საქართველოს სოციალური განვითარების კონცეფციის რეალიზაციის პირველი რიგის ღონისძიებების შესახებ
მიღების თარიღი 07.04.2002
ძალის დაკარგვა 16.07.2012
გამომცემი ორგანო საქართველოს პრეზიდენტი.
ნომერი №156
სარეგისტრაციო კოდი 010.340.000.05.002.002.
გამოქვეყნების წყარო სსმ, 37, 18/04/2002
კონსოლიდირებული ვერსიები
დამატებითი მეტამონაცემები (15)
| 1998 | 1999 |
| ამირან გამყრელიძე | – |
| ვენედი ბენიძე | – |
| თენგიზ გორგოძე | – |
| ირაკლი კოპლატაძე | – |
| ირაკლი კოტეტიშვილი | – |
| ზურაბ ჩხაიძე | – |
| ზურაბ ნოღაიდელი | – |
| ლევან ძნელაძე | – |
| შოთა ასათიანი | – |
| თემურ ბერიძე | – |
| ზურაბ გარაყანიძე | – |
| ივანე ზოდელავა | – |
| ზურაბ თავართქილაძე | – |
| ნათია თურნავა | – |
🕸️ გრაფი — კავშირების ვიზუალიზაცია
⛔ გაუქმებულია — 1 აქტით
- საქართველოს პრეზიდენტის ზოგიერთი ბრძანებულების ძალადაკარგულად გამოცხადების შესახებ საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულება 13.07.2012
დოკუმენტის ტექსტი
საქართველოს სოციალური განვითარების კონცეფციის რეალიზაციის პირველი რიგის ღონისძიებების შესახებ
/* Font Definitions */ @font-face {font-family:Helvetica; panose-1:2 11 6 4 2 2 2 2 2 4;}
@font-face {font-family:Courier; panose-1:2 7 4 9 2 2 5 2 4 4;}
@font-face {font-family:"Tms Rmn"; panose-1:2 2 6 3 4 5 5 2 3 4;}
@font-face {font-family:Helv; panose-1:2 11 6 4 2 2 2 3 2 4;}
@font-face {font-family:"New York"; panose-1:2 4 5 3 6 5 6 2 3 4;}
@font-face {font-family:System; panose-1:0 0 0 0 0 0 0 0 0 0;}
@font-face {font-family:Wingdings; panose-1:5 0 0 0 0 0 0 0 0 0;}
@font-face {font-family:"MS Mincho"; panose-1:2 2 6 9 4 2 5 8 3 4;}
@font-face {font-family:Batang; panose-1:2 3 6 0 0 1 1 1 1 1;}
@font-face {font-family:SimSun; panose-1:2 1 6 0 3 1 1 1 1 1;}
@font-face {font-family:PMingLiU; panose-1:2 2 5 0 0 0 0 0 0 0;}
@font-face {font-family:"MS Gothic"; panose-1:2 11 6 9 7 2 5 8 2 4;}
@font-face {font-family:Dotum; panose-1:2 11 6 0 0 1 1 1 1 1;}
@font-face {font-family:SimHei; panose-1:2 1 6 9 6 1 1 1 1 1;}
@font-face {font-family:MingLiU; panose-1:2 2 5 9 0 0 0 0 0 0;}
@font-face {font-family:Mincho; panose-1:2 2 6 9 4 3 5 8 3 5;}
@font-face {font-family:Gulim; panose-1:2 11 6 0 0 1 1 1 1 1;}
@font-face {font-family:Century; panose-1:2 4 6 4 5 5 5 2 3 4;}
@font-face {font-family:"Angsana New"; panose-1:2 2 6 3 5 4 5 2 3 4;}
@font-face {font-family:"Cordia New"; panose-1:2 11 3 4 2 2 2 2 2 4;}
@font-face {font-family:Mangal; panose-1:2 4 5 3 5 2 3 3 2 2;}
@font-face {font-family:Latha; panose-1:2 11 6 4 2 2 2 2 2 4;}
@font-face {font-family:Sylfaen; panose-1:1 10 5 2 5 3 6 3 3 3;}
@font-face {font-family:Vrinda; panose-1:2 11 5 2 4 2 4 2 2 3;}
@font-face {font-family:Raavi; panose-1:2 11 5 2 4 2 4 2 2 3;}
@font-face {font-family:Shruti; panose-1:2 11 5 2 4 2 4 2 2 3;}
@font-face {font-family:Sendnya; panose-1:0 0 4 0 0 0 0 0 0 0;}
@font-face {font-family:Gautami; panose-1:2 11 5 2 4 2 4 2 2 3;}
@font-face {font-family:Tunga; panose-1:2 11 5 2 4 2 4 2 2 3;}
@font-face {font-family:"Estrangelo Edessa"; panose-1:3 8 6 0 0 0 0 0 0 0;}
@font-face {font-family:"Cambria Math"; panose-1:2 4 5 3 5 4 6 3 2 4;}
@font-face {font-family:"Arial Unicode MS"; panose-1:2 11 6 4 2 2 2 2 2 4;}
@font-face {font-family:Cambria; panose-1:2 4 5 3 5 4 6 3 2 4;}
@font-face {font-family:Sylfaen; panose-1:2 15 5 2 2 2 4 3 2 4;}
@font-face {font-family:Tahoma; panose-1:2 11 6 4 3 5 4 4 2 4;}
@font-face {font-family:LitNusx;}
@font-face {font-family:"SPLiteraturuly MT";}
@font-face {font-family:SPLiteraturuly;}
@font-face {font-family:SPGrotesk;}
@font-face {font-family:Geo_dumM;}
@font-face {font-family:SPAcademi;}
@font-face {font-family:SPDumbadze;}
@font-face {font-family:Marlett; panose-1:0 0 0 0 0 0 0 0 0 0;}
@font-face {font-family:"\@Batang"; panose-1:2 3 6 0 0 1 1 1 1 1;}
@font-face {font-family:BatangChe; panose-1:2 3 6 9 0 1 1 1 1 1;}
@font-face {font-family:"\@BatangChe"; panose-1:2 3 6 9 0 1 1 1 1 1;}
@font-face {font-family:Gungsuh; panose-1:2 3 6 0 0 1 1 1 1 1;}
@font-face {font-family:"\@Gungsuh"; panose-1:2 3 6 0 0 1 1 1 1 1;}
@font-face {font-family:GungsuhChe; panose-1:2 3 6 9 0 1 1 1 1 1;}
@font-face {font-family:"\@GungsuhChe"; panose-1:2 3 6 9 0 1 1 1 1 1;}
@font-face {font-family:DaunPenh; panose-1:1 1 1 1 1 1 1 1 1 1;}
@font-face {font-family:DokChampa; panose-1:2 11 6 4 2 2 2 2 2 4;}
@font-face {font-family:Euphemia; panose-1:2 11 5 3 4 1 2 2 1 4;}
@font-face {font-family:Vani; panose-1:2 11 5 2 4 2 4 2 2 3;}
@font-face {font-family:"\@Gulim"; panose-1:2 11 6 0 0 1 1 1 1 1;}
@font-face {font-family:GulimChe; panose-1:2 11 6 9 0 1 1 1 1 1;}
@font-face {font-family:"\@GulimChe"; panose-1:2 11 6 9 0 1 1 1 1 1;}
@font-face {font-family:"\@Dotum"; panose-1:2 11 6 0 0 1 1 1 1 1;}
@font-face {font-family:DotumChe; panose-1:2 11 6 9 0 1 1 1 1 1;}
@font-face {font-family:"\@DotumChe"; panose-1:2 11 6 9 0 1 1 1 1 1;}
@font-face {font-family:Impact; panose-1:2 11 8 6 3 9 2 5 2 4;}
@font-face {font-family:"Iskoola Pota"; panose-1:2 11 5 2 4 2 4 2 2 3;}
@font-face {font-family:Kalinga; panose-1:2 11 5 2 4 2 4 2 2 3;}
@font-face {font-family:Kartika; panose-1:2 2 5 3 3 4 4 6 2 3;}
@font-face {font-family:"Khmer UI"; panose-1:2 11 5 2 4 2 4 2 2 3;}
@font-face {font-family:"Lao UI"; panose-1:2 11 5 2 4 2 4 2 2 3;}
@font-face {font-family:"Lucida Console"; panose-1:2 11 6 9 4 5 4 2 2 4;}
@font-face {font-family:"Malgun Gothic"; panose-1:2 11 5 3 2 0 0 2 0 4;}
@font-face {font-family:"\@Malgun Gothic"; panose-1:2 11 5 3 2 0 0 2 0 4;}
@font-face {font-family:Meiryo; panose-1:2 11 6 4 3 5 4 4 2 4;}
@font-face {font-family:"\@Meiryo"; panose-1:2 11 6 4 3 5 4 4 2 4;}
@font-face {font-family:"Meiryo UI"; panose-1:2 11 6 4 3 5 4 4 2 4;}
@font-face {font-family:"\@Meiryo UI"; panose-1:2 11 6 4 3 5 4 4 2 4;}
@font-face {font-family:"Microsoft Himalaya"; panose-1:1 1 1 0 1 1 1 1 1 1;}
@font-face {font-family:"Microsoft JhengHei"; panose-1:2 11 6 4 3 5 4 4 2 4;}
@font-face {font-family:"\@Microsoft JhengHei"; panose-1:2 11 6 4 3 5 4 4 2 4;}
@font-face {font-family:"Microsoft YaHei"; panose-1:2 11 5 3 2 2 4 2 2 4;}
@font-face {font-family:"\@Microsoft YaHei"; panose-1:2 11 5 3 2 2 4 2 2 4;}
@font-face {font-family:"\@MingLiU"; panose-1:2 2 5 9 0 0 0 0 0 0;}
@font-face {font-family:"\@PMingLiU"; panose-1:2 2 5 0 0 0 0 0 0 0;}
@font-face {font-family:MingLiU_HKSCS; panose-1:2 2 5 0 0 0 0 0 0 0;}
@font-face {font-family:"\@MingLiU_HKSCS"; panose-1:2 2 5 0 0 0 0 0 0 0;}
@font-face {font-family:MingLiU-ExtB; panose-1:2 2 5 0 0 0 0 0 0 0;}
@font-face {font-family:"\@MingLiU-ExtB"; panose-1:2 2 5 0 0 0 0 0 0 0;}
@font-face {font-family:PMingLiU-ExtB; panose-1:2 2 5 0 0 0 0 0 0 0;}
@font-face {font-family:"\@PMingLiU-ExtB"; panose-1:2 2 5 0 0 0 0 0 0 0;}
@font-face {font-family:MingLiU_HKSCS-ExtB; panose-1:2 2 5 0 0 0 0 0 0 0;}
@font-face {font-family:"\@MingLiU_HKSCS-ExtB"; panose-1:2 2 5 0 0 0 0 0 0 0;}
@font-face {font-family:"Mongolian Baiti"; panose-1:3 0 5 0 0 0 0 0 0 0;}
@font-face {font-family:"\@MS Gothic"; panose-1:2 11 6 9 7 2 5 8 2 4;}
@font-face {font-family:"MS PGothic"; panose-1:2 11 6 0 7 2 5 8 2 4;}
@font-face {font-family:"\@MS PGothic"; panose-1:2 11 6 0 7 2 5 8 2 4;}
@font-face {font-family:"MS UI Gothic"; panose-1:2 11 6 0 7 2 5 8 2 4;}
@font-face {font-family:"\@MS UI Gothic"; panose-1:2 11 6 0 7 2 5 8 2 4;}
@font-face {font-family:"\@MS Mincho"; panose-1:2 2 6 9 4 2 5 8 3 4;}
@font-face {font-family:"MS PMincho"; panose-1:2 2 6 0 4 2 5 8 3 4;}
@font-face {font-family:"\@MS PMincho"; panose-1:2 2 6 0 4 2 5 8 3 4;}
@font-face {font-family:"MV Boli"; panose-1:2 0 5 0 3 2 0 9 0 0;}
@font-face {font-family:"Microsoft New Tai Lue"; panose-1:2 11 5 2 4 2 4 2 2 3;}
@font-face {font-family:Nyala; panose-1:2 0 5 4 7 3 0 2 0 3;}
@font-face {font-family:"Microsoft PhagsPa"; panose-1:2 11 5 2 4 2 4 2 2 3;}
@font-face {font-family:"Plantagenet Cherokee"; panose-1:2 2 6 2 7 1 0 0 0 0;}
@font-face {font-family:"Segoe Script"; panose-1:2 11 5 4 2 0 0 0 0 3;}
@font-face {font-family:"Segoe UI"; panose-1:2 11 5 2 4 2 4 2 2 3;}
@font-face {font-family:"Segoe UI Semibold"; panose-1:2 11 7 2 4 2 4 2 2 3;}
@font-face {font-family:"Segoe UI Light"; panose-1:2 11 5 2 4 2 4 2 2 3;}
@font-face {font-family:"Segoe UI Symbol"; panose-1:2 11 5 2 4 2 4 2 2 3;}
@font-face {font-family:"\@SimSun"; panose-1:2 1 6 0 3 1 1 1 1 1;}
@font-face {font-family:NSimSun; panose-1:2 1 6 9 3 1 1 1 1 1;}
@font-face {font-family:"\@NSimSun"; panose-1:2 1 6 9 3 1 1 1 1 1;}
@font-face {font-family:SimSun-ExtB; panose-1:2 1 6 9 6 1 1 1 1 1;}
@font-face {font-family:"\@SimSun-ExtB"; panose-1:2 1 6 9 6 1 1 1 1 1;}
@font-face {font-family:"Microsoft Tai Le"; panose-1:2 11 5 2 4 2 4 2 2 3;}
@font-face {font-family:"Shonar Bangla"; panose-1:2 11 5 2 4 2 4 2 2 3;}
@font-face {font-family:"Microsoft Yi Baiti"; panose-1:3 0 5 0 0 0 0 0 0 0;}
@font-face {font-family:"Microsoft Sans Serif"; panose-1:2 11 6 4 2 2 2 2 2 4;}
@font-face {font-family:Aparajita; panose-1:2 11 6 4 2 2 2 2 2 4;}
@font-face {font-family:Ebrima; panose-1:2 0 0 0 0 0 0 0 0 0;}
@font-face {font-family:Gisha; panose-1:2 11 5 2 4 2 4 2 2 3;}
@font-face {font-family:Kokila; panose-1:2 11 6 4 2 2 2 2 2 4;}
@font-face {font-family:Leelawadee; panose-1:2 11 5 2 4 2 4 2 2 3;}
@font-face {font-family:"Microsoft Uighur"; panose-1:2 0 0 0 0 0 0 0 0 0;}
@font-face {font-family:MoolBoran; panose-1:2 11 1 0 1 1 1 1 1 1;}
@font-face {font-family:Utsaah; panose-1:2 11 6 4 2 2 2 2 2 4;}
@font-face {font-family:Vijaya; panose-1:2 11 6 4 2 2 2 2 2 4;}
@font-face {font-family:Andalus; panose-1:2 2 6 3 5 4 5 2 3 4;}
@font-face {font-family:"Arabic Typesetting"; panose-1:3 2 4 2 4 4 6 3 2 3;}
@font-face {font-family:"Simplified Arabic"; panose-1:2 2 6 3 5 4 5 2 3 4;}
@font-face {font-family:"Simplified Arabic Fixed"; panose-1:2 7 3 9 2 2 5 2 4 4;}
@font-face {font-family:"Sakkal Majalla"; panose-1:2 0 0 0 0 0 0 0 0 0;}
@font-face {font-family:"Traditional Arabic"; panose-1:2 2 6 3 5 4 5 2 3 4;}
@font-face {font-family:Aharoni; panose-1:2 1 8 3 2 1 4 3 2 3;}
@font-face {font-family:David; panose-1:2 14 5 2 6 4 1 1 1 1;}
@font-face {font-family:FrankRuehl; panose-1:2 14 5 3 6 1 1 1 1 1;}
@font-face {font-family:"Levenim MT"; panose-1:2 1 5 2 6 1 1 1 1 1;}
@font-face {font-family:Miriam; panose-1:2 11 5 2 5 1 1 1 1 1;}
@font-face {font-family:"Miriam Fixed"; panose-1:2 11 5 9 5 1 1 1 1 1;}
@font-face {font-family:Narkisim; panose-1:2 14 5 2 5 1 1 1 1 1;}
@font-face {font-family:Rod; panose-1:2 3 5 9 5 1 1 1 1 1;}
@font-face {font-family:FangSong; panose-1:2 1 6 9 6 1 1 1 1 1;}
@font-face {font-family:"\@FangSong"; panose-1:2 1 6 9 6 1 1 1 1 1;}
@font-face {font-family:"\@SimHei"; panose-1:2 1 6 9 6 1 1 1 1 1;}
@font-face {font-family:KaiTi; panose-1:2 1 6 9 6 1 1 1 1 1;}
@font-face {font-family:"\@KaiTi"; panose-1:2 1 6 9 6 1 1 1 1 1;}
@font-face {font-family:AngsanaUPC; panose-1:2 2 6 3 5 4 5 2 3 4;}
@font-face {font-family:"Browallia New"; panose-1:2 11 6 4 2 2 2 2 2 4;}
@font-face {font-family:BrowalliaUPC; panose-1:2 11 6 4 2 2 2 2 2 4;}
@font-face {font-family:CordiaUPC; panose-1:2 11 3 4 2 2 2 2 2 4;}
@font-face {font-family:DilleniaUPC; panose-1:2 2 6 3 5 4 5 2 3 4;}
@font-face {font-family:EucrosiaUPC; panose-1:2 2 6 3 5 4 5 2 3 4;}
@font-face {font-family:FreesiaUPC; panose-1:2 11 6 4 2 2 2 2 2 4;}
@font-face {font-family:IrisUPC; panose-1:2 11 6 4 2 2 2 2 2 4;}
@font-face {font-family:JasmineUPC; panose-1:2 2 6 3 5 4 5 2 3 4;}
@font-face {font-family:KodchiangUPC; panose-1:2 2 6 3 5 4 5 2 3 4;}
@font-face {font-family:LilyUPC; panose-1:2 11 6 4 2 2 2 2 2 4;}
@font-face {font-family:DFKai-SB; panose-1:3 0 5 9 0 0 0 0 0 0;}
@font-face {font-family:"\@DFKai-SB"; panose-1:3 0 5 9 0 0 0 0 0 0;}
@font-face {font-family:"Lucida Sans Unicode"; panose-1:2 11 6 2 3 5 4 2 2 4;}
@font-face {font-family:"Arial Black"; panose-1:2 11 10 4 2 1 2 2 2 4;}
@font-face {font-family:Candara; panose-1:2 14 5 2 3 3 3 2 2 4;}
@font-face {font-family:"Comic Sans MS"; panose-1:3 15 7 2 3 3 2 2 2 4;}
@font-face {font-family:Consolas; panose-1:2 11 6 9 2 2 4 3 2 4;}
@font-face {font-family:Constantia; panose-1:2 3 6 2 5 3 6 3 3 3;}
@font-face {font-family:Corbel; panose-1:2 11 5 3 2 2 4 2 2 4;}
@font-face {font-family:"Franklin Gothic Medium"; panose-1:2 11 6 3 2 1 2 2 2 4;}
@font-face {font-family:Gabriola; panose-1:4 4 6 5 5 16 2 2 13 2;}
@font-face {font-family:Georgia; panose-1:2 4 5 2 5 4 5 2 3 3;}
@font-face {font-family:"Palatino Linotype"; panose-1:2 4 5 2 5 5 5 3 3 4;}
@font-face {font-family:"Segoe Print"; panose-1:2 0 6 0 0 0 0 0 0 0;}
@font-face {font-family:"Trebuchet MS"; panose-1:2 11 6 3 2 2 2 2 2 4;}
@font-face {font-family:Verdana; panose-1:2 11 6 4 3 5 4 4 2 4;}
@font-face {font-family:Webdings; panose-1:5 3 1 2 1 5 9 6 7 3;}
@font-face {font-family:"MT Extra"; panose-1:5 5 1 2 1 2 5 2 2 2;}
@font-face {font-family:Haettenschweiler; panose-1:2 11 7 6 4 9 2 6 2 4;}
@font-face {font-family:"MS Outlook"; panose-1:5 1 1 0 1 0 0 0 0 0;}
@font-face {font-family:"Book Antiqua"; panose-1:2 4 6 2 5 3 5 3 3 4;}
@font-face {font-family:"Century Gothic"; panose-1:2 11 5 2 2 2 2 2 2 4;}
@font-face {font-family:"Bookshelf Symbol 7"; panose-1:5 1 1 1 1 1 1 1 1 1;}
@font-face {font-family:"MS Reference Sans Serif"; panose-1:2 11 6 4 3 5 4 4 2 4;}
@font-face {font-family:"MS Reference Specialty"; panose-1:5 0 5 0 0 0 0 0 0 0;}
@font-face {font-family:"Bradley Hand ITC"; panose-1:3 7 4 2 5 3 2 3 2 3;}
@font-face {font-family:"Freestyle Script"; panose-1:3 8 4 2 3 2 5 11 4 4;}
@font-face {font-family:"French Script MT"; panose-1:3 2 4 2 4 6 7 4 6 5;}
@font-face {font-family:"Juice ITC"; panose-1:4 4 4 3 4 10 2 2 2 2;}
@font-face {font-family:"Kristen ITC"; panose-1:3 5 5 2 4 2 2 3 2 2;}
@font-face {font-family:"Lucida Handwriting"; panose-1:3 1 1 1 1 1 1 1 1 1;}
@font-face {font-family:Mistral; panose-1:3 9 7 2 3 4 7 2 4 3;}
@font-face {font-family:Papyrus; panose-1:3 7 5 2 6 5 2 3 2 5;}
@font-face {font-family:Pristina; panose-1:3 6 4 2 4 4 6 8 2 4;}
@font-face {font-family:"Tempus Sans ITC"; panose-1:4 2 4 4 3 13 7 2 2 2;}
@font-face {font-family:"Arial Narrow"; panose-1:2 11 6 6 2 2 2 3 2 4;}
@font-face {font-family:Garamond; panose-1:2 2 4 4 3 3 1 1 8 3;}
@font-face {font-family:"Monotype Corsiva"; panose-1:3 1 1 1 1 2 1 1 1 1;}
@font-face {font-family:"Agency FB"; panose-1:2 11 5 3 2 2 2 2 2 4;}
@font-face {font-family:"Arial Rounded MT Bold"; panose-1:2 15 7 4 3 5 4 3 2 4;}
@font-face {font-family:"Blackadder ITC"; panose-1:4 2 5 5 5 16 7 2 13 2;}
@font-face {font-family:"Bodoni MT"; panose-1:2 7 6 3 8 6 6 2 2 3;}
@font-face {font-family:"Bodoni MT Black"; panose-1:2 7 10 3 8 6 6 2 2 3;}
@font-face {font-family:"Bodoni MT Condensed"; panose-1:2 7 6 6 8 6 6 2 2 3;}
@font-face {font-family:"Bookman Old Style"; panose-1:2 5 6 4 5 5 5 2 2 4;}
@font-face {font-family:"Calisto MT"; panose-1:2 4 6 3 5 5 5 3 3 4;}
@font-face {font-family:Castellar; panose-1:2 10 4 2 6 4 6 1 3 1;}
@font-face {font-family:"Century Schoolbook"; panose-1:2 4 6 4 5 5 5 2 3 4;}
@font-face {font-family:"Copperplate Gothic Bold"; panose-1:2 14 7 5 2 2 6 2 4 4;}
@font-face {font-family:"Copperplate Gothic Light"; panose-1:2 14 5 7 2 2 6 2 4 4;}
@font-face {font-family:"Curlz MT"; panose-1:4 4 4 4 5 7 2 2 2 2;}
@font-face {font-family:"Edwardian Script ITC"; panose-1:3 3 3 2 4 7 7 13 8 4;}
@font-face {font-family:Elephant; panose-1:2 2 9 4 9 5 5 2 3 3;}
@font-face {font-family:"Engravers MT"; panose-1:2 9 7 7 8 5 5 2 3 4;}
@font-face {font-family:"Eras Bold ITC"; panose-1:2 11 9 7 3 5 4 2 2 4;}
@font-face {font-family:"Eras Demi ITC"; panose-1:2 11 8 5 3 5 4 2 8 4;}
@font-face {font-family:"Eras Light ITC"; panose-1:2 11 4 2 3 5 4 2 8 4;}
@font-face {font-family:"Eras Medium ITC"; panose-1:2 11 6 2 3 5 4 2 8 4;}
@font-face {font-family:"Felix Titling"; panose-1:4 6 5 5 6 2 2 2 10 4;}
@font-face {font-family:Forte; panose-1:3 6 9 2 4 5 2 7 2 3;}
@font-face {font-family:"Franklin Gothic Book"; panose-1:2 11 5 3 2 1 2 2 2 4;}
@font-face {font-family:"Franklin Gothic Demi"; panose-1:2 11 7 3 2 1 2 2 2 4;}
@font-face {font-family:"Franklin Gothic Demi Cond"; panose-1:2 11 7 6 3 4 2 2 2 4;}
@font-face {font-family:"Franklin Gothic Heavy"; panose-1:2 11 9 3 2 1 2 2 2 4;}
@font-face {font-family:"Franklin Gothic Medium Cond"; panose-1:2 11 6 6 3 4 2 2 2 4;}
@font-face {font-family:Gigi; panose-1:4 4 5 4 6 16 7 2 13 2;}
@font-face {font-family:"Gill Sans MT"; panose-1:2 11 5 2 2 1 4 2 2 3;}
@font-face {font-family:"Gill Sans MT Condensed"; panose-1:2 11 5 6 2 1 4 2 2 3;}
@font-face {font-family:"Gill Sans Ultra Bold"; panose-1:2 11 10 2 2 1 4 2 2 3;}
@font-face {font-family:"Gill Sans Ultra Bold Condensed"; panose-1:2 11 10 6 2 1 4 2 2 3;}
@font-face {font-family:"Gill Sans MT Ext Condensed Bold"; panose-1:2 11 9 2 2 1 4 2 2 3;}
@font-face {font-family:"Gloucester MT Extra Condensed"; panose-1:2 3 8 8 2 6 1 1 1 1;}
@font-face {font-family:"Goudy Old Style"; panose-1:2 2 5 2 5 3 5 2 3 3;}
@font-face {font-family:"Goudy Stout"; panose-1:2 2 9 4 7 3 11 2 4 1;}
@font-face {font-family:"Imprint MT Shadow"; panose-1:4 2 6 5 6 3 3 3 2 2;}
@font-face {font-family:"Lucida Sans"; panose-1:2 11 6 2 3 5 4 2 2 4;}
@font-face {font-family:"Lucida Sans Typewriter"; panose-1:2 11 5 9 3 5 4 3 2 4;}
@font-face {font-family:"Maiandra GD"; panose-1:2 14 5 2 3 3 8 2 2 4;}
@font-face {font-family:"OCR A Extended"; panose-1:2 1 5 9 2 1 2 1 3 3;}
@font-face {font-family:"Palace Script MT"; panose-1:3 3 3 2 2 6 7 12 11 5;}
@font-face {font-family:Perpetua; panose-1:2 2 5 2 6 4 1 2 3 3;}
@font-face {font-family:"Perpetua Titling MT"; panose-1:2 2 5 2 6 5 5 2 8 4;}
@font-face {font-family:"Rage Italic"; panose-1:3 7 5 2 4 5 7 7 3 4;}
@font-face {font-family:Rockwell; panose-1:2 6 6 3 2 2 5 2 4 3;}
@font-face {font-family:"Rockwell Condensed"; panose-1:2 6 6 3 5 4 5 2 1 4;}
@font-face {font-family:"Rockwell Extra Bold"; panose-1:2 6 9 3 4 5 5 2 4 3;}
@font-face {font-family:"Script MT Bold"; panose-1:3 4 6 2 4 6 7 8 9 4;}
@font-face {font-family:"Tw Cen MT"; panose-1:2 11 6 2 2 1 4 2 6 3;}
@font-face {font-family:"Tw Cen MT Condensed"; panose-1:2 11 6 6 2 1 4 2 2 3;}
@font-face {font-family:"Tw Cen MT Condensed Extra Bold"; panose-1:2 11 8 3 2 2 2 2 2 4;}
@font-face {font-family:Algerian; panose-1:4 2 7 5 4 10 2 6 7 2;}
@font-face {font-family:"Baskerville Old Face"; panose-1:2 2 6 2 8 5 5 2 3 3;}
@font-face {font-family:"Bauhaus 93"; panose-1:4 3 9 5 2 11 2 2 12 2;}
@font-face {font-family:"Bell MT"; panose-1:2 2 5 3 6 3 5 2 3 3;}
@font-face {font-family:"Berlin Sans FB"; panose-1:2 14 6 2 2 5 2 2 3 6;}
@font-face {font-family:"Berlin Sans FB Demi"; panose-1:2 14 8 2 2 5 2 2 3 6;}
@font-face {font-family:"Bernard MT Condensed"; panose-1:2 5 8 6 6 9 5 2 4 4;}
@font-face {font-family:"Bodoni MT Poster Compressed"; panose-1:2 7 7 6 8 6 1 5 2 4;}
@font-face {font-family:"Britannic Bold"; panose-1:2 11 9 3 6 7 3 2 2 4;}
@font-face {font-family:Broadway; panose-1:4 4 9 5 8 11 2 2 5 2;}
@font-face {font-family:"Brush Script MT"; panose-1:3 6 8 2 4 4 6 7 3 4;}
@font-face {font-family:"Californian FB"; panose-1:2 7 4 3 6 8 11 3 2 4;}
@font-face {font-family:Centaur; panose-1:2 3 5 4 5 2 5 2 3 4;}
@font-face {font-family:Chiller; panose-1:4 2 4 4 3 16 7 2 6 2;}
@font-face {font-family:"Colonna MT"; panose-1:4 2 8 5 6 2 2 3 2 3;}
@font-face {font-family:"Cooper Black"; panose-1:2 8 9 4 4 3 11 2 4 4;}
@font-face {font-family:"Footlight MT Light"; panose-1:2 4 6 2 6 3 10 2 3 4;}
@font-face {font-family:"Harlow Solid Italic"; panose-1:4 3 6 4 2 15 2 2 13 2;}
@font-face {font-family:Harrington; panose-1:4 4 5 5 5 10 2 2 7 2;}
@font-face {font-family:"High Tower Text"; panose-1:2 4 5 2 5 5 6 3 3 3;}
@font-face {font-family:Jokerman; panose-1:4 9 6 5 6 13 6 2 7 2;}
@font-face {font-family:"Kunstler Script"; panose-1:3 3 4 2 2 6 7 13 13 6;}
@font-face {font-family:"Lucida Bright"; panose-1:2 4 6 2 5 5 5 2 3 4;}
@font-face {font-family:"Lucida Calligraphy"; panose-1:3 1 1 1 1 1 1 1 1 1;}
@font-face {font-family:"Lucida Fax"; panose-1:2 6 6 2 5 5 5 2 2 4;}
@font-face {font-family:Magneto; panose-1:4 3 8 5 5 8 2 2 13 2;}
@font-face {font-family:"Matura MT Script Capitals"; panose-1:3 2 8 2 6 6 2 7 2 2;}
@font-face {font-family:"Modern No\. 20"; panose-1:2 7 7 4 7 5 5 2 3 3;}
@font-face {font-family:"Niagara Engraved"; panose-1:4 2 5 2 7 7 3 3 2 2;}
@font-face {font-family:"Niagara Solid"; panose-1:4 2 5 2 7 7 2 2 2 2;}
@font-face {font-family:"Old English Text MT"; panose-1:3 4 9 2 4 5 8 3 8 6;}
@font-face {font-family:Onyx; panose-1:4 5 6 2 8 7 2 2 2 3;}
@font-face {font-family:Parchment; panose-1:3 4 6 2 4 7 8 4 8 4;}
@font-face {font-family:Playbill; panose-1:4 5 6 3 10 6 2 2 2 2;}
@font-face {font-family:"Poor Richard"; panose-1:2 8 5 2 5 5 5 2 7 2;}
@font-face {font-family:Ravie; panose-1:4 4 8 5 5 8 9 2 6 2;}
@font-face {font-family:"Informal Roman"; panose-1:3 6 4 2 3 4 6 11 2 4;}
@font-face {font-family:"Showcard Gothic"; panose-1:4 2 9 4 2 1 2 2 6 4;}
@font-face {font-family:"Snap ITC"; panose-1:4 4 10 7 6 10 2 2 2 2;}
@font-face {font-family:Stencil; panose-1:4 4 9 5 13 8 2 2 4 4;}
@font-face {font-family:"Viner Hand ITC"; panose-1:3 7 5 2 3 5 2 2 2 3;}
@font-face {font-family:Vivaldi; panose-1:3 2 6 2 5 5 6 9 8 4;}
@font-face {font-family:"Vladimir Script"; panose-1:3 5 4 2 4 4 7 7 3 5;}
@font-face {font-family:"Wide Latin"; panose-1:2 10 10 7 5 5 5 2 4 4;}
@font-face {font-family:"Wingdings 2"; panose-1:5 2 1 2 1 5 7 7 7 7;}
@font-face {font-family:"Wingdings 3"; panose-1:5 4 1 2 1 8 7 7 7 7;}
@font-face {font-family:"\@Arial Unicode MS"; panose-1:2 11 6 4 2 2 2 2 2 4;}
@font-face {font-family:AcadNusx;}
@font-face {font-family:"MS Shell Dlg 2"; panose-1:2 11 6 4 3 5 4 4 2 4;}
@font-face {font-family:"BPG Literaturuli U2";}
@font-face {font-family:"BPG Nino Mkhedruli";}
@font-face {font-family:ChveuNusx;}
@font-face {font-family:GeoEDumba;}
@font-face {font-family:DumbaNusx;}
@font-face {font-family:"Geo ABC";}
@font-face {font-family:AcadMtavr;}
@font-face {font-family:"Acad Nusx Geo";}
@font-face {font-family:"Menlo Regular"; panose-1:0 0 0 0 0 0 0 0 0 0;}
@font-face {font-family:SPParliament;}
@font-face {font-family:LitNusx_LB;}
@font-face {font-family:"BPG Academiuri UAm";}
@font-face {font-family:Geo_Times;}
@font-face {font-family:Geo_Dumbadze;}
@font-face {font-family:SPKolhetiMT;}
@font-face {font-family:AArial;}
@font-face {font-family:GEO-Grigolia;}
@font-face {font-family:GrigoliaPolygraph;}
@font-face {font-family:"ILIA & TmsNewRmn \(VIAM\)";}
@font-face {font-family:Grigolia;}
@font-face {font-family:"Andale Sans UI";}
@font-face {font-family:DumbaMtavr;}
@font-face {font-family:GEO-BalavMtavr;}
@font-face {font-family:Pragmatica;}
@font-face {font-family:GEO-LitNusx;}
@font-face {font-family:"Pragmatica Condensed"; panose-1:0 0 0 0 0 0 0 0 0 0;}
@font-face {font-family:"Arial CYR";}
/* Style Definitions */ p.MsoNormal, li.MsoNormal, div.MsoNormal {margin:0in; margin-bottom:.0001pt; font-size:12.0pt; font-family:"Times New Roman","serif";}
h1 {margin-top:.25in; margin-right:0in; margin-bottom:6.0pt; margin-left:0in; text-align:center; page-break-after:avoid; font-size:12.0pt; font-family:"SPLiteraturuly MT"; layout-grid-mode:line;}
h2 {margin-top:12.0pt; margin-right:0in; margin-bottom:0in; margin-left:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:center; line-height:12.0pt; page-break-after:avoid; font-size:10.0pt; font-family:SPLiteraturuly; letter-spacing:2.75pt; font-weight:normal;}
h3 {margin:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:center; line-height:12.0pt; page-break-after:avoid; font-size:10.0pt; font-family:"SPLiteraturuly MT"; letter-spacing:2.5pt;}
h4 {margin:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:center; page-break-after:avoid; font-size:12.0pt; font-family:"Geo_Times","serif"; text-transform:uppercase; font-weight:normal; font-style:italic;}
h6 {margin-top:12.0pt; margin-right:0in; margin-bottom:0in; margin-left:0in; margin-bottom:.0001pt; page-break-after:avoid; font-size:10.0pt; font-family:SPLiteraturuly;}
p.MsoToc1, li.MsoToc1, div.MsoToc1 {margin:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:justify; font-size:12.0pt; font-family:SPLiteraturuly;}
p.MsoToc2, li.MsoToc2, div.MsoToc2 {margin-top:0in; margin-right:0in; margin-bottom:0in; margin-left:12.0pt; margin-bottom:.0001pt; text-align:justify; font-size:12.0pt; font-family:SPLiteraturuly;}
p.MsoToc3, li.MsoToc3, div.MsoToc3 {margin-top:0in; margin-right:0in; margin-bottom:0in; margin-left:24.0pt; margin-bottom:.0001pt; text-align:justify; font-size:12.0pt; font-family:SPLiteraturuly;}
p.MsoToc4, li.MsoToc4, div.MsoToc4 {margin-top:0in; margin-right:0in; margin-bottom:12.0pt; margin-left:.5in; text-align:center; font-size:12.0pt; font-family:"SPLiteraturuly MT"; letter-spacing:5.0pt; font-weight:bold;}
p.MsoFootnoteText, li.MsoFootnoteText, div.MsoFootnoteText {margin:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:justify; font-size:12.0pt; font-family:SPLiteraturuly;}
p.MsoHeader, li.MsoHeader, div.MsoHeader {margin:0in; margin-bottom:.0001pt; font-size:12.0pt; font-family:"Times New Roman","serif";}
p.MsoFooter, li.MsoFooter, div.MsoFooter {margin:0in; margin-bottom:.0001pt; font-size:12.0pt; font-family:"Times New Roman","serif";}
span.MsoFootnoteReference {vertical-align:super;}
p.MsoTitle, li.MsoTitle, div.MsoTitle {margin-top:300.0pt; margin-right:0in; margin-bottom:3.0pt; margin-left:0in; text-align:center; font-size:16.0pt; font-family:"SPGrotesk","sans-serif"; letter-spacing:3.0pt; font-weight:bold;}
p.MsoBodyText, li.MsoBodyText, div.MsoBodyText {margin:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:justify; font-size:14.0pt; font-family:SPAcademi;}
p.MsoBodyTextIndent, li.MsoBodyTextIndent, div.MsoBodyTextIndent {margin-top:0in; margin-right:0in; margin-bottom:0in; margin-left:1.0in; margin-bottom:.0001pt; line-height:16.0pt; font-size:12.0pt; font-family:Grigolia;}
p.MsoBodyText2, li.MsoBodyText2, div.MsoBodyText2 {margin:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:justify; line-height:12.0pt; font-size:12.0pt; font-family:"Times New Roman","serif";}
p.MsoBodyText3, li.MsoBodyText3, div.MsoBodyText3 {margin:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:center; font-size:14.0pt; font-family:Grigolia; font-weight:bold; font-style:italic;}
p.MsoBodyTextIndent2, li.MsoBodyTextIndent2, div.MsoBodyTextIndent2 {margin-top:0in; margin-right:0in; margin-bottom:0in; margin-left:15.85pt; margin-bottom:.0001pt; text-indent:-15.85pt; font-size:10.0pt; font-family:Grigolia; color:black; layout-grid-mode:line;}
p.MsoBodyTextIndent3, li.MsoBodyTextIndent3, div.MsoBodyTextIndent3 {margin-top:0in; margin-right:0in; margin-bottom:0in; margin-left:28.35pt; margin-bottom:.0001pt; text-align:justify; text-indent:-28.35pt; font-size:14.0pt; font-family:"LitNusx","sans-serif"; font-weight:bold;}
p.MsoPlainText, li.MsoPlainText, div.MsoPlainText {margin-top:6.0pt; margin-right:0in; margin-bottom:0in; margin-left:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:center; page-break-before:always; font-size:10.0pt; font-family:SPLiteraturuly; font-style:italic;}
p.MsoAutoSig, li.MsoAutoSig, div.MsoAutoSig {margin:0in; margin-bottom:.0001pt; font-size:12.0pt; font-family:"Times New Roman","serif";}
p.parlamdrst, li.parlamdrst, div.parlamdrst {mso-style-name:parlamdrst; margin:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:justify; text-indent:14.2pt; font-size:11.0pt; font-family:SPLiteraturuly;}
p.chveulebrivi, li.chveulebrivi, div.chveulebrivi {mso-style-name:chveulebrivi; margin:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:justify; text-indent:14.2pt; font-size:10.0pt; font-family:SPLiteraturuly; layout-grid-mode:line;}
p.data, li.data, div.data {mso-style-name:data; margin:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:justify; font-size:10.0pt; font-family:SPLiteraturuly; layout-grid-mode:line; font-style:italic;}
p.petiti, li.petiti, div.petiti {mso-style-name:petiti; margin-top:6.0pt; margin-right:0in; margin-bottom:0in; margin-left:14.2pt; margin-bottom:.0001pt; text-align:justify; font-size:8.5pt; font-family:SPLiteraturuly; layout-grid-mode:line; font-style:italic;}
p.prezident, li.prezident, div.prezident {mso-style-name:prezident; margin:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:justify; font-size:10.0pt; font-family:SPLiteraturuly; layout-grid-mode:line;}
p.kanoni, li.kanoni, div.kanoni {mso-style-name:kanoni; margin-top:.25in; margin-right:0in; margin-bottom:6.0pt; margin-left:0in; text-align:center; font-size:12.0pt; font-family:"Geo_dumM","serif"; letter-spacing:3.0pt; font-weight:bold;}
p.kitxva, li.kitxva, div.kitxva {mso-style-name:kitxva; margin-top:0in; margin-right:0in; margin-bottom:5.65pt; margin-left:0in; text-align:justify; text-indent:14.2pt; text-autospace:none; font-size:12.0pt; font-family:SPLiteraturuly; font-weight:bold;}
p.pasuxi, li.pasuxi, div.pasuxi {mso-style-name:pasuxi; margin-top:0in; margin-right:0in; margin-bottom:0in; margin-left:56.7pt; margin-bottom:.0001pt; text-align:justify; text-indent:-28.35pt; text-autospace:none; font-size:12.0pt; font-family:SPLiteraturuly;}
p.Style1, li.Style1, div.Style1 {mso-style-name:Style1; margin:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:justify; text-indent:14.15pt; font-size:11.0pt; font-family:SPLiteraturuly;}
p.chveulebrivi-wigni, li.chveulebrivi-wigni, div.chveulebrivi-wigni {mso-style-name:chveulebrivi-wigni; margin:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:justify; text-indent:22.7pt; text-autospace:none; font-size:10.0pt; font-family:SPLiteraturuly;}
p.satauri, li.satauri, div.satauri {mso-style-name:satauri; margin:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:center; font-size:13.0pt; font-family:"SPLiteraturuly MT"; font-weight:bold;}
p.satauri2, li.satauri2, div.satauri2 {mso-style-name:satauri2; margin:0in; margin-bottom:.0001pt; font-size:12.0pt; font-family:"Times New Roman","serif";}
p.tarigi, li.tarigi, div.tarigi {mso-style-name:tarigi; margin:0in; margin-bottom:.0001pt; font-size:12.0pt; font-family:"Times New Roman","serif";}
p.muxliparl, li.muxliparl, div.muxliparl {mso-style-name:muxli_parl; margin-top:12.0pt; margin-right:0in; margin-bottom:0in; margin-left:14.15pt; margin-bottom:.0001pt; text-indent:-14.15pt; font-size:11.0pt; font-family:"SPDumbadze","serif"; font-weight:bold;}
p.muxlixml, li.muxlixml, div.muxlixml {mso-style-name:muxli_xml; margin-top:12.0pt; margin-right:0in; margin-bottom:0in; margin-left:42.5pt; margin-bottom:.0001pt; text-indent:-42.5pt; line-height:12.0pt; page-break-after:avoid; font-size:11.0pt; font-family:"Sylfaen","serif"; font-weight:bold;}
p.tavisataurixml, li.tavisataurixml, div.tavisataurixml {mso-style-name:tavi_satauri_xml; margin:0in; margin-bottom:.0001pt; font-size:12.0pt; font-family:"Sylfaen","serif";}
p.tavixml, li.tavixml, div.tavixml {mso-style-name:tavi_xml; margin-top:12.0pt; margin-right:0in; margin-bottom:0in; margin-left:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:center; font-size:11.0pt; font-family:"Sylfaen","serif"; font-weight:bold;}
p.abzacixml, li.abzacixml, div.abzacixml {mso-style-name:abzaci_xml; margin:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:justify; text-indent:14.15pt; font-size:11.0pt; font-family:"Sylfaen","serif";}
p.karixml, li.karixml, div.karixml {mso-style-name:kari_xml; margin-top:12.0pt; margin-right:0in; margin-bottom:0in; margin-left:42.5pt; margin-bottom:.0001pt; text-indent:-42.5pt; line-height:12.0pt; page-break-after:avoid; font-size:11.0pt; font-family:"Sylfaen","serif";}
p.karisataurixml, li.karisataurixml, div.karisataurixml {mso-style-name:kari_satauri_xml; margin:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:justify; text-indent:14.15pt; font-size:11.0pt; font-family:"Sylfaen","serif";}
p.petitixml, li.petitixml, div.petitixml {mso-style-name:petiti_xml; margin:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:justify; text-indent:14.15pt; font-size:11.0pt; font-family:"Sylfaen","serif";}
p.cignixml, li.cignixml, div.cignixml {mso-style-name:cigni_xml; margin:0in; margin-bottom:.0001pt; font-size:12.0pt; font-family:"Sylfaen","serif";}
p.sataurixml, li.sataurixml, div.sataurixml {mso-style-name:satauri_xml; margin-top:12.0pt; margin-right:0in; margin-bottom:6.0pt; margin-left:0in; text-align:center; text-indent:14.15pt; font-size:12.0pt; font-family:"Sylfaen","serif"; font-weight:bold;}
p.zogadinacilixml, li.zogadinacilixml, div.zogadinacilixml {mso-style-name:zogadi_nacili_xml; margin:0in; margin-bottom:.0001pt; font-size:12.0pt; font-family:"Arial","sans-serif";}
p.gansakutrebulinacilixml, li.gansakutrebulinacilixml, div.gansakutrebulinacilixml {mso-style-name:gansakutrebuli_nacili_xml; margin-top:0in; margin-right:0in; margin-bottom:0in; margin-left:.5in; margin-bottom:.0001pt; text-indent:-.25in; font-size:12.0pt; font-family:"Arial","sans-serif";}
p.StylecxrilixmlSylfaen, li.StylecxrilixmlSylfaen, div.StylecxrilixmlSylfaen {mso-style-name:"Style cxrili_xml + Sylfaen"; mso-style-link:"Style cxrili_xml + Sylfaen Char"; margin:0in; margin-bottom:.0001pt; font-size:10.0pt; font-family:"Sylfaen","serif";}
span.StylecxrilixmlSylfaenChar {mso-style-name:"Style cxrili_xml + Sylfaen Char"; mso-style-link:"Style cxrili_xml + Sylfaen"; font-family:"Sylfaen","serif";}
p.adgilixml, li.adgilixml, div.adgilixml {mso-style-name:adgili_xml; margin-top:6.0pt; margin-right:0in; margin-bottom:6.0pt; margin-left:0in; text-align:center; text-indent:14.2pt; font-size:11.0pt; font-family:"Sylfaen","serif"; font-weight:bold;}
p.ckhrilixml, li.ckhrilixml, div.ckhrilixml {mso-style-name:ckhrili_xml; margin:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:justify; text-indent:14.15pt; font-size:9.0pt; font-family:"Sylfaen","serif";}
p.danartixml, li.danartixml, div.danartixml {mso-style-name:danarti_xml; margin-top:6.0pt; margin-right:0in; margin-bottom:6.0pt; margin-left:0in; text-align:right; text-indent:14.2pt; font-size:11.0pt; font-family:"Sylfaen","serif"; font-weight:bold; font-style:italic;}
p.khelmoceraxml, li.khelmoceraxml, div.khelmoceraxml {mso-style-name:khelmocera_xml; margin-top:6.0pt; margin-right:0in; margin-bottom:0in; margin-left:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:right; font-size:12.0pt; font-family:"Sylfaen","serif"; font-weight:bold;}
p.kodixml, li.kodixml, div.kodixml {mso-style-name:kodi_xml; margin:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:justify; text-indent:14.15pt; font-size:10.0pt; font-family:"Sylfaen","serif";}
p.mimgebixml, li.mimgebixml, div.mimgebixml {mso-style-name:mimgebi_xml; margin:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:center; text-indent:14.2pt; font-size:14.0pt; font-family:"Sylfaen","serif"; font-weight:bold;}
p.sulcvlilebaxml, li.sulcvlilebaxml, div.sulcvlilebaxml {mso-style-name:sul_cvlileba_xml; margin-top:12.0pt; margin-right:0in; margin-bottom:6.0pt; margin-left:0in; text-align:center; text-indent:14.2pt; font-size:12.0pt; font-family:"Sylfaen","serif"; font-weight:bold;}
p.tarigixml, li.tarigixml, div.tarigixml {mso-style-name:tarigi_xml; margin-top:6.0pt; margin-right:0in; margin-bottom:6.0pt; margin-left:0in; text-align:center; text-indent:14.2pt; font-size:11.0pt; font-family:"Sylfaen","serif"; font-weight:bold;}
p.saxexml, li.saxexml, div.saxexml {mso-style-name:saxe_xml; margin-top:6.0pt; margin-right:0in; margin-bottom:0in; margin-left:0in; margin-bottom:.0001pt; text-align:center; text-indent:14.15pt; font-size:11.0pt; font-family:"Sylfaen","serif"; font-weight:bold;}
p.Normal, li.Normal, div.Normal {mso-style-name:"\[Normal\]"; margin:0in; margin-bottom:.0001pt; text-autospace:none; font-size:12.0pt; font-family:"Arial","sans-serif";}
span.msoIns {mso-style-name:""; text-decoration:underline; color:teal;}
span.msoDel {mso-style-name:""; text-decoration:line-through; color:red;}
/* Page Definitions */ @page Section1 {size:8.5in 11.0in; margin:1.0in 27.0pt 1.0in 1.25in;}
div.Section1 {page:Section1;}
/* List Definitions */ ol {margin-bottom:0in;}
ul {margin-bottom:0in;}
საქართველოს პრეზიდენტის
ბ რ ძ ა ნ ე ბ უ ლ ე ბ ა №156
2002 წლის 7 აპრილი
ქ.თბილისი
საქართველოს სოციალური განვითარების კონცეფციის რეალიზაციის პირველი რიგის ღონისძიებების შესახებ
საქართველოში მიმდინარე მრავალმხრივი, თანამიმდევრული და მიზანმიმართული რეფორმისტული გარდაქმნების ახლანდელ ეტაპზე წინა პლანზე იწევს მოსახლეობის მძიმე სოციალური მდგომარეობის გაჯანსაღების ამოცანა. დაიწყო ქვეყნის აღმასრულებელი ხელისუფლების ინსტიტუციონალური რეორგანიზაციის პროცესი, რაც დემოკრატიული საქართველოს სახელმწიფოებრივი აღმშენებლობის გლობალური მიმართულების განუყოფელი ნაწილია.
ქვეყანაში დამტკიცებულია საქართველოს სოციალური განვითარების კონცეპტუალური საფუძვლები, რომელთა რეალიზაცია ითვალისწინებს: სამართლებრივი ბაზის სრულყოფას; ახალი სისტემის შესატყვისი ეკონომიკური მექანიზმების ამოქმედებასა და ახალი სისტემის დაფუძნებისა და დანერგვის საორგანიზაციო სამუშაოებს.
აღნიშნული მიმართულებებით პირველი რიგის ღონისძიებათა თანამიმდევრული განხორციელების უზრუნველსაყოფად და „საქართველოს სოციალური განვითარების კონცეპტუალური საფუძვლების განხორციელების გადაუდებელ ღონისძიებათა შესახებ” საქართველოს პრეზიდენტის 2000 წლის 7 მაისის №179 ბრძანებულების შესასრულებლად:
მუხლი 1🔗. შრომითი ურთიერთობების რეგულირების, შრომითი რესურსების გამოყენების ეფექტიანობისა და დასაქმების გაუმჯობესება
1. საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტრომ (ა. გამყრელიძე):
ა) 2002 წლის ბოლომდე განახორციელოს ღონისძიებები დასაქმების სფეროში საერთაშორისო ორგანიზაციების ტექნიკური დახმარების მიღების მიზნით შემდეგი ამოცანების გადასაწყვეტად:
ა.ა) შრომის ბაზრის კვლევის ტექნიკური უზრუნველყოფა;
ა.ბ) სამუშაოს მოძიების, მიღებისა და საკონსულტაციო მომსახურების მოდერნიზაცია;
ა.გ) დასაქმების პროგრამების შემუშავება და მართვა;
ა.დ) დასაქმების რეგიონალური და სპეციალური პროგრამების მომზადება, განხორციელების ხელშეწყობა და ორგანიზაცია;
ა.ე) დასაქმების შესაძლებლობებისა და დასაქმების სამსახურების საქმიანობის შესახებ მოსახლეობის ინფორმირების მიზნით სპეციალური პროგრამის შემუშავება და განხორციელება;
ბ) სახელმწიფო საზღვრის დაცვის სახელმწიფო დეპარტამენტთან და მმართველობის ადგილობრივ ორგანოებთან ერთად სასაზღვრო ზონისა და სასაზღვრო ზოლის რეჟიმების გათვალისწინებით 2002 წლის მაისამდე მოამზადოს საზღვრისპირა რეგიონების მოსახლეობის ადგილზე დასაქმების პროგრამა;
გ) სოციალური ინვესტიციების ფონდთან და მმართველობის ადგილობრივ ორგანოებთან ერთად 2002 წლის პირველ ნახევარში უზრუნველყოს სოციალური ინფრასტრუქტურის რეაბილიტაციისა და დასაქმების დამატებითი პროგრამების მომზადება და განხორციელების ხელშეწყობა;
დ) საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსთან ერთად შეიმუშაოს და 2002 წლის მეორე კვარტალში წარმოადგინოს საბიუჯეტო სფეროს მუშაკთა შრომის ანაზღაურების მოწესრიგების დასაბუთებული სისტემა, რომელიც დაეფუძნება საკლასო ჩინის მონაცემებსა და მუშაკის კვალიფიკაციას.
2. ქვეყნის მოქალაქეთა დასაქმების ხელშეწყობის მიზნით შესაბამისმა სახელმწიფო უწყებებმა უზრუნველყონ დასაქმების სახელმწიფო სამსახურების აქტიური ჩაბმა საერთაშორისო პროექტებში („ევრაზიის დერეფანი”, „ბაქო-ჯეიჰანის ნავთობსადენი”, „ბორჯომ-ხარაგაულის ეროვნული პარკის ღია პროგრამა” და ა.შ.).
3. საქართველოს პრეზიდენტის სახელმწიფო რწმუნებულებმა, მმართველობის ადგილობრივი ორგანოების ხელმძღვანელებმა განახორციელონ ქმედითი ღონისძიებები დასაქმების რეგიონალური და ადგილობრივი პროგრამის შესამუშავებლად.
4. საქართველოს სტატისტიკის სახელმწიფო დეპარტამენტმა (თ. ბერიძე) და საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტრომ უზრუნველყონ შრომის ანაზღაურების მოქმედი სისტემის ანალიზი.
მუხლი 2🔗. მოსახლეობის საპენსიო უზრუნველყოფის გაუმჯობესება
1. საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტრომ და სოციალური უზრუნველყოფის ერთიანმა სახელმწიფო ფონდმა (ზ. სოფრომაძე, ი. კოპლატაძე):
ა) ფიზიკურ და იურიდიულ პირთა სოციალური დაზღვევის სისტემაში მოქცევის მიზნით სამ თვეში წარმოადგინონ კანონპროექტი „პერსონიფიკაციის შესახებ”;
ბ) 2002 წლის II კვარტალში შესაბამის სახელმწიფო უწყებებთან შეთანხმებით შეიმუშაონ და დასამტკიცებლად წარმოადგინონ საქართველოს შრომისუნარიან მოქალაქეთა რეგისტრაციისა და პერსონიფიცირებული აღრიცხვის წესი, რომლებიც დაექვემდებარება სახელმწიფო სოციალურ დაზღვევას.
2. ფინანსური სტაბილურობის საგანგებო სამთავრობო კომისიამ მოსახლეობის საპენსიო უზრუნველყოფის გასაუმჯობესებლად 2002 წლის მეორე კვარტალში უზრუნველყოს:
ა) შესაბამისი სამსახურების საშუალებით საპენსიო დავალიანებათა სრული ინვენტარიზაცია, მათი დაფარვის შესახებ წინადადებების მომზადება და წარმოდგენა;
ბ) იურიდიულ და ფიზიკურ პირებზე რიცხულ დავალიანებათა ინვენტარიზაციის, მათი დაფარვისა და რესტრუქტურიზაციის შესახებ წინადადებათა მომზადება და წარმოდგენა;
გ) სოციალური გადასახადის არსებული ტარიფების ოპტიმიზაციისა და აღურიცხავ დასაქმებულთა სააღრიცხვო ბაზაში მოქცევის მიზნით წინადადებების მომზადება და წარმოდგენა.
3. პენსიონერთა აღრიცხვიანობისა და საპენსიო თანხების ხარჯვის სათანადო კონტროლის განხორციელების მიზნით:
ა) შეიქმნას სახელმწიფო კომისია შემდეგი შემადგენლობით:
ამირან გამყრელიძე
–
საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა
და სოციალური დაცვის მინისტრი, კომისიის
თავმჯდომარე
ვენედი ბენიძე
–
საქართველოს გენერალური პროკურორის
მოადგილე
თენგიზ გორგოძე
–
საქართველოს კონტროლის პალატის I
დეპარტამენტის უფროსი
ირაკლი კოპლატაძე
–
საქართველოს სოციალური უზრუნველყოფის
ერთიანი სახელმწიფო ფონდის გენერალური
დირექტორი – კომისიის მდივანი
ირაკლი კოტეტიშვილი
–
საქართველოს სახელმწიფო უშიშროების
მინისტრის მოადგილე
ზურაბ ჩხაიძე
–
საქართველოს შინაგან საქმეთა მინისტრის
პირველი მოადგილე;
ბ) კომისიამ ერთ თვეში შეიმუშაოს და დაამტკიცოს განსახორციელებელ ღონისძიებათა გეგმა.
4. საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტრომ, ეკონომიკის, მრეწველობისა და ვაჭრობის სამინისტრომ (გ. გაჩეჩილაძე), ფინანსთა სამინისტრომ (ზ.ნოღაიდელი) და საგადასახადო შემოსავლების სამინისტრომ (ლ.ძნელაძე) მოამზადონ ცვლილებები მოქმედ კანონმდებლობაში, რათა სოციალური უზრუნველყოფის ერთიანი სახელმწიფო ფონდისა და სამედიცინო დაზღვევის სახელმწიფო კომპანიის, შემოსავლების ცენტრალიზაციის, მმართველობითი ხარჯების შემცირების, სახსრების ეფექტიანად და რაციონალურად განაწილების, ერთიანი მენეჯმენტისა და სააღრიცხვო პერსონიფიკაციის სისტემის შემოღების მიზნით, ამ ფონდების რეორგანიზაციის საფუძველზე საჯარო სამართლის იურიდიული პირის სტატუსით შეიქმნას და 2002 წლის 1 ოქტომბრიდან დაიწყოს ფუნქციონირება სოციალური დაზღვევის ერთიანმა სახელმწიფო სამსახურმა.
5. საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტრომ, ფინანსთა სამინისტრომ და საგადასახადო შემოსავლების სამინისტრომ მოამზადონ ცვლილებები მოქმედ კანონმდებლობაში, რათა სოციალური გადასახადებისა (შენატანების) და სავალდებულო სამედიცინო სადაზღვევო შესატანების ამოღების სრული ადმინისტრირება და აკრეფის ყველა ასპექტის კონტროლი გადაეცეს სოციალური დაზღვევის ერთიან სახელმწიფო სამსახურს.
6. ცნობად იქნეს მიღებული, რომ საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტროს, სოციალური უზრუნველყოფის ერთიანი სახელმწიფო ფონდისა და მსოფლიო ბანკის ექსპერტების მიერ ერთობლივად მუშავდება საქართველოს შრომისუნარიან მოქალაქეთა რეგისტრაციის, პერსონიფიცირებული აღრიცხვისა და სოციალური უზრუნველყოფის სისტემის სადაზღვევო პრინციპებზე გადასვლის პროგრამები, რომლებიც საქართველოს პრეზიდენტის დასამტკიცებლად წარედგინება 2002 წლის III კვარტალში.
7. საქართველოს სტატისტიკის სახელმწიფო დეპარტამენტმა, საგადასახადო შემოსავლების სამინისტრომ და სოციალური უზრუნველყოფის ერთიანმა სახელმწიფო ფონდმა მოამზადონ წინადადებები ფიზიკური და იურიდიული პირების ერთიანი სახელმწიფო რეგისტრაციის სისტემის ეფექტიანი ფუნქციონირების შესახებ.
8. საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტრომ შრომის ანაზღაურების სისტემის ოპტიმიზაციის, საგადასახადო შემოსავლების ზრდის, მათი ადმინისტრირების გაუმჯობესების, საგადასახადო ბაზის გაფართოების გზით, აღრიცხვიანობის მოწესრიგებისა და ხარჯების მართვის გაუმჯობესების საფუძველზე, 2002 წლის ბოლომდე წარმოადგინოს წინადადებები სახელმწიფო პენსიების ეტაპობრივი დიფერენციაციის განხორციელების შესახებ.
მუხლი 3🔗. სოციალური სფეროს სახელმწიფო პროგრამების შედგენა და შესრულების ორგანიზაციის სრულყოფა
1. სოციალური სფეროს სახელმწიფო პროგრამების შედგენისა და შესრულების ორგანიზაციის სრულყოფის მიზნით „ჯანმრთელობის დაცვის სახელმწიფო პროგრამების მართვის სრულყოფის შესახებ” საქართველოს პრეზიდენტის 1997 წლის 9 დეკემბრის №723 ბრძანებულებაში შეტანილ იქნეს შემდეგი ცვლილებები და დამატება:
ა) ბრძანებულების სათაურსა და ტექტსში სიტყვები „ჯანმრთელობის დაცვის” შეიცვალოს სიტყვებით „შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის”;
ბ) ბრძანებულების პირველი პუნქტი ჩამოყალიბდეს შემდეგი რედაქციით:
„1. შეიქმნას შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სახელმწიფო პროგრამების შემუშავებისა და მართვის სამთავრობო კომისია შემდეგი შემადგენლობით:
ამირან გამყრელიძე
–
საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა
და სოციალური დაცვის მინისტრი, კომისიის
თანათავმჯდომარე
ზურაბ ნოღაიდელი
–
საქართველოს ფინანსთა მინისტრი, კომისიის თანათავმჯდომარე
ლევან ძნელაძე
–
საქართველოს საგადასახადო შემოსავლების
მინისტრი, კომისიის თანათავმჯდომარე
შოთა ასათიანი
–
საქართველოს შინაგან საქმეთა მინისტრის
მოადგილე
თემურ ბერიძე
–
საქართველოს სტატისტიკის სახელმწიფო
დეპარტამენტის თავმჯდომარე
ზურაბ გარაყანიძე
–
საქართველოს სახელმწიფო ქონების მართვის მინისტრის მოადგილე
ივანე ზოდელავა
–
ქ. თბილისის მერი
ზურაბ თავართქილაძე
–
საქართველოს გარემოსა და ბუნებრივი
რესურსების დაცვის მინისტრის პირველი
მოადგილე
ნათია თურნავა
–
საქართველოს ეკონომიკის, მრეწველობისა
და ვაჭრობის მინისტრის პირველი მოადგილე
ირინე იმერლიშვილი
–
საქართველოს იუსტიციის მინისტრის
მოადგილე
თემურ კალანდაძე
–
სამედიცინო დაზღვევის სახელმწიფო კომპა-
ნიის დირექტორი
ირაკლი კოპლატაძე
–
საქართველოს სოციალური უზრუნველყოფის
ერთიანი სახელმწიფო ფონდის დირექტორი
თემურ ლორია
–
საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს
ლოგისტიკის მართვის ცენტრის უფროსი
ვლადიმერ პატარიძე
–
საქართველოს კონტროლის პალატის თავმჯდომარის პირველი მოადგილე
ზაზა სიორიძე
–
საქართველოს პარლამენტის საფინანსო-
საბიუჯეტო კომიტეტის თავმჯდომარე
ზაზა სოფრომაძე
–
საქართველოს სოციალური უზრუნველყოფის
ერთიანი სახელმწიფო ფონდის სამეთვალ-
ყურეო საბჭოს თავმჯდომარე
მერაბ ქავთარაძე
–
სამედიცინო დაზღვევის სახელმწიფო კომპა-
ნიის სამეთვალყურეო საბჭოს თავმჯდომარე
მარინა ღუდუშაური
–
საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და
სოციალური დაცვის მინისტრის პირველი
მოადგილე
ზეზვა ღუღუნიშვილი
–
საქართველოს პარლამენტის ჯანმრთელობის
დაცვისა და სოციალურ საკითხთა კომიტეტის
თავმჯდომარე
ოთარ ყეინაშვილი
–
საქართველოს ლტოლვილთა და განსახლების
მინისტრის პირველი მოადგილე
ვალერი ჩხეიძე
–
საქართველოს სახელმწიფო საზღვრის დაცვის
სახელმწიფო დეპარტამენტის თავმჯდომარე
ლონდერ ცაავა
–
აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის
მინისტრთა საბჭოს თავმჯდომარე
ბადრი ხატიძე
–
საქართველოს პრეზიდენტის რეგიონალური
პოლიტიკისა და მართვის სამსახურის უფროსი
ვასილ ჭეიშვილი
–
საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და
სოციალური დაცვის მინისტრის მოადგილე,
კომისიის მდივანი
დაზმირ ჯოჯუა
–
საქართველოს სახელმწიფო კანცელარიის
სოციალურ საკითხთა სამსახურის უფროსი”.;
გ) ბრძანებულების მე-2 პუნქტს დაემატოს შემდეგი შინაარსის „ზ” ქვეპუნქტი:
„ზ) განახორციელოს სამედიცინო უზრუნველყოფის, პენსიების, დახმარებებისა და შემწეობების ანაზღაურების მოქმედი სისტემის სრულყოფის თაობაზე წინადადებათა შემუშავება და ყოველთვიურად პროგრამების შესრულების მიმდინარეობის თაობაზე მომდევნო თვის 10 რიცხვამდე შესაბამისი ოპერატიული ინფორმაციის, ხოლო წელიწადში ორჯერ (აპრილსა და სექტემბერში) ვრცელი ანგარიშის წარდგენა მთავრობის სხდომაზე.”.
2. ცნობად იქნეს მიღებული, რომ საქართველოს პრეზიდენტის 2000 წლის 30 ნოემბრის №1282 განკარგულებით დამტკიცებულია „საქართველოში სიღარიბის დაძლევისა და ეკონომიკური ზრდის ეროვნული პროგრამის შუალედური დოკუმენტი”, რომელშიც ასახულია საქართველოს სოციალური განვითარების კონცეფციის რეალიზაციის ძირითადი მიმართულებები და მიმდინარეობს მუშაობა აღნიშნული პროგრამის საბოლოო დოკუმენტზე, რომელშიც განისაზღვრება საქართველოს სოციალური განვითარების კონცეფციის განხორციელების დეტალური ღონისძიებები.
3. საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტრომ:
ა) თავისი კომპეტენციის ფარგლებში უზრუნველყოს სოციალურ სფეროში საერთაშორისო დონორი და არასამთავრობო ორგანიზაციების პროგრამების კოორდინაცია საქართველოს სოციალური განვითარების კონცეფციისა და საქართველოში სიღარიბის დაძლევისა და ეკონომიკური ზრდის ეროვნული პროგრამის მიზანმიმართული და ეფექტიანი განხორციელების მიზნით;
ბ) დაამტკიცოს და განახორციელოს ქვეყნის საავადმყოფოთა ქსელის ოპტიმიზაცია;
გ) უზრუნველყოს ოპტიმიზაციის შედეგად გათავისუფლებულ მუშა-მოსამსახურეთა სოციალური დაცვის მექანიზმები;
დ) სახელმწიფოს მიერ სამედიცინო კადრების მხრივ დეფიციტური რაიონების (მთიანი და საზღვრისპირა რაიონები) პრიორიტეტული დაფინანსების მექანიზმით შექმნას მოტივაცია სამედიცინო მუშაკებისათვის, რათა მოხდეს სამედიცინო დახმარების შრომითი რესურსების თანაბარი დანაწილება ქვეყნის მასშტაბით;
ე) ადგილობრივი მმართველობის ორგანოებთან ერთად უზრუნველყოს მოქმედი კანონების, ნორმების, ნორმატივების, წესებისა და სტანდარტების დაცვისათვის მუდმივი ზედამხედველობის დაწესება, დარღვევათა ოპერატიული ფიქსირება და აღმოფხვრა მოქმედი კანონმდებლობის შესაბამისად;
ვ) საქართველოს ეკონომიკის, მრეწველობისა და ვაჭრობის სამინისტროს მიერ მთლიანი შიდა პროდუქტის საპროგნოზო პარამეტრების დაზუსტებული მონაცემებიდან გამომდინარე ცვლილებები შეიტანოს საქართველოს ჯანმრთელობის დაცვის სისტემის 2000-2009 წლების ძირთად მაჩვენებლებში;
ზ) საქართველოს ეკონომიკური და სოციალური განვითარების ინდიკატორულ გეგმაში ყოველწლიურად გაითვალისწინოს მოსახლეობის ჯანმრთელობის მდგომარეობის შესახებ ეროვნული მოხსენებიდან გამომდინარე პრიორიტეტები და ეს პრიორიტეტები ყოველწლიურად მიაწოდოს ეკონომიკის, მრეწველობისა და ვაჭრობის სამინისტროს ინდიკატორული გეგმის პროექტის შემუშავების პროცესში.
4. „საქართველოს სოციალური უზრუნველყოფის ერთიანი სახელმწიფო ფონდის საჯარო სამართლის იურიდიულ პირად ჩამოყალიბების შესახებ” საქართველოს პრეზიდენტის 2000 წლის 7 მაისის №181 ბრძანებულებით დამტკიცებულ საქართველოს სოციალური უზრუნველყოფის ერთიანი სახელმწიფო ფონდის დებულებაში შეტანილ იქნეს შემდეგი ცვლილება და დამატება:
ა) დებულების მთელ ტექსტში სიტყვები „ფონდის დირექტორი” შეიცვალოს სიტყვებით „გენერალური დირექტორი”;
ბ) დებულების III თავის მე-10 მუხლს „ბ” ქვეპუნქტის შემდეგ დაემატოს შემდეგი შინაარსის ბ1
” ქვეპუნქტი:
„ბ1
) „აწარმოოს ეკონომიკური საქმიანობა კანონმდებლობით დადგენილი წესით”.
5. სახელმწიფო მინიმალური სტანდარტების სისტემის ფორმირების, მოსახლეობის სოციალური დაცვის სახელმწიფო და ადგილობრივი ვალდებულებების გამიჯვნის მიზნით მოწონებულ იქნეს საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტროს წინადადება ტერიტორიული ერთეულების ბიუჯეტებში, საერთო ხარჯის მიმართ, მინიმალური სოციალური პაკეტის 10-პროცენტიანი დაფინანსების თაობაზე, რომელიც მოიცავს სოციალური კანონმდებლობით მოსარგებლე კონტინგენტის შეღავათების, კომპენსაციისა (ომის ინვალიდები, მონაწილეები და მათთან გათანაბრებული რეპრესირებულები, 9 აპრილს დაზარალებულები, ჩერნობილელები, მარტოხელა პენსიონერები, უდედმამო ბავშვები, პერსონალური პენსიონერები, მეშახტეები, ინვალიდები) და სხვა უმწეო ოჯახთა (მრავალშვილიანი ოჯახები, მარტოხელა დედები, მარჩენალდაკარგული არასრულწლოვანი ბავშვები, უზედამხედველო ბავშვები, 100 წლისა და მეტი ასაკის მოქალაქეები, ახალგაზრდა ოჯახები, ბავშვობიდან ინვალიდები) სოციალურ მიზნობრივ პროგრამებს.
6. საქართველოს ფინანსთა სამინისტრომ:
ა) 2003 წლის ბიუჯეტების პარამეტრების გაანგარიშებისას გაითვალისწინოს მინიმალური სოციალური პაკეტის 10-პროცენტიანი დონით დაფინანსება ადგილობრივი ბიუჯეტების ხარჯზე;
ბ) პრიორიტეტულად დააფინანსოს საპენსიო უზრუნველყოფაში წარმოშობილი წინა პერიოდის დავალიანების დაფარვა.
7. ცნობად იქნეს მიღებული საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტროს მიერ მომზადებული ეროვნული მოხსენება საქართველოს მოსახლეობის ჯანმრთელობის მდგომარეობის შესახებ (2000 წელი) და ინფორმაცია საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტროს 2000 წლის ანგარიშის თაობაზე.
8. საქართველოს ჯანმრთელობის დაცვის განვითარების სტრატეგიული გეგმით გათვალისწინებულ ღონისძიებათა განხორციელე-ბისათვის პასუხისმგებელმა სამინისტროებმა, უწყებებმა და დაწესებულებებმა ყოველი წლის 1 თებერვლისათვის წარადგინონ ინფორმაცია შესრულებული სამუშაოების შესახებ საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტროში.
9. დამტკიცდეს საქართველოს სოციალური განვითარების საპრეზიდენტო პროგრამის განხორციელების თანდართული სტრატეგიული გეგმა.
ე. შევარდნაძე
საქართველოს სოციალური განვითარების საპრეზიდენტო პროგრამის განხორციელების სტრატეგიული გეგმა
(2002-2006)
შესავალი
საქართველომ 3000-წლიანი ისტორიის ბოლო მონაკვეთში შეიძინა მსოფლიო ხალხთა შორის დამოუკიდებელი სახელმწიფოებრივი თანაარსებობის თვისებრივად ახალი გამოცდილება. ამჟამად, მიმდინარე გლობალიზაციის პროცესში, ნათლად იკვეთება ქართული დემოკრატიული სახელმწიფოს როლი და ადგილი მსოფლიო ხალხთა თანამეგობრობაში. „საქართველოს სახელმწიფოებრიობა რეალობაა, ჩვენ ვჭირდებით მსოფლიოს, ჩვენი გზა პროგრესისა და დემოკრატიის მიმართულებით მიდის“ – ბატონ ედუარდ შევარდნაძის ეს სიტყვები ნათლად გამოხატავს სუვერენული საქართველოს სულისკვეთებას.
XX საუკუნის ბოლო ათწლეული საქართველოსთვის ურთულესი გარდაქმნებით აღინიშნა. საქართველოში განვითარებული ეგრეთ წოდებული გარდამავალი ეკონომიკისთვის დამახასიათებელი კრიზისი, თავისი მასშტაბებით, კატასტროფული და ისტორიულად უპრეცედენტო აღმოჩნდა. 1994 წელს მთლიანი შიდა პროდუქტი (მშპ) 1990 წლის მაჩვენებლის 28 პროცენტამდე დაეცა, წლიურმა ინფლაციამ 7742 პროცენტი შეადგინა, მინიმალური თვიური ხელფასის რაოდენობა 2 აშშ დოლარამდე შემცირდა, სახელმწიფო საგადასახადო შემოსავლებმა მშპ-ის 3.7 პროცენტზე ნაკლები, ხოლო ფისკალურმა დეფიციტმა მშპ-ის 16.5 პროცენტი შეადგინა. ამ პერიოდში, მინიმალური შრომის ანაზღაურების ხვედრითი წილი საარსებო მინიმუმში 25,2 პროცენტიდან 0,07 პროცენტამდე დაეცა.
საქართველოში მიღწეულ იქნა საერთო ეროვნული კონსენსუსი, რომლის მიხედვითაც გრძელვადიანი პოლიტიკური და ეკონომიკური სტაბილურობა გახდა ქვეყნის უმწვავესი კრიზისიდან გამოსვლის უმთავრესი ორიენტირი. მოსახლეობის კეთილდღეობა შეეწირა ქვეყნის მაკროეკონომიკურ ამოცანებს. შესაბამისად, ადამიანის სოციალური განვითარების სფეროში უმძიმესი მდგომარეობა შეიქმნა. გაეროს ყოველწლიურ მოხსენებაში ადამიანის განვითარების შესახებ 1995 წელს საქართველო ადამიანის პოტენციის განვითარების ინდექსით 108-ე ადგილზე აღმოჩნდა. მართალია, 1999 წლისათვის ამ მაჩვენებლებით 85-ე ადგილზე გადავინაცვლეთ, მაგრამ ჯერჯერობით მყარად ვდგავართ მსოფლიოს დაბალგანვითარებულ ქვეყანათა რიცხვში. საქართველოში შექმნილი ადამიანის განვითარების სოციალური დონე უმძიმესია, კერძოდ, მოსახლეობის 49,6 პროცენტის შემოსავალი საარსებო მინიმუმზე (102 ლარი) ნაკლებია, მათ შორის, უკიდურესი სიღარიბის პირობებში ცხოვრობს 9 პროცენტი. 300 ლარზე ნაკლები თვიური შემოსავლის მქონე საშუალო სიდიდის ოჯახების წილმა 74 პროცენტს მიაღწია, რამაც გაზარდა მოსახლეობის სოციალურ-ეკონომიკური უთანაბრობის დონე. ეგრეთ წოდებული ჯინის კოეფიციენტმა შემოსავლების მიხედვით 0,59, ხოლო მოხმარების მიხედვით 0,36 შეადგინა. რეგისტრირებულ უმუშევართა რიცხვმა 100.000-ს გადააჭარბა, ხოლო სოფლად კუსტარულ შინამეურნეობაში თვითდასაქმებულთა რიცხვი ბოლო 7 წლის განმავლობაში გაორმაგდა. მაღალია ფარულ უმუშევართა და დასაქმებულ ღატაკთა რაოდენობაც. გაღრმავდა სიღარიბის რისკის მიხედვით ქალაქისა და სოფლის მოსახლეობის დიფერენცირება. მაღალი სოციალური რისკის პირობებში აღმოჩნდა 900.000 პენსიონერი, რომლებიც არასათანადოდ არიან უზრუნველყოფილი სახელმწიფოს მიერ.
მკვეთრად გაუარესდა მოსახლეობის დემოგრაფიული მაჩვენებლები. 1990 წელთან შედარებით 3-ჯერ შემცირდა ქორწინების რიცხვი, თითქმის 2-ჯერ – შობადობის მაჩვენებელი, რის ფონზეც 2-ჯერ გაიზარდა დედათა სიკვდილიანობის მაჩვენებელი. 15 წლამდე ასაკის ბავშვთა ხვედრითი წილი მოსახლეობის 24,7 პროცენტიდან 19,3 პროცენტამდე შემცირდა, ხოლო 65 წელს გადაცილებულ პირთა რიცხვი 14,9 პროცენტიდან 18 პროცენტამდე გაიზარდა, რამაც ბიძგი მისცა მოსახლეობის დაბერების პროცესს. საბოლოო ჯამში განვლილ ათწლეულში მოსახლეობის ბუნებრივი მატება 5,5-ჯერ შემცირდა. თუ გავითვალისწინებთ 1990-95 წლების გარე მიგრაციის მაღალ დონესაც (ოფიციალური მონაცემებით ამ პერიოდში საქართველო დატოვა 275 ათასმა კაცმა), გასაკვირი არ არის, რომ ნაცვლად 17-პროცენტიანი მატებისა, საქართველოს მოსახლეობის რიცხოვნობა 1989 წლის საყოველთაო აღწერით მიღებულ მონაცემებს მხოლოდ 1998 წელს მიუახლოვდა.
ამჟამად, როდესაც მსოფლიოში ბევრს მსჯელობენ ხალხთა თანაცხოვრების ახალი სოციალური ფორმების შემუშავებისათვის, განვითარების ახალი არქიტექტურის შექმნისათვის, უმთავრესი ამოცანა ხდება ადამიანის სოციალური კეთილდღეობის უზრუნველყოფა. ეკონომიკური ზრდა ავტომატურად არ ქმნის კეთილდღეობას, თუმცა იგი მოსახლეობის სოციალური განვითარების აუცილებელი პირობაა. ეკონომიკურ ზრდასთან ერთად დღის წესრიგში უნდა დადგეს კეთილდღეობის ზრდის პოლიტიკური ამოცანაც. ამ თვალსაზრისით უაღრესად მნიშვნელოვანია 2000 წლის 22 იანვრის მთავრობის გაფართოებული სხდომის ინიციატივა – „სტაბილურობიდან კეთილდღეობისაკენ“. დიახ, ეკონომიკური ზრდის მეშვეობით სტაბილურობიდან კეთილდღეობისაკენ სვლა საქართველოს სახელმწიფოს უზენაესი ამოცანა უნდა გახდეს. სვლის ამ ურთულეს გზაზე საუკუნეების მანძილზე შექმნილ ეროვნულ ფასეულობებს უნდა დავეყრდნოთ; უნდა განვახორციელოთ მოქმედი სოციალური სისტემის შინაარსისა და მეთოდების არსებითი კორექტირება და თვისებრივად ახალი ინსტიტუციონალური სტრუქტურების ჩამოყალიბება.
აუცილებელია გავითვალისწინოთ მსოფლიო გლობალიზაციის დადებითი ტენდენციები. ეკონომიკური ზრდისა და სიღარიბის აღმოფხვრის ღონისძიებათა სისტემა ჩვენს პარტნიორებთან – საერთაშორისო საფინანსო ორგანიზაციებთან, დონორ ქვეყნებთან და არასამთავრობო ორგანიზაციებთან თანამშრომლობით უნდა შეიქმნას. ეს თანამშრომლობა ქვეყანაში ახალი საზოგადოებრივი ურთიერთობის ჩამოყალიბების საფუძველი უნდა გახდეს.
I. პროგრამის მიზანი და ამოცანები
სტაბილურობიდან კეთილდღეობისაკენ მიზანმიმართული გადასვლა გულისხმობს ადეკვატური სახელმწიფო პოლიტიკის ფორმირებას და მისი რეალიზების ორგანიზაციულ ფორმებს. სტაბილურობიდან კეთილდღეობისაკენ სვლა რთული და ხანგრძლივი პროცესია, რომლის განხორციელებაც მოითხოვს დიდ საზოგადოებრივ და პოლიტიკურ ძალისხმევას. ეს პროცესი ნათლად გამოხატავს ჩვენი სახელმწიფოს პოლიტიკურ მისიას და იგი ახალი საზოგადოებრივი ურთიერთობის ფორმირება-განვითარების აუცილებელი პირობაა.
ამ პროგრამის მიზანია საფუძველი ჩაუყაროს ქვეყნის საზოგადოებრივი განვითარებისა და მოსახლეობის თანაცხოვრების ისეთ ცივილიზებულ მოდელს, რომელიც უზრუნველყოფს გლობალურ გარემოში ქვეყნის ეკონომიკის ზრდას და ადამიანის განვითარების თანამედროვეობასთან ადაპტირებულ პირობებს. ამ თვალსაზრისით უაღრესად მნიშვნელოვანია გრძელვადიანი და მიმდინარე სახელმწიფო პოლიტიკის სტრატეგიები, რომლებიც განაპირობებენ ქვეყანაში სიღარიბისადმი შეუგუებლობას, მოსახლეობის არა მარტო მატერიალური მდგომარეობის გაუმჯობესებას, არამედ, უპირველეს ყოვლისა, მათი სოციალური განვითარების თანასწორი პირობების უზრუნველყოფას.
ეკონომიკური ზრდა, მართალია, ავტომატურად არ ნიშნავს ადამიანის ცხოვრების სოციალური პირობების გაუმჯობესებას, მაგრამ მის გარეშე შეუძლებელია ქვეყნის ინტეგრაცია მსოფლიო სამეურნეო სივრცეში და მოქალაქეთა მატერიალური მდგომარეობის გაუმჯობესება. ამიტომ უმთავრეს სტრატეგიულ ამოცანად რჩება ქვეყნის ეკონომიკური პოტენციალის ამაღლება, მისი მეურნეობის ადაპტირება საბაზრო და მაკროეკონომიკური პარამეტრების ზრდის უზრუნველყოფის სისტემასთან.
ამავე დროს ჩვენი პოლიტიკური საქმიანობის უმთავრესი მიმართულება სიღარიბესთან ბრძოლა უნდა გახდეს; სიღარიბისადმი შეუგუებლობა ჩვენი საზოგადოების აქტივობის უმთავრესი დანიშნულებაა. საკითხისადმი ასეთი მიდგომა განაპირობებს სიღარიბის შესაძლებლობის ფარგლებში ლიკვიდაციის სტრატეგიების შემუშავებას და მათ პრაქტიკაში დანერგვას.
სიღარიბის წინააღმდეგ ბრძოლის სტრატეგიების ერთობლიობა იმ სახელმწიფოებრივ ინსტიტუტებთან ერთად, რომლებიც მოწოდებულნი არიან საერთაშორისო ორგანიზაციებთან, დონორ ქვეყნებთან და არასამთავრობო წარმონაქმნებთან თანამშრომლობით გაატარონ ღონისძიებათა მთელი კომპლექსი მათ განსახორციელებლად, ერთიან სისტემას წარმოადგენს. ეს სისტემა ეროვნულ ფასეულობებს და გლობალიზაციის პოზიტიურ ტენდენციებს ემყარება; აგრეთვე, ისეთ განმაზოგადებელ ნორმებსა და ინდიკატორებს, რომლებიც დროის მოცემული პერიოდისათვის გარკვეულწილად განსაზღვრავენ როგორც მთლიანად საზოგადოების, აგრეთვე ცალკეული სოციალური ჯგუფის ცხოვრების რეალურ დონეს. აუცილებელია ამგვარი პარამეტრების ფორმირების, აღრიცხვისა და ანალიზის სამართლებრივ-ორგანიზაციული ბაზისა და შესაბამისი ინსტიტუციონალური სტრუქტურების შექმნა შესაბამის საერთაშორისო ორგანიზაციებთან და მეგობარი სახელმწიფოების მთავრობებთან მიზანმიმართული თანამშრომლობის განვითარების გზით უნდა განხორციელდეს.
სისტემის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ამოცანაა, უზრუნველყოს საერთაშორისო ინტეგრაციის პროცესში წარმოქმნილი გლობალიზაციის პრობლემების იმგვარი რეგულირება, რომ მან მაქსიმალურად შეზღუდოს საზოგადოებისათვის მიუღებელი ცალკეული მოვლენების არასასურველი განვითარება და ამასთანავე ხელი შეუწყოს ადამიანთა ურთიერთობაში ახალი ეტაპის ჩამოყალიბებას, რაც მნიშვნელოვანი ეკონომიკური ზრდის ფაქტორია. ამ თვალსაზრისით ეკონომიკური ზრდა თვითმიზანი არ არის; იგი უნდა განიხილებოდეს როგორც კონკრეტული საშუალება საზოგადოებრივი კეთილდღეობის განუხრელი მატებისათვის, რომელიც სოციალური თანასწორობის პრინციპით განაწილებისას უნდა აისახოს ცალკეული სოციალური ჯგუფებისა და ყოველი ადამიანის პირადი კეთილდღეობის ამაღლებაში.
ახალმა სისტემამ ძირეულ რგოლად უნდა მიიჩნიოს ოჯახი-ქართული საზოგადოების ტრადიციული მატრიცა. მისდამი პროტექციონისტული დამოკიდებულება ერთიანი სახელმწიფოებრივი პოლიტიკის ერთ-ერთი უმთავრესი მიმართულება უნდა გახდეს, რაც შესაძლებელია რეგულაციის სათანადო ბერკეტების უნარიანი გამოყენებით, რომელიც უზრუნველყოფს, ერთი მხრივ, ტრადიციული ოჯახების განმტკიცებასა და განვითარებას და, მეორე მხრივ, ჩამოაყალიბებს საზოგადოებრივ ურთიერთობას, რომელიც დაემყარება არა ინდივიდების ურთიერთობას, არამედ ოჯახებს შორის ურთიერთობის საფუძველი იქნება ერთიანი სოლიდარობის საერთო მიზნისა და ინტერესების ირგვლივ. მოძრაობა პირადი კეთილდღეობიდან ოჯახურ კეთილდღეობამდე სახელმწიფოს სოციალური პოლიტიკის უმთავრესი მიმართულება უნდა გახდეს.
ოჯახზე, როგორც საზოგადოებრივი სისტემის საბაზისო ერთეულზე, გარდამავალი პერიოდის მიკროსოციალურ დონეზე სოციალურ-ეკონომიკური ურთიერთობის ყველა კარდინალური გარდაქმნა აისახება.
სწორი სოციალური პოლიტიკის განხორციელებისათვის უმნიშვნელოვანესია საზოგადოების ძლიერი რგოლის – ოჯახის სოციალური მდგომარეობის შესახებ სრული და კონკრეტული სურათი, რომელიც მეცნიერულ საფუძველზე დამყარებული მონიტორინგით უნდა მოხდეს.
ოჯახი, როგორც სოციალური ინსტიტუტი, სახელმწიფო საოჯახო პოლიტიკის ძირითადი ობიექტია. სწორედ ამიტომ საოჯახო პოლიტიკაში ოჯახის სპეციფიკურ პრობლემათა ერთობლიობას ვგულისხმობთ. პრინციპულად მნიშვნელოვანია ისინი გავმიჯნოთ ქვეყნის მოსახლეობის საერთო სოციალური პრობლემისაგან. ეს პრობლემები პირველ რიგში დაკავშირებულია მაკროეკონომიკური და სოციალური, ჯანდაცვის სისტემის, განათლების, კულტურის, დასაქმების სფეროს ფუნქციონირებასთან.
სოციალური პოლიტიკის შედეგად მიღებული ზომები, რა თქმა უნდა, ზემოქმედებას ახდენს ოჯახზე, მაგრამ საკმარისად არ ითვალისწინებს მისი, როგორც სოციალური ინსტიტუტის, ინტერესებს. საოჯახო პოლიტიკა უშუალოდ არის დაკავშირებული ოჯახის, როგორც სოციალური ინსტიტუტის, განმტკიცებასთან, იცავს მის ინტერესებსა და უფლებებს საზოგადოებრივი განვითარების პროცესში, ამასთან, შესაძლებლობას გვაძლევს ზემოქმედება მოვახდინოთ და გადავჭრათ მისი სპეციფიკური პრობლემები, გავაძლიეროთ ოჯახის რეპროდუქტიული, ეკონომიკური და აღმზრდელობითი ფუნქციები.
ამიტომ ოჯახის ინდივიდუალური მხარდაჭერა ტერიტორიული ერთეულების ფარგლებში უფრო მიზანშეწონილია. ასეთი მხარდაჭერის ეფექტიანობის ამაღლებას შეუძლია უზრუნველყოს ოჯახის პრობლემებისადმი კომპლექსური მიდგომა. უკანასკნელი თავიდან აგვაცილებს არა მხოლოდ არაკეთილდღეობის შედეგებს, არამედ მიზეზებსაც. აუცილებელია დახმარების სახეების სტრუქტურაში აქცენტების გადანაცვლება; პრიორიტეტი უნდა მივანიჭოთ მხარდაჭერის ისეთ აქტიურ ფორმებს, როგორიცაა დამატებითი სწავლება, კვალიფიკაციის შეცვლა, შრომითი მოწყობა, თვითდასაქმების მიზნების დაკრედიტება, ქმედუუნარო ოჯახის წევრთა რეაბილიტაცია და სხვ.
სოციალური განვითარების პროგრამაში ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს სტრატეგიულ ამოცანად გამოკვეთილია უპირატესად სოციალური დაზღვევის პრინციპებით მოსახლეობის სოციალური დაცვის სისტემის აგება.
სოციალური უზრუნველყოფის მოქმედი სისტემის რეფორმირებით უნდა შეიქმნას და ამოქმედდეს ისეთი ცივილური სადაზღვევო მოდელები და მექანიზმები, რომლებიც უზრუნველყოფენ მოქალაქეების ინტერესების დადგენილი გარანტიებით დაცვას შემოსავლის, სამუშაოს, ჯანმრთელობის დაკარგვისა და სხვა ცხოვრებისეული რისკის პირობებში. მოქმედისაგან განსხვავებით, ახალ სისტემაში მთავარი არგუმენტი იქნება ისეთი ეკონომიკური მექანიზმის შექმნა, რომელიც ხელს შეუწყობს რისკის ფაქტორის შემცირებას, საუკეთესო შემთხვევაში, საერთოდ თავიდან აცილებას, აგრეთვე დასაქმებულთ პირად დაინტერესებას შეუქმნის, რომ საკუთარი შემოსავლებიდან სადაზღვევო შენატანების საფუძველზე სოციალური მდგომარეობა გაიუმჯობესონ.
სოციალური დაზღვევა განხორციელდება იქედან გამომდინარე, რომ სოციალური და პროფესიული რისკებისგან ყველაზე ეფექტიანი დაცვა შეიძლება ორგანიზებული იყოს სოციალური დაზღვევის ცალკეული სახეობის ფარგლებში. საპენსიო დაზღვევა, დაზღვევა დროებითი შრომისუუნარობის შემთხვევაში, დედობის შემთხვევაში დაზღვევა, დაზღვევა უბედურ შემთხვევებზე წარმოებაში და პროფესიულ დაავადებებზე, სამედიცინო დაზღვევა, უმუშევრობაზე დაზღვევა. ამ სტრუქტურის შიგნით რისკის ბუნების განსაზღვრა მაქსიმალურადაა უზრუნველყოფილი, ზუსტად ითვლება დაზღვევისთვის საჭირო ფინანსური სახსრები, სოციალური დაცვის მისაღები დონე ყოველი მოცემული მომენტისათვის დგინდება. ამავე დროს ეს სტრუქტურა გამოხატავს ფინანსური საშუალებების არაპირდაპირ გადანაწილებას, რაც გარდაუვალია გაერთიანებული სისტემების გამოყენებისას.
სადაზღვევო სისტემაზე გადასვლის სრულყოფა უზრუნველყოფილი იქნება სოციალური დახმარების ზომის ეკონომიკური დასაბუთების საფუძველზე, რომელშიც გათვალისწინებული იქნება ხელფასის დონე, შრომითი საქმიანობის სტაჟი, გადარიცხული სადაზღვევო შენატანების ზომა, დაზღვევის ცალკეული სახეების მიხედვით სადაზღვევო შენატანები. გაიხსნება დაზღვეულ პირთა საკუთარი ხარჯებით სადაზღვევო შენატანების ზრდისა და სადაზღვევო სახსრების კონტროლისადმი ინტერესი.
მნიშვნელოვანი მიმართულება გახდება სოციალური დახმარების გაცემის მოთხოვნათა მოწესრიგება. უნდა იმოქმედოს პრინციპმა, რომ სადაზღვევო შემთხვევის დადგომისას დახმარება გაიცეს მხოლოდ შემოსავლის დაკარგვის შემთხვევაში.
მოხდება სახელმწიფო სოციალური დაზღვევის (სადაზღვევო) გადასახადებისა და შენატანების სისტემის რეფორმირება, ფიზიკური და გონებრივი შესაძლებლობების შესაბამისად; ინვალიდთა ინტეგრაცია საზოგადოებრივ ცხოვრებაში; კანონით დადგენილი შეღავათების გავრცელების ორგანიზაციული სრულყოფისა და ინვალიდთა მიმართ განსაკუთრებული ჰუმანური დამოკიდებულების გზით ყველა პირობის შექმნა, რათა ინვალიდი ჩამოყალიბდეს ყოველმხრივ სრულფასოვან პიროვნებად. მხოლოდ აღნიშნულ პირობებში შეიძლება სოციალურ და ეკონომიკურ სფეროში ეფექტიანი შედეგების მიღება. ეს ერთადერთი საშუალებაა, ინვალიდი იქცეს საზოგადოებისათვის ხელსაყრელ პიროვნებად და მნიშვნელოვანი სარგებლობის მომტანად.
საქართველოს სოციალური განვითარების პროგრამას, გარდა სტრატეგიული მიზნისა და ამოცანებისა, გააჩნია ტაქტიკური მიზანი და ამოცანები, რომლებიც გულისხმობენ პროგრამის მოქმედების საშუალოვადიანი (5-7 წელი) პერიოდისთვის განკუთვნილი კონკრეტული საკითხების მოგვარებას. ამთავითვე აღსანიშნავია, რომ ტაქტიკური მიზნისა და ამოცანების სტრუქტურა გამომდინარეობს სტრატეგიული მიზნიდან და ის უნდა განისაზღვროს შესაბამისი ფუნქციონალური დამოკიდებულებით.
პროგრამის ტაქტიკური მიზანია უახლოესი პერიოდისათვის (2002-2006 წწ.), ქვეყანაში არსებული რესურსების ეფექტიანი გამოყენებისა და დამატებითი რესურსების მოზიდვის ხარჯზე უზრუნველყოს მოსახლეობის ურთულესი და არაერთგვაროვანი პრობლემებიდან განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი და პრიორიტეტული-სიღატაკესთან ბრძოლა.
აღნიშნული მიზნის მისაღწევად ერთ-ერთ უმთავრეს ამოცანად იკვეთება მოსახლეობის წინაშე მდგარი მრავალი არაერთგვაროვანი სოციალური პრობლემებიდან დღეისათვის განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი და პრიორიტეტულის გამოკვეთა, ერთი მხრივ, და მეორე მხრივ, სახელმწიფოში არსებული მატერიალური, ფინანსური და შრომითი რესურსების მობილიზაციის შესაძლებლობის განსაზღვრა საგეგმო პერიოდისათვის (2002-2006 წწ.), რის შემდგომაც შესაძლებელი იქნება მოთხოვნისა და შესაძლებლობების ოპტიმალური დაბალანსება სისტემური მართვის მიდგომების პოზიციიდან.
მეორე ათასწლეულის მიჯნაზე საქართველოს მოსახლეობის სოციალური მდგომარეობის დეტალური ფაქტორის ანალიზის საფუძველზე უმთავრესი ტაქტიკური მიზნის – მოსახლეობის მასობრივი გაღატაკების პროცესის შეჩერება და სიღატაკესთან ბრძოლა, მოითხოვს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის ცალკეულ სფეროებში კონკრეტული ტაქტიკური ქვემიზნებისა და შესაბამისი ამოცანების შესრულებას, რაც მოცემულია პროგრამაში შედარებით ვრცლად კონკრეტული საორიენტაციო ინდიკატორების მითითებით.
1. შრომითი ურთიერთობის მოწესრიგება და შრომის ბაზრის რეგულირება
შრომითი ურთიერთობა ნებისმიერი საზოგადოებრივი შრომისა და წარმოების ელემენტია. შრომითი ურთიერთობები მოიცავენ როგორც სოციალურ-ეკონომიკურ ასპექტებს, ასევე სამართლებრივი ინსტიტუტების სისტემებს, რომელიც უკავშირდება შრომის პირობების რეგულირებას, კოლექტიურ მოლაპარაკებებს, პროფკავშირების მონაწილეობას მართვაში, შრომითი დავების მოწესრიგებას და სხვ.
სახელმწიფოს როლი შრომითი ურთიერთობის სფეროში პირველ რიგში განისაზღვრება საკანონმდებლო ბაზის შექმნით. ის ამ ურთიერთობის რეგულირების კოორდინატორი ორგანიზატორი, შუამავალი და არბიტრი უნდა გახდეს.
აღნიშნულიდან გამომდინარე, შრომითი ურთიერთობის რეგულირების მნიშვნელოვანი საკითხია საქართველოს შრომის კანონთა კოდექსის ახალი რედაქციის შემუშავება. მასში გათვალისწინებული იქნება როგორც შრომის საერთაშორისო ორგანიზაციის კონვენციები, ისე ევროპის სოციალური ქარტიით გათვალისწინებული შრომითი ურთიერთობის ნორმები.
ქვეყნის დამოუკიდებლობის პერიოდში არ ყოფილა მიღებული შრომის კანონთა ისეთი ახალი კოდექსი, რომელიც დაარეგულირებდა შრომით ურთიერთობებს საბაზრო ეკონომიკის პირობებში; ამდენად, დღეისათვის მოქმედი შრომის კანონთა კოდექსი სრულყოფილად ვერ პასუხობს იმ მოთხოვნებს, რასაც საბაზრო ეკონომიკის პირობები ითვალისწინებს.
შრომითი ურთიერთობის ერთ-ერთი ძირითადი მიმართულებაა შრომის ანაზღაურების პრობლემატიკა.
ქვეყანაში მიმდინარე ეკონომიკურმა გარდაქმნებმა მიგვიყვანა სოციალურ-შრომითი ურთიერთობების ლიბერალიზაციამდე. სახელმწიფო დონეზე აღარ ხორციელდება შრომის ანაზღაურების მართვა. საბაზრო რეგულატორები ჯერ კიდევ სრულყოფილად ვერ მოქმედებენ. აღნიშნულმა განაპირობა შრომის ანაზღაურების სფეროში მიმდინარე პროცესების სტიქიური, უსისტემო ხასიათი; შრომის ანაზღაურებამ დაკარგა კვლავწარმოების, სტიმულირებისა და სოციალური ფუნქცია.
ფასების ლიბერალიზაციამ მოსახლეობის დიდი უმრავლესობის რეალური შემოსავლების დაცემა გამოიწვია. ქვეყანაში განხორციელებული ღონისძიებები ჯერ კიდევ ვერ აკმაყოფილებს მოსახლეობის შემოსავლების რეგულირების საკითხს. რეალური ხელფასის შემცირების პირობებში დიფერენციაციის დონე შრომის ანაზღაურებაში შემცირდა, რამაც მაღალკვალიფიციური შრომის ეკონომიკური სტიმულები საგრძნობლად შეამცირა.
ბოლო დროს პოზიტიური ძვრებისა და ეკონომიკური ზრდის ტენდენციების ჩამოყალიბების მიუხედავად ხელფასი კვლავ არასაკმარისად არის დაკავშირებული ეკონომიკურ ინტერესებთან.
ამდენად აღნიშნულ სფეროში ქვემიზნის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ამოცანაა:
შრომის ანაზღაურების სისტემის რეგულირება; სავალდებულო მინიმალური ხელფასის დონის ამაღლება საარსებო მინიმუმის 80 პროცენტამდე, ანუ 2006 წლისათვის მინიმალური ხელფასით უზრუნველყოფა – არანაკლებ 80 ლარისა თვეში.
ამოცანის შესასრულებლად საჭიროა:
საბიუჯეტო სფეროში შრომის ანაზღაურების ზომების მკაცრი დიფერენციაცია და მათი სისტემატური ამაღლება აღნიშნულ სფეროში გამოყენებული შრომითი რესურსების მუდმივი ოპტიმიზაციის გზით;
არასაბიუჯეტო სფეროში შრომის ანაზღაურების ლეგალიზაცია სათანადო შრომითი ხელშეკრულებების დადებისა და ”ტრიპარტიზმის“ სისტემით რეგულირების პირობებში;
ქვეყნის საერთო შრომის ბაზარზე სავალდებულო მინიმალური დაუბეგრავი ხელფასის შემოღება დასაქმების რეგისტრაციის სისტემის სრულყოფის პირობებში.
საქართველოში არსებული ეკონომიკური კრიზისის პირობებში განსაკუთრებული სიმწვავით გამოიკვეთა დასაქმების პრობლემა, რომელშიც სრულად აისახა საზოგადოების თითოეული ქვესისტემის უარყოფითი სოციალურ-ეკონომიკური შედეგები. მართლაც, ეკონომიკური კრიზისი იმდენად ყოვლისმომცველი და ღრმა იყო, რომ სამუშაო ძალის მოთხოვნა-მიწოდების დისპროპორცია წარმოიშვა შრომითი რესურსების ფორმირების რეჟიმის აშკარა გაუარესების პირობებშიც კი.
შრომითი რესურსების, ქვეყნის ერთობლივი პოტენციური სამუშაო ძალის რაოდენობრივი შემცირება უმთავრესად განპირობებულია დემოგრაფიული და სოციალურ-ეკონომიკური ფაქტორებით, კერძოდ კი, მოსახლეობის ბუნებრივი მოძრაობის რეჟიმის გაუარესებით და ინტენსიური გარე მიგრაციით. ხანგრძლივი პერიოდის მანძილზე მოსახლეობის ბუნებრივი მოძრაობის რეჟიმის გაუარესების გამო ყოველწლიურად შრომისუნარიანობის ასაკში შედის მოსახლეობის სულ უფრო და უფრო მცირე კონტინგენტი; მიგრანტთა შორისაც, როგორც წესი, უდიდეს უმრავლესობას სამუშაო ასაკში მყოფი მოსახლეობა შეადგენს. ეს ფაქტორები გავლენას ახდენენ საქართველოს შრომით რესურსებზე.
შრომითი რესურსების რაოდენობრივ შემცირებას თან ახლავს სამუშაო ძალის ხარისხობრივი მახასიათებლების გაუარესება: დეფორმირებულია მისი სქესობრივ-ასაკობრივი სტრუქტურა, პროფესიულ-კვალიფიციური შემადგენლობა, მობილურობის მაჩვენებლები. მოსახლეობის ინტენსიური გარე მიგრაციის შედეგად ქვეყანა კარგავს ყველაზე ნაყოფიერ ასაკში (30-49წწ.) მყოფ მაღალკვალიფიციურ სპეციალისტებს. საქართველოში დარჩენილი სპეციალისტების დიდი ნაწილიც, დარჩა რა შესაფერისი სამუშაოს გარეშე, განიცდის დეკვალიფიკაციას, კარგავს წლების განმავლობაში დაგროვილ ცოდნასა და გამოცდილებას.
შრომითი რესურსების ფორმირების რეჟიმზე უარყოფით ზემოქმედებას ახდენს კვალიფიციური კადრების მომზადება-გადამზადების არსებული სისტემაც: უკანასკნელ წლებში გრძელდებოდა ისეთი „პრესტიჟული“ სპეციალობების უმაღლესი განათლების მქონე კადრების მომზადება, რომლებზეც მოთხოვნა დაკმაყოფილებულია ხანგრძლივი პერიოდის განმავლობაში. თუ გავითვალისწინებთ ახლადმომზადებული სპეციალისტების დიდი ნაწილის კონკურენტუნარიანობის მახასიათებლებს, გასაგები გახდება, რომ უმაღლესი სკოლა, ფაქტობრივად, სტრუქტურულ უმუშევრებს ამზადებს. დაწყებითი და საშუალო პროფესიული სწავლების სისტემაც სრულად ვერ ითვალისწინებს შრომის ბაზარზე არსებულ რეალურ მოთხოვნას სამუშაო ძალაზე. დაწყებითი პროფესიული განათლების სისტემის მიერ მომზადებულ სპეციალისტთა დიდ ნაწილს ქალები შეადგენენ, რაც კიდევ უფრო აუარესებს შრომის ბაზარზე ფუნქციონირებად ქალთა შრომითი რესურსების ხარისხობრივ შემადგენლობას.
დასაქმების მაკროეკონომიკური ანალიზის დროს აუცილებლად უნდა მივაქციოთ ყურადღება ეგრეთ წოდებული „ფარული უმუშევრობისა“ და არასრული დასაქმების პრობლემებს. ექსპერტთა შეფასებით ამჟამად დასაქმებულთა კატეგორიას მიკუთვნებული კონტინგენტიდან დაახლოებით 200 ათასი კაცი „ფარული უმუშევარია“, რაც იმას ნიშნავს, რომ საწარმოს დროებითი გაჩერების ან საწარმოო სიმძლავრეების დატვირთვის შემცირების გამო, მუშაკები იმყოფებიან ხანგრძლივ უხელფასო შვებულებაში.
„ფარული უმუშევრობის“ მასშტაბებს აღემატება არასრული დასაქმების მასშტაბები. შრომის საერთაშორისო ორგანიზაციის რეკომენდაციითა და მის მიერ შემუშავებული მეთოდიკით დასაქმებულად ითვლება პირი, რომელსაც გამოკვლევის ჩატარების წინ, ბოლო ერთი კვირის განმავლობაში, ერთი საათი მაინც აქვს ნამუშევარი ნებისმიერ სფეროში. ასეთი მეთოდიკის გამოყენებით საქართველოში ამჟამად 2,4 მლნ. ადამიანი ითვლება დასაქმებულად. იმის გათვალისწინებით, თუ როგორი არაორგანიზებულია საქართველოს შრომის ბაზარი, ადვილი წარმოსადგენია, რომ თითქმის ყველა შრომისუნარიანი პირი ახერხებს მუშაობას კვირაში ერთი საათის განმავლობაში მაინც, რაც საფუძველს ქმნის, რომ ისინი დასაქმებულთა კატეგორიას მიეკუთვნონ. ასეთ პირობებში არასრული დასაქმება გიგანტურ მასშტაბებს აღწევს – ექსპერტთა შეფასებით ამ კატეგორიას სულ მცირე 0,5 მლნ. კაცი მიეკუთვნება.
საქართველოს შრომის ბაზრის ფუნქციონირების კიდევ ერთი უმნიშვნელოვანესი მახასიათებელია დასაქმების მაღალი დონე ეკონომიკის ეგრეთ წოდებულ „ფარულ სექტორში“, რომელიც სახელმწიფო რეგულირების მიღმა რჩება, ხოლო ამ სფეროში დასაქმებულებს სახელმწიფო ბიუჯეტში ან სოციალურ ფონდებში არანაირი შენატანები არ შეაქვთ.
ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, მოცემული ქვემიზნის მეორე ტაქტიკური ამოცანაა შრომითი რესურსების ოპტიმალური დასაქმების მიღწევა და უმუშევრობის მაქსიმალურად შემცირება, 2006 წლისათვის სამუშაოს მსურველთა და სამუშაოს არმქონეთა, აგრეთვე, ეგრეთ წოდებული „ფარული უმუშევრების“ სრული რეგისტრაცია და სამუშაოთი დაკმაყოფილების გზით მათი რიცხვის 50 პროცენტით შემცირება, აგრეთვე, მუდმივი სამუშაოთი დასაქმებულთა (რომელთაც აქვთ სამუშაო სულ მცირე სამი წლით) ხვედრითი წილის გაზრდა (დასაქმებულთა საერთო რიცხვში 80 პროცენტამდე).
ამ ამოცანის გადასაჭრელად საჭიროა სახელმწიფოს მიერ აქტიური დასაქმების პოლიტიკის გატარება, რომელიც, ერთი მხრივ, არ დაუშვებს მასობრივ უმუშევრობას და, მეორე მხრივ, ხელს არ შეუშლის დასაქმების რაციონალიზაციისა და ეკონომიკის სტრუქტურული გარდაქმნის პროცესში მუშაკთა გამოთავისუფლებას.
დასაქმების პოლიტიკა მიმართული იქნება:
დაბალანსებული საინვესტიციო და საგადასახადო პოლიტიკის გატარებაზე, რომელიც მოახდენს შრომითი ხარჯების შემცირების, არსებული სამუშაო ადგილების მაქსიმალური გამოყენების, მცირე ბიზნესის განვითარების სტიმულირებას და წარმართავს კაპიტალურ დაბანდებებს როგორც ახალ, ისე დასაქმების ტრადიციულ დარგებში;
უპირველეს ყოვლისა, შრომის ბაზარზე კრიტიკული სიტუაციის მქონე რეგიონებში მეწარმეობის, მცირე და საშუალო ბიზნესის, ინდივიდუალური შრომითი საქმიანობის სტიმულირების სისტემის დანერგვაზე;
ამ პოლიტიკის განსახორციელებლად გათვალისწინებულია შემდეგი ძირითადი ღონისძიებები:
–
შრომის ბაზრის ანალიზისა და მონიტორინგის სისტემის ჩამოყალიბება;
–
დასაქმების პრიორიტეტული სფეროების იდენტიფიცირება და განვითარება.
შრომის ბაზრის ანალიზისა და მონიტორინგის სისტემის ჩამოყალიბება ითვალისწინებს:
სამუშაო ადგილების იდენტიფიკაციისა და სამუშაო ძალის მოთხოვნა-მიწოდების შესახებ ერთიანი ოპერატიული საინფორმაციო სისტემის ორგანიზებას;
სამუშაო ძალაზე მოთხოვნის საშუალოვადიანი და გრძელვადიანი პროგნოზირების სისტემის შექმნას;
სამუშაო ძალის საზღვარგარეთ ორგანიზებული დასაქმებისათვის საკანონმდებლო და ორგანიზაციული საფუძვლების შექმნას; არალეგალური შრომითი მიგრაციის სახელმწიფო რეგულირების გამოცდილების გაზიარებას.
უახლოესი პერიოდისათვის დასაქმების სფეროში რეალური წარმატებების მიღწევა შესაძლებელია მხოლოდ დასაქმების აქტიური პოლიტიკის შემუშავებითა და თანმიმდევრული განხორციელებით. ასეთმა პოლიტიკამ უნდა შექმნას შესაფერისი პირობები მოსახლეობის ყოველი სოციალურ-დემოგრაფიული ჯგუფის შრომის ბაზარზე აქტიური მოქმედებისათვის, მან ხელი უნდა შეუწყოს კადრების მომზადება-გადამზადებისა და უმუშევართა სოციალური დაცვის სისტემების გაუმჯობესებას.
დასაქმების აქტიური პოლიტიკის განხორციელება, უპირველეს ყოვლისა, ნიშნავს სრულფასოვანი ახალი სამუშაო ადგილების შექმნისათვის პირობების უზრუნველყოფას ეროვნული მეურნეობის ისეთ პრიორიტეტულ დარგებში, როგორებიცაა მრეწველობა, მშენებლობა, ტრანსპორტი და კავშირგაბმულობა. მატერიალური წარმოების დარგების დაჩქარებული განვითარება მტკიცე ბაზას შექმნის არასაწარმოო სფეროს სრულფასოვანი განვითარებისათვის.
საჭიროა ქვეყნის განვითარების ინდიკატური გეგმის პროგნოზების საფუძველზე სამუშაო ადგილების განვითარების გენერალური სქემის შედგენა, რომელიც დაეყრდნობა ეროვნული მეურნეობის განვითარების პრიორიტეტებსა და მიმართულებებს, მოამზადებს საფუძველს ცალკეულ დარგთა განვითარების კონცეფციებისა და პროგრამებისათვის და მაკროდონეზე განსაზღვრავს დასაქმებისა და შრომის ბაზრის განვითარების კონცეფციას.
მრეწველობის ცალკეულ დარგებში დასაქმების პერსპექტივები განისაზღვრება: თითოეული დარგის ადგილითა და როლით ქვეყნის ეროვნულ მეურნეობაში, ცალკეულ დარგთა საექსპერტო პოტენციალის გათვალისწინებით, დარგების ნედლეულით უზრუნველყოფის დონით, საშინაო და უცხოური ინვესტიციების მოზიდვის შესაძლებლობებით და სხვ. ამ კრიტერიუმების მიხედვით დასაქმება გაიზრდება საქართველოს მრეწველობის ისეთ დარგებში, როგორებიცაა ენერგეტიკა, სათბობის მრეწველობა, მანგანუმის მოპოვება და დამუშავება, ფერადი მეტალურგია, ელექტროტექნიკა და ელექტრონული ხელსაწყოების წარმოება, ბაზალტის წარმოება, მცირე ქიმია, მინის წარმოება და სხვა.
მნიშვნელოვნად უნდა გაიზარდოს დასაქმება მშენებლობის სფეროში, უმთავრესად მსოფლიო და სატრანზიტო არტერიების მოსალოდნელი ამოქმედების პერსპექტივების გათვალისწინებით.
საქართველოს ტერიტორიის გავლით ევრაზიის დამაკავშირებელი სატრანსპორტო დერეფნის –
„ტრასეკას“ –
ფუნქციონირების უზრუნველყოფის ერთ-ერთ ძირითად პირობას წარმოადგენს რკინიგზის, საავტომობილო გზების, საზღვაო-სანაოსნოს, ფოთისა და ბათუმის საზღვაო ნავსადგურების რეკონსტრუქციისა და მოდერნიზაციის სამუშაოთა დროულად შესრულება. ამ სამუშაოების რიგითობა, მასშტაბები, დაფინანსების წყაროები პრაქტიკულად უკვე განსაზღვრულია, რაც იმას ნიშნავს, რომ ტრანსპორტის სფეროში დასაქმებულთა რიცხოვნება უახლოეს პერიოდში მნიშვნელოვნად გაიზრდება.
კავშირგაბმულობის ფუნქციონირების მაჩვენებლების შემუშავებისას მხედველობაში უნდა მივიღოთ, რომ ამ სისტემაში ამჟამად მიმდინარეობს ტექნიკური რეორგანიზაცია ყველა მიმართულებით – სატელეფონო არხების გაფართოების, საფოსტო კავშირის შემდგომი განვითარების სრულყოფის, სატელევიზიო გადაცემებისა და სხვა. შემუშავებულია ამ დარგის განვითარების კომპლექსური პროგრამა, რომელიც ითვალისწინებს ძირითად ეტაპებს, საბოლოო ეკონომიკურ შედეგს, ინვესტიციების სიდიდეს და მასშტაბებს. კავშირგაბმულობის სფერო უახლოეს მომავალში დასაქმების ერთ-ერთ პრიორიტეტად იქცევა.
დასაქმების მასშტაბების თვალსაზრისით კვლავ პრიორიტეტულ სფეროდ უნდა დარჩეს სოფლის მეურნეობა, მაგრამ ეს უნდა მოხდეს დაბალეფექტიანი თვითდასაქმების სისტემატური შემცირებისა და დასაქმების სხვა, გაცილებით ეფექტიანი ფორმების განვითარებით.
დასაქმების შემდგომი ზრდა მოსალოდნელია მომსახურების სფეროში – ტურიზმის, საკურორტო მეურნეობის, კომუნალური და საყოფაცხოვრებო მომსახურების მასშტაბების მოსალოდნელი ზრდის გათვალისწინებით.
საქართველოში დასაქმების პრობლემის გადაწყვეტის ერთ-ერთ ძირითად მიმართულებას მცირე და საშუალო ბიზნესის განვითარება წარმოადგენს. ცნობილია, რომ მეწარმეობის ეს ფორმა დადებით ზემოქმედებას ახდენს მეწარმეობის სხვა ფორმების განვითარებაზე, ქვეყანაში სრულფასოვანი საბაზრო გარემოს ჩამოყალიბებაზე. ამასთან, მცირე მეწარმეობის განვითარება ხელს უწყობს თვითდასაქმების ლეგალიზაციასა და რეგლამენტაციას.
მცირე და საშუალო ბიზნესის განვითარების ხელშეწყობისათვის აუცილებლად უნდა შემუშავდეს შესაბამისი კომპლექსური პროგრამა, რომელშიც სრულად უნდა იქნეს გათვალისწინებული შესაბამისი საკანონმდებლო, ორგანიზაციული, ფინანსური გარანტიების შექმნა, სპეციალიზებული ინსტიტუტების ფორმირება და რეალური ამოქმედება, საგადასახადო, საკრედიტო, ფინანსური შეღავათები, მსხვილ ბიზნესთან თანაარსებობის პრინციპები და სხვ.
კადრების მომზადებისა და გადამზადების მოქნილი სისტემის ჩამოყალიბება
კადრების მომზადება-გადამზადების მოქნილი და მოდერნიზებული სისტემა შრომის ბაზარზე არსებულ რეალურ მოთხოვნაზე უნდა იყოს ორიენტირებული და დამსაქმებლებთან მჭიდრო კავშირში განხორციელდეს; ამავე დროს უნდა მოხდეს საშუალო პროფესიული განათლების და უწყვეტი განათლების შესაბამისი მოდერნიზირებაც.
უმუშევართათვის სამუშაოს ძიებისა და საკონსულტაციო მომსახურების ეფექტური სახელმწიფო და კერძო სისტემების შექმნა
ეს ღონისძიება მოიცავს:
ვაკანსიებისა და სამუშაოს მაძიებელთა შესახებ ინფორმაციის მონიტორინგს; სამუშაოს ძებნის ცივილიზებული გზების შესახებ მოსახლეობის ფართო ინფორმირებას; ადამიანური რესურსების მენეჯერთა მომზადებას როგორც საქართველოს სასწავლებლებში, ისე საზღვარგარეთ; მოქმედ მენეჯერთა კვალიფიკაციის ამაღლებას;
შრომის ბირჟებთან პროფკონსულტაციისა და პროფშერჩევის განყოფილებების ფორმირებას, მათთვის საჭირო კადრების მომზადება-გადამზადების ორგანიზაციაში თანადგომას;
თავისუფალი სამუშაო ადგილების რეალური საინფორმაციო ბანკის ფორმირებისათვის მეწარმეებთან ურთიერთხელსაყრელ ურთიერთობათა სისტემის ჩამოყალიბებაში ხელშეწყობას;
დასაქმების არასახელმწიფო სამსახურების განვითარების მხარდაჭერას, მათი საქმიანობის კოორდინაციისა და მათზე სახელმწიფო კონტროლის მოქნილი მექანიზმის ჩამოყალიბებას.
უმუშევართა სოციალური დაცვის ეფექტიანი მექანიზმების დანერგვა
უმუშევართა სოციალური დაცვის ეფექტური მექანიზმების დანერგვა გულისხმობს:
უმუშევრობის დახმარებების დანიშვნისა და გაცემის სისტემის რეფორმირებას ისე, რომ გათვალისწინებულ იქნეს ღონისძიებები, რომლებიც ხელს შეუწყობს სამუშაოს აქტიურ მოძიებას, საზოგადოებრივ სამუშაოებში მონაწილეობასა და პროფესიულ გადამზადებას.
უმუშევრობის ხარისხობრივი შემადგენლობისა და რეგიონების სოციალურ-ეკონომიკურ მოთხოვნილებათა გათვალისწინებით, საზოგადოებრივი სამუშაოების სტრუქტურისა და სახეების გაფართოებას, მათი კარგად ორგანიზების, განხორციელებისა და დაფინანსების მექანიზმების შემუშავებას.
შრომითი ურთიერთობების მოწესრიგებისა და შრომის ბაზრის რეგულირების ქვემიზნის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ამოცანაა:
საგეგმო პერიოდში შრომის უსაფრთხოების დაცვის გარანტირებულობის გაზრდა, რითაც 2006 წლისათვის მიღწეულ უნდა იქნეს საწარმოო ტრავმატიზმის შემცირება 30 პროცენტით და ქვეყანაში რეგისტრირებულ სამუშაო ადგილთა 80 პროცენტის შესატყვისობა მოქმედ შრომის ნორმებთან. აგრეთვე, არასრულწლოვანთა მძიმე და მავნე პირობებში დასაქმების სრული ლიკვიდაცია, ხოლო ქალთა დასაქმების შემცირება 80 პროცენტით.
ამოცანის შესასრულებლად აუცილებელია:
შრომის უსაფრთხოების თანამედროვე მოთხოვნების შესაბამისი შრომის უსაფრთხოების სახელმწიფო სტანდარტების სისტემის ჩამოყალიბება.
შრომის დაცვის სფეროში სამეცნიერო-კვლევითი საქმიანობის განვითარების ხელშეწყობა.
შრომის დაცვის სფეროში საერთაშორისო სტანდარტების მოთხოვნათა შესაბამის სტატისტიკურ მაჩვენებელთა სისტემის ჩამოყალიბება.
შრომის პირობების მონიტორინგი, მათ შორის, მაღალი რისკის საქმიანობის სფეროებში.
შრომის უსაფრთხოების სფეროში სახელმწიფო-საზედამხედველო სისტემის თანამედროვე ორგანიზაციული სტრუქტურის ჩამოყალიბებასა და ტექნიკური საშუალებებით უზრუნველყოფაში ხელშეწყობა.
2. მინიმალურად აუცილებელი სამედიცინო მომსახურებისადმი თანასწორუფლებიანობისა და ხელმისაწვდომობის გარანტირებულობა
მოსახლეობის მინიმალურად აუცილებელი სამედიცინო მომსახურებისა და ჯანდაცვითი ღონისძიებებით სარგებლობის თანასწორუფლებიანობისა და ხელმისაწვდომობის უზრუნველსაყოფად, საჭიროა რამდენიმე ამოცანის გადაწყვეტა. ესენია:
√ სამედიცინო-პროფილაქტიკური ღონისძიებებით მოსახლეობის ფართო მოცვა;
√ სახელმწიფოს მიერ პირველადი ჯანდაცვის სისტემის ფუნქციონირების ხარჯების სრული დაფარვა;
√ სახელმწიფოს მიერ გადაუდებელი სამედიცინო დახმარების ხარჯების დაფარვა;
√ სოციალურად საშიში დაავადებების სავალდებულო სამედიცინო დაზღვევის პრინციპებით მკურნალობა.
ჯანმრთელობის დაცვის მიზნები, ამოცანები, გასატარებელი ღონისძიებები, მათი განხორციელების ვადები და პასუხისმგებელი ორგანიზაციები, მიღებული შედეგების შეფასების ინდიკატორები და საჭირო ფინანსური რესურსები დეტალურადაა აღწერილი „საქართველოს ჯანმრთელობის დაცვის ეროვნულ პოლიტიკაში“ და „საქართველოს ჯანმრთელობის დაცვის განვითარების სტრატეგიულ გეგმაში (2000-2009 წწ.)“. აღნიშნული დოკუმენტები განხილულ და მოწონებულ იქნა კოპენჰაგენში (დანია) ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის ევროპის რეგიონულ ბიუროში გამართულ დონორთა შეხვედრაზე და საქართველოს მთავრობის გაფართოებულ სხდომაზე.
3. მოსახლეობის განსაზღვრული ჯგუფების სოციალური დახმარების მოქმედი სისტემის სრულყოფა
სოციალური დახმარების სისტემა დაცვის ისეთი სპეციფიკური სფეროა, რომელშიც ყველაზე ოპერატიულად და დიფერენცირებულად აისახება მიმდინარე სოციალური პოლიტიკის ტაქტიკური ამოცანები. სოციალური დახმარების სისტემა გულისხმობს, დამატებითი პირობების შექმნისა და შემოსავლების გაცემის გზით, ხელი შეუწყოს განსაზღვრულ სოციალურ ჯგუფებს გამოავლინოს საკუთარი შესაძლებლობები სიღატაკისაგან თავის დასაღწევად, ხოლო მოსახლეობის ის ნაწილი, რომელიც ამგვარ შესაძლებლობებს მოკლებულია ობიექტურად ჩამოყალიბებული ვითარებების გამო, სიღარიბისაგან თავს დააღწევს მხოლოდ ამგვარი დახმარების მეოხებით.
დღეს არსებული სოციალური დახმარების სისტემა არსებულ ცვლილებებს მოითხოვს. ეს ცვლილებები მიმართული უნდა იყოს სოციალური დახმარების მისამართულობაზე, ფინანსური და მატერიალური რესურსების კონცენტრაციაზე, უპირველეს ყოვლისა, მოსახლეობის სოციალურად დაუცველი ჯგუფების დასახმარებლად. შეღავათების სისტემა უნდა მოწესრიგდეს ისე, რომ ოჯახის საშუალო სულადობრივი შემოსავლის, რეგიონული სასიცოცხლო მინიმუმის, ეკონომიკური და დემოგრაფიული სიტუაციის შესაბამისად დახმარება გაეზარდოს მოსახლეობის ყველაზე უმწეო ნაწილს.
ამ მიმართულებით გამოიყოფა ორი ძირითადი ამოცანა: ფულადი დახმარების გაცემა უკიდურეს სიღატაკეში მყოფი ადამიანებისათვის. აღნიშნული ამოცანა გულისხმობს 2006 წლამდე მოსახლეობის ამ ნაწილისათვის შემოსავლის შევსებას ფინანსური დახმარებების საშუალებით დამტკიცებული სამომხმარებლო კალათის 80 პროცენტამდე.
რეგულარული ფულადი დახმარება დაეყრდნობა კარგად გამიზნული ოჯახური შემწეობების მექანიზმს.
ამ ამოცანის შესასრულებლად უნდა განხორციელდეს შემდეგი ღონისძიებები:
● სოციალური დახმარების შესახებ კანონისა და ქვეკანონური აქტების მიღება, რომელიც განსაზღვრავს სოციალური დახმარების მიმღები, სოციალურად ყველაზე დაუცველი კონტინგენტის შერჩევის კრიტერიუმებს, ამ კონტინგენტისთვის სოციალური დახმარების მიღების ზომებსა და სახეებს;
● სოციალურად დაუცველი კონტინგენტის იდენტიფიკაციისა და აღრიცხვის სისტემის შექმნას;
● ყველა დონის ბიუჯეტებში სოციალური დახმარებების დაფინანსებისა და მათი დაცულობის მექანიზმის სრულყოფას;
მეორე მნიშვნელოვანი ამოცანაა მოსახლეობის დაუცველი ფენების (მშობლის ზრუნვას მოკლებული ბავშვები, შრომის უნარდაკარგული და უნარდაქვეითებული ინვალიდები, მარტოხელა დედები, ქცევითი ხასიათის დარღვევების მქონე ბავშვები, ფუნქციამოშლილი ოჯახები, მოხუცები, რომლებსაც არ შეუძლიათ საკუთარ თავზე ზრუნვა და სხვ.) სოციალური მდგომარეობის გაუმჯობესება. პროგრამა გულისხმობს 2006 წლისათვის აღნიშნული კონტინგენტის 70-პროცენტიან მოცვას არაფულადი დახმარებისა და შეღავათების, მიზნობრივი დასაქმების, სოციალური რეაბილიტაციის, საზოგადოებაში რეინტეგრაციისა და სხვა სოციალური მომსახურების პროგრამებით.
ამ ამოცანის განსახორციელებლად საჭიროა შემდეგი ღონისძიებები:
● სოციალურად დაუცველი კონტინგენტისათვის დროებითი და გრძელვადიანი მიზნობრივი დასაქმების პროგრამების განხორციელება;
● ინვალიდი ბავშვების აღზრდა სხვა ბავშვებთან ერთად და მათთვის ოჯახური/საზოგადოებრივი სოციალური მომსახურების უზრუნველყოფა დაფინანსების დეცენტრალიზებულ საწყისებზე, არასამთავრობო ორგანიზაციებისა და სამოქალაქო საზოგადოების სხვა ჯგუფების მონაწილეობით. საზოგადოებრივი მომსახურების სისტემის მეშვეობით, მათზე ზრუნვის ინსტიტუციონალური მექანიზმებიდან ოჯახურ/საზოგადოებრივ ზრუნვაზე გადატანა. საქმიანობა: სათანადო ინსტიტუციონალური სისტემა, დაფინანსების ახალი მექანიზმები,
● ოჯახების ხელშეწყობა საიმისოდ, რომ მათ თავად იზრუნონ თავიანთი დაუცველი წევრებისათვის.
აღნიშნული ამოცანების ეფექტების გადაწყვეტისათვის არსებითი მნიშვნელობა ენიჭება მოსახლეობის განმსაზღვრელი კონტინგენტის შერჩევის ოპტიმალურ კრიტერიუმებს და თავად დახმარების მოცულობას. ორივე მაჩვენებელი უნდა განისაზღვროს საზოგადოებრივი კონსენსუსის ისეთი დონით, როგორიცაა კანონი.
4. მოსახლეობის საპენსიო უზრუნველყოფის სისტემის სრულყოფა
საპენსიო სფეროში არსებული პრობლემები მნიშვნელოვანწილად მომდინარეობს ყოფილი სსრ კავშირში არსებული საპენსიო პოლიტიკიდან, ვინაიდან, მაშინ მოქმედი სისტემის მიხედვით, საპენსიო უზრუნველყოფა ხორციელდებოდა არა სადაზღვევო სისტემიდან გამომდინარე, არამედ პროფესიათა მიხედვით და დგინდებოდა სხვადასხვა შეღავათები. ლიბერალური სისტემის გამო არაადეკვატური იყო სოციალური დაზღვევის გადამხდელთა და პენსიონერთა თანაფარდობა.
სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობის მიღწევის შემდეგ, ქვეყანა თანდათანობით გადადის საბაზრო ეკონომიკაზე და არაადეკვატური თანაფარდობა საპენსიო უზრუნველყოფაში სიძნელეებს ქმნის ფინანსური უზრუნველყოფის მხრივ. კერძოდ, სრულყოფილი საპენსიო სისტემის ფუნქციონირებისათვის, სოციალური დაზღვევის გადამხდელსა და პენსიონერს შორის ყველაზე მინიმალური თანაფარდობა უნდა შეადგენდეს 3 გადამხდელს ერთ პენსიონერზე. დღეს კი, თანაფარდობა შეადგენს ერთ გადამხდელს ერთ პენსიონერზე (დაახლოებით 900 ათასი გადამხდელი 900 ათას პენსიონერზე), რაც ყოვლად მიუღებელია საბაზრო ეკონომიკის მოთხოვნებიდან და ფისკალური პოლიტიკიდან გამომდინარე.
ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი საფუძველი მოსახლეობის სიღარიბის დონის დაძლევის, სახელმწიფოში სწორი საპენსიო პოლიტიკის განხორციელებაა. ამიტომ საჭიროა სწორად განისაზღვროს არსებული პრობლემები და ასევე სწორად განხორციელდეს ამ პრობლემების გადაჭრა.
დღეისათვის ის საჭიროებს სრულ და ძირეულ რეორიენტაციას და სოციალური დაზღვევის პრინციპებზე ეტაპობრივ გადასვლას.
ახალი საპენსიო პოლიტიკის ძირითადი მიზანი, საშუალოვადიან პერსპექტივაში, უნდა იყოს მოსახლეობის სიღარიბისაგან დაცვა ასაკის, ინვალიდობისა და მარჩენალის დაკარგვის შემთხვევაში.
ამ მიზნის მიღწევის ინსტრუმენტად უნდა იქცეს ეკონომიკური, ფისკალურად მდგრადი, ზომიერი, საყოველთაო და სავალდებულო სახელმწიფო საპენსიო სისტემის ოპტიმალური შეხამება სახელმწიფოს მიერ ადეკვატურად დარეგულირებულ კერძო საპენსიო სისტემებთან.
მიზნის განხორცილება გულისხმობს სამი ურთიერთგამომდინარე ამოცანის 2006 წლამდე გადაჭრას. ეს ამოცანებია:
პირველი – საპენსიო დავალიანებათა სრული დაფარვა 2003 წლამდე;
ამჟამად, სოციალური დაცვის ხაზით პენსიების დავალიანება 100 მილიონ ლარზე მეტს შეადგენს. სახელმწიფომ ამ დავალიანებების დაფარვა არა უგვიანეს 2003 წლამდე უნდა მოახდინოს და არ იქნეს დაშვებული მათი შემდგომი ზრდა (ორი წლის განმავლობაში), რისთვისაც უნდა განხორციელდეს შემდეგი ღონისძიებები:
● გამოცხადდეს პენსიების დავალიანების აღმოფხვრის პერიოდის მორატორიუმი ყოველგვარი პენსიების გადიდებაზე (მათ შორის ძალოვანი სტრუქტურებიდან);
● გააქტიურდეს მუშაობა სოციალური უზრუნველყოფის ფონდისადმი დავალიანების მქონე წარმოება-დაწესებულებებიდან გადასახადების 2003 წლამდე ამოსაღებად;
● სოციალური დაზღვევის სახსრები მიზნობრივად იქნეს მიმართული და დაწესდეს მკაცრი კონტროლი, რათა ეს თანხები არ იქნეს გადატანილი სახელმწიფოს ცენტრალური ბიუჯეტის შესავსებად;
● 2003-2005 წლების სახელმწიფო ბიუჯეტებში მაქსიმალურად იქნეს გათვალისწინებული თანხები დავალიანების დაფარვისათვის;
● გაფართოვდეს სოციალური დაზღვევის საგადასახადო ბაზა თვითდასაქმებულთა, სოფლის მეურნეობაში დასაქმებულთა, მცირე ბიზნესის წარმომადგენელთა სოციალური დაზღვევის გადასახადების დაბეგვრით;
● გადასახადების სრულყოფილად ამოღებისა და საპენსიო უზრუნველყოფის მაღალ დონეზე განხორციელებისათვის, მუშაკთა მოტივაციისათვის მოხდეს საგადასახადო სამსახურისა და სოციალური დაცვის სფეროს მუშაკთა ხელფასების მნიშვნელოვანი გაზრდა;
მეორე –
საპენსიო უზრუნველყოფის სისტემის სრულყოფა და ახალი, სადაზღვევო სისტემის ეტაპობრივი ამოქმედება, რომლის შედეგადაც 2006 წლისათვის ახალი სისტემით პენსიების მიმღებთა რიცხვი პენსიონერთა საერთო ოდენობაში უნდა შეადგენდეს სულ ცოტა 40 პროცენტს;
მესამე –
სახელმწიფო საპენსიო უზრუნველყოფის დონის შრომითი საქმიანობის შედეგებთან ეტაპობრივი მიახლოება. ამ ამოცანის შესრულების პირველ ეტაპზე, 2006 წლისათვის, მან უნდა მიაღწიოს დამტკიცებული სავალდებულო მინიმალური ხელფასის ოდენობას.
ბოლო ორი ამოცანის შესასრულებლად საჭიროა შემდეგი ღონისძიებები:
● უნდა შეიქმნას სპეციალური კომისია, რომელსაც კანონმდებლობით განესაზღვრება უფლებები და პასუხისმგებელი იქნება საპენსიო რეფორმის მომზადებისა და განხორციელებისათვის;
● სამუშაო ჯგუფის მიერ შესწავლილი უნდა იქნეს ყოფილ სოციალისტურ ქვეყნებში განხორციელებული რეფორმები და განვითარებული ქვეყნების საპენსიო სისტემები. მოხდეს უახლოესი 10 წლის განმავლობაში ქვეყანაში დასაქმების მდგომარეობის, მაკროეკონომიკური გარემოს, დემოგრაფიული სიტუაციის, ინფლაციის ტემპების პროგნოზირება და ანალიზი;
● მიღებული გამოცდილების, პროგნოზირებისა და ანაზღაურების შესაბამისად კომისიამ უნდა შეარჩიოს საქართველოსათვის მისაღები საპენსიო მოდელი, რომელიც დასაბუთდება ეკონომიკურად, ტექნიკურად, მისაღებლობის თვალსაზრისით და პოლიტიკური გადაწყვეტილების მისაღებად წარედგინოს საქართველოს მთავრობას. ეს პროცესი უნდა დამთავრდეს 2004 წლამდე.
მთავრობის მიერ გადაწყვეტილების მიღების შემდეგ კომისია განსაზღვრავს საპენსიო რეფორმის განხორციელების ეტაპებს, მოამზადებს შესაბამის ნორმატიულ დოკუმენტებსა და უშუალოდ უხელმძღვანელებს მთავრობის მიერ მიღებულ გადაწყვეტილებათა შესრულებას.
განხილული ტაქტიკური მიზნების მიღწევისა და ამოცანების გადაწყვეტის აუცილებელი პირობაა ქვეყანაში დროის ამ ინტერვალში ადეკვატური შრომითი, მატერიალური და ფინანსური რესურსების არსებობა. ამდენად, პროგრამა განსაზღვრავს საგეგმო პერიოდისათვის უმნიშვნელოვანესი მაკროეკონომიკური პარამეტრების დონეს, რაც გულისხმობს 2006 წლისათვის ქვეყნის მთლიანი შიდა ეროვნული პროდუქციის წარმოების მოცულობის გაზრდას 10500 მლნ. აშშ დოლარამდე, სახელმწიფო საბიუჯეტი შემოსავლების მობილიზაციის მაჩვენებლის გაზრდას მთლიანი შიდა ეროვნული პროდუქტის 20 პროცენტამდე, ხოლო სახელმწიფო სოციალური ბიუჯეტის ხვედრითი წილის ფორმირებას სახელმწიფო ბიუჯეტის ხარჯვითი ნაწილის 30 პროცენტამდე.
ყოველივე ამის მისაღწევად აუცილებელია პროგრამის მოქმედების მთელი პერიოდისათვის უზრუნველყოფილ იქნეს:
√
ძლიერი ეკონომიკური პოლიტიკა;
√
საზოგადოებრივი ჯანდაცვისა და განათლების ურყევი პოლიტიკა;
√
გარემოს მყარი პოლიტიკა;
√
ძლიერი სოფლის მეურნეობის პოლიტიკა;
√
ძირითადი ინფრასტრუქტურების მიწოდება;
√
დარეგულირებული და ზედამხდველობის ქვეშ არსებული ფინანსური სექტორი;
√
ძლიერი დაწესებულებები და იურიდიული სისტემები.
სოციალური დაზღვევის მოდელის დანერგვით ჩვენ სრულიად ახალ ურთიერთობებს და პასუხისმგებლობის ახალ იერარქიას ვაყალიბებთ, რომელიც ხელს უწყობს, ერთი მხრივ, დასაქმებულის და დამსაქმებლის, ხოლო მეორე მხრივ, სახელმწიფოს შორის ახალი პარტნიორული ურთიერთობების წარმოქმნას, თანასწორუფლებიანობასა და სოლიდარობაზე. სოციალური დაზღვევის სისტემა საქართველოს თითოეულ მოქალაქისათვის გახდება ჯანმრთელობასთან, სიბერესთან, უმუშევრობასთან და სხვა ცხოვრებისეულ რისკებთან დაკავშირებული სიღარიბის და ცხოვრების დონის მკვეთრი გაუარესებისაგან დამცავი ეფექტიანი მექანიზმი, რომელიც, ერთი მხრივ, მოიცავს ყველა მოქალაქისათვის სახელმწიფო სოციალური გარანტიების ბაზისურ დონეს და მეორე მხრივ, ხელს შეუწყობს თითოეული მოქალაქის შრომითი წვლილის შესაბამისი სოციალური შეღავათების მიღებას შრომითი სტაჟისა და ხელფასის შესაბამისი დიფერენცირებული პენსიების, უმუშევრობის შემწეობების, სამედიცინო მომსახურების შესაბამისი დონის და სამეცნიერო-სოციალური რეაბილიტაციის ღონისძიებების უზრუნველყოფით. სოციალური დაზღვევის სისტემის სრულყოფილი დანერგვა აღნიშნული პრინციპებით, ამის გარდა იგი ქვეყნის მაკროეკონომიკური და ფისკალური გაჯანსაღების ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ფაქტორი გახდება, გააჩენს რა თითოეულ დასაქმებულში შრომის ანაზღაურების სრული ლეგალიზაციის მძლავრ მოტივაციას.
სახელმწიფო და კერძო საპენსიო ფონდების განვითარების სტრატეგიიდან გამომდინარე, რომელიც გულისხმობს, პენსიების როგორც გადანაწილებითი, ისე დაგროვებისა და სადაზღვევო ფუნქციების განვითარებას, ამჟამად მზადდება და საქართველოს პარლამენტს წარედგინება კანონპროექტთა პაკეტი სოციალური დაზღვევის, სახელმწიფო პენსიების, პერსონიფიკაციის შესახებ და ცვლილებები საგადასახადო კოდექსში კერძო საპენსიო ფონდების განვითარების და წახალისების მიზნით.
ყოველივე ზემოაღნიშნული კი თვისობრივად შეცვლის საქართველოში დღემდე არსებულ საპენსიო სისტემას იმ ძირითადი პრიციპების ასამოქმედებლად, რომელიც მკაფიოდ არის ჩამოყალიბებული საპრეზიდენტო პროგრამაში.
II. პროგრამის ორგანიზაცია, მართვა და კოორდინაცია
საქართველოს სოციალური განვითარების საშუალოვადიანი პროგრამის განხორციელებით პრაქტიკულად იწყება ამ მნიშვნელოვან სფეროში ფართომასშტაბიანი, კომპლექსური, მრავალწახნაგოვანი რეორიენტაციისა და ძირეული რეფორმირების პროცესი, რომელიც თავის მხრივ რთული და მტკივნეული პროცესია და საჭიროებს რამდენიმე არსებითი პირობების დაცვას, რომელთაგან ძირითადია:
√
დასრულდეს აქტიური და მოქმედი სოციალური პოლიტიკის განხორციელების უზრუნველმყოფელი სამართლებრივი ბაზის ფორმირება;
√
უზრუნველყოფილ იქნეს სოციალური სფეროსა და მიღებული სოციალური პროგრამების სტაბილური დაფინანსება სახელმწიფო სოციალური სტანდარტების საფუძველზე;
√
ამაღლდეს სახელმწიფო არასაბიუჯეტო სოციალური ფონდების ფინანსური სტაბილურობა და მათი სახსრების გამოყენების ეფექტიანობა;
√
გაუმჯობესდეს სოციალური სფეროს დაწესებულებათა ფუნქციონირების ორგანიზაცია და მათთვის გამოყოფილი რესურსების უფრო რაციონალურად ხარჯვა;
√
შემოღებულ იქნეს დამოუკიდებელი სოციალური ექსპერტიზა სოციალურ სფეროში კანონებისა და სხვა ნორმატიული აქტების პროექტის სტადიაზე დასკვნებისათვის;
√
შეიქმნას სტრატეგიულ-კორპორაციული ქველმოქმედებისათვის ხელსაყრელი გარემო. არაკომერციული, საზოგადოებრივი ორგანიზაციების საქველმოქმედო საქმიანობათა წახალისება.
სოციალური რეფორმების განხორციელებისას უზრუნველყოფილი უნდა იქნეს ხელისუფლების ყველა დონისა და შტოს ერთიანობა, განსაკუთრებით ცენტრალურ და ადგილობრივ ხელისუფლებას შორის, რამეთუ, ცენტრალური ხელისუფლება შეიმუშავებს მიზნობრივ სოციალურ პროგრამებსა და ნორმატიულ აქტებს, რომლებიც განსაზღვრავს სოციალური სიღატაკის ზოგად პრინციპებს, ადგენს შრომის ანაზღაურების, საპენსიო უზრუნველყოფის, დახმარებების, სტიპენდიების, სამედიცინო მომსახურების, განათლებისა და კულტურის სფეროში მინიმალური სოციალური განშტოების ერთიან სისტემას, განსაზღვრავს მათი რეალიზაციის ღონისძიებებს და დაფინანსების წყაროებს. რაც შეეხება კონკრეტულ სოციალურ ამოცანებს, ისინი წყდება ადგილზე ადგილობრივი პირობებიდან, დემოგრაფიული სიტუაციიდან, ეროვნული და კულტურული ტრადიციებიდან, ეკონომიკური და ფინანსური შესაძლებლობიდან გამომდინარე;
სოციალური რეფორმის შემუშავების, კონკრეტული მიმართულებებისა და ეტაპების განსაზღვრის, მისი რეალიზაციის მექანიზმის დადგენის შემდეგ, უზრუნველყოფილი უნდა იქნეს ამ სფეროს ყველა სამინისტროსა და უწყების საქმიანობის კოორდინაცია სოციალური სფეროს რეფორმირებისათვის.
სოციალური რეფორმების სრულფასოვნად განხორციელებისათვის აუცილებელი ფაქტორებია:
√
ტერიტორიული მთლიანობის აღდგენა;
√
ქვეყანაში ხიზნების, დევნილთა და ლტოლვილთა საკითხის გადაწყვეტა;
√
საბიუჯეტო კრიზისის დაძლევა.
1. საქართველოს სოციალური განვითარების პროგრამის განხორციელების ძირითადი, პირველი რიგის სამუშაოები
1. შესწავლილ იქნეს (მხარეებისა და ცალკეული რაიონების, ქალაქების მიხედვით) ოჯახების სოციალური მდგომარეობა – სპეციალური პროგრამით მოეწყოს მონიტორინგი, რომელშიც უნდა ჩანდეს დამოკიდებულება ოჯახების ეკონომიკური მდგომარეობისადმი; რეგიონში სიღარიბის სიღრმე და მისი დამახასიათებელი ფაქტორები; ოჯახების შემოსავლების ანალიზის საფუძველზე ოჯახის მატერიალური მდგომარეობის შედარება ქვეყნის, რეგიონის მასშტაბით დადგენილ სიღარიბის დონესთან და მომზადდეს წინადადებები ამ მდგომარეობიდან გამოსვლის თაობაზე. კერძოდ:
– შედგეს დასაქმების პროგრამები ამ ოჯახების შრომისუნარიანი წევრებისათვის;
– შედგეს პროგრამები სამუშაო ადგილების შესაქმნელად;
–
გამოიკვეთოს სოციალურად დაუცველთა კატეგორიები და მათ მიმართ განისაზღვროს სახელმწიფო და მუნიციპალურ დონეზე განსახორციელებელი სოციალური დაცვის ღონისძიებები;
–
გამოინახოს ისეთი მხარდამჭერი ორგანიზაციები (ადგილობრივი, უცხოური – მეურნეობრიობის ფორმის მიუხედავად), რომელთაც შესაძლებლობა ექნებათ შეიმუშაონ და განახორციელონ გაჭირვებული ოჯახების მხარდამჭერი პროგრამები;
–
გაიმიჯნოს, საზოგადოების ჰუმანური მოსაზრებიდან გამომდინარე, დაუცველი მოსახლეობის კეთილდღეობისაკენ მიმართული და საზოგადოებრივი სამართლიანობის პრინციპებზე დამყარებული ღონისძიებები, შესაბამისად, გამოინახოს მათი განხორციელების გზები და დამუშავდეს მექანიზმები.
2. იმ კონტინგენტისათვის, რომლის სოციალურ მდგომარეობაზე სახელმწიფო ან მუნიციპალურ დონეზე იქნება აღებული პასუხისმგებლობა, შეიქმნას სოციალური მომსახურების ცენტრები, რომლებიც ეტაპობრივად განავითარებენ და გააფართოებენ მოსამსახურებელ კონტინგენტს და, შესაბამისად, შეიმუშავებენ მათი მომსახურებისათვის სათანადო პროგრამებს, მ.შ. თანაგადახდის პრინციპების გამოყენებითაც.
3. შეიქმნას სოციალური რეფორმების პაკეტი და მათი ეტაპობრივი განხორციელებისათვის, ადგილობრივი და მოზიდული ეკონომიკურ-ფინანსური რესურსების დაბალანსება – გამოყენებით, მათი განაწილებისადმი დიფერენცირებული მიდგომით შედგეს შესაბამისი პროგრამები.
4. შესწავლილ და გაანალიზებულ იქნეს სხვადასხვა კატეგორიის მოქალაქეთა სოციალური დაცვის საკითხებზე მიღებული კანონები, მოხდეს მათი განხორციელებისათვის საჭირო ფინანსური რესურსებისა და შესაძლებლობების გამოკვლევა და მომზადდეს ახალი კანონის პროექტი (ჯერ კონცეფციები) ქვეყნის მოსახლეობის სოციალური დაცვის შესახებ, სადაც ჰუმანურობისა და სამართლიანობის პრინციპებზე დაყრდნობით გამოკვეთილ იქნება მოსახლეობის სოციალურად დაუცველი კონტინგენტიდან იმ კატეგორიების დაცვის ღონისძიებები, რომლის განხორციელებისათვის პასუხისმგებლობის აღება შეუძლია სახელმწიფოს (ცენტრალურ ან მუნიციპალურ დონეზე) ქვეყნის ეკონომიკურ-ფინანსური შესაძლებლობიდან გამომდინარე.
5. უნდა განისაზღვროს და დაკონკრეტდეს დამოკიდებულება იმ ჰუმანიტარულ პროგრამებთან დაკავშირებით, რასაც გვთავაზობენ, პირველ რიგში უცხოური ორგანიზაციები დონორი ქვეყნების შემოწირულობათა ბაზაზე, აგრეთვე სხვა უცხოური თუ ადგილობრივი არასამთავრობო ორგანიზაციები; მომზადდეს წინადადებები ჰუმანიტარული დახმარების პროგრამების ტრანსფორმაციასთან დაკავშირებით, რაც საშუალებას მოგვცემს განვახორციელოთ ისინი სხვადასხვა კონკრეტული მიმართულებებით, მაგალითად, „დამატებითი სამუშაო ადგილების შექმნისათვის“, „ბინაზე მომსახურებისათვის“, „სურსათი მუშაობისათვის“და სხვა.
6. შემუშავდეს წინადადებები სოციალური რისკის ჯგუფების განსაზღვრის თაობაზე, მათ ბაზაზე შეირჩეს სოციალური პრიორიტეტები, სოციალურად დაუცველთა კატეგორიები და დაზუსტდეს მათი რაოდენობა კატეგორიების მიხედვით, რაც შემდგომში საფუძვლად დაედება სოციალური რისკის ალბათობის შემცირებისა თუ შემდგომი შემსუბუქების მაკრო-მიკრო პროგრამების შემუშავებასა და განხორციელებას, რათა პერსპექტივაში შესაძლებელი გახდეს ხელი შეეწყოს ასეთი ოჯახების სიღარიბის ტვირთის შემსუბუქებას ან სიღარიბის ზემოქმედების შემსუბუქებას.
7. სოციალური მხარდაჭერის პროგრამებში აქცენტი გადატანილ იქნეს ოჯახებისათვის თანადგომის ღონისძიებებზე, სადაც გამოიკვეთება მხოლოდ ინვალიდთაგან ან მხოლოდ პენსიონერთაგან შემდგარი ოჯახების, ახალგაზრდა ბავშვებიანი ოჯახების, არასრულწლოვან ბავშვებიან, მრავალშვილიან და მარტოხელა დედათა ოჯახების, მარჩენალდაკარგული ბავშვებიანი ოჯახების მხარდაჭერის სოციალური პრიორიტეტები და მომზადდეს შესაბამისი პროგრამები.
8. განსაკუთრებული ყურადღება დაეთმოს ხანდაზმულობის პრობლემას, ასაკობრივი ჯგუფის შეცვლისას ხანდაზმულთა ფსიქოკორექციისა და ახალ გარემოში ადაპტაციის პრობლემებს.
9. გაანალიზებულ იქნეს ამჟამად მოქმედი სოციალური მუშაკის ინსტიტუტის გამოცდილება და ამ საქმიანობის რეალურ აუცილებლობათა გათვალისწინებით მომზადდეს კანონპროექტები „სოციალური მუშაობის შესახებ“ და „სოციალური მუშაკის შესახებ“; ამ საქმიანობაში გამოყენებულ იქნეს როგორც უცხოური შესაბამისი ინსტიტუტების გამოცდილება, ისე ქვეყნის ეროვნული ტრადიციები; აგრეთვე, ყურადღება მიექცეს ჩვენში ტრადიციულად დამკვიდრებულ „მეზობლის დახმარების ინსტიტუტს“, „სოფლის ობლის ინსტიტუტს“ და სხვა გამოცდილებებს. მოეწყოს სოციალური მუშაკების მომზადება-სწავლება-ტრენინგი.
10. განვითარდეს შრომისუუნაროთა კატეგორიების ოჯახებისათვის ბინაზე მომსახურების ფორმები:
–
უფასოდ – უმწეო მდგომარეობაში მყოფ მარტოხელა პენსიონერთა და სოციალურად დაუცველად მიჩნეულ სხვა კატეგორიის მოქალაქეთათვის;
–
ფასიანი (ან თანაგადახდით) – ასეთი მომსახურების საჭიროების მქონე ოჯახებისათვის ხელშეკრულებითი ფორმით, სამოქმედო დებულებით განსაზღვრული პირობებით; ამასთან, განისაზღვროს მიღებული სახსრების გამოყენების მექანიზმი, რომლითაც გათვალისწინებულ იქნება თვით ამ ფორმის შემდგომი განვითარება და მასში მონაწილე სოცმუშაკთა მატერიალური დაინტერესება;
–
ბინაზე მომსახურების ფორმის განვითარებაში გამოყენებულ იქნეს როგორც უმთავრესი პირობა – მარტოხელა პენსიონერის უძრავ-მოძრავი ქონება, განისაზღვროს ბინაზე მომსახურების ნორმატივები და შესრულებული სამუშაოს ანაზღაურების მექანიზმი.
11. კერძო პანსიონატების განვითარება, მასში სახელმწიფოს წვლილის განსაზღვრა ამ ფორმის განვითარების წახალისებისა და გარკვეული სახელმწიფო საზედამხედველო უფლებების გამოყენებით, რაც უნდა გაფორმდეს სახელმწიფოსა (სამინისტროს სახით) და კერძო იურიდიულ პირს (პანსიონატის მფლობელის სახით) შორის დადებული ხელშეკრულებით. საქმიანობის ეს ფორმა უნდა ეყრდნობოდეს ქვეყნის კანონმდებლობას.
12. შემუშავებულ იქნეს სოციალური დახმარების სისტემა და მისი გამოყენების მექანიზმი ამ დახმარების მისამართულობისა და მიზნობრიობის უზრუნველყოფის მიზნით. შესაძლებელია ეს სისტემა ითვალისწინებდეს:
–
უმწეოთა ოჯახებისათვის სოციალურ საოჯახო დახმარებას;
–
ბავშვებიანი ოჯახებისათვის პერიოდულ ან ერთჯერად მატერიალურ დახმარებას;
–
ქვეყნის მოსახლეობის დემოგრაფიული მდგომარეობის გათვალისწინებით, დახმარებას მეორე და ყოველი მომდევნო ბავშვის გაჩენისათვის, დიფერენცირებული წესით: ერთჯერადს ან – ბავშვის ასაკის გათვალისწინებით – პერიოდულს, გარკვეულ ასაკამდე;
–
დედ-მამით ობოლი ბავშვებისათვის – სრულწლოვანებამდე (სხვადასხვა ფორმით: ყოველთვიურს, ყოველწლიურს, სრულწლოვანებამდე პირად ანგარიშზე დაგროვებას და ა.შ.);
–
პენსიონერთა გარდაცვალების შემთხვევაში – დაკრძალვისათვის და ა.შ.
–
დახმარების ხასიათის მიხედვით შესაძლებელია იგი იყოს ფედერალური ან მუნიციპალური.
13. სოციალური პოლიტიკა აგებული უნდა იყოს სახელმწიფო ვალდებულებებზე, მაგრამ სოციალური პრობლემების შესაბამისად, გაიმიჯნოს ცენტრალური და მუნიციპალური ვალდებულებები. ეს საკითხი უნდა აისახოს კანონში ადგილობრივი ბიუჯეტების შესახებ.
14. სოციალურ პრობლემატიკასთან დაკავშირებულ კანონმდებლობაში, აგრეთვე ადგილობრივი მმართველობისა და თვითმმართველობის ორგანულ კანონსა და მისგან გამომდინარე მერიებისა და გამგეობების დებულებებში აისახოს სახელმწიფო სოციალური პოლიტიკის განმახორციელებელ სტრუქტურებსა და ტერიტორიულ ერთეულებს შორის ურთიერთობათა დარეგულირება და პოლიტიკის მართვის პრიორიტეტულობა, რესპუბლიკური სტრუქტურის ორგანიზაციულ-მეთოდური ხელმძღვანელობის აუცილებლობა ადგილობრივი მმართველობის ორგანოების დარგის პროფილის სამსახურებისადმი.
15. სისტემის კომპიუტერიზაცია და მართვის თანამედროვე მეთოდების გამოყენება:
–
დასაბუთებული სოციალური სტანდარტების შემუშავება. საარსებო მინიმუმის მეთოდიკის სრულყოფა. პირველ ყოვლისა, საარსებო მინიმუმის სამომხმარებლო კალათის შემადგენლობის დაზუსტება და სრულყოფა. ამ სოციალური ნორმატივის განსაზღვრა ცალკეული რეგიონალური სოციალურ-დემოგრაფიული ჯგუფებისა და პროფესიების მიხედვით;
–
მინიმალური ხელფასის დადგენის კრიტერიუმების განსაზღვრა;
–
საარსებო მინიმუმის გამოყენება მინიმალური ხელფასის ოდენობის განსაზღვრისას. სპეციალური პროგრამის საფუძველზე მინიმალური ხელფასის საარსებო მინიმუმისაგან ჩამორჩენის ლიკვიდაციის ღონისძიებათა შემუშავება, რომელიც ეტაპობრივად განხორციელდება მაკრო-ეკონომიკური ცვლილებების შესაბამისად;
–
შრომის ანაზღაურებისა და დასაქმების დონის თანაფარდობის საკითხების დამუშავება, რომელიც გაითვალისწინებს როგორც ეკონომიკური მიზანშეწონილობის, ისე ქვეყნის სოციალურ-პოლიტიკური სტაბილურობის ინტერესებს;
–
სოციალური დახმარების მიზნობრიობის გაუმჯობესება. ქვეყანაში სიღარიბის ზღვარს ქვემოთ იმყოფება მოსახლეობის თითქმის 47 პროცენტი. შეზღუდული ფინანსური რესურსების პირობებში, დახმარების ობიექტების განსაზღვრისას, აუცილებელია დიფერენცირებული მიდგომის შემუშავება თვით ნაკლებ უზრუნველყოფილი მოსახლეობის მიმართაც;
–
შემოსავლების აღრიცხვის სრულყოფა. ჩრდილოვანი ეკონომიკისა და ფარული დასაქმების დიდი მასშტაბები განაპირობებს არარეგისტრირებული შემოსავლების არსებობას. საჭიროა შემუშავდეს შემოსავლების აღრიცხვის სრულყოფილი მექანიზმი, რომელიც საშუალებას მოგვცემს ზუსტად განვსაზღვროთ ბენეფიციარები;
–
შემოსავლების სახელმწიფო რეგულირების სრულყოფა. ცხოვრების დონის გაუარესებისას ინფლაციის გათვალისწინებით აუცილებელია მინიმალური ხელფასის (და სხვა მინიმალური გასაცემლებისა და შემოსავლების) კორექტირება; ინდექსაციის მექანიზმის ამოქმედების პირობების განსაზღვრა;
–
საპენსიო უზრუნველყოფის სისტემის სრულყოფა. დღეისათვის პენსიათა ოდენობა ძირითადად უნიფიცირებულია. საჭიროა დაინერგოს პენსიების დიფერინცირებული სისტემა შრომითი მაჩვენებლების (შრომის ანაზღაურება, მუშაობის სტაჟი, შრომის პირობები და სხვა) მიხედვით. უნდა შეიქმნას პირობები ცხოვრების დონის ცვლილებებისა და ხელფასების ზრდის პროპორციულად პენსიების კორექტირებისათვის.
სოციალური დაზღვევის პრინციპების უფრო სრულყოფილი რეალიზაციისათვის უნდა დაინერგოს მუშაკთა შრომითი წვლილის ინდივიდუალური აღრიცხვის მექანიზმი:
1. ინვალიდთა სამედიცინო და სოციალური რეაბილიტაციის და ადაპტაციის ღონისძიებათა შემუშავება; მათი ჯანმრთელობის აღდგენა, ახალი პროფესიების ათვისების, საპროთეზო-ორთოპედიული ნაკეთობებითა და სხვა სამარჯვეებით უზრუნველყოფის პროგრამების შემუშავება და რეალიზაცია;
2. ინვალიდთა და ხანდაზმულთა მოვლის ცენტრებისა და ინვალიდთა ტრენინგ- ცენტრების ორგანიზებაში ხელშეწყობა;
3. ქალების (განსაკუთრებით ბავშვიანი ქალებისა და მარტოხელა დედების) სოციალური დაცვის ღონისძიებათა შემუშავება და რეაბილიტაცია.
კონკრეტული მიზნებისა და პროგრამების შესაბამისად უნდა განხორციელდეს სოციალური სფეროს მუშაკთა ტრენინგი. უნდა შეიქმნას კადრების კვალიფიკაციის ამაღლებისა და ატესტაციის მუდმივმოქმედი სისტემა.
თავად პროგრამის ორგანიზაცია მოითხოვს განხორციელებულ ღონისძიებათა სწორ, თანმიმდევრულ და მიზანმიმართულ დაგეგმვას. გასათვალისწინებელია ისიც, რომ პროცესი ავტონომიურად, „ლაბორატორიულ პირობებში“ კი არ იწარმოებს, არამედ პარალელურად განხორციელდება მიმდინარე საკითხების ოპერატიული გადაწყვეტა, რის გამოც მასზე მნიშვნელოვან გავლენას მოახდენს ქვეყანაში საერთოდ მიმდინარე პროცესების განვითარება, რაც შესაბამის ცვლილებებს გამოიწვევს პროგრამაში, მაგრამ ძირითადი მიზნები და ამოცანები უცვლელი უნდა დარჩეს, რაც პროცესის ეტაპობრივად განხორცილებას საჭიროებს.
2. სოციალური განვითარების პროგრამის განხორციელების ძირითადი ეტაპები
მოსალოდნელი სოციალურ-ეკონომიკური განვითარების პროგნოზებიდან გამომდინარე სოციალური პოლიტიკის რეალიზაცია შეიძლება ეტაპობრივად იქნეს განხორციელებული:
პირველ ეტაპზე (2002 წელი), ეკონომიკის შესაძლებლობების ძალზე შემცირებული რესურსების პირობებში აუცილებელია განხორციელდეს მოსახლეობის ცხოვრების დონის სტაბილიზაციის კომპლექსური ღონისძიებები, სიღატაკის მასშტაბის შემცირებისათვის აქტიური საქმიანობის დაწყება, მოსახლეობის სხვადასხვა კატეგორიებს შორის ცხოვრების დონის განსხვავების შემცირება, მასობრივი უმუშევრობის თავიდან აცილება, მოქალაქეთა შრომითი და სოციალური უფლებების დაცვა.
ამ ღონისძიებათა შორის უმნიშვნელოვანესია:
● ხელფასების, პენსიებისა და დახმარების გაცემაში დავალიანების ლიკვიდაცია და შემდგომში ასეთი დავალიანების წარმოშობის გამომრიცხავი მექანიზმის შემუშავება;
● არსებული შეღავათებისა და კომპენსაციების სისტემის მოწესრიგება, მათი მიცემის დასაბუთების გაზრდა;
● სახელმწიფო მინიმალური სოციალური სტანდარტების სისტემის ფორმირება;
● დახმარების მიზანმიმართულობის, მისამართულობისა და გამოყოფილი სოციალური დახმარების ეფექტიანობის გაზრდა, ყველაზე უმწეო ჯგუფების გამოვლენა და მათთვის დახმარების გაწევა;
● სოციალურად დაუცველი, ყველაზე ღატაკი ფენების დასახმარებლად თანამშრომლობის ახალი სისტემის ჩამოყალიბება ცენტრსა და რეგიონებს, სამინისტროებსა და უწყებებს, საზოგადოებრივ და კომერციულ ორგანიზაციებს შორის;
● კომპლექსური პროგრამების შემუშავება და რეალიზაცია;
● ფართომასშტაბიანი საპენსიო რეფორმის დაწყება;
● სოციალური დაზღვევის სისტემის რეფორმის დაწყება.
მეორე ეტაპზე (2003-2006 წლები) წარმოიშობა რეალური მატერიალური და ფინანსური შესაძლებლობები სოციალურ საჭიროებებზე ხარჯების გაზრდისათვის, შეიქმნება ფულადი შემოსავლების ზრდის ობიექტური წანამძღვრები, საფუძველი ჩაეყრება სიღატაკის აღმოფხვრას, განხორციელდება მოსახლეობის დასაქმების რაციონალიზაცია.
ამ პერიოდისათვის უნდა:
● ამაღლდეს მინიმალური სახელმწიფო გარანტიები ხელფასებისა და შრომითი პენსიების საარსებო მინიმუმამდე ამაღლებისათვის. ამასთან, შემოღებულ უნდა იქნეს შრომითი ანაზღაურების ახალი სოციალური სტანდარტი – საათობრივი სატარიფო განაკვეთი.
● დაინერგოს არასაბიუჯეტო სფეროში სოციალური პარტნიორობის საფუძველზე ხელფასების სატარიფო რეგულაციის მექანიზმი. განხორციელდეს საბიუჯეტო სფეროს მუშაკთა ერთიანი სატარიფო ბადის ისეთი კორექტირება, რომ საბიუჯეტო სფეროს მუშაკთა ხელფასი მიუახლოვდეს არასაბიუჯეტო სფეროს მუშაკთა ხელფასის დონეს.
● შეიცვალოს მოსახლეობის ფულადი შემოსავლების დაბეგვრის სისტემა შემოსავლების განაწილების მოწესრიგებისა და შემოსავლებში დიფერენციაციის შემოღების მიზნით;
● დასრულდეს საპენსიო რეფორმა.
● შეიქმნას მოქალაქეთა შრომითი უფლებების დაცვის სრულფასოვანი სისტემა შრომის ახალი კოდექსის საფუძველზე.
● გაგრძელდეს სოციალური დაზღვევის სისტემის რეფორმა, შემოღებულ იქნეს წარმოებაში უბედურ შემთხვევათა და პროფესიულ დაავადებათა დაზღვევის ახალი მექანიზმები;
● ჩამოყალიბდეს სოციალური საჭიროებებისათვის საბიუჯეტო სახსრების ხარჯვის სრულფასოვანი წესი მინიმალური სახელმწიფო სოციალური სტანდარტების შემოღების საფუძველზე.
სოციალური რეფორმების განხორციელების აუცილებელი და საკმარისი პირობების უზრუნველყოფა მარტო ქვეყნის შიგნით შეუძლებელია. აღნიშნულმა რეფორმამ ფართო მხარდაჭერა უნდა პოვოს საქართველოს მეგობარი დონორი ქვეყნებიდან და საერთაშორისო ორგანიზაციებიდან.
წინამდებარე პროგრამა რთული, ხანგრძლივი და თანმიმდევრული შრომით შეიძლება განხორციელდეს. მასში აქტიური მონაწილეობა უნდა მიიღონ საერთაშორისო ორგანიზაციებმა და ცალკეულმა ექსპერტებმა; იგი ინტერსექტორალური, შეთანხმებული და კოორდინირებული მუშაობით მიიღწევა, როგორც ჰორიზონტალურად ფუნქციური სამსახურების მიერ, ისე ვერტიკალურად ტერიტორიული მართვის ორგანოების შეთანხმებული მოქმედებით. აუცილებელია, აგრეთვე, სამთავრობო და არასამთავრობო სტრუქტურების, მთელი საზოგადოების შეთანხმებული მოქმედება, რაც მიიღწევა იმით, თუ პროცესის საერთო ხელმძღვანელობა უზრუნველყოფილ იქნება საქართველოს პრეზიდენტის მიერ.
საქართველოს მოსახლეობა, რომელმაც მიაღწია ქვეყნის სახელმწიფოებრიობის აღდგენას, ქვეყანაში სტაბილიზაციის დამკვიდრებას, საქართველოს ფართო ინტეგრაციას მსოფლიოს გლობალური პრობლემების გადაწყვეტაში, მიისწრაფვის საყოველთაო კეთილდღეობის, დემოკრატიისა და ეროვნული თვითმყოფადობის დამკვიდრებისაკენ და ის ერთსულოვნად დაუჭერს მხარს პრეზიდენტს ამ რთულ, მაგრამ საჭირო გზის გავლაში.
III. სოციალური განვითარების პროგრამის მართვა და კოორდინაცია
მოსახლეობის სოციალური დაცვის მომავალი სისტემის ზოგადი ხედვა უნდა გარდაიქმნას შესაბამის სტრატეგიებად და დეტალურ გეგმებად, უნდა დაისახოს კონკრეტული ამოცანები და გადანაწილდეს პასუხისმგებლობები (ნახ.1).
ნახ. 1. საქართველოს სოციალური სფერო
სოციალური განვითარების საპრეზიდენტო პროგრამა მოიცავს არა მარტო მიზნის მისაღწევად საჭირო მოქმედებებს, არამედ ისეთ ღონისძიებებსაც, რომლებიც დაკავშირებულია ცვლილებების განხორციელებასთან. ამგვარად, საქართველოს მთავრობა გეგმავს არა მარტო იმას, თუ რა უნდა გაკეთდეს, არამედ იმასაც, თუ როგორ უნდა შესრულდეს დაგეგმილი სამუშაო. ვინაიდან პროგრამა მოიცავს საქმიანობის ფართო სპექტრს და ითვალისწინებს საკმაოდ დიდი რაოდენობის ცვლილებებს, ის საჭიროებს სოციალური სამსახურებისა და სხვა სექტორების თანამონაწილეობას ყველა იერარქიულ დონეზე.
პროგრამის განხორციელება არ წარმოადგენს არც ზუსტ მეცნიერებას და არც ავტომატურად მიმდინარე პროცესს. მასზე გავლენას ახდენს მრავალი ფაქტორი, როგორიცაა ფინანსური მდგრადობა, კულტურული ღირებულებები, მმართველობითი და ტექნიკური შესაძლებლობების არსებობა, საზოგადოების ხელშეწყობა, საერთაშორისო მხარდაჭერა და ა.შ.
ამიტომაც, რთული ცვლილებების განხორციელების დაგეგმვისას მთავრობა ითვალისწინებს ქვეყნის ისტორიას, რთულ ეკონომიკურ მდგომარეობას, დემოკრატიული მმართველობის მოთხოვნებს, დაინტერესებული მხარეების უფლებამოსილებას და უზრუნველყოფს ამ პროცესის უწყვეტ ხასიათს.
საქართველოს სოციალური განვითარების საპრეზიდენტო პროგრამა, რომელიც უზრუნველყოფს კოორდინირებულ და სინქრონულ საქმიანობას, დაფუძნებულია შემდეგ პრინციპებზე:
◊ შემსრულებლებთან სათანადო კონსულტაციების მოწყობა იმის დასადგენად, თუ როგორ წარმოუდგენიათ მათ მოსალოდნელი ცვლილებების ზეგავლენა სისტემაზე;
◊ ფართო მხარდაჭერის მოსაპოვებლად საზოგადოების დეტალური ინფორმირება მოსალოდნელი ცვლილებებისა და დასახული მიზნების შესახებ, ვინაიდან, საზოგადოებაში არსებული წარმოდგენები და რეალობა, შესაძლოა, იმდენად განსხვავებული იყოს, რომ გამოიწვიოს წინააღმდეგობა;
◊ პროგრამის განხორციელების სათანადო მხარდაჭერისათვის პოლიტიკურ ძალებს შორის კონსენსუსის მიღწევა;
◊ ცვლილებების განხორციელება დროის განსაზღვრულ მონაკვეთში, ვინაიდან, მის გაზრდასთან ერთად, იზრდება სადავო საკითხების წამოჭრის საშიშროებაც;
◊ განხორციელების გაადვილების მიზნით პროგრამის დაყოფა ცალკეულ კომპონენტებად, რომლებსაც უნდა ჰქონდეს საკუთარი სტრატეგია და სამოქმედო გეგმა;
◊ ცვლილებების ეფექტიანობის შესაფასებლად და მიღწეული პროგრესის მონიტორინგისათვის სათანადო მექანიზმის განსაზღვრა.
ნახ. 2. სამოქმედო გეგმის დანერგვის პროცესი
პროგრამის განხორციელებისათვის სასიცოცხლო მნიშვნელობა აქვს სათანადო ფინანსური რესურსების არსებობას. ამიტომ სხვადასხვა სექტორში პოლიტიკის შემმუშავებლები არ უნდა შემოიფარგლონ მხოლოდ თავისი დარგის ანალიზით, არამედ უფრო ფართოდ უნდა შეხედონ სოციალურ სფეროში მიმდინარე პროცესებს, რომელთაც შეიძლება ზეგავლენა იქონიონ მათ პრობლემებზეც. სწორედ ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით უნდა შემუშავდეს პრობლემათა გადაჭრის გზები.
პროგრამის განხორციელება გულისხმობს მენეჯერებისა და დამგეგმარებლების ჩართვას სოციალური სფეროს რეფორმის მიმდინარეობის მონიტორინგისა და კონტროლის პროცესში, რაც ითვალისწინებს პროგრესის დაწყების დაფიქსირებას, ბიუჯეტისა და სხვა რესურსების ოპტიმიზაციას, შედეგების მონიტორინგს.
სოციალური დაცვის სისტემაში ცვლილებების პრაქტიკული განხორციელების მართვა რთული პროცესია. დეტალური სამოქმედო გეგმის მომზადების შემდეგ აუცილებელია ორგანიზაციულ სტრუქტურებში შესაძლებლობების შეფასება, ანუ იმის განსაზღვრა, თუ რამდენად შეუძლიათ მათ მიზნის მიღწევა. ცვლილებების განხორციელებამდე აუცილებელია ორგანიზაციული სტრუქტურებისა და საჭირო პერსონალის შესაბამისობაში მოყვანა (ნახ. 2).
სახელმწიფო კომისია
სოციალური პროცესების სახელმწიფოებრივი რეგულირების კომისია (შემდგომში – სახელმწიფო კომისია), რომელიც შეიქმნა საქართველოს პრეზიდენტის ხელმძღვანელობით, ასრულებს სოციალური სფეროს მართვისა და კოორდინაციის უმაღლეს ფუნქციას. იგი განსაზღვრავს სხვადასხვა სექტორის როლს პროგრამის განხორციელების პროცესში და აკონტროლებს მათზე დაკისრებული მოვალეობების შესრულებას. ანალოგიური სტრუქტურები იქმნება რეგიონალურ და მუნიციპალურ დონეებზეც.
საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტრო
პროგრამის განხორციელებისათვის ძირითადი პასუხისმგებლობა ეკისრება საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტროს. შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის მინისტრი წარმოადგენს პროგრამის განხორციელების მთავარ კოორდინატორს (ნახ. 3).
საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტრო შემდგომში განავითარებს პროგრამის ტექნიკურ ასპექტებს და აყალიბებს სამოქმედო გეგმებსა და ქვეპროგრამებს, რეგიონალურ/მუნიციპალურ დონეზე ახორციელებს ამ გეგმების, პროგრამებისა და პროექტების რეალიზაციის კოორდინაციას. იგი არეგულირებს ურთიერთობას გადაწყვეტილების მიმღებებსა და შემსრულებლებს შორის. სამინისტრო:
უზრუნველყოფს მის შემადგენლობაში დეპარტამენტებისა და რეგიონალურ-მუნიციპალური დეპარტამენტების კოორდინირებულ საქმიანობას;
აკონტროლებს სოციალურ სფეროში მიმდინარე რეფორმის ღონისძიებათა დროულ დანერგვას;
აკონტროლებს და აფასებს პროგრამის განხორციელების პროცესს და მიღწეული შედეგების მიხედვით აზუსტებს არაეფექტიან გეგმებს;
უზრუნველყოფს ინტერსექტორულ თანამშრომლობას;
კოორდინაციას უწევს პროგრამის განხორციელებაში საერთაშორისო ორგანიზაციების მონაწილეობას;
უზრუნველყოფს განხორციელებული ცვლილებების ორგანიზაციულ შინაარსსა და ფსიქოლოგიურ გარემოს.
საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტროს დეპარტამენტებმა წამყვანი როლი უნდა შეასრულონ მათ მოვალეობებთან დაკავშირებული საკითხების განხორციელებაში. მათ უნდა მოამზადონ სათანადო საკანონმდებლო ბაზა და სოციალური განხორციელების პროგრამის ფარგლებში ჩამოაყალიბონ ყოველწლიური და ხუთწლიანი გეგმები, უზრუნველყონ საქმიანობის შედეგების შეტყობინება შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის მინისტრისთვის, ყოველწლიური შეფასების საფუძველზე.
ნახ. 3. სოციალური განვითარების პროგრამის ძირითადი შემსრულებლების კოორდინაცია
საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის რეგიონული ადმინისტრაციები
სოციალური განვითარების პროგრამის ფარგლებში რეგიონალური ადმინისტრაციების მოვალეობას წარმოადგენს რეგიონალური გეგმების შემუშავება და განხორციელება. რეგიონული დეპარტამენტების კომპეტენციაში შედის ყველა სახის საქმიანობის შეფასება და მათი შედეგების შესახებ შეტყობინება შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტროსა და რეგიონული კომიტეტისათვის.
პარტნიორობა
სოციალური განვითარების პროგრამის განხორციელების პროცესში კოორდინირებული მონაწილეობა უნდა მიიღოს სხვადასხვა პარტნიორმა (პარლამენტის წევრები, მეცნიერები, განათლების სფეროს მუშაკები, ფინანსური სტრუქტურები, ქალაქების სხვადასხვა სამსახურები, მრეწველები, მასმედია, არასამთავრობო ორგანიზაციები, მოსახლეობა).
სოციალური დაცვის სფეროს ყველა დონის ეფექტიან ურთიერთობას უაღრესად დიდი მნიშვნელობა ენიჭება პარტნიორების ახალ მოვალეობებთან ადაპტირების პროცესში. ისინი უნდა იცნობდნენ სოციალური განვითარების ახალ სტრატეგიებსა და დაგეგმილ ცვლილებებს. ძირითად შემსრულებლებს დროულად უნდა ეცნობოთ მოსალოდნელი ცვლილებების შესახებ. მათი მომზადება უნდა ითვალისწინებდეს არა მხოლოდ პროფესიულ, არამედ კულტურულ და ფსიქოლოგიურ თავისებურებებსაც.
დონორული თანამშრომლობა
სოციალური განვითარების პროგრამის განხორციელების პროცესში აუცილებელი იქნება დონორი ორგანიზაციების დახმარება. ამ დახმარებას შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტროს მხრიდან ესაჭიროება სათანადო კოორდინაცია მაქსიმალური ეფექტის მისაღებად. დიდი მნიშვნელობა აქვს საქმიანობის დუბლირების თავიდან აცილებას და სინქრონული საქმიანობის პირობების შექმნას. უნდა გაიზარდოს არსებული და მოსალოდნელი დახმარების ეფექტიანობა.
საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტრომ სოციალური სფეროს რეფორმის განხორციელებისას უნდა მოახდინოს საერთაშორისო და სამამულო ორგანიზაციების ინტერესების შერწყმა.
პროგრამის განხორციელების შეფასება
პროგრამის მიზნებისა და ამოცანების მისაღწევად საჭიროა განხორციელებული ღონისძიებებისა და მათი შედეგების პერიოდული მონიტორინგი. დაგეგმილი შედეგების მისაღწევად მონიტორინგი აფასებს განხორციელებული ღონისძიებების ეფექტიანობას. იგი საშუალებას იძლევა დავინახოთ, თუ რომელი ტაქტიკაა უკეთესი. დროის გარკვეულ მონაკვეთში ცვლილებების კონტროლი იძლევა მოსალოდნელი და რეალური შედეგების შედარების საშუალებას.
შეფასების მიზანი არ არის მხოლოდ აზრის გამოთქმა პროგრამის წარმატებისა თუ წარუმატებლობის შესახებ, მისი მეშვეობით ხდება დაშვებული შეცდომების გაანალიზება, დაგროვილი გამოცდილების მომავალ საქმიანობაში გათვალისწინება და, საჭიროების შემთხვევაში, პროგრამის გადახედვა. აქედან გამომდინარე, მონიტორინგის საკითხები არ უნდა განიხილებოდეს როგორც ერთჯერადი კამპანია, არამედ იგი უნდა წარმოადგენდეს უწყვეტ და რუტინულ პროცესს ცვლილებების განხორციელების მთელი პროცესის მანძილზე. ამ პროცესმა უნდა უზრუნველყოს გადაწყვეტილების მიღების ანალიტიკური საფუძველი მმართველობისა და პოლიტიკის განხორციელების ყველა დონეზე.
მონიტორინგის პროცესში გათვალისწინებულ უნდა იქნეს შემდეგი საკითხები:
◊ პროცესისა და შედეგების მუდმივი შეფასება;
◊ ხარისხობრივი და რაოდენობრივი ასპექტები;
◊ ყველა იმ დაინტერესებული მხარის მონაწილეობა, რომლებიც დაკავშირებული არიან ცვლილებების განხორციელებასთან (მთავრობა, ადგილობრივი ორგანოები და მოქალაქეები).
ძალიან მნიშვნელოვანია მონიტორინგის ქვაკუთხედის განსაზღვრა პრაქტიკულ და დაგეგმილ ინტერვალებს შორის. კალენდარული თარიღები ნათლად და ზუსტად უნდა იყოს განსაზღვრული, რათა გასაგები გახდეს განხორციელებისათვის პასუხისმგებელი პირებისათვის. მონიტორინგის ფუნქცია ამოცანის განხორციელების ძალიან მნიშვნელოვანი ელემენტია, რადგანაც იგი მიუთითებს დანერგვის პროცესის ტემპებზე, მიზანსა ან სტრატეგიაში რაიმე ცვლილების შეტანის აუცილებლობაზე საბოლოო წარმატების მისაღწევად.
პროგრამით გათვალისწინებული ღონისძიებების შედეგების შეფასების განხორციელება ადვილი არ იქნება. არ არსებობს მხოლოდ ერთი პასუხი, რადგანაც პროგრამა გულისხმობს ცვლილებების ფართო სპექტრს, რომელთაგან თითოეული გავლენას ახდენს სოციალური სფეროს სხვადასხვა კომპონენტზე. უფრო მეტიც, დანერგვის პროცესში თითოეულმა პარტნიორმა შეიძლება შეფასების საკუთარი გზა განსაზღვროს. მნიშვნელოვანია ის ფაქტიც, რომ სპეციფიკური ცვლილების ეფექტის იზოლირება მოითხოვს ყველა სხვა მდგომარეობის უცვლელად დატოვებას. ვინაიდან საქართველოში ტარდება მრავალმხრივი სოციალურ-ეკონომიკური ცვლილებები, რთული იქნება იმის განსაზღვრა, გამოწვეულია თუ არა რაიმე კონკრეტული ცვლილება ცალკეული ღონისძიებების განხორციელებით.
პროგრამის განხორციელების ძირითადი კოორდინატორისათვის მნიშვნელოვანია მოქალაქეების შეხედულებებისა და იმედების გათვალისწინება. ფართომასშტაბიანი ცვლილებების წარმატება მნიშვნელოვნად არის დამოკიდებული იმაზე, თუ როგორ აღიქვამენ მათ მოქალაქეები და როგორია მიღწეული შედეგებით მათი დაკმაყოფილების ხარისხი. სწორედ ამიტომ არის საჭირო პერიოდულად სოციოლოგიური კვლევების მოწყობა, რათა შესწავლილ იქნეს მიმწოდებლებისა და მომხმარებლების აზრი და მიმდინარე ცვლილებებისადმი დამოკიდებულება. ასეთივე გამოკითხვების მოწყობა საჭიროა პროგრამის სხვადასხვა კომპონენტების შესაფასებლად. მსგავსი კვლევების განსაკუთრებულ სფეროს შეიძლება წარმოადგენდეს მულტისექტორული თანამშრომლობის მონიტორინგი და შეფასება. სხვადასხვა სექტორებიდან პარტნიორების საქმიანობის შედეგების შეფასება შეიძლება პერიოდული ანგარიშგებით არჩევითი ორგანოებისათვის მასმედიის გამოყენების საშუალებით. საზოგადოებრივი ანგარიშგების ასეთი ფორმა გაწეულ საქმიანობაში აუცილებელი შესწორებების შეტანისა და ცვალებად პირობებთან ადაპტირების საშუალებას იძლევა.
დანართი 1
სოციალური განვითარების პროგრამის მიმართულებები, ღონისძიებები და პასუხისმგებელი შემსრულებლები
№
ღონისძიებები
პასუხისმგებელი შემსრულებლები
დროის მონაკვეთი
1.
დასაქმება, შრომის ბაზრის რეგულირება, შრომითი ურთიერთობების მოწესრიგება
1.1.
საბიუჯეტო სფეროში შრომის ანაზღაურების სისტემის ეტაპობრივი მოწესრიგება
2002-2006
1.1.1.
აღმასრულებელი ხელისუფლების მაღალი რანგის თანამდებობის პირთა შრომის ანაზღაურების მოწესრიგება შრომის მოტივაციის გათვალისწინებით
შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტრო
2002-2006
1.1.2.
აღმასრულებელი ხელისუფლების სახელმწიფო მოხელეთა შრომის ანაზღაურების მოწესრიგება შრომის მოტივაციის გათვალისწინებით
შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტრო
2002-2006
1.1.3.
საბიუჯეტო სფეროს მუშაკთა შრომის ანაზღაურების მოწესრიგება
შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტრო
2002-2006
1.1.4.
არასაბიუჯეტო სფეროში შრომის ანაზღაურების ლეგალიზაცია, შრომითი ხელშეკრულების დადებისა და სოციალური პარტნიორობის სრულყოფა.
შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტრო
1.2.
დასაქმება და შრომის ბაზრის რეგულირება
2002-2006
1.2.1.
შრომის ბაზრის ანალიზისა და მონიტორინგის სისტემის ჩამოყალიბება, მონიტორინგის განხორციელება
შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტრო
2002-2006
1.2.2.
დასაქმების სამსახურების ერთიანი სისტემის ფორმირება, რეგიონალური და ადგილობრივი სამსახურების ქსელის განვითარება, ტექნიკური და ინფორმაციული ბაზის სრულყოფა
შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტრო
; დასაქმების ერთიანი სახელმწიფო ფონდი
2002-2006
1.2.3.
დასაქმების შესაძლებლობების შენარჩუნება-გაფართოებისათვის სამუშაო ადგილების სუბსიდირების, მცირე და საშუალო ბიზნესის განვითარების ხელშეწყობა
შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტრო
2002-2006
1.2.4.
სამუშაოს მოძებნისა და უმუშევართა საკონსულტაციო მომსახურების ეფექტიანი სისტემის შექმნა და ფუნქციონირება
შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტრო
2002-2006
1.2.5.
სამუშაოს მაძიებელთა (მათ შორის უმუშევართა) პროფესიული მომზადება-გადამზადების მოქნილი სისტემის ფორმირება და ფუნქციონირება
შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტრო
2002-2006
1.2.6.
უმუშევართა დროებითი დასაქმების ეფექტიანი სისტემის ჩამოყალიბება და ფუნქციონირება
შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტრო
2002-2006
1.2.7.
უმუშევართა რეგისტრაციისა და იდენტიფიკაციის, უმუშევრობისაგან დაზღვევის სისტემის განვითარება.
შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტრო
; დასაქმების ერთიანი სახელმწიფო ფონდი
2002-2006
1.3.
შრომის უსაფრთხოების დაცვა
2002-2006
1.3.1.
შრომის უსაფრთხოების თანამედროვე მოთხოვნების შესაბამისი შრომის უსაფრთხოების საერთაშორისო სტანდარტების დანერგვა
სახ. სტანდარტი
2002-2006
1.3.2
შრომის დაცვის სფეროში საერთაშორისო სტანდარტების შესაბამისი სტატისტიკური მაჩვენებლების სისტემის ჩამოყალიბება.
სტატისტიკის სახ. დეპარტამენტი, შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტრო
2002-2006
1.3.3.
შრომის პირობების მონიტორინგი, მათ შორის მაღალი რისკის საწარმოებში
ტექზედამხედველობის სახ. ინსპექცია, შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტრო
2002-2006
1.3.4.
შრომის უსაფრთხოების სფეროში სახელმწიფო-საზედამხედველო სისტემის ორგანიზაციული სრულყოფა და ტექნიკური საშუალებებით უზრუნველყოფა.
შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტრო
2002-2006
2.
მინიმალურად აუცილებელი სამედიცინო დახმარებისა და ჯანდაცვითი ღონისძიებებით სარგებლობის თანასწორუფლებიანობისა და ხელმისაწვდომობის გარანტია
2002-2006
2.1.
სამედიცინო-პროფილაქტიკური ღონისძიებებით მოსახლეობის ფართო მოცვა
2002-2006
2.1.1.
პრე- და პერინატალური მეთვალყურეობის გაუმჯობესება მეანობის სახელმწიფო სამედიცინო პროგრამის გაფართოების, ორსულთა მეთვალყურეობისა და მკურნალობის სტანდარტების სრულყოფის ხარჯზე
შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტრო
; სამედიცინო დაზღვევის სახელმწიფო კომპანია, ქალთა კონსულტაციები
2002-2006
2.1.2.
პრე- და პერინატალური დიაგნოსტიკა, გენეტიკური კონსულტაციების ჩატარების უზრუნველყოფა
სამშობიარო სახლები (განყოფილებები), ქალთა კონსულტაციები, გენეტიკური კონსულტაციის ცენტრები (განყოფილებები)
2002-2006
2.1.3.
უსაფრთხო მშობიარობის უზრუნველყოფა
სამშობიარო სახლები (განყოფილებები)
2002-2006
2.1.4.
ახალშობილთა ადეკვატური სამედიცინო დახმარებისა და მოვლის უზრუნველყოფა დაბადებისთანავე (ახალშობილთა სწორი სპონტანური სუნთქვის ხელშეწყობა, სითბო, ძუძუთი კვება, იმუნიზაცია)
სამშობიარო სახლები (განყოფილებები)
2002-2004
2.1.5.
ბავშვის ჯანმრთელობაზე მეთვალყურეობა (ზრდა-განვითარების მონიტორინგი, კვება, მიკრონუტრიციული სუპლემენტებით უზრუნველყოფა)
ბავშვთა პოლიკლინიკები, ამბულატორიულ-პოლიკლინიკური დაწესებულებები და პირველადი ჯანდაცვის სისტემის სხვა დაწესებულებები
2002-2006
2.1.6.
15 წლამდე ასაკის ბავშვთა სამედიცინო დახმარების სახელმწიფო პროგრამის ფარგლებში სახელმწიფოს მიერ ბავშვთა პროფ. გასინჯვებისა და საჭირო მკურნალობის უზრუნველყოფა
სამშობიარო სახლები (განყოფილებები), ბავშვთა პოლიკლინიკები, ამბულატორიულ-პოლიკლინიკური გაერთიანებების ბავშვთა განყოფილებები, სამკურნალო-პროფ. ცენტრების ბავშვთა განყოფილებები, ბავშვთა საავადმყოფოები
2002-2004
2.1.7.
მოკლევადიანი საგანმანათლებლო კურსებისა და ლექცია-სემინარების ორგანიზება (ქ.თბილისსა და საქართველოს რეგიონში), სიცოცხლისათვის საშიში სამეანო გართულებებისა და ბავშვთა უხშირესი დაავადებების მართვის საკითხებში
ჯანდაცვის მართვის ნაციონალური ცენტრი, პერინატალური მედიცინისა და მეანობა-გინეკოლოგიის ინსტიტუტი, ადამიანის რეპროდუქციული ჯანმრთელობის ინსტიტუტი, ექიმთა დიპლომისშემდგომი განათლების სახელმწიფო სამედიცინო აკადემია
2002-2003
2.1.8.
ოჯახის დაგეგმვისა და რეპროდუქტოლოგიური სამსახურის სისტემის განვითარება
ადამიანის რეპროდუქციული ჯანმრთელობის ინსტიტუტი
2002-2006
2.1.9.
ქალთა პროფილაქტიკური განათლების დონის ამაღლება, ორსულობის პერიოდში საკუთარ ჯანმრთელობაზე მეთვალყურეობის, ბავშვთა მოვლა-აღზრდის, კვების, იმუნიზაციის, ოჯახის დაგეგმვის და სხვა საკითხებში
შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტრო
; განათლების სამინისტრო
; პერინატალური მედიცინისა და მეანობა-გინეკოლოგიის ინსტიტუტი
; ადამიანის რეპროდუქციული ჯანმრთელობის ინსტიტუტი
2002-2006
2.1.10.
მართვადი ინფექციების მიმართ მოსახლეობის იმუნური სტატუსის გაზრდა და განმტკიცება: გეგმური პროფილაქტიკური აცრების ჩატარება
შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტრო
; დაავადებათა კონტროლის ეროვნული ცენტრი
2002-2003
2.1.11.
ცხოვრების ჯანსაღი წესის პოპულარიზაცია და მასობრივი პროპაგანდა
შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტრო
2002-2006
2.1.12.
ჯანსაღი გარემოს ხელშეწყობა მოსახლეობის ეკოლოგიური განათლებით
გარემოსა და ბუნებრივი რესურსების დაცვის სამინისტრო
2002-2006
2.1.13.
სავალდებულო სამედიცინო-პროფილაქტიკური სასწავლო პროგრამების შემუშავება სკოლისა და სკოლამდელი საგანმანათლებლო დაწესებულებების პედაგოგებისათვის და უმაღლესი პედაგოგიური სასწავლებლებისათვის
განათლების სამინისტრო
; შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტრო
2002-2004
2.1.14.
სავალდებულო სამედიცინო-პრევენციული სასწავლო კურსების ორგანიზება სკოლისა და სკოლამდელი საგანმანათლებლო დაწესებულებების პედაგოგებისათვის და უმაღლესი პედაგოგიური სასწავლებლებისათვის
განათლების სამინისტრო
2004-2006
2.1.15.
ახალგაზრდულ პროგრამებში ცხოვრების ჯანსაღი წესის დასამკვიდრებელი ღონისძიებების შემუშავება და განხორციელება
ახალგაზრდობის საქმეთა სახელმწიფო დეპარტამენტი
2002-2006
2.1.16.
საზოგადოებრივი თავშეყრის ადგილებში თამბაქოს მოხმარების შეზღუდვა
საქართველოს მთავრობა
2002-2003
2.1.17.
თამბაქოს მოწევის საწინააღმდეგო ფართო საზოგადოებრივი კამპანია
შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტრო
2002-2006
2.1.18.
მწეველთა მკურნალობისა და რეაბილიტაციის კაბინეტებისა და ცენტრების ამოქმედება
საქართველოს მთავრობა
2002-2006
2.1.19.
წამლების ბოროტად მომხმარებელთა პროფილაქტიკური განათლება და ინფექციურ დაავადებათა გავრცელების პროფილაქტიკის ხელშეწყობა
ნარკოლოგიის ს/კ ინსტიტუტი
2002-2006
2.1.20.
წამალზე დამოკიდებულთა მკურნალობისა და სრული რეაბილიტაციის (მათ შორის სოციალური) კაბინეტებისა და ცენტრების ამოქმედება
შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტრო
2002-2006
2.1.21.
ალკოჰოლზე დამოკიდებულ ადამიანთა მკურნალობისა და რეაბილიტაციის დაწესებულებების ქსელის გაფართოება და ხელშეწყობა
შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტრო
2002-2004
2.1.22.
ალკოჰოლის ჭარბი მოხმარების მავნებლობის შესახებ მოსახლეობის ინფორმირების ეფექტიანი მექანიზმების გამოყენება
შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტრო
2002-2006
2.1.23.
ჯანსაღი კვების რაციონის ნორმებისა და ჰიგიენური სტანდარტების შემუშავება
ჰიგიენის ინსტიტუტი
2002-2003
2.1.24.
სამამულო წარმოების საკვებ პროდუქციაზე ქიმიური შემადგენლობისა და ენერგეტიკული შემცველობის სავალდებულო მითითების შემოღება
სოფლის მეურნეობისა და სურსათის სამინისტრო
2003
2.1.25.
სქესობრივი გზით გადამდები დაავადებებისა (სგგდ) და შიდსის თავიდან აცილების შესახებ ახალგაზრდების, მშობლებისა და პედაგოგების პროფილაქტიკური განათლების პროგრამების შემუშავება და დანერგვა
შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტრო
2002-2006
2.1.26.
სგგდ/შიდსის ანონიმური საკონსულტაციო და სადიაგნოსტიკო კაბინეტებისა და ცენტრების ამოქმედება
შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტრო
2003-2006
2.1.27.
სპორტულ-გამაჯანსაღებელი კომპლექსების ქსელის ხელშეწყობა და გაფართოება
ადგილობრივი მმართველობის ორგანოები
2002-2006
2.1.28.
სამუშაო ადგილების შესაბამისად ჯანმრთელობის ხელშესაწყობად საჭირო ფიზიკური აქტივობის მეთოდების შემუშავება და დანერგვა
შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტრო
2002-2006
2.1.29.
ფიზიკური აღზრდის მოცულობის ოპტიმიზაცია და ხელშეწყობა საგანმანათლებლო დაწესებულებებში
განათლების სამინისტრო
2002-2006
2.1.30.
თამბაქოს წევის გავრცელების, ალკოჰოლის ჭარბი მოხმარების,
წამალდამოკიდებულების, ჰიპოდინამიის გავრცელების და სგგდ/შიდსის ავადობისა და დაავადებიანობის შესახებ სრული სტატისტიკური ინფორმაციის შეკრება, ანალიზი და მიწოდება
დაავადებათა კონტროლის ეროვნული ცენტრი
2002-2006
2.1.31.
საწარმოო გარემოს სხვადასხვა რისკ-ფაქტორებთან მომუშავე პროფესიული კონტინგენტისათვის მიზნობრივი, წინასწარი და პერიოდული სამედიცინო გასინჯვების ჩატარება.
შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტრო
2002-2006
2.2.
პირველადი ჯანდაცვის სისტემის ფუნქციონირების ხარჯების სრული დაფარვა სახელმწიფოს მიერ
2002-2006
2.2.1.
პირველადი ჯანდაცვის საკანონმდებლო უზრუნველყოფა
საქართველოს პარლამენტი; შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტრო
2002-2006
2.2.2.
პირველადი ჯანდაცვის დაწესებულებების მატერიალურ-ტექნიკური ბაზის გადაიარაღება
შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტრო
; მსოფლიო ბანკის საქართველოს ჯანდაცვის პროექტის საკოორდინაციო ბიურო
2002-2006
2.2.3.
პირველადი ჯანდაცვის დაფინანსების ოპტიმალური სისტემის ჩამოყალიბება
შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტრო
;
ქ. თბილისის ჯანდაცვის დეპარტამენტი
; მსოფლიო ბანკის საქ. ჯანდაცვის პროექტის საკოორდინაციო ბიურო
2002-2006
2.2.4.
ზოგადი პრაქტიკის ექიმების ეროვნული და რეგიონალური სწავლების ცენტრების შექმნა
შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტრო; მსოფლიო ბანკის საქ. ჯანდაცვის პროექტის საკოორდინაციო ბიურო
2002-2004
2.2.5.
პირველადი ჯანდაცვის ექთნების ეროვნული და რეგიონალური სწავლების ცენტრის შექმნა
შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტრო
; მსოფლიო ბანკის საქართველოს ჯანდაცვის პროექტის საკოორდინაციო ბიურო, ექთნების ასოციაცია
2002-2003
2.2.6.
პირველადი ჯანდაცვის დონეზე დასაქმებული სამედიცინო პერსონალის თვისობრივად და ხარისხობრივად ახალი ტიპის კადრებით ჩანაცვლება.
შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტრო; რეგიონული დეპარტამენტები
2002-2006
2.3.
სიღარიბის ზღვარს ქვევით მყოფი მოსახლეობისათვის დამატებითი სამედიცინო დახმარების ხარჯების დაფარვა სახელმწიფოს მიერ
2002-2006
2.3.1.
სიღარიბის ზღვარს ქვევით მყოფი მოსახლეობის დამატებითი სამედიცინო დახმარების ხარჯების დაფარვა სახელმწიფოს მიერ უმწეოთა სადაზღვევო პროგრამით
სამედიცინო დაზღვევის სახელმწიფო კომპანია
2002-2006
2.3.2.
მოსახლეობის უმწეო, სოციალურად დაუცველი ფენებისა და ქრონიკული ავადმყოფებისათვის სამკურნალო საშუალებების შეღავათიან ფასებში გაცემის მექანიზმის შექმნა.
შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტრო
; სამედიცინო დაზღვევის სახ. კომპანია
2002-2004
2.4.
სოციალურად საშიში დაავადებების სავალდებულო სამედიცინო დაზღვევის პრინციპებით მკურნალობა
2002-2006
2.4.1.
საქართველოს მოსახლეობის სახელმწიფო სამედიცინო დაზღვევის სისტემით მოცვის გაფართოება
საქართველოს პარლამენტი და მთავრობა
2002-2006
2.4.2.
საქართველოს მოსახლეობისთვის ჯანმრთელობის დამატებითი კერძო დაზღვევის განვითარება
სადაზღვევო ზედამხედველობის სახ. სააგენტო, კერძო სადაზღვევო კომპანიები
2002-2006
2.4.3.
სამედიცინო დაზღვევის სახელმწიფო კომპანიის ინსტიტუციონალური განვითარება
სამედიცინო დაზღვევის სახ. კომპანია
2002-2004
2.4.4.
სამედიცინო დაზღვევის სახელმწიფო კომპანიისა და ჯანდაცვის რეგიონალური ფონდებისათვის ადამიანური რესურსების განვითარება
სამედიცინო დაზღვევის სახ. კომპანია, ადგილობრივი მართვის ორგანოები
2002-2004
2.4.5.
ჯანდაცვის მომსახურების საბაზისო პაკეტისათვის საკანონმდებლო და მარეგულირებელი ბაზისის მომზადება.
შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტრო
2002-2004
3.
მოსახლეობის განსაზღვრული ჯგუფების სოციალური დახმარების მოქმედი სისტემის სრულყოფა
3.1.
ფულადი დახმარების მიმართვა უკიდურეს სიღატაკეში მყოფი ადამიანებისათვის.
შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტრო
2002-2006
3.2
სოციალური დახმარების სისტემის სრულყოფა
შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტრო
2002-2004
3.2.1.
– სოციალური დახმარების შესახებ კანონისა და ქვეკანონური აქტების მიღება, რომელიც განსაზღვრავს სოციალური დახმარების მიმღები, სოციალურად ყველაზე დაუცველი კონტინგენტის შერჩევის კრიტერიუმებს და ამ კონტინგენტისათვის სოციალური დახმარების მიღების ზომებსა და სახეებს:
– სოციალური დაცვის შესახებ;
– მოსახლეობის სოციალური მომსახურების სახელმწიფო სისტემის საკუთრების შესახებ;
– სოციალური მუშაობის შესახებ;
– სოციალური მუშაკის შესახებ;
– სოციალური დახმარებების შესახებ;
– ხანდაზმულთა სოციალური დაცვის შესახებ;
– ახალგაზრდა ოჯახების მხარდაჭერის შესახებ.
შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტრო
2002-2004
3.2.2.
სოციალურად დაუცველი კონტინგენტის იდენტიფიკაციისა და აღრიცხვის სისტემის შექმნა
სოციალური უზრუნველყოფის ორგანიზაციის დეპარტამენტი
2002-2004
3.2.3.
ყველა დონის ბიუჯეტებში სოციალური დახმარებების დაფინანსებისა და მათი დაცვის მექანიზმის სრულყოფა.
შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტრო
;
სოც. უზრუნველყოფის ერთიანი სახელმწიფო ფონდი
2002-2004
3.2.3.1.
სოციალური დახმარებების მისამართულობის ოპტიმიზაცია, ფინანსური და მატერიალური რესურსების ოპტიმიზაცია, შეღავათების სისტემის მოწესრიგება.
შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტრო
2002-2004
3.3.
მოსახლეობის დაუცველი ფენების (მშობლის ზრუნვას მოკლებული ბავშვები, შრომისუნარდაკარგული და უნარდაქვითებული ინვალიდები, მარტოხელა დედები, ქცევითი ხასიათის დარღვევების მქონე ბავშვები, ფუნქციამოშლილი ოჯახები, მოხუცები, რომლებსაც არ შეუძლიათ საკუთარ თავზე ზრუნვა) სოციალური მდგომარეობის გაუმჯობესება
შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტრო
2002-2006
3.3.1
აპარატის პერსონალის ატესტაციისა და გადამზადების პროცესის უზრუნველყოფა
შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტრო
2002-2004
3.3.2.
დარგის მუშაკთა კვალიფიკაციის ამაღლების სისტემის შექმნა
შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტრო
2002-2004
3.3.3
სოციალური მუშაკის ინსტიტუტის
საქმიანობის გარდაქმნა და განვითარება
შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტრო
2002-2006
3.3.4.
სოციალური დაცვის ინსტიტუციონალური მოწყობის რეფორმა (ტერიტორიული სოციალური მომსახურების ცენტრების შექმნა-განვითარება)
შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტრო
2002-2004
3.3.5.
მოსახლეობის სამართლებრივ-საკონსულტაციო
მომსახურების ფორმების დანერგვა
შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტრო
2002-2004
3.3.6
მოსახლეობის დაუცველი ფენების ოჯახური სოციალური მდგომარეობის მონიტორინგი, სიღარიბის დონის, სიღრმისა და სიმწვავის და სოციალური დაუცველობის კოეფიციენტის დადგენა, კრიტერიუმების შემუშავება
შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტრო
2002-2004
3.3.7
მოსახლეობის სოციალური დაცვის პრობლემების ანალიზისა და პროგნოზირების საფუძველზე სოციალური დაცვის პროგრამების განხორციელების ეფექტიანი მექანიზმების შემუშავება
შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტრო
2002-2004
3.3.8
სოციალური დაცვისათვის საბიუჯეტო სახსრების ხარჯვის პრიორიტეტების განსაზღვრა და მათი სრულფასოვანი რეალიზაციისათვის წინადადებების მომზადება
შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტრო
2002-2003
3.3.9
სოციალურად დაუცველი კონტინგენტისათვის დროებითი და გრძელვადიანი მიზნობრივი დასაქმების პროგრამების განხორციელება და სპეციალური მიზნობრივი პროგრამების შემუშავება
შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტრო დასაქმების ფონდი
2002-2006
3.3.9.1.
ბინაზე მომსახურების პროგრამა
შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტრო
2002-2006
3.3.9.2.
მშობელთა მზრუნველობას მოკლებულ ბავშვთა დეინსტიტუციონალიზაციის პროგრამა. საქართველოს კანონის „ობოლ და მშობელთა მზრუნველობამოკლებულ ბავშვთა შვილობილად აყვანის შესახებ” მიხედვით.
შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტრო
2002-2006
3.3.9.3.
შრომის უნარდაქვეითებულ ინვალიდთა სარეაბილიტაციო პროგრამა – სპეც. დასაქმება
შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტრო
2002-2006
3.3.9.4
ფუნქციამოშლილი (ასოციალური) ოჯახების რეაბილიტაციის პროგრამა
შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტრო
2002-2006
3.3.9.4.1.
ინვალიდი ბავშვების აღზრდა სხვა ბავშვებთან ერთად, მათთვის ოჯახური/ საზოგადოებრივი სოციალური მომსახურების უზრუნველყოფა დაფინანსების დეცენტრალიზებულ საწყისებზე, არასამთავრობო ორგანიზაციების მონაწილეობით. საზოგადოებრივი მომსახურების სისტემის მეშვეობით, მათზე ზრუნვის ინსტიტუციონალური მექანიზმებიდან ოჯახურ/საზოგადოებრივ ზრუნვაზე გადატანა.
შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტრო
2002-2006
3.3.9.4.2.
ოჯახების ხელშეწყობა საიმისოდ, რომ მათ თავად იზრუნონ თავიანთ დაუცველ წევრებზე. საოჯახო ბიზნესის განვითარების ხელშეწყობის პროგრამა
შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტრო
2002-2006
3.3.9.5.
ოჯახური შემწეობის პროგრამა
შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტრო
2002-2006
3.3.9.5.1.
ხანდაზმულთა განსაკუთრებული სოციალური მხარდაჭერა ასაკობრივი ჯგუფების გათვალისწინებით
შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტრო
2002-2006
3.3.9.5.2
ქალების, განსაკუთრებით ბავშვიანი ქალებისა და მარტოხელა დედების სოციალური დაცვის ღონისძიებების შემუშავება და რეალიზაცია
შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტრო
2002-2006
3.3.9.6
გენდერული თანასწორობის პროგრამების შემუშავება და განხორციელება.
შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტრო
2002-2006
3.4.
სოციალური დაზღვევის ახალი სისტემებისა და მოდელების შექმნა, დანერგვა და განხორციელება, სოციალური რისკების პრევენცია
შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტრო
2002-2006
3.5.
ინვალიდთათვის სამედიცინო და სოციალური რეაბილიტაციისათვის სახელმწიფო საგარანტიო სისტემის სრულყოფა
შრომის, ჯანმრთელობის და სოციალური დაცვის სამინისტრო
2002-2006
3.5.1.
ინვალიდთა სამედიცინო დახმარების თანასწორუფლებიანობისა და ხელმისაწვდომობის სისტემის სრულყოფა
შრომის, ჯანმრთელობის და სოციალური დაცვის სამინისტრო
2002-2006
3.5.1.1.
სახელმწიფო სოციალური დაზღვევის შესახებ კანონპროექტის მომზადება, მოსახლეობის ინვალიდობაზე დაზღვევის სახელმწიფო გარანტიების მითითებით
შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტრო;
სახელმწიფო საპენსიო ფონდი;
2002
3.5.1.2.
ინვალიდთა სამედიცინო დახმარების სახელმწიფო უზრუნველყოფის სისტემის შექმნა
შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტრო;
ინვალიდთა დაცვის სამმართველო;
ლიცენზირებული სამედიცინო დაწესებულებები
2002-2003
3.5.1.3.
ინვალიდთა უზრუნველყოფა საპროთეზო-ორთოპედიული ნაწარმით
შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტრო;
საპროთეზო-ორთოპედიული საწარმო
2002-2003
3.5.2.
ინვალიდთა სოციალური რეაბილიტაციის და ინტეგრაციის სახელმწიფო უზრუნველყოფის სისტემის სრულყოფა
შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტრო
2002-2006
3.5.2.1.
ინვალიდთა აღრიცხვა მათი სოციალური იდენტიფიკაციისა და ინდივიდუალური უნარ-ჩვევების გათვალისწინებით
შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტრო
2002-2004
3.5.2.2.
ინვალიდთა სამედიცინო-სოციალური რეაბილიტაციის ცენტრების შექმნა, ინვალიდთა განათლების, მათი მომზადება/გადამზადების გათვალისწინებით
შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტრო
2002-2006
3.5.3.
სრულ სახელმწიფო კმაყოფაზე მყოფ ინვალიდთა ცხოვრების ოპტიმალური პირობების შექმნა
შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტრო
2002-2006
3.5.3.1.
ინვალიდთა ინსტიტუციონალური დაწესებულებების ოპტიმიზაცია სოციალური ინტეგრაციის გათვალისწინებით
შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტრო
2002-2006
3.5.3.2.
სრულ სახელმწიფო კმაყოფაზე მყოფ ინვალიდთა იურიდიული ბაზის სრულყოფა
შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტრო
2002-2004
3.5.3.3.
ინვალიდთა დეინსტიტუციონალიზაციისათვის სახელმწიფო გარანტიების სისტემის სრულყოფა
შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტრო
2002-2006
3.5.4.
ინვალიდობის პრევენციის სახელმწიფო უზრუნველყოფის სქემის სრულყოფა
შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტრო
2002-2006
3.5.4.1.
სკრინინგ სისტემის შექმნა (ახალდაქორწინებულთა და ახალშობილთათვის) ინვალიდობის პრევენციის თვალსაზრისით.
შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტრო
2002-2004
3.5.4.2.
ინვალიდობის პრევენციული ღონისძიებების სახელმწიფო უზრუნველყოფის სისტემის სრულყოფა
შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტრო
2002-2005
3.5.4.3.
საინფორმაციო-საგამომცემლო უზრუნველყოფა, სამეცნიერო პრაქტიკული საქმიანობა ინვალიდობის პრევენციის თვალსაზრისით.
შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტრო; საინფორმაციო ანალიტიკური ცენტრი.
2002-2006
4.
მოსახლეობის საპენსიო უზრუნველყოფის სისტემის სრულყოფა
2002-2006
4.1
საპენსიო დავალიანებათა დაფარვა
ფინანსთა სამინისტრო
2002-2003
4.1.1.
პენსიების გადიდებაზე (მათ შორის ძალოვანი სტრუქტურებიდან) მორატორიუმის გამოცხადება პენსიების დავალიანების აღმოფხვრამდე
შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტრო
2002-2003
4.1.2.
სოციალური უზრუნველყოფის ფონდისადმი დავალიანების მქონე წარმოება-დაწესებულებებიდან გადასახადების სრული ამოღება
საგადასახადო შემოსავლების სამინისტრო
2002-2003
4.1.3.
სოციალური დაზღვევის სახსრების მიზნობრივად მიმართვა და მკაცრი კონტროლის დაწესება, რათა ეს თანხები არ იქნეს გადატანილი სახელმწიფოს ცენტრალური ბიუჯეტის შესავსებად
ფინანსთა და საგადასახადო შემოსავლების სამინისტროები
2002-2003
4.1.4.
2003 - 2005 წლების სახელმწიფო ბიუჯეტებში დავალიანების დაფარვისათვის აუცილებელი თანხების გათვალისწინება
ფინანსთა სამინისტრო
2003-2005
4.1.5.
სოციალური დაზღვევის საგადასახადო ბაზის გაფართოება თვითდასაქმებულთა, სოფლის მეურნეობაში დასაქმებულთა, მცირე ბიზნესის წარმომადგენელთა სოციალური დაზღვევის გადასახადების დაბეგვრით
საგადასახადო შემოსავლების, ეკონომიკის, მრეწველობისა და ვაჭრობის და ფინანსთა სამინისტროები
2002-2006
4.1.6.
გადასახადების სრულყოფილად ამოღების მოტივაციისათვის საგადასახადო სამსახურისა და სოციალური სფეროს მუშაკთა ხელფასების მნიშვნელოვანი გაზრდა
შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის, ეკონომიკის, მრეწველობისა და ვაჭრობის და ფინანსთა სამინისტროები
2002-2006
4.2.
საპენსიო უზრუნველყოფის სისტემის სრულყოფა და ახალი, სადაზღვევო სისტემის ეტაპობრივი ამოქმედება. სახელმწიფო საპენსიო უზრუნველყოფის დონის შრომითი საქმიანობის შედეგებთან ეტაპობრივი მიახლოება
შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის, ფინანსთა სამინისტროები, სოც. უზრუნველყოფის ერთიანი სახელმწიფო ფონდი
2002-2006
4.2.1.
საპენსიო რეფორმის განმახორციელებელი სპეციალური კომისიის შექმნა
შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტრო
2002
4.2.2.
საერთაშორისო გამოცდილების შესწავლა, უახლოესი ათი წლის განმავლობაში ქვეყანაში დასაქმების მდგომარეობის, მაკროეკონომიკური გარემოს, დემოგრაფიული სიტუაციის, ინფლაციის ტემპების პროგნოზირება და ანალიზი
სოც. უზრუნველყოფის ერთიანი სახელმწიფო ფონდი
2002
4.2.3.
ეკონომიკურად და ტექნიკურად მისაღები საპენსიო მოდელის შერჩევა და მთავრობისათვის პოლიტიკური გადაწყვეტილების მისაღებად წარდგენა
შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის, ეკონომიკის, მრეწველობისა და ვაჭრობის და ფინანსთა სამინისტროები, სოც. უზრუნველყოფის ერთიანი სახელმწიფო ფონდი
2002-2003
4.2.4
საპენსიო რეფორმის ეტაპების განსაზღვრა, შესაბამისი ნორმატიული დოკუმენტების მომზადება და რეფორმის განხორციელება
შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის, ეკონომიკის, მრეწველობისა და ვაჭრობის და ფინანსთა სამინისტროები, სოც. უზრუნველყოფის ერთიანი სახელმწიფო ფონდი
2002-2003
დანართი 2
მონიტორინგი (მიზნების რეალიზაციასთან დაკავშირებული ძირითადი მაჩვენებლები)
№
ინდიკატორი
რეალიზაცია
პროგნოზი
1998
1999
2002
2006
1.
დასაქმება, შრომის ბაზრის რეგულირება და შრომითი ურთიერთობების მოწესრიგება
1.1.
მინიმალური ხელფასისა და საარსებო მინიმუმის თანაფარდობა %
-
18,9
22-25
40
1.1.1.
მინიმალური და საშუალო ხელფასების თანაფარდობა
31,3
29,6
35
60
1.1.2.
სამომხმარებლო ფასების ზრდა და ინფლაციის დონე %
110,7
110,9
110,9
114,8
1.1.3.
დარგობრივი მინიმალური ხელფასი, სატარიფო ხელშეკრულება %
-
-
30
60
1.1.4.
სამომხმარებლო ფასების ზრდა, ინფლაციის დონე %
-110,7
-110,9
110,9
114,8
1.2.
დასაქმება და შრომის ბაზრის რეგულირება
1.2.1.
მოსახლეობის ეკონომიკური აქტივობის დონე, %
39,5
39,4
39,4
41,0
1.2.2.
რეგისტრირებულ უმუშევართა საერთო რაოდენობა, %
27,4
31,0
33,8
72,0
1.2.3.
– დასაქმებულთა რიცხვი (ათ. კაცი)
– უმუშევართა რიცხვი (ათ. კაცი)
– უმუშევართა დონე %
1731,1
294,7
14,5
1733,8
277,5
13,8
1741,0
281,7
14,3
1860,3
206,7
10,0
1.2.4.
უმუშევრობის ხანგრძლივობა (თვე)
14,8
15,1
15,8
10,5
1.2.5.
უმუშევართა რიცხოვნობა, რომელთაც გაიარეს პროფესიული მომზადება-გადამზადება (კაცი)
256
1520
1800
2500
1.2.6.
საზოგადოებრივ სამუშაოებზე დასაქმებულთა რიცხვი (კაცი)
1924
2261
2800
3600
1.2.7.
შემწეობა უმუშევრობისათვის (დაზღვევის ანაზღაურება), ლარი
9,5
10,3
18,5
85,0
1.3.
შრომის უსაფრთხოების დაცვა
1.3.1.
საერთაშორისო ნორმების დანერგვა
-
+
+
+
1.3.2.
დასახიჩრებულთა და დაავადებულთა რაოდენობა
250
250
200
100
1.3.3.
შრომის პირობების შესადარისობა საერთაშ. ნორმებთან
-
-
-
+
1.3.4.
შრომის ინსპექციის გარდაქმნა დამოუკიდებელ სახელმწიფო შრომის ინსპექციად
+
+
+
+
2.
მინიმალურად აუცილებელი სამედიცინო დახმარებისა და ჯანდაცვითი ღონისძიებებით სარგებლობის თანასწორუფლებიანობისა
და ხელმისაწვდომობის გარანტირებულობა
2.1
სამედიცინო-პროფილაქტიკური ღონისძიებებით მოსახლეობის ფართო მოცვა
2.1.1.
- აღრიცხვაზე აყვანილ და მეთვალყურეობის ქვეშ მყოფ ორსულთა რაოდენობა, (მ. შ. 12 კვირის ორსულობის ვადამდე)
- წლის განმავლობაში ორსულებზე გაცემული სამედიცინო დაზღვევის პოლისების რაოდენობა
- მეთვალყურეობის ქვეშ მყოფი ორსულების მიერ შესრულებული ვიზიტების რაოდენობა
- ორსულის მიერ შესრულებული ვიზიტების მოცულობა
48532 (64% აყვანილია 12 კვირამდე)
46400
79.6%
65%
45 320
12 კვ –
44600 (65%)
44600
14016 –
79,8%
68%
68-70%
44000
82%
70%
90%
43000
90%
90%
2.1.2.
- წლის განმავლობაში გამოვლენილი რისკის ჯგუფის ორსულთა რაოდენობა და მისი პროცენტული წილი ორსულთა საერთო რიცხვში
- წლის განმავლობაში ჩატარებული გენეტიკური კონსულტაციების რაოდენობა
- თანდაყოლილი ანომალიითა და სიმახინჯით დაბადებული ახალშობილთა რაოდენობა.
7300 – 14%
1300
8%
6430-16%
1400
6%-8%
16-17%
1500
6-7%
17%
2000-მდე
5%-6%
2.1.3.
- ფიზიოლოგიური მშობიარობის რაოდენობა (%) (მ.შ ბინაზე მშობიარობის რაოდენობა)
- პათოლოგიური მშობიარობის რაოდენობა და პროცენტული წილი მშობიარობათა საერთო რიცხვი
- საკეისრო კვეთის %-ული წილი მშობიარობის საერთო რაოდენობაში
- დედათა გარდაცვალების მაჩვენებელი 100000 ცოცხალშობილზე
- სამშობიარო ტრავმით დაბადებულ ახალშობილთა რაოდენობა
- პერინატალური სიკვდილიანობის მაჩვენებელი 1000 დაბადებულზე
- მკვდრადშობადობის რაოდენობა ინტრანატალურ პერიოდში (და მისი %-ული წილი მკვდრადშობადობის საერთო რაოდენობაში)
- ეპიზიოტომიისა და პერინეოტომიის რაოდენობა
77.2%
22,8%
8,1%
68,56
3.2%
68,56
17.2%
7%
79,9%
20,0%
7,9%
51,25
32,32‰
12%
12442
78%
22%
8%
51,2
2‰
32‰
10%
6%
82%
18%
6-8%
50
1-2‰
28‰
8%
5-6%
2.1.4.
- დაბადებულ ცოცხალშობილთა რაოდენობა
- იმ ახალშობილთა რაოდენობა, რომლებიც დაიბადნენ ავადმყოფები ან ავად გახდნენ დაბადებისთანავე და გაეწერნენ სამშობიარო სახლიდან (ან გადაყვანილ იქნენ სხვა სტაციონარში)
- სხეულის მცირე მასით დაბადებულ ახალშობილთა რაოდენობა
- დაბადების პირველ საათებში ძუძუზე მიყვანილ ახალშობილთა რაოდენობა
- იმუნიზირებულ (B
CG) ახალშობილთა რაოდენობა
- ადრეულ ნეონატალურ პერიოდში (0-6 დღე) გარდაცვლილ ახალშობილთა რაოდენობა და ადრეული ნეონატოლოგიური სიკვდილიანობის მაჩვენებელი 1000 დაბადებულზე
, ცოცხლადშობილზე
49588
10,2‰
8%
89.8%
94.2%
9,52‰
46 827
9%
6,7%
94,5%
13,01‰
45300
8%
6%
90%
95%
12,5%
40300
5%
5%
95%
95%
10‰
2.1.5.
- აღრიცხვაზე აყვანილ ერთ წლამდე ასაკის ბავშვთა რაოდენობა
- ერთ წლამდე ასაკის ბავშვებზე გაცემული სადაზღვევო პოლისების რაოდენობა
- ერთ წლამდე ასაკის ბავშვთა პატრონაჟი და ვიზიტების რაოდენობა, პატრონაჟი სრულდება
- ბუნებრივ კვებაზე მყოფი ერთ წლამდე ასაკის ბავშვთა რაოდენობა
- იმუნიზირებულ ბავშვთა რაოდენობა (მ.შ. ერთ წლამდე ასაკისა).
- ჰოსპიტალიზებულ ერთ წლამდე ასაკის ბავშვთა რაოდენობა (მ.შ. კრიტიკული მდგომარეობით).
- ერთ წლამდე ასაკის ბავშვთა გარდაცვალების მაჩვენებელი 1000 ცოცხლადშობილზე
80%
76%
64-70%
52980
94%
10000-მდე (3-5%)
21,25‰
83%
78%
72%
50900
94%
9500 (3-4%)
23,36‰
90%
83%
75%
48900
95%
7000 (3%)
23,3‰
95%
95%
80%
47000
98%
5000 (1-2%)
20,5‰
2.1.6.
- აღრიცხვაზე აყვანილ 14 წლამდე ასაკის ბავშვთა რაოდენობა
- წლის განმავლობაში 15 წლამდე ასაკის ბავშვთა პროფილაქტიკურ გასინჯვათა რაოდენობა
- 15 წლამდე ასაკის ბავშვთა სიკვდილიანობის მაჩვენებელი 1000 დაბადებულზე
- 15 წლამდე ასაკის ბავშვთა ბინაზე გარდაცვალების რაოდენობა და მისი პროცენტული წილი სიკვდილიანობის საერთო რაოდენობაში (მ.შ. უბედური შემთხვევით, ტრავმებით და მოწამვლებით, სუიციდით).
- 5 წლამდე ასაკის ბავშვთა სიკვდილიანობის მაჩვებელი 1000 დაბადებულზე
- წლის განმავლობაში 15 წლამდე ასაკის ბავშვთა ჰოსპიტალიზაციის რაოდენობა (მ.შ. კრიტიკული მდგომარეობით)
- 15 წლამდე ასაკის ბავშვთა გეგმური იმუნიზაციით მოცვა
1017678
70%
1,6‰
7%
-
ქვეყანაში ჰოსპი-ტალიზაცი
-ის 24,8% (3-5%)
89%
1014600
74%
1,4‰
6,5%
-
23% (3-4%)
90%
1012600
78-80%
1,3‰
6%
-
21% (3%)
92%
1009600
90%
1,2‰
5%
-
20% (1-2%)
95%
2.1.7.
- ქ.თბილისსა და რეგიონებში სამეანო-გინეკოლოგიურ და პედიატრიულ საკითხებზე ჩატარებულ ლექცია-სემინარების და ტრენინგების რაოდენობა
- მომზადებული სამედიცინო კადრების რაოდენობა (მეან-გინეკოლოგები, ნეონატოლოგები, ბებიაქალები და ექთნები)
20
100
30
100
40
100
100
300
2.1.8.
- ქვეყანაში გახსნილი რეპროდუქტოლოგიური კაბინეტების რაოდენობა
- რეპროდუქტოლოგიური კაბინეტის მიერ გატარებული მოსახლეობის რაოდენობა
- კონტრაცეპტივების მომხმარებელ ქალთა რაოდენობა
- წლის განმავლობაში რეგისტრიტებული ხელოვნური აბორტის რაოდენობა (მ.შ.
„მინი აბორტის
“ და 12 კვირაზე მეტი ორსულობის ვადის ხელოვნურად შეწყვეტის ოპერაციათა რაოდენობა)
- აბორტების მავნებლობის შესახებ წლის განმავლობაში მოწყობილი ლექცია-სემინარების რაოდენობა
- ოჯახის დაგეგმვის და კონტრაცეფციის თაობაზე რეკლამების, სატელევიზიო გადაცემების, გამოქვეყნებული სტატიების რაოდენობა
10
36%
15000
21018
240
30
10
40%
20000
18306
360
45 სტატია და
TV-რადიო რეკლამები
10
45
25000
20000
480
50 სტატია და TV-რადიო რეკლამები
55
60-65%
40000
15000
1000-ზე მეტი
100 სტატია და
TV-რადიო რეკლა
-მები
2.1.9.
- ქვეყანაში გახსნილი `დედათა სკოლებისა~ და `მშობელთა სკოლების~ რაოდენობა
- მოზარდთა და ქალთა პროფ. განათლების მიზნით მოწყობილი სემინარების რაოდენობა
- მოზარდებისათვის პროფ. განათლების მიზნით მოწყობილი სემინარებით მოცული სკოლებისა და უმაღლეს სასწავლებელთა რაოდენობა
-
240
-
-
360
-
4
480
5 სკოლა
16
1000-ზე მეტი
20 სკოლა,
5 უნივერსიტეტი
2.1.10.
გეგმური იმუნიზაციით მოცვის მაჩვენებელი პროცენტებში
94%
94
95
98
2.1.11.
მოსახლეობის ინფორმირებულობის დონე ცხოვრების ჯანსაღი წესის შესახებ
40%
40%
45%
70%
2.1.12.
მოსახლეობის ინფორმირებულობის დონე ჯანმრთელობაზე ეკოლოგიური ფაქტორების მოქმედების შესახებ
45%
45%
50%
70%
2.1.13.
შემუშავებული სამედიცინო-პროფილაქტიკური სასწავლო პროგრამების რაოდენობა
5
5
10
20
2.1.14.
სამედიცინო-პროფილაქტიკური სასწავლო პროგრამებით მომზადებული პედაგოგების %
3%
3%
5%
40%
2.1.15.
ახალგაზრდული პროგრამების, რომლებიც ითვალისწინებს ცხოვრების ჯანსაღი წესის დასამკვიდრებლად მიმართულ ღონისძიებებს
1
1
5
10
2.1.16.
თამბაქოს წევისაგან თავისუფალი საზოგადოებრივი თავშეყრის ადგილების %
10
10
15
30
2.1.17.
მოსახლეობის ინფორმირებულობის დონე თამბაქოს მავნებლობის შესახებ
90%
95%
97%
2.1.18.
მწეველთა მკურნალობისა და რეაბილიტაციის კაბინეტებისა და ცენტრების რიცხვი
30
30
40
60
2.1.19.
ნარკომანებში ინფექციური დაავადებების პროფილაქტიკისათვის გამიზნული პროგრამების რიცხვი
1
1
3
7
2.1.20.
ნარკომანთა და ტოქსიკომანთა რეაბილიტაციისა და მკურნალობის ცენტრებისა და კაბინეტების რაოდენობა
10
12
18
2.1.21.
ალკოჰოლის ჭარბი მოხმარების შემცირებისათვის მიმართული პროფილაქტიკური ღონისძიებანი
1
5
2.1.22.
მოსახლეობის ინფორმირებულობის დონე ალკოჰოლის ჭარბი მოხმარების მავნებლობის შესახებ
14%
20%
95%
2.1.23.
კვების ნორმებისა და ჰიგიენური სტანდარტების ვარიანტთა რაოდენობა
7
10
30
2.1.24.
ნიშანდებული საკვები პროდუქციის % ამ ტიპის სამამულო ნაწარმში
5
10
80
2.1.25.
სგგდ/შიდსის შესახებ პროფილაქტიკურ-საგანმანათლებლო პროგრამების რაოდენობა
5
5
8
12
2.1.26.
მოსახლეობის ინფორმირებულობის დონე სქესობრივი გზით გადამდები დაავადებების და შიდს-ის რისკ-ფაქტორების შესახებ
25%
28%
70%
2.1.27.
სპორტულ-გამაჯანსაღებელ მოქმედ კომპლექსთა რაოდენობა ყოველ 10000 ადამიანზე
1
1
1.2
6
2.1.28.
სამუშაო ადგილების შესაბამისი ფიზაქტივობის მეთოდთა რაოდენობა
1
3
5
2.1.29.
საგანმანათლებლო დაწესებულებათა % ოპტიმიზებული ფიზიკური აღზრდით
4
15
100
2.1.30.
- თამბაქოს წევის გავრცელების შემსწავლელი კვლევების რაოდენობა
- ნარკომანიისა და ტოქსიკომანიის გავრცელება (მოსახლეობის %)
- ალკოჰოლზე დამოკიდებულების გავრცელება (%0)
- სგგდ/შიდსის ეპიდემიოლოგიური კვლევების რაოდენობა
- ჰიპოდინამიის გავრცელების შემსწავლელ კვლევათა რაოდენობა
11
2.4%
20
7
11
2,4
20
7
10
2.3%
18
9
1
20
1.5%
10
20
10
2.1.31.
საწარმოო გარემოს სხვადასხვა რისკ-ფაქტორებთან მომუშავე პროფესიული კონტინგენტის პროცენტული წილი, რომლებიც გადიან მიზნობრივ, წინასწარ და პერიოდულ სამედიცინო გასინჯვებს.
50
70
2.2.
პირველადი ჯანდაცვის სისტემის ფუნქციონირების ხარჯების სრული დაფარვა სახელმწიფოს მიერ
2.2.1.
პირველადი ჯანდაცვის მარეგულირებელი კანონებისა და ნორმატიული აქტების რაოდენობა
-
-
2
3
2.2.2.
რეაბილიტირებული პირველადი ჯანდაცვის დაწესებულებების რაოდენობა
3
150
2.2.3.
პირველადი ჯანდაცვის დაფინანსების მოცულობა
2500
3500
10000
2.2.4.
ზოგადი პრაქტიკის ექიმთა მომზადების ეროვნული და რეგიონალური ცენტრების არსებობა
ეროვნუ
-ლი
რეგიონალური
2.2.5.
ექთნების მომზადების ეროვნული და რეგიონალური ცენტრების არსებობა
ეროვნუ
-ლი
რეგიო-ნალური
2.2.6.
პირველადი ჯანდაცვის სისტემაში დასაქმებული ზოგადი პრაქტიკის ექიმების რაოდენობა
პირველადი ჯანდაცვის სისტემაში დასაქმებული გადამზადებული ექთნების რაოდენობა.
8
53
30
70
50
800
1600
2.3.
სიღარიბის ზღვარს ქვევით მყოფი მოსახლეობისათვის დამატებითი სამედიცინო დახმარების ხარჯების დაფარვა სახელმწიფოს მიერ
2.3.1.
უმწეოთა სადაზღვევო პროგრამით მოცული სიღარიბის ზღვარს ქვევით მყოფი მოსახლეობის რაოდენობა
2.3.2.
შეღავათიან და უფასო რეცეპტით სამკურნალო საშუალებების გაცემის მექანიზმის არსებობა (ხარისხობრივი შეფასება).
0
1
2.4.
სოციალურად საშიში დაავადებების სავალდებულო სამედიცინო დაზღვევის პრინციპებით მკურნალობა
2.4.1.
- უმწეოთა სახელმწიფო ჯანდაცვითი პროგრამით მოცული საქართველოს მოქალაქეების რაოდენობა
- ბავშვების სახელმწიფო ჯანდაცვითი პროგრამით მოცული ბავშვების (0-18 წელი) რაოდენობა
- ხანდაზმულთა სახელმწიფო ჯანდაცვითი პროგრამით მოცული ხანდაზმულების (65 წელს ზევით) რაოდენობა
412,000
155,000
0
425 000
155 000
0
420,000
210,000
100,000
800,000
მთელი მოსახლეობა
18 წლამდე
მთელი მოსახლეობა
65 წელს ზევით
2.4.2.
კერძო ნებაყოფლობითი სამედიცინო დაზღვევით მოცული საქართველოს მოსახლეობის %
40,000
40,00
50,000
500,000
2.4.3.
სამედიცინო დაზღვევის სახელმწიფო კომპანიის სრულად აღჭურვილი და მომუშავე რეგიონალური წარმომადგენლობების რიცხვი
7
11
12
12
2.4.4.
მომზადებული ფინანსური მენეჯერების, ბუღალტრებისა და აქტუარიების რაოდენობა სამედიცინო დაზღვევის სახელმწიფო კომპანიასა და რეგიონალურ ფონდებში
8
25
500
2.4.5.
მომზადებული ფინანსური მენეჯერების, საავადმყოფო და პირველადი ჯანდაცვის მენეჯერებისა და ბუღალტრების რაოდენობა სამედიცინო დაწესებულებებში ქვეყნის მასშტაბით.
10
70
180
600
3.
მოსახლეობის განსაზღვრული ჯგუფების სოციალური დახმარების მოქმედი სისტემის სრულყოფა
3.1.
მ.შ.პ-ს მიმართ სოციალური დახმარების დონე პროცენტებში
- სიღარიბის დონის შემცირება
- სიღარიბის სიღრმის შემცირება საარსებო მინიმუმის მიმართ %-ში
- სიღარიბის სიმწვავის შემცირება საარსებო მინიმუმის მიმართ %-ში
0,3
50,2
19,5
10,4
0,26
51,58
20,14
10.66
0,3
47,2
19,3
10,3
0,3
38,0
16,0
8,0
3.2.2.
სოციალურად დაუცველი კონტინგენტის დაზუსტების შედეგად გამოთავისუფლებული მიზნობრივი სახსრების ეფექტიანი გამოყენება; ვერიფიკაციის ეფექტი
-
-
10-5%
3-2%
3.2.3.
მიზნობრივი დაფინანსება პროცენტებში
27%
25%
100%
100%
3.2.3.1.
მოსახლეობის მიმართ სიღარიბის ზღვარს ქვემოთ მყოფი ფენის შემცირება (საშუალო წლიური მაჩვენებლები)
-
-
5%
1%
3.3.6.
- შემოსავლების მიხედვით სოციალურად დაუცველი კატეგორიების დაზუსტება
საარსებო მინიმუმთან მიახლოვება
- სამომხმარებლო კალათა
-
-
-
-
-
-
დაწყება
-
-
2002
მიუახლოვდეს (საკონტროლო დონე 50%)
მიუახლოვდეს (საკონტროლო დონე 30%)
3.3.7
მოსახლეობის სოციალური დაცვის პრობლემების ანალიზისა და პროგნოზირების საფუძველზე სოციალური დაცვის პროგრამების განხორციელების ეფექტიანი მექანიზმების შემუშავება
-
-
+
+
3.3.8
სოციალური დაცვისათვის საბიუჯეტო სახსრების ხარჯვის პრიოროტეტების განსაზღვრა და მათი სრულფასოვანი რეალიზაციისათვის წინადადებების მომზადება
-
-
+
+
3.3.9.
უმუშევრობის დონე პროცენტებში
14,5
13,8
14,3
10,0
3.3.9.1.
სოციალურად დაუცველი კონტინგენტის მოცვა
8000
7000
8000
20000
3.3.9.2.
ისტიტუციონალურ დაწესებულებებში მყოფ ბავშვთა კონტინგენტის ეტაპობრივი დეინსტიტუციონალიზაცია (% კონტინგენტის მიმართ)
-
-
20%
80%
3.3.9.3
დასაქმების მაჩვენებელი პროცენტებში
-
-
10%
60%
3.3.9.4
ასოციალური ოჯახების
ა) ზრდის პრევენცია
ბ) რეაბილიტაცია
30000
-
40000
-
30000
5000
5000
20000
3.3.9.4.1
ინტეგრირებული სწავლების მეთოდების დანერგვა პროცენტებში
-
-
2%
15%
3.3.9.4.2.
ქვეყანაში ოჯახების რაოდენობასთან საოჯახო ბიზნესით დაკავებული ოჯახების წლიური ზრდა პროცენტებში
-
-
10%
50%
3.3.9.5.
დიფერენცირებული ოჯახური შემწეობების ზრდა (სახეობათა რაოდენობა)
2
2
4
12
3.3.9.5.1.
ა) ჯანმრთელობის მდგომარეობის გაუმჯობესებით სიცოცხლის საშუალო ხანგრძლივობის ზრდა
ბ) საზოგადოებრივ სასარგებლო საქმიანობაში მათი მონაწილეობის ამაღლება (საშუალო წლიური მაჩვენებელი)
68-78
-
68-75
-
69-79
5%
75-85
10%
3.3.9.5.2.
კონტინგენტის მოცვა სოციალური დაცვის პროგრამებით პროცენტებში
-
-
20%
40%
3.3.9.6.
- ქალთა შრომის გამოთავისუფლება მძიმე და სასოფლო-სამეურნეო საქმიანობიდან (კონტინგენტი 100%-დან)
- ქალთა მონაწილეობა გადაწყვეტილებათა მიღების ყველა დონეზე, ფაქტიური მდგომარეობის დაახლეობით 3-4% მისი საშუალო წლიური მაჩვენებლის ამაღლება
-
-
-
-
90%
20%
50%
50%
3.4.
ა) სახელმწიფო საპენსიო სადაზღვევო სისტემით მოსახლეობის მოცვა პროცენტებში
ბ) კერძო სადაზღვევო საპენსიო სისტემაში მოსახლეობის მოზიდვის მაჩვენებლის ამაღლება პროცენტებში
100%
-
100%
-
95%
5%
70%
30%
3.5.
ინვალიდთათვის სამედიცინო და სოციალური რეაბილიტაციისათვის სახელმწიფო საგარანტიო სისტემის სრულყოფა
+
+
3.5.1.
ინვალიდთა სამედიცინო დახმარების თანასწორუფლებიანობის და ხელმისაწვდომობის სისტემის სრულყოფა
+
+
3.5.1.1.
- სოციალური დაზღვევის შესახებ კანონპროექტში მოსახლეობის ინვალიდობისათვის დაზღვევის სახელმწიფო გარანტიების შემუშავება;
- სოციალური დაზღვევის შესახებ კანონის მიღება;
- სოციალური დაზღვევის შესახებ კანონის სრულყოფილი ამოქმედება და ქვეკანონური აქტების მიღება.
+
+
10%
85%
3.5.1.2.
- ინვალიდთა სამედიცინო დახმარების სახელმწიფო ტარიფების შემუშავება;
- ინვალიდთა ამბულატორიული სამედიცინო დახმარების სისტემის სრულყოფა;
- ინვალიდთა სტაციონარული სამედიცინო დახმარების სისტემის სრულყოფა;
- ინვალიდთა სამედიცინო რეაბილიტაციის სისტემის სრულყოფა.
30%
10%
30%
10%
30%
10%
10%
5%
50%
50%
30%
30%
95%
95%
95%
70%
3.5.1.3.
ინვალიდთა საპროთეზო-ორთოპედიული ნაწარმის ტარიფების სრულყოფა;
ინვალიდთა საპროთეზო-ორთოპედიული ნაწარმით უზრუნველყოფის სისტემის სრულყოფა.
55%
40%
55%
5%
80%
45%
90%
95%
3.5.2.
ინვალიდთა სოციალური რეაბილიტაციისა და ინტეგრაციის სახელმწიფო უზრუნველყოფის სისტემის სრულყოფა
+
+
3.5.2.1.
- ინვალიდთა აღრიცხვიანობის სისტემის სრულყოფა;
- ინვალიდთა აღწერა სოციალური იდენტიფიკაციის და ინდივიდუალური უნარ ჩვევების გათვალისწინებით;
- ინვალიდთათვის ინდივიდუალური რუკების შედგენა;
- ინვალიდთა სამედიცინო-სოციალური რეაბილიტაციის პროგრამის მომზადება;
- ინვალიდთა სამედიცინო-სოციალური რეაბილიტაციის ცენტრების შექმნა;
- ინვალიდთა განათლების მეთოდოლოგიური საფუძვლების სრულყოფა;
- ინვალიდთა განათლების სისტემის სრულყოფა
55%
30%
-
30%
10%
10%
30%
-
30%
10%
65%
65%
10%
60%
1
50%
25%
98%
98%
98%
85%
10
80%
85%
3.5.3.
სრულ სახელმწიფო კმაყოფაზე მყოფ ინვალიდთა ცხოვრების ოპტიმალური პირობების შექმნა.
+
+
3.5.3.1.
- ინვალიდთა ინსტიტუციონალურ დაწესებულებათა ოპტიმიზაციის პროგრამის შემუშავება;
- ინსტიტუციონალურ დაწესებულებათა ქსელის თანამშრომელთა ატესტაცია, სამუშაო რეგლამენტის შემუშავება;
- ინვალიდთა სოციალური რეაბილიტაცია-ინტეგრაციის ინდივიდუალური პროგრამების შემუშავება;
- ინვალიდთა სოციალური რეაბილიტაცია-ინტეგრაციისათვის შესაფერისი პირობების შექმნა;
- ინვალიდთა შრომითი თერაპიისათვის აუცილებელი პირობების შექმნა;
- ინსტიტუციონალურ დაწესებულებებში მყოფ ინვალიდთა იურიდიული დაცვის სამართლებრივი ბაზის სრულყოფა;
- ინვალიდთა დეინსტიტუციონალიზაციის პროგრამის შემუშავება;
- ინვალიდთა დეინსტიტუციონალიზაციის სამართლებრივი ბაზის სრულყოფა;
- სოციალური მუშაკის სამუშაო რეგლამენტის შემუშავება;
- სოციალურ მუშაკთა ქსელის შექმნა.
+
35%
10%
20%
20%
50%
+
50%
+
10%
95%
90%
90%
90%
95%
95%
90%
3.5.4.
ინვალიდობის პრევენციის სახელმწიფო უზრუნველყოფის სქემის სრულყოფა
+
+
3.5.4.1.
- ინვალიდობის პრევენციის ღონისძიებებათა განხორციელებისათვის აუცილებელი საკანონმდებლო ბაზის შემუშავება;
- ინვალიდობის პრევენციის ღონისძიებ ათა განხორციელების აუცილებლობაში მოსახლეობის გაცნობიერების პროგრამის შემუშავება;
- ახალდაქორწინებულთათვის გენეტიკური რუკების პარამეტრების შემუშავება;
- ახალდაქორწინებულთა სკრინინგის სისტემის შექმნა;
ახალშობილთა სკრინინგის სისტემის შექმნა.
- სამუშაო ადგილზე უსაფრთხოების ტექნიკის პარამეტრების შემუშავება და მათი აუცილებელი განხორციელების სისტემის შექმნა;
15%
15%
20%
50%
+
15%
15%
25%
90%
90%
98%
98%
80%
3.5.5.
საინფორმაციო-საგანმანათლებლო უზრუნველყოფა, სამეცნიერო-პრაქტიკული საქმიანობა
+
+
3.5.5.1.
- ინვალიდთა დაცვის საინფორმაციო სამსახურის სისტემის შექმნა;
- ინვალიდთა დაცვის სხვადასხვა საკითხზე საინფორმაციო მასალების, ბროშურების (ასევე კომპიუტერული ვერსიის) მომზადება, გავრცელება.
20%
+
90%
90%
4.
მოსახლეობის საპენსიო უზრუნველყოფის სისტემის სრულყოფა
4.1
საპენსიო დავალიანების ოდენობა
47 მლნ.ლარი
77 მლნ.ლარი
92 მლნ.ლარი
0
4.1.1.
მორატორიუმის არსებობა
+
-
4.1.2.
სოციალური უზრუნველყოფის ფონდისადმი წარმოება-დაწესებულებების დავალიანებათა ოდენობა
76 მლნ.ლარი
98 მლნ.ლარი
70 მლნ.ლარი
0
4.1.3.
სახელმწიფო ცენტრალურ ბიუჯეტში მიმართული სოციალური დაზღვევის სახსრების ოდენობა
0
0
0
0
4.1.4.
სახელმწიფო ბიუჯეტში დავალიანების დაფარვისათვის გათვალისწინებული თანხების ოდენობა
0
0
40მლნ.ლა
-რი
0
4.1.5.
საგადამხდელო ბაზაში მოქცეულ გადამხდელთა ოდენობა
795 915
742 064
790 000
1 200 000
4.1.6.
საგადასახადო და სოციალური სფეროს მუშაკთა ხელფასის მატების %
0
0
100
300
4.2.
მინიმალური პენსიის ოდენობა
14 ლა
-რი
14 ლარი
14 ლარი
70 ლარი
4.2.4
რეფორმის ეტაპების განმსაზღვრელი ნორმატიული ბაზის არსებობა.
-
-
+
+
დანართი 3
ფინანსური ანალიზი
№
ღონისძიებები
2002
2003
2004
2005
2006
სულ
ათასი
1.
დასაქმება, შრომის ბაზრის რეგულირება და შრომითი ურთიერთობების მოწესრიგება
8302,5
18183,5
57684,0
74154,5
82730,0
241054,5
1.1.
საბიუჯეტო სფეროში შრომის ანაზღაურების სისტემის ეტაპობრივი მოწესრიგება
3002,5
12603,5
51804,0
67354,5
74605,0
209369,5
1.1.1.
აღმასრულებელი ხელისუფლების მაღალი რანგის თანამდებობის პირთა შრომის ანაზღაურების მოწესრიგება შრომის მოტივაციის გათვალისწინებით
3000,0
3600,0
4300,0
5200,0
6200,0
22300,0
1.1.2.
აღმასრულებელი ხელისუფლების სახელმწიფო მოხელეთა შრომის ანაზღაურების მოწესრიგება შრომის მოტივაციის გათვალისწინებით
0
9000,0
0
9900,0
10900,0
29800,0
1.1.3.
საბიუჯეტო სფეროს მუშაკთა შრომითი ანაზღაურების მოწესრიგება
0
0
47500,0
52250,0
57500,0
15725 0,0
1.1.4.
არასაბიუჯეტო სფეროში შრომის ანაზღაურების ლეგალიზაცია, შრომის ხელშეკრულების დადებისა და სოციალური პარტნიორობის სრულყოფა.
2,5
3,5
4,0
4,5
5,0
19,5
1.2.
დასაქმება და შრომის ბაზრის რეგულირება
4700,0
5105,0
5430,0
6350,0
7675,0
29260,0
1.2.1.
შრომის ბაზრის ანალიზისა და მონიტორინგის სისტემის ჩამოყალიბება, მონიტორინგის განხორციელება
240,0
235,0
240,0
175,0
175,0
1065,0
1.2.2.
დასაქმების სამსახურების ერთიანი სისტემის ფორმირება, რეგიონალური და ადგილობრივი სამსახურების ქსელის განვითარება, ტექნიკური და ინფორმაციული ბაზის სრულყოფა
425,0
425,0
100,0
75,0
50,0
1075,0
1.2.3.
დასაქმების შესაძლებლობების შენარჩუნება-გაფართოებისათვის სამუშაო ადგილების სუბსიდირების, მცირე და საშუალო ბიზნესის განვითარების ხელშეწყობა
1865,0
2175,0
2605,0
3460,0
4450,0
14555,0
1.2.4.
სამუშაოს მოძებნისა და უმუშევართა საკონსულტაციო მომსახურების ეფექტიანი სისტემის შექმნა და ფუნქციონირება
225,0
210,0
190,0
100,0
75,0
800,0
1.2.5
სამუშაოს მაძიებელთა (მათ შორის უმუშევართა) პროფესიული მომზადება-გადამზადების სისტემის ფორმირება და ფუნქციონირება
810,0
875,0
980,0
1075,0
1225,0
4965,0
1.2.6.
უმუშევართა დროებითი დასაქმების ეფექტიანი სისტემის ჩამოყალიბება და ფუნქციონირება
310,0
335,0
375,0
440,0
600,0
2060,0
1.2.7.
უმუშევართა რეგისტრაციისა და იდენტიფიკაციის, უმუშევრობისაგან დაზღვევის სისტემის განვითარება.
825,0
850,0
940,0
1025,0
1100,0
4740,0
1.3.
შრომის უსაფრთხოების დაცვა
600,0
475,0
450,0
450,0
450,0
2425,0
1.3.1.
შრომის უსაფრთხოების თანამედროვე მოთხოვნების შესაბამისი შრომის უსაფრთხოების საერთაშორისო სტანდარტების დანერგვა
200,0
225,0
250,0
250,0
250,0
1175,0
1.3.2
შრომის დაცვის სფეროში საერთაშორისო სტანდარტების შესაბამისი სტატისტიკური მაჩვენებლების სისტემის ჩამოყალიბება
50,0
50,0
50,0
50,0
50,0
250,0
1.3.3.
შრომის პირობების მონიტორინგი, მათ შორისო მაღალი რისკის საწარმოებში
100,0
100,0
100,0
100,0
100,0
500,0
1.3.4.
შრომის უსაფრთხოების სფეროში სახელმწიფო-საზედამხედველო სისტემის ორგანიზაციული სრულყოფა და ტექნიკური საშუალებებით უზრუნველყოფა.
250,0
100,0
50,0
50,0
50,0
500,0
2.
მინიმალურად აუცილებელი სამედიცინო დახმარებისა და ჯანდაცვითი ღონისძიებებით სარგებლობის თანასწორუფლებიანობისა და ხელმისაწვდომობის გარანტირებულობა
83051,0
101938,0
130645,0
160075,0
183175,0
658884,0
2.1.
სამედიცინო-პროფილაქტიკური ღონისძიებებით მოსახლეობის ფართო მოცვა
41620,0
44010,0
46220,0
49070,0
49370,0
230290,0
2.1.1.
პრე- და პერინატალური მეთვალყურეობის გაუმჯობესება მეანობის სახელმწიფო სამედიცინო პროგრამის გაფართოების, ორსულთა მეთვალყურეობის და მკურნალობის სტანდარტების ხარჯზე
5100,0
5200,0
5300,0
5600,0
5700,0
26900,0
2.1.2.
პრე- და პოსტნატალური დიაგნოსტიკა, გენეტიკური კონსულტაციების მოწყობის უზრუნველყოფა
1000,0
1000,0
1000,0
1000,0
1000,0
5000,0
2.1.3.
უსაფრთხო მშობიარობის უზრუნველყოფა
7000,0
7000,0
7000,0
7000,0
7000,0
35000,0
2.1.4.
ახალშობილთა ადეკვატური სამედიცინო დახმარებისა და მოვლის უზრუნველყოფა დაბადებისთანავე (ახალშობილთა სწორი სპონტანური ძუძუთი კვება, იმუნიზაცია)
4000,0
5000,0
6000,0
7000,0
7000,0
29000,0
2.1.5.
ბავშვის ჯანმრთელობაზე მეთვალყურეობა (ზრდა-განვითარების მონიტორინგი, მიკრონუტრიცული სუპლემენტებით უზრუნველყოფა)
6500,0
6500,0
6500,0
6500,0
6500,0
32500,0
2.1.6.
15 წლამდე ასაკის ბავშვთა სამედიცინო დახმარების სახელმწიფო პროგრამის ფარგლებში სახელმწიფოს მიერ ბავშვთა პროფ. გასინჯვებისა და საჭირო მკურნალობის უზრუნველყოფა
11000,0
12000,0
13000,0
14000,0
14000,0
64000,0
2.1.7.
სამეანო-გინეკოლოგიური კადრების უწყვეტი განათლების სისტემის შექმნა
100,0
100,0
100,0
100,0
100,0
500,0
2.1.8.
ოჯახის დაგეგმვისა და რეპროდუქტოლოგიური სამსახურის სისტემის განვითარება
1200,0
1300,0
1400,0
1500,0
1600,0
7000,0
2.1.9.
ქალთა პროფილაქტიკური განათლების დონის ამაღლება
350,0
400,0
450,0
500,0
550,0
2250,0
2.1.10
მართვადი ინფექციების მიმართ მოსახლეობის იმუნური სტატუსის გაზრდა და განმტკიცება: გეგმური პროფილაქტიკური აცრების ჩატარება
1800,0
1500,0
1200,0
1200,0
1200,0
6900,0
2.1.11.
მოსახლეობაში ცხოვრების ჯანსაღი წესის პოპულარიზაცია
700,0
900,0
1200,0
1300,0
1300,0
5400,0
2.1.12.
თამბაქოს მოწევის საწინააღმდეგო ღონისძიებები
500,0
350,0
450,0
500,0
320,0
2120,0
2.1.13.
ნარკომანიისა და ტოქსიკომანიის საწინააღმდეგო ღონისძიებები
900,0
1100,0
900,0
900,0
850,0
4650,0
2.1.14.
ალკოჰოლის ჭარბი მოხმარების შესამცირებელი ღონისძიებები
140,0
140,0
60,0
60,0
60,0
460,0
2.1.15.
მოსახლეობაში სწორად კვების ჩვევების დანერგვა
400,0
380,0
380,0
430,0
460,0
2050,0
2.1.16.
სქესობრივი გზით გადამდები დაავადებებისა და შიდსის პრევენციული ღონისძიებები
210,0
310,0
380,0
430,0
600,0
1930,0
2.1.17.
ოჯახის დაგეგმვისა და რეპროდუქტიული ჯანმრთელობის ხელშეწყობა
300,0
380,0
400,0
450,0
480,0
2010,0
2.1.18.
ფიზიკური აქტივობის ხელშეწყობა.
420,0
450,0
500,0
600,0
650,0
2620,0
2.2.
პირველადი ჯანდაცვის სისტემის ფუნქციონირების ხარჯების სრული დაფარვა სახელმწიფოს მიერ
1990,0
1870,0
1870,0
1650,0
1650,0
9030,0
2.2.1.
პირველადი ჯანდაცვის საკანონმდებლო უზრუნველყოფა
30,0
30,0
30,0
30,0
30,0
150,0
2.2.2.
პირველადი ჯანდაცვის დაწესებულებების მატერიალურ-ტექნიკური ბაზის გადაიარაღება
1400,0
1400,0
1400,0
1400,0
1400,0
7000,0
2.2.3
პირველადი ჯანდაცვის დაფინანსების ოპტიმალური სისტემის ჩამოყალიბება
170,0
110,0
110,0
110,0
110,0
610,0
2.2.4.
ზოგადი პრაქტიკის ექიმების ეროვნული და რეგიონალური სწავლების ცენტრის შექმნა
220,0
220,0
220,0
0
0
660,0
2.2.5.
პირველადი ჯანდაცვის დონეზე დასაქმებული სამედიცინო კადრის თვისობრივად და ხარისხობრივად ახალი ტიპის კადრებით ჩანაცვლება.
170,0
110,0
110,0
110,0
110,0
610,0
2.3.
სიღარიბის ზღვარს ქვევით მყოფი მოსახლეობისათვის დამატებითი სამედიცინო დახმარების ხარჯების დაფარვა სახელმწიფოს მიერ
4206,0
5908,0
7500,0
9300,0
12100,0
39014,0
2.3.1.
სიღარიბის ზღვარს ქვევით მყოფი მოსახლეობის დამატებითი სამედიცინო დახმარების ხარჯების დაფარვა სახელმწიფოს მიერ უმწეოთა სადაზღვევო პროგრამით
4200,0
5900,0
7500,0
9300,0
12100,0
39000,0
2.3.2.
მოსახლეობის უმწეო, სოციალურად დაუცველი ფენისა და ქრონიკული ავადმყოფებისათვის სამკურნალო საშუალებების შეღავათიან ფასებში გაცემის მექანიზმის შექმნა.
6,0
8,0
0
0
0
14,0
2.4.
სოციალურად საშიშ დაავადებათა სავალდებულო სამედიცინო დაზღვევის პრინციპებით მკურნალობა
35235,0
50150,0
75055,0
100055,0
120055,0
380550,0
2.4.1.
საქართველოს მოსახლეობის სახელმწიფო სამედიცინო დაზღვევის სისტემით მოცვის გაფართოება
35000,0
50000,0
75000,0
100000,0
120000,0
3800000,0
2.4.2.
საქართველოს მოსახლეობისთვის ჯანმრთელობის დამატებითი კერძო დაზღვევის განვითარება
40,0
35,0
0
0
0
75,0
2.4.3.
სამედიცინო დაზღვევის სახელმწიფო კომპანიის ინსტიტუციონალური განვითარება
110,0
60,0
0
0
0
170,0
2.4.4.
სამედიცინო დაზღვევის სახელმწიფო კომპანიისა და ჯანდაცვის რეგიონალური ფონდებისათვის ადამიანური რესურსების განვითარება
55,0
55,0
55,0
55,0
55,0
275,0
2.4.5.
ჯანდაცვის მომსახურების საბაზისო პაკეტისათვის საკანონმდებლო და მარეგულირებელი ბაზისის მომზადება.
30,0
0
0
0
0
30,0
3.
მოსახლეობის განსაზღრული ჯგუფების სოციალური დახმარების მოქმედი სისტემის სრულყოფა
30117,5
29867,5
25892,5
24392,5
24067,5
134337,5
3.1.
ფულადი დახმარების მიმართვა უკიდურეს სიღატაკეში მყოფ
ი ადამიანებისათვის
7000,0
7000,0
7500,0
8000,0
8500,0
38000,0
3.2
სოციალური დახმარების სისტემის სრულყოფა
135,0
135,0
135,0
135,0
135,0
675,0
3.2.1.
- სოციალური დახმარების შესახებ კანონისა და ქვეკანონური აქტების მიღება, რომელიც განსაზღვრავს სოციალური დახმარების მიმღები, სოციალურად ყველაზე დაუცველი კონტინგენტის შერჩევის კრიტერიუმებს და ამ კონტინგენტისთვის სოციალური დახმარების მიღების ზომებსა და სახეებს:
- სოციალური დაცვის შესახებ;
- მოსახლეობის სოციალური მომსახურების სახელმწიფო სისტემის საკუთრების შესახებ;
- სოციალური მუშაობის შესახებ;
- სოციალური მუშაკის შესახებ;
- სოციალური დახმარებების შესახებ;
- ხანდაზმულთა სოციალური დაცვის შესახებ;
- ახალგაზრდა ოჯახების მხარდაჭერის შესახებ.
100,0
100,0
100,0
100,0
100,0
500,0
3.2.2.
სოციალურად დაუცველი კონტინგენტის იდენტიფიცირებისა და აღრიცხვის სისტემის შექმნას.
25,0
25,0
25,0
25,0
25,0
125,0
3.2.3.
ყველა დონის ბიუჯეტებში სოციალური დახმარებების დაფინანსებისა და მათი დაცულობის მექანიზმის სრულყოფა.
5,0
5,0
5,0
5,0
5,0
25,0
3.2.3.1.
სოციალური დახმარებების მისამართულობის ოპტიმიზაცია, ფინანსური და მატერიალური რესურსების ოპტიმიზაცია, შეღავათების სისტემის მოწესრიგება.
5,0
5,0
5,0
5,0
5,0
25,0
3.3.
მოსახლეობის დაუცველი ფენების (მშობლის ზრუნვას მოკლებული ბავშვები, შრომის უნარდაკარგული და უნარდაქვითებული ინვალიდები, მარტოხელა დედები, ქცევითი ხასიათის დარღვ. მქონე ბავშვები, ფუნქციამოშლილი ოჯახები, მოხუცები, რომლებსაც არ შეუძლიათ საკუთარ თავზე ზრუნვა.) სოც. მდგომარეობის გაუმჯობესება
6317,5
5767,5
5392,5
5392,5
5367,5
28237,5
3.3.1
აპარატის პერსონალის ატესტაციისა და გადამზადების პროცესის უზრუნველყოფა
12,5
12,5
12,5
12,5
12,5
62,5
3.3.2.
დარგის მუშაკთა კვალიფიკაციის ამაღლების სისტემის შექმნა
25,0
25,0
25,0
25,0
25,0
125,0
3.3.3.
სოციალური მუშაკის ინსტიტუტის საქმიანობის გარდაქმნა და განვითარება
100,0
50,0
50,0
50,0
25,0
275,0
3.3.4.
სოციალური დაცვის ინსტიტუციონალური მოწყობის რეფორმა (ტერიტორიული სოციალური მომსახურების ცენტრების შექმნა-განვითარება)
250,0
250,0
250,0
250,0
250,0
1250,0
3.3.5.
მოსახლეობის სამართლებრივ-საკონსულტაციო მომსახურების ფორმების დანერგვა
10,0
10,0
10,0
10,0
10,0
50,0
3.3.6
მოსახლეობის დაუცველი ფენების ოჯახური სოციალური მდგომარეობის მონიტორინგი, სიღარიბის დონის, სიღრმისა და სიმწვავის და სოციალური დაუცველობის კოეფიციენტის დადგენა, კრიტერიუმების შემუშავება
1000,0
500,0
125,0
125,0
125,0
1875,0
3.3.7
მოსახლეობის სოციალური დაცვის პრობლემების ანალიზისა და პროგნოზირების საფუძველზე სოციალური დაცვის პროგრამების განხორციელების ეფექტიანი მექანიზმების შემუშავება
25,0
25,0
25,0
25,0
25,0
125,0
3.3.8
სოციალური დაცვისათვის საბიუჯეტო სახსრების ხარჯვის პრიოროტეტების განსაზღვრა და მათი სრულფასოვანი რეალიზაციისათვის წინადადებების მომზადება
5,0
5,0
5,0
5,0
5,0
25,0
3.3.9
სოციალურად დაუცველი კონტინგენტისათვის დროებითი და გრძელვადიანი მიზნობრივი დასაქმების პროგრამების განხორციელება და სპეციალური მიზნობრივი პროგრამების შემუშავება
4890,0
4890,0
4890,0
4890,0
4890,0
24450,0
3.3.9.1
ბინაზე მომსახურების პროგრამა
250,0
250,0
250,0
250,0
250,0
1250,0
3.3.9.2
მშობელთა მზრუნველობას მოკლებულ ბავშვთა დეინსტიტუციონალიზაციის პროგრამა. საქართველოს კანონის „ობოლ და მშობელთა მზრუნველობას მოკლებულ ბავშვთა შვილობილად აყვანის შესახებ” მიხედვით.
თვითდაფინანსება
3.3.9.3
შრომის უნარდაქვეითებულ ინვალიდთა სარეაბილიტაციო პროგრამა – სპეც. დასაქმება;
1500,0
1500,0
1500,0
1500,0
1500,0
7500,0
3.3.9.4.
ფუნქციამოშლილი (ასოციალური) ოჯახების რეაბილიტაციის პროგრამა
2740,0
2740,0
2740,0
2740,0
2740,0
13700,0
3.3.9.4.1
ინვალიდი ბავშვების აღზრდა სხვა ბავშვებთან ერთად და მათთვის ოჯახური/საზოგადოებრივი სოციალური მომსახურების უზრუნველყოფა დაფინანსების დეცენტრალიზებულ საწყისებზე, არასამთავრობო ორგანიზაციებისა და სამოქალაქო საზოგადოების სხვა ჯგუფების მონაწილეობით. საზოგადოებრივი მომსახურების სისტემის მეშვეობით მათზე ზრუნვის ინსტიტუციონალური მექანიზმებიდან ოჯახურ/საზოგადოებრივ ზრუნვაზე გადატანა.
240,0
240,0
240,0
240,0
240,0
1200,0
3.3.9.4.2
ოჯახების ხელშეწყობა საიმისოდ, რომ მათ თავად იზრუნონ თავიანთ დაუცველ წევრებზე. საოჯახო ბიზნესის განვითარების ხელშეწყობის პროგრამა.
2500,0
2500,0
2500,0
2500,0
2500,0
12500,0
3.3.9.5
ოჯახური ხელშეწყობის პროგრამა
200,0
200,0
200,0
200,0
200,0
1000,0
3.3.9.5.1
ხანდაზმულთა განსაკუთრებული სოციალური მხარდაჭერა ასაკობრივი ჯგუფების გათვალისწინებით
ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის პროგრამების ეფექტურობის ზრდით
3.3.9.5.2
ქალების, განსაკუთრებით ბავშვიანი ქალებისა და მარტოხელა დედების სოციალური დაცვის ღონისძიებების შემუშავება და რეალიზაცია
200,0
200,0
200,0
200,0
200,0
1000,0
3.3.9.6.
გენდერული თანასწორობის პროგრამების შემუშავება და განხორციელება
200,0
200,0
200,0
200,0
200,0
1000,0
3.4.
სოციალური დაზღვევის ახალი სისტემის შექმნა, დანერგვა და განხორციელება, სოციალური რისკების პრევენცია
5,0
5,0
5,0
5,0
5,0
25,0
3.5.
ინვალიდთათვის სამედიცინო და სოციალური რეაბილიტაციისათვის სახელმწიფო საგარანტიო სისტემის სრულყოფა
16660,0
16960,0
12860,0
10860,0
10060,0
67400,0
3.5.1.
ინვალიდთა სამედიცინო დახმარების თანასწორუფლებიანობისა და ხელმისაწვდომობის სისტემის სრულყოფა
8830,0
8730,0
6630,0
4630,0
4630,0
33450,0
3.5.1.1.
სახელმწიფო სოციალური დაზღვევის შესახებ კანონპროექტის მომზადება, მოსახლეობის ინვალიდობისათვის დაზღვევის სახელმწიფო გარანტიების მითითებით
30,0
30,0
30,0
30,0
30,0
150,0
3.51.2.
ინვალიდთა სამედიცინო დახმარების სახელმწიფო უზრუნველყოფის სისტემის შექმნა.
8000,0
8000,0
6000,0
4000,0
4000,0
30000,0
3.5.1.3.
ინვალიდთა უზრუნველყოფა საპროთეზო-ორთოპედიული ნაწარმით
800,0
700,0
600,0
600,0
600,0
3300,0
3.5.2.
ინვალიდთა სოციალური რეაბილიტაციის და ინტეგრაციის სახელმწიფო უზრუნველყოფის სისტემის სრულყოფა
3000,0
2900,0
1900,0
1900,0
1900,0
11600,0
3.5.2.1.
ინვალიდთა აღრიცხვა, მათი სოციალური იდენტიფიკაციისა და ინდივიდუალური უნარ-ჩვევების გათვალისწინებით
2000,0
1500,0
500,0
400,0
400,0
4800,0
3.5.2.2.
ინვალიდთა სამედიცინო-სოციალური რეაბილიტაციის ცენტრების შექმნა, ინვალიდთა განათლების, მათი მომზადება/გადამზადების გათვალისწინებით
1000,0
1400,0
1400,0
1500,0
1500,0
6800,0
3.5.3.
სრულ სახელმწიფო კმაყოფაზე მყოფ ინვალიდთა ცხოვრების ოპტიმალური პირობების შექმნა
3030,0
3530,0
2530,0
2530,0
1730,0
13350,0
3.5.3.1.
ინვალიდთა ინსტიტუციონალური დაწესებულებების ოპტიმიზაცია სოციალური ინტეგრაციის გათვალისწინებით
1500,0
1500,0
1000,0
1000,0
1000,0
6000,0
3.5.3.2.
სრულ სახელმწიფო კმაყოფაზე მყოფ ინვალიდთა იურიდიული ბაზის სრულყოფა
30,0
30,0
30,0
30,0
30,0
150,0
3.5.3.3.
ინვალიდთა დეინსტიტუციონალიზაციისათვის სახელმწიფო გარანტიების სისტემის სრულყოფა
1500,0
2000,0
1500,0
1500,0
700,0
7200,0
3.5.4.
ინვალიდობის პრევენციის სახელმწიფო უზრუნველყოფის სქემის
სრულყოფა
1800,0
1800,0
1800,0
1800,0
1800,0
9000,0
3.5.4.1.
სკრინინგსისტემის შექმნა (ახალდაქორწინებულთა და ახალშობილთათვის) ინვალიდობის პრევენციის თვალსაზრისით
250,0
250,0
250,0
250,0
250,0
1250,0
3.5.4.2.
ინვალიდობის პრევენციული ღონისძიებების სახელმწიფო უზრუნველყოფის სისტემის სრულყოფა.
50,0
50,0
50,0
50,0
50,0
250,0
3.5.4.3.
საინფორმაციო-საგამომცემლო უზრუნველყოფა, სამეცნიერო პრაქტიკული საქმიანობა ინვალიდობის პრევენციის თვალსაზრისით.
1500,0
1500,0
1500,0
1500,0
1500,0
7500,0
4.
მოსახლეობის საპენსიო უზრუნველყოფის სისტემის სრულყოფა
4200,0
9200,0
20200,0
17200,0
200,0
51000,0
4.1
საპენსიო დავალიანებათა დაფარვა
4000,0
9000,0
20000,0
17000,0
0
50000,0
4.1.1.
პენსიების გადიდებისათვის (მათ შორის ძალოვანი სტრუქტურებიდან) მორატორიუმის გამოცხადება პენსიების დავალიანების აღმოფხვრამდე
0
0
0
0
0
0
4.1.2.
სოციალური უზრუნველყოფის ფონდისადმი დავალიანების მქონე წარმოება-დაწესებულებებიდან გადასახადების სრული ამოღება
0
0
0
0
0
0
4.1.3.
სოციალური დაზღვევის სახსრების მიზნობრივად მიმართვა და მკაცრი კონტროლის დაწესება, რათა ეს თანხები არ იქნეს გადატანილი სახელმწიფოს ცენტრალური ბიუჯეტის შესავსებად
0
0
0
0
0
0
4.1.4.
2003 - 2005 წლის სახელმწიფო ბიუჯეტებში დავალიანების დაფარვისათვის აუცილებელი თანხების გათვალისწინება
0
4000,0
9000,0
20000,0
17000, 0
50000,0
4.1.5.
სოციალური დაზღვევის საგადასახადო ბაზის გაფართოება თვითდასაქმებულთა, სოფლის მეურნეობაში დასაქმებულთა, მცირე ბიზნესის წარმომადგენელთა სოციალური დაზღვევის გადასახადების დაბეგვრით.
0
0
0
0
0
0
4.2.
საპენსიო უზრუნველყოფის სისტემის სრულყოფა და ახალი, სადაზღვევო სისტემის ეტაპობრივი ამოქმედება. სახელმწიფო საპენსიო უზრუნველყოფის დონის შრომითი საქმიანობის შედეგებთან ეტაპობრივი მიახლოება
200,0
200,0
200,0
200,0
200,0
1000,0
4.21.
საპენსიო რეფორმის განმახორციელებელი სპეციალური კომისიის შექმნა
0
0
0
0
0
0
4.2.2.
საერთაშორისო გამოცდილების შესწავლა, უახლოესი 10 წლის განმავლობაში ქვეყანაში დასაქმების მდგომარეობის, მაკროეკონომიკური გარემოს, დემოგრაფიული სიტუაციის, ინფლაციის ტემპების პროგნოზირება და ანალიზი.
200,0
200,0
200,0
200,0
200,0
1000,0
4.2.3.
ეკონომიკურად და ტექნიკურად მისაღები საპენსიო მოდელის შერჩევა და მთავრობისათვის პოლიტიკური გადაწყვეტილების მისაღებად წარდგე
ნა.
0
0
0
0
0
0
4.2.4
საპენსიო რეფორმის ეტაპების განსაზღვრა, შესაბამისი ნორმატიული დოკუმენტების მომზადება და რეფორმის განხორციელება.
0
0
0
0
0
0
125671,0
159189,0
234421,5
275822,0
290172,5
1085276,0