. საერთო ეკონომიკური კანონზომიერებიდან გამომდინარე თავისუფალი არეალი როგორც წესი იფარება არაფორმალური სექტორით, რაც რეალურად ჩრდილოვანი, არალეგალური ეკონომიკური ურთიერთობების წარმოქმნა-განვითარების საფუძველს ქმნის. ამიტომაც რეალური პროგრამის შემუშავებისას აუცილებელია ამ მნიშვნელოვანი საზოგადოებრივი ურთიერთობების კონცეპტუალური გნოსეოლოგიური ფესვების გარკვევა.
წინამდებარე პროგრამა მიზნად ისახავს ჩრდილოვანი ეკონომიკის მასშტაბების ზრდისა და კორუფციის მომძლავრების ტენდენციების შეჩერებას და მდგომარეობის სტაბილიზაციას, რაც უნდა განხორციელდეს შედარებით მოკლე (3-5 წელი) დროის პერიოდში. ამ მიმართულებით მნიშვნელოვანი გარღვევის განხორციელებას მთელი საზოგადოების ერთიანი ძალისხმევა სჭირდება, რის გამოც პროგრამის სახელწოდებას დაემატა „სახელმწიფო“, რამეთუ ის ეხება სწორედ უმნიშვნელოვანესი ფასეულობების – საზოგადოებრივი მორალისა და ზნეობის აღდგენას, რომლის შემდგომი განვითარება ხანგრძლივი და თანმიმდევრული ევოლუციური პროცესი იქნება.
დღეისათვის, როდესაც მთელ ქვეყანაში მიმდინარეობს ანტიკორუფციულ ღონისძიებათა ჩამოყალიბება-განხორციელების პროცესი, დგება დრო შემუშავდეს ეფექტიან ღონისძიებათა სისტემა ანტიკორუფციული საქმიანობის გააქტიურებისათვის. ამიტომ მიზანშეწონილად მიგვაჩნია თანმიმდევრულად გავარკვიოთ არა მარტო მიმდინარე გადაუდებელ ღონისძიებათა გატარებისათვის საჭირო საკითხები, არამედ ფუნდამენტალური ხასიათის სტრატეგიებიც.
თავი I. ჩრდილოვანი ეკონომიკისა და კორუფციის სოციალურ-ეკონომიკური ასპექტების კონცეპტუალური საფუძვლები
პირველი პრობლემა, რომელიც უნდა გაირკვეს კორუფციის საკითხის დასმის სიცხადის და მისი აღმოფხვრის ღონისძიებების მიზნობრიობისა და მისამართულობის თვალსაზრისით, ესაა კორუფციასა და ჩრდილოვან ეკონომიკას შორის არსებული დამოკიდებულება. ამ საკითხის აქტუალობას განაპირობებს ის გარემოებაც, რომ ამ ორ ცნებას შორის დამოკიდებულების საკითხი საბოლოოდ დაუზუსტებელია არა მარტო მეცნიერულ ლიტერატურაში, არამედ სახელმწიფო დოკუმენტებშიც, რაც თავის მხრივ ამცირებს ამ სფეროში გატარებული ღონისძიებების ეფექტურობას.
ჩრდილოვანი ეკონომიკა არის ეკონომიკურ ურთიერთობათა ისეთი ერთობლიობა, რომელიც მოიცავს მეურნეობაში კანონით განუსაზღვრელ ან კანონსაწინააღმდეგო აქტიობებს პროდუქციის და მომსახურების წარმოება-რეალიზაციის პროცესში. ჩრდილოვანი ეკონომიკა არის გარკვეული ეკონომიკური აქტიობის ამსახველი მოვლენა, რომლის დიაპაზონი მოიცავს ურთიერთობების მთელ მრავალგვარობას დანაშაულებრივ საქმიანობიდან დაწყებული ცალკეული ინდივიდის გასამრჯელოს მიღების მიზნით შრომით აქტიობამდე. მათი გამაერთიანებელი (მაინტეგრირებელი) მომენტი არის ის, რომ ეს ურთიერთობები არ რეგულირდება საზოგადოების მიერ შემუშავებული საკანონმდებლო ნორმებით.
კორუფცია არის ეკონომიკურ აგენტთა, მათ შორის,
სახელმწიფო ჩინოვნიკთა კანონსაწინააღმდეგო საქმიანობა,ან ასეთი საქმიანობა საკუთარი შემოსავლების მიღების მიზნით. კორუფცია არის პიროვნების ან პიროვნებათა ჯგუფის მახასიათებელი, იგი წარმოგვიდგება, როგორც გარკვეული კანონსაწინააღმდეგო ძალისხმევა.
ამგვარად,
კორუფციისა და ჩრდილოვან ეკონომიკას შორის დამოკიდებულება შეიძლება ჩამოყალიბდეს შემდეგნაირად – ჩრდილოვანი ეკონომიკა არის ეკონომიკის ფარგლებში არსებული ურთიერთობათა სისტემა, რომელიც რეგულირდება არსებული სამართლებრივი და საზოგადოებრივი ნორმების გარეშე, ხოლო კორუფცია არის ამ სფეროში მოქმედ აგენტთა ძალისხმევა საკუთარი ინტერესების დაკმაყოფილების მიზნით. ჩრდილოვანი ეკონომიკა არის გარკვეული აუცილებლობა, რომელიც წარმოიქმნება საზოგადოებრივ ურთიერთობათა განვითარების ლეგალურ სისტემაში არსებული ნაკლოვანებების გამო, ხოლო კორუფცია არის ეკონომიკის სფეროში მოღვაწე ადამიანების (კრიმინალური აგენტების) ძალისხმევის მახასიათებელი.
კორუფცია და ჩრდილოვანი ეკონომიკა, მართალია განსხვავებული მომენტებია, მაგრამ ისინი თანაარსებობენ (ძალა გულისხმობს აუცილებლობას და პირიქით) და ერთობლივად ქმნიან (წარმოადგენენ) პროცესს, რომელიც მიმართულია საზოგადოების განვითარების საწინააღმდეგოდ.
სახელმწიფოს დამსჯელი ფუნქციის აღმასრულებელი ინსტიტუტები უნდა წარმოადგენდნენ იმ პოზიტიურ ძალას, რომელიც მიმართული იქნება პროგრესის შემაფერხებელი ძალის – კორუფციის აღმოსაფხვრელად. სახელმწიფოს ადმინისტრაციული ძალა უნდა დაუპირისპირდეს ეკონომიკური აგენტების კრიმინალურ ძალას, ხოლო სახელმწიფო, როგორც ქვეყნის მაკროეკონომიკური პროცესების შემოქმედი და წარმმართველი, უნდა ქმნიდეს ისეთ სამეურნეო გარემოს, რომელშიც ჩრდილოვანი ეკონომიკის ადგილი და როლი პრინციპულად იქნება შეზღუდული. ამგვარად, საზოგადოებამ უნდა გააცნობიეროს, რომ ჩრდილოვანი ეკონომიკა და კორუფცია, როგორც პროგრესის შემაფერხებელი მიზეზი, ჩნდება და იქცევა დამანგრეველ მოვლენად მაშინ, რ
ოდესაც ამის შესაძლებლობას იძლევა ქვეყნის განვითარების საზოგადოებრივი სტრუქტურა და მისი მართვის ინსტიტუციონალური სისტემა.
კორუფციას და ჩრდილოვან ეკონომიკას თავად გააჩნიათ წარმოშობის მიზეზები, რომელთა გამოკვლევისა და გაცნობიერების გარეშე შეუძლებელია შევიმუშაოთ ღონისძიებათა ისეთი ეფექტური სისტემა, რომელიც შემჭიდროებულ ვადებში მოგვცემს მისი დაძლევის შესაძლებლობას.
სპეციალისტები მიიჩნევენ, რომ მსოფლიოში კორუფციის ყველაზე დაბალი დონეა დანიაში და სინგაპურში, რის გამოც ამ ქვეყნების გამოცდილება ხდება სპეციალური შესწავლის საგანი. კორუფციის ყველაზე მაღალი დონით გამოირჩევიან ნიგერია, პაკისტანი და კოლუმბია, რის გამოც ამ ქვეყნებში ადამიანთა თანაცხოვრების საზოგადოებრივი ფორმები უვარგისად არის მიჩნეული.
დღევანდელ მსოფლიოში კორუფციისა და ჩრდილოვანი ეკონომიკის ყველაზე აქტიურ სივრცედ განვითარებად ქვეყნებს ასახელებენ. მათ შორის,
განსაკუთრებულად იხილავენ პოსტსოციალურქვეყნებს. ამის მიზეზია ის მენტალობა, რომელიც ამ ქვეყნების მოსახლეობას ისტორიულად გადმოყვა წინა პერიოდიდან. ჩვენ ვერ დავეთანხმებით მოსაზრებას, რომ პოსტსოციალისტურ ქვეყნებში კორუფცია და ჩრდილოვანი ეკონომიკა პროგრესული მოვლენა იყო და მას ჩინეთის მაგალითზე იხილავენ. ჩვენი უახლოესი გამოცდილებით ვრწმუნდებით, რომ „ვაშინგტონის კონსესუსის“ სამი უმთავრესი ელემენტი – ეკონომიკის ლიბერალიზაცია მონეტარული (მაკროეკონომიკური) სტაბილიზაცია და პრივატიზაცია – არაა საკმარისი ეკონომიკური სისტემის განვითარებისათვის. აღნიშნული პროცესების განხორციელებას, როგორც წესი, მოყვება ეკონომიკის სტაგნაცია და ხშირად მკვეთრი დაცემაც. ასეთ სიტუაციაში განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი ხდება საბაზრო ინსტიტუტების სისუსტე და არაეფექტური ძველი ინსტიტუტების მდგრადობა, რაც თავის მხრივ ახანგრძლივებს ეკონომიკის გარდამავლობას და ქმნის მახინჯი ეკონომიკური ფორმების წარმოქმნის პირობებს.ასეთი მახინჯი ეკონომიკური ფორმაა კორუფცია და ჩრდილოვანი ეკონომიკა, რომელიც ამ თვალსაზრისით წარმოადგენს სუსტი საბაზრო ინსტიტუტებისა და არაეფექტური ტოტალიტარული სტრუქტურების თანამშრომლობის სიმბოლოს.
ამგვარად, როდესაც ვლაპარაკობთ კორუფციისა და ჩრდილოვანი ეკონომიკის მოქმედ მიზეზებზე, უნდა გვახსოვდეს, რომ მისი კრიმინალური აქტივობა განპირობებულია არა „კომუნისტური“, არამედ პირიქით, „არაკომუნისტური“ მენტალობით და პრაქტიკულად წარმოადგენს საბაზრო ეკონომიკისათვის მიუღებელ ლიბერალურ საქმიანობას. მისი საფუძველი ბიუროკრატიულ-ტოტალიტარულ ურთიერთობათა ნიადაგში ძევს, ხოლო გამოვლენის ფორმები საბაზრო ეკონომიკისათვის არის დამახასიათებელი.
თავი 2. ჩრდილოვანი ეკონომიკისა და კორუფციის ძირითადი მიმართულებანი საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სისტემის ცალკეულ ქვედარგებში
გამოკვლევებით დადგენილია, რომ ჩრდილოვანი ეკონომიკის მასშტაბები განვითარებულ ქვეყნებში შედარებით დაბალია და ის მერყეობს მთლიანი შიდა პროდუქტის 5-10%-ის ფარგლებში, მაშინ როდესაც განვითარებად სამყაროში ეს პარამეტრი 25-40%-ის ჩარჩოშია მოქცეული და ზოგან უფრო მაღალიცაა. კანონგარეშე სამეურნეო საქმიანობაზე ადამიანები მიდიან მაშინ, როდესაც ფორმალური სექტორი ვერ იძლევა სასიცოცხლოდ აუცილებელი მოთხოვნილების დაკმაყოფილებას და მისი მასშტაბები განსაკუთრებით მაღალია იმ სფეროში, რომელიც ადამიანების სასიცოცხლოდ აუცილებელი მოთხოვნების დაკმაყოფილებას ეხება.
სწორედ ამგვარ სფეროს განეკუთვნება შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სისტემა. ის მრავალფეროვანია და მოიცავს მთელ რიგ ქვედარგებს, რომელშიც ჩრდილოვანი ეკონომიკისა და კორუფციის წარმოშობასა და განვითარებას სხვადასხვა საფუძვლები აქვს, მაგრამ მათ აერთიანებთ ერთი – მოსახლეობის მასობრივი გაღატაკების პროცესში სასიცოცხლოდ აუცილებელი და ვერგადასადები მოთხოვნილებების დაკმაყოფილებისათვის აუცილებელი დანახარჯების დაფარვა სრულად არც სახელმწიფოს და არც მოსახლეობას ძალუძს, რის გამოც გასაქანი ეძლევა მოთხოვნილების დაკმაყოფილების იაფ საშუალებებს. ჩრდილოვან ეკონომიკას, რომელიც თავს არიდებს გადასახადების გადახდას, გაფართოებული აღწარმოებისთვის აუცილებელი ხარჯების დაფარვასა და ხარისხობრივი პარამეტრების დაცვას, შეუძლია ბაზარზე გაიტანოს იაფი და საეჭვო რეპუტაციის საქონელი თუ მომსახურება. სიიაფის გამო ასეთი პროდუქტი ადგილს იმ ქვეყნების ბაზარზე პოულობს, სადაც სიღარიბის მასშტაბებიცა და სიღრმეც დიდია.
ამიტომ ამგვარ მოვლენებთან ბრძოლის საუკეთესო კომპლექსური საშუალებაა სიღარიბესთან ბრძოლა, რაც შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტროს ფუნქციონირების უმთავრესი მიმართულებაა.
საქართველოს მოსახლეობის წილმა, რომლის მოხმარების მოცულობა სიღარიბის აბსოლიტურ ზღვარზე (საარსებო მინიმუმი) ნაკლებია, 1999 წელს 60%-ს მიაღწია, ანუ 2,5 მილიონზე მეტი ქვეყნის მცხოვრები დღეში 2 აშშ დოლარზე ნაკლებს მოიხმარს. ამათგან დაახლოებით ნახევარი – უკიდურეს სიღარიბეში ცხოვრობს. გადიდდა სიღარიბის სიღრმის მაჩვენებელი (საშუალო სიდიდე, რითაც არიან ღარიბები დაშორებული სიღარიბის ზღვრიდან). ის 1997 წლის 16,1%-დან 1999 წელს 25%-მდე გაიზარდა. მნიშვნელოვანია სიღარიბის დონის რეგიონული და სეზონური განსხვავებების გათვალისწინება.
ამიტომაც პრობლემას სერიოზული შესწავლა ესაჭიროება და შესაბამისი პროგრამაა შესაქმნელი. ამ საქმეში მნიშვნელოვან დახმარებას გვპირდებიან საერთაშორისო სავალუტო ფონდი და მსოფლიო ბანკი, რომელთა თანადგომითაც დასასრულს უახლოვდება სიღარიბის დაძლევის სტრატეგიის შემუშავება.
სიღარიბესთან ბრძოლა შეიძლება ორ ეტაპად დაიყოს. პირველ ეტაპზე უნდა მოხერხდეს დასაქმებული მოსახლეობის გამოყვანა სიღარიბის ზღვრიდან, რისთვისაც აუცილებელია ქვეყანაში შრომითი ურთიერთობების მოწესრიგება.
2.1. შრომითი ურთიერთობებისა და დასაქმების პოლიტიკის სრულყოფა
ქვეყნის საბაზრო-ეკონომიკურურ თიერთობებზე გადასვლისთანავე წარმოიქმნა შრომის სპეციფიკური ბაზარი, რომელიც გარდამავალ პერიოდში აშკარად საჭიროებს სახელმწიფო რეგულირების ადეკ
ვატური ფორმების, მეთოდებისა და მექანიზმების ამოქმედებას.
მოიშალა შრომითი ურთიერთობების ძველი, საბჭოური მექანიზმები, მაგრამ სრულად ვერ ამოქმედდა ახალი, რის გამოც შრომითი ურთიერთობების ფორმირება მნიშვნელოვნად ხორციელდება არაფორმალური სახით. პროფკავშირული და სხვა არასამთავრობო ორგანიზაციები ჯერჯერობით ვერ ახდენენ სამოქალაქო საზოგადოებისათვის დამახასიათებელი მარეგლამენტირებელი ფუნქციების აღსრულებას. ამიტომაც აუცილებელი ხდება შრომის ბაზრის რეგულირების თანმიმდევრული სახელმწიფო პოლიტიკის განხორციელება.
ქვეყანაში შრომითი ურთიერთობების რეგულირების მნიშვნელოვანი პარამეტრია მთლიან შიდა პროდუქტში ხელფასის წილი. შესაბამისი გარდამავალი პოსტკომუნისტური ქვყნების (ხორვატია, უკრაინა,მოლდოვა) მაჩვენებლების მიხედვით ხელფასისი ხვედრითი წილი მთლიან შიდა პროდუქტში 35-40 %-ია, რის საფუძველზეც შეიძლება გაკეთდეს დასკვნა, რომ საქართველოში წლიური ხელფასის ფონდი 846 მლნ ლარს უნდა შეადგენდეს, ანუ ოფიციალურად აღნიშნულზე 7-ჯერ მეტი. ამდენად, ამ სფეროში ჩრდილოვანი ეკონომიკის მასშტაბები 86-%-ს შეადგენს. ესაა შრომითი საქმიანობის შედეგად მიღებული გასამრძჯელოს ის ნაწილი, რომელიც ლეგალიზებული არ არის.
ასევე მიახლოებითი წესით შეიძლება გაანგარიშდეს ისეთი მაჩვენებლები, როგორიცაა თანაფარდობა საშუალო ხელფასსა და საარსებო მინიმუმს შორის, მაგრამ ამ შემთხვევაში მივიღებთ მხოლოდ ლეგალურად დასდაქმებულების მონაცემებს.
შესამუშავებელია სათანადო სამართლებრივი ბაზა. კერძოდ, საჭიროა ჩამოყალიბდეს დასაქმების აუცილებელი პირობები, რაც გულისხმობს სამუშაო დროის რეგლამენტირებისა და ისეთი გასამრჯელოს მიღების შესაძლებლობას, რომელიც უზრუნველყოფს დახარჯული სამუშაო ძალის სრულფსოვან აღდგენას. ამ მიზნით ცივილიზებულ სამყ
აროში გამოიყენება ისეთი ეკონომიკური მექანიზმები, როგორიცაა მინიმალური და საშუალო ხელფასის თანაფარდობა საარსებო მინიმუმთან და სახელმწიფო ზედამხედველობის დაწესება მათ დაცვაზე. ამ მიმართულებით გარკვეული სამუშაოები სრულდება, თანდათანობით იკვეთება დასაქმების სტრუქტურიზაცია სრულ, არასრულ და არასრულფასოვან დასაქმების კატეგორიებად.
ამგვარი მიდგომის საფუძველზე უნდა ფორმირდებოდეს უმუშევრობის მაჩვენებლები შესაბამისი სტატისტიკური მონაცემებით, რომლებიც საფუძვლად დაედება დასაქმების სამსახურების (როგორც სახელმწიფო, ისე არასახელმწიფო) მუშაობის შეფასებას.
აუცილებელია დასაქმების სფეროში მომუშავე სტრუქტურების მკაცრი და ობიექტური ლიცენზირება, ხოლო არალიცენზირებული საქმიანობის აღმოფხვრა. ასევე მოსაწესრიგებელია უმუშევრობის აღრიცხვა და პერსონიფიცირება. 1999 წელს აღრიცხული სამუშაოს მაძიებელთა რიცხვმა 25,8%-ით მოიმატა და მიაღწია 323,8 ათასს, ანუ ეკონომიურად აქტიური მოსახლეობის 15,7%-ს. მაჩვენებელი საკმაოდ მაღალია, მაგრამ რეალური აღრიცხვის პირობებში ეს რიცხვი შეიძლება გაორმაგდეს კიდეც.
რეალურად პრობლემის მოგვარება შეიძლება მხოლოდ უმუშევრობის დაზღვევის ცივილიზებული ფორმების შემოღებითა და განვითარებით. ამ მიმართულებით სამუშაოები დაწყებულია და მათი რეალიზაციისთვის გარკვეული დროა საჭირო.
განვითარების თანამედროვე ეტაპზე დასაქმების სახელმწიფო პოლიტიკის ამოსავალ წერტილს წარმოადგენს ისეთი მექანიზმების შექმნა, რომელიც რეალურად შეუწყობს ხელს მოსახლეობის დასაქმებას. ამასთან, ეს პროცესი უნდა იყოს მზარდი და დინამიური. რეორგანიზებული დასაქმების სამსახურების საქმიანობაში მოხდება მკვეთრი აქცენტირება დასდაქმების აქტიურ პოლიტიკაზე, თუმცა ამ უკანასკნელის პრიორიტეტულობა არ შეიძლება ნიშნავდეს უმუშევართა სოციალურ დაცვასა და დასაქმქმ
ების პასიური პოლიტიკის ღონისძიებებზე საერთოდ უარის თქმას. პირიქით, ამ ეტაპზე სახელმწიფო პოლიტიკის მიზანი უნდა იყოს სიღარიბესთან ბრძოლა, შემოსავლების გათანაბრება და სოციალური დაზღვევა. სწორედ აქ დგება საკითხი, თუ როგორ უნდა ჩაერთოს სახელმწიფო ამ პროცესში, რადგან სახელმწიფოსა და ბაზრის გავლენის სფეროების გამიჯვნა წარმოადგენს ეკონომიკური რეფორმის ერთ-ერთ ცენტრალურ მომენტს. აზრი იმის შესახებ, რომ საბაზრო ეკონომიკა გამორიცხავს სახელმწიფოს ჩარევას, აბსოლუტურად მცდარია. კამათი შეიძლება გამოიწვიოს მხოლოდ იმ საკითხის გარკვევამ, თუ სად გადის ზღვარი სახელმწიფოსა და ბაზრის გავლენის სფეროებს შორის და როგორი ფორმით უნდა განხორციელდეს სახელმწიფოს ჩარევა ეკონომიკაში. ისიც უნდა აღინიშნოს, რომ ასეთ ჩარევას აქვს სუსტი მხარეც – ეს არის სახელმწიფო მოხელის სუბიექტური როლის მნიშვნელობა და ინტერესთა კონფლიქტი, რომელიც ასეთ სიტუა
ციაში წარმოიშვება ხოლმე. სწორედ ეს ხდება ხშირად იმის მიზეზი, რომ სახელმწიფოს ჩარევითაც ვერ გვარდება საზოგადოების წინაშე მდგარი სასიცოცხლო მნიშვნელობის პრობლემები. ამდენად, სახელმწიფოს ეკონომიკაში ჩარევა ყოველთვის არ არის პანაცეა და ნებისმიერ კონკრეტულ შემთხვევასა და ფორმას ფრთხილი მიდგომა ესაჭიროება.
დასაქმების როგორც პასიური, აგრეთვე აქტიური პოლიტიკა ამ ეტპზე ორიენტირებული უნდა იყოს ძირითადად მოსახლეობის უღარიბეს ფენებზე, დაბალკონკურენტუნარიან პირებზე და ამ პოლიტიკის ძირითადი მიზანი უნდა იყოს სოციალური დაცვა, უმუშევრობის პრევენცია და დასაქმება. ასეთ მიდგომას მნიშვნელოვანწილად განაპირობებს ქვეყნის შეზღუდული ფინანსური რესურსები, ამიტომ განსაკუთრებულ დატვირთვას იძენს თითოოეული თეთრის ეფექტურად გამოყენება. დღემდე სერიოზული და სავსებით სამართლიანი კრიტიკა ისმოდა დასაქმების ერთიანი სახელმწიფო ფონდის მიმართ, რადგან ფაქტობრივად
სწორედ ეს ფონდი აყალიბებდა დასაქმების პოლიტიკას, თვითონვე ახორციელებდა მას, აფინანსებდა მის რეალიზაციას და საკუთარი თავის მაკონტროლებელიც თვითონვე იყო. ჩვენი თვალსაზრისით მხოლოდ შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტრო უნდა იყოს დასაქმების პ
ოლიტიკის შემმუშავებელი, ხოლო მისი გატარება თავის თავზე დასდაქმების სახელმწიფო სასახურმა უნდა აიღოს. დასაქმების ერთიანი სახელმწიფო ფონდი იქნება ის ფინანსური ინსტიტუტი, რომელიც უმუშევრობის პრევენციული ღონისძიებებისა და დასაქმების აქტიური პოლიტიკის გატარებას შეუწყობს ხელს. რაც შეეხება ინსტრუმენტარიუმს, რომლის საშუალებითაც უნდა განხორციელდეს დასაქმების პოლიტიკა – იგი მრავალფეროვანი იქნება. ამ შემთხვევაში განსაკუთრებულ მნიშვნელობას იძენს საჯაროობის უზრუნველყოფა და გამჭირვალობა. ყველა პროგრამისა და პროექტის შესახებ საზოგადოება მაქსიმალურად უნდა იყოს ინფორმირებული. წარსულს უნდა ჩაბარდეს ის დრო, როცა პარლამენტის სხდომაზე ე.წ. შრომის დაცვის პროგრამები განიხილებოდა რეალური გაწერის გარეშე და შემდომ არავინ იცოდა,
თუ რა მიმართულების და როგორ იხარჯებოდა სახელმწიფო სახსრები.
ჯერ კიდევ „სახელმწიფო ბიუჯეტის შესახენბ“ კანონპროექტის განხილვისას დეტალურად უნდა იყოს წარმოდგენილი არა მარტო დასაქმების ეროვნული, რეგიონალური
, დარგობრივი პროგრამები, არამედ ის მექანიზმებიც, რომლებიც ხელს შეუწყობენ მიზნობრივი პროგრამების შესრულებას. ამისათვის საჭიროა კონკრეტულად იყოს მითითებული სუბსიდირებაზე (მათ შორის,
სრული და ნაწილობრივი სუბსიდირება) დასახარჯი თანხა, საგარანტიო თანხის ზღვრული მოცულობა და უმუშევართა სესხებისათვის განკუთვნილი სახსრები.
ყველასა
თავის ცნობილია, რომ დასაქმების პოლიტიკის განხორციელება დასდაქმების სამსახურებისა და საგანმანათლებლო სისტემის ეფექტურ ფუნქციონირებაზეა დამოკიდებული. დღეს შეიძლება ითქვას, რომ სახელმწიფო ფაქტობრივად
მომავალი უმუშევრობის ხელშემწყობად გვევლინება, როდესაც ყოველგვარი ანალიზის გარეშე აფინანსებს უმაღლეს სახელმწიფო სასწავლებლებს, ვინაიდან უცნობია,
თუ რომელი პროფესიის რამდენი სპეციალისტი სჭირდება ქვეყანას, უცნობია შრომითი რესურსების განლაგება, ხარისხობრივი და რაოდენობრივი მაჩვენებლები. ასეთ ვითარებაში, როგორი იდეალურიც არ უნდა იყოს დასაქმების სამსახურების საქმიანობა, მისი ძალისხმევა ზღვაში წვეთი იქნება, რადგან ყოველწლიურად ქვეყანას დიპლომირებულ უმუშევართა დიდი არმია ემატება.
დასაქმების სამსახურების ძირითადი ფუნქციაა აწარმოოს შრომის ბაზრის კვლევა, რომელიც უპირატესად პროფესიული ნიშნით უნდა წარმოებდეს და ითვალისწინებდეს დარგობრივი და ტერიტორიული ეკონომიკური პოტენციალის შესწავლას. კვლევის შედეგად კონკრეტულ კვალიფიკაციასა და პროფესიებზე არსებული მოთხოვნებიდან და პროგნოზებიდან გამომდინარე შემუშავდება პოლიტიკა, რომელიც პერსპექტივის გათვალისწინებით განსაზღვრავს უმაღლეს სასწავლებლებში მისაღები კონტინგენტის რაოდენობასა და პროფილს.
შრომის ბაზრის კვლევიდან გამომდინარე დასაქმების სახელმწიფო სამსახური უზრუნველყოფს უმუშევართა და სამუშაოს მაძძიიებელთა ჩართვას პროფესიული მომზადება-გადამზადებისა და კვალიფიკაციის ამაღლების სისტემაში. ამ მხრივ განსაკუთრებულ აქტუალობას იძენს უმუშევართა აღრიცხვისა და რეგისტრაციის სისტემა, რადგან სწორედ ამ სისტემიდან გამომდინარე ხდება,
ერთის მხრივ,
უმუშევართა შემწეობების გაცემა, მეორე მხრივ,
პროფესიული მომზადება-გადამზადება. ორივე შემთხვევაში საქმე გვაქვს სახელმწიფო ფინანსების ხარჯვასთან, რის გამოც აუცილებელი ხდება როგორც რეგისტრირებულ უმუშევართა მონიტორინგი, ასევე უმუშევართა შემწეობის მიმღებ პირთა გადამოწმება, შემწეობების დანიშვნის ახალი კრიტერიუმების შემუშავება. პროფესიული მომზადება-გადამზადების, შრომითი მოწყობის უზრუნველყოფის მიზნით, აუცილებელია საწარმოებმა და ორგანიზაციებმა დასაქმების სამსახურებს სავალდებულო წესით მიაწოდონ ინფორმაცია სამუშაო ვაკანსიებისა და გათავისუფლებული თანამშრომლების შესახებ. ყალბი ინფორმაციის მიწოდების ან ინფორმაციის მიუწოდებლობის შემთხვევაში უნდა ხდებოდეს დასაქმებულთა დაჯარიმება მოქმედი კანონმდებლობის შესაბამ
ისად.
პროფესიული მომზადება-გადამზადება მოითხოვს სპეციალიზირებული სასწავლებლების გამოვლენას, რომელთა ბაზაზე მოხდება უმუშევართა და სამუშაოს მაძიებელთა პროფესიული სწავლება. ასეთი სასწავლებლების გამოვლენა უნდა ხდებოდეს კონკურსის საფუძველზე. გამარჯვებული სასწავლებლების დაფინანსება უნდა განხორციელდეს სახელმწიფო სახსრებით.
განსაკუთრებულ შეშფოთოებას იწვევს ჩვენი ქვეყნის მოქალაქეების საზღვარგარეთ დასაქმების საკითხი. ამ სფეროში იმდენი სააგენტო თუ კერძო პირია ჩართული, რომ მათი დიფერენცირება და მუშაობის ლეგალიზება ფაქტობრივად
შეუძლებელია. არ არსებობს ამ საქმიანობის რეგულირების სამართლებრივი ბაზა. „დასაქმების შესახებ“ და „შრომითი მიგრაციის შესახებ“ მომზადებული კანონპროექტები ახდენენ შრომითი მიგრანტების საქმიანობის რეგულირებას, თუმცა მხოლოდ კანონმდებლობით ამ ურთულესი პრობლემის გადაჭრა ბოლომდე ვერც ერთმა ქვეყანამ ვერ შეძლო. ჩვენ მოვახდენთ დასაქმების კერძო სააგენტოების რეგისტრაციას და მათი საქმიანობის სამართლებრივ რეგულირებას, თუმცა ამის მიღმა შეიძლება კვლავ დარჩნენ ის ფირმები, რომლებიც არარეგისტრირებულ საქმიანობას ეწევიან სხვა მიზეზით (მაგ.,
ტურისტული სააგენტოების ნაწილი), მაგრამ ფაქტობრივად
არალეგალურ საქმიანობას ახორციელებენ დასაქმების მიზნით. მაშინ როდესაც სახელმწიფო საზღვარს ხშირად უპრობლემოდ, აღრიცხვის გარეშე, კვეთს სპირტი, ბენზინი, შაქარი და ა.შ. რატომ არ შეიძლება გადაიტანონ (გადაიყვანონ) სხვა საქონელი, მათ შორის,
ადამიანი. მით უმეტეს, რომ ეს ხშირად ხდება ისეთ სატრანზიტო ქვეყნებში, სადაც საბაჟოს საზღვრების დაცვასთან დაკავშირებით სერიოზული პრობლემები გააჩნია. უნდა აღინიშნოს, რომ თავისი გეოგრაფიული მდებარეობით საქართველო სწორედ ისეთი ქვეყანაა, რომელიც ძალზე მომხიბვლელია ამ სახის ბიზნესით დაკავებული კრიმინალური სტრუქტურებისათვის.
სამართლებრივი ბაზის არარსებობასთან ერთად სერიოზულ პრობლემებს ქმნის ინფორმაციის სიმწირე. ჩვენი მოსახლეობა ნაკლებად არის ინფორმირებული ადამიანების კონტრაბანდის შესახებ, საზოგადოება არ არის გათვითცნობიერებული მაგალითად ისეთი სერიოზული პრობლემის შესახებ, როგორიცაა ტრეფიკინგი – ქალთა ექსპლოატაცია, ქალით ვაჭრობა, მათი იძულებითი შრომის გამოყენება. აუცილებელია არა მხოლოდ ამ სფეროში დასაქმების არარეგისტრირებული სააგენტოების გამოვლენა, არამედ მათი ანგარიშვალდებულების საკითხის დაყენებაც. საზღვარგარეთ ჩვენი მოქალაქეების დასაქმების ამოსავალი წერტილი უნდა იყოს შრომითი ხელშეკრულება, სადაც დეტალურად იქნება გაწერილი შრომის პირობები, შრომის ანაზღაურება, შრომითი მიგრანტის უფლებები და ა.შ. საქართველოს მოქალაქეების დაცვის ერთ-ერთი მექანიზმი შრომითი ხელშეკრულების რეგისტრაცია იქნება. ძალოვან უწყებებთან ერთად საჭიროა გამოვლენილ იქნეს ის ორგანიზაციები თუ ცალკეული პირები, რომლებიც საზღვარგარეთ დასაქმების სფეროში არალეგალურ საქმიანობას ეწევიან. პრობლემის მოგვარების კიდევ ერთ გზას წარმოადგენს სხვადასხვა სახელმწიფოებთან ორმხრივი შეთანხმების საფუძველზე ჩვენი მოქალაქეებისათვის დასაქმების კვოტების განსაზღვრა, რომელიც ამ სფეროში ლეგალური საქმიანობისაკენ გადადგმული კიდევ ერთი ნაბიჯი იქნება.
მოსახლეობის დასაქმება შედეგიანად შეიძლება ჩაითვალოს მხოლოდ დასაქმებულის მატერიალური უზრუნველყოფის შემთხვევაში. ამ თვალსაზრისით, გადამწყვეტი მნიშვნელობა ენიჭება ხელფასების რეგულირებას. საბაზრო ეკონომიკის პირობებში შესაძლებელია ხელფასების დონის რეგულირების ორი სამართლებრივი ბაზის გამოყენება:
1. მინიმალური ხელფასის საკანონმდებლო რეგულირება;
2. გენერალური და დარგობრივი ხელშკრულებების გაფორმება სოციალურ პარტნიორებს შორის, სადაც დარეგულირებული იქნება ხელფასის საკითხებიც.
მინიმალური ხელფასის დონის ზრდის ერთ-ერთი ყველაზე დიდი პრობლემა სოციალური გადასახადია. ყველასათვის ნათელია, რომ უმუშევრობის მაღალ დონესთან ერთად სოციალური გადასახადის 27 %-იანი განაკვეთი არის ხელფასების ზრდის შემაფერხებელი ერთ-ერთი ძლიერი ფაქტორი. მინიმალური ხელფასის ადმინისტრაციული წესით ზრდას შედეგად შემოსავლების გადანაწილება, დასაქმებულთა გადახდისუნარიანობის ზრდა საგადასახადო შემოსავლების მატება მხოლოდ იმ პირობით შეიძლება მოყვეს, თუ მნიშვნელოვნად შემცირდება სოცილური გადასახადის სიდიდე და პარალელურად გაძლიერდება ადმინისტრირება. ამავე დროს, ხელფასის ზრდა წარმოადგენს სტრატეგიულ ინტერესს, ვინაიდან იგი ზრდის რა მოსახლეობის გადახდისუნარიანობას, მეწარმეთა სამეურნეო აქტივობასაც უწყობს ხელს. დღეს საქართველოში არ არსებობს ხელფასების ზრდის მასტიმულირებელი სისტემა, პირიქით სოციალური გარემო, გადასახა
დებთან ერთად მეწარმეს აძლევს საშუალებას შეინარჩუნოს ხელფასის მინიმალური დონე, რომელიც ხშირად საარსებო მინიმუმზე ნაკლებია.
მიგვაჩნია, რომ აუცილებელია სოციალური გადასახადის არა მხოლოდ შემცირება, არამედ გამარტივებაც, რაც თავის მხრივ ადმინისტრირების მექანიზმის გამარტივებასაც გამოიწვევს. ადმინისტრირების დღევანდელი სირთულეებიდან გამომდინარე ამ გადასახადის ადავლური ფორმა, თუმცა შემცირებული, მაინც იძლევა დამალვის საშუალებას. გადასახადების ადმინისტრირების გამარტივების, მცირე ბიზნესის განვითარების სტიმულირებისა და საგადასახადო შემოსავლების მობილიზაციის ზრდის მიზნით, შესაძლებლად მიგვაჩნია სოციალური გადასახადის დიფერენცირება სფეროების მიხედვით. ეს გადასახადი მცირე ბიზნესის კანონით განსაზღვრული სფეროებისათვის უნდა იყოს რამდენადმე ნაკლები, ვიდრე ბიზნესის დანარჩენი წარმომადგენლებისათის. ამასთან, სოციალური გადასახადი მცირე ბიზნესის სფეროში უნდა გახდეს არა ადვალური, არამედ ფიქსირებული სახის და მიებას არა ხელფასის ფონდს, არამედ დაქირავებულთა რაოდენობას, რომელიც თავის მხრივ განსაზღვრული იქნება დარგების მიხედვით. გამომდინარე იქიდან, რომ კანონით მცირე ბიზნესის სფერო განისაზღვრება დარგების შესაბამისად დასაქმებულთა რიცხვითა და წლიური ბრუნვით,შესაძლებელია თითოეულ დარგში დაწესდეს ფიქსირებული სოციალური გადასახადი. ეს გადასახადი გათვლილი უნდა იყოს დასაქმებულთა საშუალო რიცხვის, საშუალო ხელფასის და დარგის პრიორიტეტულობის მიხედვით. პრიორიტეტულობის მიხედვით შესაძლებელია მაკორექტირებელი კოეფიციენტების შემოღება, რომლებსაც ამავე დროს, შეიძლება დაემატოს რეგიონული განსხვავებაც.
შესაძლო შედეგები:
– საგადასახადო სისტემის გამარტივება (სოციალური გადასახადის ნაწილში);
– მარტივი ადმინისტრირება;
– მცირე ბიზნესის განვითარების სტიმულირება და ახალი სამუშაო ადგილების შექმნა პრიორიტეტული დარგებისა და რეგიონების მიხედვით;
– სოციალური გადასახადის მობილიზაციის გაუმჯობესება.
წარმოდგენილი საშუალოვადიანი მიზნობრივი პროგრამის ბოლოს დართული კონკრეტული ღონისძიებების თანმიმდევრული და მიზანმიმართული განხორციელება მნიშვნელოვნად შეუწყობს ხელს ამ სფეროში ჩრდილოვანი (არაფორმალური) ეკონომიკური ურთიერთობების მასშტაბების შემცირებასა და კორუფციის აღმოფხვრას.
პარალელურად აუცილებელია განვითარდეს შეზღუდული შრომითი შესაძლებლობის მქონე პირთა სოციალური უზრუნველყოფა და დაცვაც.
2.2. მოსახლეობის სოციალური უზრუნველყოფისა და დაცვის სისტემების სრულყოფა
სიღარიბის განსაკუთრებული რისკის მატარებელია შრომის უნარმოკლებული მოსახლეობა (ინვალიდები, პენსიონრები, ბავშვები), რომელთა რიცხვიც ქვეყნის მოსახლეობის 40 %-ს აღემატება.
დღეისათვის მოსახლეობის ამ ფენის სოციალური უზრუნველყოფა ხორციელდება ძველი საბჭოური პრინციპით, რომელიც გულისხმობს მათ ჯგუფებად დაყოფას გარკვეული საბუთების საფუძველზე და შესაბამისად საერთო შეღავათების მიკუთვნებას.
ასეთი სისტემა, გარდა იმისა, რომ არ ითვალისწინებს ცალკეულ პირთა ინდივიდულურ თავისებურებებსა და მოთხოვნებს, ამავე დროს თავად წარმოშობს კორუფციის ამოუწურავ შესაძლებლობებს, ვინაიდან გარკვეული გასამრჯელოს საფასურად იძლევა ნებისმიერი საბუთის „შეთხზვის“ საშუალებას.
თუ გავითვალისწინებთ იმ გარემოებას, რომ საქართველო ანალოგიური შემოსავლების მქონე განვითარებადი ქვეყნებიდან გამოირჩევა სოციალური ინდიკატორების შედარებით მაღალი მაჩვენებლით და თუნდაც სიცოცხლის საშუალო ხანგრძლივობით (68 წელი) შეედრება განვითარებული ქვეყნების დონეს, მაშინ ამ კატეგორიის პირთა შემოსავლების თვისობრივ მახასიათებლებზე დაყრდნობით შეიძლება დავასკვნათ, რომ საქართველოში ადგილი აქვს არაფორმალური ურთიერთობების განვითარებას.
ხშირ შემთხვევაში ამ ურთიერთობების მიკუთვნება უკანონო, ჩრდილოვანი ეკონომიკისათვის არაკორექტური იქნებოდა, ვინაიდან ის გამომდინარეობს საზოგადოებრივი თანაალმობის მდიდარი გამოცდილებიდან, რომლის ტრადიციები საუკუნეების მიღმაა ჩადებული და შეჭირვებული ნათესავის, მეზობლის, ახლობლის ხელის გამართვაში მდგომარეობს. ბოლო დროს სიღარიბის მზარდი მასშტაბების ფონზე, ამგვარი ურთიერთობების განვითარების შესაძლებლობებიც მცირდება, რის გამოც განსაკუთ
რებულ აქტუალობას იძენს საზოგადოებრივი ძალების დამატებითი კონსოლიდაცია ისეთი ფორმებით, როგორიცაა სავალდებულო სოციალური დაზღვევა.
განსაკუთრებული მნიშვნელობა ენიჭება პენსიებისა და სოციალური დახმარების დანიშვნის ორგანიზაციას და ამ სფეროში პასუხისმგებლობის დაკონკრეტებას. საჭიროა კანონმდებლობით მკაცრად განისაზღვროს პენსიებისა და სოციალური დახმარების მიღების პირობები და წესები, რათა ნაკლები შესაძლებლობა დარჩეს ნებისმიერი დონის სახელმწიფო მოხელეს შესაბამისი ქვეკანონური აქტებისა თუ პირადი შეხედულებებიდან გამომდინარე სუბიექტურად გადაწყვიტოთ ცალკეული ინდივიდისათვის აღნიშნული საკითხი.
ანალოგიური მდგომარეობაა ინვალიდობის განსაზღვრის სფეროშიც. ამ მიმართულებითაც კანონმა ამომწურავად უნდა განსაზღვროს ყველა შესაძლო შემთხვევა, რის საფუძველზედაც ჩამოიწერება შესაბამისი სამედიცინო დიაგნოზები. ეს უკანასკნელი უნდა გახდეს ინვალიდობის მინიჭების ერთადერთი საფუძველი, რომელიც უნდა დასვას შესაბამისი ლიცენზიის მქონე სამედიცინო დაწესებულებამ, რომელმაც სრულად უნდა იკისროს პასუხისმგებლობა დიაგნოზის მართებულობაზე. ამ შემთხვევაში სახელმწიფო მოხელის მიერ სათანადო გადაწყვეტილება მექანიკურად უნდა იქნეს მიღებული. ამასთან, პიროვნებას უნდა მიეცეს სრული უფლება სასამართლოში გაასაჩივროს მიღებული გადაწყვეტილება. აუცილებელია სისტემატურად ტარდებოდეს სათანადო შემოწმებები პენსიების მიმღებთა და ინვალიდთა იდენტიფიცირების მიმართულებით, რაც ოპერატიულად გამოავლენს დარღვევებსა და გაყალბებებს.
აუცილებელია დაწესდეს მკაცრი ეკონომიკური სანქციები – მნიშვნელოვანი ჯარიმების სახით დამრღვევებისა და გამყალბებლებისათვის, ხოლო გარკვეულ შემთხვევაში დასაწესებელია ადმინისტრაციული და სისხლის სამართლის პასუხისმგებლობა, რაც შესაბამისი საკანონმდებლო ბაზის მომზადებას საჭიროებს.
ამ სფეროში სერიოზული დარღვევების საფუძველია პენსიებისა და დახმარებების დაფინანსების ხარვეზები. ეს იწვევს ვალების დაგროვებას ისედაც შეჭირვებულ მოსახლეობასთან, რაც შეიძლება არასასურველ სოციალურ მოვლენებში გადაიზარდოს. სახელმწიფო ვალდებულებათა აღ
ებისას მაქსიმალური სიფრთხილის გამოჩენა და რეალურ საფუძველზე დაყრდნობა განმსაზღვრელი უნდა იყოს, ხოლო აღებული სახელმწიფო ვალდებულებები აუცილებლად პრიორიტეტული წესით უნდა დაკმაყოფილდეს.
მეტად დიდი მნიშვნელობა ენიჭება ამ სფეროში სერიოზული მონიტორინგის ჩატარებას, ვინაიდან სათანადო კვლევები ამ მიმართულებით ნაკლებად ტარდება, განსხვავებით ჯანმრთელობის დაცვის სისტემისა, რომელიც საფუძვლიანი რეფორმირების პერიოდში სერიოზულად იქნა მრავალგზის შესწავლილი და ამჯერად ზოგადი კანონზომიერებები ამ ქვედარგში უფრო ნათლადაა გამოკვეთილი.
2.3. საქართველოს ჯანმრთელობის დაცვის სისტემაში ჩრდილოვანი ეკონომიკის მასშტაბების შემცირება და კორუფციასთან ბრძოლა
საქართველოს ჯანმრთელობის დაცვის სისტემის მასშტაბები საკმაოდ დიდია და ის მნიშვნელოვან როლს ასრულებს ქვეყნის სოციალურ-ეკონომიკურ სისტემაში. ქვეყნის 2026 სამედიცინო დაწესებულებაში დასაქმებულია 127400 ადამიანი, რაც ფორმალურ სექტორში დასაქმებული მოსახლეობის 17%-ს შეადგენს. აღნიშნული დაწესებულებების ძირითადი ფონდების საშუალო წლიური ღირებულება შეადგენს 261 000 ათას ლარს, რაც საქართველოში აღრიცხული ძირითადი ფონდების ღირებულების 2,8%-ია. სამედიცინო მომსახურების საორიენტაციო წლიური მოცულობა 350 მლნ ლარს შეადგენს, რაც ქვეყნის მთლიანი შიდა პროდუქტის დაახლოებით 5,3%-ია1
.
ნიშანდობლივია, რომ როგორც გამოკვლევებმა გვიჩვენა ყოველწლიურად სამ მილიონამდე ადამიანი იღებს გარკვეული სახის სამედიცინო დახმარებას. ამ შემთხვევაში სახელმწიფოს წილი საკმაოდ მაღალია, ვინაიდან ჯანდაცვის სახელმწიფო პროგ
რამებით სხვადასხვა სახის სამედიცინო დახმარება წლის განმავლობაში გაეწევა დაახლოებით 2,5 მლნ. შემთხვევაში, რაც იმაზე მიუთითებს, რომ პროგრამების შერჩევისას მიღწეულია მოსახლეობის მოთხოვნილებისმასიურად მოცვა, მაგრამ ღირებულებით პარამეტრებში მდგომარეობა სხვაგვარადაა. კერძოდ, სახელმწიფოს მიერ უზრუნველყოფილი და ლეგალიზებული სამედიცინო დახმარების მოცულობა არ აღემატება 50 მლნ ლარს, აქედან 40 მლნ ლარი წარმოადგენს უშუალოდ სახელმწიფო ბიუჯეტისა და სავალდებულო სამედიცინო სადაზღვევო შენატანების ხარჯებს, ხოლო 10 მლნ ლარამდე წარმოადგენს ე.წ. „შიდა სტანდარტით“ შესრულებული სამუშაოების რეალიზაციიდან აღრიცხულ შემოსავლებს, ანუ მთლიანი წლიური მოცულობის (350 მლნ ლარი), 86% წარმოადგენს არალეგალური „ჩრდილოვანი“ ეკონომიკური ურთიერთობების წილს სამედიცინო მომსახურების საერთო მოცულობაში, ხოლო სახელმწიფოს მიერ უზრუნველყოფილი წილი წარმოადგენს მხოლოდ 11,4%-ს. ყოველივე ეს სქემატურად შემდეგნაირად გამოიყურება:
საყურადღებოა, რომ „ჩრდილოვანი“ ეკონომიკური ურთიერთობების განვითარებისა და გაღრმავების ტენდენციებზე ჯანდაცვის რეორიენტაციის საწყის ეტაპზევე იყო გამახვილებული ყურადღება, რაც ყოველწლიურად ფიქსირდება საქართველოს მთავრობის სხდომაზე, სადაც იხილებოდა ჯანდაცვის სამინისტროს წლიური ანგარიშები.
კერძოდ, 1998 წლის ანგარიშში (გვ. 31) ვკითხულობთ, რომ „საქართველოს ჯანმრთელობის დაცვის სამინისტროსა და საერთაშორისო ორგანიზაციების ექსპერტების მიერ ჩატარებულმა კვლევებმა ცხადყო, რომ საქართველოში ჯანმრთელობის დაცვაზე (სამკურნალწამლო საშუალებების ჩათვლით) წელიწადში იხარჯება 300 მლნ. ლარამდე (დაახლოებით 60 ლარი ერთ სულ მოსახლეზე), რომლიდანაც მოსახლეობა საკუთარიჯიბიდან იხდის მთლიანი თანხის 87%-ს. 1996 წელს, როდესაც ჯანმრთელობის დაცვამ ბიუჯეტით გამოყოფილი თანხები ავად თუ კარგად მიიღო, შესაძლებელი გახდა მოსახლეობის მიერ სამკურნალო დაწესებულებებისათვის გადახდილი 10 მლნ. ლარის ლეგალიზება. მომდევნო ორ წელიწადში სახელმწიფო ჯანდაცვითი პროგრამების დაფინანსების კლებას მოჰყვა მოსახლეობის მიერ გადახდილი თანხების რეგალიზაციის შემცირება. საწუხარო ტენდენციაა, მაგრამ თუ გავითვალისწინებთ იმას, რომ ჯანმრთელობის დაცვის ბიუჯეტი 1998 წელს მხოლოდ 58%-ით შესრულდა, ე.წ. „შავი ბაზრის“ არსებობა არ უნდა გაგვიკვირდეს“.
ამდენად, „ტასისის“ პროგრამით სტატისტიკის სახელმწიფო დეპარტამენტის მიერ გაკეთებული გამოკვლევის შედეგები ჩვენთვის არ იყო მოულოდნელი. მართალია, შეიძლება გამოკვლევის მეთოდიკა და შესაბამისად ცალკეული ელემენტები იყოს სადავო, მაგრამ ტენდენციები ძირითადად მისაღებია და ის რეალურად პროგნოზირებადს ესადაგება. ამ მხრივ სამწუხაროა მხოლოდის, რომ გამოკვლევაში თავიდანვე რომ ვყოფილიყავით ჩართული შედეგები უფრო მასშტაბური და სარწმუნო იქნებოდა, მაგრამ ეს ქვეყანაში არსებული „ინტერსექტორალური“ თანამშრომლობის ხარვეზებია, რომელთა აღმოფხვრის აუცილებლობაზე მრავალჯერ იყო აღნიშნული.
საქართველოში უკანასკნელი წლების (1997-2000) მანძილზე ჩატარებული კვლევების საფუძველზე ნათლად წარმოჩნდა ის ფაქტი, რომ ჯანდაცვის სფეროში თანხების არალეგალური ბრუნვის მოცულობა მეტად საყურადღებოა და ქვეყნის ჩრდილოვან ეკონომიკაში ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი წილი აქვს. აღსანიშნავია, რომ ამგვარ მოვლენას რიგი სუბიექტური და ობიექტური ფაქტორები განაპირობებს, რომელთაგან ზოგიერთ მათგანს ქვემოთ შევეხებით. კერძოდ, ყურადღებას გავამახვილებთ ჯანდაცვის სფეროს სახელმწიფო და კერძო სახსრებიდან დაფინანსების დონეზე, სამედიცინო მომსახურებაზე მოსახლეობის საჭიროებაზე, ისტორიულად საბჭოთა კავშირიდან მიღებულ მემკვიდრეობაზე:
1. 1990-1995 წლებში ქვეყანაში და რეგიონში განვითარებულმა პოლიტიკურ-ეკონომიკურმა ფაქტორებმა მნიშვნელოვანი გავლენა მოახდინა საქართველოს მაკროეკონომიკაზე და ქვეყანაში 1994 წელს მშპ-მა ერთ სულ მოსახლეზე 230 აშშ დოლარი შეადგინა, რაც 1990 წლის ამავე მაჩვენებლის 6,5% იყო. ამგვარმა ძირეულმა ძვრებმა ქვეყანაში ჯანდაცვის ხარჯი საქართველოს ბიუჯეტიდან 1994 წელს ერთ სულ მოსახლეზე დაწია 0,81 აშშ დოლარამდე, რაც არნახულად დაბალი მაჩვენებელია ნებისმიერი ქვეყნისათვის (შ
ესადარებლად 1989-90 წლებში საქართველოში ჯანდაცვაში იხარჯებოდა დაახლოებით 450 მლნ. მანეთი წელიწადში).
2. ეს მოვლენები განვითარდა იმის ფონზე, რომ ქვეყნის მოსახლეობის ჯანმრთელობის მომსახურებაზე მოთხოვნილება (საჭიროება) არ შეცვლილა და პირიქით შესაძლებელია ითქვას, რომ გაიზარდა, რადგან გაუარესდა ხალხის სოციალურ-ეკონომიკური მდგომარეობა და შესაბამისად – ჯანმრთელობის მდგომარეობა, ამიტომ მოსახლეობის რეალური მოთხოვნა არ შემცირებულა ეკონომიკური მდგომარეობის პარალელურად. ამას ცხადყოფს 1997 და 2000 წლის ჯანდაცვის ხარჯების კვლევა, რომელიც გვიჩვენებს, რომ მიუხედავად მშპ-ის კლებისა, ეროვნული ჯანდაცვის ხარჯები თითქმის არ შეცვლილა და შესაბამისად მისი (5%-დან 10%-მდე) %-ული წილი მშპ-ში გაიზარდა, ანუ ქვეყნის ეკონომიკური მდგომარეობა არ ახდენს პირდაპირ პროპორციულ გავლენას მოსახლეობის ჯანდაცვის საჭიროებაზე.
3. გამომდინარე შექმნილი ეკონომიკური მდგომარეობიდან საქართველოს ჯანდაცვის სამინისტრო იძულებული გახდა 1995 წლის აგვისტოს თვიდან დაეწყო დარგის ძირეული რეფორმა, რომელმაც განსაზღვრა სახელმწიფო დაფინანსების ახალი წყაროები, ფორმები და მიმართულებები. კერძოდ, შემოღებულ იქნა სავალდებულო სამედიცინო სადაზღვევო გადასახადი (სახელმწიფო ჯანდაცვის ფონდში, 3+1%), ცენტრალური ბიუჯეტის ტრანსფერტები და ადგილობრივი ბიუჯეტის გადასახდელი მინიმუმი 2,5 ლარი ერთ სულ მოსახლეზე. ამგვარი რეფორმის ფონზე 1999 წლისათვის მიღებული იყო საგრძნობი შედეგები: ცენტრალური ბიუჯეტის მიერ რეალურად გამოყოფილმა თანხამ შეადგინა 3.35 აშშ დოლარი ერთ სულ მოსახლეზე, მუნიციპალურმა დაფინანსებამ 0.87 აშშ დოლარი, ანუ რეფორმის დაწყებიდან 4 წლის მანძილზე სახელმწიფო წყაროებიდან მობილიზებული რეალური ფინანსური სახსრები დაახლოებით 6,9-ჯერ გაიზარდა (ანუ 69,0%-ით), მაგრამ ეროვნულ საჭიროებასთან შედარებით ეს მაინც მიზერული თანხა აღმოჩნდა.
4. მიუხედავად სახელმწიფოს მიერ გამოყოფილი სახსრების 6,9-ჯერ გაზრდისა, სახელმწიფოს წილი ჯანდაცვის დაფინანსებაში ჯერ კიდევ მწირია, რომელსაც ობიექტური მიზეზები გააჩნია. ეს მიზეზები უფრო მეტად მაკროეკონომიკური მდგომარეობითაა განპირობებული ვიდრე დარგის ფუნქციონირებით. კერძოდ, შრომისუნარიანი მოსახლეობის მხოლოდ 18,4% არის დასაქმებული ფორმალურ სექტორში და შესაბამისად სავალდებულო გადასახადები მხოლოდ მათ წილად მოდის. ეს საგრძნობლად ამცირებს სავალდებულო სადაზღვევო შენატანების აბსოლუტურ მოცულობას. ამ 18,4%-დან უმეტესი ნაწილი სახელმწიფო სექტორში არის დასაქმებული, სადაც ხელფასების გაცემის საკითხი მეტად ცუდათაა და შესაბამისად ვერ ხერხდება სავალდებულო სადაზღვევო შენატანების დროული და სრული მოცულობით მობილიზაცია. 1999 წლის მონაცემებით საბიუჯეტო ორგანიზაციებმა სავალდებულო სადაზღვევო შენატანების 38% გადაიხადეს, მაშინ როდესაც არაბიუჯეტურმა ორგანიზაციებმა – 108%-ით შეასრულეს ვალდებულება. ამავე დროს 989.000 ადამიანი, რომელიც არაფორმალურ სექტორშია დასაქმებული საერთოდ არ მონაწილეობს ჯანდაცვის სავალდებულო დაზღვევის სქემაში, მაგრამ რეალურად იღებს სახელმწიფოს ხარჯზე დაფინანსებულ სამედიცინო მომსახურებას. სიტუაციას ართულებს ისიც, რომ ცენტრალური ბიუჯეტის პასუხისმგებლობა ტანსფერტებზე წლიდან წლამდე არ სრულდება. 1994 წელს ცენტრალური ბიუჯეტის დაფინანსების მაჩვენებელი იყო 60,3%, 1995 წელს – 57,5%, 1996 წელს – 84,9%, 1997 წელს – 40,9%, 1998 წელს – 60%, 1999 წელს – 45,5%. ამგვარი დაფინანსების დონით მეტად ძნელია მოსახლეობის მოთხოვნილების დაკმაყოფილება უფასო (და/ან სუბსიდირებული) სამედიცინო მომსახურებით. ამას ყოველივეს ემატება ისიც, რომ ზოგიერთი გამონაკლისის გარდა, მუნიციპალური ბიუჯეტების უმრავლესობა არ გამოყოფს კანონით დადგენილ მინიმალურ თანხას 2,5 ლარს ერთ სულ მოსახლეზე.
5. აქვე უნდა აღინიშნოს, რომ სახელმწიფო წყაროებიდან მობილიზებული თანხების მხოლოდ 84,6% არის ჯანდაცვის სამინისტროს და სამედიცინო-სადაზღვევო კომპანიის განკარგულებაში, დარჩენილი სამინისტროების და უწყებების განკარგვის სფეროში. ჯანდაცვის სახელმწიფო უწყება პასუხისმგებელია ქვეყნის მთელ მოსახლეობაზე საკუთარი 84,6%-ით, მაშინ როდესაც სხვა უწყებები 15,4%-ით, სულ 200.000-მდე მოსახლეს ფარავენ და არის მკაფიო გამიჯვნა პასუხისმგებლობებს შორის.
6. 1994 წლიდან მოყოლებული სახელმწიფოს მხრიდან ჯანდაცვის დაფინანსების შემცირების გამო მოსახლეობა იძულებული გახდა საკუთარი სახსრებით დაეფარა მიღებული სამედიცინო მომსახურება. 1
997 წელს სახელმწიფოს წილმა ჯანდაცვის დაფინანსებაში შეადგინა ეროვნული მოთხოვნილების მხოლოდ 13%, ხოლო მოსახლეობისამ 87%. მართალია ჯერ ადრეა ზუსტი რიცხვების დასახელება, მაგრამ მდგომარეობა არსებითად არ შეცვლილა 2000 წლის პირველი კვარტა
ლის მონაცემებითაც. 1997 წელს ჯანმრთელობის სამინისტრომ სპეციალური კვლევის საფუძველზე შეაფასა ჯანდაცვის სექტორში არაფორმალური მიმოქცევის მოცულობა და სახელმწიფოს მიერ დაკარგული საგადასახადო შემოსავლების მოცულობა, რომელმაც დაახლოებით 130.3 მილიონი ლარი შეადგინა. ეს თანხა რომ ოფიციალური მიმოქცევის სფეროში მოქცეულიყო, მაშინ მოსახლეობისათვის ჯანდაცვის მომსახურების მიწოდება 113,4 მილიონი ლარით გაძვირდებოდა, რაც კიდევ უფრო გაჯვირებდა თითოეულ მოქალაქეს ჯანდაცვის მომსახურების მიღებას. ეს კი უარყოფითად იმოქმედებდა მოსახლეობის ჯანმრთელობის მდგომარეობაზე. მაშინ როდესაც ჯანდაცვის ხარჯი ერთ-ერთი განმაპირობებელი ფაქტორია გარდამავალი სიღარიბის, მოსახლეობისათვის ჯანდაცვის მომსახურების გაძვირება ისე, რომ თუ არ გაიზარდა სახელმწიფოს წილობრივი მონაწილეობა ჯანდაცვის დაფინანსებაში დამღუპველ გავლენას მოახდენს მოსახლეობის ჯანმრთელობის მდგომარეობაზე, რეალურად არაფორმალურმა ეკონომიკამ
, რომელიც ჯანდაცვის სფეროში შეიქმნა, გარკვეული დამცავი როლი იქონია მოსახლეობაზე. სხვაგვარად რომ ვთქვათ სახელმწიფომ გაწია 130,3 მილიონი ლარის ოდენობით დარგის არაპირდაპირი სუბსიდირება. აქვე უნდა ითქვას, რომ ამგვარი მდგომარეობა მიუღებელია, მაგრამ საჭიროებს თანდათანობით, მეტად ფრთხილ და სისტემურ გარდაქმნას.
7. სახელმწიფო დაფინანსების ამგვარი დაბალი დონის პირობებში სახელმწიფო კარგავს ეკონომიკურ ბერკეტებს ბაზრის რეგულირებისა. ამდენად სახელმწიფოს მცდელობები დაარეგულიროს საბაზრო ურთიერთობები – არაეფექტური ხდება. ცნობისათვის, ევროპული ქვეყნების უმრავლესობაში სახელმწიფოს მონაწილეობა ჯანდაცვის დაფინანსებაში მერყეობს 60-80%-ის ფარგლებში. ფინანსური რესურსების სიმწირის გამო საქართველოში ვერ ხერხდება სახელმწიფოს (როგორც შემსყიდველის) აქტიური მონაწილეობა სამედიცინო და ფარმაცევტულ ბაზარზე, რის გამოც ჯანდაცვის სამინისტროს მიერ შემუშავებული ბაზრის რეგულირების მექანიზმი არაეფექტური ხდება. საგადასახადო, საბაჟო, პროკურატურის და სხვა სამსახურების არაეფექტური მუშაობის გამო ვერ ხერხდება სამედიცინო და ფარმაცევტულ ბაზარზე არალეგალური ბრუნვის დარეგულირება.
8. დარგში მიმდინარე რეფორმებმა საშუალება მისცეს კერძო სადაზღვევო კომპანიების მონაწილეობას ჯანდაცვის დაფინანსებაში. კერძოდ, სადაზღვევო კომპანიებში ნებაყოფლობითი სადაზღვევო პრემიუმების მობილიზაცია წინ გადადგმული ნაბიჯია სამედიცინო დანახარჯების ფორმალიზაციისკენ. მაგრამ, მათი ხვედრითი წილი ჯანდაცვის დაფინანსების ბაზარზე ჯერ კიდევ უმნიშვნელოა, თუმცა კი პროგრესულად მზარდი. 1998-1999 წლებში კერძო სამედიცინო სადაზღვევო კომპანიების ბაზრის წილი 5%-დან 7,9%-მდე გაიზარდა, მაგრამ რეალურად ამან მხოლოდ 0,045 აშშ დოლარი შეადგინა ერთ სულ მოსახლეზე. ამგვარი ზრდა შედეგია მოსახლეობის შეძლებული ფენის გადასვლისა ნებაყოფლობითი სამედიცინო დაზღვევის სეგმენტში. ამგვარი ზრდა მუდმივად ვერ გაგრძელდება, რადგან არარსებობს ნებაყოფლობითი სამედიცინო დაზღვევის განვითარების ეკონომიკური ხელშეწყობის პირობები.
9. ყოველივე ამას ემატება საბჭოთა კავშირის მიერ დატოვებული მემკვიდრეობა. მიუხედავად იმისა, რომ რეფორმების დაწყების შემდეგ საქართველოში პრაქტიკოსი ექიმების რაოდენობა 20%-ით, ექთნების რაოდენობა 50%-ით და საავდმყოფოების რაოდენობა 32%-ით შემცირდა,
1998 წლის მაჩვენებლებით საქართველოს მაინც უფრო მეტი ექიმები და საავადმყოფოები აქვს ვიდრე აღმოსავლეთ ევროპის და დსთ-ი
ს ქვეყნებს 100 000 მოსახლეზე გაანგარიშებით. დასაქმებულ ექიმთა და საავადმყოფო საწოლების დღევანდელი დონე გაცილებით აღემატება ქვეყნის რეალურ საჭიროებას. მაგალითისათვის 1999 წელს ქ. თბილისში გაშლილი იყო 11.700 საავადმყოფო საწოლი, მაშინ როდესაც რეალური მოთხოვნა იყო მხოლოდ 3.200 საწოლზე. ერთ ჰოსპიტალურ პაციენტზემოდიოდა 3 ექიმი, მაშინ როდესაც გასაშუალოებული მაჩვენებელი უნდა იყოს 1 ექიმი 8-10 პაციენტზე (სპეციფიკის მიხედვით ეს თანაფარდობა მერყეობს). სამედიცინო მომსახურების მწარმოებელთა სიჭარბე არის ერთ-ერთი განმაპირობებელი არაფორმალური ხარჯის მაღალი დონისა. რეალურად ჭარბი სამედიცინო კადრისა და რესურსის შენახვა ხდება ავადმყოფი მოსახლეობის ხარჯზე, რაც მიუღებელი უნდა იყოს.
მოყვანილი მონაცემები ძირითადად ხსნის ჯანდაცვის სფეროში ჩამოყალიბებული ჩრდილოვანი ეკონომიკის მოცულობისძირითად მიზეზებს და იძლევა საშუალებას განისაზღვროს კონკრეტული სტრატეგია ამ პრობლემის გადასაწყვეტად.
ნიშანდობლივია, რომ სახელმწიფოს წილი ფორმალურ, ანუ ლეგალიზებულ ნაწილში საკმაოდ მაღალია და ის შეადგენს 80%-ს. ამდენად, პრობლემის გადაწყვეტის ორი უმთავრესი მიმართულებიდან (სახელმწიფო წილის გაზრდა ფაქტობრივად
სამედიცინო მომსახურების მოცულობაში და ჩრდილოვანი ეკონომიკის მაქსიმალური ლეგალიზაცია) დარგისათვის მნიშვნელოვანია მეორე – ჩრდილოვანი ეკონომიკის მაქსიმალური ლეგალიზაცია. ამ დროს ბუნებრივია გაიზრდება ფორმალური (ლეგალიზებული) ეკონომიკის წილი სამედიცინო მომსახურების ფაქტობრივად
მოცულობაში, მაგრამ მოსალოდნელია შემცირდეს სახელმწიფოს წილი აღრიცხული სამედიცინო მომსახურების მოცულობაში.
ამიტომაც პროგრამის პირველი ეტაპის ამოცანა და მიზანი შეიძლება შემდეგნაირად იყოს ფორმულირებული – ფაქტობრივად
სამედიცინო მომსახურების მოცულობაში არალეგალური, (ჩრდილოვანი) ეკონომიკური ურთიერთობების მინიმუმამდე დაყვანა, ლეგალიზებული ეკონომიკური ურთიერთობების საერთო მოცულობაში სახელმწიფოს წილის არსებული დონის შენარჩუნების პირობებში.
მოცემული მიზნის მისაღწევად აუცილებელია დეტალურად გაანალიზდეს დარგში ჩამოყალიბებული ეკონომიკური ურთიერთობები და ამგვარი სტრუქტურული პროპორციების წარმომშობი ობიექტური და სუბიექტური ფაქტორები გამოიკვეთოს პრიორიტეტული რანჟირების წესით.
უმთავრესი ორი ობიექტური მიზეზის გამოკვეთა ამთავითვე შეიძლება:
1. საქართველოში სამედიცინო დახმარების ობიექტური და თანმიმდევრული განვითარებით ჩამოყალიბდა სამედიცინო დახმარებაზე არაოპტიმალურად მაღალი, ზოგიერთ ასპექტებში განვითარებული სახელმწიფოების დონეზე, ხოლო ზოგიერთ შემთხვევაში მასზემაღალი მოთხოვნილება, რომლის უმეტესი ნაწილი ფორმირდება მოთხოვნად.
2. საქართველოს სოციალურ-ეკონომიკური მდგომარეობის გამო რეალურად შესაძლებელია ჩამოყალიბებული მოთხოვნის მხოლოდ მცირე ნაწილის (10-15%) დაკმაყოფილება, რის გამოც მოთხოვნის დაკმაყოფილება შესაძლებელია მხოლოდ ხარჯების არასრული ანაზღაურების გზით, რაც იწვევს აღნიშნული ხარჯების აღურიცხველობის მისწრაფებას და შესაბამისად ეკონომიკური ურთიერთობების უდიდესი ნაწილის დაფარულად (ჩრდილოვნად) წარმოებას.
სხვაგვარად რომ ვთქვათ, იმ ეკონომიკური ურთიერთობების რეალური ღირებულება, რაც ხორციელდება საქართველოში სამედიცინო მომსახურების სფეროში მნიშვნელოვნად აღემატება თუნდაც გამოკვლევით დადასტურებულ 350 მლნ. ლარს წელიწადში.
ამდენად შეიძლება დღესვე დაზუსტებით გამოიკვეთოს ჩრდილოვანი (არაფორმალური) ეკონომიკური ურთიერთობების ლეგალიზაციის უმთავრესი ობიექტური წინაღობა, რაც მდგომარეობს იმაში, რომ იგივე სამუშაოების განხორციელებას, ანუ იგივე მასშტაბის სამედიცინო მომსახურებაზე მოთხოვნილების დაკმაყოფილებას ლეგალიზაციის პირობებში ობიექტურად დასჭირდება ორი არც თუ ისე „პოპულარული“ გადაწყვეტილების მიღება.
1. დარგში არსებული შრომითი მატერიალური რესურსების ოპტიმიზაცია;
2. დამატებითი საფინანსო რესურსების მოძიება და ჩართვა, როგორც სახელმწიფო, ისე არასახელმწიფო სექტორში.
სამწუხაროდ, ამ პრინციპული ბარიერის გადალახვის გარეშე პროგრამის ნებისმიერი ღონისძიების ცალკეული და მთლიანი ეფექტიანობა იმდენად დაბალი იქნება, რომ არსებული ტენდენციებისა და მიმართულებების შეცვლა პრაქტიკულად შეუძლებელი გახდება და რეალურად ადგილი ექნება ფარულობის („ჩრდილოვანი“) ასპექტის გადატანას ერთი სივრციდან მეორეზე. ამიტომაც, წარმოდგენილი პროგრამა ემყარება შემდეგ ძირითად პრინციპებს:
1. გამომდინარე ჯანდაცვის სფეროს სპეციფიკიდან სამედიცინო მომსახურების და ფარმაცევტული უზრუნველყოფის სფეროს მაქსიმალურმა ფორმალიზაციამ არ უნდა გამოიწვიოს მოსახლეობისათვის მიწოდებული მომსახურების გაძვირება და არ უნდა შეუქმნას ხალხს დამატებითი ფინანსური ბარიერები, პირიქით ანტიკორუფციული პროგრამის განხორციელებამ ფინანსურად უფრო მეტად ხელმისაწვდომი უნდა გახადოს ჯანდაცვის მომსახურება მოსახლეობის ყველა ფენისათვის.
2. პროგრამამ არ უნდა დაარღვიოს ჯანდაცვის ბაზარზე ჩამოყალიბებული საბაზრო ურთიერთობები, არამედ უნდა გაზარდოს სახელმწიფოს მარეგულირებელი როლი და საკონტროლებელი ფუნქცია, რათა დაცული იყოს ყველა მოქალაქის კონსტიტუციური უფლება და ამავე დროს დაცული იყოს საბაზრო ეკონომიკის განვითარების არჩეული მიმართულება.
3. უნდა გაიზარდოს სახელმწიფოს, როგორც ჯანდაცვის სფეროს ერთ-ერთი დამფინანსებლის წილობრვი მონაწილეობა მოსახლეობის ჯანდაცვის მომსახურების დაფინანსებაში, რათა შესაძლებელი იყოს ქვეყნის ყველაზე ღარიბი და დაუცველი ფენისათვის სამედიცინო დახმარების მიწოდება და კონსტიტუციური გარანტიების შესრულება.
4. ხელი უნდა შეუწყოს სახელმწიფოსა და კერძო სექტორის თანაარსებობას და თანაცხოვრებას თანაბარ იურიდიულ და მარეგულირებელ გარემოში, რომლის ძირითადი ამოცანა უნდა იყოს მოსახლეობის ყველა ფენისათვის ხელმისაწვდომი და ხარისხიანი სამედიცინო მომსახურების მიწოდება.
პროგრამა მოითხოვს მრავალფეროვანი და მრავალსპექტიანი ელემენტების კომპლექსურ, სისტემურ მართვას და ამიტომაც მის რეალიზაციასა და კონკრეტული შედეგების მიღწევას საკმაოდ ხანგრძლივი დრო დასჭირდება და აუცილებელი ხდება მისი დანაწევრება ძირითადი ეტაპების მიხედვით.
პირველ ეტაპზე, რომელიც შეიძლება განხორციელდეს ხუთი წლის განმავლობაში, შეიძლება დაკონკრეტდეს შუალედური მიზანი შემდეგნაირად: სამედიცინო მომსახურების საშუალო წლიური მასშტაბების შენარჩუნების პირობებში ჩრდილოვანი (არაფორმალური) ეკონომიკური ურთიერთობების მასშტაბების 50%-ის ლეგალიზაცია და ფორმალურ სექტორში სახელმწიფო უზრუნველყოფის წილის 75-80%-ის შენარჩუნება.
შემდგომ ეტაპზე შეიძლება ჩრდილოვანი (არაფორმალური) ეკონომიკური ურთიერთობების მინიმიზაცია (10%-მდე) და ამ პერიოდში შეიძლება სახელმწიფო უზრუნველყოფის წილის თანდათანობითი შემცირება. დარგში ჩრდილოვანი (ფარული) ეკონომიკური ურთიერთობების სრული ლიკვიდაცია მისი სპეციფიკიდან გამომდინარე შეუძლებელია, ყოველ შემთხვევაში უახლესი 50 წლის განმავლობაში, ვინაიდან მას საერთოდ საზოგადოებრივი ურთიერთობის საუკუნეობით ჩამოყალიბებული პრინციპების არსებითი შეცვლა სჭირდება და როგორც განვითარებული სახელმწიფოების გამოცდილება გვიჩვენებს გარკვეულად შეზღუდული ფორმებით ის ყველგან არსებობს, მაგრამ რა თქმა უნდა არა იმ მასშტაბებით, რაც ჩვენთან.
პროგრამის პირველ ეტაპზე გასატარებელ სამუშაოთა ძირითადი მიმართულებანი შეიძლება ჩამოყალიბდეს შემდეგნაირად:
1. არსებული სამართლებრივი ბაზის სრულყოფა;
2. სამართლებრივი ბაზის სრული ამოქმედება და მის დაცვაზე სახელმწიფო ზედამხედველობის გაძლიერება;
3. დარგში მიმდინარე ეკონომიკური ურთიერთობების ლეგალიზ
აციის ეკონომიკური მოტივაციის გაძლიერება;
4. დარგში აღრიცხვა-ანგარიშგების სისტემის სრულყოფა და მისი აღსრულების ადმინისტრირება;
5. კორუფციის შესაძლებლობების მინიმიზაცია საკვანძო საკითხებზე გადაწყვეტილებების მიღების სუბიექტივიზაციის მაქსიმალური შეზღუდვითა და გადაწყვეტილების მომზადებისა და მიღების მთელი პროცესის გამჭვირვალობის გაზრდის გზით;
6. დარგის დაფინანსების მექანიზმებისა და მოდელების არსებითი გადასინჯვა;
7. დარგში აკუმულირებული მატერიალური და შრომითი რესურსების ოპტიმიზაცია, გამონთავისუფლებული რესურსების ეფექტიანი გამოყენებისა და კომპენსირების ოპტიმალური სისტემების ამოქმედების პირობებში;
8. მოსახლეობის სამედიცინო მომსახურების სფეროში სახელმწიფოებრივი უზრუნველყოფის სეგმენტის შერჩევის კრიტერიუმებისა და პრიორიტეტების დაკონკრეტება და განხილვა-დამტკიცება ფართე საჯაროობის პირობებში;
9. სამედიცინო დაზღვევის პრინციპების ეფექტიანი ამოქმედება და განსაკუთრებული ხელშეწყობა ნებაყოფლობითი (კერძო) სამედიცინო დაზღვევის წარმოქმნისა და განვითარების სფეროში.
10. საზოგადოებრივი აზრის ფორმირება ფარული ეკონომიკური ურთიერთობების, როგორც ნაკლებად სანდო და არაგარანტირებულობისადმი შეურიგებლობის მიმართულებით;
11. დარგში მიმდინარე ეკონომიკური ურთიერთობების უწყვეტი სისტემის ჩამოყალიბება დროსა და სივრცეში.
პროგრამა უნდა იქცეს საქართველოს ჯანმრთელობის დაცვის ეროვნული პოლიტიკის რეალიზაციის მთავარ ინსტრუმენტად და უნდა გამომდინარეობდეს დამტკიცებული „პოლიტიკის“ უმთავრესი პრინციპებისა და მოთხოვნებისაგან.
ჯანდაცვის სფეროში დღესდღეისობით არსაბული ჩრდილოვანი ეკონომიკის მოცულობის საგრძნობი შემცირება შესაძლებელი იქნება იმ შემთხვევაში, თუ მიღწეული იქნება შემდეგი მიზნები:
1. გაიზრდება სახელმწიფო წყაროებიდან და/ან სახელმწიფოს კონტროლის ქვეშ მყოფი ფინანსური სახსრების ასიგნებანი მოსახლეობისათვის ჯანდაცვის მომსახურების დასაფინანსებლად. შესაბამისად გაიზრდება სახელმწიფო სახსრების ხვედრითი წილი ქვეყნის ეროვნულ ჯანდაცვაში. დასახული მიზანი მიღწეულად ჩაითვლება,
თუ სახელმწიფო სახსრების ხვედრითი წილი მიაღწევს და/ან გადააჭარბებს 50%-ს ნაცვლად დღევანდელი 13%-ისა.
2. დაბალანსდება სამედიცინო მომსახურების მწარმოებელთა (საავადმყოფოები, ექიმები, ექთნები, აფთიაქები და ა.შ.) და მოსახლეობას შორის არსებული თანაფარდობა, ანუ არსებული სამედიცინო მომსახურების წარმოების რესურსები შესაბამისობაში მოვა მოსახლეობის ჯანდაცვის მოთხოვნებისადმი.
3. განხორციელდება სამედიცინო მომსახურებაზე და ფარმაკოლოგიური პრეპარატებზე ფასის კონტროლი. ამ უკანასკნელის მიზანი იქნება სამედიცინო ბაზარზე მომსახურების და ფარმაკოლოგიური პრეპარატების ფასის დარეგულირება ისეთ დონეზე, რომ დაშვებული იყოს ზღვრული მოგების რეალიზაცია, რომელსაც სახელმწიფო საკანონმდებლო დონეზე განსაზღვრავს.
4. სამედიცინო სადაზღვევო კომპანიებში აკუმულირება მოსახლეობის მიერ პირადი სახსრებიდან დღევანდელ სამედიცინო ბაზარზე გაწეული ხარჯები. ეს უკანასკნელი ხელს შეუწყობს ნორმალური საბაზრო/საკონტრაქტო ურთიერთობების ჩამოყალიბებ
ას ჯანდაცვის დამფინანსებლებსა და ჯანდაცვის მომსახურების მწარმოებელთა შორის. ამ ურთიერთობაში სახელმწიფო შეინარჩუნებს მარეგულირებელ და მაკონტროლებელ ფუნქციას, რომელიც ნაკარნახევი იქნება საქართველოს მოსახლეობის ინტერესებით და მიმართული იქნება მათ დასაცავად. ეს მიზანი ჩაითვლება მიღწეულად,
თუ ნებაყოფლობითი სამედიცინო დაზღვევის ხვედრითი წილი ეროვნული ჯანდაცვის დაფინანსებაში 35-40%-ს მიაღწევს.
დასახული მიზნების მისაღწევად აუცილებელი ხდება კონკრეტული ღონისძიებების გატარება. წინამდებარე დოკუმენტი შეეხება ცალ-ცალკე იმ ღონისძიებების ჯგუფს, რომლებიც დასახული მიზნების მიღწევას უზრუნველყოფენ.
1. გაიზარდოს სახელმწიფო წყაროებიდან და/ან სახელმწიფოს კონტროლის ქვეშ ფინანსური სახსრების ასიგნებათა მოცულობა მოსახლეობისათვის ჯანდაცვის მომსახურების დასაფინანსებლად.
წარმოდგენილი ღონისძიებები ითვალისწინებს ორ ძირითად მიმართულებას:
ა) დღეს სახელმწიფოს ხელთ არსებული მწირი ფინანსური რესურსების ოპტიმალური გამოყენება და
ბ) დამატებითი ფინანსური რეზერვების იდენტიფიცირება.
არსებული რესურსების ოპტიმიზაციის მიზნით აუცილებელია შემდეგი ღონისძიებების გატარება:
l
ჯანდაცვის დაფინანსების 5-
წლიანი ისტორია ცხადყოფს ცენტრალურ ბიუჯეტში ჯანდაცვის სფეროს დაბალ პრიორიტეტულობას. ამის გამო აუცილებელია ბიუჯეტში დეკლარირებული პასუხისმგებლობების აღსრულება, რაც დაახლოებით გააორმაგებს ცენტრალური ბიუჯეტის მიერ ჯანდაცვის დაფინანსებაზე გაღებული რეალური სახსრების ოდენობას. ჯანდაცვის სფეროს სრული მოცულობით დაფინანსება უნდა გახდეს არა მხოლოდ შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტროს პრიორიტეტი, არამედ ზოგადსახელმწიფოებრივი.
l
ადგილობრივ საკრებულოებთან და პრეზიდენტის რწმუნებულებთან მუშაობით უნდა გაიზარდოს ადგილობრივი ბიუჯეტების პასუხისმგებლობა მოსახლეობის ჯანმრთელობაზე და გაიზარდოს მათ მიერ გამოყოფილი სახსრების მოცულობა კანონით დადგენილ მინიმალურ ოდენობამდე – 2,5 ლარი ერთ სულ მოსახლეზე.
l
დღეს ცენტრალური ბიუჯეტის დაქსაქსული ჯანდაცვის ხარჯები, რომელიც 8 სახელმწიფო უწყებასა და სამინისტროს შორის არის განაწილებული, უნდა გაერთიანდეს ერთ ბიუჯეტში, რომელზედაც პასუხისმგებლობას აიღებს სამედიცინო დაზღვევის სახელმწიფო კომპანია და დააფინანსებს სამედიცინო მომსახურების სადაზღვევო პრინციპით.
დამატებითი ფინანსური რესურსების მობილიზაციის მიზნით აუცილებელია შემდეგი ღონისძიებების გატარება:
l
საკანონმდებლო დონეზე დაწესდეს არაფორმალურ სექტორში დასაქმებულთა ჯანდაცვის სავალდებულო სადაზღვევო გადასახადის მოცულობა და გადახდის წესი.
l
ჯანმრთელობისათვის მავნე პროდუქციაზე (საწვავი, სიგარეტი, ალკოჰოლური სასმელები და ა.შ.) დაწესებული აქციზის გადახდის ნაწილი აკუმულირდეს სამედიცინო დაზღვევის სახელმწიფო კომპანიის ანგარიშზე.
2. დაბალანსდეს სამედიცინო მომსახურების მწარმოებელთა (საავადმყოფოები, ექიმები, ექთნები) და მოსახლეობას შორის არსებული თანაფარდობა.
საქართველო ერთ სულ მოსახლეზე ექიმების, ექთნებისა და საწოლების რაოდენობით ერთ-ერთი ლიდერია მსოფლიოში. გარდა იმისა, რომ ქვეყანაში აღინიშნება ამ რესურსების სიუხვე, ამავე დროს ადგილი აქვს არათანაბარ გადანაწილებას, ანუ რესურსი ძირითადად თავმოყრილია თბილისში, ქუთაისსა და ბათუმში. ქვეყანაში არის რეგიონები და რაიონები,
სადაც ამგვარი რესურსის სიმწირე სახეზეა, რაც მოსახლეობას უქმნის ჯანდაცვის მომსახურებისადმი გეოგრაფიული ხელმისაწვდომობის პრობლემებს. ერთი მხრივ,
ჭარბი რესურსი და მეორე მხრივ,
მისი არათანაბარი გადანაწილება ქვეყნის მასშტაბით ქმნის გარკვეულ უთანასწორობას ქვეყნის მოსახლეობას შორის.
პრობლემა კიდევ უფრო მძაფრი ხდება, როდესაც ძირითადი სამედიცინო მომსახურების მწარმოებელი რესურსი აკუმულირებულია საავადმყოფო ქსელში, მაშინ როდესაც პირველადი ჯანდაცვის ქსელი განიცდის ადამიანური რესურსებისა და მატერიალურ-ტექნიკური ბაზის ნაკლებობას.
ამდენად მნიშვნელოვანი ხდება შემდეგი ღონისძიებების გატარება:
l
შემცირდეს საწოლთა ფონდი, საავადმყოფოთა ქსელის ოპტიმიზაციის გატარებით. შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტრომ უცხოელი ექსპერტების დახმარებით შეიმუშავა ქვეყნის საავადმყოფოთა ქსელის ოპტიმიზაციის გეგმა, რომლის განხორციელებისათვის საჭიროა ადგილობრივი და ცენტრალური სამთავრობო სტრუქტურების ერთობლივი თანამშრომლობა.
l
შემცირდეს ჯანდაცვის სფეროში დასაქმებული ექიმებისა და ექთნების რაოდენობა საპენსიო ასაკს მიღწეულ და არავალიფიციურ მოსამსახურეთა ხარჯზე. ამ ღონისძიების გატარებისას აუცილებლად განისაზღვროს და შეიქმნას გათავისუფლებულ მუშა-მოსამსახურეთა სოციალური დაცვის მექანიზმი.
l
სახელმწიფოს მიერ დეფიციტური რაიონებისა და რეგიონების (მთიანი რეგიონები) პრიორიტეტული დაფინანსების მექანიზმით ექიმებისა და ექთნებისათვის შეიქმნას ქვეყნის მასშტაბით მომსახურების მწარმოებელი რესურსის თანაბარი გადანაწილების მოტივაცია. ეს აღმოფხვრის დღევანდელ დღეს შექმნილ უთანასწორობას და კადრების შემცირების პროცესს ნაკლებად მტკივნეულს გახდის.
l
პირველადი ჯანდაცვის რგოლი აღიარებული უნდა იქნეს ქვეყნის ჯანდაცვის სისტემის პიორიტეტად და სახელმწიფო რესურსები ჰოსპიტალური ქსელიდან უნდა გადანაწილდეს პირველადი ჯანდაცვის სასარგებლოდ.
l
შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტროსა და განათლების სამინისტროს ერთობლივი თანამშრომლობით უნდა დარეგულირდეს სამედიცინო კადრის (ექიმები, ექთნები და დამხმარე პერსონალი) მომზადების წლიური მოცულობა, რათა თავიდან ავიცილოთ უმაღლესი განათლების სისტემიდან სამედიცინო ბაზარზე ჭარბი რესურსის შემოდინება.
ამ ღონისძიებების გატარება შესაძლებელი იქნება მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ სახელმწიფო დაფინანსების წილი გახდება მნიშვნელოვანი და საკმარისი სრულფასოვანი ბიუჯეტირებისათვის.
3. განხორციელდეს სამედიცინო მომსახურებაზე და ფარმაკოლოგიური პრეპარატებით მომარაგებაზე ფასის კონტროლი.
დღევანდელ სამედიცინო ბაზარზე სამედიცინო მომსახურება ზეფასწარმოქმნის პროცესი ორგვარია. ერთი სახელმწიფო პროგრამების ფარგლებში ჩამოყალიბებული ფასების სისტემა, რომელიც სახელმწიფო რესურსების სიმწირის გამო გაცილებით დაბალია თვითღირებულებაზე და მეორე, შიდა სტანდარტებით ფორმირებული ფასი, რომელიც საბაზრო ფასად შეიძლება ჩაითვალოს. ფასების კონტროლი სამედიცინო მომსახურება ზეითვალისწინებს სახელმწიფო პროგრამების ფასის და საბაზრო ფასის დაახლოვებას.
ამავე დროს, მსოფლიო გამოცდილებიდან გამომდინარე, მოსალოდნელია, რომ მსოფლიოში მიმდინარე ტექნოლოგიური პროცესის კვალობაზე განუხრელად გაიზრდება მომსახურების ფასი. სწორედ ამიტომ, აუცილებელია სახელმწიფოს მკაცრი მარეგულირებელი როლის დაკანონება მაღალტექნოლოგიურ ინვესტიციებზე, რათა მოხერხდეს მომსახურების ფასის ინფლაციისა და ქვეყნის ეკონომიკის ზრდის დაბალანსება.
ფარმაკოლოგიურ პრეპარატების ბაზარზე კი ფასის კონტროლი გულისხმობს, ზღვრული მოგების დონის დადგენას და არაესენციურ პრეპარატებზე შედარებით მაღალი საგადასახადო ტარიფების დაწესებას. ამ მიდგომით შესაძლებელი გახდება ესენციურ ფარმაკოლოგიურ პრეპარატებზე შედარებით დაბალი ფასების დაწესება და ამ პრეპარატების ხელმისაწვდომობის გაზრდა. მაღალტექნოლოგიური პრეპარატებისათვის კი ბაზარზე შეიქმნება პენეტრაციის ბარიერი, რომელიც დაარეგულირებს ფარმაკოლოგიური ფასების ინფლაციის პროცეს. ამ ღონისძიებების გარდაუვალი წინაპირობაა სახელმწიფოს მიერ ესენციური წამლების სიის რეგულარულად გადასინჯა და მეცნიერულ-ტექნოლოგიური პროგრესის კვალობაზე სათანადო (და ქვეყნისთვის მისაღებ) ცვლილებების შეტანა.
ამავე დროს ხელსაყრელი პირობები უნდა შეექმნას ადგილობრივი ფარმაკოლოგიური მრეწველობის განვითარებას, რომელიც შესაძლებელია უფრო ნაკლებ ფასში მოამარაგებს საქართველოს ბაზარს საჭირო მედიკამენტებით.
ამ ღონისძიებების გატარების ეფექტურობა დამოკიდებულია სახელმწიფო სტატისტიკის დეპარტამენტის, საგადასახადო სამსახურის, საბაჟოსა და შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტროების ერთობლივი თანამშრომლობით. კერძოდ, მინიმუმადე უნდა იყოს დაყვანილი მედიკამენტების კონტრაბანდული იმპორტი,
სახ. სტატ. დეპარტამენტმა კონტროლზე უნდა აიყვანოს საცალო და საბითუმო სავაჭრო ობიექტების მიერ რეალიზებული მოგების მოცულობა და რეგულარულად მიაწოდოს ინფორმაცია საგადასახადო და ჯანდაცვის კომპეტენტურ სამსახურებს.
ერთი მხრივ, სამედიცინო მომსახურებაზე სახელმწიფო და საბაზრო ფასების მიახლოვება და,
მეორე მხრივ,
ფარმაკოლოგიური პრეპარატების რეალიზაციის შედეგად მიღებული მოგების ზღვრული დონის დადგენა საშუალებას მისცემს სახელმწიფოს გადაანაწილოს შიდა ფინანსური რესურსი ისე, რომ ზარალი არ მიაყენოს მოსახლეობისათვის მიწოდებული მომსახურების ხარისხს და მოცულობას.
4. ნებაყოფლობითი სამედიცინო სადაზღვევო საქმიანობის განვითარება.
გამომდინარე იქიდან, რომ ამჟამად საქართველოში მოსახლეობის მიერ სამედიცინო მომსახურებაზე გაწეული ხარჯის მოცულობა შეადგენს მთლიანი ეროვნული დანახარჯების 87%-ს, ნაკლებად სავარაუდოა, რომ სახელმწიფო შეძლებს ამ მოცულობის თანხების ჩანაცვლებას სახელმწიფო წყაროებიდან. ამავე დროს ამ ხარჯის დაახლოებით 40%-ს საქართველოს შინამეურნეობების მხოლოდ 2,5% ხარჯავს, რომელთა საშუალო წლიური ხარჯი 2000 აშშ დოლარს აღემატება, ხოლო შინამეურნეობების 12,8% ფარავს ამ ხარჯის 67%-ს. შესაბამისად საქართველოს მოსახლეობა დღევანდელ დღეს არ არის დაზღვეული კატასტროფული სამედიცინო ხარჯებისაგან.
იმისათვის, რომ დავიცვათ საქართველოს მოქალაქეები ამგვარი კატასტროფული რისკისაგან, აუცილებელია სახელმწიფო სავალდებულო სისტემის პარალელურად განვითარდეს ნებაყოფლობითი სამედიცინო სადაზღვევო სისტემა. ეს უკანასკნელი დაფუძნებული უნდა იყოს დამქირავებლისა და დაქირავებული მუშა-მოსამსახურეების ერთობლივ სურვილზე. საქართველოს დღევანდელი საგადასახადო კოდექსი ქმნის არასაყრელ გარემოს. ამგვარი ორმხრივი ინტერესის არსებობის შემთხვევაში მოსახლეობისათვის ნებაყოფლობითი სამედიცინო დაზღვევის შეძენა (ითვლება რა იგი დაქირავებულის სახელფასო შემოსავლად) აძვირებს ამ პროდუქტს დაახლოებით 49%-ით. შესაბამისად არ არსებობს არავითარი მოტივაცია დამქირავებლისათვის ნებაყოფლობითი სამედიცინო დაზღვევის შესაძენად.
ნებაყოფლობითი სადაზღვევო სისტემის განვითარება,
ერთი მხრივ,
გამოიწვევს ჯანდაცვის ბაზარზე არსებული არაფორმალური მიმოქცევის ფორმალიზაციას, მეორე მხრივ,
სადაზღვევო კომპანიები მოგვევლინება პაციენტის უფლებების დამცველად სამედიცინო პერსონალის წინაშე, რაც მოსალოდნელია, რ
ომ შეამცირებს სამედიცინო პერსონალის მიერ დაუსაბუთებელი ჩარევის მოცულობას და ამავე დროს გაზრდის ექიმებისა და სხვა სამედიცინო პერსონალის მიერ წარმოებული სამედიცინო მომსახურების ხარისხს, მათი პასუხისმგებლობის გაზრდის ხარჯზე.
ნებაყოფლობითი სადაზღვევო სისტემის განვითარებით გაუმჯობესდება სამედიცინო ბაზარზე თანხების მიმოქცევის აღრიცხვიანობა და გაადვილება სახელმწიფოს მიერ ამ თანხების მიმოქცევაზე კონტროლი.
ნებაყოფლობითი სადაზღვევო სისტემის განვითარებისათვის აუცილებელია სახელმწიფოს მარეგულირებელი და მაკონტროლებელი ფუნქციის გაძლიერება, რათა დაცული იყოს მოსახლეობის ინტერესები და ამავე დროს სამედიცინო სადაზღვევო ბაზარი.
ყოველივე ეს მოითხოვს საფუძვლიან ურთიერთდაკავშირებული და ურთიერთგამომდინარე ღონისძიებების მწყობრი გამართული სისტემის აგებასა და თანმიმდევრულ განხორციელებას. ამგვარი სისტემის ქმედითი ვარიანტი მოცემულია დანართში, რომლის განხორციელებაც გათვლილია უაღრესად შემჭიდროვებულ ვადებში (იხ. დანართი), და ჩვენი აზრით უნდა იყოს აყვანილი უმაღლესი დონის ოპერატიულ მართვაზე.
ამისათვის მიზანშეწონილია საქართველოს პრეზიდენტთან მისივე თავმჯდომარეობით შეიქმნას პროგრამის მართვის ინტერსექტორალური კომისია, რომელიც საგანგებო უფლებებით იქნება აღჭურვილი. კომისია გააერთია
ნებს არამარტო აღმასრულებელი ხელისუფლების ცალკეულ სექტორებს, არამედ მასში თავს მოიყრის ხელისუფლების ყველა შტო კომპლექსური ღონისძიებების თანმიმდევრული გატარების უზრუნველსაყოფად.
ამგვარი ქმედითი ღონისძიებების ჩატარებისათვის აუცილებელია ოპერატიულად დაიწყოს მოსამზადებელი სამუშაოები, რომლის დროსაც უნდა განხორციელდეს რიგი გადაუდებელი ღონისძიებებისა. მათი მიზანი უნდა იყოს ქვეყნის ეკონომიკის მთელი სეგმენტიდან მაქსიმალურად გაიმიჯნოს სექტორი (თავდაპირველად ჯანდაცვა, შემდგომ კი მთელი შრომისა და სოციალური დაცვის სეგმენტი), რომლისთვისაც შემუშავდება და განხორციელდება ფუნქციონირების განსხვავებული ტექნოლოგიური რეჟიმი.
უპირველეს ყოვლისა, საჭიროა მოქმედი კანონმდებლობით გამოიყოს სამედიცინო მომსახურების სამართალსუბიექტის მცნება, რომელიც უნდა ჩამოყალიბდეს როგორც სპეციფიკური საქმიანობის იურიდიული პირი. ამის საფუძველს იძლევა საქართველოს კანონის „ჯანმრთელობის დაცვის შესახებ“ მეექვსე თავი, რომელიც არსებითი გადამუშავების შემდეგ შეიძლება დაედოს საფუძვლად „სამედიცინო დაწესებულების“ ჩამოყალიბებას არასარფიანი საქმიანობის სამართალსუბიექტად, რისთვისაც შესაბამისი ცვლილებები უნდა შევიდეს „სამოქალაქო კოდექსში“.
შემდგომში, ამგვარი ტიპის სამართალსუბიექტებისათვის ცალკე უნდა დამუშავდეს ლიცენზირებისა და საგადასახადო რეჟიმი, რაც მოგვცემს საშუალებას,
ერთი მხრივ,
გაჩნდეს რეალური მოტივაცია არაფორმალური („ჩრდილოვანი“) ეკონომიკური ურთიერთობების ლეგალიზაციისათვის და,
მეორე მხრივ, უზრუნველყოფს სახელმწიფო რეგულირების ქმედითი მექანიზმების ამუშავებას ეკონომიკის განცალკევებულ სეგმენტში.უფლებათა კონკრეტიზაციას თან უნდა სდევდეს მოვალეობათა და პასუხისმგებლობათა კონკრეტიზაცია. თანაც საუბარი უნდა იყოს არამარტო ეკონომიკურ, არამედ ცალკეულ შემთხვევებში სისხლის სამართლის პასუხისმგებლობაზე.
პროგრამის განხორციელების სამართლებრივი და ეკონომიკური ბაზა გადაუდებელ ღონისძიებათა პირველი რიგის ამოცანაა, რომლის გადაჭრისათვის ეთრობლივად და ოპერატიულად უნდა იმუშაონ წამყვანმა ექსპერტებმა იურიდიული და ეკონომიკური მიმართულებით.
აუცილებლად მიგვაჩნია მოსახლეობის სამედიცინო და ფარმაცევტული მომსახურების მთელ სეგმენტში ფასების მკაცრი რეგლამენტაცია სახელმწიფოს მიერ რეგულირების ზღვრული ნორმებიდან ვიდრე ფასების ფიქსირების დონეზე, ამგვარი ღონისძიებების გატარება მოითხოვს, ერთი მხრივ, დიდ და შრო
მატევად სამუშაოებს რეგლამენტაციის სფეროში და,
მეორე მხრივ,
კარგად ორგანიზებულ და კორუფციისაგან დაცულ სახელმწიფო ზედამხედველობის სისტემას ჩამოყალიბებაზე.
მიზანშეწონილია პირველსავე ეტაპზე რეგლმენტირებული იყოს სამედიცინო საქმიანობის სამართალსუბიექტების (განურჩევლად მათი უწყებრივი დაქვემდებარებისა და საკუთრების ფორმისა) შემოსავლები და ხარჯები ძირითადი პარამეტრების მიხედვით (მუშაკთა რიცხოვნობა, გამოყენებული „საწარმოო სიმძლავრეები“, შრომის ანაზღაურების ფორმები და ზომები, აუცილებელი გადასახადების გადახდის მიმდინარეობა, ამორტიზაციის ანარიცხების დაგროვება დამათი ფ
ოფრმირება ინვესტი
ციურ კაპიტალად და სხვა). ყოველივე ეს უნდა იქნეს შეტანილი სავალდებულო სალიცენზიო პირობად, თანაც ლიცენზიის გარეშე ფუნქციონირება შეუძლებელი უნდა გახდეს.
პირველსავე ეტაპზეეს მექანიზმები უნდა ამოქმედდეს მთელ ფარმაცევტულ სექტორზე და სახელმწიფო პროგრამებში მონაწილე მსხვილ სამედიცინო დაწესებულებებში მიმდინარე წლის მეოთხე კვარტალში, ხოლო მთლიანად სისტემაში 2001 წლიდან.
3.0. საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სისტემაში არსებული
ჩრდილოვანი (არაფორმალური) ეკონომიკური ურთიერთობების მასშტაბების შემცირებისა და კორუფციასთან ბრძოლის ეროვნული პროგრამის პირველი ეტაპის ღონისძიებების
კალენდარული გეგმა-გრაფიკი 2001-2005 წლებისათვის
№
ღონისძიებების ჩამონათვალი მიმართულებების მიხედვით
შესრულე-ბის
ვადები
პასუხისმგებელი
შესრულებაზე
შედეგი
შენიშვნა
I. სამართლებრივი ბაზის სრულყოფა
1.1
„საგადასახადო კოდექსში“ ცვლილებების შეტანა
2001 წლის
ივნისი
შჯს დაცვის, ეკონომიკის, ფინანსთა, იუსტიციის სამინისტროები
კანონის
ამოქმედება
1.2
„ადმინისტრაციულ სამართალ-დარღვევათა კოდექსში“ ცვლი-ლებების შეტანა
2001 წლის
ივნისი
შჯს დაცვის, იუსტიციის
სამინისტროები
კანონის ამოქმედება
1.3
„სისხლის სამართლის კოდექსში“ ცვლილებების შეტანა
2001 წლის
ივნისი
შჯს დაცვის, იუსტიციის სამინისტროები
კანონის
ამოქმედება
1.4
„საბაჟო კოდექსში“ ცვლილებების შეტანა
2001 წლის
ივნისი
შჯს დაცვის, ფინანსთა, იუს-ტიციის სამინისტროები
კანონის
ამოქმედება
1.5
„სამეწარმეო საქმიანობის შესახებ“ კანონში ცვლილებების შეტანა
2001 წლის
ივნისი
შჯს დაცვის, ეკონომიკის, ფინანსთა, იუსტიციის სამინის-ტროები
კანონის
ამოქმედება
1.6
„სამეწარმეო საქმიანობის ლიცენზირების შესახებ“ კანონში ცვლილებების შეტანა
2001 წლის
ივნისი
შჯს დაცვის, იუსტიციის
სამინისტროები
კანონის
ამოქმედება
1.7
„სალიცენზიო მოსაკრებელის შესახებ“ კანონში ცვლილებების შეტანა
2001 წლის
ივნისი
შჯს დაცვის, იუსტიციის სამინისტროები
კანონის
ამოქმედება
1.8
„შრომის კოდექსის“ ახალი რედაქციის მიღება
2001 წლის
ივნისი
შჯს დაცვის, ეკონომიკის, ფინანსთა, იუსტიციის სამინისტროები
კანონის ამოქმედება
1.9
„დასაქმების შესახებ“ კანონის მიღება
2001 წლის
ივნისი
შჯს დაცვის, ეკონომიკის, ფინანსთა, იუსტიციის სამინისტროები
კანონის ამოქმედება
1.10
„უმუშევრობისაგან სავალდებუ-ლო სახელმწიფო დაზღვევის შესახებ“ კანონის მიღება
2001 წლის
ივნისი
შჯს დაცვის, ეკონომიკის, ფინანსთა, იუსტიციის სამინისტროები
კანონის ამოქმედება
1.11
„შრომითი მიგრაციის შესახებ“ კანონის მიღება
2001 წლის
ივნისი
შჯს დაცვის, ეკონომიკის, ფინანსთა, იუსტიციის სამინისტროები
კანონის ამოქმედება
1.12
„ჯანმრთელობის დაცვის შესახებ“ კანონში ცვლილებების შეტანა
2001 წლის
ივნისი
შჯს დაცვის, იუსტიციის სამინისტროები
კანონის ამოქმედება
1.13
„სამედიცინო დაზღვევის შესახებ“ კანონში ცვლილებების შეტანა
2001 წლის
ივნისი
შჯს დაცვის, იუსტიციის სამინისტროები
კანონის ამოქმედება
1.14
„წამლისა და ფარმაცევტული საქმიანობის შესახებ“ კან
ონში ცვლილებების შეტანა
2001 წლის
ივნისი
შჯს დაცვის, იუსტიციის სამინისტროები
კანონის ამოქმედება
1.15
„სამედიცინო საქმიანობსი სამარ-თალსუბიექტის ლიცენზირების შესახებ“ კანონის მიღება
2001 წლის
ივნისი
შჯს დაცვის, იუსტიციის
სამინისტროები
კანონის ამოქმედება
1.16
„სოციალური დაზღვევის შესახებ“ კანონის მიღება
2001 წლის
ივნისი
შჯს დაცვის, იუსტიციის სამინისტროები
კანონის ამოქმედება
1.17
„სახელმწიფო პენსიების შესახებ“ კანონის მიღება
2001 წლის
ივნისი
შჯს დაცვის, იუსტიციის სამინისტროები
კანონის ამოქმედება
1.18
„ძალოვანი სტრუქტურების მუშაკთა პენსიების შესახებ“ კანონის მიღება
2001 წლის
ივნისი
შჯს დაცვის,იუსტიციის, თავდაცვის, შინაგან საქმეთა, უშიშროების სამინისტროები
კანონის ამოქმედება
1.19
„სამედიცინო-სოციალური ექსპერტიზის შესახებ“ კანონის მიღება
2001 წლის
ივნისი
შჯს დაცვის, იუსტიციის სამინისტროები
კანონის ამოქმედება
2. სამართლებრივი ბაზის სრული ამოქმედება და მის დაცვაზე სახელმწიფო ზედამხედველობის გაძლიერება
2.1
დასაქმების სახელმწიფო პოლიტიკის მიღება
2001 წლის
I კვარტა-ლი
შჯს დაცვის
სამინისტრო
მინისტრის ბრძანება
2.2
დასაქმების ეროვნული საბჭოს შექმნა
2001 წლის
I კვარტა-ლი
შჯს დაცვის
სამინისტრო
პრეზი-დენტის
ბრძანებუ-ლება
2.3
დასაქმების პროექტების ექსპერ-ტიზის სისტემის ჩამოყალიბება
2001 წლის
II კვარტა-ლი
შჯს დაცვის
სამინისტრო
მინისტრის ბრძანება
2.4
დასაქმების სახელმწიფო სამსახურების ჩამოყალიბება
2001 წლის
II კვარტა-ლი
შჯს დაცვის
სამინისტრო
პრეზიდენ-ტის
ბრძანებუ-ლება
2.5
დროებითი საზოგადოებრივი სა-მუშაოების ორგანიზების შესახებ დებულების დამტკიცება
2001 წლის
I კვარტა-ლი
შჯს დაცვის
სამინისტრო
მინისტრის
ბრძანება
2.6
დასაქმების კერძო სააგენტოების აღრიცხვისა და ანგარიშგების წესის დამტკიცება
2001 წლის
I კვარტა-ლი
შჯს დაცვის
სამინისტრო
მინისტრის
ბრძანება
2.7
საქართველოს მოქალაქეთა უც-ხოეთში დასაქმების კონტრაქტე-ბის რეგისტრაციის დებულების დამტკიცება
2001 წლის
I კვარტა-ლი
შჯს დაცვის, საგარეო საქმეთა სამინისტროები
მინისტრის ბრძანება
2.8
შრომითი რესურსების ბალანსის შედგენა
ყოველ-წლიურად
შჯს დაცვის
სამინისტრო
მინისტრის ბრძანება
2.9
შრომის ანაზღაურების მინიმალური ხელფასის დინამიური ნორმატივის დაწესება
2001 წლის
II კვარტა-ლი
შჯს დაცვის
სამინისტრო
მინისტრის ბრძანება
2.10
არასაბიუჯეტო სფეროში შრომითი ხელშეკრულებების დადების წესის შემუშავება
2001 წლის
II კვარტა-ლი
შჯს დაცვის სამინისტრო, პროფკავშირების რესპუბ-ლიკური გაერთიანება
პრეზიდენ-ტის ბრძანებუ-ლება
2.11
აღმასრულებელი ხელისუფლების მაღალი რანგის თანამდებობის პირთა შრომის ანაზღაურების მოწესრიგება
2001 წლის
II კვარტა-ლი
შჯს დაცვის სამინისტრო, პროფკავშირების რესპუბლი-კური გაერთიანება
პრეზიდენ-ტის ბრძანებუ-ლება
2.12
შრომის უსაფრთხოების თანამედროვე სტანდარტების შემუშავება
2002 წლის
II კვარტა-ლი
შჯს დაცვის
სამინისტრო
მინისტრის ბრძანება
2.13
არალიცენზირებული დაწესებულებების გამოვლენა
სისტემა-ტურად
შჯს დაცვის, შინაგან საქმეთა სამინისტროები, ადგილობრივი მმართველობის ორგანოები
აღნიშნულ დაწესებუ-ლებათა ფუნქციო-ნირების შესახებ აქტის გა-ფორმება
2.14
არალიცენზირებული დაწესებუ-ლებების ფუნქციონირების შეწყვეტა და პასუხისმგებლობის დაწესება
სისტემა-ტურად
შინაგან საქმეთა სამინისტრო, ადგილობრივი მმართ-ველობის ორგანოები
აქტის მიღები-
დან 10 დღეში
2.15
სამედიცინო სტანდარტების შემუშავება და დამტკიცება ყველა სახის მომსახურებაზე
სისტემა-ტურად
შჯს დაცვის სამინისტრო
მინისტრის ბრძანება
2.16
ფარმაცევტულ საშუალებებზე ფასების რეგულირება
2001 წლის
III კვარტა-ლი
შჯს დაცვის, ეკონომიკისა და ფინანსთა სამინისტროები
ერთობლივი ბრძანება
2.16.1. „ესენციალურ მედიკამენ-ტებზე მინიმალური და მაქსიმა-ლური ფასების დაწესება“
2001 წლის
აგვისტო
შჯს დაცვის, ეკონომიკის სამინისტროები
ერთობლივი ბრძანება
2.16.2. ნარკოტიკულ და ფსიქოტროპულ საშუალებებზე ფიქსირებული ფასის დაწესება
2001 წლის
მაისი
შჯს დაცვის, ეკონომიკის სამინისტროები
ერთობლივი ბრძანება
2.16.3. დანარჩენი რეგისტრი-რებული საშუალებებისათვის ზღვრული რენტაბელობის დაწესება
2001 წლის
აგვისტო
შჯს დაცვის, ეკონომიკის სამინისტროები
ერთობლივი ბრძანება
2.16.4. არარეგისტრირებული მედიკამენტებისა და დადგენილი ფასწარმოქმნის დარღვევით რეალიზებული საშუალებების გამოვლენა და აღმოფხვრა
2001 წლის
სექტემბ-რიდან
სისტემა-ტურად
შჯს დაცვის, შინაგან საქმეთა, საგადასახა-
დო შემოსავლების სამინისტროები
მედიკამენ-ტების ჩამორთ-
მევა, საქმია-
ნობის აკრძალვა და სამარ-თალში მიცემა
2.17
სამედიცინო საქმიანობის ცალკეულ სახეებზე ფასების რეგულირება
2002 წლის
I კვარ-ტალი
შჯს დაცვის, ეკონომიკისა და ფინანსთა სამინისტროები
ერთობლივი ბრძანება
2.17.1. სახელმწიფო პროგრამებში შემავალ ნოზოლოგიათა მკურ-ნალობაზე, აგრეთვე უმნიშვნე-ლოვანეს დიაგნოსტიკურ გამოკ-ვლევებზე ფიქსირებული ფასების დაწესება
2001 წლის
ნოემბერი
შჯს დაცვის, ეკონომიკის სამინისტროები
ერთობლივი ბრძანება
2.17.2. დანარჩენ სამედიცინო საქმიანობაზე ზღვრული ფასების დაწესება
2001 წლის ნოემბერი
შჯს დაცვის, ეკონომიკის სამინისტროები
ერთობლივი ბრძანება
2.17.3. სახელმწიფო პროგრამებში მონაწილე სამედიცინო საქმიანობის სამართალსუბიექ-ტებისათვის წლიური ბიუჯეტის დამტკიცება ეკონომიკური კლასიფიკატორების მიხედვით
2001 წლის
I კვარტა-ლი
შჯს დაცვის, ეკონომიკის სამინისტროები
ერთობლივი ბრძანება
2.18
სამედიცინო მომსახურების ხა-რისხის შეფასების კრიტერიუ-მებისა და მეთოდების შემუშავება
2001 წლის
IV კვარტა-ლი
შჯს დაცვის, ეკონომიკის სამინისტროები
ერთობლივი ბრძანება
2.19
სოციალური დახმარების დანიშ-ვნის ზომის განსაზღვრისა და გაცემის შესახებ ქვეკანონური აქტების მომზადება
2001 წლის
II კვარტა-ლი
შჯს დაცვის
სამინისტრო
მინისტრის ბრძანება
2.20
სოციალურად დაუცველი მოსახლეობის სტრუქტურიზაციის კრიტერიუმების შემუშავება
2001 წლის
II კვარტა-ლი
შჯს დაცვის
სამინისტრო
მინისტრის ბრძანება
2.21
მოსახლეობის სამართლებრივ-საკონსულტაციო მომსახურების ფორმების დანერგვა
2001 წლის
II კვარტა-ლი
შჯს დაცვის, იუსტიციის სამინისტროები
მინისტრის ბრძანება
3. დარგში მიმდინარე ეკონო-მიკური ურთიერთობების ლეგა-ლიზაციის ეკონომიკური მოტივაციის გაძლიერება
3.1
უმუშევრობის პრევენციული ღო-ნისძიებების განხორციელების წესის შემუშავება
2001 წლის
II კვარტა-ლი
შჯს დაცვის სამინისტრო
მინისტრის ბრძანება
3.2
პროფესიული მომზადება-გადამ-ზადების მიზნით კონკურსის ორგანიზებისა და ჩატარების წესის შემუშავება
2001 წლის
II კვარტა-ლი
შჯს დაცვის სამინისტრო
მინისტრის ბრძანება
3.3
„სახელმწიფო შესყიდვების შესა-ხებ“ კანონის დაცვაზე სახელ-მწიფო ზედამხედველობის გაძ-ლიერება
სისტემა-ტურად
შჯს დაცვის სამინისტრო
კანონის დარღვევის გამოვლენა
3.4
საზოგადოებრივი სამუშაოების შესრულებაზე გამოყოფილი სახსრების ხარჯვის მიზნობრიობის შესწავლა
სისტემა-ტურად
შჯს დაცვის სამინისტრო
კანონის დარღვევის გამოვლენა
3.5
დაბალკონკურენტუნარიანი შრომითი რესურსების დასაქმების პროექტებში ჩართვის სტიმუ-ლირების წესისა და მექანიზმების შემუშავება
სისტემა-ტურად
შჯს დაცვის სამინისტრო
მინისტრის ბრძანება
3.6
სამედიცინო საქმიანობის სამარ-თალსუბიექტების რეგისტრაცია და მათთვის არასარფიანი საქმი-ანობის უფლების მინიჭება
2001 წლის
II კვარტა-ლი
შჯს დაცვის, იუსტიციის სამინისტროები
ერთობლივი ბრძანება
3.7
საოჯახო ბიზნესის განვითარების სტიმულირების სისტემის ამოქმედება
2001 წლის
II კვარტა-ლი
შჯს დაცვის, ეკონომი-
კის სამინისტროები
ერთობლივი ბრძანება
4. დარგში აღრიცხვა ანგარიშგე-ბის სისტემის სრულყოფა და მისი აღსრულების ადმინისტრირება
4.1
საბუღალტრო აღრიცხვა-ანგარიშგების ერთიანი წესის, შესაბამისი ინსტრუქციებისა და დებულებების მომზადება
2001 წლის
II კვარტა-ლი
შჯს დაცვის, ფინანსთა სამინისტროები
ერთობლივი ბრძანება
4.2
დარგში არსებული სახელმწიფო ქონების პასპორტიზაცია
2002 წლის
I კვარტა-ლი
შჯს დაცვის, სახელმწიფო ქონების მართვის სამინის-ტროები
ერთობლივი ბრძანება
4.3
დარგში მოქმედი სამედიცინო სტანდარტების დეტალური სტრუქტურისა და ფასწარმოქმნის მექანიზმის შემუშავება
2001 წლის
III კვარტა-ლი
შჯს დაცვის, ეკონომი-
კის სამინისტროები
ერთობლივი ბრძანება
4.4
დარგის ცალკეული სამართალსუბიექტების შემოსავ-ლებისა და ხარჯების ყოველწლიური შესწავლის წესისა და მექანიზმების შემუშავება
2001 წლის
II კვარტა-ლი
შჯს დაცვის
სამინისტრო
მინისტრის ბრძანება
4.5
ხელმძღვანელ თანამდებობაზე და სააღრიცხვო დარგში მომუშავე პერსონალის კვალიფიკაციის ამაღლებისა და განათლების
უწყვეტი სისტემის ამოქმედება
2001 წლის
I კვარტალი
შჯს დაცვის სამინისტრო
აღნიშნული პერსონალის სერტიფიცი-რების დაწყება
5. კორუფციის შესაძლებლობების მინიმიზაცია საკვანძო საკითხებზე გადაწყვეტილების მიღების სუბიექტივიზაციის მინიმალური შეზღუდვითა და გადაწყვეტილების მომზადებისა და მიღების მთელი პროცესის გამჭვირვალობის გაზრდის გზით
5.1
უმუშევართა რეგისტრაციისა და აღრიცხვის წესის შემუშავება და პროცესის საჯაროობის უზრუნ-ველყოფა
2001 წლის
I კვარტა-ლი
შჯს დაცვის სამინისტრო
მინისტრის ბრძანება
5.2
სამედიცინო საქმიანობის სამარ-თალსუბიექტთათვის აუდიტის დანიშვნა ტენდერში გამარჯვე-ბულ აუდიტებს შორის კომპიუტერული კენჭისყრის მეშვეობით
სისტემა-ტურად
შჯს დაცვის სამინისტრო
სათანადო
ხელშეკრუ-ლების გაფორმე-
ბა
5.3
ლიცენზირების შედეგების პერიოდული გაშუქება პრესაში
სისტემა-ტურად
შჯს დაცვის სამინისტრო
რეესტრის გამოქვეყ-ნება
5.4
სახელმწიფო ზედამხედველობის აქტების განხილვა ფართო საჯაროობის პირობებში
სისტემატურად
შჯს დაცვის სამინისტრო
კომისიის ოქმები
5.5
სახელმწიფო პროგრამების შემუ-შავებისა და განხილვის პროცესის საჯაროობის უზრუნველყოფა
სისტემა-ტურად
შჯს დაცვის სამინისტრო
მინისტრის ბრძანება
5.6
დამოუკიდებელი ლიცენზირებული ექსპერტიზის ინსტიტუტის შემოღება
2002 წლის
II კვარტა-ლი
შჯს დაცვის, იუსტიციის
სამინისტროები
ერთობლივი ბრძანება
5.7
დარგში და მის დაწესებულებებში ცენტრალიზებული შესყიდვების კანონის მოთხოვნათა დაცვა
სისტემა-ტურად
შჯს დაცვის სამინისტრო
შესაბამისი ინსპექტი-რების შედეგები
5.8
მეცნიერების დაფინანსება გრანტული წესით ობიექტური საკონკურსო შერჩევის გზით
2001 წლის
I კვარტა-ლი
შჯს დაცვის სამინისტრო
სათანადო კონკურსე-ბის ჩატარება
5.9
ჰუმანიტარული გზით მიღებული საშუალებების საბუღალტრო აღრიცხვა ანგარიშგების სისტემის სრულყოფა
2001 წლის
II კვარტალი
შჯს დაცვის სამინისტრო
ნორმატიუ-
ლი აქტის გამოცემა
5.10
დარგში გამოყენებადი ნორმების, ნორმატივებისა და სტანდარტების ერთიანი სრული სისტემის ჩამოყალიბება
2002 წლის
III კვარტა-ლი
შჯს დაცვის სამინისტრო
სრული რეესტრის შედგენა და დამტკიცება
5.11
პენსიებისა და დახმარებების და-ნიშვნის წესის შემუშავება და პროცესის საჯაროობის უზრუნ-ველყოფა
2001 წლის
II კვარტა-ლი
შჯს დაცვისსამინისტრო
მინისტრის ბრძანება
5.12
პენსიებისა და დახმარებების გაცემის ორგანიზაცია სატენდერო და საკონკურსო პირობებით
2001 წლის
II კვარტა-ლი
შჯს დაცვისსამინისტრო
მინისტრის ბრძანება
5.13
პენსიებისა და დახმარებების გასაცემად აკუმულირებული სახსრების განაწილების ერთიანი წესის შემუშავება და მის დაცვაზე სახელმწიფო ზედამხედველობის დაწესება
2001 წლის
II კვარტა-ლი
შჯს დაცვის, ფინანსთა სამინისტროები
ერთობლივი ბრძანება
5.14
საერთაშორისო ტექნიკური და გრანტული დახმარებების პრიო-რიტეტული მიმართულებების განსაზღვრა, მოკლე და გრძელ-
ვადიანი პროგრამების შემუ-შავება
2001 წლის
II კვარტალი
შჯს დაცვის სამინისტრო
მინისტრის ბრძანება
6. დარგის დაფინანსების მექა-ნიზმებისა და მოდელების არსები-თი გადასინჯვა
6.1
სადაზღვევო მედიცინის პრინციპებზე სახ-
ელმწიფო სამკურნალო პროგრამების სრული გადაყვანა
2002 წლის
I კვარტა-ლი
შჯს დაცვის, ფინანსთა სამინისტროები
ბიუჯეტის შესახებ კანონი
6.2
სამედიცინო საქმიანობის სამარ-თალსუბიექტების ბიუჯეტების დამტკიცება
2001 წლის
IV კვარტა-ლი
შჯს დაცვის, ფინანსთა სამინისტროები
ერთობლივი ბრძანება
6.2.1. სახელმწიფო პროგრამებში მონაწილე „მონოპროფილური“ სამედიცინო დაწესებულებების ბიუჯეტის განხილვა და დამტკი-ცება
2001 წლის
IV კვარტა-ლი
შჯს დაცვის, ფინანსთა სამინისტროები
ხელშეკრუ-ლებები ცალკეულ დაწესებუ-ლებებთან
6.2.2. ლიცენზირებული დაწესე-ბულებებისათვის უზოგადესი ეკონომიკური კლასიფიკატო-რების (შემოსავლის საერთო მო-
ცულობა, მომუშავეთა რიცხოვ-ნობის, ხელფასის ფონდის, ამორტიზაციის საერთო ოდენობისა და სხვა) დაგეგმვა
2002 წლის
განმავლო-ბაში
შჯს დაცვის, ფინანსთა სამინისტროები
ერთობლივი ბრძანება
6.3
სასიცოცხლოდ აუცილებელი ობიექტების დაფინანსება „გლობალური ბიუჯეტის“
პრინციპებით
2002 წლის
განმავლო-ბაში
შჯს დაცვის, ფინანსთა სამინისტროები
ხელშეკრუ-ლება
6.4
ტერიტორიული ერთეულებისა და სამხარეო ფონდების ანგარიშების მოსმენა შესაბამისი მუნიციპალური პროგრამების შესრულების მიმდინარეობის შესახებ
პერიო-დულად
შჯს დაცვის სამინისტრო
სხდომის ოქმი
7. დარგში აკუმულირებული მა-ტერიალური და შრომითი რესურსების ოპტიმიზაცია, გამონთავისუფლებული რესურსების ეფექტიანი გამოყენებისა და კომპენ-სირებისოპტიმალური სისტემების ამოქმედების პირობებში
7.1
მოსახლეობის რიცხოვნებისა და მათი სქესობრივ-ასაკობრივი სტრუქტურის დაზუსტება და პროგნოზირება
2002 წლის
განმავლო-ბაში
შჯს დაცვის სამინისტრო, სტატისტიკის სახელმწიფო დეპარტამენტი
მონაცემთა პაკეტი
7.2
სამედიცინო საქმიანობის სამარ-თალსუბიექტების ლიცენზირების კონკრეტული პირობების მომზადება დონეებისა და სახეების მიხედვით
2001 წლის
III კვარტა-ლი
შჯს დაცვის, ეკონომი-
კის სამინისტროები
პრეზიდენ-ტის
ბრძანებუ-ლება
7.3
მედიკოსთა და ფარმაცევტთა სერთიფიცირების სისტემის ამოქმედება და არასერთიფიცირებული მუშაკების დასაქმების გამორიც-ხვა
2001 წლის
ოქტომ-ბერი
შჯს დაცვის სამინისტრო
სათანადო სამართლებ-რივ-ორგა-ნიზაციული ბაზის მომ-
ზადება
7.4
სასიცოცხლოდ აუცილებელი ობიექტების ნუსხის მომზადება, ობიექტის მინიმალური სიმძლავრის განსაზღვრით
2001 წლის
IV კვარტა-ლი
შჯს დაცვის, სახელმწიფო ქონების მართვის სამინის-ტროები
პრეზიდენ-ტის
ბრძანებუ-ლება
7.5
დანარჩენი ობიექტების პრივატი-ზების გრაფიკის შედგენა, პრივა-ტიზების ჩატარება მხოლოდ აუქ-ციონებისა და კონკურსების მეშ-ვეობით
2001 წლის
განმავლო-ბაში
შჯს დაცვის, სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროები
პრეზიდენ-ტის ბრძანებუ-ლება
7.6
სამედიცინო საქმიანობის სამარ-თალსუბიექტებისათვის გაკოტ-რების კანონის უშეღავათო ამოქმედება და გაკოტრებულ დაწესებულებათა ნუსხის შედგენა
სისტემა-ტურად
შჯს დაცვის, ეკონომი-
კის, სახელმწიფო ქო-
ნების მართვის სამი-
ნისტროები
შესაბამისი დაწესებუ-ლებების გაუქმება
7.7
დაწესებულებათა პრივატიზე-ბიდან მიღებული სახსრების აკუმულაცია სპეციალურ ფონდში
სისტემა-ტურად
შჯს დაცვის, ფინანსთა, სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროები
7.8
სამედიცინო დარგის მუშაკთა დასაქმების სპეციალური პროგრამის მომზადება
2001 წლის
IV კვარტა-ლი
შჯს დაცვის, ფინანსთა, სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროები
პრეზიდენ-ტის ბრძანებუ-ლება
8. სადაზღვევო პრინციპების ეფექტიანი ამოქმედება და ნებაყოფლობითი (კერძო) დაზღვევის განვითარების ხელშეწყობა
8.1
სოციალური დაზღვევის სახელ-მწიფო კომპანიის შექმნა
2001 წლის
IV კვარტა-ლი
შჯს დაცვის, იუსტიციის სამინისტროები
პრეზიდენ-ტის ბრძანებუ-ლება
8.2
სახელმწიფო სავალდებულო სადაზღვევო პროგრამებით დაზ-ღვეულთა ინდივიდუალური (პერსონიფიცირებული) აღრიც-ხვის ორგანიზაცია
2002 წლის
I კვარტალი
შჯს დაცვის, იუსტიციის სამინისტროები
ერთობლივი ბრძანება
8.3
სადაზღვევო პროგრამების (კო-მერციული) პროექტების შემუშა-ვება და სათანადო რეკლამირება მოსახლეობაში
2002 წლის
I კვარტა-ლი
შჯს დაცვის სამინისტრო, დაზღვევის სახელმწიფო ზედამხედველობის დეპარტამენტი
პროგრამე-ბის მომზადება
8.4
კერძო სადაზღვევო კომპანიების ფინანსური მდგრადობის უზრუნველმყოფი ღონისძიებების შემუშავება და გატარება
სისტემა-ტურად
შჯს დაცვის სამინისტრო, დაზღვევის სახელმწიფო ზედამხედველობის დეპარტამენტი
9. საზოგადოებრივი აზრის ფორ-მირება ფარული ეკონომიკური ურთიერთობებისადმი, როგორც ნაკლებადსანდო და არარენტა-ბელობისადმი შეურიგებლობის მიმართულებით
9.1
ყოველთვიური სატელევიზიო გადაცემების ციკლის ორგანიზება
სისტემა-ტურად
შჯს დაცვის სამინისტრო, ტელერადიო კომიტეტი
9.2
საგაზეთო პუბლიკაციების ორგანიზება
სისტემა-ტურად
შჯს დაცვის სამინისტრო
9.3
სისტემატური საუბრები მოსახ-ლეობასთან ოპტიმალური და ლეგალური სამედიცინო მომსახურების გარანტირებულობის შესახებ
სისტემა-ტურად
შჯს დაცვის სამინისტრო
9.4
უმაღლესი და საშუალო სამედი-ცინო განათლების სკოლების აკრედიტაცია და მათი წლიური მისაღები კონტინ
გენტის ლიმი-ტირება
2001 წლის
II კვარტა-ლი
შჯს დაცვის, განათლე-
ბის სამინისტროები
აკრედიტი-რებულთა ნუსხის შექმნა ერთო-
ბლივი ბრძანების გამოცემა
10. დარგში მიმდინარე ეკონომი-კური ურთიერთობების მონიტო-რინგის უწყვეტი სისტემის ჩამო-ყალიბება დროსა და სივრცეში
10.1
სახელმწიფო ზედამხედველობის ერთიანი სისტემის ჩამოყალიბება
2001 წლის განმავლო-ბაში
შჯს დაცვის, იუსტიციის, ეკო-ნომიკის სამინისტროები
ერთობლივი ბრძანება
10.2
შრომის ბაზრის ანალიზისა და მონიტორინგის სისტემის ჩამოყალიბება
2001 წლის
I კვარტა-ლი
შჯს დაცვის სამინისტრო
მინისტრის ბრძანება
10.3
უმუშევართა მონიტორინგის პერიოდული მონიტორინგი
პერიო-დულად
შჯს დაცვის სამინისტრო
მინისტრის ბრძანება
10.4
უმუშევართა დასაქმების რიგი-თობისა და პრიორიტეტზე სახელმწიფო ზედამხედველობა
პერიო-დულად
შჯს დაცვის სამინისტრო
მინისტრის ბრძანება
10.5
შემწეობების მიმღებ პირთა მონიტორინგი
პერიო-დულად
შჯს დაცვის სამინისტრო
მინისტრის ბრძანება
10.6
შესრულებული საზოგადოებრივი სამუშაოების სატენდერო მოთხოვნებთან შესაბამისობის მონიტორინგი
პერიო-
დულად
შჯს დაცვის სამინისტრო
მინისტრის ბრძანება
10.7
დაბალკონკურენტუნარიანი შრომითი რესურსების დასაქმების პროექტებში ჩართვის მონიტორინგი
პერიო-დულად
შჯს დაცვის სამინისტრო
მინისტრის ბრძანება
10.8
დასაქმების კერძო სააგენტოების ანგარიშგების სისრულისა და სისწორის შესახებ
პერიო-დულად
შჯს დაცვის
სამინისტრო
მინისტრის ბრძანება
10.9
დასაქმების არარეგისტრირებული კერძო სააგენტოების გამოვლენა
პერიო-დულად
შჯს დაცვის
სამინისტრო
მინისტრის
ბრძანება
10.10
სამედიცინო დაწესებულებების მიერ ლიცენზიის პირობების დაცვის მდგომარეობის მონი-ტორინგი
პერიო-დულად
შჯს დაცვის
სამინისტრო
მინისტრის ბრძანება
10.11
შინამეურნეობების გამოკითხვა სოციალური და სამედიცინო დაცვის სფეროში მიღებული რეალური მომსახურეობის ზომებისა და მასშტაბების დასადგენად
პერიო-დულად
შჯს დაცვის სამინისტრო, სტატისტიკის სახელმწიფო დეპარტამენტი
მინიტორინ-გის შედეგები
10.12
სამედიცინო დარგის მუშაკთა სერტ
იფიცირების მონიტორინგი
პერიო-დულად
შჯს დაცვის სამინისტრო
მინისტრის ბრძანება
10.13
ფარმაცევტული ბაზრის მონიტორინგი
პერიო-დულად
შჯს დაცვის
სამინისტრო
მინისტრის ბრძანება
10.14
მოსახლეობის დაუცველი ფენების ოჯახური სოციალური მდგომარეობის მონიტორინგი
პერიო-დულად
შჯს დაცვის
სამინისტრო
მინისტრის ბრძანება
10.15
პენსიებისა და დახმარებების მიმღებთა პერიოდული მონიტორინგი
პერიო-დულად
შჯს დაცვის სამინისტრო
მინისტრის ბრძანება
10.16
ინვალიდების პერიოდული მონიტორინგი
პერიო-დულად
შჯს დაცვის
სამინისტრო
მინისტრის ბრძანება
10.17
სისტემის დაწესებულებების შემოსავლებისა და ხარჯების პერიოდული მონიტორინგი
პერიო-დულად
შჯს დაცვის, ფინანსთა სამინისტროები
მინისტრის ბრძანება
10.18
საერთაშორისო ტექნიკური და გრანტული დახმარებების ეფექტურობის შეფასების კრიტერიუმების შემუშავება, დანერგვა და განხორციელების მონიტორინგის უზრუნველყოფა
2001 წლის
II კვარტა-ლი
შჯს დაცვის
სამინისტრო
მინისტრის ბრძანება
1
აღნიშნული მონაცემები აღებულია საქართველოს სტატისტიკის სახელმწიფო დეპარტამენტის სპეციალური გამოკვლევიდან „სამედიცინო მომსახურება საქართველოში“, რაც დასტურდება რიგი გამოკვლევებითაც.