საქმე საღინაძე და სხვები საქართველოს წინააღმდეგ (განაცხადი #18768/05)

ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო ს

მეორე სექციის

განჩინება

საქმე „საღინაძე და სხვები საქართველოს წინააღმდეგ”

(განაცხადი №18768/05)

2010 წლის 27 მაისი

ქ. სტრასბურგი

 

წინამდებარე განჩინება საბოლოო გახდება კონვენციის 44-ე მუხლის მე-2 პარაგრაფით განსაზღვრული პირობების შესაბამისად. ის შესაძლოა დაექვემდებაროს რედაქციულ გადასინჯვას

 

საქმეზე „საღინაძე და სხვები საქარ თ ველოს წინააღმდეგ“

ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს (ნაწილი მეორე) პალატამ, შემდეგი შემადგენლობით:

ფრანსუაზ ტულკენსი, სასამართლოს თავმჯდომარე

ირენეუ კაბრალ ბარეტო

ვლადიმირო ზაგრებელსკი

დანუტე ჯოშიენე

დრაგოლიუბ პოპოვიჩი

ანდრიას შაიო

ნონა წოწორია

კრისტინა პარდალოსი, მოსამართლეები

და სალი დოლე, სექციის რეგისტრატორი

2010 წლის 29 აპრილს გამართული დახურული თათბირის შემდეგ გამოაქვეყნა წინამდებარე განჩინება, რომელიც ძალაში შევიდა ზემოთ აღნიშნულ დღეს:

 

პროცედურა

1. საქმეს საფუძვლად დაედო განაცხადი (№18768/05) საქართველოს წინააღმდეგ, რომელიც 2005 წლის 27 აპრილს სასამართლოში შეიტანა საქართველოს ექვსმა მოქალაქემ, ბათალბი საღინაძემ („პირველი განმცხადებელი“), ლია საღინაძემ („მეორე განმცხადებელი“), ვასილ საღინაძემ („მესამე განმცხადებელი“), ნანა ბლიაძემ („მეოთხე განმცხადებელი“), ქეთევან საღინაძემ („მეხუთე განმცხადებელი“) და ნინო საღინაძემ („მეექვსე განმცხადებელი“), ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის („კონვენცია“) 34-ე მუხლის შესაბამისად. განაცხადი თავდაპირველად შეეხებოდა განმცხადებლების გამოძევებას მათი საცხოვრებლიდან. 2006 წლის 13 დეკემბერს პირველმა განმცხადებელმა წარმოადგინა ახალი განაცხადი მის წინასწარ პატიმრობასთან დაკავშირებით.

2. განმცხადებლებს წარმოადგენდნენ ბ-ნი ზურაბ თოდუა და ბ-ნი მალხაზ პატარაია – ადვოკატები თბილისიდან. საქართველოს მთავრობას („მთავრობა“) წარმოადგენდა მთავრობის ყოფილი აგენტი – იუსტიციის სამინისტროს წარმომადგენელი – ბ-ნი დავით თომაძე.

3. 2007 წლის 29 აგვისტოს მთავრობას ეცნობა განაცხადის შესახებ, კონვენციის მე-3, მე-5 (§§3 და 4) და მე-8 მუხლებისა და პირველი დამატებითი ოქმის I-ლი მუხლის შესაბამისად. მიღებული იქნა გადაწყვეტილება განაცხადის დასაშვებობისა და არსებითი მხარის ერთდროულად განხილვის თაობაზე (მუხლი 28 §3).

4. 2007 წლის 25 დეკემბერსა და 2008 წლის 29 თებერვალს, მთავრობამ და განმცხადებლმა წარმოადგინეს საკუთარი მოსაზრებები განაცხადის დასაშვებობისა და არსებითი მხარის თაობაზე (სასამართლოს რეგლამენტის 54-ე „ა” მუხლი).

5. 2008 წლის 30 ივლისსა და 5 აგვისტოს, აგრეთვე 2009 წლის 5 ოქტომბერს, განმცხადებლებმა საკუთარი ინიციატივით შემოიტანეს დიდი მოცულობის შუამდგომლობები, რომლებშიც გამეორებული იყო მათ მიერ წარმოდგენილ მოსაზრებებში მოყვანილი არგუმენტები და დამატებული იყო ახალი და საქმესთან კავშირში არმყოფი საჩივრები. სასამართლომ გადაწყვიტა, არ დაერთო ზემოაღნიშნული შუამდგომლობები საქმის მასალებისათვის, რეგლამენტის 38-ე მუხლისა და სასამრთლოს თავმჯდომარის მიერ 2003 წლის 1 ნოემბერს გამოქვეყნებული პრაქტიკული დირექტივების თანახმად.

 

ფაქტები

 

1.    საქმის გარემოებები

 

ა. განმცხადებლების შესახლება კოტეჯში

6. პირველი და მეორე განმცხადებლები არიან ცოლი და ქმარი. ორივე დაბადებულია 1937 წელს. მათი ვაჟი, მესამე განმცხადებელი და მისი მეუღლე – მეოთხე განმცხადებელი, დაბადებულები არიან 1964 და 1970 წლებში. მეხუთე და მეექვსე განმცხადებლები არიან პირველი და მეორე განმცხადებლების ქალიშვილები და დაბადებულები არიან 1962 და 1971 წლებში.

 7. განმცხადებლები, მეოთხე განმცხადებლის გამოკლებით, წარმოადგენენ იძულებით გადაადგილებულ პირებს აფხაზეთიდან, საქართველო. 1992-93 წლებში განვით ა რებული შეიარაღებული კონფლიქტის შედეგად ისინი, დაახლოებით 300.000 სხვა ეთნიკურ ქართველთან ერთად, გამოიქცნენ აფხაზეთიდან და მიატოვეს მათი სახლები და საკუთრება.

8. იმ ფაქტის გამო, რომ პირველ განმცხადებელს მაღალი თანამდებობა ეკავა აფხაზეთის შინაგან საქმეთა სამინისტროში, 1994 წლის იანვარში, საქართველოს შინაგან საქმეთა მინისტრმა მას შესთავაზა სამინისტროს საგამოძიებო დეპარტამენტის ხელმძღვანელის პოსტი. მას შემდეგ, რაც პირველმა განმცხადებელმა მიიღო შემოთავაზებული პოსტი, ის და მისი ოჯახი შესახლდნენ სამინისტროს კუთვნილ კოტეჯში, რომელიც მდებარეობდა ავჭალის ქუჩაზე, № 15-ში, თბილისის გარეუბანში („კოტეჯი“).

9. საქმის მასალების თანახმად, კოტეჯი სამინისტროს საკუთრებაში გადაეცა 1993 წლის 29 ოქტომბერს. №531 ბრძანებულების საფუძველზე, რომელიც გამოსცა შს მინისტრმა ზემოთ აღნიშნულ დღეს, სამინისტროს საკუთრებაში გადმოვიდა კოტეჯი, რომელიც სახელმწიფო სპორტულ კლუბ „დინამოს” ეკუთვნოდა და შს სამინისტროს ფინანსურ და ტექნიკური უზრუნველყოფის დეპარტამენტს დაევალა პასუხისმგებლობა კოტეჯის გამოყენებაზე. 1993 წლის 29 ოქტომბერს გამოცემული ბრძანების თანახმად, კოტეჯის სამინისტროს ბალანსზე დაბრუნება გამართლებული იყო კადრების რაოდენობის მნიშვნელოვანი ზრდით, რასაც თან ერთოდა ის ფაქტიც, რომ აფხაზეთში არსებული მტრული ტენდენციების გათვალისწინებით, სამინისტროს დევნილი თანამშრომლები საჭიროებდნენ დასაქმებითა და თავშესაფრით უზრუნველყოფას.

10. პირველმა განმცხადებელმა და მისმა ოჯახმა დაიწყეს კოტეჯის მიმდებარე ტერიტორიით სარგებლობა და ტერიტორიაზე დარგეს ხილი და ბოსტნეული, ასევე მოაშენეს შინაური ფრინველი და ცხოველი. მოგვიანებით საღინაძეების ოჯახმა უსასყიდლოდ შეიფარა რვა უსახლკარო ნათესავი, რომლებიც ასევე აფხაზეთიდან იყვნენ დევნილები („საღინაძეების ოჯახის ნათესავები“). 1998 და 1999 წლებში მესამე განმცხადებელი დაქორწინდა მეოთხე განმცხადებელზე და წყვილი საცხოვრებლად დარჩა აღნიშნულ კოტეჯში.

11. 1998 წელს პირველი განმცხადებელი გავიდა პენსიაზე საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს სამსახურიდან.

12. 2000 წლის 20 აპრილს სამინისტრომ გასცა წერილი, რომელიც ადასტურებდა პირველი განმცხადებლის მიერ კოტეჯის და მიმდებარე ტერიტორიის ფლობის მართლზომიერებას („სამინისტროს 2000 წლის 20 აპრილის წერილი“). წერილის თანახმად,პირველი განმცხადებელი და მისი ოჯახი კოტეჯში დასახლდნენ 1994 წელს შინაგან საქმეთა მინისტრის მიერ გაცემული ბრძანების საფუძველზე, რომელიც ემყარებოდა 1996 წლის 28 ივნისის იძულებით გადაადგილებულ პირთა და დევნილთა შესახებ აქტს („იძულებით გადაადგილებულ პირთა აქტი“). წერილში ასევე მითითებული იყო, რომ საკუთრება იყო დროებითი ხასიათის, პერიოდი არ იყო დაკონკრეტებული და რომ მესაკუთრე ვალდებული იყო გაფრთხილებოდა საკუთრებას. წერილის ასლი გადაეცა ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოს ინფორმაციისათვის.

13. როგორც საქმის მასალები ცხადყოფს, 2001 წელს მეხუთე განმცხადებელმა დატოვა კოტეჯი და საცხოვრებლად გადავიდა მეუღლესთან უკრაინაში. 2001 წლის 31 აგვისტოს მეექვსე განმცხადებელი გახდა კოტეჯის მიმდებარე ტერიტორიის ნაწილის რეგისტრირებული მესაკუთრე.

 

ბ. კალაძის საქმე

14. 2003 წელს მომხდარი ვარდების რევოლუციის შემდეგ (დამატებითი დეტალებისათვის გთხოვთ გაეცნოთ საქმეს „საქართველოს ლეიბორისტული პარტია საქართველოს წინააღმდეგ“ no. 9103/04, §§ 11-13, 2008 წლის 8 ივლისის განჩინება) ახლად დანიშნულმა შინაგან საქმეთა მინისტრმა გამოიძახა პენსიაზე გასული პირველი განმცხადებელი და სთხოვა ეხელმძღვანელა კალაძის საქმის გამოძიებისათვის. ეს იყო გახმაურებული სისხლის სამართლის საქმე, რომლის გახსნასაც 2001 წლიდან უშედეგოდ ცდილობდნენ სამართალდამცავები და რომელიც შეეხებოდა კახა კალაძის – მილანის კლუბში მოთამაშე ცნობილი ქართველი ფეხბურთელის ძმის გატაცებასა და გაუჩინარებას. პირველმა განმცხადებელმა მიიღო შემოთავაზება; შინაგან საქმეთა მინისტრის 2003 წლის 13 დეკემბრის ბრძანებით იგი დააწინაურეს, მიანიჭეს პოლიციის პოლკოვნიკის წოდება და დანიშნეს დამოუკიდებელი საგამოძიებო ერთეულის ხელმძღვანელად, რომელიც იძიებდა კალაძის საქმეს და გატაცების სხვა გახმაურებულ ფაქტებს.

15. პირველი განმცხადებლის თანახმად, მის დაქვემდებარებაში მყოფი საგამოძიებო ერთეულის მიერ მომდევნო თვეების მანძილზე გამოვლენილი იქნა გარემოებები კალაძის საქმესთან დაკავშირებით. სავარაუდოდ, ახლად გამოვლენილი ინფორმაცია პრობლემებს უქმნიდა ზოგიერთ მაღალჩინოსანს, რომლებიც იდგნენ ქართული ფეხბურთის სფეროში განხორციელებული კრიმინალური მაქინაციების უკან, და 2004 წლის 30 მარტს გენერალურმა პროკურორმა, ბნ-მა ი. ო.-მ პირადად სთხოვა პირველ განმცხადებელს შეეწყვიტა საქმის გამოძიება.

16. 2004 წლის ივნისში გენერალური პროკურორი, ბ-ნი ი. ო. დაინიშნა შინაგან საქმეთა მინისტრის პოსტზე. სავარაუდოდ, ახლად დანიშნულმა მინისტრმა პირველი განმცხადებელი ჩამოაშორა კალაძის საქმეს და 2004 წლის 26 ივნისს დამამცირებელი ფორმით გამოაძევა იგი კაბინეტიდან.

17. 2004 წლის 13 ოქტომბერს პირველმა განმცხადებელმა უშიშროების ეროვნულ საბჭოს – საქართველოს პრეზიდენტის კონსულტანტ ორგანოს გადასცა კონფიდენციალური ფაილი. სავარაუდოდ ფაილი შეიცავდა ინფორმაციას ბ-ნი ი. ო.-ს და სხვა მაღალჩინოსნების მიერ უფლებამოსილების ბოროტად გამოყენების შესახებ.

 

გ. გასახლება კოტეჯიდან

18. 2004 წლის 25 ოქტომბერს პოლიცია მივიდა საღინაძეების ოჯახში და შინაგან საქმეთა მინისტრის ბ-ნი ი. ო.-ს მიერ გაცემული ზეპირი განკარგულების საფუძველზე მოსთხოვა კოტეჯის დაცლა. პირველმა განმცხადებელმა პოლიციას წარუდგინა მინისტრის 2000 წლის 20 აპრილის წერილი, რაც ადასტურებდა მისი ფლობის მართლზომიერებას და ოფიცრებს სთხოვა მისი საცხოვრებლიდან წასვლა.

19. 2004 წლის 30 ოქტომბერს პოლიცია ისევ ესტუმრა საღინაძეების ოჯახს, იგივე მოთხოვნით. თუმცაღა, იმის გამო, რომ პოლიციამ ვერ წარმოადგინა სასამართლოს გადაწყვეტილება, პირველმა განმცხადებელმა ისინი სახლში არ შეუშვა.

20. 2004 წლის 31 ოქტომბერს პოლიციამ განმეორებით სცადა განმცხადებლების გასახლება. ამჯერად კოტეჯს ალყა შემოარტყა დაახლოებით თხუთმეტმა პოლიციელმა და სპეც. სამსახურის რამდენიმე აგენტმა, რომლებსაც შავი ნიღბები ეკეთათ სახეზე. მათ ისევ გაიმეორეს, რომ შინაგან საქმეთა მინისტრისაგან მიღებული ჰქონდათ ზეპირი ბრძანება განმცხადებლების გასახლების შესახე ბ. პირველი განმცხადებელი ცხარე კამათში ჩაერთო პოლიციელებთან და მათგან მოითხოვდა სასამართლოს ორდერის ჩვენებას, რომლის საფუძველზეც მათ ექნებოდათ ბინაში შესვლის უფლება, წინააღმდეგ შემთხვევაში ისინი დაუყოვნებლივ უნდა წასულიყვნენ ტერიტორიიდან. სიტუაციის დაძაბულობის შედეგად მეორე განმცხადებელმა გონება დაკარგა. მეოთხე განმცხადებელს, რომელიც იმ დროისათვის ფეხმძიმედ იყო, ნერვული შეტევა დაემართა. იმის გამო, რომ პოლიციას არ ჰქონდა სასამართლო გადაწყვეტილება, მათ დატოვეს ტერიტორია.

21. განმცხადებლების თანახმად, 2004 წლის 1 ნოემბერს დაახლოებით სამოცი ნიღბიანი, შეიაღებული სპეც. დანიშნულების ძალების წარმომადგენელი შეიჭრა მათ კოტეჯში. ოპერაციას ხელმძღვანელობდა მცხეთა-მთიანეთის პოლიციის რაიონული სამმართველოს უფროსი. პოლიციამ, რომელსაც არ გააჩნდა აღნიშნული მოქმედების ნებადამრთველი არანაირი კანონიერი დოკუმენტი, იძულებით გამოაძევა კოტეჯიდან მეორე განმცხადებელი და საღინაძის ოჯახის ნათესავები (ინციდენტის დროს სხვა განმცხადებლები, პირველი განმცხადებლის ჩათვლით, არ იმყოფებოდნენ სახლში). გასახლების შემდეგ კოტეჯში დაბანაკდა რამოდენიმე პოლიციელი. პოლიციამ ასევე დაიკავა მიმდებარე მიწის ნაკვეთი, რომელიც წარმოადგენდა მეექვსე განმცხადებლის რეგისტრირებულ საკუთრებას.

 

დ. მოთხოვნილი უფლებრივი დაცვა (remedies pursued)

22. 2004 წლის 1 ნოემბრის ინციდენტის შემდეგ პირველმა განცხადებელმა სამოქალაქო სარჩელი შეიტანა და წარმოადგინა საჩივარი სისხლის სამართლის დანაშაულის თაობაზე, რა დროსაც იგი ასაჩივრებდა კოტეჯის უკანონოდ ჩამორთმევას და მის პროფესიულ საქმიანობაში ხელშეშლას შინაგან საქმეთა სამინისტროს მაღალჩინოსნების მხრიდან.

23. აღნიშნულ პროცესებზე, რომლებიც ქვემოთ არის აღწერილი, პირველი განმცხადებელი წარმოადგენდა საკუთარ თავს, როგორც ერთ მომჩივანს. დანარჩენ ხუთ განმცხადებელს არ გაუფორმებია რაიმე დოკუმენტი, რომელიც პირველ განმცხადებელს ან იურისტს აძლევდა მათი სახელით მოქმედების უფლებას. შესაბამისად, როდესაც დაიწყო პირველი განმცხადებლის სარჩელის განხილვა მფლობელობის აღდგენის თაობაზე, ადგილობრივმა სასამართლომ გამოკვლევა შეზღუდა და შემოიფარგლა მხოლოდ პირველი განმცხადებლის საკუთრების უფლების გამოკვლევით (იხ. §§ 26, 33-37 და 43-44).

24. პირველი განმცხადებლის მიერ შეტანილი სარჩელების გარდა, მეექვსე განმცხადებელმა მოიგო დავა მისი კუთვნილი მიწის ნაკვეთის დაკავების თაობაზე (იხ. § 21). მისი საჩივრის შედეგად შინაგან საქმეთა სამინისტრომ დატოვა მიწის ნაკვეთი 2005 წლის 14 მარტს.

 

1. პირველი განმცხადებლის მიერ შეტანილი სარჩელი მფლობელობის აღდგენის თაობაზე

 

ა. პროცესი პირველ ინსტანციაში

25. 2004 წლის 22 ნოემბერს განმცხადებელმა სამოქალაქო სარჩელი შეიტანა შინაგან საქმეთა სამინისტროს წინააღმდეგ და სამოქალაქო კოდექსის 155, 159 და 160 მუხლების საფუძველზე ითხოვდა მფლობელობის აღდგენას კოტეჯზე. პირველი განმცხადებელი ჩიოდა, რომ კოტეჯს იგი მართლზომიერად ფლობდა და რომ კოტეჯი იყო მისი და მისი ოჯახის ბინა 1994 წლიდან. პირველი განმცხადებელი ასევე ჩიოდა, რომ მისი პირადი და ასევე ოჯახის ნივთები დარჩა დალუქულ კოტეჯში, მას და მის ოჯახს სხვა საცხოვრებელი არ გააჩნდათ და ითხოვდა სასამართლოსაგან კოტეჯში დარჩენის ნებას დავის საბოლოო გადაწყვეტამდე. იმავე დღეს მთაწმინდა-კრწანისის რაიონის სასამართლომ არ დააკმაყოფილა თხოვნა, როგორც დაუსაბუთებელი, თუმცა ძირითადი სარჩელი დასაშვებად ცნო საქმის არსებითი განხილვისათვის. პირველმა განმცხადებელმა ითხოვა დაუყოვნებლივი აღსრულების ქვემდებარე გადაწყვეტილების გამოტანა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 268-ე მუხლის საფუძველზე.

26. 2004 წლის 30 დეკემბრის გადაწყვეტილებით, მთაწმინდა-კრწანისის რაიონის სასამართლომ დააკმაყოფილა პირველი განმცხადებლის სარჩელი და მოპასუხე სამინისტროს მოსთხოვა კოტეჯის დაბრუნება პირველი განმცხადებლისათვის. სასამართლომ გაითვალისწინა, რომ 2000 წლის 20 აპრილით დათარიღებული მინისტრის წერილი იყო მტკიცებულება იმ ფაქტისა, რომ პირველი განმცხადებელი და მისი ოჯახი კოტეჯში დასახლდნენ როგორც იძულებით გადაადგილებული პირები აფხაზეთიდან, მინისტრის ბრძანების საფუძველზე და დაადგინა, რომ კოტეჯი იყო მის ლეგიტიმურ მფლობელობაში. სასამართლომ გაითვალისწინა, რომ 1996 წლის 28 ივნისის აქტი დევნილთა და იძულებით გადაადგილებული პირთა შესახებ („იძულებით გადაადგილებულ პირთა აქტი“), ნაწილი 7, პარაგრაფი 3, კრძალავდა იძულებით გადაადგილებულ პირთა გასახლებას საცხოვრებლიდან, შემდეგი გამონაკლისებით: ა) მათთან შეთანხმების მიღწევა;                         ბ) ალტერნატიული საცხოვრებლის შეთავაზება; გ) გასახლება აუცილებელია ბუნებრივი კატაკლიზმების გამო და გამოყოფილია ადე კ ვატური კომპენსაცია; დ) იძულებით გადაადგილებული პირები თვითნებურად, სამართლებრივი ნებართვის გარეშე დაეპატრონნენ სადავო საკუთრებას. იმდენად, რამდენადაც არც ერთი ზემოთ ხსენებული გარემოება არ ფიგურირებს პირველი განმცხადებლის საქმეში, სასამართომ დაადგინა, რომ 2004 წლის 1 ნოემბერს მომხდარი გასახლება იყო უკანონო. რაიონულმა სასამართლომ გააკრიტიკა მოპასუხე სამინისტრო, კანონიერი გადაწყვეტილების გარეშე და მხოლოდ მინისტრის ზეპირი ბრძანების საფუძველზე კოტეჯის ჩამორთმევის გამო. სასამართლომ მიუთითა, რომ ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 51-ე მუხლის 1 და მე-2 პუ ნ ქტების თანახმად, ადმინისტრაციული აქტი, მაგალითად მინისტრის ბრძანება, შეიძლება გაიცეს ზეპირი წესით მხოლოდ განსაკუთრებულ სიტუაციებში, რასაც სამი დღის ვადაში უნდა მოჰყვეს წერილობითი ასლი; ეს ასე არ მომხდარა მოცემულ შემთხვევაში. ზემოთ აღნიშნული მოსაზრებების გათვალისწინებით სასამართლომ დაასკვნა, რომ პირველ განმცხადებელს უნდა დაუბრუნდეს კოტეჯი საკუთრებაში სამოქალაქო კოდექსის 160-ე მუხლის საფუძველზე.

27. თუმცაღა, მთაწმინდა-კრწანისის რაიონულმა სასამართლომ უარი განაცხადა მისი გადაწყვეტილების დაუყოვნებლივი აღსრულების შესახებ ბრძანების გაცემაზე. სასამართლო მიუთითებდა, რომ უარი დასაბუთებული იყო მოპასუხე სამინისტროს განცხადებით, რომლის თანახმადაც, გასახლების შემდეგ კოტეჯი გადაეცა სპეც. სამსახურის ერთეულს და მათ გასვლას გარკვეული დრო სჭირდებოდა.

28. 2005 წლის 6 იანვარს პირველი განმცხადებლის მხარდამჭერებმა მოინახულეს კოტეჯი. კოტეჯი ცარიელი დახვდათ და ორი პოლიციელისაგან, რომლებიც დარაჯობდნენ შენობას, მათ შეიტყვეს, რომ საღინაძეების გასახლების შემდეგ ოთახები დაილუქა და არანაირი ერთეული არ ყოფილა იქ განთავსებული. ა ღ ნიშნულთან დაკავშირებით ადგილზე გაკეთდა ჩანაწერი.

 

ბ. სააპელაციო პროცესი

29. 2005 წლის 27 იანვარს მოპასუხე სამინისტრომ გაასაჩივრა 2004 წლის 30 დეკემბრის განჩინება. სამინისტრომ აღიარა, რომ მან პირველ განმცხადებელს მისცა კოტეჯით სარგებლობის უფლება და დააკონკრეტა, რომ საკუთრების უფლება მხოლოდ დროებითი ხასიათის იყო. შესაბამისად, პირველი განცხადებლის საკუთრების უფლების შეწყვეტა და მისი ოჯახის კოტეჯიდან გამოსახლება არ შეიძლებოდა მიჩნეული ყოფილიყო უკანონოდ. სამინისტრომ ასევე განაცხადა, რომ კოტეჯი და მისი მიმდებარე მიწის ნაკვეთი წარმოადგენდა სტრატეგიულ ობიექტს სახელმწიფოსათვის.  

30. 2005 წლის 13 თებერვალს პირველმა განმცხადებელმაც გაასაჩივრა 2004 წლის 30 დეკემბრის განჩინება, რომელიც შეეხებოდა განჩინების დაუყოვნებლივ აღსრულებას. შესაბამის დოკუმენტზე დაყრდნობით (იხ. §28) იგი ჩიოდა, რომ მოპასუხე სამინისტრომ შეცდომაში შეიყვანა ქვედა ინსტანციის სასამართლო, როდესაც სასამართლოს აცნობა კოტეჯში პოლიციის ერთეულის განთავსების შესახებ. კოტეჯზე მფლობელობის დაუყოვნებლივი აღდგენის მხარდამჭერ კიდევ ერთ არგუმენტად მან დაასახელა მისი ოჯახის ზოგიერთი წევრის რთული სოციალური და საბინაო მდგომარეობა. შესაბამისად, სხვა არგუმენტებთან ერთად, იგი აცხადებდა, რომ მეხუთე განმცხადებელი მოკლე ხანში ბრუნდებოდა უკრაინიდან ახლად შეძენილ შვილთან ერთად და აღნიშნული კოტეჯის გარდა მას საქართველოში სხვა საცხოვრებელი არ გააჩნდა.

31. 2005 წლის 19 დეკემბერს თბილისის რაიონულმა სასამართლომ დანიშნა საქმის არსებითი განხილვა. სხდომის დროს მოპასუხე სამინისტრომ კიდევ ერთხელ დაადასტურა, რომ „ბ-ნი ი.ო.-ს ზეპირი განკარგულების“ გარდა არ არსებობდა კოტეჯის ჩამორთმევის სხვა კანონიერი საფუძვლები. სამინისტრომ ასევე განაცხადა, რომ მან არაერთხელ შესთავაზა პირველ განცხადებელს კოტეჯიდან მისი პირადი და ოჯახის კუთვნილი ნივთების გატანა, თუმცა ამ უკანასკნელმა თანამშრომლობაზე უარი განაცხადა.

32. რაიონულმა სასამართომ ასევე გამოიკვლია ორი მოწმის – ბ-ნი დ.მ-ს და ბ-ნი ჯ.მ-ს ზეპირი და წერილობითი ჩვენებები; ეს ორი პიროვნება იყ ო შინაგან საქმეთა მინისტრის მოადგილეები იმ პერიოდში, როდესაც პირველი განმცხადებელი დასახლდა კოტეჯში. აღნიშნულმა მოწმეებმა განაცხადეს, რომ პირველმა განმცხადებელმა წერილობით მიმართა შინაგან საქმეთა მინისტრს 1993 წლის იანვარში და ითხოვა დასაქმება და საცხოვ რ ებელი. მინისტრმა ხელმოწერით დააკმაყოფილა მოთხოვნა, რის შედეგადაც პირველ განმცხადებელს შესთავაზეს ახალი თანამდებობა შინაგან საქმეთა სამინისტროში და დაასახლეს კოტეჯში. გადაწყვეტილების მიღება დააჩქარა იმ გარემოებამ, რომ პირველი განმცხადებელი, კვალიფიციური და გამოცდილი გამომძიებელი, უსახლკაროდ დარჩა აფხაზეთში განვ ი თარებული მოვლენების შედეგად.

33. თბილისის რაიონულმა სასამართლომ იმავე დღეს გამოიტანა განჩინება, რითაც სრულად დააკმაყოფილა მოპასუხე სამინისტროს სარჩელი. სასამართლომ აღიარა ის ფაქტი, რომ პირველი განმცხადებელი კოტეჯით და მისი მიმდებარე ტერიტორიით სარგებლობდა 1994 წლის იანვრიდან 2004 წლის 1 ნოემბრამდე. შინაგან საქმეთა მინისტრის 1993 წლის 29 ოქტომბრის ბრძანებაზე (იხ. §9) დაყრდნობით სასამართლომ დაადგინა, რომ კოტეჯი, მოცემულ პერიოდში, წარმოადგენდა სამინისტროს საკუთრებას. ასევე, დადგენილი იქნა, რომ პირველ განმცხადებელს არასოდეს არ მიუღია რეგისტრირებული საკუთრების უფლება აღნიშნულ უძრავ ქონებაზე.

34. სააპელაციო სასამართლომ განიხილა, შესაძლებელი იყო თუ არა იმის თქმა, რომ პირველ ი განმცხადებელი კეთილსინდისიერად ფლობდა კოტეჯს. სასამართლომ დაადგინა, რომ სამოქალაქო კოდექსის 159-ე მუხლის თანახმად, მთავარი მოსაზრება ამასთან დაკავშირებით იყო შემდეგი: შესაძლებელი იყო თუ არა იმის თქმა, რომ მას კანონიერად ჰქონდა მფლობელობა მიღებული. მართლზომიერება გამორიცხული იქნებოდა, პირველ განმცხადებელს რომ ეღიარებინა, რომ მფლობელობა მას უკანონოდ ჰქონდა მოპოვებული. მეორე მხრივ, თუ მისი მფლობელობა აღმოჩნდებოდა უკანონო, რის შესახებაც პირველ განმცხადებელს არ ეცოდინებოდა, მაშინ ჩაითვლებოდა, რომ იგი საკუთრებას ფლობდა კეთილს ი ნდისიერად.

35. ზემოთ აღნიშნულ პრინციპებზე დაყრდნობით, რაიონულმა სასამართლომ დაადგინა: იმ ფაქტის გათვალისწინებით, რომ პირველმა განმცხადებელმა ვერ წარმოადგინა სამართლებრივი დოკუმენტი, რომელიც დაადასტურებდა, რომ კოტეჯი მას გადაეცა კანონიერ საფუძველზე დაყრდნობით, მისი საკუთრებაში შესვლა არ შეიძლება ჩაითვალოს კანონიერად. მინისტრის 2000 წლის 20 აპრილის წერილი არ იქნა მიღებული აღნიშნულის დამადასტურებელ საბუთად, მასში მოცემული ინფორმაციის შეუსაბამობის გამო. ამგვარად, სააპელაციო სასამართლო მიუთითებს: წერილის თანახმად, პირველმა განმცხადებელმა კოტეჯი მიიღო 1994 წელს, დევნილთა და იძულებით გადაადგილებულ პირთა აქტის საფუძველზე, თუმცა ეს აქტი ძალაში შევიდა გაცილებით გვიან, 1996 წლის 28 ივნისს. გარდა ამისა, სასამართლოს აზრით, უბრალო წერილს არ შეეძლო სამართლებრივი ურთიერთობის წარმოშობა. რაიონულმა სასამართლომ ასევე მიუთითა, რომ პირველი განმცხადებელი არ უნდა დაყრდნობოდა დევნილთა და იძულებით გადაადგილებულ პირთა აქტს, იმის გამო, რომ აქტი ძალაში შევიდა მისი კოტეჯში ჩასახლების შემდეგ. ნებისმიერ შემთხვევაში, აღნიშნული აქტის 5-ე ნაწილის მე-4 პუნქტი, რომელიც კრძალავს იძულებით გადაადგილებული პირების გასახლებას სასამართლო ორდერის გარეშე, არ იყო შემხებლობაში აღნიშნულ საკითხთან, რადგანაც იგი აქტს დაემატა 2005 წლის 6 აპრილს, რაც ნიშნავს – 2004 წლის 1 ნოემბერს კოტეჯის ჩამორთმევის შემდეგ.

36. ზემოთ აღნიშნული გარემოებების გათვალისწინებით, თბილისის რაიონულმა სასამართლომ დაადგინა, რომ პირველ განმცხადებელს უნდა სცოდნოდა, რომ კოტეჯის მფლობელობა მის მიერ იყო უკანონო. ა მის გათვალისწინებით, მოპასუხე სამინისტროს – კოტეჯის კანონიერი მესაკუთრეს – მიეცა პირველი განმცხადებლისაგან – არაკეთილსინდისიერი მფლობელისაგან საკუთრების დაბრუნების უფლება, სამოქალაქო კოდექსის 160-ე მუხლის და 172-ე მუხლის 1-ლი პუნქტის საფუძველზე.

37. სააპელაციო სასამართლოს სამი მოსამართლეთაგან ერთმა, რომელიც არ დაეთანხმა უმრავლესობის აზრს, წარმოადგინა ცალკე მოსაზრება. მას მიაჩნდა, რომ მოპასუხე სამინისტროს 2000 წლის 20 აპრილის წერილი ნათლად ადასტურებდა, რომ პირველ განმცხადებელს კოტეჯი გადაეცა მინისტრის ბრძანების საფუძველზე. შესაბამისად, იგი არ უნდა ჩაითვალოს არაკეთილსინდისიერ მფლობელად. მოსამართლემ ასევე აღნიშნა, რომ სამინისტრომ განმცხადებლები გაასახლა სასამართლო გადაწყვეტილების გარეშე. ამგვარად, სამინისტროს კი გააჩნდა უპირატესი საკუთრების უფლება კოტეჯზე, პირველ განმცხადებელს მაინც ჰქონდა მფლობელობის დაბრუნების უფლება in fine სამოქალაქო კოდექსის 160-ე მუხლის საფუძველზე.

 

გ. საკასაციო პროცესი

38. 2006 წლის 27 იანვარს პირველმა განმცხადებელმა გაასაჩივრა კანონის საკითხები (points of law). პირველმა განმცხადებელმა მიუთითა მოპასუხე სამინისტროს 2000 წლის 20 აპრილის წერილზე, ყოფილი შინაგან საქმეთა მინისტრის მოადგილეების მიერ გაკეთებულ განცხადებებზე და საქმის მასალებში არსებულ სხვა მტკიცებულებებზე და ეჭვქვეშ დააყენა სააპელაციო სასამართლოს დასკვნა მისი მფლობელობის უკანონობის შესახებ. მან ხაზი გაუსვა იმ გარემოებას, რომ კოტეჯი მას თვითნებურად არ მიუთვისებია, არამედ იგი მას შესთავაზა მოპასუხე სამინისტრომ. მ ისი მფლობელობის ლეგიტიმურობა ასევე გამომდინარეობდა მინისტრის 1993 წლის 29 ოქტომბრის ბრძანებიდან, რომელიც მოხსენიებული იყო სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაში. პირველი განმცხადებელი აღნიშნავდა, რომ ბრძანებაში ნათლად იყო მითითებული ის, რომ როდესაც ის შეასახლეს კოტეჯში, სამინისტრო უფლებამოსილი იყო კოტეჯი გამოეყენებინა იძულებით გადაადგილებული თანამშრომლების შესასახლებლად.

39. გარდა აღნიშნულისა, პირველი განმცხადებელი დავობდა, რომ კოტეჯის მისთვის ზედმეტი ფორმალობების გარეშე გადაცემის მთავარი მიზეზი იყო 1993-1994 წლებში საქართველოში არსებული ჰუმანიტარული კრიზისი, რა დროსაც დაახლოებით 300,000 უსახლკაროდ დარჩენილი იძულებით გადაადგილებული პირისათვის აფხაზეთიდან სასწრაფოდ უნდა მოეძებნა თავშესაფარი ცენტრალურ ხელისუფლებას. სტატისტიკაზე დაყრდნობით, რომლის მიხედვითაც აფხაზეთის კონფლიქტის შემდგომ პერიოდში დაახლ. 150,000 იძულებით გადაადგილებული პირი საცხოვრებლით უზრუნველყო ხელისუფლებამ, პირველი განმცხადებელი აღნიშნავდა, რომ არარეალისტური იქნებოდა იმის მოლოდინი, რომ საკუთრების გადაცემის ყველა ფორმალობა უდიდესი სიზუსტით იყო დაცული ყველა შემთხვევაში. პირველი განმცხადებელი მიუთითებდა მრავალ სამართლებრივ და ნორმატიულ აქტზე – ქვეყნის მეთაურის 1992 წლის 30 დეკემბრის, 1993 წლის 2 ოქტომბრის და 1995 წლის 29 მარტის ბრძანებულებებზე, მინისტრთა კაბინეტის 1994 წლის 31 დეკემბრის და პარლამენტის 1996 წლის 17 აპრილის რეზოლუციებზე, 1996 წლის 26 ივნისის „იძულებით გადაადგილებულ პირთა შესახებ“აქტზე 2002 წლის 5 იანვრის პრეზიდენტის ბრძანებაზე და ა.შ., რომელთა საფუძველზეც საქართველომ იკისრა იძულებით გადაადგილებულ პირთა განთავსების ვალდებულება. ს ახელმწიფოს ამ ვალდებულების გათვალისწინებით, მისი კოტეჯში ჩასახლება და კოტეჯის ფლობა იყო სრულიად ლეგიტიმური.

40. პირველი განმცხადებელი ასაჩივრებდა იმ გარემოებას, რომ მისთვის და მისი ოჯახისათვის საცხოვრებელი სახლის ჩამორთმევამდე სამინისტროს საქმე უნდა მოეგო სასამართლოში /აეღო სასამართლოსაგან ნებართვა. თუმცაღა, კოტეჯიდან გასახლება არა მხოლოდ სასამართლო ნებართვის გარეშე განხორციელდა, არამედ რაიმე წერილობითი ადმინისტრაციული აქტის გარეშეც. ამასთან დაკავშირებით, პირველი განმცხადებელი მიუთითებდა, რომ სააპელაციო სასამართლომ განზრახ და თვითნებურად უგულებელყო იძულებით გადაადგილებულ პირთა შესახებ აქტის მე-7 მუხლის მე-3 პუნქ ტ ი, რომელიც ძალაში იყო მათი კოტეჯიდან გასახლების დროს და რომელიც კრძალავდა უკვე შესახლებული იძულებით გადაადგილებული პირების გასახლებას სათანადო პროცესუალური ნორმების დაცვის და კომპენსაციის გაცემის გარეშე. საკუთარი არგუმენტის დასასაბუთებლად პირველი განმცხადებელი მიუთითებდა უზენაესი სასამართლოს 2001 წლის 28 ნოემბრის გადაწყვეტილებაზე, რომელიც გამოტანილი იქნა მსგავს საქმეზე – ხინთიბიძე და სხვები (იხ. პუნქტი 69).

დაბოლოს, პირველი განმცხადებელი ასახელებდა მის მძიმე სოციალურ და ეკონომიკურ პირობებს და ითხოვდა სრულ განთავისუფლებას სასამართლო ტარიფის გადახდისაგან ან გადახდის გადავადებას საქმის განხილვის დასრულებამდე.

41. 2006 წლის 24 თებერვალს უზენაესმა სასამართლომ გააკრიტიკა პირველი განმცხადებელი სასამართლო ტარიფის გადაუხდელობის გამო და უბრძანა თანხის გადახდა თხუთმეტი დღის ვადაში; წინააღმდეგ შემთხვევაში მისი საჩივარი განხილვის გარეშე დაუბრუნდებოდა მას. 2006 წლის 17 მარტს პირველმა განმცხადებელმა გადაიხადა 1.200 ლარი (510 ევრო), რაც პასუხობდა კანონით დადგენილ მოთხოვნას და წარმოადგენდა კოტეჯის ღირებულების 4%-ს. მან ასევე წარმოადგინა ხელშეკრულება, რომლის თანახმადაც აღნიშნული თანხა მას ასესხა კერძო პირმა ორი წლის ვადით.

42. 2006 წლის 27 სექტემბერს უზენაესმა სასამართლომ არ დააკმაყოფილა პირველი განმცხადებლის საჩივარი კანონის საკითხებზე და ძალაში დატოვა სააპელაციო სასამართლოს 2005 წლის 19 დეკემბრის განჩინება.

43. უზენაესმა სას ა მართლომ მხარი დაუჭირა სააპელაციო სასამართლოს დასკვნებს და განმეორებით მიუთითა, რომ პირველ განმცხადებელს შეეძლო მფლობელობის აღდგენა კოტეჯზე მესაკუთრისაგან _მოპასუხე სამინისტროსაგან, სამოქალაქო კოდექსის 160-ე და 162-ე მუხლების საფუძველზე, მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ მის მიერ კოტეჯის თავდაპირველი ფლობა იყო ლეგიტიმური. ლეგიტიმურობა ნიშნავდა იმას, რომ მფლობელობის განხორციელება უნდა მომხდარიყო კანონიერ საფუძველზე. თუმცაღა, იმის გამო, რომ პირველმა განმცხადებელმა ვერ წარმოადგინა შესაბამისი ორგანოს სამართლებრივი გადაწყვეტილება, რომელი ც დაადასტურებდა 1994 წელს მის მიერ კოტეჯის დაკავებას, მის მიერ კოტეჯის შემდგომი ფლობა არ შეიძლება ჩაითვალოს კეთილსინდისიერ ქმედებად. რაც შეეხება მოპასუხე სამინისტროს 2000 წლის 20 აპრილის წერილს, უზენაესმა სასამართლომ არ მიიჩნია იგი იურიდიული ძალის მქონე დოკუმენტად და განმარტა, რომ საქართველოს პრეზიდენტის 1997 წლის 8 სექტემბრის №487 ბრძანებულების თანახმად, მხოლოდ სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს გააჩნდა კერძო პირებთან ასეთი ტიპის გარიგებების დადების კომპეტენცია. უზენაესმა სასამართლომ ასევე მიუთითა, რომ ლტოლვილთა და განსახლების სამინისტროს გააჩნდა იძულებით გადაადგილებულ პირთა განთავსების კომპეტენცია იძულებით გადაადგილებულ პირთა შესახებ აქტის მე-5 მუხლის მე-2 პუნქტის საფუძველზე. იმის გათვალისწინებით, რომ ლტოლვილთა და განსახლების სამინისტროს არ შეუთავაზებია კოტეჯი პირველი განმცხადებლისათვის, უზენაეს სასამართლოს მიაჩნია, რომ იძულებით გადაადგილებულ პირთა შესახებ აქტით გათვალისწინებული ბინით დაკმაყოფილების გარანტია არ ვრცელდება მოცემულ სიტუაციაზე. აღნიშნული ფაქტების გათვალისწინებით, უზენაესმა სასამართლომ დაასკვნა, რომ სამინისტროს, როგორც კოტეჯის კანონიერ მფლობელს, უფლება ჰქონდა ჩამოერთმია პირველი განმცხადებლისათვის მისი საკუთრება სამოქალაქო კოდექსის 160-ე და 172-ე მუხლების საფუძველზე.      

44. უზენაესი სასამართლოს ერთ-ერთმა მოსამართლემ წარმოადგინა განსხვავებული დასკვნა. მოსამართლემ აღნიშნა, რომ საქმეში არსებული ფაქტები ადასტურებდნენ, რომ პირველი განმცხადებელი კოტეჯს მინიმუმ კეთილსინდისიერად ფლობდა. თუ დავუშვებთ, რომ იგი არ იყო კოტეჯის ლეგიტიმური მფლობელი, მოპასუხე სამინისტროს არ ჰქონდა კოტეჯის ჩამორთმევის უფლება სათანადო პროცესის გარეშე და ძალის გამოყენებით, სამოქალაქო კოდექსის 115-ე მუხლის მოთხოვნების დარღვევით. მოსამართლე მივიდა დასკვნამდე, რომ პირველ განმცხადებელს ჰქონდა კოტეჯის მფლობელობაში დაბრუნების მოთხოვნის უფლება სამოქალაქო კოდექსის 160-ე მუხლის in fine საფუძველზე.  

 

2. პირველი განმცხადებლის მიერ შეტანილი სისხლის სამართლის სარჩელები

 

45. პირველმა განმცხადებელმა სისხლის სამართლის სარჩელი შეიტანა ზემოთ აღწერილი სამოქალაქო სარჩელის პარალელურად.

46. 2004 წლის 22 ნოემბერს პირველმა განმცხადებელმა გენერალურ პროკურატურას სთხოვა გაეხსნა სისხლის სამართლის საქმე 2004 წლის 1 ნოემბრის თვითნებური და ძალადობრივი გასახლების ფაქტზე და შინაგან საქმეთა სამინისტროს მაღალჩინოსნების მხრიდან მის მიერ წარმოებული კალაძის საქმის გამოძიებისათვის ხელშეშლის ფაქტზე.

47. 2004 წლის 23 დეკემბერს გენერალურმა პროკურატურამ წერილობით უპასუხა მას და აცნობა, რომ სისხლის სამართლებრივი პროცესი ვერ დაიწყებოდა „შესაბამისი მასალის არარსებობის გამო“.

48. 2005 წლის 8 იანვარს პირველმა განმცხადებელმა საჩივარი შეიტანა სასამართლოში გენერალური პროკურატურის 2004 წლის 23 დეკემბრის პასუხის წინააღმდეგ.

49. 2005 წლის 28 იანვრით დათარიღებულ წერილში შინაგან საქმეთა სამინისტრომ, სახალხო დამცველის ოფისის კითხვის პასუხად, წარმოადგინა 2004 წლის 1 ნოემბრის ინციდენტის მისეული ვერსია. წერილში აღიარებული იყო ის ფაქტი, რომ კოტეჯი პირველ განმცხადებელს გადაეცა 1994 წელს, იმჟამინდელი შინაგან საქმეთა მინისტრის გადაწყვეტილებით, და წერილში ასევე აღნიშნული იყო, რომ ფლობა „ბოლოხანს გახდა უკანონო“. შედეგად, სამინისტრომ გადაწყვიტა საკუთრების დაბრუნება, თუმცა პირველმა განმცხადებელმა არ ისურვა თანამშრომლობა. საბოლ ო ოდ, რამდენიმე წარუმატებელი მცდელობის შემდეგ,სამინისტრომ, პოლიციის დახმარებით, პირველი განმცხადებლის არყოფნის დროს დაიყოლია მეორე განმცხადებელი და საღინაძის ოჯახის ნათესავები კოტეჯიდან გასვლაზე. წერილში ხაზგასმით იყო აღნიშნული, რომ გასახლება არ მომხდარა იძულებით, არამედ პირიქით – იყო ნებაყოფლობითი და მშვიდობიანი, და რომ მეორე განმცხადებელს მიეცა საკუთარი ნივთების გატანის საშუალება გასახლების დროს. რაც შეეხება კოტეჯში არსებულ სხვა მოძრავ ქონებას, მათ შორის, შინაურ ფრინველს და ცხოველს, სამინისტროს წერილში აღნიშნული იყო, რომ განმცხადებლებს არაერთხელ შესთავაზეს მათი გატანა და მათ ამის გაკეთება კიდევ შეეძლოთ. წერილში მითითებული იყო, რომ 2004 წლის 1 ნოემბრის გასახლების შემდეგ კოტეჯი დაილუქა გაძარცვის თავიდან ასაცილებლად. სევე აღნიშნული იყო, რომ კოტეჯის რეალური ღირებულება იყო 45.541 ლარი (19,630 ევრო).

50. თავის 2005 წლის 28 თებერვლის გადაწყვეტილებაში მთაწმინდა-კრწანისის რაიონულმა სასამართლომ უარყო პირველი განმცხადებლის საჩივარი გენერალური პროკურატურის 2004 წლის 23 დეკემბრის პასუხის წინააღმდეგ. სასამართომ განაცხადა, რომ პროკურატურიდან მიღებული არაფორმალური წერილი ვერ გახდებოდა სასამართლო განხილვის საგანი და პირველ განმცხადებელს ურჩია წერილი გაესაჩივრებინა ზემდგომ პროკურორთან.

51. 2005 წლის 9 მარტს პირველმა განმცხადებელმა შუალედური სარჩელი შეიტანა უზენაეს სასამართლოში, რომლითაც იგი ასაჩივრებდა 2005 წლის 28 თებერვლის გადაწყვეტილებას და ამავდროულად იერარქიული საჩივარი შეიტანა გენერალურ პროკურატურაში.

52. 2005 წლის 7 აპრილს უზენაესმა სასამართლომ უარყო პირველი განმცხადებლის 2005 წლის 9 მარტის შუალედური სარჩელი ი მა ვე მიზეზით, რაც დაასახელა მთაწმინდა-კრწანისის რაიონულმა სასამართლომ 2005 წლის 28 თებერვალს. რაც შეეხება იერარქიულ სარჩელს, გენერალურმა პროკურატურამ პასუხი წარმოადგინა 2005 წლის 21 აპრილს და შემდეგნაირად გაიმეორა 2004 წლის 23 დეკემბრის წერილი: „თქვენი მოთხოვნა სისხლის სამართლის საქმის გახსნის თაობაზე... არ შეიძლება დაკმაყოფილდეს შესაბამისი მასალის არარსებობის გამო“.

53. 2006 წლის 18 აპრილს სახალხო დამცველმა წარმოადგინა რეკომენდაცია, რომლის მიხედვითაც გენერალურ პროკურატურას უნდა გაეხსნა სისხლის სამართლის საქმე შინაგან საქმეთა სამინისტროს მაღალჩინოსნების მიერ უფლებამოსილების გადამეტების ბრალდებით. სახალხო დამცველმა მიუთითა: რომ ყოფილიყო პირველი განმცხადებლისათვის ქონების ჩამორთმევის კანონიერი საფუძველი, სამინისტროს ჯერ ბოლომდე უნდა მიეყვანა სამოქალაქო პროცესი, რასაც მოითხოვს შესაბამისი ადგილობრივი კანონმდებლობა.

 

ე. სისხლის სამართლის პროცესი პირველი განმცხადებლის წინააღმდეგ

54. 2006 წლის 20 თებერვალს პოლიციამ ჩაატარა კოტეჯის ჩხრეკა – გადაუდებელი საგამოძიებო მოქმედება – პირველი განმცხადებლის და მისი ადვოკატის დაუსწრებლად. მ ოწმეების სტატუსით ჩხრეკას ესწრებოდნენ ადგილობრივი მუნიციპალიტეტის წევრები. ჩხრეკის დასრულების შემდეგ პოლიციამ შეადგინა ოქმი ცეცხლსასროლი იარაღის და სხვადასხვა სისხლის სამართლის საქმეებთან, მათ შორის, კალაძის საქმესთან დაკავშირებული დოკუმენტაციის აღმოჩენის თაობაზე. ი მა ვე დღეს გაიხსნა სისხლის სამართლის საქმე პიველი განმცხადებლის წინააღმდეგ იარაღის და კონფიდენციალური ოფიციალური დოკუმენტაციის უკანონო შენახვის ფაქტებზე, თუმცა იგი არ დაუპატიმრებიათ.

55. 2006 წლის 21 თებერვალს მცხეთის რაიონულმა სასამართლომ შეამოწმა გადაუდებელი ჩხრეკის კანონიერება და გადაწყვიტა მისი შედეგების დაკანონება ex post facto.

56. 2006 წლის 20 მარტს გენერალურმა პროკურატურამ, კალაძის საქმის გამოძიების მსვლელობისას მოპოვებული ინფორმაციის გათვალისწინებით, აღძრა სისხლის სამართლის საქმე უფლებამოსილების გადამეტების ბრალდებით, რომელიც სავარაუდოდ ჩაიდინა პირველი განმცხადებლის საგამოძიებო ერთეულმა 2004 წელს (იხ. §§14 და 15). კერძოდ, ერთეულის რამდენიმე წევრი, მათ შორის, პირველი განმცხადებელიც, ეჭვმიტანილები იყვნენ აღნიშნული საქმის გამოძიების განზრახ არასწორი მიმართულებით წაყვანაში, მოწმის – ბ-ნი მ-საგან მუქარის ქვეშ ყალბი ჩვენებების გამოძალვის და მტკიცებულებების გაყალბების მეშვეობით.

57. 2006 წლის 30 მაისს ზემოთ ხსენებული ორი სისხლის სამართლის საქმე გაერთიანდა და 2006 წლის 2 ივნისს პირველ განმცხადებელს ბრალი წაუყენეს იარაღის უკანონო ფლობის, ოფიციალური დოკუმენტების მითვისების, ადამიანისადმი ცუდი მოპყრობის, მტკიცებულებების ფაბრიკაციის და საჯარო სამსახურში ძალაუფლების ბოროტად გამოყენების სხვა ფაქტების გამო. ბრალი ემყარებოდა 2006 წლის 20 თებერვლის ჩხრეკის დაკანონებულ შედეგებს და მოწმის – ბ-ნი მ-ს მამხილებელ (მაინკრიმინირებელ) განცხადებებს, ასევე სხვა დოკუმენტებს და ინფორმაციას, მათ შორის, სხვადასხვა მოწმის ჩვენებებს, რომლებიც მათ ჩამოართვა გენერალურმა პროკურატურამ კალაძის საქმის გამოძიების პროცესში, რომელსაც თავად გენერალური პროკურატურა აწარმოებდა (იხ. წინა პუნქტი).

58. 2006 წლის 4 ივნისს პირველი განმცხადებელი დააპატიმრეს და მომდევნო დღეს პროკურორმა თბილისის საქალაქო სასამართლოში შეიტანა შუამდგომლობა სასამართლო პროცესამდე მისი პატიმრობაში დატოვების შესახებ. შუამდგომლობაში დაყენებული მოთხოვნის მიზეზებად სახელდებოდა პირველი განმცხადებლის გაქცევის რისკი, ბრალის სიმძიმიდან გამომდინარე, მის მიერ გამოძიებისათვის ხელის შეშლა, რადგან მას, როგორც ყოფილ ძალოვან მაღალჩინოსანს, შეეძლო ზეგავლენის მოხდენა პროცესის მხარეებზე.

59. 2006 წლის 6 ივნისს თბილისის საქალაქო სასამართლომ ზეპირი მოსმენით განიხილა პროკურორის შუამდგომლობა. სხდომაზე პირველ განმცხადებელს წარმოადგენდა ორი ადვოკატი. სასამართლომ პირველ განმცხადებელს უარი უთხრა გირაოზე და ბრძანა მისი დაკავება ორი თვის ვადით. სისხლის სამართლის საქმის მასალების გაცნობის და მხარეთა ზეპირი არგუმენტების მოსმენის შემდეგ სასამართლომ დაადასტურა გონივრული ეჭვის არსებობა ჩადენილი დანაშაულებების ალბათობასთან დაკავშირებით. წინასწარი პატიმრობის შეფარდება ასევე დასაბუთებული იქნა სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 159-ე მუხლის მე-3 პუნქტით, რადგან დასაშვებად იქნა მიჩნეული ის ვარაუდი, რომ ბრალდებულს შეეძლო მიმალვა, მოსალოდნელი სასჯელის სიმკაცრიდან გამომდინარე.

დაბოლოს, საკითხის დეტალური დასაბუთების გარეშე სასამართლომ გაიზიარა პროკურორის შიში, რომ განთავისუფლების შემთხვევაში პირველი განმცხადებელი არასასურველ ზეგავლენას მოახდენდა პროცესის მხარეებზე.

60. 2006 წლის 7 ივნისს პირველმა განმცხადებელმა გაასაჩივრა 2006 წლის 6 ივნისის დაკავების ორდერი და სხვა არგუმენტებთან ერთად განაცხადა, რომ დაკავება ემყარებოდა მხოლოდ ბრალის სიმძიმეს და რომ ქვედა ინსტანციის სასამართლომ უგულებელყო ისეთი ელემენტები, როგორებიცაა, მისი ასაკი, ჯანმრთელობის მდგომარეობა, მისი ოჯახის მძიმე სოციალური მდგომარეობა, მისი რეპუტაცია და სოციალური სტატუსი. პირველმა განმცხადებელმა ეჭვქვეშ დააყენა მამხილებელი მტკიცებულების სარწმუნოობა და განაცხადა, რომ არ არსებობს გონივრული ეჭვი მის მიერ აღნიშნული დანაშაულებების ჩადენის თაობაზე.

61. 2006 წლის 14 ივნისს თბილისის სააპელაციო სასამართლომ ზეპირი მოსმენის გარეშე უარყო პირველი განმცხადებლის სარჩელი. სასამართლომ არ მოითხოვა პროკურორის წერილობითი კომენტარი და მისი გადაწყვეტილება ემყარებოდა მხოლოდ პირველი განმცხადებლის არგუმენტების გამოკვლევას საქმის მასალების ფონზე. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ ნაადრევი იყო ბრალის დასაბუთებულობის შეფასება, თუმცა არსებული მტკიცებულებების განხილვის შემდეგ სააპელაციო სასამართლომ დაადასტურა გონივრული ეჭვის არსებობა პირველი განმცხადებლის წინააღმდეგ. სასამართლომ ძალაში დატოვა დაკავების ორდერი, რაც შემდეგნაირად დაასაბუთა:

„წინასწარი აღკვეთის ზომის შერჩევისას მხედველობაში უნდა იქნ ე ს მიღებული ბრალის მახასიათებლები (უფლებამოსილების გადამეტების განმეორებითი შემთხვევები საჯარო სამსახურში ძალის ან მუქარის გამოყენებით, ქმედებები, რომლებიც განსაკუთრებით სახიფათოა საზოგადოებრივი უსაფრთხოებისათვის) და, ასევე, მისი სიმძიმე (ბრალი ითვალისწინებს გრძელვადიან პატიმრობას). უფრო მეტიც, გამოძიებამ უნდა დაადგინოს ამოღებული ცეცხლსასროლი იარაღის წარმოშობა, იარაღის სხვა დანაშაულის ჩასადენად გამოყენების შესაძლებლობა... ზემოთ აღნიშნულის გათვალისწინებით, პროკურორის შიში, რომ ბრალდებული შეიძლება მიიმალოს ან/და არასასურველი ზეგავლენა მოახდინოს პროცესის მხარეებზე, გამართლებულია. მიუხედავად იმისა, რომ ბრალდებული 65 წელს გადაცილებულია, ... უფრო მსუბუქი აღკვეთის ზომა ვერ უზრუნველყოფს სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 151-ე მუხლის 1-ლ პუნქტში მოცემულ მიზნებს“.

სააპელაციო სასამართლომ ასევე განაცხადა, რომ პირველმა განმცხადებელმა ვერ შეძლო უახლესი სამედიცინო დოკუმენტაციის წარმოდგენა ჯანმრთელობის გაუარესებული მდგომარეობის დასადასტურებლად. მთლიანობაში, სააპელაციო სასამართლომ უპასუხა პირველი განმცხადებლის მიერ დაყენებულ ყველა მთავარ არგუმენტს.       

62. 2006 წლის 29 ივნისს გამოძიება შეწყდა და პროკურორმა თბილისის საქალაქო სასამართლოს გადაუგზავნა საბრალდებო დასკვნა, პირველი განმცხადებლის დაკავებასთან კავშირში მყოფი ყველა დოკუმენტი და საქმის სხვა მასალები. ი მა ვე დღეს, საქმეზე დანიშნულმა მოსამართლემ ზეპირი მოსმენის გარეშე განიხილა პირველი განმცხადებლის გრ ძ ელვადიანი დაკავების საკითხი. მან გამოაქვეყნა სტანდარტული გადაწყვეტილება ერთგვერდიანი ნიმუშის მიხედვით, რომელსაც წინასწარ ჰქონდა ჩაბეჭდილი სამოტივაციო ნაწილი. ცარიელ ადგილებში მოსამართლემ ჩაწერა ბრალდებულის სახელი, დანაშაულის განმარტება და წინასწარი აღკვეთის ზომა. წინასწარ ჩაბეჭდილი სამოტივაციო ნაწილი შემდეგი შინაარსის იყო:

„წინასწარი აღკვეთის ზომის შერჩევისას გათვალისწინებული იქნა როგორც ფორმალური (პროცესუალური), ისე ფაქტობრივი საფუძვლები (საკმარისი მტკიცებულებები აღკვეთის ზომის დასაკისრებლად). ბრალდებულს ბრალი ედება სერიოზული დანაშაულის ჩადენაში და რომელიმე სხვა აღკვეთის ზომის დაკისრება ვერ უზრუნველყოფს სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 151-ე მუხლის 1-ლ პუნქტში მოცემულ მიზნებს.

სისხლის სამართლის საქმის მასალების გამოკვლევის შედეგად მიმაჩნია, რომ აღკვეთის ზომის პირველადი შეფარდების დროს გათვალისწინებული არგუმენტების მხედველობაში მიღებით, პროცესის ამ ეტაპზე აღნიშნული ზომის გაუქმების ან შეცვლის არანაირი საფუძველი არ არსებობს.“

63. 2007 წლის 22 თებერვალს პირველი განმცხადებელი პირველი ინსტანციის სასამართლომ დამნაშავედ ცნო მისთვის წაყენებულ ბრალში და 7 წლით პატიმრობა მიუსაჯა. საქმის მასალებიდან ირკვევა, რომ მსჯავრი ძალაში დატოვა ბოლო ინსტანციამ – უზენაესმა სასამართლომ 2007 წლის 19 დეკემბერს და პირველი განმცხადებელი ამჟამად იხდის სასჯელს საპატიმროში.

 

 

 

II. შესაბამისი ეროვნული კანონმდებლობა

 

ა. სამოქალაქო კოდექსი მოცემულ მომენტში არსებული რედაქციით:

64. კოდექსის შესაბამისი დებულებები საკუთრების და მფლობელობის შესახებ:

მუხლი 115 – უფლების ბოროტად გამოყენების დაუშვებლობა

„სამოქალაქო უფლება უნდა განხორციელდეს მართლზომიერად. დაუშვებელია უფლების გამოყენება მარტოოდენ იმ მიზნით, რომ ზიანი მიადგეს სხვას“.

    მუხლი 155, 1 და 3 პუნქტები – ცნება, სახეები

„1. მფლობელობა წარმოიშობა ნივთზე ფაქტობრივი ბატონობის ნებითი მოპოვებით.

3. თუ პირი ნივთს ფლობს იმ სამართლებრივი ურთიერთობის საფუძველზე, რომელიც განსაზღვრული ვადით ანიჭებს მას ნივთის ფლობის უფლებას ან ავალდებულებს მას ფლობდეს ნივთს, მაშინ ეს პირი ითვლება პირდაპირ მფლობელად, ხოლო უფლების მიმნიჭებელი ან ვალდებულების დამკისრებელი მიიჩნევა არაპირდაპირ მფლობელად.“.   

    მუხლი 159 – კეთილსინდისიერი მფლობელი

„კეთილსინდისიერია მფლობელი, რომელიც ნივთს მართლზომიერად ფლობს, ან რომელიც უფლებამოსილ პირად შეიძლება იქნეს მიჩნეული საქმიან ურთიერთობებში საჭირო გულმოდგინე შემოწმების საფუძველზე“.  

    მუხლი 160 – კეთილსინდისიერი მფლობელის მიერ უკანონო მფლობელობიდან ნივთის უკან დაბრუნების მოთხოვნა

„თუ კეთილსინდისიერ მფლობელს ჩამოერთმევა მფლობელობა, მას სამი წლის განმავლობაში შეუძლია ახალ მფლობელს ნივთის უკან დაბრუნება მოსთხოვოს. ეს წესი არ გამოიყენება მაშინ, როცა ახალ მფლობელს აქვს მფლობელობის უკეთესი უფლება. მფლობელობის უკან დაბრუნების მოთხოვნა შეიძლება გამოყენებულ იქნეს უკეთესი უფლების მქონე პირის მიმართაც, თუკი მან ნივთი მოიპოვა ძალადობის ან მოტყუების გზით“.

სამოქალაქო კოდექსის 162-ე, 163-ე და 164-ე მუხლები ანსხვავებენ მფლობელობის სხვადასხვა ტიპებს და ანიჭებენ მათ დაცვის დაბალ ხარისხს: I. მართლზომიერი მფლობელობა (ცნება, რომელიც 159-ე მუხლის თანახმად, უკვე შეიცავს კეთილსინდისიერების ელემენტს); II. არაუფლებამოსილი კეთილსინდისიერი მფლობელობა და III. არაკეთილსინდისიერი მფლობელობა.

    მუხლი 168 – ნივთის მფლობელობის შეწყვეტა მესაკუთრის პრეტენზიის გამო

„ნივთის მფლობელობა წყდება, თუ მესაკუთრე მფლობელს წაუყენებს დასაბუთებულ პრეტენზიას.“   

    მუხლი 170, პუნქტი 2 – ცნება. საკუთრების უფლების შინაარსი

„2. უფლების ბოროტად გამოყენებად ჩაითვლება საკუთრებით ისეთი სარგებლობა, რომლითაც მხოლოდ სხვებს ადგებათ ზიანი ისე, რომ არ არის გამოკვეთილი მესაკუთრის ინტერესის უპირატესობა და მისი მოქმედების აუცილებლობა გაუმართლებელია“.

    მუხლი 172, პუნქტი 1 და 2

„1. მესაკუთრეს შეუძლია მფლობელს მოსთხოვოს ნივთის უკან დაბრუნება, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა მფლობელს ჰქონდა ამ ნივთის ფლობის უფლება.

2. თუ საკუთრების ხელყოფა ან სხვაგვარი ხელშეშლა ხდება ნივთის ამოღების ან მისი ჩამორთმევის გარეშე, მაშინ მესაკუთრეს შეუძლია ხელის შემშლელს მოსთხოვოს ამ მოქმედების აღკვეთა. თუ ამგვარი ხელშეშლა კვლავ გაგრძელდება, მესაკუთრეს შეუძლია მოითხოვოს მოქმედების აღკვეთა სასამართლოში სარჩელის შეტანის გზით.“.

992-1008-ე მუხლებში მოცემულია მართლსაწინააღმდეგო ქმედებების დროს პასუხისმგებლობის შესახებ წესები: მუხლი 992 – ზოგადი დებულებანი – თანახმად სამოქალაქო მართლსაწინააღმდეგო ქმედებების ჩამდენი ვალდებულია აანაზღაუროს მიყენებული ზიანი, ხოლო 1005-ე მუხლი აკონკრეტებს, რომ სახელმწიფო ორგანოები სოლიდარულად აგებენ პასუხს კერძო პირისათვის მათი თანამშრომლის მიერ განზრახი ან გაუფრთხილებელი ქმედებით მიზყენებული ზიანის გამო, რაც ერთვის უფლების ბოროტად გამოყენებას.     

 

ბ. ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსი 2005 წლის 24 მარტისათვის არსებული რედაქციით:

65. 51-ე მუხლის 2-ე და 3-ე პუნქტების თანახმად, ადმინისტრაციული აქტის გამოქვეყნება ზეპირი წესით დასაშვებია მხოლოდ განსაკუთრებულ შემთხვევებში, როდესაც დაგვიანებამ შეიძლება დააზიანოს ქვეყნის, საზოგადოების ან პირის ლეგიტიმური ინტერესები. თუ ზეპირი ადმინისტრაციული აქტით შეიზღუდა პირის უფლებები ან ლეგიტიმური ინტერესები, იგი ხელახლა უნდა გამოიცეს წერილობით სამი დღის ვადაში. 

 

გ. სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსი მოცემულ მომენტში არსებული რედაქციით:

66. წინასწარი პატიმრობის შესახებ კოდექსის დებულებები თავმოყრილია 35-36-ე პუნქტებში და სასამართლო განჩინების 29-41 პუნქტებში, საქმეზე „გიორგი ნიკოლაიშვილი საქართველოს წინააღმდეგ“ (no. 37048/04, ECHR 2009 ... (extracts)). 

 

დ. დევნილთა და იძულებით გადაადგილებულ პირთა შესახებ აქტი, 1996 წლის 28 ივნისი

67. 1996 წლის 28 ივნისს მისი მიღების დღიდან დევნილთა და იძულებით გადაადგილებულ პირთა აქტის მე-5 მუხლის 2-ე პუნქტი  და მე-8 მუხლი ადგენს, რომ ლტოლვილ თ ა და განსახლების სამინისტრო ცენტრალური ხელისუფლების სხვა ორგანოებთან ერთად უზრუნველყოფს დევნილის უფლებების განხორციელებას. მე-9 მუ ხ ლის თანახმად, დევნილის უფლებებს იცავს სახელმწიფო.

2001 წლის 18 დეკემბერს შემდეგი ცვლილებები იქნა შეტანილი მე-7 მუხლში:

მე-7 მუხლი, მე-2 და მე-3 პუნქტები

„2. სახელმწიფო უზრუნველყოფს დევნილს დროებითი საცხოვრებელი ფართით.

3. საბინაო საკითხებთან დაკავშირებული დავები წყდება სასამართლო წესით, ამასთან, საქართველოს მთელ ტერიტორიაზე საქართველოს იურისდიქციის აღდგენამდე დევნილთა კომპაქტური განსახლების ობიექტებიდან არ ხდება დევნილების გამოსახლება, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა:

ა. დევნილთან იდება შეთანხმება;

ბ. გამოიყოფა შესაბამისი საცხოვრებელი ფართობი, რომლითაც არ გაუარესდება დევნილის საყოფაცხოვრებო პირობები;

გ. ხდება სტიქიური ან სხვა მოვლენები, რაც ითვალისწინებს განსაზღვრულ კომპენსაციებს და რეგულირდება საერთო წესით;

დ. დევნილს ფართობი აქვს დაკავებული თვითნებურად, კანონის დარღვევით.“.

მე-7 მუხლის ზემოთ მოცემული ვერსია ძალაში დარჩა 2005 წლის 6 აპრილამდე. აღნიშნულ დღეს დევნილთა აქტის მე-7 მუხლიდან ამოღებული იქნა ზემოთ აღნიშნული მუხლები და მოხდა მათი გაერთიანება – ტექ ს ტური კორექტივების შეტანის შემდეგ – მე-5 მუხლის მე-4 პუნქტთან.

 

ე. „სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ” 1999 წლის 16 აპრილის კანონი (სააღსრულებო კანონი) მოცემულ მომენტში არსებული რედაქციით:

 

68. სააღსრულებო წარმოების შესახებ აქტის მე-4, მე-20 და 90-ე მუხლების თანახმად, პირის სახლიდან გამოსახლება ესაძლებელი იყო სასამართლოს მიერ გაცემული საბოლოო და სავალდებულო გადაწყვეტილების და აღსრულების შესახებ ბრძანების საფუძველზე, და წარმოადგენდა სააღსრულებო უწყების – იუსტიციის სამინისტროს შემადგენელი ერთეულის პრეროგატივას.

 

ვ. უზენაესი სასამართლოს 2001 წლის 28 ნოემბრის გადაწყვეტილება საქმეზე „ხინთიბიძე და სხვები“:

 

69. როგორც საქმეში არსებული გარემოებებიდან გამოირკვა, რამდენიმე უსახლკარო დევნილმა აფხაზეთიდან 1993 წელს დაიკავა ცარიელი შენობები თბილისში. იმ დროისათვის შენობები წარმოადგენდა სახელმწიფო საკუთრებას, კერძოდ, სახელმწიფო გამომცემლობის საკუთრებას. დევნილები შესახლდნენ შენობაში გამომცემლობის ხელმძღვანელობის ნებართვით, თუმცა ლტოლვილთა და განსახლების სამინისტროს ან სხვა ადგილობრივი ან ცენტრალური სახელისუფლებო ორგანოს ფორმალური უფლებამოსილების თუ ზედამხედველობის გარეშე. შედეგად, გამომცემლობის რამდენიმე თანამშრომე ლ მა პრეტენზია გამოთქვა შენობის საკუთრებასთან დაკავშირებით და ხელმძღვანელობამ 2000 წელს სარჩელი შეიტანა სასამართლოში და მოითხოვა დევნილთა გამოსახლება.

უზენაესმა სასამართლომ დავა საბოლოოდ გადაწყვიტა დევნილთა სასარგებლოდ და წარმოადგინა შემდეგი დასაბუთება:

„სახელმწიფომ ითავა დევნილთა განთავსება, შესაბამისად. მინისტრთა კაბინეტის 1994 წლის 31 დეკემბრის გადაწყვეტილებით ... და ასევე პრეზიდენტის 2001 წლის 25 დეკემბრის ბრძანებულებით ადგილობრივ და ცენტრალური მმართველობის ორგანოებს დაევალათ დევნილთა დაცვა და მათი შესახლება ცარიელ შენობებში ...აფხაზეთის კონფლიქტის საბოლოო მოგვარებამდე ...”

საქმის ფაქტობრივი გარემოებებიდან ირკვევა, რომ მოცემულ საქმეში დევნილებს თვითნებურად არ დაუკავებიათ სადავო შენობა. . .   შენობა იმ დროისათვის ცარიელი იყო, და ხელმძღვანელობას 2000 წლამდე სადავოდ არ გაუხდია დევნილთა უფლება შენობის ფლობის თაობაზე.

პირობა, რომლის მოგვარებამდეც სახელმწიფომ იკისრა დევნილთა ბინით დაკმაყოფილების ვალდებულება – კონფლიქტის მოგვარება – ჯერ არ დაკმაყოფილებულა. ობიექტურად შეუძლებელია დევნილთათვის მათ საკუთარ სახლებში და ბ რუნება (აფხაზეთში).

საქმის მასალებიდან ირკვევა, რომ სადავო შენობები ... იყო და კვლავაც არის სახელმწიფო საკუთრება. შესაბამისად, სახელმწიფო ვერ მოსთხოვს დევნილებს მათ დაცლას ალტერნატიული საცხოვრებლის შეთავაზების გარეშე.

სახელმწიფოს აღნიშნული ვალდებულებიდან გამომდინარე, დევნილების მიერ შენობის ფლობა არის მართლზომიერი სამოქალაქო კოდექსის 155-ე მუხლის მე-3 პუნქტით გათვალისწინებული მნიშვნელობით. შესაბამისად, მათი გასახლება, რაც უტოლდება ფლობის უფლების შეწყვეტას, იკრძალება სამოქალაქო კოდექსის 162-ე მუხლის 1-ლ პუნქტით.

 

ზ. გაერო-ს სახელმძღვანელო პრინციპები ქვეყნის შიგნით იძულებით გადაადგილების შესახებ, 1998 წლის 11 თებერვალი, E/CN.4/1998/53/Add.2

 

70. პრინციპი 18, 21 და 28:

პრინციპი 18, პუნქტი 1

„1. ქვეყნის შიგნით იძულებით გადაადგილებულ ყველა პირს აქვს უფლება ცხოვრების ადე კ ვატურ დონეზე“.

პრინციპი 21, პუნქტი 1 და 2

„1. არავის არ უნდა ჩამოერთვას თვითნებურად საკუთრება და მფლობელობა.

2. იძულებით გადაადგილებული პირების საკუთრება და მფლობელობა ნებისმიერ შემთხვევაში უნდა იყოს დაცული . . .“

პრინციპი 28, პუნქტი 1

„1. კომპეტენტური უწყებები ვალდებულნი და პასუხისმგებელნი არიან შექმნან პირობები და გამოყონ საშუალებები, რომლებიც ქვეყნის შიგნით იძულებით გადაადგილებულ პირებს დაეხმარება საკუთარ ბინებში ან საცხოვრისებში ნებაყოფლობით, უსაფრთხოდ და ღირსეულად დაბრუნებაში, ან ქვეყნის სხვა ნაწილში ნებაყოფლობით დასახლებაში.“

 

სამართალი

 

I. საქმის ფარგლები

71. სასამართლო მიუთითებს, რომ განმცხადებლების ნებაყოფლობითი და მოცულობითი განცხადებები, რომლებიც შემოტანილი იქნა განცხადების მოპასუხე მთავრობისათვის გაცნობის და მხარეთა შორის საქმის დასაშვებობის და ფაქტობრივი გარემოებების თაობაზე მოსაზრებების გაცვლის შემდეგ, არ იქნა დართული საქმეზე, წარმოდგენილი განცხადებები შეეხებოდა მრავალ ახალ პრეტენზიას კონვენციის სხვადასხვა დებულებების საფუძველზე, რომლებიც არ იყვნენ კავშირში მთავარ საჩივართან და რომლებიც შეეხებოდნენ კალაძის საქმეში არსებულ ფაქტებს, პირად კონფლიქტს პირველ განმცხადებელსა და ბნ. ი.ო-ს – იმჟამინდელ შინაგან საქმეთა მინისტრს შორის, და სხვადასხვა ფაქტებს მის მსჯავრდებასთან დაკავშირებით (იხ. §§ 3-5).

72. სასამართლოს აზრით, იმის გამო, რომ ახალი პრეტენზიები არ აზუსტებენ თავდაპირველ საჩივრებს, რომლებზეც მხარეებმა წამოაყენეს არგუმენტები, აღნიშნული საკითხები ვერ იქნება განხილული ახალი განცხადების კონტექსტში (see, for instance, Khaylo v. Ukraine, no. 39964/02, §§ 53 and 54, 13 November 2008, and Solovey and Zozulya v. Ukraine, nos. 40774/02 and 4048/03, §§ 45-47, 27 November 2008).ამის გამო, არსებული საქმე შემოიფარგლება მხოლოდ ორი ეპიზოდით: ა. კოტეჯის ჩამორთმევა და მფლობელობის აღდგენის პროცესები და ბ. პროცესი პირველი განმცხადებლის წინასწარი დაკავების თაობაზე.

 

II. კოტეჯის ჩამორთმევა და მფლობელობის აღდგენის პროცესები

 

73. კონვენციის მე-2, მე-3 და მე-8 მუხლებზე დაყრდნობით განმცხადებლებმა გაასაჩივრეს ოჯახის დამამცირებელი და თვითნებური გასახლება კოტეჯიდან 2004 წლის 1 ნოემბერს და აღნიშნულის შედეგად ბინის დაკარგვის ფაქტი.

74. კონვენციის მე-6 მუხლის 1-ლ პუნქტზე დაყრდნობით, დამოუკიდებლად და მე-13 და მე-14 მუხლებთან ერთობლივად, განმცხადებლებმა გააპროტესტეს ადგილობრივი სასამართლოს მიერ გაკეთებული დასკვნები, მფლობელობის აღდგენის პროცესის ხანგრძლივობა და გენერალური პროკურატურის უარი სისხლის სამართლის საქმის აღძვრაზე პირველი განმცხადებლის საჩივარზე დაყრდნობით.

75. 1 პროტოკოლის 1-ლი მუხლის საფუძველზე, განმცხადებლები ასაჩივრებდნენ კოტეჯის ჩამორთმევას და აღნიშნულის შედეგად მოძრავი ქონების დაკარგვას. მეექვსე განმცხადებელი ჩიოდა, რომ 2004 წლის 1 ნოემბრიდან 2005 წლის 14 მარტამდე მას აეკრძალა მიწის ნაკვეთის ფლობა და სარგებლობა.

 

ა. დასაშვებობა

 

1. მხარეთა არგუმენტები

76. მთავრობამ განაცხადა: იმის გათვალისწინებით, რომ მეორე, მესამე, მეოთხე, მეხუთე და მეექვსე განმცხადებლები არასოდეს ყოფილან სადავო პროცესების მხარეები, მათი პრეტენზიები დაუშვებლად უნდა იქნ ე ს ცნობილი ადგილობრივი სასამართლო დამცავი ზომების ამოუწურავობის მიზეზით, კონვენციის 35-ე მუხლის 1-ლი და მე-4 პუნქტების თანახმად.

77. მთავრობამ ასევე განაცხადა, რომ სადავო კოტეჯი არ ყოფილა განმცხადებლების მფლობელობა, როგორც ამას განმარტავს №1 პროტოკოლის 1-ლი მუხლი, და რომ მისი ჩამორთმევის გასაჩივრება არ შეესაბამებოდა ratione materiae-ს. რაც შეეხება განმცხადებლების მოძრავი ქონების დაკარგვას, მთავრობამ განაცხადა, რომ შესაბამის უწყებებს არ უნდა დაეკისროთ პასუხისმგებლობა ამის გამო. განმცხადებლებს მოცემულ ვადაში უნდა დაეკმაყოფილებინათ სახელმწიფო უწყებების მრავალჯერადი მოთხოვნა კოტეჯის დაცლის თაობაზე, რაც მათ მისცემდა მათი ნივთების გატანის საშუალებასაც. მთავრობამ ასევე ხაზი გაუსვა იმ გარემოებას, რომ მეორე განმცხადებელს შეეძლო საკუთარი ნივთების გატანა 2004 წლის 1 ნოემბერს მომხდარი გასახლების დროს, ხოლო დანარჩენ განმცხადებლებს არაერთხელ შესთავაზეს მოძრავი ქონების გატანა დალუქული კოტეჯიდან.

78. განმცხადებლებმა უპასუხეს: ის ფაქტი, რომ მხოლოდ პირველი განცხადებელი მონაწილეობდა ადგილობრივ პროცესებში, საკმარისი იყო კონვენციის 35-ე მუხლის 1-ლი პუნქტის მიზნების შესასრულებლად ყველა მათგანისათვის. მათ განმარტეს, რომ პირველი განმცხადებელი იყო ოჯახის უფროსი, მან გაახმოვანა ოჯახის პრობლემები ოჯახის წევრების სახელით და მის მიერ მფლობელობის აღდგენის თაობაზე შეტანილი სარჩელის დადებითად გადაჭრის შემთხვევაში ყველა მათგანი მოგებული დარჩებოდა. განმცხადებლებმა ასევე დაამატეს, რომ არანაირ განსხვავებას არ იძლეოდა ის, თუ ვინ შეიტანდა სისხლის სამართლის სარჩელს ოჯახის კოტეჯიდან გასახლების თაობაზე, რადგანაც გენერალურ პროკურატურას ამ ფაქტის შესახებ ინფორმაციის მიღებისთანავე უნდა დაეწყო დეტალური გამოძიება და ყველა განმცხადებელი ეღიარებინა დაზარალებულად.

79. განმცხადებლებმა კომენტარი გააკეთეს მთავრობის პროტესტზე რატიონე მატერიაე, №1 პროტოკოლის 1-ლი მუხლის საფუძველზე. რაც შეეხება მათ მოძრავ ქონებას, განმცხადებლებმა შესაბამისი უწყებები დაადანაშაულეს გაუფრთხილებელ ქმედებებში. ისინი ირწმუნებოდნენ, რომ კოტეჯის დალუქვისას სამინისტროს არ ჩაუტარებია ნივთების ინვენტარიზაცია. ისინი ასევე ჩიოდნენ, რომ 2005-2006 წლებში სახელმწიფო უწყების მიერ კოტეჯში ჩატარებული აღდგენითი სამუშაოების შედეგად მთელი მათი მოძრავი ქონება და შინაური ფრინველი/ცხოველი განადგურდა.

 

2. სასამართლოს შეფასება

 

ა. მეორე, მესამე, მეოთხე, მეხუთე და მეექვსე განმცხადებლების მიერ წარმოდგენილი პრეტენზიები

80. სასამართლო მიუთითებს, რომ კონვენციის 35-ე მუხლის 1-ლი პუნქტის თანახმად, ისინი, ვისაც სარჩელი შემოაქვს სახელმწიფოს წინააღმდეგ, ვალდებული არიან პირველ რიგში მიმართონ ადგილობრივ სამართლებრივი სისტემით გათვალისწინებულ დაცვის ზომებს, მათ შორის, გასაჩივრების საშუალებებს. უშუალოდ სასამართლოსათვის განკუთვნილი სარჩელები უნდა შეტანილიყო ადგილობრივ სასამართლოში, სულ მცირე, არსებითი განხილვისთვის და ადგილობრივი კანონმდებლობით დადგენილი ფორმალური მოთხოვნების დაცვით. 35-ე მუხლის 1-ლი პუნქტის თანახმად, საჭიროა ყველა პროცესუალური ზომის გამოყენება კონვენციის დარღვევის თავიდან ასაცილებლად (see Cardot v. France, 19 March 1991, § 34, Series A no. 200).სასამართლომ უნდა გამოიკვლიოს, საქმის ყველა გარემოებების ფონზე, გააკეთეს თუ არა განმცხადებლებმა ყველაფერი, გონივრულობის ფარგლებში, ადგილობრივი დაცვის საშუალების ამოსაწურად (see Akdivar and Others v. Turkey, 16 September 1996, § 69, Reports of Judgments and Decisions 1996 IV, and Baumann v. France, no. 33592/96, § 40, 22 May 2001).

81. სასამართლო აღნიშნავს, რომ მეორე, მესამე, მეოთხე, მეხუთე და მეექვსე განმცხადებლები არ ყოფილან სადავო სამოქალაქო და სისხლის სამართლის პროცესების მხარეები. საქმის მასალების თანახმად, ამ ხუთ განმცხადებელს არ მიუცია პირველი განმცხადებლისათვის ან ადვოკატისათვის მათი სახელით მოქმედების უფლებამოსილება და არც კომპეტენტური სასამართლო ან საპროკურორო უწყებისათვის არ მიუმართავთ საკუთარი წერილობითი ან/და ზეპირი განცხადებით (see, by converse implication, P., C. and S. v. the United Kingdom (dec.), no. 56547/00, 11 December 2001).აღნიშნულის სამართლებრივი შედეგი იყო მაგალითად ის, რომ ადგილობრივმა სასამართლოებმა პირველი განმცხადებლის სამართლებრივი სიტუაციით შეზღუდეს განჩინების ფარგლები მფლობელობის აღდგენის თაობაზე გამართულ პროცესში, დანარჩენი ხუთი განმცხადებლის უფლებების გამოცხადების გარეშე (იხ.§23 da Khamidov v. Russia, no. 72118/01, §§ 27, 28, 48-50 and 125, ECHR 2007 XII, and P., C. and S., cited above).

82. თითოეული განმცხადებლის მონაწილეობა ადგილობრივ პროცესებში არ იქნებოდა ფუჭი ან ზედმეტი, თუ გავითვალისწინებთ, რომ მათი კონკრეტული სიტუაციებიდან გამომდინარე, ყველა მათგანი თანაბრად არ დაზარალებულა გასაჩივრებული სამართალდარღვევების შედეგად. აი, მაგალითისათვის, მხოლოდ მეორე განმცხადებელი იყო 2004 წლის 1 ნოემბერს გასახლების დროს ცუდი მოპყრობის შედეგად პირდაპირი დაზარალებული (იხ. 86-ე პუნქტი). გარდა ამისა, სავსებით ნათელი არ არის, ითვლება თუ არა კოტეჯი ბინად ყველა განმცხადებლისათვის, კონვენციის მე-8 მუხლში მოცემული განმარტების თანახმად, რადგანაც ყველა მათგანი არ იყო კოტეჯთან მჭიდროდ დაკავშირებული მისი დაკარგვის მომენტისათვის (იხ. §§ 13 da 30  da SeadareT: Zehentner v. Austria, no. 20082/02, § 52 and 53, ECHR 2009 ...).სასამართლო არ არის დარწმუნებული მეექვსე განმცხადებლის პოზიციაში მოცემულ საქმეში. ბუნდოვანია, ისიც გამოთქვამს პრეტენზიას კოტეჯის და მიმდებარე ტერიტორიის მფლობელობაზე, თუ მისი სარჩელი შემოიფარგლება მხოლოდ მასზე რეგისტრირებული მიწის ნაკვეთის უკანონო დაკავებით შინაგან საქმეთა სამინისტროს მიერ 2004 წლის 1 ნოემბრიდან 2005 წლის 15 მარტამდე პერიოდში. ნებისმიერ შემთხვევაში მას არასოდეს გაუჟღერებია ეს უკანასკნელი პრეტენზია ადგილობრივი სასამართლოების წინაშე. მთლიანობაში, სასამართლო თვლის, რომ თითოეული განმცხადებლის მონაწილეობა ადგილობრივ პროცესებში უზრუნველყოფდა ფაქტობრივ კონკრეტიკას და სამართლებრივ განსაზღვრულობას როგორც ადგილობრივი უწყებებისათვის, ისე სასამართლოსათვის (შედარებისათვის:Gorraiz Lizarraga and Others v. Spain, no. 62543/00, §§ 37-39, ECHR 2004 III, and Çelikbilek v. Turkey (dec.), no. 27693/95, 22 June 1999).

83. დანარჩენი ხუთი განმცხადებლის იმედი, რომ ისინი თანაბრად ისარგებლებენ პირველი განმცხადებლის სამოქალაქო და სისხლის სამართლის სარჩელების წარმატებული შედეგებით (იხ. §78), სასამართლოს აზრით, არ ათავისუფლებს მათ, როგორც უფლებების მქონე ქმედითუნარიან პიროვნებებს, ქმედებების განხორციელებისაგან, გამომდინარე ადგილობრივი სამართალწარმოების ვალდებულებიდან, პირველ განმცხადებელთან ერთობლივად ან მისგან დამოუკიდებლად. მათ მართლა რომ ნდომოდათ პირველი განმცხადებლის მათ წარმომადგენლად დანიშვნა, უფრო სწორი იქნებოდა მისთვის უფლებამოსილების მინიჭება და არა არაფორმალური მინდობა მის სტატუსზე – როგორც ოჯახის უფროსზე. ეს მარტივი ფორმალობა ადგილობრივ უწყებებს და ასევე სასამართლოს დაანახებდა, რომ პირველმა განმცხადებელმა კოტეჯის ჩამორთმევის გამო სარჩელები შეიტანა ხუთი დანარჩენი განმცხადებლის სახელითაც (see Khamidov, the paragraphs cited above).ამასთან დაკავშირებით, განმეორებით უნდა ითქვას, რომ კონვენციის 35-ე მუხლის 1-ლმა პუნქტმა უნდა იმოქმე დ ოს ადგილობრივი ფორმალობების დაცვით გარკვეულ დონეზე, განსაკუთრებით მაშინ, როდესაც ამ საქმის მსგავსად, სასწო რ ზე დევს სამართლებრივი განსაზღვრულობის საკითხი (see, for example, İlhan v. Turkey [GC], no. 22277/93, § 53, ECHR 2000 VII, and Agbovi v. Germany (dec.), no. 71759/01, 25 September 2006).

84. ზემოთ აღნიშნული მოსაზრებების გათვალისწინებით, სასამართლო ასკვნის, რომ მეორე, მესამე, მეოთხე, მეხუთე და მეექვსე განმცხადებლები არ თავისუფლდებიან ადგილობრივი სასამართლო პროცესების განხორციელების მოთხოვნისაგან. შესაბამისად, მათი პრეტენზიები არ უნდა იქნ ე ს განხილული კონვენციის 35-ე მუხლის 1-ლი და მე-4 პუნქტების მიხედვით.

 

ბ. პირველი განმცხადებლის პრეტენზიები კონვენციის მე-2 და მე-3 მუხლების საფუძველზე

85. პირველმა განმცხადებელმა წამოაყენა პრეტენზიები კონვენციის მე-2 და 3 მუხლების საფუძველზე, რომელიც შეეხება კოტეჯიდან გასახლების დეგრადირებულ ფორმას, რომელსაც ადგილი ჰქონდა 2004 წლის 1 ნოემბერს.

86. თუმცაღა, როგორც საქმის ფაქტობრივი გარემოებებიდან ირკვევა, პირველი განცხადებელი თავად არ დაზარალებულა აღნიშნული დარღვევის შედეგად, რადგანაც იგი სახლში არ იმყოფებოდა გასახლების დროს (იხ. §21). აღნიშნული ინციდენტის ერთადერთი პირდაპირი დაზარალებული იყო მისი მეუღლე – მეორე განმცხადებელი – პირი, რომელსაც გაა ჩ ნდა მოქმედების სრული სამართლებრივი უფლება, რომელმაც არ ამოწურა ადგილობრივი დაცვის ზომები (იხ. §84). ასეთი გარემოებების ფონზე პირველი განმცხადებელი ვერ გამოთქვამს სამართლიან პრეტენზიას იმის შესახებ, თითქოს იგი იყო მეორე განმცხადებლის უფლებების დარღვევის შედეგად არაპირდაპირი დაზარალებული, კონვენციის მე-2 და მე-3 მუხლების საფუძველზე (compare İlhan, cited above, § 53, and Çelikbilek, cited above).

87. აქედან გამომდინარე, პირველი განმცხადებლის პრეტენზიები კონვენციის მე-2 და მე-3 მუხლების საფუძველზე ratione personaeარ შეესაბამება კონვენციის დებულებებს კონვენციის 35-ე მუხლის მე-3 პუნქტში მოცემული განმარტებების ფარგლებში და უნდა იქნ ე ს უარყოფილი კონვენციის 35-ე მუხლის მე-4 პუნქტის თანახმად.

 

გ. პირველი განმცხადებლის პრეტენზიები კონვენციის მე-6 მუხლის 1-ლი პუნქტის, მე-13 და მე-14 მუხლების საფუძველზე

88. კონვენციის მე-6 მუხლის 1-ლ პუნქტზე დაყრდნობით, დამოუკიდებლად და მე-13 და მე-14 მუხლებთან ერთობლიობაში, პირველმა განმცხადებელმა ეჭვქვეშ დააყენა ადგილობრივი სასამართლოს დასკვნები მფლობელობის აღდგენის თაობაზე და გაასაჩივრა პროცესის ხანგრძლივობა და ასევე სახელმწიფო უწყების უარი შინაგან საქმეთა სამინისტროს მაღალჩინოსნების წინააღმდეგ საქმის აღძვრაზე.

89. რაც შეეხება უკანასკნელ პრეტენზიას, სასამართლომ განმეორებით აღნიშნა, რომ კონვენციის მე-6 მუხლის 1-ლი პუნქტი არ იძლევა მესამე მხარის წინააღმდეგ სისხლის სამართლის პროცესის წამოწყების გარანტიას (see, amongst other authorities, Members (97) of the Gldani Congregation of Jehovah’s Witnesses v. Georgia (dec.), no. 71156/01, 6 July 2004).სასამართლო მიუთითებს, რომ პრეტენზია არ შეესაბამება ratione materiae-s კონვენციის დებულებების მიხედვით, კონვენციის 35-ე მუხლის მე-3 პუნქტით გათვალისწინებული მნიშვნელობით და უნდა იქნ ე ს უარყოფილი კონვენციის 35-ე მუხლის მე-4 პუნქტის თანახმად.

90. პირველი განმცხადებლის მიერ კონვენციის მე-6 მუხლის 1-ლი პუნქტის საფუძველზე მფლობელობის აღდგენის თაობაზე წამოყენებული პრეტენზიის პასუხად სასამართლო მიუთითებს, რომ საქმის მასალები არ მიუთითებს რაიმე დამოუკიდებელი საკითხის არსებობაზე მოცემული დებულების ფარგლებში და თვლის, რომ უფრო უპრიანი იქნებოდა ადგილობრივი სასამართლოების მიერ ფაქტების დადგენის და კანონის შესახებ პრეტენზიების განხილვა მომხდარიყო კონვენციის მე-8 მუხლის და №1 პროტოკოლის 1-ლი მუხლის საფუძველზე (იხ. §§ 110-118 და 122-123). რაც შეეხება პროცესების ხანგრძლივობას, სასამართლო მიუთითებს, რომ პროცესების ხანგრძლივობა შეადგენს ორ წელიწადზე ნაკლებს და მოიცავს იურისდიქციის სამ დონეს (იხ. §§25 და 42). ეს პერიოდი და ის ფაქტი, რომ არ ყოფილა ინერტულობის ხანგრძლივი პერიოდები, ვერ დააყენებს ეჭვქვეშ „გონივრული ვადის“ მოთხოვნას, რომელზეც საუბარია აღნიშნულ დებულებაში (see, for example, Zhurba v. Ukraine (dec.), no. 11215/03, 19 June 2007).

91. დაბოლოს, სასამართლოს ხელთ არსებული მასალის გათვალისწინებით და იმდენად, რამდენადაც გასაჩივრებული საკითხები მისი კომპეტენციის ფარგლებში ექცევა, სასამართლო ადგენს, რომ ცალკე კონვენციის მე-13 და მე-14 მუხლების საფუძველზე განსახილველი საკითხი არ დგას საქმეში.

92. ამგვარად, პირველი განმცხადებლის პრეტენზიები მე-6 მუხლის 1-ლი პუნქტის და მე-13 და მე-14 მუხლების საფუძველზე, რომლებიც შეეხება მფლობელობის აღდგენის პროცესებს, აშკარად საფუძველს მოკლებულია და უნდა იქნ ე ს უარყოფილი კონვენციის 35-ე მუხლის მე- 3 და მე-4 პუნქტების თანახმად.

 

დ. პირველი განმცხადებლის პრეტენზიები კონვენციის მე-8 მუხლის და №1-ლი პროტოკოლის 1 პუნქტის საფუძველზე

93. პირველი განმცხადებელი აცხადებდა პრეტენზიებს კოტეჯის – მისი ბინის დაკარგვის თაობაზე, კონვენციის მე-8 მუხლის და №1 პროტოკოლის 1-ლი პუნქტის საფუძველზე. აღნიშნული დებულების ფარგლებში იგი ჩიოდა საკუთარი და ოჯახის ნივთების დაკარგვის შესახებ.

 

I. რაც შეეხება მოძრავი ქონების დაკარგვას

 

94. სასამართლო მიუთითებს, რომ პირველი განმცხადებლის მიერ დაწყებული სამოქალაქო საქმის მიზანი იყო კოტეჯზე – როგორც უძრავ ქონებაზე მფლობელობის აღდგენა, როგორც ამას განმარტავს სამოქალაქო კოდექსი დევნილთა და იძულებით გადაადგილებულ პირთა აქტში მოცემული ბინით უზრუნველყოფის გარანტიები (იხ. §§25-26, 36 და 43).

95. თუმცაღა, არც პროცესის მსვლელობისას და არც ცალკე სარჩელის შეტანით, რაც უფრო სწორი იქნებოდა, განმცხადებელს არ მოუთხოვია კომპენსაცია პირადი და ოჯახის ნივთების და სხვა მოძრავი ქონების დაკარგვის სანაცვლოდ. ამასთან დაკავშირებით, პირველი განმცხადებლის მიერ წამოყენებული არგუმენტების მხედველობაში მიღებით სასამართლო მიიჩნევს: იმის გამო, რომ პირველი განმცხადებელი აღნიშნული ქონების დაკარგვას აწერს შინაგან საქმეთა სამინისტროს მიერ ჩადენილ ქმედებებს (იხ. პუნქტი 79), მას უნდა ეჩივლა სამინისტროსათვის სამოქალაქო კოდექსის დელიქტური დე ბ ულებებით გათვალისწ ი ნებული ზარალის გამო, კერძოდ 992-ე და 1005-ე მუხლები (იხ. § 64).

96. იმის გამო, რომ ეს კონკრეტული დაცვის ზომა არ ყოფილა გამოყენებული ადგილობრივ დონეზე, სასამართლოს მიაჩნია, რომ პირველი განმცხადებლის პრეტენზია №1 პროტოკოლის 1-ლი პუნქტის საფუძველზე, მოძრავი ქონების დაკარგვასთან დაკავშირებით, უნდა იქნას უარყოფილი კონვენციის 35-ე მუხლის 1-ლი და 4-ლი პუნქტების თანახმად, ადგილობრივი დაცვის ზომების ამოუწურავობის გამო.

 

 

II. რაც შეეხება კოტეჯის ჩამორთმევას

 

97. სასამართლო მიუთითებს, რომ ის შეკითხვა, არის თუ არა კოტეჯი პირველი განმცხადებლის „მფლობელობა“ №1 პროტოკოლის 1-ლი პუნქტის მიხედვით, სერიოზულ საკითხად დგას ფაქტობრივი და კანონიერი კუთხით. შესაბამისად, მთავრობის პროტესტი ამასთან დაკავშირებით (იხ. პუნქტი 77) უნდა დაერთოს საქმის ფაქტობრივ გარემოებებს.

98. სასამართლო ასკვნის, რომ პირველი განმცხადებლის პრეტენზიები კონვენციის მე-8 მუხლის და №1 პროტოკოლის 1-ლი პუნქტის საფუძველზე, კოტეჯის ჩამორთმევასთან დაკავშირებით, არც აშკარად საფუძველს მოკლებულია და არც დაუშვებელი კონვენციის 35-ე მუხლის მე-3 პუნქტში მოცემული მნიშვნელობიდან გამომდინარე. შესაბამისად, ისინი დასაშვებად არის ცნობილი.

 

ბ. საქმის ფაქტობრივი გარემოებები

 

I. №1 პროტოკოლის 1-ლი მუხლის დარღვევის ბრალდება

 

99.   №1 პროტოკოლის 1-ლი პუნქტი შემდეგნაირად იკითხება:

№ 1 პროტოკოლის 1-ლი მუხლი

„ყველა ფიზიკურ და იურიდიულ პირს აქვს უფლება ისარგებლოს მისი საკუთრებით. არავის არ უნდა ჩამოერთვას მისი საკუთრება, თუ ეს არ შედის საჯარო ინტერესებში და არ ექვემდებარება პირობებს, რომლებიც კანონის და საერთაშორისო კანონმდებლობის ზოგადი პრინციპებით არის გათვალისწინებული“.

 

ა. მხარეთა არგუმენტები

100. მთავრობა მიუთითებს, რომ პირველ განმცხადებელს არც კანონით და არც სასამართლოს გადაწყვეტილებით არასოდეს მიუღია რეგისტრირებული საკუთრების უფლება იმ კოტეჯზე, რომელიც ეკუთვნოდა შინაგან საქმეთა სამინისტროს. იგი შესაბამისად ვერ გამოთქვამს პრეტენზიას და ვერ განაცხადებს, რომ იყო კეთლსინდისიერი მფლობელი სამოქალაქო კოდექსის 159-ე მუხლის თანახმად. მთავრობა განმეორებით მიუთითებს, რომ სამინისტროს 2000 წლის 20 აპრილის წერილი არ უნდა ჩაითვალოს პირველი განმცხადებლის მართლზომიერი მფლობელობის დასტურად, იმის გათვალისწინებით, რომ მხოლოდ სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს გაა ჩ ნდა სახელმწიფო ქონების განკარგვის უფლებამოსილება პრეზიდენტის 1997 წლის 8 სექტემბრის ბ ძანებულების საფუძველზე. არც იძულებით გადაადგილებულ პირთა აქტი არ არის შემხებლობაში აღნიშნულ სიტუაციასთან, იმის გამო, რომ სადავო კოტეჯი პირველი განმცხადებლისათვის არ გადაუცია დევნილთა და განსახლების სამინისტროს. მთავრობა ასკვნის, რომ პირველმა განმცხადებელმა კოტეჯი თვითნებურად დაიკავა და, აქედან გამომდინარე,კოტეჯის მფლობელობა იყო არაკეთილსინდისიერი.

101. სასამართლოს რომც დაედგინა, რომ სადავო კოტეჯი ექცეოდა № 1 პროტოკოლის 1-ლი პუნქტით გათვალისწინებულ დაცვის ფარგლებში, მთავრობა დავობდა, რომ ჩარევა მაინც გამართლებული იყო. ამგვარად, იმდენად რამდენადაც კოტეჯი და მისი მიმდებარე ტერიტორია წარმოადგენდა შინაგან საქმეთა სამინისტროს სტრატეგიულ ობიექტს, სამინისტროს – როგორც ერთადერთ კანონიერ მფლობელს – სრული უფლება ჰქონდა მოეთხოვა საკუთრების დაბრუნება პირველი განმცხადებლის არაკეთილინდისიერი ფლობიდან, სამოქალაქო კოდექსის 179-ე მუხლის თანახმად. მთავრობა ასევე აცხადებს: იმის გამო, რომ პირველი განმცხადებელი შეასახლეს კოტეჯში დაუდგენელი ვადით, მინისტრის ზეპირი გადაწყვეტილების საფუძველზე, სამინისტროს შეეძლო მოეთხოვა კოტეჯზე მფლობელობის აღდგენა მისთვის სასურველ ნებისმიერ დროს, მეორე ზეპირი გადაწყვეტილების საფუძველზე. სამინისტრომ ასევე მიუთითა, რომ კოტეჯის ჩამორთმევა მოულოდნელი არ ყოფილა პირველი განმცხადებლისათვის, რადგანაც 2004 წლის 1 ნოემბერს განხორციელებულ გასახლებამდე მას რამდენიმეჯერ სთხოვეს კოტეჯის დაცლა.

დაბოლოს, მთავრობა მ განაცხადა, რომ რადგანაც ადგილობრივმა სასამართლოებმა დაადასტურეს სამინისტროს ქმედებების კანონიერება, სასამართლოს არ უნდა განეხილა ადგილობრივი სასამართლოების მიერ გამოტანილი გადაწყვეტილებები.

102. პირველმა განმცხადებელმა უპასუხა, რომ იგი კეთილსინდისიერად ფლობდა სადავო კოტეჯს, იმდენად რამდენადაც კოტეჯი მას გადასცა თავად სამინისტრომ. ამ ფაქტს ადასტურებდა მნიშვნელოვანი მტკიცებულებები: მოპასუხე სამინისტროს განცხადებები ადგილობრივ სასამართლოებში, კომპეტენტური მაღალჩინოსნების ზეპირი და წერილობითი განცხადებები და მთავრობის მიერ სასამართლოს წინაშე გაკეთებული განცხადებები. თუმცაღა, რომც მივიჩნიოთ, რომ კოტეჯის მის მიერ ფლობას აკლდა მართლზომიერება, სამინისტროს მაინც არ ჰქონდა მისთვის მფლობელობის წართმევის უფლება სასამართლო ორდერის გარეშე. ეს ჩარევა ასევე ვერ განიხილება როგორც „საჯარო ინტერესებიდან გამომდინარე“, რადგანაც მოპასუხე სამინისტრომ ვერ დაამტკიცა მართლზომიერი მიზნის არსებობა. ამგვარად, მათი განცხადება, რომ კოტეჯი – ჩვეულებრივი საცხოვრებელი – წარმოადგენდა „სტრატეგიულ ობიექტს“, დარჩა ბუნდოვან, დაუსაბუთებელ მტკიცებად.

 

ბ. სასამართლოს შეფასება

 

I. იყო თუ არა „მფლობელობა“

103. სასამართლო განმეორებით აცხადებს, რომ „მფლობელობის“ ცნებად№1 პროტოკოლის 1-ლი პუნქტის პირველ ნაწილში აქვს ავტონომიური მნიშვნელობა, რომელიც არ შემოიფარგლება მხოლოდ ფიზიკური ნივთების მესაკუთრეობით და დამოუკიდებელია ადგილობრივ კანონმდებლობაში არსებული ფორმალური კლასიფიკაციისაგან: გამოსაკვლევი საკითხი შემდეგში მდგომარეობს: შეიძლება თუ არა ჩაითვალოს, რომ საქმის ფაქტობრივი გარემოებების ერთიანობა განმცხადებელს ანიჭებს საკუთრების უფლებას იმ მატერიალურ ინტერესზე, რომელსაც იცავს აღნიშნული დებულება (see, mutatis mutandis, Zwierzyński v. Poland, no. 34049/96, § 63, ECHR 2001-VI).შესაბამისად, ისევე როგორც ფიზიკური ნივთები, კონკრეტული უფლებები და ინტერესი, რომლებიც წარმოადგენენ აქტივებს, შეიძლება ასევე ჩაითვალოს „მფლობელობად“ ამ დებულების საჭიროებებიდან გამომდინარე(see Iatridis v. Greece [GC], no. 31107/96, § 54, ECHR 1999-II, and Beyeler v. Italy [GC], no. 33202/96, § 100, ECHR 2000-I).„მფლობელობის“ ცნება არ იზღუდება „არსებულ მფლობელობად“, არამედ შეიძლება მოიცავდეს აქტივებს, მათ შორის,მოთხოვნებს, რომლებთან დაკავშირებითაც განმცხადებელს შეუძლია იდავოს, რომ მას გააჩნია სულ მცირე გონივრული და „მართლზომიერი მოლოდინი“ იმისა, რომ შეძლებს საკუთრების უფლებით სარგებლობას(see, for instance, Prince Hans-Adam II of Liechtenstein v. Germany [GC], no. 42527/98, §83, ECHR 2001-VIII). „მოლოდინი“ მართლზომიერია, თუკი იგი ემყარება საკანონმდებლო დებულებას ან ნორმატიულ აქტს, რომელიც შეეხება საკუთრების ინტერესს(see Kopecký v. Slovakia [GC], no. 44912/98, §§ 45-52, ECHR 2004 IX).

104. სასამართლო ასკვნის, რომ პირველი განმცხადებელი მის ოჯახთან ერთად კოტეჯში დასახლდა 1994 წლის იანვარში. იგი კოტეჯში უკანონოდ არ შესახლებულა: შენობა მას შესთავაზა მისმა დამსაქმებელმა – შინაგან საქმეთა სამინისტრომ. ეს ფაქტები ნათლად დასტურდება საქმის ფაქტობრივი გარემოებებით (იხ. §§ 12, 29, 32-33 და 49).

105. სასამართლო მიუთითებს, რომ მთავრობა ვერ დაეყ რ დნობა პრეზიდენტის 1997 წლის 8 სექტემბრის ბრძანებულებას და დევნილთა შესახებ 1996 წლის 28 ივნისის აქტს იმის დასასაბუთებლად, რომ მხოლოდ სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს ან ლტოლვილთა და განსახლების სამინისტროს გააჩნდათ 1993 წლის იანვარში პირველი განმცხადებლის კოტეჯში ჩასახლების უფლებამოსილება, ვინაიდან მისი ჩასახლება წინ უსწრებდა აღნიშნული ნორმატიული აქტების შემოღებას. სასამართლო აღნიშნავს 1993 წლის 29 ოქტომბრის მინისტრთა კაბინეტის ბრძანების არსებობას, რომელიც ნათლად მიუთითებს, რომ სამინისტრო უფლებამოსილი იყო კოტეჯი გამოეყენებინა აფხაზეთიდან დევნილი თანამშრომლების ჩასასახლებლად; აღნიშნული ზედმიწევნით შეესაბამება პირველი განმცხადებლის მდგომარეობას (იხ. §§9 და 38). თუმცაღა, რომც დავუშვათ, რომ არსებობდა კოტეჯის პირველი განმცხადებლისათვის გადაცემის უფრო შესაფერისი ფორმალური პროცედურა, რაც იყო კერძო სამართლის ჩვეულებრივი გარიგება და არ ეხებოდა სასიცოცხლო მნიშვნელობის საჯარო ინტერესებს, სამინისტროს მიერ ჩადენილი ეს შეცდომა არ შეიძლება მიეწეროს პირველ განმცხადებელს და არ იძლევა ისეთი დასკვნის გაკეთებას, თითქოს იგი თვითნებურად შესახლდა კოტეჯში (see Stretch v. the United Kingdom, no. 44277/98, §§ 34, 39 and 40, 24 June 2003).ამასთან დაკავშირებით, მნიშვნელოვანია ისტორიული კონტექსტი, რომლის პირობებშიც ჰქონდა ადგილი საქმეში არსებულ ფაქტებს. თუმცაღა, სასამართლო ითვალისწინებს პირველი განმცხადებლის მოსაზრებას, რომ 1993-1994 წლებში საქართველოში არსებული ჰუმანიტარული კრიზისის გათვალისწინებით, რა დროსაც ცენტრალურ ხელისუფლებას უნდა დაებინავებინა დაახლოებით 300.000 იძულებით გადაადგილებული პირი აფხაზეთიდან, ნაკლებად რეალისტური იყო მთავრობის მიერ ყველა ფორმალობის დაცვა ბინების გამოყოფის საკითხთან დაკავშირებით.

106. რაც შეეხება პირველი განმცხადებლის მიერ კოტეჯის გრძელვადიან ფლობას, სასამართლოს მიაჩნია, რომ ეს იყო კეთილსინდისიერი ქმედება, რეგისტრირებული საკუთრების უფლების არარსებობის მიუხედავად, შემდეგი მიზეზების გამო. სასამართლოს პრეცედენტული კანონის თანახმად, უმთავრესი მნიშვნელობა ამასთან დაკავშირებით აქვს უწყებების მიერ მკაფიოდ გამოხატული ტოლერანტობა პირველი განმცხადებლის მიერ კოტეჯის და მიმდებარე მიწის ნაკვეთის ექსკლუზიური, შეუფერხებ ე ლი და ღია სარგებლობის ფაქტისადმი ათ წელზე მეტი ხნის განმავლობაში. ამგვარად, აღნიშნული პერიოდის მანძილზე პირველმა განმცხადებელმა დააყენა მრავალი დეტალი, დარგო ხეხილი და ბოსტნეული, მოაშენა შინაური ფრინველი და ცხოველი; მან ასევე შეძლო თავშესაფარი მიეცა რვა დევნილი ნათესავისათვის, სახელმწიფოსაგან რაიმე დამატებითი ნებართვის მიღების გარეშე; სახელმწიფოს არასოდეს გაუპროტესტებია პირველი განმცხადებლის მიერ შექმნილი სოციო-ეკონომიკური და ოჯახური გარემო (see Öneryıldız v. Turkey [GC], no. 48939/99, §§ 105, 106 and 127, ECHR 2004 XII; Stretch, cited above, § 34; Doğan and Others v. Turkey, nos. 8803-8811/02, 8813/02 and 8815-8819/02, § 139, ECHR 2004 VI (extracts); Matos e Silva, Lda., and Others v. Portugal, 16 September 1996, § 72, Reports 1996 IV).

107. სასამართლო დამატებით მნიშვნელობას ანიჭებს იმ ფაქტს, რომ სამინისტროს მიერ კოტეჯის პირველი განმცხადებლისათვის დროებით თავშესაფრად გადაცემის შემდგომ სახელმწიფომ, სხვადასხვა ნორმატიული აქტების შემოღებით, დაამტკიცა იძულებით გადაადგილებულ პირთა უფლებები საბინაო სექტორში და შეიმუშავა სტაბილური გარანტიები მათ დასაცავად (იხ. §§ 39, 67 და 69). ყველაზე ცნობილი და ავტორიტეტული მათ შორის იყო აქტი დევნილთა და იძულებით გადაადგილებულ პირთა შესახებ, რომელიც აღიარებდა, რომ დევნილთა მიერ საცხოვრებლის კეთილსინდისიერი ფლობა წარმოადგენდა მატერიალურ/ფინანსურ უფლებას. ამგვარად, შეუძლებელი იყო იძულებით გადაადგილებული პირის საცხოვრებლიდან გამოსახლება მისი ნების წინაარმდეგ და მსგავსი ალტერნატიული თავშესაფრის ან ფულადი კომპენსაციის შეთავაზების გარეშე. საქართველოს უზენაესმა სასამართლომ ხინთიბიძის და სხვების საქმეზე 2001 წლის 28 ნოემბერს გამოტანილ განაჩენში დაადასტურა, რომ იძულებით გადაადგილებული პირის დროებითი საცხოვრებელი, მიუხედავად იმისა, ჰქონდა თუ არა ასეთ პირს რეგისტრირებული საკუთრების უფლება, წარმოადგენდა სამოქალაქო კოდექსში მოცემული მფლობელობის წესებით დაცულ უფლებას (იხ. § 69).

108.   აღნიშნული ფაქტობრივი და სამართლებრივი მოსაზრებების გათვალისწინებით და ასევე მოცემული საქმის ფაქტობრივი გარემოებების მხედველობაში მიღებით, სასამართლოს მიაჩნია, რომ პირველ განმცხადებელს უფლება ჰქონდა კოტეჯი გამოეყენებინა ბინად და რომ ამ უფლებას გააჩნდა ნათელი მატერიალური (ფულადი) განზომილება. შესაბამისად იგი უნდა ჩაითვალოს „მფლობელობად“ №1 პროტოკოლის 1-ლი მუხლის მიზნებიდან გამომდინარე(see Minasyan and Semerjyan v. Armenia, no. 27651/05, § 56, 23 June 2009).   

 

II. ჰქონდა თუ არა ადგილი ჩარევას

 

109. მხარეთა შორის დავაში ჩარევას ადგილი არ ჰქონია, №1 პროტოკოლის 1-ლი მუხლით გათვალისწინეებული მნიშვნელობით (იხ. §§ 101 და 102) და სასამართლოს მიაჩნია, რომ გასაჩივრებული სიტუაცია გამოკვლეული უნდა იქნ ე ს №1 პროტოკოლის 1-ლი მუხლში მოცემული ზოგადი წესის ფონზე (see, for example, Beyeler, cited above, § 106).

 

III. იყო თუ არა ჩარევა გამართლებული

 

110. იმისათვის, რომ უზრუნველყოფილი იქნ ე ს შესაბამისობა №1 პროტოკოლის 1-ლ მუხლში მოცემულ ზოგად წესთან, ჩარევა, კანონის თანახმად, უნდა განხორციელდეს საჯარო ინტერესიდან გამომდინარე და დასახული მიზნის პროპორციულად (see Beyeler, cited above, §§ 108 and 111).

111. სასამართლო მიუთითებს, რომ სამოქალაქო კოდექსის (172-ე მუხლი, მე-2 პუნქტი) და დევნილთა შესახებ აქტის (მე-7 მუხლი, მე-3 პუნქტი) თანახმად, სამინისტროსათვის კოტეჯის პირველი განმცხადებლის მფლობელობიდან დაბრუნების ერთადერთი კანონიერი გზა იყო შეძიბრებითობის პრინციპით გამართული პროცესი სასამართლოში. ზუსტად ასე მოიქცა სხვა სახელმწიფო უწყება საქმეში „ხინთიბიძე და სხვები“ (იხ. § 69). თუ და როდესაც სასამართლო გასცემდა პირველი განმცხადებლისათვის მფლობელობის ჩამორთმევის ნებართვას, მხოლოდ მაში ნ იქნებოდა შესაძლებელი გასახლების პროცესის – იძულების ზომის – განხორციელება პირველი განმცხადებლის წინააღმდეგ, სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ აქტის საფუძველზე (იხ. § 68).

112. თუმცაღა, მოცემულ საქმეში გასახლება და მფლობელობის ჩამორთმევა მოხდა სასამართლო ნებართვის გარეშე. პირიქით, მთავრობამ მოიშველია შინაგან საქმეთა მინისტრის „ზეპირი ბრძანების“ არსებობა. სასამართლო მიუთითებს, რომ პირველ რიგში, ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 51-ე მუხლის მე-2 პუნქტის თანახმად, ადმინისტრაციული აქტის ზეპირი გამოცემა დასაშვებია მხოლოდ გამონაკლის შემთხვეებში, როდესაც არსებობდა რეალური/გარდაუვალი რისკი საჯარო ინტერესის ან სხვა პირთა უფლებების წინააღმდეგ. სასამართლოსათვის გაუგებარია, თუ რატომ დადგა ასე მწვავედ პირველი განმცხადებლის მიერ კოტეჯის დაკავების საკითხი, როცა იგი ოჯახთან ერთად ათ წელზე მეტი ცხოვრობდა ამ კოტეჯში მშვიდობიანად. უფრო მეტიც, მინისტრს ბრძანება ხელახლა უნდა გამოეცა წერილობითი ფორმით და სამი დღის ვადაში, ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 51-ე მუხლის მე-3 პუნქტის თანახმად; ამ შემთხვევაში მან ეს არ გააკეთა. ასეც რომ იყოს, მოსაზრებები მინისტრის ბრძანების გარშემო უბრალოდ შემთხვევითი ხასიათის მატარებელია. რაც გასათვალისწინებელია სასამართლოსათვის, არის ის, რომ სამინისტრომ პირველ განმცხადებელს ჩამოართვა კოტეჯი სამართლიანი შეჯიბრის შედეგად მოპოვებული სასამართლო ნებართვის გარეშე.

113.   რაც შეეხება მთავრობის არგუმენტს, რომ ადგილობრივმა სასამართლომ – ex post facto– მოგვიანებით დაამტკიცა პირველი განმცხადებლის გასახლება და მფლობელობის წართმევა, ზემოთ მოყვანილი დასკვნების ფონზე სასამართლო განმეორებით აღნიშნავს, რომ შეჯიბრებითი პროცესი, რომელიც მხარეებს საშუალებას მისცე მ და გამოეყენებინათ ეფექტური პროცესუალური დამცავი ზომები თვითნებური ქმედებების წინაა ღ მდე გ, ადგილობრივი კანონმდებლობის თანახმად უნდა ყოფილიყო აღნიშნული ჩარევის წინმსწრები (see, mutatis mutandis, Hentrich v. France, 22 September 1994, §§ 41, 42, 45 and 46, Series A no. 296 A). უნდა აღინიშნოს, რომ როდ ე საც სასწორზე დევს კონვენციით ან მისი პროტოკოლებით გათვალისწინებული უფლებები, სასამართლო არ იზღუდება ადგილობრივი სასამართლოების დასკვნებით და შეუძლია გასცდეს მათ ან გადადოს გვერდზე, თუ ეს გარდაუვალია კონკრეტული საქმის გარემოებებიდან გამომდინარე (see, among many other authorities, Assanidze v. Georgia [GC], no. 71503/01, § 171, ECHR 2004-II; Bruncrona v. Finland, no. 41673/98, § 75, 16 November 2004; J.A. Pye (Oxford) Ltd and J.A. Pye (Oxford) Land Ltd v. the United Kingdom [GC], no. 44302/02, § 75, ECHR 2007 X; Khamidov, cited above, § 135; Matyar v. Turkey, no. 23423/94, § 108, 21 February 2002).

114. კერძოდ, სასამართლო მიუთითებს, რომ ადგილობრივმა სასამართლოებმა ვერ შეძლეს იმის აღიარება, რომ პირველმა განმცხადებელმა მიიღო კოტეჯი და კეთილსინდისიერად, უწყვეტად ფლობდა მას ათი წლის განმავლობაში, ისე რომ სახელმწიფოს მხრიდან არ შეხვედრია არანაირი პრობლემა, რასაც ადასტურებს საქმის მასალებში არსებული მტკიცებულებები (იხ. §§104-107). სასამართლოებს ასევე მხედველობიდან გამორჩათ ის ფაქტი, რომ განმცხადებლისათვის მფლობელობის ჩამორთმევა და გასახლება მოხდა შემხებლობაში მყოფი ადგილობრივი კანონმდებლობის საწინააღმდეგოდ (იხ. §§ 111-112). და მაინც, როგორც აღნიშნა პირველი ინსტანციის სასამართლომ და ასევე განსაკუთრებული მოსაზრების მქონე მოსამართლეებმა სააპელაციო და საკასაციო სასამართლოებში, ასეთი დასკვნა ძალზე მნიშვნელოვანი იყო პირველი განმცხადებლის მფლობელობის უფლების აღიარებისათვის სამოქალაქო კოდექსის 160-ე მუხლის თანახმად (იხ. §§ 26, 37 და 44).

115. რაც კიდევ უფრო მნიშვნელოვანია, ადგილობრივმა სასამართლოებმა ვერ უზრუნველყვეს პირველი განმცხადებელი სათანადო დაცვით იძულებით გადაადგილებულ პირთა და დევნილთა შესახებ აქტის საფუძველზე. კერძოდ, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2006 წლის 27 სექტემბრის საბოლოო დასკვნაში მითითებულია, რომ პირვე ლ განმცხადებელს არ შეეძლო დაყრდნობოდა იძულებით გადაადგილებულ პირთა და დევნილთა შესახებ აქტში მოცემულ დაბინავების გარანტიას, იმის გამო, რომ იგი კოტეჯში არ შეუსახლებია ლტოლვილ თ ა და განსახლების სამინისტროს – უწყებას, რომელიც უშუალოდ კურირებდა აღნიშნულ საკითხებს (იხ. §43). სასამართლოსათვის დასანანია იძულებით გადაადგილებულ პირთა და დევნილთა შესახებ აქტის ასეთი ფორმალისტური ინტერპრეტაცია, რომლის არსიც აბსოლუტურად საწინააღმდეგოს გულისხმობდა – იძულებით გადაადგილებულ პირთა უფლებების, მათ შორის, ბინით უზრუნველყოფის უფლების დადასტურებას სახელმწიფოს როგორც ერთი მთლიანის და არა რომელიმე კონკრეტული აღმასრულებელი უწყების მიერ. ნათელია, რომ იძულებით გადაადგილებულ პირთა და დევნილთა შესახებ აქტის შემოღებით საქართველო მიზნად ისახავდა უსახლკაროდ დარჩენილ დევნილთა მდგომარეობის შემსუბუქებას შეძლებისდაგვარად. ეს სანაქებო ვალდებულება შემთხვევით დაემთხვა ქვეყნის ფარგლებს შიგნით იძულებით გადაადგილების შესახებ გაეროს სახელმძღვანელო პრინციპებს (იხ. §§67 da 70; Doğan and Others, cited above, §154).). სასამართლო ამასთან დაკავშირებით მიუთითებს, რომ სხვა წევრი ქვეყნებისათვის, რომლებსაც გამოუცდიათ მოსახლეობის მასიური მიგრაცია სამხედრო კონფლიქტების გამო, არ არის უჩვეულო საკანონმდებლო აქტების გამოცემა, რომელთა მიზანია ბინით უზრუნველყოფის მსგავსი გარანტიების შექმნა დევნილთა და იძულებით გადაადგილებულ პირთათვის, რომლებიც დროებით არიან შესახლებული სხვადასხვა საცხოვრისში (see Radanović v. Croatia, no. 9056/02, §§ 27, 29, 45 46 and 49, 21 December 2006, and Akimova v. Azerbaijan, no. 19853/03, §§ 21-25 and 47-48, 27 September 2007).

116. სასამართლო ასევე მიუთითებს, რომ უზენაესი სასამართლოს პოზიცია პირველი განმცხადებლის სიტუაციისადმი ეწინააღმდეგება მისსავე განაჩენს, რომელიც მსგავს საქმეზე – „ხინთიბიძე და სხვები“ გამოიტანა სასამართლო 2001 წლის 28 ნოემბერს. ამ საქმეში უზენაესმა სასამართლომ სახელმწიფო უწყებას აუკრძალა სახელმწიფო საკუთრებაში მყოფი საცხოვრებელი შენობის ჩამორთმევა დევნილთათვის, რომლებიც პირველი განმცხადებლის მსგავსად აღნიშნულ შენობაში 1993 წლიდან ცხოვრობდნენ ლტოლვილ თ ა და განსახლების სამინისტროს ნებართვის გარეშე (დამატებითი დეტალებისათვის იხ. §69). სასამართლო განმეორებით მიუთითებს, რომ სადაც ასეთი მკაფიოდ ურთიერთსაწინააღმდეგო გადაწყვეტილებები მომდინარეობს ერთი და ი მა ვე იურისდიქციიდან, და შეუსაბამობის არანაირი გონივრული ახსნა-განმარტება არ არის წარმოდგენილი, ასეთ გადაწყვეტილებებს თვითნებურობის ელფერი დაჰკრავთ (see Beian v. Romania (no. 1), no. 30658/05, §§ 37 40, ECHR 2007 XIII (extracts); Vinčić and Others v. Serbia, nos. 44698/06, 44700/06, etc., § 56, 1 December 2009; Tudor Tudor v. Romania, no. 21911/03, § 29, 24 March 2009).

117. ზემოთ მოყვანილი დასკვნების ფონზე სასამართლო ადგენს, რომ ჩარევა პირველი განმცხადებლის მიერ მფლობელობის მშვიდობიან სარგებლობაში არ იყო კანონიერი, ხოლო მომყოლი სამართლებრივი განხილვა, თვითნებური ხასიათის მატარებელი, უტოლდებოდა სამართლიანობის უარყოფას. ამ დასკვნის ფონზე ზედმეტია იმის გარკვევა, ჩარევა მართლზომიერ მიზნებს ემსახურეობდა თუ არა, და თუკი, დაცული იყო თუ არა სამართლიანი ბალანსი (see, Akimova, cited above, §§ 39-51, 27 September 2007, and Khamidov, cited above, §§ 141-145).

118. ამგვარად, ადგილი ჰქონდა № 1 პროტოკოლის 1-ლი მუხლის დარღვევას.  

 

2. კონვენციის მე-8 მუხლის დარღვევა

 

119. კონვენციის მე-8 მუხლი შემდეგნაირად იკითხება:

    მუხლი 8

1. ყველას აქვს უფლება, პატივი სცენ მის . . . საცხოვრებელს.

2. დაუშვებელია ამ უფლების განხორციელებაში საჯარო ხელისუფლების ჩარევა, გარდა ისეთი შემთხვევისა, როდესაც ასეთი ჩარევა ხორციელდება კანონის შესაბამისად და აუცილებელია დემოკრატიულ საზოგადოებაში ეროვნული უშიშროების, საზოგადოებრივი უსაფრთხოების ან ქვეყნის ეკონომიკური კეთილდღეობის ინტერესებისათვის, უწესრიგობის ან დანაშაულის თავიდან ასაცილებლად ... თუ სხვათა უფლებათა და თავისუფლებათა დასაცავად.

 

120. მთავრობა უარყოფდა, რომ ადგილი ჰქონდა ამ დებულების რომელიმე ნაწილის დარღვევას, იგივე საფუძველზე, რაც ფიგურირებდა №1 პროტოკოლის 1-ლ მუხლთან დაკავშირებით. რომ გადავხედოთ სასამართლო განაჩენს საქმეზე „ჩეპმენი დიდი ბრიტანეთის წინააღმდეგ“ (([GC], no. 27238/95, § 99, ECHR 2001 I),მათაც დაამატეს, რომ კონვენციის მე-8 მუხლი არ იძლეოდა საცხოვრებლით უზრუნველყოფის გარანტიას.

121. განმცხადებელი არ დაეთანხმა აღნიშნულ მოსაზრებას.

122. სასამართლოს უდავოდ მიაჩნია, რომ კოტეჯის ჩამორთმევა, რომელიც იყო პირველი განმცხადებლის ბინა ათ წელზე მეტხანს, № 1 პროტოკოლის 1-ლი მუხლის დარღვევასთან ერთად წარმოადგენდა უკანონო ჩარევას საცხოვრებლის პატივის ცემის მის უფლებაში (see, Khamidov, cited above, §§ 119-146, and Doğan and Others, cited above § 159).

123.   შესაბამისად, სასამართლო ასკვნის, რომ ადგილი ჰქონდა კონვენციის მე-8 მუხლის დარღვევას.

 

III. პირველი განმცხადებლის წინასწარი დაკავება

 

124. პირველი განმცხადებელი კონვენციის მე-5 მუხლის 1-ლი (გ) პუნქტის, მე-3 მუხლის, მე-4 მუხლის, მე-6 მუხლის 1-ლი და მე-3 პუნქტების და მე-13 მუხლის საფუძვლებზე წარმოდგენილ მრავალგვერდიან განცხადებებში ასაჩივრებდა მის წინასწარ პატიმრობას. კერძოდ, იგი ჩიოდა, რომ მისი დაპატიმრება იყო უკანონო იმდენად, რამდენადაც არ არსებობდა გონივრული ეჭვი იმისა, რომ მას ჰქონდა ჩადენილი აღნიშნული დანაშაულებები, რომ სასამართლოს გადაწყვეტილება, რომელიც აკანონებდა მის დაპატიმრებას, არ იყო გამყარებული საკმარისი დასაბუთებით და რომ 2006 წლის 14 და 29 ივნისის სასამართლო განხილვები იყ ო უსამართლო. კონვენციის მე-10 მუხლზე დაყრდნობით იგი ასევე ჩიოდა, რომ მისი წინასწარი პატიმრობა იყო შეკვეთილი ანგარიშსწორება მის მიერ კალაძის საქმის დამოუკიდებლად და მაღალპროფესიონალურად გამოძიების გამო.

 

ა. დასაშვებობა

 

1. პრეტენზიები კონვენციის მე-5 მუხლის 1-ლი (გ) პუნქტის საფუძველზე

125. პირველმა განმცხადებელმა მიუთითა, რომ იგი არ უნდა დარჩენილიყო პატიმრობაში იმის გამო, რომ მის წინააღმდეგ აღძრული სისხლის სამართლის საქმის მასალები არ შეიცავდა საკმარის მტკიცებულებებს „გონივრული ეჭვის“ სტანდარტის დასასაბუთებლად, როგორც ამას ხსნის კონვენციის მე-5 მუხლის 1-ლი (გ) პუნქტი. კერძოდ, მისი კოტეჯის ჩხრეკის გარშემო არსებულ გარემოებებზე დაყრდნობით იგი აცხადებდა, რომ ჩხრეკის შედეგები არ წარმოადგენდა სათანადო მტკიცებულებებს.

126. სასამართლო განმეორებით მიუთითებს, რომ „გონივრული ეჭვის“ არსებობა წინასწარ უშვებს ფაქტების ან ინფორმაციის არსებობას, რომლებიც ობიექტურ დამკვირვებელს დაარწმუნებს, რომ პირს ჩადენილი აქვს დანაშაული  (see Fox, Campbell and Hartley v. the United Kingdom, 30 August 1990, § 32, Series A no. 182).მეტიც, საეჭვო ფაქტებს არ უნდა ჰქონდეს განსაზღვრულობის იგივე დონე, როგორც იმ ფაქტებს, რომელთა არსებობა ამართლებს მსჯავრს ან თუნდაც ბრალის წაყენებას, რასაც ადგილი აქვს სისხლის სამართლებრივი გამოძიების პროცესის უფრო გვიან ეტაპზე (see Murray v. the United Kingdom, 28 October 1994, § 55, Series A no. 300 A).

127. სასამართლო მიუთითებს, რომ ცეცხლსასროლი იარაღის და კონფიდენციალური დოკუმენტების უკანონო შენახვის ეპიზოდი ემყარებოდა განმცხადებლის კოტეჯის ჩხრეკას, რის კანონიერებაც მოგვიანებით სათანადო წესით იქნა დამოწმებული სასამართლოს მიერ (იხ. §55). თუმცაღა, რომც მივიჩნიოთ, რომ არსებობს ამ მტკიცებულებების ეჭვქვეშ დაყენების საფუძვლები, სასამართლო მიუთითებს, რომ პირველი განმცხადებელი მხოლოდ ამ საფუძველზე არ დაუპატიმრებიათ (იხ. §54). პირიქით, მისი დაპატიმრება და პატიმრობაში ყოფნა სასამართლოს მოლოდინში ძირითადად ეფუძნებოდა მეორე ეპიზოდს, რომელიც უკავშირდება მტკიცებულებების ფაბრიკაციას/გაყალბებას, პირისადმი უდიერ მოპყრობას და საჯარო სამსახურში უფლებამოსილების გადამეტების სხვა ფაქტებს. მეორე ეპიზოდი ეფუძნებოდა დაზარალებულის მაინკრიმინირებელ განცხადებებს და კალაძის საქმის გამოძიების მსვლელობისას გენერალური პროკურატურის მიერ მოპოვებულ სხვა ინფორმაციას (იხ. §§ 56-57). საქმის მასალების გათვალისწინებით სასამართლოს მიაჩნია, რომ სულ მცირე მეორე ეპიზოდთან დაკავშირებით არსებობდა შემხებლობაში მყოფი ინფორმაცია, რომელიც ობიექტურ დამკვირვებელს დაარწმუნებდა საჯარო სამსახურში ჩადენილი დანაშაულებების არსებობაში, რა დროსაც პირველი განმცხადებელი იმყოფებოდა პატიმრობაში (compare Ramishvili and Kokhreidze v. Georgia (dec.), no. 1704/06, 27 June 2007, and Galuashvili v. Georgia, no. 40008/04, § 33 34, 17 July 2008).

128. აქედან გამომდინარე, კონვენციის მე-5 მუხლის 1-ლი (გ) პუნქტის საფუძველზე წამოყენებული პრეტენზია აშკარად საფუძველს მოკლებულია და არ უნდა დაკმაყოფილდეს 35-ე მუხლის მე-3 და მე-4 პუნქტების თანახმად.

 

2. პრეტენზიები კონვენციის მე-5 მუხლის მე-3 და მე-4 პუნქტების საფუძველზე

129. სასამართლო მიუთითებს, რომ პირველი განმცხადებლის პრეტენზია სასამართლო გადაწყვეტილებებში ადე კ ვატური დასაბუთების ნაკლებობის და მისი დაკავების საკითხის გარშემო 2006 წლის 14 და 29 ივნისს შემდგარი სასამართლო განხილვების უსამართლობის შესახებ, რომლებიც ექვემდებარება გამოკვლევას კონვენციის მე-5 მუხლის მე-3 და მე-4 პუნქტების საფუძველზე, აშკარად საფუძველს მოკლებული არ არის კონვენციის 35 მუხლის 3 პუნქტის თანახმად. სასამართლო ასევე მიუთითებს, რომ ისინი დაუშვებლად არ შეიძლება ჩაითვალოს რაიმე სხვა საფუძველზე. შესაბამისად, ისინი მიჩნეულია დასაშვებად.

 

3. სხვა პრეტენზიები

130. იმდენად, რამდენადაც კონვენციის 5 მუხლი არის სპეციალური კანონი (lex specialis დაკავების საკითხებთან მიმართებაში, არ არის საჭირო იგივე საკითხის განხილვა კონვენციის მე-6 მუხლის 1-ლი და მე-3 პუნქტების და მე-13 მუხლის საფუძველზე (see Patsuria v. Georgia, no. 30779/04, § 92, 6 November 2007, and Ramishvili and Kokhreidze, cited above).

131. რაც შეეხება კონვენციის მე-10 მუხლზე დამყარებულ სარჩელს, სასამართლო მიუთითებს, რომ იგი სრულიად დაუსაბუთებელია.

132.   კონვენციის მე-6 მუხლის 1-ლი და მე-3 პუნქტების, მე-10 და მე-13 მუხლების საფუძველზე წარმოდგენილი პრეტენზიები აშკარად საფუძველს მოკლებულია და არ უნდა დაკმაყოფილდეს 35-ე მუხლის მე-3 და მე-4 პუნქტების თანახმად.

 

ბ. საქმის ფაქტობრივი გარემოებები

 

1. კონვენციის მე-5 მუხლის მე-3 პუნქტის დარღვევა

133. პირველი განმცხადებელი ჩიოდა, რომ სასამართლოს 6, 14 და 29 ივნისის გადაწყვეტილებები, რომელთა ძალითაც მოხდა მისი წინასწარი დაკავება, არ ყოფილა სათანადო წესით დასაბუთებული. აღნიშნული გადაწყვეტილებები შეიცავდნენ ან შაბლონიდან აღებულ ფრაზებს ან დაკავების დაწესების შესახებ პროკურორის მიერ შეტანილი შუამდგომლობიდან ამოღებულ აბზაცებს, მათი საქმის გარემოებებთან დაკავშირების გარეშე.

134. მთავრობამ სადავოდ გახადა აღნიშნული არგუმენტი და განაცხადა, რომ აღნიშნულ სასამართლო გადაწყვეტილებებში მოცემული დასა ბ უთება ადე კ ვატური იყო.

135. კონვენციის მე-5 მუხლის მე-3 პუნქტი შემდეგნაირად იკითხება:

„ამ მუხლის 1-ლი (ც) პუნქტის დებულებების თანახმად, დაკავებული ან დაპატიმრებული ყველა პირს ... უფლება უნდა ჰქონდეს, მისი საქმე განიხილოს სასამართლომ გონივრულ ვადაში, ან გათავისუფლდეს საქმის განხილვის განმავლობაში. გათავისუფლება შეიძლება უზრუნველყოფილ იქნეს სასამართლო პროცესზე გამოცხადების გარანტიებით“.

 

ა. რაც შეეხება 2006 წლის 6 და 14 ივნისის გადაწყვეტილებებს

136. სასამართლო მიუთითებს, რომ სასამართლოს 6 და 14 ივნისის გადაწყვეტილებები წარმოადგენენ ერთი და იგივე ჰაბეას ცორპუს-ის პროცედურის ორ ინსტანციას, რომლებიც შეეხება განმცხადებლის წინასწარი პატიმრობის საწყის პერიოდს. შედეგად, დაკავების ვადის გონივრულობის დასადგენად, კონვენციის მე-5 მუხლის 3 პუნქტის მნიშვნელობით, აღნიშნულ გადაწყვეტილებებში მოცემული დასაბუთება, ისევე როგორც მხარეთა არგუმენტები, გამოკვლეული უნდა იქნას მთლიანობაში (compare Ramishvili and Kokhreidze, cited above; Galuashvili, cited above, §§ 46 and 48, 17 July 2008; Jabłoński v. Poland, no. 33492/96, § 79, 21 December 2000).

137.   სასამართლო მიუთითებს, რომ აღკვეთის ზომად დაკავების დაწესების შესახებ პროკურორის მიერ შეტანილი შუამდგომლობის ერთ-ერთი საფუძველი, რაც დააკმაყოფილა სასამართლომ, საკმარისად ახლო კავშირში იყო საქმის გარემოებებთან. კონკრეტულად, იყო იმის შიში, რომ გათავისუფლების შემთხვევაში პირველი განმცხადებელი ისარგებლებდა მისი როგორც ყოფილი ძალოვანი მაღალჩინოსნის ავტორიტეტით და შეეცდებოდა მხარეებზე ზეგავლენის მოხდენას. სასამართლოს არ მიაჩნია, რომ დასაბუთების ეს ხაზი აშკარად არაგონივრული ან შეუსაბამო იყო მოცემული დროისათვის. ამგვარად, აღნიშნულ ორ გადაწყვეტილებაში მითითებული დაკავების პერიოდი – ოცდახუთი დღე – 2006 წლის 4 ივნისიდან – მისი დაპატიმრების დღიდან 29 ივნისამდე, როდესაც მოხდა მისი დაკავების საკითხის გადასინჯვა – არ შეიძლება ჩაითვალოს არაგონივრულად კონვენციის მე-5 მუხლის მე-3 პუნქტის მნიშვნელობით (compare Ramishvili and Kokhreidze, cited above, and Galuashvili, cited above, §50).

138.   სასამართლო ადგენს, რომ ადგილი არ ჰქონია კონვენციის მე-5 მუხლის მე-3 პუნქტის დარღვევას სასამართლოს 6 და 14 ივნისის გადაწყვეტილებებთან მიმართებაში.

 

ბ. რაც შეეხება 2006 წლის 29 ივნისის გადაწყვეტილებას

139. სასამართლო მიუთითებს, რომ 2006 წლის 29 ივნისს პირველი განმცხადებლის დაკავების ფაქტის დამტკიცებით თბილისის საქალაქო სასამართლომ, იმის მაგივრად რომ შეესრულებინა მისი ვალდებულება და დამაჯერებელი წესით დაედგინა კონკრეტული ფაქტების არსებობა, რომლებიც გაამართლებდნენ ხანგრძლივ დაკავებას და განეხილა ალტერნატიული, არასაპატიმრო აღკვეთის ზომები, იმოქმედა სათანადო გულმოდგინების გარეშე და გამოსცა შაბლონული გადაწყვეტილება წინასწარ დაბეჭდილი, აბსტრაქტული ტერმინებით გაჯერებული სამოტივაციო ნაწილით. ამ ნაკლოვანმა გადაწყვეტილებამ პირველი განმცხადებელი დააბრუნა პატიმრობაში დამატებითი ექვსი თვით და ოცდაოთხი დღით (იხ. §62). დაკავების ეს პერიოდი არ შეიძლება ჩაითვალოს გონივრულად, თუ მას განვიხილავთ შესაბამისი დასა ბ უთების არარსებობის ფონზე (see Giorgi Nikolaishvili, cited above, §§ 73, 76 and 79, and Patsuria, cited above, § 74)

140. სასამართლო ადგენს, რომ ადგილი ჰქონდა კონვენციის მე-5 მუხლის მე-3 პუნქტის დარღვევას 2006 წლის 29 ივნისის სასამართლო გადაწყვეტილებასთან დაკავშირებით.     

 

2. კონვენციის მე-5 მუხლის მე-4 პუნქტის დარღვევა

141. პირველი განმცხადებელი ჩიოდა, რომ 2006 წლის 14 და 29 ივნისის სასამართლო განხილვები იყო უსამართლო, იმდენად, რამდენადაც არ ჩატარებულა ზეპირი მოსმენები.

142. მთავრობის განცხადებით, პირველი განმცხადებლის და მისი ორი ადვოკატის ზეპირი არგუმენტები სათანადო წესით იქნა მოსმენილი 2006 წლის 6 ივნისს გამართულ სხდომაზე, და ამდენად არ იყოს საჭირო, რომ თბილისის სააპელაციო სასამართლოში გამართულიყო კიდევ ერთი ზეპირი მოსმენა 2006 წლის 14 ივნისს. კონვენციის მე-5 მუხლის მე-4 პუნქტის მიზნებიდან გამომდინარე, საკმარისი იყო პირველი განმცხადებლის წერილობითი მიმართვა სააპელაციო სასამართლოსადმი, რაზე მიიღო 2006 წლის 14 ივნისის გადაწყვეტილება, რომელშის საკმარისად იყო დასაბუთებული პასუხი მის მიერ დაყენებულ თითოეული არგუმენტზე.

143. მთავრობამ ასევე გაამართლა ზეპირი მოსმენის არარსებობა 2006 წლის 29 ივნისს პირველი განმცხადებლის დაკავების ფაქტის გამოკვლევის დროს, რისთვისაც მიმართა სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსს.

144. განმცხადებელს კომენტარი არ გაუკეთებია მთავრობის არგუმენტებზე.

145. კონვენცის მე-5 მუხლის მე-4 პუნქტი მდგომარეობს შემდეგში:

„ყველას, ვისაც აღეკვეთა თავისუფლება დაკავების ან დაპატიმრების მეშვეობით, უფლება აქვს დაიწყოს სამართლებრივი პროცესი, რომლის მეშვეობით სასამართლო დაჩქარებული წესით დაადგენს მისი დაკავების კანონიერებას და დაკავების უკანონობის გამოვლენის შემთხვევაში გასცემს ბრძანებას მისი განთავისუფლების შესახებ“.

146. სასამართლო განმეორებით მიუთითებს, რომ მოცემული დებულება დაკავებულ პირს აძლევს უფლებას განახორციელოს პროცედურები პროცესუალური და არსებითი გარემოებების გარშემო, რომლებიც უმნიშვნელოვანესია თავისუფლების აღკვეთის „კანონიერებისათვის“, კონვენციის ენით თუ ვისაუბრებთ (see, among many other authorities, Brogan and Others v. the United Kingdom, 29 November 1988, §65, Series A no. 145B).პროცესი უნდა იყოს შეჯიბრებითი და ყოველთვის უნდა უზრუნველყოფდეს „ძალთა თანასწორობას“ მხარეთა შორის. იმ შემთხვევაში, თუ პირის დაკავება ექცევა კონვენციის მე-5 მუხლის 1-ლი (გ) პუნქტის ფარგლებში, ზეპირი მოსმენა აუცილებელია (see, among other authorities, Nikolova v. Bulgaria [GC], no. 31195/96, § 58, ECHR 1999-II). თუმცაღა, კონვენციის მე-5 მუხლის მე-4 პუნქტი არ უნდა იქნას წაკითხული ისე, თითქოს იგი მოითხოვდეს, რომ დაკავების საკითხის სასამართლო განხილვას უნდა ახლდეს დაცვის იგივე ხარისხი, რასაც ითვალისწინებს კონვენციის მე-6 მუხლი სისხლის სამართლის ან სამოქალაქო დავებისათვის  (see, for instance, Włoch v. Poland, no. 27785/95, § 125, ECHR 2000-XI).

 

ა. რაც შეეხება 2006 წლის 14 ივნისის სასამართლო განხილვას

147. სასამართლომ თავიდან აღნიშნა, რომ პირველი განმცხადებლის დაკავების საკითხის პირველ ინსტანციაში განხილვის დროს, 2006 წლის 6 ივნისს, თბილისის საქალაქო სასამართლომ სათანადო წესის დაცვით მოისმინა პირველი განმცხადებლის და მისი ორი ადვოკატის ზეპირი არგუმენტები (იხ. 59 პუნქტი). საქმის მასალა არ შეიცავს ისეთ ფაქტს ან ინფორმაციას, რაც შეიძლება მიუთითებდეს სადავო საკითხის არსებობაზე პირველი განმცხადებლის შეჯიბრებითი პროცესის უფლებასა და ძალთა თანასწორობასთან დაკავშირებით; ეს სადავოდ არ გაუხდია პირველ განმცხადებელს.

148. სასამართლომ ასევე მიუთითა, რომ პროკურორს არ უპასუხია პირველი განმცხადებლის სარჩელისათვის, რომელშიც მან გააპროტესტა პირველი ინსტანციის სასამართლოს 2006 წლის 6 ივნისის გადაწყვეტილება (იხ. §61). შესაბამისად, პირველ განმცხადებელს არ შეუძლია იდავოს, რომ, ზეპირი მოსმენის არარსებობის გამო მან დაკარგა მეორე მხარის არგუმენტების მოსმენის და საჭიროების შემთხვევაში – კომენტარის გაკეთების შესაძლებლობა 2006 წლის 14 ივნისს საბოლოო გადაწყვეტილების გამოტანამდე (see, conversely, Toth v. Austria, 12 December 1991, § 84, Series A no. 224; Giorgi Nikolaishvili, cited above, §§ 93 and 94; mutatis mutandis, Depa v. Poland, no. 62324/00, §§ 46-48, 12 December 2006).

149. დაბოლოს, იმის გათვალისწინებით, რომ თავის 2006 წლის 14 ივნისის გადაწყვეტილებაში თბილისის საქალაქო სასამართლომ უპასუხა პირველი განმცხადებლის მიერ წამოყენებულ ყველა მთავარ არგუმენტს (იხ. პუნქტი 61), სასამართლოს არ აქვს იმის მიზეზი, რომ ეჭვი შეიტანოს შესაბამისი წერილობითი პროცედურის ეფექტურობაში. გასათვალისწინებელია, რომ სამართლებრივი არგუმენტები, ისევე როგორც ფაქტობრივი საკითხები, ერთნაირი წარმატებით შეიძლება გადმოიცეს როგორც წერილობით, ისე ზეპირად (see, mutatis mutandis, Rizhamadze v. Georgia, no. 2745/03, §§ 40-42, 31 July 2007).

150. სასამართლო ადგენს: იმ ფაქტის გათვალისწინებით, რომ პირველმა განმცხადებელმა და მისმა ორმა ადვოკატმა მიიღეს შეჯიბრებითი ზეპირი მოსმენა პირველი ინსტანციის სასამართლოში, ხოლო პროკურორს არ გაუკომენტარებია დაკავების ორდერის შესახებ მის მიერ შეტანილი სარჩელი, თბილისის სააპელაციო სასამართლოში ზეპირი მოსმენის არჩატარება 2006 წლის 14 ივნისს არ შეიძლება მიჩნეულ იქნ ე ს ძალთა თანასწორობის და შეჯიბრებითობის პრინციპების ძირის გამომთხრელ ქმედებად პირველი განმცხადებლის საზიანოდ.

151. ამგვარად, ადგილი არ ჰქონია კონვენცის მე-5 მუხლის მე-4 პუნქტის დარღვევას.

 

ბ. რაც შეეხება 2006 წლის 29 ივნისის სასამართლო განხილვას

152. რაც შეეხება ზეპირი მოსმენის არჩატარებას 2006 წლის 29 ივნისს, რა დროსაც თბილისის საქალაქო სასამართლომ მხოლოდ პროკურორის განცხადებაზე დაყრდნობით დააკანონა პირველი განმცხადებლის ხანგრძლივი დაკავება – სასამართლო მიუთითებს, რომ ამგვარი სიტუაცია უკვე მიჩ ნ ეულ იქნა არათავსებადად კონვენცი ი ს მე-5 მუხლის მე-4 პუნქტთან მსგავს საქმეში (გიორგი ნიკოლაიშვილის საქმე, პუნქტები 93-96).

153. ამგვარად, ადგილობრივი კანონმდებლობის და პრაქტიკის მიხედვით, ასევე მოცემულ საქმეში, პროკურორი სარგებლობს პრივილეგიით და შეუძლია არსებითი განხილვის სასამართლოს მიმართოს საბრალდებო აქტით და მასთან ერთად არგუმენტებით ხანგრძლივი დაკავების თაობაზე, რასაც ვერ გახდის სადავოდ პირველი განმცხადებელი, ვერ ც წერილობითი და ვერც ზეპირი არგუმენტირების დროს. 2006 წლის 29 ივნისის სასამართლო განხილვა ვერ ჩაითვლება შეჯიბრებითობის ნიშნის მატარებლად, სადაც დაცული იყო ძალთა თანასწორობის პრინციპი. გადაწყვეტილების ფორმაც კი – შაბლონი, რომელშიც დასკვნა წინასწარ იყო ჩაბეჭდილი – ხაზს უ სვამს იმას, რომ 2006 წლის 29 ივნისს თბილისის საქალაქო სასამართლოს არ ჩაუტარებია განხილვა სათანადო წესების დაცვით (see Giorgi Nikolaishvili, cited above, §§ 39 and 93-96, and Belevitskiy v. Russia, no. 72967/01, § 111, 1 March 2007).

154. ამგვარად, ადგილი აქვს კონვენცის მე-5 მუხლის მე-4 პუნქტის დარღვევას 2006 წლის 29 ივნისის სასამართლო განხილვასთან მიმართებაში.

 

IV. კონვენციის 41-ე მუხლის გამოყენება  

 

155.   კონვენციის 41-ე მუხლის თანახმად:

„თუ სასამართლო დაადგენს, რომ დაირღვა კონვენცია და მისი ოქმები, ხოლო შესაბამისი მაღალი ხელშემკვრელი მხარის შიდასახელმწიფოებრივი სამართალი დარღვევის მხოლოდ ნაწილობრივი გამოსწორების შესაძლებლობას იძლევა, საჭიროების შემთხვევაში, სასამართლო დაზარალებულ მხარეს სამართლიან დაკმაყოფილებას მიაკუთვნებს.”

 

ა. ზიანი

156. განმცხადებლები ითხოვენ 1.220 ევროს, 10.570 აშშ. დოლარს (7.712 ევრო) და 679,721 ლარს (289,673.12 ევრო) ფულადი/ფინანსური ზარალის – ძვირფასი ნივთების და კოტეჯში არსებული სხვა მოძრავი ქონების სანაცვლოდ. განმცხადებლებმა ასევე მოითხოვეს 90.000 ევრო – კომპენსაცია სახელმწიფოს მიერ კოტეჯის სანაცვლოდ ალტერნატიული საცხოვრებლის არუზრუნველყოფის სანაცვლოდ. მათ განაცხადეს, რომ გაიტანენ ამ უკანასკნელ ფულად მოთხოვნას, თუ სახელმწიფო დათანხმდება მათთვის კოტეჯზე მფლობელობის აღდგენაზე აფხაზეთის კონფლიქტის მოგვარებამდე, როგორც ამას ითხოვს დევნილთა და იძულებით გადაადგილებულ პირთა აქტი.

დაბოლოს, განმცხადებლები ითხოვენ 75.000 ევროს მორალური ზიანის ასანაზღაურებლად.

157. მთავრობის განცხადებით, განმცხადებლის მოთხოვნები აშკარად უსაფუძვლო და გადაჭარბებულია. მთავრობამ ასევე აღნიშნა, რომ თუ სასამართლო ამ საქმეში დარღვევას აღმოაჩენს, ასეთი დასკვნაც თავისთავად იქნება სამართლიანი დაკმაყოფილება.

158. დაუშვებლობის თაობაზე გაკეთებული დასკვნების გამეორებით (იხ. §§ 84 და 96), სასამართლო უარყოფს პირველი განმცხადებლის ფულად მოთხოვნას, რომელიც უკავშირდება მოძრავი ქონების დაკარგვას, და დანარჩენი ხუთი განმცხადებლის ყველა ფულად და არაფულად მოთხოვნებს.

159. თუმცაღა, სასამართლოს მიაჩნია, რომ პირველი განმცხადებლის მიერ კოტეჯის სანაცვლოდ მოთხოვნილი კომპენსაცია მიზეზობრივ კავშირშია კონვენციის მე-8 მუხლითა და №1 პროტოკოლის 1-ლი მუხლით მისთვის მინიჭებული უფლებების დარღვევასთან. როგორც იკვეთება სარჩელის ფორმულირებიდან, პირველი განმცხადებელი ითხოვს restitutio in integrum– პირველადი მდგომარეობის აღდგენას, რაც გონივრულად მიაჩნია სასამართლოს. ამასთან დაკავშირებით განმეორებით უნდა ითქვას, რომ განჩინება, რომელშიც სასამართლო აღმოაჩენს კონვენციის ან მისი პროტოკოლების დარღვევას, მოპასუხე სახელმწიფოს აკისრებს სამართლებრივ ვალდებულებას, რაც მოიცავს არა მარტო სასამართლოს მიერ დადგენილი თანხების ანაზღაურებას, არამედ მინისტრთა კომიტეტის ზედამხედველობით, ზოგადი ან/და ინდივიდუალური ღონისძიებების შერჩევას ადგილობრივ სამართლებრივ სისტემაში დასანერგად, რითაც ბოლო მოეღება სასამართლოს მიერ აღმოჩენილ დარღვევებს. მოპასუხე სახელმწიფომ უნდა განახორციელოს ყველა შესაძლო გამოსასწორებელი ზომა დარღვევის შედეგებთან მიმართებაში, ისე რომ მაქსიმალური სიახლოვით იქნ ე ს აღდგენილი დარღვევამდელი მდგომარეობა (see, amongst others, Apostol v. Georgia, no. 40765/02, § 71, ECHR 2006 ...; FC Mretebi v. Georgia, no. 38736/04, § 61, 31 July 2007; and Assanidze, cited above, § 198).

160. საქმეში არსებული დასკვნებისა და ფაქტების შესწავლის საფუძველზე და ასევე კონვენციის მე-8 მუხლით და №1 დამატებითი ოქმით პირველი განმცხადებლისათვის მინიჭებული უფლებების დარღვევის გამოსასწორებელი სხვა შესაძლო ზომების პრეიუდიციის გარეშე, სასამართლოს მიაჩნია, რომ კორექტირების ყველაზე შესაბამისი ფორმა იქნება restitutio in integrum(პირველადი მდგომარეობის აღდგენა) დევნილთა და იძულებით გადაადგილებულ პირთა აქტის საფუძველზე, ანუ კოტეჯის დაბრუნება პირველი განმცხადებლის მფლობელობაში კონფლიქტის მოგვარებამდე, რაც შესაძლებელს გახდის მის უსაფრთხო და ღირსეულ დაბრუნებას მის საკუთარ საცხოვრებელში აფხაზეთში –საქართველო. ალტერნატიულად, თუ კოტეჯის დაბრუნება შეუძლებელი იქნება, სასამართლოს მიაჩნია, რომ პირველი განმცხადებლის მოთხოვნა დაკმაყოფილდება მისთვის, როგორც იძულებით გადაადგილებული პირისათვის, შესაფერისი საცხოვრებლის უზრუნველყოფით ან გონივრული კომპენსაციის გადახდით კოტეჯით სარგებლობის უფლების დაკარგვის სანაცვლოდ; კომპენსაციის თანხაზე მხარეები უნდა შეთანხმდნენ განჩინების საბოლოდ ცნობის თარიღიდან ექვსი თვის ვადაში, კონვენციის 44-ე მუხლის მე-2 პუნქტის თანახმად. თუმცაღა, თუ მხარეები ვერ შეძლებენ თანხმობის მიღწევას მოცემულ პერიოდში, სასამართლო იტოვებს შემდგომი პროცედურის განხორციელების უფლებას კომპენსაციის თანხის დადგენის მიზნით, კონვენციის 41-ე მუხლის თანახმად (რეგლამენტის მუხლი 75-ე, §§ 1 და 4).

161. გარდა ამისა, სასამართლოს უდავოდ მიაჩნია, რომ პირველ განმცხადებელს შეექმნა გარკვეული შეფერხებები და უსიამოვნებები კონვენციის №1 პროტოკოლის 1-ლი მუხლით გათვალისწინებული მრავალი უფლების დარღვევის შედეგად. შედეგად მიყენებული მორალური ზარალი სათანადოდ ვერ ანაზღაურდება მხოლოდ დარღვევის აღიარებით და დადგენით. ობიექტური შეფასების შედეგად, სასამართლო განმცხადებელს აკუთვნებს 15.000 ევროს აღნიშნულ პუნქტში.

 

ბ. ხარჯები

162. განმცხადებლის წარმომადგენლებმა მოითხოვეს უზენაესი სასამართლოსათვის გადახდილი სასამართლო ბაჟის ანაზღაურება 1.200 ლარის ოდენობით (510 ევრო), ასევე 132.65 ლარის და 250 აშშ, დოლარის (სულ – 242 ევრო) – წარმოდგენილი ანგარიშ-ფაქტურების თანახმად, ეს თანხები დაიხარჯა საფოსტო მომსახურებასა და თარგმანზე სასამართლო პროცესის მიმდინარეობისას. წარმომადგენლებმა ასევე მოითხოვეს 16.100 ლარი (6.834 ევრო) განმცხადებლებისათვის ადგილობრივ სასამართლოებსა და სასამართლოში გაწეული იურიდიული დახმარების სანაცვლოდ. აღნიშნული მოთხოვნის დასადასტურებლად არ ყოფილა წარმოდგენილი რაიმე ანგარიშ-ფაქტურა, კონტრაქტი ან სხვა დოკუმენტი; წარმომადგენლებმა ახსნეს, რომ ისინი უსასყიდლოდ უწევდნენ მომსახურებას განმცხადებლებს, მათი მძიმე სოციალური და ფინანსური მდგომარე ო ბის გათვალისწინებით.

163. მთავრობამ განაცხადა, რომ თუ წარმომადგენლები უსასყიდლოდ უწევდნენ მომსახურებას განმცხადებლებს, არ იყო საჭირო რაიმე კომპენსაციის გადახდა მათთვის.

164. სასამართლოს პრაქტიკის თანახმად (Ghavtadze v. Georgia, no. 23204/07, §§ 118 and 120, 3 March 2009),პრეტენზიების და მოთხოვნების საქმესთან შემხებლობის დადგე ნ ის გზით, არასაკმარისი დოკუმენტური მტკიცებულებების გათვალისწინებით სასამართლოს მიაჩნია, რომ პირველ განმცხადებელს უნდა აუნაზღაურდეს 510 ევრო, საკასაციო პროცესის ხარჯი და 242 ევრო, საფოსტო და სათარჯიმნო მომსახურებების ხარჯი.

 

გ. საურავი

165. სასამართლოს საჭიროდ მიაჩნია, რომ საურავის ოდენობა დადგინდეს ევროპის ცენტრალური ბანკის ზღვრული სასესხო განაკვეთის მიხედვით, რასაც დაემატება სამი პროცენტი.

 

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სასამართლო

1. ერთხმად აცხადებს დასაშვებად პირველი განმცხადებლის პრეტენზიებს კონვენციის მე-5 მუხლის მე-3 და მე-4 პუნქტების, მე-8 მუხლის და №1 პროტოკოლის 1-ლი პუნქტის საფუძველზე, ხოლო განცხადების დანარჩენ ნაწილს ცნობს დაუშვებლად;

2. ერთხმად ადგენს, რომ ადგილი არ ჰქონია კონვენციის მე-5 მუხლის მე-3 პუნქტის დარღვევას 2006 წლის 6 და 14 ივნისის გადაწყვეტილებების მიმართ;

3. ერთხმად ადგენს, რომ ადგილი ჰქონდა კონვენციის მე-5 მუხლის მე-3 პუნქტის დარღვევას 2006 წლის 29 ივნისის გადაწყვეტილების მიმართ;

4. ერთხმად ადგენს, რომ ადგილი არ ჰქონია კონვენციის მე-5 მუხლის მე-4 პუნქტის დარღვევას 2006 წლის 14 ივნისის სასამართლო განხილვასთან მიმართებაში;

5. ერთხმად ადგენს, რომ ადგილი ჰქონდა კონვენციის მე-5 მუხლის მე-4 პუნქტის დარღვევას 2006 წლის 29 ივნისის სასამართლო განხილვის მიმართ;

6. ერთხმად ადგენს, რომ ადგილი ჰქონდა კონვენციის 8 მუხლის დარღვევას კოტეჯის ჩამორთმევის მიმართ;

7. 6 ხმით 1-ის წინააღმდეგ ადგენს, რომ ადგილი ჰქონდა №1 პროტოკოლის 1-ლი მუხლის დარღვევას კოტეჯის ჩამორთმევასთან დაკავშირებით;

8. 6 ხმით 1-ის წინააღმდეგ ადგენს, რომ:

ა. თუ კოტეჯის დაბრუნება შეუძლებელი იქნება, მოპასუხე სახელმწიფომ პირველი განმცხადებელი, როგორც იძულებით გადაადგილებული პირი, უნდა უზრუნველყოს შესაფერისი საცხოვრებლით ან გონივრული კომპენსაციით ორმხრივი შეთანხმების საფუძველზე (იხ. §160), მოპასუხე სახელმწიფოს ეროვნულ ვალუტაში, თანხაზე დარიცხული ნებისმიერი გადასახადის ჩათვლით, განაჩენის საბოლოდ ცნობის თარიღიდან ექვსი თვის ვადაში, კონვენციის 44-ე მუხლის მე-2 პუნქტის თანახმად;

ბ. თუ მხარეები ვერ შეძლებენ თანხმობის მიღწევას მოცემულ პერიოდში, სასამართლო თავად დაადგე ნ ს მთავრობის მიერ გადასახდელი თანხის ოდენობას (იხ. §160).

 

შესაბამისად,

 

I. იტოვებს კონვენციის 41-ე მუხლის გამოყენების უფლებას;

II. მთავრობას და პირველ განმცხადებელს სთხოვს, კონვენციის 44-ე მუხლის მე-2 პუნქტის თანახმად, განაჩენის საბოლოდ ცნობის თარიღიდან ექვსი თვის ვადაში წარმოადგინონ წერილობითი არგუმენტები საკითხზე, და კერძოდ აცნობონ სასამართლოს მათ მიერ მიღწეული რაიმე შეთანხმების შესახებ;

III. იტოვებს შემდგომი პროცედურების განხორციელების უფლებას და პალატის თავმჯდომარეს გადასცემს უფლებამოსილებას იგივე უფლების განხორციელებისათვის, საჭიროების შემთხვევაში.  

    

9. ერთხმად ადგენს, რომ

ა) მოპასუხე სახელმწიფომ, განმცხადებელს, კონვენციის 44-ე მუხლის მე-2 პუნქტის შესაბამისად, განჩინების ძალაში შესვლის დღიდან სამი თვის განმავლობაში, გადახდის დღეს არსებული კურსით, ეროვნულ ვალუტაში, უნდა გადაუხადოს:

i. 15. 000 (თხუთმეტი ათასი ევრო) ევრო, რომელსაც დაემატება ნებისმიერი საშემოსავლო გადასახადი, რომელიც შეიძლება გადასახდელი გახდეს;

ii. 752ევრო (შვიდას ორმოცდათორმეტი ევრო) რომელსაც დაემატება ნებისმიერი საშემოსავლო გადასახადი, რომელიც შეიძლება გადასახდელი გახდეს;

ბ. აღნიშნული ვადის გასვლის შემდეგ, თანხის სრულ გადარიცხვამდე, ზემოხსენებულ თანხას საჯარიმო პერიოდის განმავლობაში დაერიცხება, გადახდის დღეს მოქმედი, ევროპის ცენტრალური ბანკის ზღვრული სასესხო განაკვეთის თანაბარი ჩვეულებრივი პროცენტები, რასაც დაემატება სამი პროცენტი;

10. უარყოფს განმცხადებლების დანარჩენ მოთხოვნებს სამართლიან დაკმაყოფილებასთან დაკავშირებით.

    

შესრულებულია ინგლისურ ენაზე და მხარეებს ეცნობათ წერილობით 2010 წლის 27 მაისს, სასამართლოს რეგლამენტის 77-ე მუხლის მე-2 და მე-3 პუნქტების შესაბამისად.

 

სალი დოლე                                          ფრანსუაზ ტულკენსი

სექციის რეგისტრატორი                       თავმჯდომარე

 

კონვენციის 45-ე მუხლის მე-2 პუნქტის და სასამართლოს წესდების 74-ე მუხლის მე-2 პუნქტის შესაბამისად, განაჩენს დართული აქვს შემდეგი მოსაზრებები:

ა.  მოსამართლე ჯოშიენეს ნაწილობრივ თანმხვედრი მოსაზრება;

ბ.  მოსამართლე კაბრალ ბარეტოს ნაწილობრივ განსხვავებული მოსაზრება.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 მოსამართლე ჯოშიენეს ნაწილობრივ თანმხვედრი მოსაზრება

მე ვეთანხმები პალატის დასკვნებს, როგორც ეს მოცემულია განაჩენის სარეზოლუციო ნაწილში. მე ასევე უმრავლესობასთან ერთად ხმა მივეცი №1 პროტოკოლის 1-ლი მუხლის დარღვევის ცნობას; თუმცა, ამ საქმეში მსურს ხაზი გავუსვა ორ გადამწყვეტ ასპექტს № 1 პროტოკოლის 1-ლი მუხლის შემხებლობასთან დაკავშირებით.

პირველ რიგში, ამ სფეროსთან მიმართებაში სასამართლოში ჩამოყალიბებული პრეცედენტული კანონის გათვალისწინებით (იხ. განაჩენის 106-ე და 108-ე პუნქტები და მოსამართლე მულარონის განსხვავებული მოსაზრება საქმეზე Öneryıldız v. Turkey [GC], no. 48939/99, ECHR 2004 XII),მიმაჩნია, რომ № 1 პროტოკოლის 1-ლი მუხლის შემხებლობის საკითხი სხვა საკითხებს კვეთავს მოცემულ საქმეში. მსურს თქვენი ყურადღება მივაქციო იმ ფაქტს, რომ პირველ განმცხადებელს კოტეჯი გადაეცა იმის გამო, რომ იყო აფხაზეთის შინაგან საქმეთა სამინისტროს მაღალჩინოსანი (იხ. პუნქტები მე-8 და 104-ე). სხვა გარემოებებში ამ ფაქტით ნაგულისხმევი იქნებოდა, რომ განმცხადებელს შეეძლო კოტეჯით სარგებლობა აღნიშნულ სამინისტროში მსახურობის პერიდოში. შინაგან საქმეთა სამინისტროდან გათავისუფლების შემდეგ განმცხადებელს უნდა შეეწყვიტა იმ კოტეჯში ცხოვრება, რომელიც მას ოფიციალური მიზნებისათვის გადაეცა.

თუმცა, ამ საქმეს აქვს ძალზე სპეციფიკური გარემოებები, რომლებიც ჩემი აზრით, განაპირობებს №1 პროტოკოლის 1-ლი მუხლის შემხებლობას. იმ ფაქტის აღიარებით, რომ კოტეჯი მას ოფიციალური მიზნით გადაეცა, აღვნიშნავ, რომ 2000 წლის 20 აპრილს პირველმა განმცხადებელმა მიიღო ოფიციალური წერილი შინაგან საქმეთა სამინისტროდან, რომელიც ადასტურებდა, რომ ის და მისი ოჯახი კოტეჯში დასახლდა 1994 წელს, მინისტრის მიერ გაცემული ბრძანების საფუძველზე, საქმეთა მინისტრის მიერ გაცემული ბრძანების საფუძველზე, რომელიც ემყარებოდა 1996 წლის 28 ივნისის იძულებით გადაადგილებულ პირთა და დევნილთა შესახებ აქტს („იძულებით გადაადგილებულ პირთა აქტი“ – იხ. განაჩენის მე-12 პუნქტი). მე ვეთანხმები 105-ე პუნქტში პალატის მიერ მოყვანილ არგუმენტებს და დამატებით აღვნიშნავ, რომ 1993-1994 წლებში საქართველოში არსებული ჰუმანიტარული კრიზისის პირობებში სახელმწიფო ვალდებული იყო დაებინავებინა და დაეცვა იძულებით გადაადგილებული პირები. 107-ე პუნქტში პალატის მიერ მოყვანილი არგუმენტების გათვალისწინებით, რომლის თანხმადაც სახელმწიფომ, სხვადასხვა ნორმატიული აქტის შემოღებით, დაადასტურა იძულებით გადაადგილებულ პირთა უფლებები საბინაო სექტორში და შექმნა მყარი გარანტიები მათ დასაცავად მიმაჩნია, რომ იძულებით გადაადგილებულ პირთა დაცვის, მათ შორის, საცხოვრებლით უზრუნველყოფის საკითხში სახელმწიფოს მკვეთრად გამოახატული სამართლებრივი ვალდებულება მათთვის ქმნის აშკარა ფულად/მატერიალურ განზომილებას, რომელსაც იცავს № 1 პროტოკოლის 1-ლი მუხლი.

გარდა ამისა, № 1 პროტოკოლის 1-ლი მუხლის შემხებლობის მხარდასაჭერად მოვიყვან კიდევ ერთ არგუმენტს ამ საქმეში: საქართველოს სამმა სასამართლომ იურისდიქციის სამ დონეზე (იხ. პუნქტები 25-ე-44) კონკრეტ უ ლად დაადგინა, რომ განმცხადებელი „ფლობდა“ კოტეჯს (იხ. პუნქტები 26, 36, 43 და 44). პრეცედენტულ კანონში, სასამართლომ დააფიქსირა მის მეორადი ხასიათი(see Scordino v. Italy (no. 1) [GC], no. 36813/97, § 140, ECHR 2006-V),რაც გულისხმობს, რომ ეროვნული უწყებების, შესაბამისად სასამართლოების საქმეა ადგილობრივი კანონის ინტერპრეტაცია და მიმართება (see, mutatis mutandis, Kopp v. Switzerland, 25 March 1998, §59, Reports of Judgments and Decisions 1998-II).ამ საქმეში საქართველოს სასამართლოების მიერ „ფლობის“ დაფიქსირება სადავო კოტეჯთან მიმართებაში და მისით სარგებლობა საქმეს აქცევს№ 1 პროტოკოლის 1-ლი მუხლის ფარგლებში.    

 

 

 

 

 

 

მოსამართლე კაბრალ ბარეტოს ნაწილობრივ განსხვავებული მოსაზრება

(თარგმანი)

მე შემიძლია დავეთანხმო უმრავლესობის მიერ წარმოდგენილ დასაბუთებას, გარდა იმ ნაწილისა, რომელიც შეეხება №1 პროტოკოლის 1-ლი მუხლით გათვალისწინებული დარღვევას.

ჩემის აზრით, პირველი განმცხადებელი არ იყო რაიმე საკუთრების მფლობელი, №1 პროტოკოლის 1-ლ მუხლში მოცემული მნიშვნელობით.

1. როგორც განაჩენის მე-8 პუნქტშია ნათქვამი, პირველი განმცხადებელი იყო შინაგან საქმეთა სამინისტროს მაღალჩინოსანი, და მას 1994 წლის იანვარში შესთავაზეს საგამოძიებო დეპარტამენტის უფროსის პოსტი; მას შემდეგ, რაც მან დაიკავა პოსტი, მას და მის ოჯახს გამოუყვეს საცხოვრებელი სამინისტროს კუთვნილ კოტეჯში.

2. ჩემის აზრით, კოტეჯი განმცხადებელს შესთავაზეს მისი როგორც საჯარო მოხელის სტატუსის გამო.

განმცხადებელი ფლობდა აღნიშნულ საკუთრებას არა საკუთარი სახელით, არამედ მესაკუთრის – შინაგან საქმეთა სამინისტროს სახელით.

განმცხადებლის მიერ კოტეჯის ფლობა თუნდაც გრძელდებოდა ათ წელზე მეტხას, განმცხადებელსა და საკუთრებას შორის არსებულ სამართლებრივ ურთიერთობაში არაფერი შეცვლილა.

3. თუმცაღა, კონკრეტულ შენობაში დასახლების უფლება, რომლის მესაკუთრეც არ არის პირი, არ უდრის საკუთრებას №1 პროტოკოლის 1-ლ მუხლში მოცემული მნიშვნელობით (see, amongst other authorities, the Court’s decision in the case of JLS v. Spain, no. 41917/98, Reports 1999-V).

რომც ყოფილიყო ჩარევა ან რაიმე საკუთრების წართმევა, მხოლოდ მესაკუთრეს ან მფლობელს შეუძლია საკუთარი სახელით გამოთქვას პრეტენზია №1 პროტოკოლის 1-ლი მუხლის დარღვევასთან დაკავშირებით.

4. აღნიშნულის გათვალისწინებით, უპირატესობას ვანიჭებ იმ მოვლენების განხილვას, რომლებსაც დაექვემდებარა პირველი განმცხადებელი კონვენციის მე-8 მუხლის საფუძველზე, და მისი უფლების დარღვევის დადგენას მის საცხოვრებელთან დაკავშირებით.